Post(s) voor Politicologen

Naar een nieuwe blog: Library 333

2014-08-19T15:11:00.001+02:00

Dit wordt - met enige weemoed in het hart - de laatste post op mijn blog Post(s) voor Politicologen, geschreven in een geheel verlaten en onttakeld Bushuis, waar alleen wij bibliotheekmensen nog zijn achtergebleven.

Zoals in de vorige post al aangekondigd, gaat de Bushuisbibliotheek verhuizen naar het Roeterseiland complex (REC), waar zij zal worden samengevoegd met de Pierson Revesz Bibliotheek.

Door deze samenvoeging onstaat een gezamenlijke bibliotheek voor sociale wetenschappen, die een hele reeks van disciplines gaat bedienen: antropologie, sociologie, politicologie en communicatiewetenschap (voorheen Bushuisbibliotheek), economie, pedagogie, psychologie, geografie, planologie en ontwikkelingsstudies (voorheen Pierson-Reveszbibliotheek).

Het leek dan ook logisch om de diverse vakspecifieke blogs die mijn collega's en ik onderhielden (Janneke zoekt van collega Janneke Staaks, Bibliocw-soc van collega Stefano Giani en mijn blog Posts voor politicologen) samen te voegen tot een nieuwe blog, dat de titel Library 333 zal krijgen.

Deze titel verwijst naar het nieuwe instituutnummer van de bibliotheek: 333 (in plaats van 313 van het Bushuis en 323 van de Pierson bibliotheek.).

[Voor wie zich nu afvraagt wat een instituutsnummer is: dat is het nummer dat je in de UvA catalogus ziet staan bij het boeknummer of signatuur: bijv. 313: 71.31 14. Maar dat terzijde.]

Ik wil medewerkers en studenten van politicologie van de UvA en alle anderen die de blog Posts voor Politicologen gevolgd hebben hartelijk bedanken voor hun belangstelling. En uiteraard roep ik iedereen op om over te stappen naar de nieuwe blog Library 333, waar Stefano, Janneke en ik in zowel het Engels als het Nederlands zullen doorgaan met het plaatsen van posts over zoeken en vinden van informatie en over bibliotheekgerelateerd nieuws, dat van belang kan zijn voor sociale wetenschappers.

Tot ziens op het REC (H-gebouw, Roetersstraat 11).

Bushuisbibliotheek gaat verhuizen

2014-06-30T13:04:00.002+02:00

Net als de docenten, onderzoekers en studenten van FMG gaat ook de Bushuisbibliotheek verhuizen naar het Roeterseilandcomplex (REC). Hierboven een foto* van het H-gebouw waar de bibliotheek gehuisvest zal worden.
Een wat strakker gebouw, kunnen we wel zeggen, dan het Bushuis aan de Kloveniersburgwal, waar wij sinds 2001 gevestigd waren. Voor de historisch geinteresseerden kan ik melden dat de bibliotheek Politicologie in de periode daaraan voorafgaand onderdeel was van de PSCW-bibliotheek in het Binnengasthuis. Nog langer geleden huisde de bibliotheek Politicologie als zelfstandige instituutsbibliotheek aan de Herengracht (maar nu heb ik het over een zeer grijs verleden).
De met de locatie verbonden naam 'Bushuisbibliotheek' gaat met deze verhuizing ook verdwijnen. De nieuwe aanduiding wordt: Library Learning Centre Roeterseiland Campus, dat ik van nu af wegens de lange naam zal afkorten tot LLCRC Hier komen maar liefst 1000 nieuwe studieplekken. Ook de openingstijden worden verruimd: het LLCRC zal van maandag tot vrijdag geopend zijn van 8.30-22.00 uur wen in het weekend van 9.00-18.00 uur.
Vanaf maandag 7 juli 2014 is de Bushuisbibliotheek gesloten. Wie nog boeken wil lenen kan dit dus nog doen tot en met vrijdag 4 juli.
Het Studiecentrum Bushuis sluit een week later: vanaf maandag 14 juli.
Over de exacte datum waarop wij op de nieuwe locatie onze deuren zullen openen (in augustus/september) volgt nadere berichtgeving.
Tot de opening kunnen studenten gebruik maken van de extra studieplekken in de UB aan het Singel. Of check de beschikbaarheid van vrije pc's via uba.uva.nl/locaties.
Wil je dat doen via je mobiel, dan is de url m.uba.uva.nl

* met dank aan collega Janneke Staaks

Cordon sanitaire

2014-05-31T22:07:00.000+02:00

Zolang blonde onruststoker Wilders actief is (en dat is inmiddels al heel wat jaren) wordt door tegenstanders naarstig gezocht naar een manier om de PVV buiten spel te zetten. Een van die methodes zou kunnen zijn een "cordon sanitaire".
In de Volkskrant van 24 mei* stond een interessante beschouwing over voorgangers van de PVV in de Nederlandse politiek, die door buitensluiting met wisselend succes werden teruggedrongen.
In het artikel wordt historicus Bart Kromhout geciteerd, die de PVV vergelijkt met de NSB (Nationaal Socialistische Beweging) in 1933 (al geeft hij direct aan dat de vergelijking hier en daar mank gaat). Overeenkomst is in ieder geval dat de andere Nederlandse politieke partijen niets van nieuwkomer NSB moesten hebben. Te extreem, nationalistisch en brutaal vond men destijds.De regering nam in 1933 forse maatregelen: zo was het voor ambtenaren op straffe van ontslag verboden om lid te zijn van de NSB. In 1935 wezen de kerken de partij van Mussert openlijk af. Dat hielp: het ledenaantal van de NSB liep terug en ook trok de partij minder kiezers. Ambtenaren wilden hun baan graag houden en de behoefte om bij een kerk te horen was in die tijd groot. Hieruit spreekt al direct dat dit in de huidige situatie met de PVV geen oplossing is.Ambtenaren ontslaan vanwege hun politieke voorkeur zal tegenwoordig niet zo snel gebeuren en wat de Kerk ervan vindt interesseert de PVV-stemmers geen bal.
Overigens bleef de NSB nog wel een tijdje bestaan, volgens politiek-historicus Koen Vossen omdat men hoopte op hulp uit het buitenland (afkomstig van Hitler en Mussolini) en zo concludeert Vossen, "Hoop doet leven."
Het zelfde geldt volgens Vossen voor het zwarte schaap ten tijde van de Koude Oorlog: de CPN (Communistische Partij Nederland). Ook van deze partij mochten ambtenaren geen lid zijn, de CPN werd nooit voor commissies gevraagd, mocht nergens aan mee doen. Toch bleef de partij bestaan: men koesterde een ideaal en hoopte op hulp uit Moskou. Of de PVV voldoende hoop en idealen uitdraagt is de vraag.Ook het buitenlandse, Europese avontuur van Wilders verloopt niet zo soepel als hij waarschijnlijk gehoopt heeft.
Toch zal de PVV nog wel een tijdje blijven: in 2009 publiceerden UvA-politicologen Joost van Spanje en Wouter van de Brug in Acta Politica de resultaten van hun onderzoek naar de reactie van kiezers op een cordon sanitaire voor verschillende anti-buitenlanderpartijen in Europa, zoals de Oostenrijkse FPO en de Centrum Democraten van Janmaat in Nederland.**Hun conclusie was dat buitensluiten soms wel werkt, maar niet als de partij in kwestie haar imago ermee weet te voeden. Dan trekt zij misschien juist dankzij het cordon sanitaire extra stemmen. Dat laatste lijkt op te gaan voor de PVV, of zoals het in de Volkskrant mooi wordt geformuleerd: "Wilders speelt met gemak het slachtoffertje van de andere pestkoppen in de klas".

Het proefschrift van Koen Vossen, getiteld Vrij vissen in het Vondelpark: kleine politieke partijen in Nederland 1918-1940 (2003) is te leen bij de Bushuisbibliotheek. Ook zijn publicatie uit 2013 Rondom Wilders: portret van de PVV is daar beschikbaar.

*Artikel van R. Veldhuizen in de Volkskrant 24-5-2014.
** 'The exclusion of Western European anti-immigration parties and its consequences for party choice. Acta Politica 44 (4): 353-384.

Democratie in Europa

2014-04-28T14:01:00.001+02:00

Als de opkomst bij verkiezingen een graadmeter is voor het vertrouwen van mensen in de politiek, dan is het met dat vertrouwen slecht gesteld. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2014 ging slechts 53% van de kiesgerechtigden stemmen en voor de Europese verkiezingen straks op 22 mei wordt een zelfde dramatisch lage opkomst gevreesd.
Na de lokale verkiezingen in maart sprak menig politicoloog zijn of haar bezorgdheid uit over de bedreigde democratie. Gerrit Voerman bijvoorbeeld, directeur van het Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen, stelde dat door de lage opkomst bij verkiezingen draagvlak en legitimiteit van de gekozen organen in het gedrang komen.* Anderen wezen op het dalend aantal leden van politiek partijen en de kleine verschillen tussen de partijen, waardoor de vraag rijst of er nog iets te kiezen valt.

Sinds kort klinkt echter een fris tegengeluid in de vorm van het boek Wankele democratie: heeft de democratie haar beste tijd gehad?**, geschreven door Jacques Thomassen, emeritus -hoogleraar PolitiekeWetenschappen aan de Universiteit Twente, Rudy Andeweg, hoogleraar empirische politicologie aan de Unversiteit Leiden en Caroline van Ham, postdoctoraal onderzoeker aan de Universiteit Twente.
Niks geen legitimiteitscrisis is kortgezegd hun boodschap. De opkomst vertoont inderdaad een dalende trend als je alle verkiezingen bekijkt (gemeente, provincie, nationaal en Europa), maar bij verkiezingen voor de Tweede Kamer is die trend er niet. Na de afschaffing van de opkomstplicht was de opkomst in 1972 80% en dat cijfer schommelt na ruim 40 jaar nog steeds rond de 75-85%.
Het aantal leden van politieke partijen was ten tijde van de verzuiling meer dan 700.000. In de jaren zestig daalde dit naar 300.000, maar is sinds die tijd ongeveer gelijk gebleven (wel - geeft men toe - met een toenemende bevolking!)
En met de tevredenheid van Nederlanders over hun democratie zit het ook wel snor. Volgens de Eurobarometer, die het functioneren van de democratie in Europa onderzoekt, is 75% van de Nederlandse bevolking tevreden. Daarmee vormt Nederland samen met Scandinavie de top in Europa. Engeland, Frankrijk, Duitsland en Belgie zitten op 60%, terwijl de tevredenheid in Zuid-Europese landen zich tussen 10 en 30% bevindt.
De auteurs signaleren wel problemen, zoals volatiliteit en versnippering. Volatiliteit is het (toegenomen) aantal stemmers dat per verkiezing van partij wisselt. Met versnippering wordt bedoeld dat voorheen drie grote partijen het overgrote deel van de stemmen binnenhaalden, terwijl dat nu alleen nog middelgrote partijen zijn. Maar met de legitimiteit van ons stelsel is - nog steeds volgens Thomassen cs - geen probleem.

Hierbij een aantal titels, waarbij niet de Nederlandse democratie maar die van Europa het onderwerp van onderzoek is.
Twee zijn door de Bushuisbibliotheek als eBook aangeschaft, een (dat van Wolff) is in bestelling als gedrukt boek.

Sandra Kröger & D. Friedrich (2012), The challenge of democratic representation in the European Union. Palgrave MacMillan.
Zie www.uba.uva> Zoeken in de Catalogus
http://permalink.opc.uva.nl/item/003476100

Corinna Wolff (2013), Functional representation and democracy in the European union. Colchester: ECPR Press.

Sandra Kröger & O. Abingdon (2014), Political representation in the European union: still democratic in times of crisis? New York: Routledge
http://permalink.opc.uva.nl/item/003487889

* Volkskrant, d.d.20-3-2014
** Binnenkort beschikbaar bij de Bushuisbibliotheek

Digitale aanwinstenlijst politicologie

2014-03-04T13:28:00.000+01:00

Sneller dan gedacht zijn er nu digitale aanwinstenlijsten gesorteerd op onderwerp beschikbaar op de disciplinepagina's van de Bibliotheek van de UvA. Het handige is dat daarbij niet alleen gedrukt materiaal maar ook eBook-titels worden vermeld. Hulde dus aan de UB, dat dit zo snel gerealiseerd kon worden!
De aanwinstenlijst politicologie en internationale betrekkingen staat op de disciplinepagina Politicologie te bereiken via www.uba.uva.nl > Disciplines > Politicologie
Of via deze links:
Nederlands http://opc.uva.nl/new-books/new-books-fmg-p60.html
Engels http://opc.uva.nl/new-books/new-books-fmg-p60.html?lng=Political%20Science

Nieuwe eBooks politicologie en internationale betrekkingen

2014-02-04T12:46:00.003+01:00

Omdat eBooks (nog) niet in de aanwinstenlijst worden opgenomen volgt hieronder een overzicht van de door de Bushuisbibliotheek in het afgelopen half jaar aangeschafte eBooks op het terrein van politicologie en internationale betrekkingen:

C. J. ANDSERSON, Loser's consent: elections & democratic legitimacy (2005)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003469269

I. BACHE, Multi-level Governance in the European Union (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003469260

M. BARNETT & J. STEIN (eds), Sacred aid: faith and humanitarianism (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003469275

F. CAVATORTA & V. DURAC, Civil society and democratization in the Arab world : the dynamics of activism (2011)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003452965

M. GIRMA, Understanding religion and social change in Ethiopia : towards a hermeneutic of covenant (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003477111

A.A. JAMAL, Barriers to democracy : the other side of social capital in Palestine and the Arab world (2007)

http://permalink.opc.uva.nl/item/003452869

J. KAARBO, Coalition politics and cabinet decision making : a comparative analysis of foreign policy choices (2012)

http://permalink.opc.uva.nl/item/003460264

B. KOHLER-KOCH & C.QUITTKAT, De-mystification of participatory democracy : EU-governance and civil society (2013)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003461535

S. KROGER & D. FRIEDRICH (eds), The challenge of democratic representation in the European Union (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003476100

Ch. METHMANN e.a. (eds), Interpretive approaches to global climate governance : deconstructing the greenhouse (2013)

http://permalink.opc.uva.nl/item/003469946

M.L. ROSS, The oil curse: how petroleum wealth shapes the development
of nations (2012).
http://permalink.opc.uva.nl/item/003452855

N.S.TEIXEIRA (ed), The international politics of democratization:comparative perspectives (2008)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003452968

G. TRUMBULL, Strength in numbers : the political power of weak interests (2012)

http://permalink.opc.uva.nl/item/003468005

Naast deze afzonderlijke titels hebben wij ook een eBook pakket van Palgrave aangeschaft met daarin ca. 300 titels gepubliceerd in 2013.
Zie http://www.palgraveconnect.com/pc/connect/info/title_lists.html en klik vervolgens onder Political & International Studies op 2013.
Al deze titels zijn inmiddels ook al opgenomen in de UvA Catalogus en op die manier binnen de UvA omgeving te downloaden.Zie www.uba.uva.nl > Zoeken in de Catalogus.

Van plofkip naar participatiesamenleving

2013-12-24T13:16:00.000+01:00

Nog een week en het jaar 2013 zit er op.
Inmiddels vliegen ons de lijstjes weer om de oren: Politicus van het Jaar, Sportman- en vrouw van het Jaar, Woord van het Jaar.

Over dat laatste wil in het hier hebben: de verkiezing van het woord van het jaar door het Genootschap Onze Taal. In 2012 was het winnende woord : 'plofkip'. Dit jaar waren genomineerd woorden als selfie, koninglied, participatiesamenleving, afluisterschandaal, Pietitie, socialbesitas en 3D-printer. Glansrijke winnaar van deze competitie is geworden: 'de participatiesamenleving'.

Het schijnt dat toenmalig premier Wim Kok de term in 1991 als eerste heeft gebruikt. En in september dit jaar haalde Koning Willem-Alexander het woord weer van stal, toen hij in de Troonrede meldde dat '...de klassieke verzorgingsstaat plaats moet maken voor een participatiesamenleving, waarin iedereen wordt gevraagd zijn of haar eigen verantwoordelijkheid te nemen'. De term 'participatiesamenleving' wordt vaak in verband gebracht met de zorg, maar strekt zich uit over vrijwel alle sociale voorzieningen van bibliotheek, buurthuis en ouderenzorg tot wijkbeheer, jeugdhulpverlening en arbeidsreintegratie. Het gaat kortom om een herziening van de verzorgingsstaat.
In mei van dit jaar las ik over deze ontwikkeling een interessante beschouwing in de NRC* van de hand van Evelien Tonkens en Jan Willem Duyvendak, resp. bijzonder hoogleraar Actief Burgerschap en hoogleraar Algemene Sociologie aan de UvA. De prikkelende titel van hun artikel luidde: "Wie wil er nu gedoucht worden door de buurman?".
Tonkens en Duyvendak beschrijven hoe de politiek stapsgewijs onder het mom van financiele noodzaak rechten uit de AWBZ schrapt en de burgers voorhoudt, dat zij minder van de overheid moeten verwachten en meer voor elkaar moeten gaan zorgen. De hulp geleverd door mantelzorgers en vrijwilligers, wordt daarbij niet alleen als goedkoper maar ook als 'warmer' en 'menswaardiger' voorgesteld, dan de overgereguleerde en 'ontmenselijkte' zorg, verleend door professionele hulpverleners.
Maar hoe wil de overheid de burgers in beweging krijgen? Door op het gevoel te werken, zodat mensen zich moreel verplicht voelen om nieuwe zorgtaken op zich te nemen. Tonkens en Duyvendak noemen dit 'affectief burgerschap': het creeren van zorgzame burgers, die door affectieve banden in beweging komen. Die positieve gevoelens koesteren voor elkaar en hun omgeving en door die gevoelens betrouwbare vervangers van betaalde krachten zullen zijn.

Helaas voor de overheid signaleren de auteurs een flink aantal valkuilen. Zo is het aantal overbelaste mantelzorgers (voor wie de mantelzorg ten koste van eigen gezondheid en welbevinden gaat) groeiende. Verder dreigt het grotere beroep op mantelzorgers en vrijwilligers tot grotere sekseongelijkheid te leiden. Het zijn nl. vooral vrouwen die mantelzorg verlenen en/of vrijwilligerswerk doen. Zij worden hierdoor niet alleen teruggestuurd naar het aanrecht, maar ook naar de wastafel en het bed. Dan is er nog het feit dat de meeste mensen m.b.t. intieme handelingen zoals douchen liever afhankelijk zijn van professionele hulp. Tenslotte dreigt het affectieve burgerschap te verworden tot horig burgerschap: de burgers krijgen nl. wel extra verantwoordelihjkheden, maar geen extra zeggenschap.

Het boek Als meedoen pijn doet: affectief burgerschap in de wijk onder red. van Evelien Tonkens & M. de Wilde is te leen bij de Bushuisbibliotheek (313: 88.20 136). Zie ook: De affectieve burger: hoe de overheid verleidt en verplicht tot zorgzaamheid onder redactie van T. Kampen, L. Verplanke, I. Verhoeven e.a. (313: 88.20 137)

In verband met de feestdagen is de Bushuisbibliotheek gesloten van 25 december 2013 t/m 1 januari 2014. Voor de openingstijden van het Studiecentrum Bushuis tussen Kerst en Oud en Nieuw zie het schema op de website van de UvA-bibliotheek.

* NRC 11 mei 2013

De hulpillusie

2013-11-27T12:38:00.000+01:00

Wanneer - zoals recent op de Filippijnen - een orkaan hele steden en dorpen wegvaagt, en de lokale bevolking dakloos maakt, is het duidelijk dat humanitaire hulp moet worden geboden. Toch heeft de Nationale Hulpactie voor de Filippijnen in Nederland 'slechts' 25 miljoen euro opgebracht (tegen ca. 200 miljoen voor de slachtoffers van de tsunami in 2004). Ongetwijfeld zal de economische crisis hierbij een rol spelen, maar het geeft ook aan dat er door veel mensen anders tegen ontwikkelingshulp wordt aangekeken dan pakweg 20 jaar geleden.
Heeft die hulp wel zin? Komt het echt terecht bij de mensen die het nodig hebben? En wat blijft er van al die gedoneerde euro's aan de strijkstok hangen? Niet alleen de doorsnee televisiekijker stelt zichzelf deze vragen, ook wetenschappers kiezen meer en meer ontwikkelingshulp als onderwerp van onderzoek.
Zo proberen ontwikkelingseconomen tot een kosten-baten analyse te komen, die non-profit organisaties meestal achterwege laten (wat hebben alle muggennetten, waterputten en scholen opgeleverd?) Daarnaast wordt volop nagedacht over andere manieren van hulp geven, waarmee het huidige, falende systeem van ontwikkelingsghulp kan worden doorbroken.

Iemand die al decennia geleden is begonnen met het meten van ontwikkelingshulp is de Schot Angus Deaton. In een interessant interview, onlangs in De Volkskrant*, stelt hij dat ontwikkelingshulp niet alleen zinloos is, maar dat de drang van het Westen om 'goed te doen' zelfs vaak averechts werkt. In 2011 is wereldwijd 133 miljard dollar (98 miljard euro) aan ontwikkelingshulp uitgegeven. Dat zou voldoende moeten zijn om aan de nood van een miljard mensen onder de armoedegrens (1,25 dollar per dag) enigszins tegemoet te komen. Toch leeft nog steeds een groot deel van de wereldbevolking in bittere armoede en blijken de landen die het meeste geld hebben ontvangen, de minste welvaartsstijging te laten zien. Dat komt volgens Deaton doordat corrupte landen het ontwikkelingsgeld gebruiken om hun eigen machtspositie te versterken. De kans dat zo'n regering het geld gebruikt voor publieke diensten als onderwijs en zorg is nihil..
Conclusie: armoede is niet louter het gevolg van gebrek aan middelen, maar vooral van 'slecht bestuur, giftige politiek en niet-functionerende instituties'.
In zijn boek The great escape: health, wealth and the origins of inequality (2013) vergelijkt Deaton de verschrikkelijke leefomstandigheden van arbeiders in het 19e eeuwse Londen met die van textielarbeiders in Bangladesh nu. Maar waar de Engelse arbeiders door economische groei en wetenschappelijke vooruitgang aan gebrek en ziekte konden ontsnappen, bleven de burgers van de voormalige Britse kolonien hangen in armoede en ongelijkheid. Economische groei in de Derde Wereld leidt niet automatisch tot welvaart, het vergroot zelfs de ongelijkheid. Dat komt - aldus Deaton - opnieuw door slecht bestuur en het onbreken van mondige burgers. Vandaar dat hij hamert op het belang van onderwijs, democratisering en mobilisering van burgers.
In plaats van ontwikkelingshulp geven, zouden we volgens Deaton de industrie moeten steunen om medicijnen en vaccins te ontwikkelen tegen tropische ziekten. Verder moeten we iets doen aan de handelsbeperkingen, waardoor arme landen niet mee kunnen profiteren van de globalisering.

Overigens is Deaton nog wel voor hulp geven bij humanitaire rampen. Maar hoe omzeil je dan de corrupte regering en de falende instituties? Met die vraag zijn weer andere wetenschappers bezig (zie het artikel 'Eperiment armoede' van T. Mudde in de Volkskrant van 23-11-2013).
Zo heeft de Amerikaanse onwikkelingseconoom Paul Niehaus een aantal jaren geleden de organisatie Give Directly opgericht met als doel de armen in Afrika direct en zonder voorwaarden geld te geven. Geen waterputten of scholen, maar contant geld. In West-Kenia selecteerden Niehaus en zijn medewerkers een groep bewoners van een huis met dak van gras (hetgeen een sterke voorspeller van armoede is).Een deel van die bewoners kreeg door loting een bedrag van 800 euro (ca. een half jaarinkomen), de andere bewoners (de controlegroep) kregen niets.
Traditionele ontwikkelingswerkers vreesden dat de gelukkigen het geld zouden uitgeven aan alcohol, tabak of gokken, maar dat bleek geenszins het geval. De bewoners die geld hadden ontvangen bleken hiermee rationeel om te kunnen gaan: ze kochten een koe of vervingen hun grasdak (dat heel erg lekt) door een dak van metaal. Een van hen kocht behalve een nieuw dak ook een motor en verhuurt zichzelf nu als taxichauffeur. Hierdoor kon hij zijn oude werk (stenen sjouwen voor 2 dollar per uur) vaarwel zeggen en lijden zijn kinderen niet langer honger.Vergeleken met de de controlegroep (die geen geld kreeg) stegen de inkomsten van de geldontvangers uit vee met 48% en die uit ondernemerschap met 38%.
Deze aanpak lijkt dus een positief effect te hebben, al moet direkt worden opgemerkt dat wat in het ene land goed werkt in een ander land helemaal niet mogelijk is. In Kenia heeft bijna iedereen een mobiele telefoon en kan men op die manier geld aan elkaar overmaken. Zonder deze infrastructuur had GiveDirectly met koffers vol contact geld door het land moeten trekken, had voor dure beveiliging moeten zorgen etc.
Ook dringt zich de vraag op het ethisch geoorloofd is om een dergelijk sociaal experiment uit te voeren: om de ene arme bewoner een heleboel geld te geven en de andere even arme bewoner niets (al zeggen de onderzoekers dat er zich geen merkbare spanningen voordeden tussen geldontvangers en degenen die niets kregen).

Het boek van Deaton is te leen in de Bushuisbibliotheek en staat daar op de plank onder nummer 83.14 048.

* De Volkskrant d.d. 5-10-2013 (artikel 'Goed doen pakt verkeerd uit' door Carlijne Vos)

De Eerste Kamer bij het grof vuil?

2013-10-29T13:55:00.000+01:00

Nu de regering met een aantal oppositiepartijen het zogenaamde Herfstakkoord heeft gesloten, is de discussie over het al of niet afschaffen van de Eerste Kamer geluwd, maar er hoeft maar weinig te gebeuren (denk aan het eerdere Kunduz of Lenteakkoord) of de overeenkomst heeft zijn uiterste houdbaarheid bereikt en de discussie over de Senaat zal opnieuw gevoerd gaan worden.
Wat is het probleem? Het huidige kabinet heeft in de Tweede Kamer een meerderheid, maar vormt - helaas voor Rutte en Samson - een minderheid in de Eerste Kamer. Dit heeft tot gevolg dat het kabinetsbeleid, waarvoor dus in de Tweede Kamer een meerderheid is, in de Eerste Kamer dreigt te worden afgeschoten, omdat de oppositiepartijen die daar meer zetels hebben, tegenstemmen. Dat is onlangs nog gebeurd met de plannen voor herziening van het pensioenstelsel, dat een centrale rol speelt in de bezuinigingsplannen van het kabinet Rutte II.

De Eerste Kamer - zo betogen veel tegenstanders - wordt hierdoor een politiek instrument, een soort doublure van de Tweede Kamer, terwijl dat nu net niet de oorspronkelijke opzet was.
De Eerste Kamer kwam in 1815 tot stand door splitsing van de Staten Generaal in een Tweede en Eerste Kamer (let op de volgorde!). Het gebeurde op speciaal verzoek van de Zuidelijke Nederlanden, die de adel een plaats in het parlement wilde geven. Aanvankelijk benoemde de koning de leden van de Eerste Kamer voor het leven. Later veranderde dat en werd bepaald dat de leden van de Provinciale Staten de leden zouden kiezen.
Vanaf het begin lag het politieke primaat bij de Tweede Kamer (vandaar dat die hierboven als eerste werd genoemd). Voor de Eerste Kamer had men meer een rol in de luwte in gedachten: het moest een 'Chambre de Réflexion' zijn, met als taak het checken van het werk van de Tweede Kamer op kwaliteit en deugdelijkheid. In 19e eeuwse taal heette dat: "overijling in de raadplegingen voorkomen" en "...aan [...]driften heilzame palen stellen".

Al snel echter kwamen de twijfels aan het nut van de Eerste Kamer. Thorbecke, de grondlegger van ons parlementaire stelsel, noemde de Eerste Kamer in 1848 "zonder grond en doel" en voorzag dat de Senaat "waar zij niet gedwee volgt, slechts een aanleiding tot misnoegen en tweespalt [zal] zijn".
Tegenstanders van nu gebruiken dezelfde redenering: zolang de Eerste Kamer volgzaam het werk van de Tweede Kamer nog eens dunnetjes overdoet, is zij eigenlijk overbodig. Laten senatoren hun terughoudendheid varen, nemen zij een politieke rol aan, dan gaan zij hun boekje te buiten. Opheffen dus, die Eerste Kamer! Dat scheelt een hoop tijd en geld.
Om deze redenen hebben diverse landen met een tweekamerstelsel de Eerste Kamer al afgeschaft.

Maar - zo werd terecht in de Volkskrant* opgemerkt -: als de Senaat wordt opgeheven, wie neemt dan de toetsing van wetsvoorstellen aan grondwet, 'uitvoerbaarheid' en 'Europa' (waar de Tweede Kamer niet aan toe komt) over? In Duitsland wordt dit gedaan door het Bundesverfassungsgericht. Het Nederlandse equivalent hiervan is bijvoorbeeld de Raad van State. Maar die is weer niet gekozen.
De democratische legitimiteit van de Eerste Kamer is ook niet om naar huis te schrijven, gezien het feit dat de Eerste Kamerleden door de Provinciale Staten worden gekozen en de opkomst bij de Provinciale Statenverkiezingen minder dan 50% is. Maar het is wél een gekozen orgaan.
Bovendien is voor opheffing van de Senaat een grondwetswijziging met 2/3 meerderheid in Tweede en Eerste Kamer nodig. Conclusie: voorlopig is de Eerste Kamer nog niet weg.

Meer weten over de Eerste Kamer?
In de Bushuisbibliotheek en andere bibliotheken van de UvA zijn een flink aantal titels over de Senaat te vinden. Allereerst is er het proefschrift van Bert van den Braak uit 1998: De Eerste Kamer: geschiedenis, samenstelling en betekenis, 1815-1995.
Er is ook een interessante vergelijking tussen het Engelse House of Lords, de Duitse Bundesrat, de Franse Sénat en onze Eerste Kamer door E.T.C. Knippenberg uit 2002.
Van meer recente datum is er een bundel afkomstig van de SP, die net als de PVV, Groen Links en D66 al jaren voor opheffing van de Eerste Kamer pleit, getiteld: De Eerste Kamer: de andere kant van het Binnenhof:, toen, nu, straks. (2011).
Tenslotte wil ik noemen het standaardwerk De eerste honderdvijftig jaar: parlementaire geschiedenis van Nederland 1796-1946 door J.Th.J. van den Berg en J.J.Vis (2013)

*Artikel R. Giebels, Die Eerste Kamer, kan die niet weg? In: De Volkskrant d.d. 12-10-2013

Academische vaardigheden voor politicologen

2013-09-06T14:45:00.000+02:00

In navolging van de UvA-afdeling Sociologie, waar bij het vak Academische vaardigheden de bundel Sociologie als ambacht wordt gebruikt, hebben nu ook de UvA-politicologen een eigen bundel, getiteld Academische vaardigheden voor politicologen.

Een dergelijke bundel werd bij de UvA-opleiding politicologie al een tijd node gemist. Er waren wel diverse boeken over dit onderwerp beschikbaar, maar meestal was dan slechts een deel van zo'n boek van toepassing, dat dan weer gecombineerd moest worden met een hoofdstuk uit een ander boek etc.

Heel goed dus dat de UvA docenten POL Marcel Maussen en Madeleine Moret het initiatief namen tot deze bundel en als redacteurs hun mede-docenten zover kregen om afzonderlijke hoofdstukken te schrijven.

In het voorwoord schrijven Maussen en Moret, dat de bundel bedoeld is als nieuw handboek voor de bacheloropleiding politicologie. In dit studiejaar 2013-2014 zal het boek voor het eerst worden gebruikt in het 1e en 2e jaar en in het schakelprogramma. Aan de hand van ervaringen in de praktijk en opmerkingen/suggesties van studenten en docenten zal vervolgens een herziene editie worden gemaakt.

Het boek ziet er flitsend uit (altijd meegenomen bij een vak dat door studenten over het algemeen niet als het meest flitsend wordt beoordeeld :-) ) en leest prettig door de heldere opmaak.

Het eerste hoofdstuk (auteurs: Maussen en Moret) heeft als titel: 'Leren studeren'.Het tweede hoofdstuk gaat over zoeken en vinden van informatie en is geschreven door mijn collega Stefano Giani en mijzelf.

Marijke Mossink tekende voor de volgende twee hoofdstukken, resp. over conceptualisering en argumenteren.In hoofdstuk 5 behandelen Sarah de Lange en Armen Hakhverdian onderzoeksvaardigheden, waarna Boris Slijper ingaat op algemene schriftelijke vaardigheden en het schrijven van een bachelorscriptie. Tenslotte zijn er nog hoofdstukken over presenteren (auteurs: Rik-Jan Brinkman en Bram Creusen) en academsiche ontwikkeling (auteur: Sander van Haperen).

Het boek is voor eerste- en tweedejaars studenten politicologie en schakelstudenten van de UvA voor 15 euro te koop bij de Onderwijsbalie in het Bushuis.

Geen bonen meer uit Kenia

2013-07-17T16:27:00.001+02:00

Gisteren stond ik tuinbonen te oogsten op mijn volkstuin. Normaal doe ik dat al in juni, maar door het extreem koude voorjaar is alles later (maar dat terzijde).
Terwijl ik met die tuinbonen bezig was, bedacht ik hoe goed het voor het milieu zou zijn als iedereen zijn eigen bonen zou verbouwen. Ga maar na: er hoeven dan geen bonen meer te worden ingevlogen vanuit Kenia, ze hoeven ook niet meer met vrachtwagens naar supermarkten in het land te worden getransporteerd. Dat scheelt vast een heleboel in de CO2-uitstoot!
Die gedachte van mij is bepaald niet nieuw. In 2005 startte de Engelse milieu-activist Rob Hopkins in zijn woonplaats Totnes (Devon) de Transition Town-beweging. Centraal punt in zijn theorie is het begrip "peak oil". Hiermee wordt het moment aangeduid dat fossiele brandstoffen, met name olie, op zullen raken (of zo schaars worden dat zij niet meer te betalen zijn). Om ons voor te bereiden op dit post-olietijdsperk stelt Hopkins voor lokale gemeenschappen (steden, dorpen, wijken) zelfvoorzienend te maken. Immers, als er geen olie meer is, is er geen vervoer, komt het voedsel niet meer naar ons toe en kunnen we de nutteloze asfaltwegen beter opbreken en er moestuinen van maken. Behalve hun eigen voedsel verbouwen moeten de inwoners van zo'n Transition Town ook hun eigen energie opwekken, hun gezondheidszorg zoveel mogelijk lokaal organiseren en het onderwijs richten op zelfvoorziening.
In 2008 zette Hopkins zijn ideeen en ervaringen op papier en publiceerde The Transition Handbook: from oil dependency to local resilience (in 2009 in een Nederlandse vertaling verschenen onder de titel Het transitie handboek: van olie-afhankelijkheid naar lokale veerkracht).
Hopkins kreeg enthousiast navolging, eerst in Engeland zelf, later ook in Europa, de VS en andere delen van de wereld. In Nederland waren begin 2010 al meer dan 60 lokale TT-initiatieven: in grote steden als Amsterdam, Utrecht en Den Haag, maar ook in tal van kleinere gemeenten.
Mij persoonlijk spreekt het beeld van asfalt vervangen door moestuinen zeer aan. Een paar jaar geleden zag ik een documentaire op TV over het Amerikaanse Detroit, dat ooit een zeer dichtbevolkte en welvarende stad was, maar sinds de economische crisis en teloorgang van de autoindustrie kampt met leegstand, verpaupering en criminaliteit. De documentaire liet zien hoe door middel van urban farming tussen de dichtgetimmerde huizen geprobeerd werd het tij te keren.
Het interessante is dat het streven naar een meer duurzame samenleving zich niet beperkt tot energie of landbouw, maar zich ook uitstrekt naar andere sectoren van de maatschappij: de welzijnssector, gezondheidszorg en vooral dat burgers geleidelijk aan een andere houding ontwikkelen ten opzichte van de overheid. Burgers nemen het heft in eigen hand, vormen cooperaties en gaan zo hun eigen energie opwekken of hun eigen zorg organiseren.

Sociale wetenschappers, ook die van de UvA, zijn al volop met dit onderwerp bezig. Het gaat er daarbij ondermeer om hoe je dit soort veranderingsprocessen vanuit het beleid moet zien. Zo publiceerde UvA hoogleraar beleidswetenschappen John Grin in 2010 samen met Jan Rotmans en Johan Schot het boek Transitions to sustainable development: new directions in the study of long term transformative change. Dit boek is aanwezig in de Bushuisbibliotheek onder nummer 313: 43.00 533.
In diezelfde reeks 'Routledge studies in sustainable transitions' zijn ook verschenen (en door de Bushuisbibliotheek aangeschaft):
- G. VERBONG & D. LOORBACH (eds), Governing the energy transition: reality, illusion or necessity? (2012)
- G. SPAARGAREN, P.OOSTERVEER en (UvA politicologe) A.LOEBER (eds), Food practices in transition: changing food consumption, retail and production in the age of reflexive modernitiy (2012).

Lokale bestuurscultuur

2013-06-22T00:31:00.000+02:00

Op 16 juni 2008 liep de restauranthouder Ahmet O. gewapend het stadhuis van Almelo binnen en gijzelde daar een wethouder en vier ambtenaren. Reden: de gemeente had hem ten onrechte keer op keer vergunningen voor zijn horecaonderneming geweigerd en dat was hij zat.
In haar boek Procedures en pistolen: over een gijzeling, de overheid en het publiek heeft schrijver/onderzoeker Mirjam Pool dit drama tot uitgangspunt genomen om de veel besproken kloof tussen burgers en overheid aan de orde te stellen.Zij heeft betrokkenen geinterviewd, de gijzeling van minuut to minuut beschreven en ook de invloed van de media onderzocht. Met de publieke opinie rond dit gebeuren was iets opmerkelijks aan de hand: die keerde zich - mede onder invloed van een programma als Pauw en Witteman - nl. niet tegen de gijzelnemer, maar tegen de gemeente. De burgers van Almelo en ver daarbuiten bleken zich massaal te herkennen in de klachten van Ahmet O.: er was sprake van willekeur bij de gemeente, ambtenaren kwamen hun toezeggingen niet na en bestuurders verleenden gunsten aan burgers.

In feite - zo stelt Pool - had de gemeente echter het volste recht om de gevraagde vergunningen aan O. te weigeren. De ondernemer had nl. geld geleend bij een dubieuze financier, zodat de vrees gerechtvaardigd was dat de zaak uit crimineel geld werd betaald. Maar de boze burgers van Almelo hadden hier geen boodschap aan en gingen nog harder te keer tegen de (vermeende) willekeur.
De oorzaak van alle ellende was en is volgens Pool dat de gemeente Almelo te weinig bureaucratie had: de ambtenaren en bestuurders waren zó toegankelijk en benaderbaar, dat de benadeelde burger altijd iets kon regelen. Op die manier bevestigde de gemeente volgens Pool onbedoeld de indruk van willekeur.
Toen de bestuurders vervolgens met de volkswoede na de gijzeling werden geconfronteerd, deden zij ook nog eens het verkeerde: ze gingen 'erboven' staan, wat de zaak nog erger maakte.

Terwijl ik de conclusie van Pool (weinig bureaucratie leidt tot willekeur) nog aan het verwerken was, las ik in het Haarlems Dagblad* opnieuw over de gapende kloof tussen burgers en overheid. Alleen waren bestuurders en ambtenaren hier juist niet benaderbaar, sterker nog: zij verboden een bepaalde burger nog langer het stadhuis te betreden!
Plaats van handeling is de gemeente Bloemendaal, waar ambtenaren het al jaren aan de stok hebben met twee broers, Rob en Hans Slewe, ondernemers en sinds een paar jaar eigenaars van het landgoed Elswoutshoek in Overveen. De broers wilden het landgoed en daarop staande villa restaureren, maar werden in hun ogen op allerlei manieren door de gemeente tegengewerkt en onheus bejegend: ambtenaren maakten denigrerende opmerkingen, hielden stukken achter, weigerden vergunningen te verlenen en informeerden zelfs buren over het bezwaar maken tegen bepaalde aanvragen van de broers.
De ambtenaren op hun beurt vonden vooral Rob Slewe buitengewoon lastig: hij legde buitensporig veel beslag op hun tijd en kwam zo vaak langs op het gemeentehuis en stuurde zo veel e-mails dat ambtenaren er overspannen van raakten en spraken van 'íntimidatie'. (Eigenlijk dus ook een soort gijzeling, maar dan zonder pistool :-) ).
Een externe commissie heeft onlangs de klachten van de heer R.Slewe onderzocht en hem op een aantal punten gelijk gegeven, maar niet op alle, waardoor zowel hij als de gemeente de uitkomst als overwinning voor zichzelf presenteren.De burgemeester van Bloemendaal, Ruud Nederveen, laat intussen weten geen hekel te hebben aan Rob Slewe.
De opmerkingen die het meeste hout snijden komen volgens mij echter van Henri Beunders, hoogleraar maatschappij, media en cultuur aan de Erasmus Universiteit, die in het artikel ook zijn visie geeft op dit conflict. Hij wijst op het feit dat de broers kennelijk niet in de Bloemendaalse cultuur passen:
"Ze hebben geen invloedrijke vriendjes en spelen geen golf met de wethouder. En ze zijn op de 'verkeerde' manier rijk geworden. Bovendien is het ongebruikelijk om zelf je zaken met de gemeente te regelen, in plaats van dat over te laten aan een gehaaide advocaat. Met de juiste connecties was iets regelen geen punt geweest. Maar in dit geval geef je ambtenaren de mogelijkheid om de regels heel precies toe te passen. Dat klopt niet. Bestuur mag niet partijdig zijn."
Beunders besluit somber met de opmerking dat hij niet zou weten hoe je dit conflict zou moeten oplossen. Hij ziet procederen als enige uitweg.
Met de laatste woorden uit het citaat hierboven ben ik het 100% eens: bestuurders mogen niet vooringenomen of partijdig zijn.
Conclusie: de kloof tussen burger en overheid is nog lang niet gedicht.

Het boek van Pool, Procedures en pistolen is binnenkort beschikbaar in de Bushuisbibliotheek.
* Artikel 'Blunders in Bloemendaal', door Margot Klompmaker, Haarlems Dagblad d.d.11-6-2013.
Zie ook Tom Jan Meeus o.a. over het boek van Pool in de Volksrant d.d. 26-5-2013

Nieuwe koning en nieuwe eBooks

2013-04-30T14:26:00.000+02:00

Terwijl ik deze post schrijf heb ik de televisie aanstaan en is te zien hoe 2000 genodigden (hoogwaardigheidsbekleders en ook wat gewone Nederlanders) de Nieuwe Kerk in Amsterdam binnenstromen, waar straks de inhuldiging van koning Willem Alexander gaat plaatsvinden.
De titel van dit stuk "Nieuwe koning en nieuwe eBooks" is wat eigenaardig, want het één is natuurlijk geen oorzakelijk gevolg van het ander. Ik heb de twee aan elkaar gekoppeld omdat het aftreden van Beatrix mij to nadenken stemde, met name over wat er in haar regeerperiode van 33 jaar allemaal veranderd is. En dat is heel veel.

Om het even te beperken tot bibliotheken: toen Juliana in 1980 plaats maakte voor haar dochter, hadden wij in de toenmalige Bibliotheek Politicologie nog kasten vol met kamerstukken, boeken, (partij)brochures, papieren tijdschriften, congrespapers, overdrukken etc. Internet in de huidige vorm was er nog niet, dat kwam pas rond 1991.
Nu zijn de kamerstukken volledig gedigitaliseerd (zie www.statengeneraaldigitaal.nl), tijdschriften zijn grotendeels eJournals geworden en ook boeken worden steeds vaker in de online-versie aangeschaft.
(Directies van) bibliotheken omarmen eBooks als dé oplossing voor ruimtegebrek. Sommige gebruikers zijn wat minder enthousiast, omdat zij een boek liever niet van het scherm af lezen. Maar voor studenten en medewerkers is het een uitkomst: zo'n boek is nooit uitgeleend en je hoeft niet te reserveren.
Een minpuntje is misschien dat de meeste eBooks voor slechts één of een paar personen tegelijk raadpleegbaar zijn. Dat betekent dat je soms toch even zult moeten wachten tot je het boek op je scherm krijgt. Ook de printcondities verschillen.

Niettemin hebben wij bij de Bushuisbibliotheek in overleg met de docenten van Politicologie (vertegenwoordigd in het Gebruikerspanel Politicologie) besloten om juist de literatuur die voor werkgroepen en colleges verplicht wordt gesteld in eBook aan te schaffen. Dat zal niet altijd lukken, omdat er van sommige publicaties nog geen online-versie bestaat, maar er wordt in ieder geval naar gestreefd. Voor studenten heeft dit beleid tot gevolg dat zij sommige (dure) boeken niet hoeven aan te schaffen en dat (een deel van) de verplichte literatuur altijd beschikbaar is.

Omdat eBooks bij de UvA (nog) niet verschijnen op de overzichten van nieuwe aanwinsten geef ik hier de titels van eBooks die sinds december 2012 door de Bushuisbibliotheek zijn aangeschaft:

A. SCERRI, Greening citizenship: sustainable development, the state and ideology. (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003434987

H.P. Kriesi e.a., Political conflict in Western Europe (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003438715

J. EARL & K.KIMPORT, Digitally enabled social change activism in the
internet age (2011)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003435617

S.P. HUNTINGTON, The third wave: democratization in the late twentieth
century (1993)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003437378

V.MOROZOW(ed), Decentring the west: the idea and the struggle for hegemony (2013)

http://permalink.opc.uva.nl/item/003446876

H.J. WIARDA, Culture and foreign policy: the neglected factor in international relations (2012)
http://permalink.opc.uva.nl/item/003446864

Makkelijker thuis toegang tot e-journals en databases van de UvA

2013-03-15T12:25:00.000+01:00

Door de invoering van een nieuw systeem, EZProxy geheten, hebben UvA-medewerkers en studenten sinds 8 maart 2013 geen VPN meer nodig wanneer zij thuis of elders buiten het UvA domein toegang willen krijgen tot de e-journals en databases van de UvA. Wanneer u via de website van de Bibliotheek (Catalogus of Catalogus Plus) een e-journal of database opent, volstaat het inloggen met uw UvAnetID om toegang te krijgen. Dit hoeft slechts één keer per browser-sessie.

Google Scholar
Wanneer u gewend bent de digitale bronnen van de Bibliotheek via Google Scholar te benaderen, moet u eerst een link creëren tussen Google en de UvA. Dat doet u als volgt:

1. Ga naar Google Scholar’s Instellingen (rechts bovenin)
2. Zoek in het veld Bibliotheeklinks naar University of Amsterdam
3. Selecteer University of Amsterdam-UvA Linker en bewaar uw instellingen
4. Ga uw zoekactie doen in Google Scholar
5. Klik op het UvA Linker-symbool, dat rechts van de gevonden titels verschijnt en u wordt gevraagd uw UvAnet ID in te voeren.

Quick links
Als u thuis werkt en gewend bent om bookmarks te gebruiken, dan moet u ze misschien veranderen om zonder VPN toegang te krijgen tot onze databases. Hierbij een paar handige links, waarmee u snel toegang krijgt tot de bibliotheekbronnen:

• Catalogus Plus (vervanging voor de ‘de digitale bibliotheek’): http://lib.uva.nl

• The UvA Discipline pagina voor Politicologie: http://uba.uva.nl/disciplines/disciplines/disciplines/content/folder/politicologie/politicologie.html

Mocht u stabiele links nodig hebben om toegang te krijgen tot e-journals en databases, dan kunt u contact met mij opnemen. UvA VPN blijft trouwens wel bestaan (meer informatie hier). Voor andere vragen met betrekking tot de nieuwe thuis-toegang kunt u terecht bij UBA-coach.

* Met dank aan collega's Janneke Staaks en Stefano Giani

De protestpartij

2013-02-20T19:27:00.001+01:00

Komend weekend zijn er parlementsverkiezingen in Italie. Een van de partijen die naar verwachting hoge ogen gaat gooien is Movimento 5 Stelle, afgekort M5S.
Zoals de naam al aangeeft is M5S niet zozeer een politieke partij als wel een beweging. Centrale figuur is de 64-jarige komiek/cabaretier Beppe Grillo, die al jarenlang in zijn programma's en vooral ook op zijn blog tekeer gaat tegen falende bestuurders, corrupte en zichzelf verrijkende politici en financieel wanbeleid bij (staats)bedrijven.
Via zijn blog bouwde Grillo een leger van aanhangers op, grillini genoemd, waaruit in 2009 de M5S ontstond. Dat Grillo zo populair is, heeft natuurlijk alles te maken met de corruptieschandalen, die in Italie aan de orde van de dag zijn en onder de bevolking een wijdverbreide afkeer van politici hebben doen ontstaan.
Vorig jaar won M5S de gemeenteraadsverkiezingen in Parma , vervolgens werd ze de grootste partij bij de regionale verkiezingen op Sicilie en nu doet M5S dus voor het eerst mee met de landelijke verkiezingen.
Dat doet ze trouwens op een andere manier dan andere partijen. M5S is een echte internetbeweging.
Grillo houdt via internet contact met zijn grillini. Ook de selectie van de kandidaten voor het parlement verliep digitaal. Dat kwam Grillo, die zelf niet het parlement in wil, overigens op nogal wat kritiek te staan omdat het onvoldoende transparant werd geacht.
Op Twitter heeft Grillo 870.000 volgers, tegen 250.000 voor Bersani, de kandidaat van centrum-links (Partito Democratico). De andere twee spelers in deze verkiezingen, Berlusconi met zijn Partito della Liberta en Monti tellen op Twitter niet echt mee. Logisch dus dat vooral jongeren zich door Grillo voelen aangesproken.
Probleem bij een protestpartij als M5S is echter: wat te doen als zo'n partij moet gaan regeren? Vrij vertaald: je kunt wel roepen dat politici zakkenvullers zijn en dat de oude garde moet oprotten, maar wat ga je zelf doen als je aan de macht bent?
Grillo wil gratis internet voor iedereen en hij wil een referendum over de door hem verafschuwde euro. Verder wil hij de overheidssubsidie voor politieke partijen afschaffen, de onroerend goed-belasting schrappen en vooral de riante salarissen van topbestuurders inperken. Wat veel Italianen (en niet alleen de jongeren) ook aanspreekt, is dat hij geen onderonsjes wil met andere partijen.
Dat laatste lijkt me echter toch moeilijk worden, want Grillo gaat volgens de laatste peilingen ca. 16% van de stemmen halen. Dan zul je toch met andere partijen een coalitie moeten sluiten om te kunnen regeren. De koploper in de peilingen is Bersani met 35%, op de voet gevolgd door mediamagnaat Berlusconi met 29% en ietwat sneu onderaan bungelend met 14 % de technocraat Monti, met wie Europa zo blij was, nadat Berlusconi het politieke toneel had verlaten. Het is bijna niet voorstelbaar dat Silvio Berlusconi, na alles wat er gebeurd is, weer de verkiezingen zou winnen. maar in Italie weet je het nooit.

Voor wie de Italiaanse verkiezingen op internet wil volgen, maar geen Italiaans spreekt/leest geeft Marcel Leijendekkers (journalist en auteur van het boek Het land met de krul uit 2012) in de NRC van 11-2-2013 een overzicht van Italiaanse websites, waar (incidenteel) artikelen in het Engels worden vertaald, zoals ansa.it (persbureau Ansa) en italiadallestero.info. Van de websites van de bovengenoemde partijleiders is er alleen bij die van Grillo een Engelse versie: beppegrillo.it.

Over Berlusconi zijn boekenkasten volgeschreven. Meest recente publikatie is Berlusconi en de Italianen van journalist Beppe Severgnini (2011).
Over Bersani is er alleen een interview uit 2011 Pier Luigi Bersani: per una buone ragione. (Bersani: om een goede reden).

Sexy politiek

2013-01-29T12:01:00.002+01:00

Sinds twee weken zendt de Nederlandse televisie de Deense serie Borgen uit. Borgen (spreek uit Bor-oen) betekent "burcht" en verwijst naar het machtscentrum Christianborg in Kopenhagen. Het is het Deense equivalent van het Haagse Binnenhof en het Torentje: de plek waar het Deense parlement vergadert en de minister-president zetelt.
Hoofdrolspeelster in deze serie is Sidse Babett Knudsen in de rol van politica Brigitte Nyborg. Zij staat aan het hoofd van de Deense Middenpartij (een soort D66) en wint onverwacht de verkiezingen, nadat de zittende premier door gesjoemel met overheidsgeld in moeilijkheden is gekomen en moet aftreden. Andere belangrijke rollen zijn weggelegd voor de echtgenoot van Nyborg, Philip Christensen geheten, voor Kasper Juul, haar spindoctor, en voor twee vrouwelijke journalisten, de ervaren politieke commentator Hanne Holm en haar jongere collega Katrine Fonsmark. Tenslotte loopt er ook een Wilders-achtige figuur rond in de persoon van Michael Laugesen, aanvankelijk politicus, later hoofdredacteur van het boulevardblad Ekspres.

Onder Nederlandse politici is de serie, die inmiddels al tot de 3e reeks is gevorderd, zeer populair. D66- voorman Alexander Pechtold bekende in het TV-programma De Wereld Draait Door dat als zijn eigen spindoctor hem belt, dat dan de foto van Kasper Juul op de display van zijn telefoon verschijnt. Hij voegde daar aan toe dat zijn adviseur hem vervolgens aanspreekt met Staetsminister (premier)!

Borgen is van de makers van de succescolle detectiveserie The Killing. Zo bloedstollend als The Killing is Borgen niet (al valt direct in de 1e aflevering al een dode), maar het is wel buitengewoon spannend en sexy wat zich achter de schermen van de Deense politiek afspeelt. De politieke intriges spatten van het scherm af en journaliste Katrin Fonsmark aarzelt niet om in haar jacht op nieuws met politieke kopstukken het bed in te duiken. Het meest interessant is echter de Werdegang van de sympathieke en idealistische Nyborg, die al snel door de harde politieke werkelijkheid gedwongen wordt om pijnlijke keuzes te maken. In de 2e aflevering gaat zij nog vrij schuchter het formatieproces in, enigszins geintimideerd door het mannenbolwerk dat de Deense politiek is/was. Als haar door de andere partijen het en ander geflikt wordt, blijkt echter hoe snel zij leert. Ze slaat met dezelfde middelen terug, overlegt in het geheim met mogelijke coalitiepartners (vgl. het Kunduz akkoord bij ons voorjaar 2012) en wordt tot ieders verrassing de nieuwe premier.

Overigens heeft Borgen een voorspellende waarde gehad, want na de 1e serie, die uitgezonden werd in 2010, kreeg Denemarken inderdaad voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouwelijke premier, de socialiste Helle Thorning-Schmidt.
Hoewel Nederland qua vrouwelijke premier nog niet zo ver is, vertoont de politieke situatie bij ons grote overeenkomsten met die van Denemarken, waarbij moet worden opgemerkt dat de Denen steeds een paar jaar op ons vooruitlopen. Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie aan de UvA en Deen van geboorte, noemt Denemarken in NRC Handelsblad* zelfs een spiegel voor Nederland. Van 2001 tot 2011 was er in Denemarken een liberaal-conservatieve regering, die gedoogd werd door de populistische Dansk Folkeparti, de Deense Volkspartij. Daarna kwam er een centrum-linkse regering aan de macht, net als nu in Nederland. De Deense gedoogsconstructie had meer succes en hield langer stand dan die bij ons, omdat er in de periode 2001-2011 voornamelijk sprake was van economische voorspoed.
In Borgen wordt ook ingegaan op de prive-situatie van de vrouwelijke premier, haar worsteling tussen werk en thuisfront, waar man en kinderen haar - ondanks protesten - steeds minder te zien krijgen. De Vreese
vindt dit aspect minder interessant ('"In Denemarken kijken ze niet op van een werkende vrouw") en ik ben geneigd het met hem eens te zijn. Het politieke aspect, het feit dat het premierschap een enorm zware baan is, daar gaat het om in Borgen.

Wie Borgen nog niet gezien heeft moet zeker gaan kijken op donderdagavond, 23.00 uur, Nederland 2.
Wie meer wil weten over de Deense binnenlandse politiek kan o.a. terecht bij het Political Data Yearbook, uitgave van European Journal of Political Research (zie www.uba.uva.nl > Catalogus Plus > E-journals ), waarin politicoloog Lars Bille van de University of Copenhagen vanaf 1992 het hoofdstuk over Denemarken heeft geschreven.

*NRC Handelsblad, d.d. 16-1-2013

Op naar 2013

2012-12-21T17:12:00.000+01:00

Elk jaar rond deze tijd publiceert de zoekmachine Google een overzicht van de meest gebruikte zoektermen. Dat is interessante lectuur, al zijn niet alle uitkomsten verrassend.
Op politiek terrein is bijvoorbeeld "stemwijzer"de snelst stijgend zoekterm in vergelijking met 2011. Nogal logisch voor een jaar waarin verkiezingen hebben plaatsgevonden, lijkt mij.
De meest gezochte politieke partij was de SP, op de voet gevolgd door PvdA en VVD.
Meest gezochte politicus is, net als vorig jaar, Geert Wilders, hetgeen zich niet heeft vertaald in de verkiezingsuitslag, want zoals genoegzaam bekend is heeft de PVV een flink aantal zetels moeten inleveren na de verkiezingen van september.
Tweede en derde in het rijtje van de meest gezochte politici zijn resp. premier Mark Rutte (VVD) en PvdA- leider Diederik Samson. Die laatste is trouwens enkele dagen geleden tot politicus van het jaar gekozen en heeft daarbij Rutte voorbijgestreefd.
Verder heeft het Google-overzicht toch vooral een somber en crisisachtig karakter. Er is opmerkelijk vaak gegoogled op termen als "restschuld", "scheefwonen" en "nivelleren". Het is ook zonneklaar dat veel mensen hun huis niet kwijtraken getuige de veelvuldig gebruikte zoekterm "huis verhuren".
Hoewel de vooruitzichten voor 2013 somber zijn, worden er toch recordverkopen in de winkels verwacht: vooral luxeartikelen als espressomachines en tablets gaan als broodjes over de toonbank. Blijkbaar willen wij Nederlanders met Kerst even niets van de crisis weten.

Intussen gaat de Bushuisbibliotheek haar deuren sluiten (van 24 december tot en met 1 januari 2013).
Zie voor de openingstijden van het Studiecentrum Bushuis het handige schema op de site van de UB.

Ik wens alle lezers van deze blog vrolijke kerstdagen (in ieder geval niet zo depressief als de meneer op dit plaatje) en tot in het nieuwe jaar.

De rotte appels in het openbaar bestuur

2012-11-06T13:46:00.000+01:00

Over de kloof tussen burgers en de politiek zijn boekenkasten volgeschreven. Het komt er kortgezegd op neer dat burgers bar weinig vertrouwen hebben in de politiek en het gevoel hebben dat er niet naar hun geluisterd wordt. Daarnaast zien veel burgers politici als zakkenvullers of graaiers, die het algemeen belang totaal uit het oog hebben verloren.
Het toch al wankele vertrouwen tussen burgers en politiek heeft in de afgelopen weken weer keer op keer een gevoelig knauw gekregen na het bekend worden van diverse gevalen van corruptie in het openbaar bestuur. Zo moest de VVDer Jos van Rey eind oktober terugtreden als wethouder van Roermond, onder verdenking van het aannemen van smeergeld en het lekken uit de vertrouwenscommissie voor de benoeming van een nieuwe burgemeester.Ook in de provincie Noord-Holland speelt een omvangrijke corruptieaffaire, waarbij onder andere de VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers het veld moest ruimen. Hij wordt ervan verdacht zijn contacten in de vastgoedsector te hebben bevoordeeld. Bovendien vertoonde hij 'buitensporig declaratiegedrag'(zonder bonnetjes), hetgeen door de toenmalig Commissaris van de Koningin Harry Borghouts (Groen Links) - zelf ook gestruikeld over een bonnetjesaffaire - werd toegestaan.

Al deze affaires roepen de vraag op hoe corrupt het Nederlandse openbaar bestuur eigenlijk is. Zijn we afgegeleden naar het niveau van een land als Italië of valt het misschien mee?
Ook over deze vraag is literatuur voorhanden, al is het niet veel als die over de kloof burgers/politiek.
In 2005 publiceerden bestuurskundige Leo Huberts (VU) en Hans Nelen, hoogleraar criminologie aan de Universiteit van Maastricht het boek Corruptie in het Nederlandse openbaar bestuur: omvang, aard en afdoening. Een van de uitkomsten van hun onderzoek was dat bij overheidsinstanties jaarlijks 130 interne onderzoeken worden verricht naar corruptie en dat gemiddeld 50 gevallen tot strafrechtelijk onderzoek leiden. Maar dit zijn lang niet alle gevallen, zo betoogt Nelen in het Haarlems Dagblad*: Veel gevallen worden aan het oog onttrokken doordat zij intern worden afgehandeld.
De overheid heeft wel maatregelen genomen tegen corruptie, aldus Nelen. Zo werd het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (Bing) opgericht, om integriteitsschendingen te onderrzoeken, maar dat gebeurt altijd achteraf.
Wil je corruptie voorkomen dan is volgens Nelen een verandering van de bestuurscultuur nodig. Wat daarbij opvalt is dat van bestuurders en ambtenaren wordt geëist dat zij ondernemend zijn en achter hun bureau vandaan komen. Maar die contacten met de vastgoedwereld mogen niet te innig worden. Als bestuurders zelf (of via hun partner) ook nog zakelijke belangen hebben, gaat het al gauw mis.
Ook de passiviteit van de omgeving vormt een probleem. Zowel Van Rey als Hooijmaijers zijn sterke, dominante persoonlijkheden, die geen tegenspraak dulden en zich met jaknikkers hebben omringd.De remedie moet dus gezocht worden in openheid, behoorlijk bestuur en een goede politieke controle.

Soortgelijke conclusies worden getrokken in het pas verschenen rapport Ondernemend bestuur van de Commissie Schoon Schip. Deze commissie, bestaande uit J. de Vries, hoogleraar bestuurskunde Universiteit Leiden, J.H.J. van den Heuvel, emeritus hoogleraar Beleidswetenschappen (VU) en M. Pheijffer, hoogleraar accountancy aan Nyenrode Business University, toog al eind vorig jaar aan het werk om de bestuurscultuur in de provincie Noord-Holland te onderzoeken.
Waar Huberts en Nelen aangeven dat de geconstateerde corruptiegevallen wellicht het topje van de ijsberg vormen, vinden de drie hoogleraren van Schoon Schip echter dat het in Noord-Holland wel meevalt. Zij wijzen Hooijmaijers aan als grootste rotte appel, beschrijven hoe ook oud-commissaris Borghouts, ex-gedeputeerden Moens (Groen Links) en Meijdam (VVD) over de schreef gingen en komen desondanks tot de slotsom dat 'het geen boevenbende [was] bij de provincie Noord-Holland'.

Het boek van Huberts en Nelen is te leen bij de Bushuisbibliotheek (onder nummer 88.10 080)

* Haarlems Dagblad 25-10-2012 en 2-11-2012

Disciplinepagina Politicologie

2012-10-02T13:11:00.000+02:00

Sinds een paar weken hebben de webpagina's van de UvA een totale metamorfose ondergaan. Ook de pagina's van de bibliotheek/c.q. bibliotheken van de UvA hebben een andere opzet en uiterlijk gekregen.
In plaats van de vroegere facultaire benadering is nu gekozen voor een simpele lijst van disciplines, waarmee studenten of medewerkers heel snel toegang hebben tot vakspecifieke (bibliotheek)informatie.
Startpunt is de homepage van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam(UBA): www.uba.uva.nl
Hier klikt men op Discipline en vervolgens op: Politicologie.

De disciplinepagina Politicologie geeft direct toegang tot de databases Worldwide Political Science Abstracts en Web of Science. Meer databases op het gebied van Politicologie zijn beschikbaar via de derde link. Dit zijn standaard de key resources (10 belangrijkste databases). Wil je alle politicologische databases zien, dan moet "Key resources" worden veranderd in "All".

Verder geeft de disciplinepagina een link naar de e-tijdschriften van de UvA en uiteraard is er informatie over de bibliotheeklocatie: de Bushuisbibliotheek.

Het menu aan de linkerkant biedt onder "Informatiebronnen" een overzicht van online tekstbestanden, discussienetwerken en belangrijke internetbronnen op het terrein van Politicologie en Bestuurskunde. Daaronder is er informatie over de boekencollecties m.b.t. politicologie en internationale betrekkingen aan de UvA en een knop "Hulp".

Hier staan mijn contactgegevens als Informatie- en collectiespecialist Politicologie aan de UvA en zal in de toekomst weer een Bibliotheekgids Politicologie te vinden zijn, zodra die is aangepast aan de veranderde omstandigheden.

Aan de rechterkant is er een webformulier, waarmee men aanschafsuggesties kan doen. Dus zoek je een bepaald (e-)boek of tijdschrift en blijkt het niet bij de UvA aanwezig te zijn: gebruik dan vooral dit formulier!

Daaronder staat een link naar deze blog.

Tot slot staan helemaal bovenaan twee zoekmogelijkheden, waardoor je ook vanaf deze disciplinepagina direct naar literatuur kunt gaan zoeken. Ik kan mij goed voorstellen dat medewerkers en studenten zich afvragen wat het (subtiele) verschil is tussen Zoeken in de Bibliotheek en Zoeken in de Catalogus. De catalogus lijkt me duidelijk, dat is de UvA Catalogus, waaraan verder niets veranderd is. Met Zoeken in de Bibliotheek zoek je in alle digitale bronnen van de UvA via het nieuwe zoeksysteem Primo (de opvolger van de Digitale Bibliotheek).

De media en het cynisme in de politiek

2012-08-19T22:57:00.000+02:00

De vakantie is |(bijna) voorbij, over een maand zijn er verkiezingen en dus zijn binnenkort de politici niet meer van de buis te slaan. Het kan daarom geen kwaad om ons te verdiepen in de manier waarop onze kijk op de politiek door de media worden beïnvloed.
Daarvoor kunnen we nu o.a. terecht bij Rens Vliegenthart, universitair hoofddocent politieke communicatie aan de UvA en auteur van het onlangs verschenen boek U kletst uit uw nek: Over de relatie tussen politiek, media en de kiezer.

Volgens Vliegenthart is het (mede) de schuld van de media, dat kiezers cynisch zijn of worden over de politiek. De berichtgeving over politiek is namelijk negatief en kortzichtig, volgt vooral de waan van de dag en focust meer op conflicten dan dat het gaat over de inhoud. Deze - naar het oordeel van Vliegenthart - foute manier van berichtgeven heeft zich vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw ontwikkeld, met de komst van commerciële omroepen en later internet.
Dat media berichten over de achterliggende strategiën van politieke gebeurtenissen is - aldus de auteur - op zich niet verkeerd. Zo wordt immers duidelijk hoe het spel gespeeld wordt. Maar als dat ten koste gaat van de inhoud, dan wordt het toch bedenkelijk.
Overigens ziet Vliegenthart niet de journalisten als boosdoeners. Politici zijn enerzijds gedwongen mee te gaan in het mediacircus, maar doen er aan de andere kant graag aan mee. Ze stellen bijvoorbeeld kamervragen om zichzelf in de publiciteit te brengen. Voor de bühne dus.
Vliegenthart heeft ook gekeken naar de invloed van praatprogramma's als Pauw en Witteman en De Wereld Draait Door (DWDD). Met name over het laatste programma is hij positief, omdat dit een groot publiek bereikt en minder in politiek geïnteresseerde mensen toch betrokken kan maken. We kunnen dus - als Knevel en Van de Brink het veld hebben geruimd - weer met een gerust hart kijken naar DWDD.

Het boek van Vliegenthart is binnenkort te leen bij de Bushuisbibliotheek.
Zie ook andere recente publikaties over de relatie media en politiek, zoals:
D. Malcolm, Democracy under attack: how the media distort policy & politics (2012)
L. Bos, Public images of right-wing populist leaders: the role of the media (2012)
Chr. Aalberts, Veel gekwetter, weinig wol: de inzet van sociale media door overheid, politiek en burgers (2011)

Zorg op maat

2012-07-15T20:30:00.000+02:00

Ondanks alle efficiency-slagen in ziekenhuizen, kortingen op vergoeding van medicijnen en psychiatrische hulp, rijzen de kosten van onze gezondheidszorg nog steeds de pan uit. In het Kunduz-akkoord staat dat wij volgend jaar een fors hoger eigen risico moeten gaan betalen. De verkiezingsuitslag straks in september zal daar vrees ik niet veel aan veranderen.
Belangrijker nog dan het kostenaspect is dat de zorg zelf onder de maat is. Er wordt steen en been geklaagd over wantoestanden in verpleeghuizen, waar veel te weinig personeel is, om de patienten echte aandacht te geven. De thuiszorg drijft ouderen tot wanhoop, omdat er steeds wisselende personen komen helpen, die maar een klein stukje van de zorg voor hun rekening nemen. Om deze versnippering tegen te gaan, overweegt de overheid nu de terugkeer van de wijkverpleegster.

Beide aspecten komen aan bod in de Franse film Intouchables. Het gaat over de aristocratische Parijzenaar Philippe, die na een ongeluk met paragliden een dwarsleasie heeft opgelopen.. Hij is gelukkig niet afhankelijk van de thuiszorg, want hij is schatrijk en kan dus een privé-verzorger inhuren. Een van de sollicitanten is een Senegalese immigrant, Driss geheten, die net uit de gevangenis is ontslagen en moet solliciteren om zijn uitkering te kunnen behouden. Hij ziet het baantje helemaal niet zitten, maar wordt door Philippe aangenomen, omdat het voor hem een verademing is dat Driss geen medelijden met hem heeft. Inderdaad weigert Driss zijn invalide baas als een kasplantje te zien. Het gevolg is dat Philippe helemaal opfleurt en dat verzorger en patient vrienden worden.
De sociaal-culturele verschillen worden breed uitgemeten. Zo zie je hoe de straatarme Driss in de naargeestige banlieu een kleine flat moet delen met een tante en een stuk of acht neefjes en nichtjes, terwijl hij in het huis van Philippe een hele suite voor zichzelf alleen heeft.
Maar de belangrijkste boodschap van deze film, die trouwens is gebaseerd op een waargebeurd verhaal, is dat je patiënten in hun waarde moet laten, eerlijk tegen ze moet zijn en dat niemand iets opschiet met medelijden.
Iedereen die sociale wetenschappen studeert zou deze film moeten zien. Dus ga kijken! Hij draait geloof ik niet meer, maar is wel op DVD te krijgen.

Het verschil tussen een ambtenaar en een stuk hout

2012-04-24T13:08:00.001+02:00

Kabinetten komen en gaan (vooral dat laatste momenteel), maar ambtenaren blijven altijd op hun post. Sinds 1998 heeft geen enkele Nederlandse regeringsploeg de volledige regeerperiode van vier jaar gehaald; tijdens al die maanden van demissionaire kabinetten, verkiezingen en vervolgens ellenlange formatieperikelen hebben ambtenaren ervoor gezorgd dat de BV Nederland 'bleef lopen', dat het land bestuurd werd.
Iemand die daarover mee kan praten is voormalig topambtenaar prof.dr. Roel Bekker, nu hoogleraar bijzondere arbeidsverhoudingen bij de overheid aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn carrière als ambtenaar (1970-2010) heeft hij vijf premiers meegemaakt (Den Uyl, Van Agt, Lubbers, Kok en Balkenende) en 16 ministers terzijde gestaan.

Over zijn ervaringen schreef Bekker een boek, getiteld Marathonlopers rond het Binnenhof (binnenkort beschikbaar in de Bushuisbibliotheek.) Hij beschrijft hierin de carrières van 44 secretarissen-generaal (SG's) en directeuren-generaal (DG's). De SG is de hoogste ambtenaar van een ministerie, de DG zit daar vlak onder. Bekker signaleert een groeiende kloof tussen ambtenaren en politiek. Tot 1990 zat er in het ambtelijk werk nog een groot aandeel politiek: topambtenaren traden als bestuurder naar buiten, hielden toespraken, hakten knopen door etc. Na 1990 werden politiek en ambtenarij in rap tempo twee verschillende werelden: politici werden steeds meer mediagericht en incidentgevoelig, met als gevolg: willekeur, adhoc-besluiten en half werk. De ambtenaar daarentegen is volgens Bekker iemand van lange adem, iemand die in tegenstelling tot veel ministers nog ergens in gelooft, een marathonloper dus.
Bekker vreest - blijkens een interview in de Volkskrant d.d. 12/4/2012- dat 'de waan van de dag in het bestuur uiteindelijk de politieke legimiteit van het democratisch bestel[zal] aantasten'.
Ander punt dat Bekker aansnijdt is het - in vergelijking met de landen om ons heen - ongekend kleine aantal politieke functionarissen in Nederland. Taken die vroeger tot het beleidsterrein van een staatssecretaris behoorden (vgl. staatssecretaris voor handelsbevordering) , moeten nu veelal door de minister worden gedaan. De minister heeft daar geen tijd voor, waardoor de taak/c.q. de taken niet of half worden uitgevoerd, hetgeen ten koste gaat van de kwaliteit van het bestuur.
Het boek bevat ook sappige details over conflicten tussen ministers en hoge ambtenaren. Zo kon premier Balkende 'wegkomen' met de Catshuisbrand, waarbij een bouwvakker om het leven kwam, door zijn SG de schuld te geven. En LPF-minister Bomhoff deed er alles aan om zijn DG Volksgezondheid weg te werken. Achtergrond: de medische poot van de LPF, die banden had met de farmaceutische industrie, wilde geen staatsinterventie in de gezondheidszorg.
Tenslotte nog de clou van het ambtenarengrapje, dat de titel van deze post vormt. Ik kan het rustig vertellen, omdat de auteur de grap met veel plezier zelf op de radio vertelde, tijdens een interview in het programma Met het oog op morgen.
Het verschil tussen een ambtenaar en een stuk hout is: hout werkt.

Pootjebaden in de Middellandse Zee

2012-03-31T21:11:00.005+02:00

Al weken zijn de ministers en fractievoorzitters van de huidige gedoogcoalitie in een hermetisch gesloten Catshuis aan het onderhandelen over nieuwe bezuinigingen. Er worden geen mededelingen aan de pers gedaan over wat besproken is. Nadat deze week Geert Wilders zich had teruggetrokken, leek het even of de onderhandelingen waren stukgelopen. Maar inmiddels zitten de heren + een dame weer vrolijk (of niet vrolijk, dat weten we niet) rond de onderhandelingstafel. Omdat door een dergelijk overleg tussen kabinet en fractievoorzitters de Tweede Kamer in feite buiten spel wordt gezet, viel in de kranten al vaak de term 'achterkamertjespolitiek'.

Toen ik deze term las moest ik direct aan mijn schoonvader denken. Hij verfoeide 'achterkamertjespolitiek'. Ook de verhoging van de AOW-leeftijd en helemaal het korten op de pensioenen die nu uitgekeerd worden, waren hem een doorn in het oog. Ik schrijf in de verleden tijd, omdat mijn schoonvader Reinder Rispens afgelopen zondag 25 maart op 99-jarige leeftijd is overleden.
Zijn leven omvatte (op zeven maanden na) een eeuw. Een eeuw waarin de wereld enorm is veranderd. Toen hij in 1912 (het jaar van de ramp met de Titanic!) geboren werd was er nog nauwelijks gemotoriseerd verkeer, hadden veel huizen nog geen badkamer en toilet en leefden veel mensen nog in bittere armoede. Ook bij mijn schoonvader thuis hadden ze het niet breed. Hij werd geboren op 18 oktober 1912 in Hennaard, Friesland, als zoon van een landarbeider. Hoewel Reinder goed kon leren, moest hij direkt na de lagere school gaan werken als boerenknecht. Hij zat vol verhalen over het harde leven op het Friese platteland, de strijd tussen boeren en knechten en wat een zegen het was, dat later, na de oorlog, de sociale voorzieningen kwamen.

In 1950 laadde Reinder - op zoek naar een betere toekomst - het huisraad op een kar met paard ervoor en verhuisde samen met zijn vrouw, Ynskje Zeilstra en (toen nog) vijf kinderen naar de recent drooggelegde Noordoost Polder. Ze vestigden zich in Emmeloord en betrokken een van de eerste rijtjeshuizen. In de polder was volop werk voor landarbeiders. Reinder volgde een cursus over aardappelziektes en werd een veelgevraagd controleur van aardappelpercelen. Desondanks bleef het nog lange tijd sappelen om de eindjes aan elkaar te knopen en de kinderen een goede opleiding te kunnen laten volgen.
In 1977 ging mijn schoonvader met pensioen, hetgeen niet betekende dat hij achter de geraniums ging zitten. Tot op hoge leeftijd verbouwde hij groente op zijn volkstuin en fietste in de zomer doodgemoedereerd met een mudje aardappelen achterop naar huis.
Het overlijden van zijn vrouw in 1992 was een grote klap voor mijn schoonvader. Maar hij bleek goed voor zichzelf te kunnen zorgen, kookte (tot voor 2 jaar) zelf en heeft tot aan zijn dood zelfstandig gewoond.
Dat hij oud was wilde niet zeggen dat hij ouderwets was. Hij las de krant, keek TV en was geïnteresseerd in nieuws, politiek en sport. Als wij op vakantie waren geweest naar bijvoorbeeld Italië, wilde hij altijd weten of we daar ook akkers hadden gezien en wat voor gewassen daar op stonden! Ook vroeg hij - zelf Nederlands Hervormd - welke godsdienst er in het vakantieland beleden werd, hoe de kerken er uitzagen etc.
Ik bewaar dierbare herinneringen aan een reisje dat we met hem hebben gemaakt naar Barcelona. Dat reisje was een kado van alle kinderen en kleinkinderen voor zijn 90ste verjaardag in 2002. Daar bleek weer eens hoe vitaal hij nog was. Omdat hij slecht zag, waren de vele trappen in de metro een probleem, maar geholpen door ons ('Pas op, heit, afstapje!') nam hij blijmoedig alle barrières. Na uren sjouwen door Barcelona opperde ik voorzichtig om op een terrasje een kopje koffie te drinken. 'Nee hoor, antwoordde mijn schoonvader dan, 'Ik ben helemaal nog niet moe'. Als ik dan zei dat ik wél moe was, was hij bereid om even op een terrasje neer te strijken, maar niet te lang, want er was nog zoveel te zien!
Het meest ontroerende moment vond ik, toen we aan het strand van Barcelona stonden en mijn schoonvader te kennen gaf dat hij altijd al had willen pootjebaden in de Middellandse Zee. Het was november, maar het water had nog een heel aangename temperatuur. Dus gingen de schoenen en sokken uit, de broekspijpen werden omgeslagen en daar stond Reinder Rispens uit Emmeloord, 90 jaar oud, met zijn voeten in het azuurblauwe water. Zo wil ik mij hem graag herinneren, niet zoals hij na een hersenbloeding op 20 maart in het ziekenhuis in Sneek belandde, maar zoals hij was in 2002: met opgerolde broekspijpen en een lach op zijn gezicht, pootjebadend in de Middellandse Zee.

Europees hoofdpijndossier

2012-02-29T23:57:00.006+01:00

Deze foto van twee Griekse heren, die enigszins vermoeid (maar wél gelijktijdig) het rechterbeen heffen is voor mij symbolisch voor de penibele situatie waarin hun land verkeert. Vorige week besloten de Eurolanden het noodlijdende Griekenland opnieuw een lening te verstrekken, groot 130 miljard. Daarmee is Griekenland weer even gered van een dreigend faillisement. Maar om het steunpakket te krijgen moest het Griekse parlement wel akkoord gaan met nieuwe bezuinigingen: forse ingrepen in de pensioenen, verlaging van het minimumloon, ontslag van ca.15.000 ambtenaren. Intussen werd buiten het parlementsgebouw in Athene de boel kort en klein geslagen door wanhopig protesterende Griekse burgers.

Toen ik de journaalbeelden van die protesten zag, moest ik denken aan mijn vakantie vorig jaar september in Griekenland. Op de veerboot naar Korfu raakte ik in gesprek met een jonge vrouw van een jaar of dertig, die goed Engels bleek te spreken. Ze was lerares, vertelde ze. Gevraagd naar haar visie op de eurocrisis vertelde zij dat zij zich als Griekse voor de crisis schaamde, maar dat de gewone man er niet veel aan kon doen. Het was volgens haar de schuld van de regeringen van de afgelopen 10 jaar en van de rijke Grieken, die stelselmatig de belasting hadden ontdoken. Op haar salaris van 1000 euro was in een klap 400 euro gekort. Haar huur was ca. 350 euro. Het lukte haar nog net om rond te komen, maar iets extra's (uitgaan, kleding, vakantie) zat er niet meer in. Ze was heel blij dat ze nog een baan had.
Ik had medelijden met haar en was geneigd te geloven dat de gewone Griek inderdaad niet veel schuld heeft aan deze crisis. Maar dat werd, toen ik terug was in Nederland en er met anderen over sprak direct neergesabeld! Ook 'mijn' lerares was schuldig! Ook de minder draagkrachtige Grieken hebben geen belasting betaald, zo werd mij voorgehouden. Dat zal wel, maar toch vind ik 'mijn' lerares sympathieker dan Griekse miljonairs die, zo hoorde ik op de radio, naar steden als Londen en New York zijn uitgeweken om daar hun overtollige euro's in vastgoed te beleggen.

Het probleem Griekenland is slechts een van de hoofdpijndossiers, waarmee Europa momenteel te stellen heeft. Denk aan Portugal, Spanje en Italie. Denk ook aan Oost-Europese staten die nog wachten op toelating.
Hoe dan ook: voor politicologen is Europa interessant object van onderzoek. Daarom is het voor medewerkers en studenten politicologie aan de UvA goed om te weten dat de Bushuisbibliotheek met ingang van 2012 een abonnement heeft genomen op het online tijdschrift Comparative European Politics. Via de Digitale Bibliotheek zijn de laatste vier jaargangen fulltext beschikbaar.

De overheid is geen markt

2012-01-27T13:04:00.001+01:00

Minister-president Rutte heeft vast een vreugdedans gemaakt in het Torentje toen het Sociaal Cultureel Planbureau eerder deze maand het rapport Waar voor ons belastinggeld publiceerde. Want het kabinet Rutte moet extra bezuinigen en kan met genoemd rapport in de hand weer flink aan het korten slaan. SCP-onderzoeker Bob Kuhry, de Groningse hoogleraar Flip de Kam e.a. hebben nl. onderzocht wat al het extra geld dat in het afgelopen decennium naar bijvoorbeeld onderwijs en politie is gegaan heeft opgeleverd. Het antwoord is: bijna niets. Of om met NRC-Next te spreken: het heeft niet geleid tot slimmere kinderen of meer veiligheid.*
In het basisonderwijs bijvoorbeeld zijn de uitgaven tussen 1998 en 2009 verdubbeld. Al dit extra geld, o.a. gebruikt om de klassen te verkleinen en salarissen van leerkrachten te verhogen heeft (waarschijnlijk) niet geleid tot betere leerprestaties. Bij de politie zijn de kosten in de afgelopen 15 jaar gemiddeld 4% per jaar toegenomen, terwijl de gemiddelde productiestijging slechts 0,26% per jaar was.
Overigens geven de onderzoekers grif toe dat het moeilijk is om rendement en productiviteit te meten. In het basisonderwijs zijn daartoe de Cito-scores maar beperkt bruikbaar, omdat niet alle leerlingen daar aan meededen. En hoe meet je de productiviteit van de politie? Opsporingscijfers? Die zijn op het eerste gezicht gunstig, want tussen 1995 en 2010 is het aantal opgehelderde misdrijven met 11% gestegen. Maar dat mooie cijfer komt in een ander daglicht als je weet dat in diezelfde periode het aantal geregistreerde misdrijven met 10% is gedaald. Het grootste deel van het politiebudget gaat op aan handhaving en verder aan registratie, noodhulp en dienstverlening. En ja, hoe meet je daar de effectiviteit?

Bij het lezen van al die cijfers bekroop mij enige twijfel. Meten is weten, maar doe je hiermee recht aan hardwerkende leraren en politiemensen? Deze week werd mijn twijfel in de Volkskrant** bevestigd, want daar las ik een interview met de Tilburgse hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen. Hij is de auteur van het rapport Tegenkracht organiseren - lessen uit de kredietcrisis, uitgegeven door de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO). Helemaal fout, die fixatie op geld en efficiëncy, vindt Frissen. De collectieve sector is geen markt. Als we zo doorgaan krijgen we bij de overheid dezelfde excessen als die in de financiële wereld geleid hebben tot de kredietcrisis. Als een van die excessen of perversiteiten noemt hij de financiële prikkels in het hoger onderwijs. Daar ontvangt men immers geld naar rato van het aantal ingeschrevenen en afgestudeerden. Dan krijg je dat instellingen als Hogeschool Inholland en recentelijk de Hogeschool Windesheim hun core-business, nl.onderwijs, uit het oog verliezen, commercieel gaan denken en diploma's van bedenkelijke kwaliteit verstrekken.
Een bedrijf, aldus Frissen, heeft slechts één belang, nl. winst maken. Maar een overheidsorganisatie heeft een heel scala aan belangen te verdedigen, omdat die uiteenlopende burgers moet bedienen. Volgens hem is het verkeerd dat alleen te benaderen in termen van geld en efficiëncy.

Wie meer wil weten over dit onderwerp, de prestatie(s) en prestatiebeoordeling van de overheid, kan terecht bij een groeiend aantal publikaties. Ik noem er een paar uit de collectie van de Bushuisbibliotheek:

G.A. Boyne, Public service performance: perpsectives on measurement and management.(2006). Signatuur: 88.20 118

W. van Dooren, Performance information in the public sector: how it is used. (2008)
88.20 113

H. de BRUIJN, Managing performance in the public sector. (2007 2nd ed)
88.10 118

Tenslotte wil ik wijzen op een UvA- proefschrift uit 2011, geschreven door E. GERRITSEN en getiteld: De slimme gemeente nader beschouwd: hoe de lokale overheid kan bijdragen aan het oplossen van ongetemde problemen.

* NRC Next d.d. 12-1-2012
** De Volkskrant d.d. 25-1-2012