Przyroda na 6

Znalazłaś/-eś czaszkę na spacerze? To świetnie!

2022-05-22T09:07:00.000+02:00

W czasie wypraw na łono natury znajdujemy rozmaite pozostałości po zwierzętach: odchody, wypluwki sów, ślady żerowania bobrów, pióra ptaków itd. Czasem trafi się martwe zwierzę, a czasem jego szkielet. Nie warto mijać go obojętnie...

...choć nie wszyscy docenią czaszkę, jako dekorację na półce:)

Martwe zwierzę, np. myszkę czy ptaka zostawiamy w tym miejscu, gdzie je znaleźliśmy. Stanie się pożywieniem wielu organizmów: zwierząt padlinożernych, mrówek, larw owadów, grzybów i bakterii. Jeśli znajdziemy martwe zwierzątko w sąsiedztwie mrowiska - możemy mieć pewność, że mrówki dokładnie obiorą je ze wszystkich miękkich części. Jeśli wrócimy do znaleziska w krótkim czasie, możemy liczyć, że mrówki zostawią dla nas kości, a przynajmniej czaszkę:)

Można też martwe zwierzątko umieścić w pojemniku z larwami much (do kupienia w sklepie wędkarskim, gdzie są sprzedawane jako przynęta dla ryb) i pozwolić im się pożywić (a są bardzo żarłoczne). Larwy oczyszczą szkielet do kości. Pamiętajmy, aby miały dostęp tlenu przez otworki (na tyle niewielkie, aby larwy nie uciekły). Przy okazji można zaobserwować cykl rozwojowy much - najedzone larwy przepoczwarzą się i wkrótce, jako dorosłe muchy będą miały wielką chęć wyfrunąć na wolność. Pozwólmy im na to, choć lepiej uwolnić je poza domem.

Jeśli na spacerze napotkamy już sam szkielet - tym lepiej - operacje z mrówkami i larwami nie są już potrzebne. Czaszkę można delikatnie umyć z użyciem zwykłego płynu do mycia naczyń i szczoteczki, a jeszcze lepiej umieścić w mieszance wody z wodą utlenioną i podgrzać na fajerce na kuchence. Woda utleniona wybieli kości i sprawi, że najdrobniejsze elementy czaszki będą lepiej widoczne. Można chwileczkę kości pogotować, ale ostrożnie - jeśli przesadzimy czaszka się zniszczy - chodzi nam tylko o oczyszczenie i wybielenie.Po całej operacji czaszkę dokładnie płuczemy w wodzie.

Oczywiście cały szkielet zwierzęcia jest ciekawy, ale łatwo rozpada się na pojedyncze elementy. Również pojedyncze zęby mogą być efektowne i warte kolekcjonowania, o ile wiemy z jakich gatunków pochodzą. Nigdy nie udało mi się trafić w lesie na zrzucone poroże jelenia czy sarny, ale to jest naprawdę cenne i bardzo ciekawe znalezisko. Na podstawie wyglądu poroża można powiedzieć wiele o stanie zdrowia i wieku zwierzęcia, które je zrzuciło, ale to temat na osobny post.

Gdy mamy czaszkę zwierzęcą (albo i inne części szkieletu), ale nie wiemy, jakie to zwierzę można skorzystać z książki "Klucz do oznaczania ssaków Polski", w tej chwili raczej do zdobycia w antykwariacie. Taki ja znam, ale może ukazało się niedawno coś innego, czym można by się posłużyć, zwłaszcza jeśli nie mamy czaszki ssaka. W książce tej opisano szczegółowo różne cechy czaszki, które pozwalają stwierdzić w miarę dokładnie, jaki gatunek znaleźliśmy. Posługiwanie się kluczem wymaga pewnej wprawy, ale możemy ją tu właśnie nabyć.

Nawet jeśli nie mamy książki i nie wiemy, jaki to gatunek warto spróbować zrobić zdjęcia, a nawet rysunki obiektu. Można wlać wodę do wnętrza mózgoczaszki i z wykorzystaniem cylindra miarowego określić przybliżoną objętość mózgu zwierzęcia (w cm sześciennych lub ml).

Ciekawym doświadczeniem jest zważenie w ręku czaszki ptaka i ssaka, i porównanie ich masy (można użyć wagi). Zauważcie, że kości ptaków są wyjątkowo lekkie i cienkie. Jest to jedno z przystosowań ptaka do lotu. Pochwalę Się Wam znaleziskami, które mam u siebie, bo są bardzo ciekawe.
Dla zainteresowanych ciekawostkami szkieletowymi polecam wyprawę do wrocławskiego Muzeum Przyrodniczego, gdzie wyeksponowano wspaniałe szkielety zwierząt (również wymarłych i bardzo rzadkich). Ciekawą kolekcję ma też Muzeum Historii Naturalnej w Londynie i wiele innych muzeów. Gdy planujecie wyjazd do nieznanego miejsca warto zainteresować się, czy przypadkiem nie natraficie tam na ciekawe ossuarium (os to po łacinie "kość").

A może ktoś z Was odwiedził Kaplicę Czaszek w Kudowie-Czermnej na Dolnym Śląsku? A może piękny kościół w Kutnej Horze w Czechach? To miejsca, gdzie zgromadzono kości ludzkie, które mają tu funkcję... hm, zdobniczą. Są jednak wśród nich niezwykle ciekawe, bo nietypowe okazy.

Zadania dla Uczniów:

1. W trakcie spożywania obiadu mięsnego spróbujcie odłożyć do celów badawczych kości kurczaka, czy świni (bardzo polecam świńskie racice - jako źródło kości do obserwacji i jako posiłek bogaty w cenny dla zdrowia kolagen). Umyjcie je w wodzie z płynem do mycia naczyń, wygotujcie dodatkowo w czystej wodzie, aby pozbyć się resztek mięsa. Z użyciem atlasów budowy zwierząt spróbujcie ustalić, jak nazywają się te kości.

2. Wyszukaj informację o funkcjach kości w organizmie. Jest ich wiele!

3. Wyszukaj w internecie ilustracje pokazujące, jak ludzie należący do pierwotnych plemion używali lub używają również dziś kości zwierząt do ozdobienia własnych ciał, budowy schronień, tworzenia narzędzi. Przygotuj prezentację ze zdjęć.

4. Stwórz własne ossuarium. Jeśli jesz mięso możesz łatwo zgromadzić kości kurczaka, indyka, gęsi, kaczki, świni, krowy, królika... Zadbaj, aby Twój zbiór był dobrze oczyszczony i zdezynfekowany, aby nie wydzielał nieprzyjemnej woni - wystarczy po jednym egzemplarzu niewielkiej kości z każdego gatunku. Ustal, jaka to kość. Swoja kolekcje możesz zaprezentować w klasie.

5. Przygotuj informacje o funkcjach szpiku kostnego. W których kościach znajduje się szpik kostny?

Dokarmiamy ptaki - test lub konkurs dla szkoły podstawowej

2021-12-02T20:18:00.005+01:00

Poniżej pytania testowe wraz z kluczem rozwiązań. Opracowałam je na podstawie nowej książki Jacka Karczewskiego "Zobacz ptaka. Opowieści po drodze", Wydawnictwo Poznańskie, 2021, str. 69-82


Fragment okładki książki, ilustr. A. Ciszewska

Dokarmiamy ptaki - konkurs testowy dla ekspertów

Uwaga! Pytania są podchwytliwe. Możliwa tylko jedna prawidłowa odpowiedź.

1. Czy należy dokarmiać ptaki?

a) tak, ale tylko w dużych miastach

b) tak, trzeba je dokarmiać, w miastach i na wsi

c) nie, dzikie ptaki powinny same znajdować sobie pożywienie

d) nie, ponieważ zanieczyszczone karmniki są źródłem chorób i pasożytów

2. Wyłuskany słonecznik, to najlepsza karma zimowa dla ptaków bo:

a) ptaki nie muszą marnować czasu i energii na łuskanie

b) niektórym gatunkom ptaków trudno jest wyłuskać ziarna, bo naturalnie żywią się czymś innym, a tylko zimą sięgną po słonecznik

c) ptaki nie zostawią bałaganu z łupinek

d) wszystkie odpowiedzi są prawidłowe

3. Czy ptaki mogą jeść orzechy?

a) tak, ptaki bardzo lubią wszystkie orzechy, ale nie mogą one być prażone i solone. Powinny być rozdrobnione

b) tak, ale tylko włoskie i laskowe, naturalnie występujące w Polsce, ziemnych i innych egzotycznych nie podajemy

c) nie, bo mogą im zaszkodzić

d) lepiej nie, lepsza jest słonina

4. Czy można dawać ptakom słoninę?

a) zjedzą ją tylko sikory, kowaliki i dzięcioły, więc nie warto

b) tak, ale nie soloną i nie wędzoną, może być również surowy boczek

c) ptakom powinniśmy dawać tylko ziarna

d) wszystkie odpowiedzi są błędne

5. Czy można dokarmiać ptaki chlebem?

a) tak, chlebem karmimy, bo jest niezdrowy dla ptaków

b) tak, zimą chleb da ptakom dużo energii

c) tak, jest to sposób na pozbycie się starego, spleśniałego chleba, którego nie zjedliśmy, w ten sposób się nie zmarnuje

d) nie, stała chlebowa dieta bardzo szkodzi ptakom

6. Czy dzikie ptaki w Polsce można dokarmiać warzywami i owocami?

a) tak, rozłupane jabłko albo gruszka to przysmak dla kosów, kwiczołów, śpiewaków, rudzików, a nawet bogatek, dzięciołów czy gilów

b) tak, gotowane i osolone ziemniaki, buraki, marchew, seler, pietruszka pokrojone w kawałki są dobre dla kaczek, łysek, łabędzi, kosów, sierpówek, jemiołuszek...

c) tak, ale wyłącznie surowymi

d) nie, warzywa i owoce szkodzą ptakom

7. Ptakom możemy również podać:

a) zboża - pszenicę, jęczmień, żyto, proso

b) ugotowaną kukurydzę oraz nasiona roślin strączkowych, nie solone

c) biały ser

d) wszystkie powyższe pokarmy, najlepiej ich nie mieszać, lecz rozłożyć w osobnych karmnikach

8. Karmnik:

a) trzeba sprzątać codziennie

b) powinien wisieć bardzo blisko nas, żebyśmy mogli obserwować ptaki przy jedzeniu

c) możemy zawiesić na gałęziach drzew lub umieścić na specjalnych stojakach, barierce balkonu, przy oknie

d) musi stać na ziemi, bo tam ptaki poszukują pożywienia, poza tym użyźniają nam trawnik

9. Kiedy dokarmiać ptaki?

a) tylko, gdy są mrozy

b) od jesieni do wiosny, można nawet przez cały rok, dostosowując ilość pożywienia do potrzeb ptaków

c) wyłącznie zimą, czyli od 22. grudnia do 21. marca

d) tylko, gdy kilkakrotnie zaobserwujemy w okolicy zmarznięte ptaki

10. W czasie dokarmiania niebezpieczeństwem dla ptaków mogą być:

a) niesystematyczność karmiącego (gdy zapomni o karmieniu, choć wcześniej przez wiele dni dokarmiał)

b) brudny karmnik - trzeba go co 2-3 tygodnie wyczyścić gorącą wodą z płynem lub octem

c) plastikowe siatki na kule tłuszczowe, w które ptaki się zaplątują

d) wszystkie odpowiedzi są prawidłowe

11. Karmnik tubowy:

a) to plastikowa rura na słonecznik i orzechy, widać w nim, kiedy karma się kończy

b) jest złym pomysłem

c) sprawdza się tylko zimą

d) nadaje się do dokarmiania wszystkich gatunków ptaków

12. Pokarm dla ptaków można rozkładać pod drzewami: na ziemi lub nisko położonej platformie,

a) tak, bo tam ptaki często poszukują pożywienia

b) nie, bo tam pokarm łatwiej się psuje

c) nie, bo tam karma brzydko wygląda

d) nie, bo ptaki poszukują pożywienia wysoko, na drzewach

13. Ptakom szkodzą:

a) namoczone rodzynki

b) mleko i tłuszcz w płynie

c) twaróg

d) ryż pełnoziarnisty

14. Birdwatching to:

a) coraz popularniejsze hobby polegające na hodowli dzikich, małych ptaków w domu

b) obserwowanie ptaków dla przyjemności i z ciekawości, nawet, gdy się nie jest specjalistą, hobby dla każdego

c) hobby wyłącznie dla profesjonalnych ornitologów, czyli przyrodników badających ptaki

d) oglądanie ptaków w telewizji i internecie

15. Na karmę i karmniki Brytyjczycy wydają:

a) 300 tysięcy funtów rocznie

b) 200 milionów funtów rocznie

c) więcej niż Amerykanie

d) mniej więcej tyle samo, co Polacy, czyli około 100 tysięcy euro

"Niniejszym solennie obiecuję być dobry dla wszystkich istot żywych, ochraniać je z całej mocy, zimą dokarmiać ptaki i nigdy nie zabierać, ani nie niszczyć ich gniazd"

- fragment przysięgi składanej przez członków "Dicky Bird Society", stowarzyszenia przyrodniczego dla dzieci w Wielkiej Brytanii założonego w roku 1864

...........................................

podpis Ucznia

Klucz odpowiedzi: 1b, 2d, 3a, 4b, 5d, 6a, 7d, 8c, 9b, 10d, 11a, 12a, 13b, 14b, 15b

Pomysły, jak wykorzystać test w klasach 4-8:

- zapowiedzieć konkurs ("Chcesz zostać ekspertem od dokarmiania ptaków? Weź udział w szkolnym konkursie..." itd, plakaty, ustnie, w dzienniku elektronicznym), nie zapomnieć w nim o nagrodach (jako ich uzupełnienie warto przez cały rok zbierać porzucone ptasie pióra),

- poprosić Panią Bibliotekarkę o wyeksponowanie w bibliotece literatury ptasiej,

- na korytarzu szkolnym, w miejscach rzucających się w oczy, można powiesić ksero z książek, najważniejsze informacje o dokarmianiu ptaków, fotografie pospolitych gatunków. Można ich przygotowanie powierzyć chętnym uczniom, jako zadanie dodatkowe, sprawdzając jakość materiału przed powieszeniem na tablicy szkolnej.

- można przy okazji ogłosić konkurs fotograficzny "Ptaki najbliższej okolicy szkoły" z warunkiem, że na zdjęciu, oprócz ptaka, musi być widoczna szkoła lub jej najbliższa okolica.

- można zachęcić do własnych obserwacji ptaków, liczenia ptaków, które zaobserwowało się w obrębie ogrodzenia szkolnego. Zapisujemy je w tabeli, porównujemy wyniki obserwacji równoległych klas, robimy wykresy słupkowe i kołowe, piszemy fraszki o ptaszkach. Jest to pole do popisu i współpracy dla nauczycieli wielu przedmiotów.

- konkurs przeprowadzamy w formie pisemnej, w sali przeznaczonej na konkurs dla wszystkich chętnych uczniów, z zachowaniem rygorów sanitarnych. Można przeprowadzić konkurs ustny, ale wymaga on większej ilości przygotowań, publiczności, czasu, zgód itd. W realiach covidowych odradzam.

PS. Okładka książki, z której korzystałam wygląda tak,warto ją kupić do biblioteki szkolnej.

Wpływ temperatury na kiełkowanie nasion

2021-09-23T18:05:00.001+02:00

Czy temperatura ma wpływ na kiełkowanie? Jasne! Każdy, kto wiosną wysiał na grządce rzodkiewkę, a ona nie chciała wzejść coś o tym wie. Pod spodem ściąga, jak to wykazać i ładnie zapisać, gdy Wam zadadzą wykonannie tego doświadczenia w domu.

Potrzebne pomoce:

- nasiona (np. fasola, groszek, rzeżucha, dynia, słonecznik...)

- 2 szklanki lub małe słoiczki, ewentualnie spodek z ligniną nasączoną wodą

- woda

- lodówka

- półka lub parapet w temperaturze pokojowej

- opcjonalnie: termometr pokojowy

Czynności eksperymentatora:

- umieścić nasiona w słoiczkach lub na spodku i zapewniamy nasionom sporo wilgoci. Nie wolno ich przykryć wodą, bo muszą mieć dostęp tlenu. Trzeba regularnie dbać o uzupełnianie wody. Codziennie zaglądamy do obu pojemników. najlepiej dwa razy dziennie. Ambitniejsi wykonują notatki, a nawet ilustracje (odręczne szkice lub fotografie).

Próba kontrolna to ta w pokoju, w ciepełku. Próba doświadczalna to ta, którą wstawiamy do lodówki. W lodówce jest ciemno, a w pokoju jasno. Aby więc uniknąć podejrzenia, że światło może tu być dodatkowym czynnikiem mającym wpływ na kiełkowanie - warto pokojową próbkę okleić folią aluminiową, albo w inny sposób zapewnić jej przebywanie w ciemności.

Hipoteza: Temperatura powietrza ma wpływ na kiełkowanie.

Hipoteza śmielsza: niska temperatura hamuje kiełkowanie.

Tu od razu przychodzi do głowy jeszcze jedno pytanie: Jaką temperaturę uznamy za niską, hamującą kiełkowanie, a jaką już za wystarczająco wysoką, aby pobudzała kiełkowanie. To są już kwestie szóstkowe, ale chyba w warunkach domowych nie do zrealizowania, bo trzeba by było mieć do dyspozycji pomieszczenia o różnych, a jednak zbliżonych temperaturach. Dlatego Uczniowie wykonują doświadczenie o wiele prostsze.

Konkretne zmiany można zaobserwować już po kilku dniach, ale zwykle dostaje się na obserwacje tydzień-dwa.

Podczas, gdy nasiona na parapecie najpierw pęcznieją, a potem ich łupina pęka i pojawiają się kiełki, nasiona lodówkowe pozostają w otępieniu. Można zaobserwować lekkie pęcznienie, ale nie na tyle duże, aby łupina pękła. Dni mijają w lodówce podobne do siebie, a z nasionami nic się nie dzieje. Te parapetowe nabierają stale objętości, kiełki rosną i już po tygodniu można zaobserwować pierwsze malutkie listki!

Poniżej obrazki z naszego eksperymentu z fasolą.

Wyniki doświadczenia warto zamieścić w tabeli. Trzeba ją sobie rozsądnie zaplanować. Wiersze będzie miała dwa (poza nagłówkowym): nasiona w pokoju, nasiona w lodówce. A kolumny (czyli to co w pionie)? Można wpisać temperaturę i można wpisywać obserwowane zmiany. Możemy je zawrzeć w jednej kolumnie, albo wpisywać dane co drugi dzień. To już zależy od Ciebie i wymagań Nauczyciela.

Wnioski sformułujcie sami, żeby nie było za łatwo, ale nasuwają się one same (patrz - hipoteza)

Obserwacje dodatkowe:

Lodówkowe nasiona po umieszczeniu na parapecie wcale niełatwo zbierają się do kiełkowania. Mija kilka dni (więcej niż potrzebowały na to nasiona wysiane od razu w temperaturze pokojowej) zanim na niektórych pojawią się kiełki. Inne zaś zatraciły już zdolność kiełkowania, są sztuki, które zaczynają pleśnieć.

Jeśli zatem za wcześnie wiosną przystąpicie do siania, a pogoda będzie zła, z niskimi temperaturami powietrza - nie tylko nie możecie spodziewać się rzodkiewek, ale jeszcze trzeba liczyć się z tym, że trzeba będzie powtórzyć siew.

Zakupologia ekologiczna

2021-06-07T20:21:00.001+02:00

Nie jest łatwo o świadomy wybór w czasie zakupów, gdy się ma w swojej okolicy jedyny słuszny sklep. Po prostu nie ma w nim innych jaj, niż te z chowu klatkowego. Ale gdy trafią Wam się zakupy w jakiejś Biedronce czy Kauflandzie - można wybierać. A wybór jest prosty.

Chodzi o to, aby jak najmniej szkodzić planecie. Wesprzeć organizacje i handlowców, którzy wyróżniają się pozytywnym działaniem na rzecz środowiska. CODZIENNE DECYZJE POJEDYNCZYCH LUDZI mają znaczenie. I nie pozwól sobie wmówić, że jest inaczej.

Czego szukamy na opakowaniach?

Ten znaczek informuje, że ryba, którą jemy została złowiona w miejscu, w którym ryb tego gatunku jest jeszcze sporo, że do jej odłowów nie używa się sieci, które mogą powodować śmierć innych zwierząt, np. delfinów, fok. To bardzo ważne. Wyobraź sobie, że delfin, który jest rybożerny, traktowany jest przez "typowych" rybaków, jak szkodnik, który wyjada im połowy. Uważają, że należy go zabić i robią to. Odechciewa się jeść ryby w ogóle, gdy się wie, o czymś takim. Dać zarobić takim ludziom? Nie!

Ten obrazek pokazuje, że hodowla rośliny tkwiącej w opakowaniu jest przyjazna lasom deszczowym, czyli np. do uprawy tej kawy, czy tych bananów nie wycina się dżungli. Zawsze to jakaś pociecha, nawet gdy uświadomimy sobie, że ta kawa i te banany przybyły samolotem z innej półkuli, a spaliny z niego zatruły nam atmosferę. Produkcja kawy, kakao, bananów, awokado i innych egzotycznych owoców jest bardzo kosztowna, zużywa mnóstwo wody, dlatego warto je traktować, jak dobra luksusowe i jak najczęściej wybierać to, co wyhodowano w Polsce (a najlepiej, jak najbliżej).

Ten znaczek informuje o tym, że ludzie, którzy pracują przy uprawach danej rośliny (np. kakao, kawy, bananów itpd.) dostają za swoją pracę wynagrodzenie, z którego mogą utrzymać swoje rodziny. Większość wielkich plantacji w ubogich krajach wykorzystuje pracę dzieci, które nie mają szansy w ogóle chodzić do szkoły, czasem nie płaci się pracownikom WCALE (dostają jedzenie i mają gdzie spać i się umyć i koniec), często nie dba się o bezpieczeństwo ludzi na plantacji - opryskują pomarańcze środkami grzybobójczymi, pestycydami, sztucznymi nawozami i bardzo chorują, na skutek zetknięcia się z tymi szkodliwymi chemikaliami. Znaczek Fair Trade oznacza, że w tej firmie dba się o pracowników, dobrze się im płaci i nie zatrudnia się dzieci.

Znaczek Ecolabel informuje o tym, że produkt w danym opakowaniu został wyprodukowany ze składników, które po wylaniu do kanalizacji, ścieków, rzeki - nie spowodują zatrucia środowiska. Producent troszczy się również zwykle o zapakowanie produktu w papier, a nie plastik (nie zawsze jest to możliwe, bo do kartonu płynu nie wlejesz). Produkty te zwykle również są zdrowsze dla użytkowników, np. mniej szkodzą (albo wcale) alergikom.

Poniżej jeszcze inne oznakowania na produktach. Spróbuj samodzielnie wyjaśnić, o czym informują:

Jeśli kupujemy ciastka, czekoladę czy inne słodycze wybieramy tylko te BEZ OLEJU PALMOWEGO. Palma oleista sadzona jest w regionach występowania najrzadszych gatunków, np. orangutanów. Jej uprawy zabierają tym zwierzętom dom. Jest oczywiście tania i olej palmowy wtyka się wszędzie, ale jest on w produktach spożywczych bardzo często utwardzony, czyli tak przekształcony, aby nie był lejący się (jak to oleje mają w zwyczaju). Utwardzenie oleju sprawia, że staje się on chorobotwórczy (witaj raku!) i jeść go nie wolno. Producenci wykorzystują nieświadomość klientów w tej materii. Słodycze z olejem palmowym odłóż w sklepie na półkę.

Nie kupujmy napojów w plastikowych butelkach. To bujda, że firmy produkujące butelkowaną wodę działają pozytywnie na rzecz środowiska - tak właśnie o sobie piszą. Kiedy tylko można pijmy wodę z kranu (można ją przegotować lub przefiltrować). Butelki szklane są słuszniejsze (zastanów się dlaczego...), ale są cięższe i mogą się stłuc. Stalowy bidon też jest ciężki i nie widać w nim płynu w środku, a poza tym bywa dość drogi. Uczeń jest zdany na plastikową butelkę w szkolnym plecaku, ale najlepiej wybrać wielorazową, przynajmniej kilaka razy napełnić "domowym" napojem przed wyrzuceniem, wyrzucać ją zawsze do pojemników do recyklingu, zakrętki segregować oddzielnie (wiesz dlaczego?), w żadnym wypadku nie wyrzucać zakręconej butelki (wiesz dlaczego?).

Zamiast baterii paluszków świadomy klient kupuje akumulatorki do wielorazowego ładowania. Co prawda są droższe od zwykłych baterii i jeszcze na dodatek trzeba zainwestować w ładowarkę, ale w ostatecznym rozrachunku wychodzą taniej niż paluszki AA i zużywamy w sumie o wiele mniej toksycznych surowców używanych do produkcji baterii.

O zakupach można pisać długo. Niektórzy producenci ciągle fundują klientom coraz to nowe "zasadzki". Gdy szukam sposobów na dobre zakupy czasem zaglądam do Odśmiecowni.

Zadania dla Uczniów:

1. Zabaw się w detektywa i poszukaj odpowiedzi na wszystkie zaznaczone w tekście pytania "dlaczego".

2. Przetłumacz na język polski angielskie słówka i zwroty, które pojawiają się na opakowaniach produktów. Wyszukaj jeszcze inne hasła. Możesz z nich wykonać plakat informacyjny na korytarz szkolny:

fair trade

rain forrest

not tested on animals

eco friendly

recyclable

save water

zero waste

Zamiast (podpowiedzi na Dzień Ziemi i wszystkie inne dni)

2021-04-22T11:08:00.001+02:00

Dzisiaj tabelka. Uzupełniona, ale jestem pewna, że każdy może ją sobie wydłużyć znając własne możliwości i ograniczenia. A potem uprzyjcie się przy tym, żeby jak najwięcej z tego, co w tabeli, wdrożyć w codzienne życie. I nie mówcie, że to kropla w morzu. Wiele kropli tworzy ocean, prawda?

To, co większość ludzi robi, to czego używa	Co trzeba wdrożyć zamiast tego?
Ręczniki papierowe	Ściereczki z tkaniny (często prane z codziennym praniem w dowolnym kolorze)
Ścierki kupowane w sklepie, zapakowane w plastikowy woreczek	Ścierki ze starej koszulki bawełnianej, przetartego ręcznika lub prześcieradła
Worki na śmieci	Wyścielenie kosza na śmieci stara gazetą, ulotkami reklamowymi, starymi zeszytami...
Cif czy inne mleczko do szorowania (umywalki, wanny itpd.)	Prosta pasta do szorowania własnej produkcji we własnym wielorazowym opakowaniu, np. w słoiku Jak zrobić? https://zielonyzagonek.pl/mleczko-do-czyszczenia-ekosprzatanie/
Domestos lub inny żrący, alergizujący, zatruwający wodę środek czyszczący WC	Wlać 2 szklanki octu po ściankach wewnętrznych toalety, poczekać 20 minut, wyszorować szczotką klozetową, spuścić wodę. Można wkropić 5 kropli olejku eterycznego.
Jednorazowe torby na jabłka, cebule, marchew itd. w sklepie	Woreczki wielorazowe (można kupić w Biedronce czy innym Kauflandzie, albo uszyć z cienkiej firanki, aby nic nie ważyły)
Proszek do prania/tabletki do zmywarki w plastikowym worku, zawierające fosforany, azotany i inne związki szkodzące skórze i organizmom żywym (w ściekach)	Proszek do prania w tekturowym opakowaniu, najlepiej polski, ekologiczny i niealergizujący, np. https://balja.pl/, https://rodzinaeko.pl/naturalny-polski-proszek-do-prania-kolorowego-1-kg
Plastikowe okładki do podręczników szkolnych	Okładki z papieru własnej produkcji: http://przyrodana6.blogspot.com/2017/09/jak-obozyc-ksiazke-w-papier.html
Truskawki, jagody lub inne miękkie owoce kupowane do woreczka foliowego	Własny słoik szklany (nie gniotą się w nim tak jak w folii!)
Nowe książki, gry, ubrania...	Przed zakupami rzeczy nowych poszukaj używanych, ale w dobrym stanie, ładnych i praktycznych (OLX, Allegro itd.)
Jaja z cyferką 2 lub 3 nadrukowaną na skorupce	Jaja kurze z z 0 lub 1
Gładko wykoszony trawnik pod domem	Pozwól rosnąć stokrotkom, posadź drzewko, hoduj szczypior na parapecie, ochroń rośliny pod blokiem przed nieuważnym skoszeniem, posiej nagietki...
Dom bez zwierząt	Przygarnij kota lub psa, opiekuj się nim wiernie i wytrwale
Zakupy bez zastanowienia	Pomyśl, czy dana rzecz NAPRAWDĘ jest Ci potrzebna?

Pęcherz pławny u ryb - prosty model i zasada działania

2021-03-10T11:06:00.004+01:00

Każdy, kto miał okazję zajrzeć do wnętrza karpia, mógł zobaczyć tam pęcherz pławny. Jest to narząd służący regulowaniu głębokości zanurzenia ryby. Jak to się odbywa? Pokazuje to prosty model do wykonania w domu.

Potrzebne materiały:

- szklana butelka, np. po wodzie mineralnej czy soku (ok. 03 l, usunąć z niej nalepki)

- spora miska, do której zmieści się swobodnie butelka

- balonik

- rurka plastykowa (może być słomka do napojów z opcją zginania lub podobna)

- taśma klejąca

- woda z kranu

Wykonanie modelu:

1. Balonik kilkakrotnie nadmuchujemy i spuszczamy z niego powietrze, aby stał się bardziej elastyczny.

2. Rurkę łączymy z balonikiem za pomocą taśmy klejącej, którą wielokrotnie owijamy wokół wylotu balonika. Dbamy o to, aby połączenie było szczelne! Jest to niezbędny warunek powodzenia całego przedsięwzięcia. Balonik będziemy nadmuchiwać właśnie przez tę rurkę.

3. Do miski nalewamy wodę i wkładamy do niej butelkę. Manipulujemy nią w wodzie w ten sposób, aby pozbyć się z niej powietrza. Zauważamy, że wypełniona wodą butelka opada na dno.

4. Gdy już tę obserwację mamy za sobą - wyjmujemy butelkę z miski, wylewamy z niej wodę, a za to wkładamy balonik połączony z rurką. Ponownie umieszczamy butelkę w wodzie. Niech woda wypełni ją swobodnie. Butelka, jak poprzednio, opada na dno. Wlot rurki trzymamy nad powierzchnią dbając, aby nie nalała się do niej (i do balonika) woda.

5. A teraz nadmuchujemy powoli balonik przez rurkę i obserwujemy położenie butelki względem dna.

Na skutek wypełniania się balonika powietrzem butelka staje się lżejsza i unosi się do góry. Warto popróbować trochę z dmuchaniem i napompować do balonika tyle powietrza, aby butelka pływała pod powierzchnią wody, ale nie była wynurzona. Ten właśnie manewr udaje się karpiowi.

Zatem butelka jest naszym odpowiednikiem ryby, a balonik - pęcherza pławnego.

Dodatkowe informacje o pęcherzu pławnym:

Jest on zwykle połączony z przewodem pokarmowym, choć są gatunki ryb, które tego połączenia nie mają.

Jest zwykle pojedynczy, ale są i pęcherze parzyste o różnych kształtach i rozmiarach.

W przedniej części pęcherza pławnego znajdują się komórki, które mają zdolność wydzielania tlenu z krwi do wnętrza pęcherza (tzw. gruczoł gazowy), a w tylnej jego części znajdziemy komórki, które umożliwiają proces przeciwny - usuwanie tlenu z powrotem do krwi (narząd zwany owalem). Ten system to unikalne zjawisko w świecie zwierząt! Dzięki niemu ryby mogą znaleźć się na pożądanej głębokości bez używania do tego mięśni.

Wiele ryb ma jeszcze na dokładkę specjalny system kości, które pozwalają na połączenie pęcherza pławnego z błędnikiem (w uchu!) - pełni on wtedy funkcję głębokościomierza.

Pęcherz pławny może również wydawać dźwięki! Wykorzystują to np. żabnice (tak, to te fascynująco brzydkie drapieżniki). Mięśnie otaczające pęcherz mogą się kurczyć, a to powoduje wibrację pęcherza przenoszoną na gaz w jego wnętrzu. Po co? Trzeba zapytać żabnicy:)

Pęcherz może też pełnić funkcje receptora, czyli czujnika zmian ciśnienia wody. Dzięki niemu ryba czuje spadek ciśnienia wody, np. gdy się wynurza.

Są też ryby, które wykorzystują pęcherz pławny, jako narząd oddechowy. Przykładem może tu być arapaima - jedna z największych ryb słodkowodnych świata, żyjąca w wodach Ameryki Południowej. Ściany jej pęcherza pławnego są gąbczaste i dobrze ukrwione, podobnie, jak płuco zwierząt lądowych. Ryba musi się wynurzyć z wody co 10-15 minut, aby zaczerpnąć powietrza znad powierzchni. Nie wystarcza jej oddychanie za pomocą skrzeli tlenem rozpuszczonym w wodzie.

Oczywiście są też ryby, które nie mają pęcherza pławnego. Zwykle są to gatunki głębinowe, albo żyjące stale blisko powierzchni wody, a zatem nie zmieniające często, ani szybko głębokości, na której pływają. Pęcherza pławnego nie ma np. makrela, ryba bardzo szybko pływająca, będąca stale w ruchu. Dla niej byłby on utrudnieniem w szybkiej zmianie głębokości zanurzenia, bo jednak organizm ryby potrzebuje trochę czasu, żeby zmienić ilość gazów w pęcherzu pławnym.

Pęcherz pławny karpia

Wolontariat w przyrodniczych badaniach naukowych

2021-01-18T11:24:00.002+01:00

Obserwacje przyrody dla przyjemności mają wiele zalet. Nie tylko poszerzają wiedzę, ale też pozwalają zażyć ruchu na świeżym powietrzu, dać wytchnienie skołatanym nerwom, a także pomóc w prawdziwych badaniach naukowych.

Nauka obywatelska (z ang. citizen science) polega na wykorzystywaniu pracy wolontariuszy do prowadzenia badań naukowych. Wolontariusze mogą samodzielnie prowadzić obserwacje, dokumentować je, uczestniczyć w liczeniach, pomiarach, gromadzeniu i dokumentowaniu danych, konkursach, a nawet w wyprawach badawczych. Po więcej szczegółów odsyłam Was do Wikipedii, gdzie bardzo szczegółowo opisano to zagadnienie.

Poniżej wklejam przykłady projektów, do których możecie się przyłączyć. Nie trzeba być koniecznie pełnoletnim, chyba, że wyrusza się w teren. Wtedy potrzebujecie pozwolenie od opiekuna na piśmie, a najlepiej zabierzcie go ze sobą:) Może znajdziecie tu coś dla siebie?

https://www.ornitho.pl/ - można tu wpisywać obserwacje nie tylko ptaków. Tworzy się w ten sposób międzynarodowa baza, z której korzystają naukowcy z całego świata.

http://www.pustulki.pl/ - projekt zbiera wszelkie informacje o pustułkach.

http://www.iop.krakow.pl/Ssaki/ - Atlas Ssaków Polski. Można tu sprawdzić rozmieszczenie różnych gatunków i przesłać swoje obserwacje.

http://www.iop.krakow.pl/plazygady - Atlas Płazów i Gadów Polski, podobny do tego ssaczego.

https://malerzeki.wordpress.com/2017/07/07/szukamy-rakow/ - tu zgłaszamy każdego napotkanego raka:)

https://www.inaturalist.org/home - obserwacje z całego świata, wszystkich żywych organizmów, po angielsku wpisujemy organizmy wyłącznie dzikie, dodając fotkę.

https://play.google.com/store/apps/details?id=pl.amistad.treespot.zubry - aplikacja "Obserwator Żubrów" wspomagająca prace Towarzystwa Miłośników Żubrów

http://lowcaobcych.pl/ - Łowca Obcych poszukuje wszelkich gatunków, które pochodzą z innych części świata i nie są naszą rodzima fauną.

https://otop.org.pl/wlacz-sie/zostan-czlonkiem-otop/wolontariat-wysokich-lotow/zostan-wolontariuszem/ - Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków poszukuje wolontariuszy do różnych akcji

https://jestemnaptak.pl/artykul/wolontariusz-ptaki-polskie - zajrzyj jeszcze tutaj!

PS. Niestety brak danych, aby taki wolontariat przeliczano na punkty potrzebne ósmoklasistom. A szkoda...


Wolontariusze wyruszają na liczenie ptaków. Łęgi Odrzańskie, koniec stycznia 2020

Krioentomofauna, czyli owady na śniegu

2021-01-11T15:56:00.001+01:00

Słowo KRIOENTOMOFAUNA ma trzy składowe:

KRIO - pochodzi z języka greckiego i oznacza "mróz". Wszystkie wyrazy z tym przedrostkiem mają związek właśnie z mrozem, chłodzeniem, niskimi temperaturami.

ENTOMO - z greckiego "éntomo" to owad

FAUNA - (tym razem z łaciny) świat zwierząt

A zatem krioentomofauna to owady występujące u nas zimą.

Udało mi się sfotografować na śniegu takiego oto stwora:

Zimień chłodolub (?)

Owady zaobserwowałam w pierwszych dniach stycznia, w Parku Krajobrazowym Sudetów Wałbrzyskich, w masywie Dzikowca. Obserwacji było kilka, w różnych miejscach szlaku. Lot wszystkich osobników był delikatny, chwiejny, a gdy osiadły na śniegu wydawały się nieporadne.

Owady (ale również pajęczaki) zimnolubne mają zwykle z zimnem związane nazwy, np. ryjek śnieżny, pluskwiak śnieżny, pośnieżek, przedzimek, zimówka. Pojawiają się u nas od grudnia do marca. Korzystają z tego, że zimową porą niewielu jest amatorów owadziej diety, bo albo odlecieli (jak wiele ptaków), albo zapadli w stan hibernacji (np. nietoperze). Można zatem swobodniej się przemieszczać w poszukiwaniu partnera, bez obawy, że zostanie się zjedzonym.

Bezkręgowce te mają specjalne przystosowania do życia w zimowych warunkach. W owadziej krwi - hemolimfie - znajdują się substancje zapobiegające jej zamarzaniu, np. glicerol. Kolejnym przystosowaniem jest niewielki rozmiar ciała, a także u niektórych owadów - brak skrzydeł (lub ich uwstecznienie, zredukowane rozmiary). Chodzi tu o to, aby powierzchnia ciała, przez którą następuje utrata ciepła, była jak najmniejsza.

Dla spragnionych bardziej szczegółowej wiedzy polecam stronę Świat Makro.

Zadania dla Uczniów:

1. O ile uda Ci się w zimie zaobserwować owady zanotuj jak najwięcej danych o nich: gdzie zostały zaobserwowane, co robiły, jak wyglądały - można wykonać szkic lub fotografie. W celu identyfikacji posłuż się np. stroną, którą podałam powyżej. Notatki prowadź do połowy marca. Możesz im spokojnie nadać tytuł: "Owady/bezkręgowce spotkane w zimie". Powodzenia!

2. Wyjaśnij termin: krioterapia. Opisz przy jakich usterkach zdrowia jest polecana. Podaj przykłady ośrodków w Polsce, gdzie można jej zażyć i pod jakimi warunkami (oczywiście, gdy nie ma epidemii). Czy można samodzielnie poddać się krioterapii? Jakie są przeciwwskazania?

3. Już wiesz, że entomofauna, to świat owadów. A co to jest herpetofauna, ichtiofauna, teriofauna, ornitofauna? Zajmują się nimi następujące gałęzie nauk biologicznych: ornitologia, herpetologia, ichtiologia, teriologia... Znasz inne gałęzie wiedzy biologicznej? Zostań ich tropicielem i wyszukaj jak najwięcej przykładów. Jest ich wiele, posłuż się różnymi słownikami... Czy wiesz, że istnieje nawet gałąź nauki poświęcona badaniu pyłków roślin?

WF przy muzyce orkiestry Andre Rieu

2020-11-29T16:42:00.000+01:00

Zdalny WF odpada. Ale nawet największe lenie potrzebują choć trochę ruchu między lekcjami. Ci, którzy gardzą pompkami i nudnymi mechanicznymi ruchami kształtującymi konkretne mięśnie powinni zainteresować się muzyką wykonywaną przez zespół Andre Rieu.

Ten holenderski artysta prezentuje publiczności szczególnie muzykę klasyczną, a walce Johanna Straussa uważa za muzykę rozrywkową jego czasów. Dlatego też nie stroni od współczesnej muzyki rozrywkowej w najlepszym gatunku, współpracując z wykonawcami z całego świata. Mówi w siedmiu językach. To pewnie dlatego, że przy ich nauce zażywał ruchu. Jak wiadomo praca mięśni sprzyja pracy mózgu. A zatem proszę ubrać skarpetki ze stoperami (lub wystąpić boso) i luźny strój. Zapraszam do tańca i pięknej muzy. Najlepsi będą zapewne w stanie przetańczyć z zaangażowaniem wszystkie utwory z playlisty, ale to lepiej realizować, gdy już Teams nie stoi Wam na przeszkodzie. W przerwie między jedną lekcją, a drugą wystarczy jeden utwór.

Miłej lekcji WF!

Nawet najwięksi sztywniacy poddadzą się rytmom tej muzyki. Wystarczy spojrzeć na ludzi, którzy tańczą na ekranie. Uśmiechnięci, zrelaksowani, z błyskiem w oku i to niezależnie od wieku. A o to przecież chodzi, żeby nie poddawać się ponurym nastrojom. Badania naukowe dowiodły, że optymiści żyją dłużej. Nie zapominajcie też o właściwym nawodnieniu organizmu w czasie tańca. Można sobie zmontować własny płyn izotoniczny uzupełniający sole mineralne, które nasz organizm traci z potem. Do szklanki letniej przegotowanej wody dodajemy szczyptę soli, troszkę soku z cytryny i odrobinę miodu. I dalej do tańca!

A jeśli nie macie wystarczającej dawki energii na Andre Rieu możecie zawsze poćwiczyć z Anetą. Są to spokojne, powolne ćwiczenia, przy których można sobie nawet powtarzać słówka angielskie.

Rzućcie okiem na inne filmiki gimnastyczne tej energetycznej osoby. Miałam okazję przetestować na sobie nawet ćwiczenia dla seniorów 60+. Są ożywcze, uspokajające i oczyszczające umysł. Można je wykonywać nawet przed snem.

Rozmiary bakterii, wirusów i pyłów zawieszonych w powietrzu

2020-10-14T10:52:00.001+02:00

Rozmiar ma znaczenie. A jak to jest z wielkościami w mikroświecie dowiecie się poniżej.

Bakterie to najmniejsze z organizmów żywych występujących na Ziemi. Mierzą między 0,2 a 80 μm (mikrometrów), a najczęściej około 1μm .

Dodajmy, że 1 μm to jedna tysięczna część milimetra

1µm=0,001mm=10 ^-3mm

Warto rzucić okiem na linijkę i przekonać się, jak mały jest 1 milimetr. I teraz podzielmy go na 1000 części. Właśnie jedna taka część to będzie jeden mikrometr. Doprawdy niewielką pociechą jest fakt, że największe bakterie mają 80 mikrometrów. I tak ich nie zobaczymy gołym okiem. Damy radę to uczynić okiem uzbrojonym w dobry mikroskop świetlny. Jednak nawet, gdy będziemy go mieli do dyspozycji niełatwo jest obserwować bakterie. Dobrze jest zastosować barwienie preparatów bakteryjnych albo olejek imersyjny, ale to już wyższa szkoła jazdy.

P.S.
μ - to grecka litera "mi"

Wirusy nie są organizmami żywymi, mają jedynie kilka cech organizmu żywego, co czyni je niesłychanie interesującymi tworami. Rozmiar? 10-400 nm (nanometrów).

1 nm to jedna milionowa część milimetra

1nm=0,000001mm=10^-6mm

A zatem gdyby 1 milimetr podzielić na milion kawałków, to jeden z nich byłby właśnie nanometrem. Mikroskop świetlny, nawet o bardzo dużych rozdzielczościach, nie pozwala na obserwację wirusów - potrzebny jest do tego mikroskop elektronowy.

Pyły zawieszone to bardzo drobne cząsteczki wielu substancji pochodzące ze spalania paliwa w samochodach i domowych piecach (węgiel, drewno, oleje oraz rozmaite śmieci). Jest to grupa substancji bardzo różnorodna. Wśród pyłów zawieszonych są cząsteczki organiczne i nieorganiczne, stałe i ciekłe. Najgorzej wpływają na nasze zdrowie te najdrobniejsze pyły zawieszone, gdyż najłatwiej wnikają do wnętrza dróg oddechowych, do najdalszych zakamarków płuc, a zwykle są bardzo trujące.

Najczęściej spotkacie się z informacjami o pyłach zawieszonych PM10 oraz PM2,5, a czasem PM1,0. Pyły PM 10 mają rozmiar do 10 μm, a PM2,5 są wielkości maksymalnej 2,5 μm. PM1,0 są najdrobniejsze, bo 1μm to ich największy rozmiar.

Inne ciekawe bardzo niewielkie rozmiary:

Ludzki włos ma średnicę 50-70 mikrometrów

Ziarenko piasku może mieć ok. 90 mikrometrów

Pyłek niezapominajki leśnej: 0,0003 mm

Pyłek dyni zwyczajnej: 0,22 mm

Popiół wulkaniczny to drobiny mniejsze niż 2 mm.

Sinice (te które powodują zakwity wody): 0,5-50 µm

Komórka drożdży piekarniczych: 5-10 µm

Koronawirus ma rozmiar 60-140 nanometrów i jest przenoszony drogą kropelkową (kichanie, kaszel, mówienie) przez aerozol biologiczny, czyli kropelki unoszące się powietrzu o średnicy 20-300 mikrometrów.

Inne ciekawe jednostki, w których podaje się bardzo małe rozmiary:

1 angstrem, zapisujemy: 1 Å = 0,1nm

Jednostki tej używa się głównie w fizyce i chemii do opisywaniu obiektów o rozmiarach około 1 atomu. Nazwa tej jednostki pochodzi od nazwiska szwedzkiego fizyka i astronoma Andersa Jonasa Ångströma [czyt.: Ongströma]

1 pikometr, zapisujemy: 1pm= 10⁻¹²m

Zatem jest to jedna bilionowa część metra:)

Zadania dla Uczniów:

1. Czym zajmują się następujące dziedziny wiedzy:

a/ nanorobotyka

b/ nanobiotechnologia

c/ wirusologia

d/ mikrobiologia przemysłowa

e/ mikrobiologia lekarska

2. Przelicz rozmiary:

a/ Ile mikrometrów ma pyłek dyni zwyczajnej?

b/ Ile nanometrów ma popiół wulkaniczny?

c/ Ile angstremów mają najmniejsze wirusy?

3. Wyszukaj w różnych źródłach jakie są rozmiary bakterii:

gronkowca złocistego, dwoinki rzeżączki, pałeczki zapalenia płuc, przecinkowca cholery.

4. Dowiedz się, jaka jest skuteczność różnego rodzaju maseczek, które mają chronić nas przed wirusem Covid-19. Napisz notatkę na ten temat, a jej streszczenie przedstaw w kilku zdaniach ustnie.

5. Wykonaj doświadczenia:

a/ weź swoją maseczkę (tę którą nosisz do szkoły) i psiknij dezodorantem w aerozolu na jej zewnętrzną część. Czy aerozol widoczny jest po drugiej stronie maseczki?

b/ Załóż maseczkę i niech druga osoba rozpyli zapach perfum w odległości metra od Ciebie. Odczekaj chwilę. Czy poczujesz zapach perfum mimo maseczki na twarzy?

c/ O ile masz w otoczeniu palacza tytoniu spróbuj zbliżyć się do niego w maseczce, gdy pali. Z jakiej odległości wyczuwasz dym tytoniowy? Potrzebujesz drugiej osoby z miarką aby zmierzyła odległość. Nie przedłużaj czasu eksperymentu - tzw. bierni palacze narażają swoje zdrowie na wielkie niebezpieczeństwo wdychając dym tytoniowy, który był już w płucach uzależnionego palacza.

Napisz sprawozdanie zbiorcze z przeprowadzonych eksperymentów. Zapisz wnioski.

Herbata jako wskaźnik kwaśnego odczynu (pH)

2020-06-02T19:09:00.000+02:00

Dla przypomnienia: pH, czyli odczyn roztworu może być kwaśny (gdy pH<7), obojętny (pH=7) lub zasadowy (ph>7). Jeśli mamy przed sobą płyn, którego pH chcemy orientacyjnie* ustalić zaczynamy od zrobienia szklanki mocnej herbaty.

Inne przydatne pomoce:
- więcej szklanek
- łyżeczka/bagietka do mieszania

Czynności:
- pełną szklankę herbaty rozdzielamy na kilka szklanek. Jedną szklankę herbacianą zostawiamy na boku: będzie to tzw. próba kontrolna - do niej nic nie dolewamy, ale porównujemy z nią kolory naparów, do których coś dolaliśmy.

Co można wlać do szklanki z herbatą?
- sok z cytryny lub wsypać 1/2 łyżeczki kwasku cytrynowego
- ocet
- sok z kiszonej kapusty lub ogórków kiszonych (łyżeczka do 2)
- pół łyżeczki kwaśnej śmietany

Obserwacje:
Herbata stanie się jaśniejsza (w porównaniu z próbą kontrolną). Im więcej kwasu dodamy, tym robi się jaśniejsza. Dodatkowym efektem dodania śmietany, soku z cytryny czy kwasu z kapusty/ogórków jest zmętnienie naszego roztworu.

Wnioski:
Jeśli substancja dodana do herbaty jest kwasem - zmieni ona kolor herbaty na jaśniejszy. Herbata bez kwasu ma kolor brązowy (od ciemnobrązowego do jasnobrązowego zależnie od stopnia rozcieńczenia naparu), zaś herbata z dodanym kwasem przyjmuje barwę rudo-pomarańczową, oranżową, bursztynową (trochę ryzykowne, bo bursztyny bywają i bardzo ciemne, i mlecznożółte, ale tak się ten kolor określa).

Taka zmiana koloru świadczy o tym, że substancje, które dolaliśmy mają pH<7 czyli odczyn kwaśny.

*Ściślejsze ustalenie pH nie jest możliwe jedynie za pomocą herbaty. Gdybyśmy chcieli je ustalić dokładniej powinniśmy posłużyć się papierkiem wskaźnikowym i skalą barw załączoną do niego. Szerzej zainteresowani tematem powinni poszukać informacji o miareczkowaniu.

Zadania dla Uczniów:
1. Jak myślisz - co by się stało, gdyby do herbaty dodać bardzo dużo octu, np. 1litr. Albo 2 litry? Jak przebiegłaby zmiana barwy. Jaki byłby kolor po dodaniu 100 l octu?
A gdyby dosypywać stopniowo kwasku cytrynowego? Co zaobserwujemy po dodaniu wielu łyżeczek oprócz zmian w kolorze?
2. Wyobraźmy sobie człowieka, który nie rozróżnia barw i nie widzi rozjaśnienia herbaty po dodaniu podanych w doświadczeniu substancji. Jak mógłby w inny sposób ustalić, co dodano do herbaty?
3. Jak zmienia się kolor herbaty, gdy dodamy do niej 3 łyżki wody (pH=7)? Porównajmy z herbatą bez dodatków i zakwaszoną.
4. Jak zmieni się barwa naparu herbacianego, gdy dodamy do niej zasady, czyli np. sody oczyszczonej? Jak zmieni się herbata z kwaskiem cytrynowym, gdy dodamy do niej sody? Zaobserwuj wszystkie zmiany i wykonaj ilustracje do doświadczenia dobierając kredki/farbki o właściwych odcieniach (a najlepiej sfotografuj:).
5. Wyszukaj informacje o innych wskaźnikach odczynu stosowanych przez naukowców. Jak wskaźniki te zmieniają kolory pod wpływem substancji o różnych odczynach?

WF przez Internet - skarbczyk ćwiczeń różnych

2020-05-22T08:59:00.002+02:00

Nastały takie czasy, że lekcje wychowania fizycznego robi się przed ekranem. Nawet, jeśli przed ekranem, na małym kawałku podłogi, przy zamkniętym oknie i bez stroju na wf - to jednak są to bardzo ważne lekcje i nie pozwalajmy sobie na ich zaniedbanie. Ruch pozwala zwalczyć stresy, mobilizuje układ odpornościowy i pomaga mózgowi w pracy. Trzeba ćwiczyć intensywnie co najmniej 20-30 minut codziennie.

Wklejam poniżej ćwiczenia, które dostaliśmy od wspaniałych nauczycieli moich dzieci. Po pewnym czasie człowiek może odłożyć laptopa, bo już pamięta ćwiczenia. A muzykę można sobie dopasować wg własnych upodobań.

Tabata trwa 4 minuty (najlepiej powtórzyć to 4 razy:)

Stretching dla początkujących:

Taniec afrykański:

WF on-line w domu. Jest to 13 ćwiczeń i najlepiej by było tak długo kręcić ruletką, aż zrobi się wszystkie, co wymaga niemało wysiłku!

Intensywna Zumba:

Fitty Kid:
1/ Turbo rozgrzewka:

2/ Ćwiczenia rozluźniające po treningu - 3 min.

Rozciąganie statyczne prowadzone przez miłego Młodzieńca:)

Ćwiczenia na mięśnie brzucha, mogą wykończyć. Prowadzi Pamela:

Brodaty tancerz o niespożytej energii:

Drugoklasista też dostał coś do ćwiczeń. Na początku zniechęcił mnie fakt, że to nie żywe osoby ćwiczą na ekranie, ale komputerowe awatary. Dla niewytrenowanych, przykomputerowych ludzi mają jednak do zaoferowania spokojniejsze tempo i krótkie odcinki czasu na odpoczynek miedzy poszczególnymi ćwiczeniami. Zwie się to Little Sports.

A teraz ćwiczenia dla rodzica z dzieckiem, ogólnorozwojowe:

Warto nadmienić, że każdy z pokazanych tu filmików ma swoje dalsze odcinki, inne treningi z tymi samymi instruktorami i naprawdę jest z czego wybierać. Wspaniała Nauczycielka mojej Córki - pani Dorota - nie poprzestaje na tym. Dostajemy filmiki uzupełniające ideologicznie ćwiczenia: o zdrowym odżywianiu (opowiada dietetyk kadry sportowej), o pokonywaniu własnych słabości (film "Cyrk Motyli"), o wybitnych sportowcach, a nawet sesję relaksacyjną (zasypiam przy niej, ale może i o to chodzi:). Córka ma prowadzić Dzienniczek Aktywności Fizycznej i jest to kolejna rzecz mobilizująca. Zaś nasz drugoklasista wkleja sobie codziennie puchary do specjalnej tabelki on-line. Nawet przedszkolak dostał z przedszkola zadania treningowe, a to z gazetą, a to z pluszakiem czy piłką. Miłej zabawy!

Ekologiczne zwalczanie szkodników - tekst źródłowy dla Ucznia do samodzielnej analizy

2020-04-18T18:58:00.000+02:00

Dziś wklejam fragment przyrodniczej książki Jacka Karczewskiego "Noc sów. Opowieści z lasu" (Wydawnictwo Poznańskie, 2020). Pod spodem tradycyjne zadania dla Ucznia. Miłej lektury!

Sowa w zoo wrocławskim

"Pouczający eksperyment przeprowadzono w pewnej kalifornijskiej winnicy, którą upatrzyły sobie goffery (Geomyidae). Mocno zbudowane i bardzo płodne gryzonie z zapałem toczyły w ziemi kilometry korytarzy, podjadając sobie korzonki winorośli. Na ich zwalczanie wydawano wielkie pieniądze, ale i tak była to walka z wiatrakami, bo na miejsce wytrutych stad szybko przychodziły nowe. Tymczasem stężenie trucizny w glebie stale rosło, aż zaczęło zagrażać produkcji i jakości wina, nie mówiąc o tym, że pozbawiło winnicę jakiegokolwiek życia. Jej właściciele zmuszeni byli poszukać innych sposobów i przy okazji postanowili sprawdzić, co się bardziej opłaca: tradycyjna trutka na szczury na bazie strychniny (!) czy całkowicie ekologiczne płomykówki? Na powierzchni ponad 40 hektarów wytyczono specjalny transekt, gdzie z myślą o sowach rozstawiono 25 skrzynek lęgowych. Już w pierwszym sezonie ptaki zajęły 18 z nich i wyprowadziły łącznie 66 młodych. Przy bardzo oszczędnym założeniu, że każdy dorosły zjadał dziennie jednego goffera, a każdy młody 2, wyliczono, że tylko w pierwszym roku eksperymentu płomykówki złowiły co najmniej 9576 gryzoni. W kolejnym, gdy zamieszkane były wszystkie budki - 15204. Dzięki sowom walka ze "szkodnikami" w pierwszym roku kosztowała 0,24 dolara w przeliczeniu na jednego gryzonia, a w kolejnych była bezkosztowa. Raz na zawsze rozwiązano problem gofferów i zaprzestano wylewania do winnicy hektolitrów trucizny."

Sowy we wrocławskim ogrodzie zoologicznym

Zadania dla Ucznia:
1. Jak szkodziły uprawie winorośli i okolicznej przyrodzie goffery i środki do ich zwalczania?
2. Na czym polegał ekologiczny sposób zwalczania gryzoni opisany w tekście i jakie przyniósł efekty?
3. Narysuj wykres słupkowy przedstawiający zmiany w ilości gofferów zjadanych przez sowy w kolejnych dwóch sezonach lęgowych.
4. Jak uważasz - czy opisany sposób zwalczania szkodników sprawdziłby się również w Polsce? Dowiedz się, jaka jest dieta płomykówek w naszym kraju i zaproponuj jakiego rodzaju uprawy mogłyby chronić te ptaki. Jeśli nie masz dostępu do cytowanej książki poszukaj w innych źródłach.
5. W Polsce mieszka obecnie 1000-1500 par płomykówek, a ich ilość stale spada z powodu braku miejsc do gniazdowania, wzrostu liczby wypadków spowodowanych bliskością cywilizacji i zatruć ptaków środkami ochrony roślin. Zaproponuj jak najwięcej działań, które może podjąć człowiek, aby pomóc temu gatunkowi przetrwać w naszej Ojczyźnie.
6. Wyszukaj informacje o innych gatunkach sów występujących w Polsce. Dowiedz się czym się żywią. Uzyskane informacje zapisz w postaci tabeli.

Jak zrobić piramidę pokarmową?

2020-03-30T09:47:00.000+02:00

Najlepiej zdecydować się na wersję płaską. Wziąć duży kawałek papieru, np. z bloku technicznego A3 (lub większą) i naszkicować na nim, z użyciem linijki i ołówka, trójkąt równoramienny, w którym wydzielimy piętra piramidy. A co na tych piętrach? O tym poniżej.

1. Nie zapomnijcie o tytule: PIRAMIDA ZDROWEGO ŻYWIENIA I AKTYWNOŚCI FIZYCZNEJ (wyraźnie!)

2. Potem szkicujemy trójkąt wg instrukcji ze wstępu. Dzielimy go na 6 pięter o tej samej wysokości.

3. W podstawie umieszczamy piętro aktywności fizycznej, które jest konieczne i obowiązkowe dla każdego, kto chce być zdrowy. Wklejamy lub rysujemy obrazki ludzi uprawiających rozmaite dyscypliny sportowe. Warto pokazać, że wcale nie musi to być coś szczególnie wysiłkowego. Owszem - dźwiganie ciężarów jest ok, ale dla tych mniej ambitnych nawet spacer z psem, wbieganie czy wchodzenie po schodach, poranna gimnastyka są jak najbardziej wskazane.

4. Do wykonania pozostałych pięter najlepiej zdają egzamin gazetki reklamowe z supermarketów. Nad piętrem aktywności fizycznej umieszczamy piętro warzywno-owocowe.Warzywa stanowią 3/4 całej warstwy, a owoce zaledwie 1/4.

5. Mniej ważna, ale jednak istotna dla młodych organizmów, bo dostarczająca energii, jest warstwa węglowodanowa, czyli pieczywo i makarony (oba pełnoziarniste!), kasze i płatki zbożowe. Pamiętajcie: nie nadają się tu płatki zbożowe zawierające cukier czy syrop glukozowo-fruktozowy itpd, żadne tam muszelki, kuleczki kakaowe itpd.

6. Warstwa mleczna to nie tylko mleko i nie tylko krowie. Może być mleko kozie! A jeśli krowie - warto zwrócić swe zainteresowanie w kierunku produktów fermentowanych: kefirów, maślanek, jogurtów oraz rozmaitych serów. Unikamy produktów zawierających dodane konserwanty, mleko w proszku i cukier.

7. Następną warstwę nazwijmy umownie warstwą białkową, choć produkty tu należące są bogate w wiele innych, cennych składników pokarmowych. Zaliczamy do niej warzywa strączkowe, jaja, ryby i mięso (unikamy mięsa czerwonego, a pozostałe mięsa zajadamy w niewielkiej ilości - do 0,5 kg tygodniowo).

8. Ostatnia w piramidzie jest warstwa tłuszczowa, do której zaliczamy tłuszcze roślinne (oleje i oliwy) oraz zwierzęce (masło, smalec). Ważnym źródłem cennych tłuszczów są orzechy (włoskie, laskowe, migdały...). Margaryn i innych tłuszczów utwardzonych tu nie ma.

9. Z prawej strony piramidy począwszy od dołu malujemy/przyklejamy:
- wodę - co najmniej 1,5 l dziennie
- cukier - skreślony!
- kawę (dorośli!) i herbatę oraz napary ziołowe
- przyprawy (pieprz, rozmaryn, lubczyk, kminek, majeranek...)
- sól - skreślamy! (ale nie całkiem, bo też jest potrzebna! Po prostu uważamy, żeby jej nie nadużywać!)
Ta prawa strona piramidy jest czymś w rodzaju jej bocznej ścianki i nie zależy od pięter.

Uwaga! W piramidzie dla dzieci i młodzieży SŁUSZNIE dorysowuje się jeszcze z boku dodatkowe obrazki przypominające o higienicznym trybie życia:
- odpowiedniej ilości snu i wypoczynku
- dbania o zęby
- dbania o prawidłową masę ciała
- ograniczenia przesiadywania przed komputerem/tabletem/telefonem

W piramidzie nie ma:
- słodyczy (choć na pociechę dietetycy polecają czekoladę gorzką zawierającą co najmniej 70% kakao oraz suszone owoce zawierające naturalnie występujące cukry: daktyle, rodzynki, morele, figi...)
- alkoholu
- pokarmów typu fast-food (hamburgery, hot-dogi...)
- napojów gazowanych
- chipsów

Na stronie Instytutu Żywności i Żywienia znajdziecie piramidy aktualne, te, z których wszyscy powinni czerpać natchnienie - na dole strony jest piramida dla dzieci i młodzieży.

Zadania dla Uczniów:

1. Zbierz i wypisz w punktach wszystkie powody dla których słodycze są niezdrowe. Które z tych powodów dla Ciebie są najważniejsze?

2. Wymień warzywa strączkowe. Dowiedz się, jakie są ważne sposoby przygotowywania ich do spożycia. Jakie, poza białkami, cenne składniki pokarmowe w nich występują?

3. Jakie mięso nazywamy czerwonym, a które białym? Dlaczego nie powinno się jadać mięsa czerwonego?

4. Dlaczego powinno się unikać jedzenia:
- oleju palmowego
- tuńczyków i halibutów
- coca-coli
- białego pieczywa
- margaryny

5. Jakie są zasady przechowywania tłuszczów? Co to jest jełczenie masła?

Jak zwierzęta spędziły ciepłą zimę?

2020-03-17T20:55:00.001+01:00

W tym roku jakoś bardziej widoczne jest ocieplenie klimatu. Śniegu we Wrocławiu nie było w ogóle. W końcu lutego przekwitły krokusy, a zaczęły kwitnąć żonkile. A co słychać w świecie zwierząt?

Wiele gatunków ptaków rezygnuje z odlatywania na zimę. Zostają u nas m.in. kormorany czy żurawie. Zwłaszcza w dużych miastach zostaje sporo ptaków regularnie dokarmianych przez mieszkańców. Mamy tu już osiadłe kosy, gołębie grzywacze, kwiczoły, sikory bogatki i modraszki, a nad rzekami mewy, łabędzie, kaczki... Ornitolodzy apelują, aby w czasie odwilży, gdy temperatury są dodatnie, nie dokarmiać ptaków w karmnikach. Jedzenie wtedy łatwo zanieczyszcza się ptasimi odchodami i szybciej rozwijają się w nim chorobotwórcze mikroorganizmy, które zginęłyby w czasie mrozów. Są nawet doniesienia o masowym padaniu ptaków przy karmnikach zanieczyszczonych odchodami. Można dokarmiać ptaki jedynie w karmnikach automatycznych, gdzie możliwość zanieczyszczenia pokarmu jest niewielka.

Ptaki, które przybywały zimą w sąsiedztwo siedzib ludzkich znajdują wystarczające ilości pożywienia u siebie, dlatego przy karmnikach obserwujemy mniej rzadszych czyżyków i dzwońców.

Ptaki, które przybywały do Polski z innych regionów Europy też zasiedziały się u siebie, dlatego mniej u nas zimowych przybyszów, np. jemiołuszek. Jest też mniej gawronów, których liczebność ogólnie spada z roku na rok.

Problemy mają zwierzęta zapadające w sen zimowy. Niedźwiedzie zamiast zasypiać ciepłą jesienią spacerują po lasach i tracą rezerwy tłuszczowe. Łatwiej też wybudzają się przy ociepleniu, a są wtedy bardzo głodne!

Wiewiórki i chomiki tylko pozornie mają łatwiej, bo one przecież nazbierały sobie zapasów na zimę. Gdy jest cieplej wiewiórki wybudzają się, a gdy nie śpią - jedzą. Zjadają swoje zapasy i potem brak im pożywienia.

W czasie śnieżnych zim łatwiej poluje się wilkom. Sarny czy jelenie z trudem brną przez zaspy i stają się łatwiejszą ofiarą. W bezśnieżne zimy wilki głodują. Za to sarny, jelenie i dziki mają się coraz lepiej i skuteczniej się rozmnażają.

Z ociepleniem klimatu wiąże się fakt, że i opadów jest coraz mniej, a lata coraz bardziej upalne. Leśnicy uprzedzają, że taki stan rzeczy doprowadzi wkrótce do masowej zagłady drzew, zwłaszcza tych o płytkim systemie korzeniowym, rosnących na łatwo przepuszczalnych glebach, np. na piaskach. Mowa tu np. o lasach świerkowych.
Mogą im pomóc bobry, które budując tamy powodują powstawanie rozlewisk i umożliwiają nawodnienie większych obszarów. Bobry jednak działają na ograniczonym obszarze i wielohektarowych monokultur iglastych nie uratują. Osłabione w czasie susz drzewa są również bardziej podatne na ataki szkodników, których przybywa. Mrozy sprzyjałyby ich wytępieniu, ale ich brak...

W ciepłe zimy aktywizuję się również kleszcze i już teraz możemy je "łowić" podczas spacerów po łonie natury.
Jak ciepła zima wpływa na wirusy? Nie ma na razie wiarygodnych danych, że zmiany pór roku i warunków klimatycznych zmieniają intensywność zachorowań. Źródło: LINK

Jak zrobić torebkę z makulatury (np. na prezent)? DIY

2019-07-31T20:44:00.001+02:00

Słuszną ideą jest zbiór makulatury i wrzucanie jej do specjalnych pojemników z myślą o recyklingu. Swego czasu zbierałam makulaturę, którą przyjmowano w skupie za rogiem. Po nadźwiganiu się wielu paczek papieru otrzymałam tyle pieniędzy, że wystarczyło na... porcję lodów:) Sprawa zatem nie jest opłacalna dla portfela, choć słuszna dla czystości środowiska.

Można wyczytaną gazetę przeznaczyć na opakowanie prezentu.

Jeśli masz do czynienia z kolorowymi kartkami z czasopisma podróżniczego czy przyrodniczego można w nie zapakować prezent, bo są po prostu ładne.

A gdy mamy makulaturę pełną literek i z małymi zdjęciami? Robimy torebeczkę!

Wykonanie:

1)Prostokątną kartkę kładziemy przed sobą i zaginamy jej górną, dłuższą krawędź tak mniej więcej na 2 cm.

2)Następnie zaginamy podobnie krótsze krawędzie kartki, może trochę bardziej wąsko niż tę górną krawędź, ale i tak wszystko tu robimy "na oko" i odmierzanie linijką nie jest potrzebne.

3) Teraz smarujemy klejem lewe zagięcie na całej długości, od środka i przyklejamy je, a potem prawe zagięcie na całej długości z wierzchu i składamy kartkę na pół tak aby część posmarowana klejem złączyła się z tą (zagiętą i przyklejoną) z lewej strony.

Teraz zajmujemy się dnem torebeczki.
Trzeba zagiąć cała torebkę od dołu. Im więcej papieru zagniemy - tym szersze będzie dno torebki. Warto o tym pomyśleć zawczasu: na czekoladkę lub książkę zróbmy wąskie dno, a na słoik miodu potrzeba nam szerokiego.

Teraz czeka nas niełatwy manewr: trzeba otworzyć to zagięte dno i jego brzegi rozpłaszczyć symetrycznie po obu stronach, o tak:

A teraz znowu zaginamy obie krawędzie z góry i z dołu i sklejamy je ze sobą. Dno gotowe!

Czas na opracowanie boków torebeczki.

Zginamy je po obu stronach - linia zgięcia ma być na przedłużeniu zgięć na dnie torebki. Przyjrzyjcie się uważnie:

Mamy teraz linie zgięć, ale są zagięte odwrotnie niż byśmy tego sobie w torebce życzyli.
Dlatego odginamy je odwrotnie niż chcą się układać, tak, aby wchodziły do wnętrza torebki.

Na końcu pozostaje nam tylko zrobić dziurki dziurkaczem w górnej krawędzi torebki i przewlec przez nie ładną wstążeczkę. O ile jest to oczywiście potrzebne - torebka na cukierki niekoniecznie potrzebuje tego wykończenia.

Przed finalnym pakowaniem prezentu warto poćwiczyć i przetestować różne rozmiary opakowań z różnych gazet.

Powodzenia!

Kleszcze i coś jeszcze

2019-07-14T15:33:00.000+02:00

Kleszcze są bardzo modne. Straszy się nimi wszędzie, ale słusznie, bo choroby odkleszczowe są niebezpieczne, wręcz zabójcze. Poniżej wklejam filmik, który zawiera najważniejsze informacje dotyczące niebezpieczeństw związanych z kleszczami i zabezpieczania się przed nimi.

Zanim obejrzysz - przeczytaj pytania dla Ucznia, a potem na nie odpowiedz:

1. Czy ugryzienie przez kleszcza oznacza, że zachorujemy na niebezpieczną choroby - boreliozę lub wirusowe zapalenie mózgu?
2. Jakie są objawy zachorowania na boreliozę?
3. Jak kleszcze odnajdują swoje ofiary?

4. Jak ubierać się na wycieczkę do lasu, jeśli chcemy zapobiec ukąszeniom przez kleszcze? Jak postępować po wycieczce?
5. W jakie rejony ciała kleszcze szczególnie chętnie się wgryzają?
6. Jak usuwać kleszcza wbitego w skórę?

Kleszcze należą do arcyciekawej grupy zwierząt zwanej pajęczakami. Nie mylcie ich z owadami. Wystarczy policzyć bezkręgowcowi odnóża, aby przekonać się czy jest owadem, czy pajęczakiem. Taki np. pająk krzyżak, często u nas spotykany przedstawiciel pajęczaków ma 8 odnóży krocznych (czyli 4 pary), zaś wszystkie owady, np. pszczoły, mrówki czy motyle - mają po 3 pary odnóży krocznych czyli 6 sztuk.

Do pajęczaków zaliczamy:

skorpiony
pająki
zaleszczotki
kosarze
roztocze
kapturnice
solfugi
głaszczkochody
rozłupnogłowce
tępoodwłokowce
biczykoodwłokowce

Warto poszukać informacji na ich temat, bo jest to pasjonująca i bardzo różnorodna grupa zwierząt. Można założyć zeszyt "Pajęczaki", w którym pasjonat może zapisywać ciekawostki na ich temat. Przy wyszukiwaniu informacji w internecie łatwiej można je znaleźć posługując się nazwami łacińskimi. Zacznij od wpisania nazwy i kliknięcia w napis "Grafika" - wtedy od razu zobaczysz poszukiwanego zwierzaka.

Choć do pajęczaków należą naprawdę bardzo groźne gatunki - w Polsce one nie występują, zaś nasze pająki czy kosarze są bardzo pożyteczne dla człowieka, gdyż jako drapieżniki pomagają zwalczać wiele szkodników, np. żarłoczne mszyce, gąsienice, nagie ślimaki czy pędraki chrząszczy.

Rozciągnik natrzcinny przybył na nasz parapet na trzcinach przyniesionych znad Odry. Powiększ zdjęcie i spójrz mu w oczy! Czy nie miłe spojrzenie?

Szkoła w starożytnej Grecji

2019-06-18T10:45:00.002+02:00

Tysiące lat temu, w czasach "przed naszą erą" uczniowie też pewnie cieszyli się na wakacje. O ile je mieli, bo jeszcze nic nie wyczytałam na ten temat. Za to poniżej przeczytacie ciekawe informacje o tym, jak się uczyli. Sami musicie ocenić, czy było im fajniej, czy trudniej.

Kiedy chłopiec z zamożnej rodziny skończył 7 lat oddawany był pod opiekę specjalnego niewolnika - pedagoga (paidagogos), który od tej pory stale mu towarzyszył. Pedagog uczył chłopca dobrych manier. Mógł go ukarać, gdy uczeń był niegrzeczny. Odprowadzał go do szkoły i był obecny na lekcjach, żeby się upewnić, że uczeń pilnie słucha oraz odpytywał go z zadanych lekcji. Zajęcia zaczynały się pół godziny po wschodzie słońca, co w dniu dzisiejszym, kiedy piszę ten tekst wypadałoby o godzinie 5. rano. (w Atenach milej - o k. 7.30:). Można się pocieszyć, że w ziemie, gdy dnie są krótsze nauka trwała krócej - kończyła się pół godziny przed zmierzchem. Nie wolno było zaprowadzać dzieci do i ze szkoły po ciemku.
Lekcje odbywały się w prywatnych domach nauczycieli. Chłopcy uczyli się czytać, pisać i liczyć, ćwiczyli też pamięć ucząc się poematów Homera, który uważany jest za największego starożytnego poetę. Ćwiczyli też piękną, głośną recytację jego wierszy.
Chłopcy nie siedzieli w ławkach, ale na stołkach bez oparcia. W rękach trzymali drewniane tabliczki powleczone woskiem, na których pisało się specjalnym rylcem, drewnianym lub metalowym. Rylec z jednej strony był zaostrzony, a z drugiej spłaszczony na kształt liścia. Ten płaski koniec służył do wygładzania powierzchni tabliczki przy poprawianiu błędów (czyli, jako gumka do mazania).

Czasami można było też używać trzcinowego pióra maczanego w atramencie, a pisało się po papirusie.
Po dwóch lub trzech latach dochodziła nauka muzyki: śpiewu oraz gry na flecie i lirze. Uczono ich też sztuki tworzenia wierszy.

Gdy chłopiec skończył 12 lat główną dziedziną, która zgłębiał było wychowanie fizyczne. Pedagog ustępował miejsca innemu wychowawcy, który zwał się paidotribes. Miał on czerwony płaszcz i długi rozdwojony kij (ciekawe, po co?). Uczył gimnastyki i innych ćwiczeń fizycznych, zaś lekcje odbywały się w palestrze. Palestra to boisko otoczone kolumnadą, która dawała cień, tak przydatny w słonecznej Grecji. Siedząc w cieniu chłopcy uczyli się literatury, poezji, pięknej wymowy. Za kolumnadą palestry znajdowały się przebieralnie, łazienki i sklepik szkolny, gdzie można było kupić oliwę i delikatny piasek służący do natarcia ciała przed ćwiczeniami.
Chłopcy ćwiczyli nago, a po obmyciu się nacierali ciało oliwą i posypywali delikatnym piaskiem, co miało chronić przed zimnem (he, he, ciekawe, jak to się sprawdzało zimą?).
Po rozgrzewce przy dźwiękach muzyki rozpoczynano ćwiczenia: rzut dyskiem i oszczepem, biegi, skoki i zapasy. Zapasy były szczególnie popularnym sportem. Przed rozpoczęciem ćwiczeń chłopcy spulchniali ziemię, aby była miękka. W zapasach chodziło oczywiście o to, aby powalić przeciwnika na ziemię.
Po ćwiczeniach wszyscy szli do łaźni. Do oczyszczania ciała z piasku, potu i innych zanieczyszczeń używano specjalnej skrobaczki (każdy miał swoją) oraz gąbki. W łaźni były niewielkie wanny, w których siadało się w kucki. Wnętrze ogrzewano niewielkim piecykiem.
Szkoła kończyła się w 18 roku życia. Wtedy młodzi mężczyźni musieli odbyć służbę wojskową, ale to już inna opowieść (też ciekawa).

O edukacji dziewczyn niewiele wiadomo. Żyły prawie w kompletnym zamknięciu, spotykając głównie domowników. Na pewno uczyły się w domu pod opieką domowej nauczycielki. Uczyły się czytać, pisać i grać na lirze. W żadnym wypadku nie były dopuszczane do uprawiania sportów, zwłaszcza publicznie. Wydawano je za mąż w wieku 14-15 lat, a ojciec nie musiał pytać córki o zgodę przy układaniu małżeństwa. Zapewne uczyły się też tkania, dbania o dom i męża oraz opieki nad dziećmi. Życia towarzyskiego nie miały, a z domu wychodziły wyłącznie pod opieką specjalnej niewolnicy. Można było ewentualnie spotkać koleżanki przy studni, gdzie czerpało się wodę i trochę pogawędzić, ale w bogatszych domach po wodę chodziły niewolnice, więc i tego dziewczęta były pozbawione.

Powyższe ciekawe informacje oraz ilustracje pochodzą z książki Petera Connolly i Hazela Dodge p.t.: "Antyczne miasta". Bardzo to pouczająca lektura, którą jednak ciężko zapakować do wakacyjnego plecaka, bo ma spore rozmiary. Czytajcie w domu. W czasie wakacji będzie sporo czasu, żeby się przenieść w przeszłość:)

Święci od przyrody

2019-05-28T14:40:00.001+02:00

Poniżej zestaw świętych, którzy szczególną troską otaczali przyrodę. Stali się dla nas wzorem do naśladowania. Informacje o nich zaczerpnęłam m.in. z przejmującej książki Szymona Hołowni "Boskie zwierzęta" (Wydawnictwo Znak, Kraków, 2018). Jest to lektura obowiązkowa dla nauczycieli (zwłaszcza religii i przyrody), a nawet wszystkich dorosłych oraz młodzieży szkół średnich. Młodsi niech jeszcze poczekają z czytaniem.

Święty Franciszek żył na przełomie XII i XIII wieku. Pochodził z bogatej rodziny i kasy miał w bród, ale zdecydował się na życie biedaka. Czule opiekował się królikami, które uwalniał z pułapek zastawionych przez myśliwych. Zimą dostarczał miodu i wina pszczołom, aby nie zginęły z głodu i zimna, przenosił w bezpieczne miejsca wszystkie napotkane na drodze robaki, aby ich nikt nie zadeptał. Znany był ze swoich kazań wygłaszanych do zwierząt, które go pilnie słuchały: wyciągały szyje, rozpościerały skrzydła, otwierały dzioby i patrzyły na niego, a on przechodził między nimi muskając je swoim płaszczem.
Jeden dzień w tygodniu św. Franciszek poświęcał na wychwalanie pszczół i wszystkich żywych stworzeń, czyli modlił się z wdzięcznością do Boga zachwycając się Jego stworzeniami. Na podstawie jego pism i innych starych źródeł mówiących o jego życiu powstał:

1. Bądź człowiekiem wśród stworzeń, bratem między braćmi.
2. Traktuj wszystkie rzeczy stworzone z miłością i czcią.
3. Tobie została powierzona Ziemia jak ogród: rządź nią z mądrością.
4. Troszcz się o człowieka, o zwierzę, o zioło, o wodę i powietrze, aby Ziemia nie została ich zupełnie pozbawiona.
5. Używaj rzeczy z umiarem, gdyż rozrzutność nie ma przyszłości.
6. Tobie jest zadana misja odkrycia misterium posiłku: aby życie napełniało się życiem.
7. Przerwij węzeł przemocy, aby zrozumieć, jakie są prawa istnienia.
8. Pamiętaj, że świat nie jest jedynie odbiciem twego obrazu, lecz nosi w sobie wyobrażenie Boga Najwyższego.
9. Kiedy ścinasz drzewo zostaw choć jeden pęd, aby jego życie nie zostało przerwane.
10. Stąpaj z szacunkiem po kamieniach, gdyż każda rzecz posiada swoją wartość.

(Z włoskiego spolszczył o. Stanisław Jaromi OFMConv.)

Niegłupio byłoby powiesić ten dekalog w szkole, żeby wszyscy przechodzący mogli rzucić na niego okiem, prawda?

Święty Bazyli Wielki w IV wieku napisał taką oto modlitwę: "O, Boże, umocnij w nas poczucie wspólnoty ze wszystkimi żyjącymi stworzeniami, naszymi braćmi zwierzętami, którym dałeś ziemię, jako ich dom, by dzieliły go z nami (...) Obyśmy zrozumieli, że nie żyjemy tylko dla siebie, ale i dla nich, i dla Ciebie, i że one kochają słodycz, jaką niesie z sobą życie".

Święty Izaak Syryjczyk, który żył w wieku VII pisał o miłosiernym sercu: "Jest to serce, w którym płonie miłość dla całego stworzenia, dla ludzi, ptaków, dla dzikich zwierząt, dla demonów (wyobraźcie sobie! - dopisek własny) - dla wszystkich stworzeń".

A święty Hubert - patron myśliwych? Cóż, niezbyt fortunnie obrali go sobie za patrona. Najpierw co prawda nałogowo polował, ale świętym został po tym, jak polowania porzucił i się nawrócił (dużą rolę odegrał w tym jeleń z krzyżem na porożu, który mu się objawił).

Święty Medoc (czyt. medok), irlandzki biskup z VI wieku z miasta Ferns - był prekursorem (czyli kimś, kto jako pierwszy to zapoczątkował) obywatelskich blokad polowań. Uratował gonionego przez myśliwskie psy jelenia, zarzucając na niego swoją szatę. Pogoń zgubiła trop i jeleń ocalał.

Podobna sytuacja przydarzyła się świętej Melangeli - walijskiej pustelniczce z VII wieku. Schronił się u niej przed nagonką zając, a polujący książę był pod tak wielkim wrażeniem jej postawy, że podarował jej ziemię, na której powstał azyl dla każdego człowieka i zwierzęcia potrzebującego pomocy.

Święty Godryk z Finchale żył w XI wieku w Anglii i był pustelnikiem. On również uratował jelenia ściganego przez polowanie. Zimą wędrował boso po okolicy, zaglądając w każdą dziurę i szukając zziębniętych zwierząt, które ogrzewał pod pachą i na swoim brzuchu oraz leczył.

Święty Kevin i święty Kolumban Starszy (VI wiek) nie tylko chronili zwierzęta, ale również protestowali przeciwko budowie kościołów i klasztorów, gdy te wiązały się ze znaczną wycinką drzew, albo bardzo zaburzały życie dzikiej przyrody w okolicy. "Nie chciałbym, żeby Boże stworzenia musiały przenosić się ze względu na mnie" - deklarował święty Kevin obiecując przy tym piekło i krótkie życie złodziejaszkom wycinającym drzewa w chronionym przez niego lesie. Święty ten jest często przedstawiany na obrazach z wyciągniętymi rekami, a na jednej z nich siedzi ptak. Jest to związane z legendą. Świętemu podczas modlitwy usiadł na dłoni drozd, a że miał tak wielkie zaufanie do człowieka - złożył mu na dłoni jajo. Święty, chcąc uszanować ufność zwierzęcia tak długo nie opuszczał rąk aż z jaja wykluło się pisklę.

Święty Gerazym (lub Hieronim wg innych źródeł) wyleczył ranę pewnego lwa, który od tej pory stał się przyjacielem całego klasztoru.

Święty biskup Hugon z Lincoln zaprzyjaźnił się z łabędziem.

Święty Serafin Sarowski i święty Sergiusz z Radoneża to rosyjscy pustelnicy. Odwiedzały ich w pustelniach dzikie zwierzęta, a oni karmili je , leczyli i opiekowali się nimi, jak domownikami. I tak też byli przez zwierzęta traktowani.

Święty Roch przedstawiany jest na obrazach z psem, który leczył jego trądowe rany swoja śliną. Przynosił mu też jedzenie, gdy chory na dżumę Roch schronił się w lesie, aby nie zarażać innych ludzi. Według legendy święty Roch nie chciał po śmierci wejść do nieba, bo nie chciano, go tam wpuścić razem z psem, ale tak się zaparł, że w końcu dostał pozwolenie na to, aby pies wszedł z nim do raju.

Święty Roch w Parafialnym Ogrodzie Botanicznym w Zagwiździu (woj. opolskie)

Widzicie więc, że chrześcijaństwo jest religią na wskroś ekologiczną.

Zadania dla Uczniów:

1. Kierując się powyższymi opisami narysuj wybranego świętego w towarzystwie zwierząt i roślin, z którymi był związany.

2. Wyszukaj informacje o organizacjach działających w Twojej miejscowości na rzecz przyrody.

3. W jaki sposób wprowadzasz w życie dekalog św. Franciszka? Co uczeń w Twoim wieku może zrobić dobrego dla:

a/ pszczół

b/ roślin doniczkowych w domu i w szkole

c/ ptaków za oknem

d/ kota sąsiada

4. Jak upomnisz kolegę/koleżankę ze szkoły, gdy zauważysz, że:

a/ łamie gałęzie drzewa przy drodze

b/ strzela z procy do psa

c/ robi krzywdę innemu dziecku

5. Przygotuj samodzielnie lub w parze wystąpienie na lekcji o tym, jak opiekować się wybranym zwierzęciem domowym. Czas wystąpienia: 15 minut.
6. Wyszukaj informacje o tym, jak zwierzęta pomagają ludziom. Napisz krótkie wypracowanie na ten temat.

Ciekawostki o kakao i czekoladzie

2018-12-22T19:30:00.000+01:00

Kakao i czekolada cieszą się wielkim powodzeniem wśród Uczniów i Nauczycieli:) Rzadko zdarza się usłyszeć, że ktoś mówi: "Nie lubię czekolady". Poniżej kilka ciekawych wiadomości o tym specjale oraz inspirujące zadania dla Czytelników. Na Święta w sam raz - wszak jest to czas, w którym spożycie czekoladowych przysmaków wzrasta:)

Zalety ziarna kakaowego jako pierwsi odkryli amerykańscy Indianie. Tworzyli z niego napój z dodatkiem mąki kukurydzianej, wanilii, pieprzu i chili. Rzecz całą na gorąco ubijali, aż do uzyskania pianki. Nie był zatem słodki, a w smaku w ogóle nie przypominał kakao, które dziś pijamy. Napój ten podawano w złotych czarkach, był przeznaczony dla najważniejszych osobistości, pity na cześć bogów. Ziarna kakaowca używano też jako środka płatniczego.

Obecnie kakaowiec właściwy (Theobroma cacao) uprawia się w krajach tropikalnych i subtropikalnych, w Ameryce Południowej i Środkowej, Afryce Zachodniej (Ghana, Nigeria), na Filipinach, Jawie i Cejlonie.

Drzewo kakaowe osiąga wysokość 15 m. Posiada podłużne, jajowate i skórzaste liście. Owoce kształtem przypominają pękaty ogórek, zaostrzony na końcach. Wewnątrz znajdują się czerwone nasiona ułożone w pięciu rzędach, wśród gąbczastego, słodkawego miąższu. Z jednego owocu można wydobyć 25-50 ziaren.

Kakao trafiło do Europy dzięki hiszpańskiemu konkwistadorowi Hernanowi Cortezowi, który przywiózł je w prezencie dla króla Hiszpanii - Karola V. Europejczycy zmienili recepturę przyrządzania kakao, dodali do niego śmietankę i miód, a z czasem opracowali i ulepszali metodę produkowania z kakao czekolady.

Ciekawe i wyczerpujące informacje o kakao znajdziecie również na stronie KAKAO przygotowanej przez studentów z Uniwersytetu Warszawskiego.

Czekolada z wysoką zawartością kakao (co najmniej 70%) jest produktem spożywczym, który dietetycy polecają uczniom - oczywiście w rozsądnych ilościach, powiedzmy 2-4 kostki. Gorzka czekolada usprawnia pracę mózgu, gdyż polepsza przepływ krwi przez mózgowe naczynia krwionośne, delikatnie pobudza, tak jak kawa - dzięki zawartości teobrominy. Potas i magnez zawarte w czekoladzie sprzyjają funkcjonowaniu systemu nerwowego. Jedzenie czekolady, ba - sam jej zapach, polepsza nastrój! A zatem do nauki czegokolwiek warto zasiadać w towarzystwie tego brązowego przysmaku.

Zadania dla Uczniów:

1. Opisz właściwości i historię używania przez ludzi miodu, mleka (niekoniecznie krowiego), kawy, herbaty lub innego wybranego przez Ciebie środka spożywczego. Zadbajcie o to, aby każdy w klasie przygotował informacje o innym specjale. Możecie pracować w zespołach 2-3-osobowych, a potem na lekcji przedstawić prezentacje kolegom.
Nie zapomnijcie o degustacji!

2. Przygotuj dla Mamy, Babci lub innej bliskiej Ci osoby (również dla siebie, nawet cerze trądzikowej nie zaszkodzi) maseczkę z kakao według poniższego przepisu:
- 2 łyżeczki kakao
- 1 łyżeczka miodu
- 3 łyżeczki jogurtu naturalnego (opcjonalnie śmietanki lub mleka)
- 2 łyżeczki płatków owsianych

Płatki zalać jogurtem (mlekiem, śmietaną) na pół godziny. Dodać kakao i miód, dokładnie wymieszać, można nawet zmiksować, żeby maseczka miała jednolitą konsystencję. Posmarować nią twarz, szyję i okolice dekoltu. Pozostawić na 15 minut, po czym spłukać letnią wodą. Maseczka ma właściwości odżywcze i nawilżające.

3. A oto przepis na zdrową czekoladową przekąskę. Spróbuj przygotować taką samą lub podobną w domu, w razie potrzeby poproś o pomoc dorosłego. Po takiej przekąsce możesz zabrać się do odrabiania szczególnie trudnych lekcji:)
1 żółtko kury podwórkowej
2 łyżki melasy (soku z buraka cukrowego) lub miodu, ostatecznie cukru brązowego
3 łyżki kakao
1/2 kostki stopionego masła
przyprawy: cynamon, starta gałka muszkatołowa, kurkuma, imbir - proponuję zacząć od szczypty
Składniki połączyć i wymieszać na jednolitą masę, wylać na płaski talerz. Można na nim wcześniej umieścić orzechy, pestki słonecznika czy dyni, rodzynki itpd. Zostawić w lodówce do zastygnięcia, można też jeść od razu łyżeczką.

Drzewo - lekcja terenowa

2018-12-01T23:47:00.006+01:00

Jest to propozycja lekcji dla uczniów klasy 4, 5 lub 6. Najlepiej mieć do dyspozycji dobrą pogodę (bezdeszczową i nie bardzo wietrzną). Poza tym można lekcję tę realizować również w porze, gdy liści nie ma na drzewach. Wtedy rezygnujemy z części zadań. Można z nich zbudować dowolną kartę pracy dobierając zadania wg umiejętności uczniów i drzew, które rosną w okolicy szkoły.

Cele ogólne są przy wszystkich zadaniach mniej więcej takie same - uczniowie wdrażają się do współpracy w zespole (słuchanie innych, podział funkcji, przekonywanie do swojego zdania, kooperacja itpd), rozwijają zainteresowania przyrodnicze i kreatywność, ćwiczą dokładność wykonywania pomiarów, spostrzegawczość, opisywanie tego, co widzą, sprawność szkicowania, dokonują obserwacji itd.

W czasie lekcji terenowej nie wolno zrywać liści, kwiatów i owoców czy łamać gałęzi i trzeba to Młodym Ludziom dobitnie uświadomić.

*zwykle pozwalałam Uczniom zrywać jesienne, przebarwione liście z drzew. Jesień to jedyna pora roku, kiedy można to robić bez szkody dla drzewa, bo liść tak czy siak zostanie wkrótce zrzucony, gdy już się przebarwia

Zad. 1.
Na podstawie książki-przewodnika oznaczcie gatunek drzewa (oznaczyć gatunek=określić, jak się nazywa dana roślina)

Zad. 2 (zadanie na jesień, gdy liście leżą pod drzewem)
Liść drzewa przyłóżcie do kartki w kratkę, obrysujcie jego kontury. Obliczcie, jaka jest powierzchnia liścia (każdy z członków zespołu powinien objaśnić w jaki sposób Uczniowie dokonali obliczenia, na ten sposób powinni wpaść sami)

Zad. 3
Za pomocą miarki krawieckiej obliczcie obwód pnia w pierśnicy drzewa, czyli na wys. 1,3 m od poziomu ziemi.
PS. W papierowe miarki krawieckie można się zaopatrzyć w Castoramie czy innym Leroyu.

Zad. 4. Naszkicujcie ołówkiem ogólny pokrój drzewa, czyli rysunek, który pokaże jego sylwetkę, kształt korony, proporcje pnia i gałęzi.

Zad.5
Obliczcie wysokość drzewa. Potrzebny jest do tego kij (np. trzonek od grabi), miarka krawiecka lub inny przyrząd pomiarowy i słoneczna pogoda. W obliczeniach korzystamy z proporcji. Wysokość drzewa ma się tak do wysokości kija, jak długość cienia drzewa do długości cienia kija. Można to zapisać wzorem:

a/b = c/d

gdzie:
a - wysokość drzewa
b - wysokość kija
c - długość cienia drzewa
d - długość cienia kija

Podstawiamy dane b, c, d, które sobie mierzymy w terenie najlepiej we dwie osoby, a potem dzielnie liczymy i wychodzi a, czyli wysokość drzewa.

Zad.6
Obliczcie wiek drzewa.
Można wiek drzewa obliczyć licząc żmudnie ilość słojów, czyli linii rocznych przyrostów) na ściętym pniu drzewa. Ale można to też obliczyć szacunkowo, mniej więcej, bez potrzeby ścinania drzewa.

Miarką krawiecką mierzymy obwód pnia drzewa na wysokości jednego metra. Obwód dzielimy przez 5, a wynik mnożymy razy 2. Otrzymujemy przybliżony wiek drzewa. Piszę "przybliżony", bo różne gatunki drzew rosną w rozmaitym tempie. Zależy to też od warunków, w jakich rośnie drzewo - czy wśród innych drzew, czy na otwartej przestrzeni, jakie są stosunki wodne w podłożu itd.

Zad.7
Napiszcie wierszyk (fraszkę, limeryk) o Waszym drzewie.

Zad.8 - detektywistyczne:)

Opiszcie stan zdrowia drzewa. Zaobserwujcie czy ma wszystkie gałęzie zazielenione (może są też suche?), a może ślad po uderzeniu pioruna, dziuplę, czy wyryte przez wandali litery. Jakie organizmy żyją na korze, na liściach (może coś je zjada?). Jak wygląda powierzchnia liścia - czy widać na niej uszkodzenia, osady, zwierzęta, wyrośla*? Czy mieszkają na nim ptaki lub inne zwierzęta?

Zad.9.
Posługując się skalą porostową i przeprowadzając obserwację pnia drzewa ustalcie stan zanieczyszczenia powietrza w okolicy, w której drzewo rośnie.

Zad. 10.
Zbierzcie liście z drzewa i wykonajcie pracę plastyczną wykorzystując frotaż lub odciski liści pomalowanych farbą na papierze.

Zad. 11.
Liście jednego gatunku drzewa mogą się różnić od siebie, np. ilością wcięć, kolorystyką przebarwień, rozmiarem. Zbierzcie jesienne liście z jednego drzewa zwracając uwagę na to, aby były jak najbardziej rozmaite. Zasuszcie je i umieśćcie na jednej karcie zielnikowej.

Zad. 12.
Używając kartki z bloku i kredek świecowych pozbawionych papierowych osłonek wykonajcie "portrety" kory różnych gatunków drzew. Kartkę przykładamy do kory i boczną stroną kredki przesuwamy po kartce. Nie zapomnijcie jej porządnie docisnąć. Można użyć kilku kolorów kredek do jednego "portretu kory".

Zad.13. (dla wytrwałych:)

Wybierzcie jedno drzewo rosnące w Waszej okolicy. Wykonajcie całoroczną dokumentacje fotograficzną zmian w wyglądzie drzewa. Można fotografować drzewo np. jeden raz w miesiącu, albo częściej wtedy, gdy można zaobserwować na nim jakieś szczególne zmiany (np. szybki rozwój liści wiosną może zmienić wygląd drzewa niemal z dnia na dzień).

Zad. 14.
Wyszukajcie informacje o właściwościach leczniczych lub kosmetycznych wybranego drzewa i jego poszczególnych części. Przedstawcie je w postaci mapy myśli.

Zad. 15.
Zbierzcie klasową kolekcję owoców drzew liściastych. Wyeksponujcie je w klasie załączając nazwy gatunkowe. Zadbajcie o to, żeby owoce nie pleśniały - w tym celu można np. z orzechów włoskich czy kasztanów usunąć zielone łupiny.

Zad. 16.
Wyszukajcie SUCHE gałęzie różnych gatunków drzew, które strącił wiatr. Można też czatować na okresowe prześwietlanie koron drzew, na którą co jakiś czas decyduje się opiekun terenu. Czy po wygladzie bezlistnych gałązek można określić gatunek? Czym się różnią dwie gałązki z dwóch różnych gatunków? Sporządźcie szkice ołówkiem uwydatniając te różnice.
Wprawka: przyjrzyjcie się kształtowi bezlistnej korony drzewa. Inaczej zimą wygląda dąb, a inaczej kasztanowiec czy brzoza.

Zad. 17.
Wyszukajcie informacje o tym kiedy i po co trzeba przycinać drzewa owocowe. Jeśli macie okazję sfotografujcie kogoś przy tej pracy. Dowiedzcie się, jak zabezpieczyć miejsce po świeżo odciętej gałęzi.

Zad. 18.
Jesienią wybierzcie się do sklepu ogrodniczego lub przejrzyjcie katalogi ogrodnicze. Przyjrzyjcie się różnym odmianom drzew i krzewów owocowych i ozdobnych. Zaprojektujcie WYMARZONY (do wyboru):
a/ sad owocowy
b/ skwer na rondzie
c/ fragment parku
d/ ogród przydomowy
Projekt ma obejmować rysunek w skali z zaznaczonymi nasadzeniami drzew i krzewów oraz uzasadnienie, dlaczego takie właśnie gatunki i odmiany wybralibyście (np. niektóre odmiany są bardziej odporne na mróz, a inne na szkodniki, zaś jeszcze inne nie są odporne, ale za to szybko rosną i obficie kwitną itd.). Do projektu można załączyć ilustracje wybranych przez Was roślin. Może to być praca zespołowa.

Zad. 19.
Posadźcie drzewko, a jeszcze więcej wiele drzewek. Instrukcja TUTAJ.

Zad. 20.
Obejrzyjcie reklamę drzewa. Niech będzie dla was natchnieniem. Opracujcie scenariusz (a może i stwórzcie film? Kto Wam zabroni?) o marchewce, sałacie, trawie, najbliższym lesie czy parku. Pokażcie go jak największej liczbie ludzi. Bawcie się dobrze!

Jak wyznaczyć północ w terenie?

2018-09-12T14:03:00.002+02:00

Oczywiście chodzi tu też o to, jak wyznaczyć pozostałe kierunki główne, a nawet pośrednie jeśli ma się taką potrzebę.

1. Mech (glony, porosty) porasta pnie drzew od strony północnej, ponieważ jest to najmniej oświetlona i ogrzana strona drzewa (na naszej półkuli). Zatem rośliny te mogą spodziewać się większej wilgotności, którą lubią i mniejszego nasłonecznienia (którego nie lubią)

2. Korona drzewa rosnącego samotnie jest bardziej rozbudowana od strony południowej. Dzieje się tak, ponieważ od południa trafia jej się więcej ciepła i światła, które sprzyjają silniejszemu rozwojowi liści i rozrostowi gałązek. Ponadto wiatry wieją u nas częściej z północy i "wymuszają" przechylanie się korony drzewa ku południowi.

3. Słoje przyrostów rocznych na pniu świeżo ściętego drzewa są szersze od południa, a węższe od północy. Dzieje się tak również ze względów podanych powyżej, a wiec w związku z przewagą wiatrów północnych (wiejących z północy) i naturalną "chęcią" drzewa do kierowania się ku południowi, ku lepszemu nasłonecznieniu. Całe drzewo niejako skłania się ku południowi. Nie jest to jednak w naszym klimacie tak mocny wpływ, aby można było obserwować bardziej spektakularne skrzywienie sylwetki drzewa.

Niestety - żeby posłużyć się tą metodą musielibyście najpierw ściąć drzewo. Lepiej niech rośnie. Można na ścięte drzewo czasem trafić w lesie, ale:
a) trzeba je zastać dokładnie w miejscu, gdzie było ścięte, tak, żeby móc odtworzyć sobie położenie pnia, gdy jeszcze stał (przy okazji zerkając na korę - patrz pkt 1)
b) nie można przyglądać się bocznemu konarowi dużego drzewa - trzeba mieć pewność, że to jest pień główny
c) czasem i tak nic nie widać:

I gdzie ta północ?

4. Mrowiska od strony południowej mają łagodniejszy stok. Po prostu mrówki wystawiają w ten sposób jak największą powierzchnię mrowiska na działanie promieni słonecznych, żeby było w nim cieplej i bardziej sucho. Trzeba przyznać jednak, że często różnica w nachyleniu mrowiskowych stoków jest bardzo subtelna. A gdy będziemy tak stali, albo wolno obchodzili mrowisko dookoła oglądając je dokładnie - mrówki wejdą nam na nogi i zaczną atakować, a to przyjemne nie jest.

5. W nocy, przy niezachmurzonym niebie można kierować się na naszej półkuli położeniem Gwiazdy Polarnej (zwanej Gwiazdą Północną). Leży ona na przedłożeniu tylnych "kół" Wielkiego Wozu (Wielkiej Niedźwiedzicy). Najlepiej zatem najpierw znaleźć na nocnym niebie ten gwiazdozbiór, zlokalizować tył (po przeciwnej stornie dyszla*) i odmierzyć "na oko" 5 odległości między kołami ku górze. A tam już czeka Gwiazda Polarna. Gdyby teraz poprowadzić linię łączącą Gwiazdę z Ziemią to właśnie tam, na styku tej linii z Ziemią wyznaczymy kierunek północny. Warunek jest jeszcze jeden: musimy gwiazdozbioru i gwiazdy szukać z dala od oświetlonych elektrycznością siedzib człowieka. Na niebie w mieście nic nie zobaczycie, nawet gdy nie ma chmur.

Do ustalenia kierunku północnego można użyć również innych gwiazdozbiorów. Zainteresowanych tym tematem odsyłam do książki "Przewodnik wędrowca. sztuka odczytywania znaków natury" Tristana Gooleya, Wyd. Otwarte (choć trzeba ją czytać czujnie, bo można tam trafić na błędy)

Na półkuli południowej, gdzie nie widać Gwiazdy Polarnej, mamy do dyspozycji gwiazdozbiór, który zwie się Krzyż Południa. Jego dłuższe ramię wyznacza w przybliżeniu kierunek południowy, z czego korzystali dawni żeglarze.

6.O godzinie 12.00 w południe, jeśli załapiemy się na słoneczną pogodę wszystkie cienie wskażą nam kierunek północny. Niektóre podręczniki każą posłużyć się tajemniczym przedmiotem, który nosi nazwę gnomon. Jest to po prostu kij wbity w ziemię pod kątem prostym. Jego cień, tak jak cień drzewa, butelki, człowieka, czy innego szpiczastego przedmiotu pokaże północ. Jeśli macie wątpliwość, czy wbiliście kij pionowo - można zwiesić z gałęzi drzewa sznurek obciążony kamieniem - on będzie na pewno zwisał pionowo, a cień pokazywał to, co trzeba.
Jeśli jesteś człowiekiem możesz sobie stanąć tyłem do Słońca, wystawić ręce na boki i spojrzeć na swój cień. Głowa wskaże północ, nogi - południe, a ręce - wschód i zachód.

7. Można też próbować użyć zegarka z tarczą z cyferkami. Zegarek kładziemy poziomo, a jego wskazówka godzinowa, czyli ta krótsza, ma być skierowana dokładnie w kierunku Słońca (a jeszcze lepiej: wskazówka godzinowa ma być przedłużeniem cienia rzucanego przez przedmiot). I gdy już ten zegarek leży sobie we właściwej pozycji kierunek południowy jest tam, gdzie wskazuje dwusieczna kąta między wskazówką godzinową, a godziną 12-stą. Brzmi to okropnie, zwłaszcza, jak się nie przerabiało jeszcze kątów na matematyce. Mam nadzieję, że rysunek Wam pomoże:

Dwusieczna to linia pociągnięta ze środka tarczy zegarka tak, żeby przekroić kąt na pół. Całość robimy na oko. Przyznam Wam się, że nigdy nie udało mi się w ten sposób wiarygodnie wyznaczyć kierunku. Zawsze kompas pokazywał kierunek nieco odmiennie niż zegarek.

*dyszel - belka połączona z przodem wozu służąca do przyłączenia go do zaprzęgniętych koni lub traktora:)

Wakacyjne sposoby na trądzik młodzieńczy

2018-06-29T22:47:00.001+02:00

W wakacje ma się jakby więcej czasu, żeby o siebie podbać. Można na przykład zmontować dla swojej cery, tak nadwyrężonej przez trudy roku szkolnego, coś co ją wygładzi i upiększy. I nie trzeba zaraz biec do najbliższego sklepu. Wystarczy na łąkę, albo do lodówki:) Zobaczcie, co wynalazłam w różnych mądrych lekturach. Wszystkie przepisy dla cery trądzikowej.

Tonik z kozieradki
1. Nasiona kozieradki zmielić w młynku na drobny proszek.
2. Ok. 1 płaskiej łyżki zmielonych nasion zalać 3/4 szklanki wrzątku.
3. Parzyć pod przykryciem.
4. Po ostudzeniu stosować do przecierania twarzy.

Tonik z czarnuszki
1. Pół łyżki nasion czarnuszki wsypać do szklanki.
2. Zalać połową szklanki wrzątku.
3. Parzyć pod przykryciem.
4. Używać jako toniku do przemywania twarzy po powrocie z podwórka, szkoły itd.

Odwar z ziela dziurawca
1. Pół łyżki dziurawca zalać 1 szklanką wody
2. Doprowadzić do wrzenia i gotować przez 10 minut
3. Wystudzić, przecedzić i przemywać skórę z trądzikiem, ropniami, wrzodami (!)

Dziurawiec (dla upewnienia się, że to jest to, spójrzcie pod światło na listek - powinny być widoczne "dziurki", a tak naprawdę nie dziurki, lecz malutkie zbiorniczki wypełnione cieczą)

Jako toników do twarzy można używać też naparów z płatków nagietka, liści mięty czy szałwii i koszyczków rumianku, zakwasiwszy je po zaparzeniu (przez ok. 10 min.), cytryną lub octem jabłkowym. Można ich używać kilka razy dziennie. Przechowywać w lodówce do 3 dni, a najlepiej codziennie zaparzyć sobie świeży.

Maseczka miodowa
1. Płynny miód (można wymieszać z odrobiną letniej wody) nakładamy na twarz.
2. Masujemy palcami okrężnymi ruchami, bardzo delikatnie.
3. Zostawiamy na buzi na ok. 10-15 min. (pierwszy raz krócej)
4. Spłukujemy wodą.
5. Do miodu można dodać odrobinę cynamonu i/lub kurkumy

Maseczka drożdżowa
1. Wymieszać drożdże z jogurtem naturalnym w proporcji 2:1 (czyli 2 części drożdży, a jedna jogurtu) - dla własnego komfortu użyć jogurtu o temperaturze pokojowej, a nie prosto z lodówki.
2. Mieszankę nałożyć na twarz na 10-15 minut.
3. Pomasować twarz maseczką, a potem zmyć najpierw ciepłą, a potem chłodną wodą.

Pasta z kurkumy
Mieloną kurkumę zalać wodą do uzyskania gęstej pasty. Nałożyć pastę na szczególnie nieładne pryszcze (punktowo). Pozwolić paście zaschnąć na twarzy, można spędzić z nią noc (poszewka do prania, bo będzie żółta, a i spiera się niełatwo). Oczyścić twarz gąbeczką kosmetyczną lub płatkiem kosmetycznym zanurzonym w zakwaszonej wodzie.

Maseczki można sobie aplikować 2 razy na tydzień. Najlepiej przygotowywać je i zużywać na świeżo.

Wszystkie zabiegi wykonujemy czystymi rękami. Do zmywania maseczki z twarzy można użyć gąbeczki kosmetycznej lub jednorazowych płatków kosmetycznych. Do oczyszczania twarzy można używać też szczoteczki silikonowej lub z naturalnego włosia czy myjki lnianej, o których czystość trzeba koniecznie dbać. Ręcznik do wycierania buzi trzeba zmieniać bardzo często - powinien on być przeznaczony wyłącznie do tego celu. Włosy zabezpieczamy opaską, żeby nie przeszkadzały i nie pobrudziły się.

Jedno jest pewne: powyższe specyfiki nie zawierają konserwantów i innych ulepszaczy czy wypełniaczy, które się pakuje do kosmetyków sklepowych, a potem na twarz. Zainteresujcie się tylko, czy surowce pochodzą z czystych źródeł, tzn. czy nie rosły przypadkiem przy ruchliwej drodze. No i nie można ich zbyt długo przechowywać, bo zaczną się psuć.

Alergicy i osoby o wrażliwej skórze powinny stosować zabiegi ostrożnie, najpierw w niewielkich ilościach i w skróconym czasie, a przy uczuciu pieczenia czy podrażnienia trzeba specyfik natychmiast z siebie zmyć.

Dieta antytrądzikowa:
- odżywiamy się regularnie (5 posiłków w ciągu dnia o podobnych porach)
- unikamy: ostrych przypraw, nadmiaru soli (precz z chipsami!), słodyczy, mocnej herbaty czy kawy
- jemy jak najwięcej warzyw, zwłaszcza surowych, oraz owoców
- zjadamy sporo fermentowanych przetworów mlecznych: jogurtów naturalnych, kefiru, maślanki
- wspomagająco można pijać herbatki z fiołka trójbarwnego (można kupić w torebkach ekspresowych w aptece).

Fiołek trójbarwny

O ile macie dobrą wyciskarkę do soków można pokusić się o wyciśnięcie soku ze świeżego korzenia łopianu (pić 30 kropli soku w kieliszku wody 2-3 razy dziennie po jedzeniu) lub soku z liści brzozy (pić 3-4 razy dziennie między posiłkami po 20-30 kropli). Dla milszego efektu smakowego zmieszałabym je z sokiem wyciskanym z jabłek (ze skórką oczywiście). Tego jednak osobiście nie próbowałam.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Jako ciekawostkę podaję przepis na herbatkę według "Zielnika Klasztornego Ojców Bonifratrów" (Wyd. Comes, Warszawa, 1992). Serdecznie gratuluję każdemu, komu uda się samodzielnie znaleźć podane w przepisie zioła i zmontować z nich napój. Jest to niełatwe. Trzeba użyć łopaty:) A przede wszystkim potrafić bezbłędnie rozpoznać rośliny, co dla niewprawionego oka łatwym nie jest. Ale ad rem:

Liść jeżyny
Liść pokrzywy (gdy zwiędnie - nie parzy)
Korzeń łopianu (poprosić silnego mężczyznę o wykopanie)
Ziele bratka (czyli fiołka trójbarwnego)
Kłącze perzu (postępowanie, jak przy łopianie)

Zioła wysuszyć, wymieszać w równych proporcjach (tzn. zważyć po tyle samo każdego rodzaju ziół). 1 łyżkę mieszanki zalać szklanką wrzącej wody, pozostawić na 3 godziny, a potem jeszcze gotować przez 10 minut. Pić 1/3 do 1/2 szklanki 3 razy dziennie przed posiłkami (pewnie niezbyt smaczna, skoro dopuszczają wypijanie 1/3 szklanki, gdy nie da rady wypić pół:).

I tu dochodzimy do jeszcze jednej ważkiej kwestii. Stosowanie zabiegów przeciwtrądzikowych wymaga wytrwałości i systematyczności. Nie da się skasować trądziku w jedno popołudnie. Ponadto dbamy o solidne wysypianie się (nie siedzimy po nocy przy komputerze). Lepszej jakości cery sprzyja również Słońce (wystawmy buzię na jego światło) i świeże powietrze. Zrezygnujmy z grzywek i mocnego makijażu, zwłaszcza pudrów w kremie.

Powodzenia!!!

Ciekawostki o pszczołach

2018-06-13T15:18:00.000+02:00

Wpadło mi w ręce ostatnio kilka ciekawych książek o pszczołach, pszczelarstwie i miodzie. Zapisuję Wam tu, Drodzy Czytelnicy, najciekawsze fakty. Może przydadzą Wam się, żeby zabłysnąć na lekcji przyrody? A nawet jeśli błyskać nie chcecie, KAŻDY człowiek powinien zdawać sobie sprawę z tego, jak ważne dla nas są pszczoły.

Ciekawe dane liczbowe:
- W ciągu dnia pszczoły z jednego ula odwiedzają ponad 100 000 kwiatów.

- Aby zrobić 1 łyżeczkę miodu (czyli 5 ml) pszczoła musi odwiedzić 500 000 kwiatów.
- na świecie istnieje około 17 000 gatunków pszczół. Tylko niewielka ilość tych gatunków żyje w społecznościach i produkuje miód. Najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem jest pszczoła miodna (Apis mellifera ew. Apis mellifica) - człowiek wprowadził ją na kontynenty, na których wcześniej nie występowała, np. do Australii i obu Ameryk.
- w Polsce żyje blisko 470 gatunków owadów z rodziny pszczołowatych, z czego większość to pszczoły samotnice. Nie dają nam miodu, ale są bardzo wydajne w zapylaniu roślin (bardziej niż te z ula). Ponad 220 gatunków pszczół samotnic znajduje się w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych.
- wartość pracy pszczół dla polskiego rolnictwa szacuje się na 4,1 mld zł rocznie! To oznacza, że tyle pieniędzy musielibyśmy wydać chcąc zastąpić pszczoły. Warto dodać, że nie bylibyśmy w stanie tego zrobić i produkcja roślin bez pszczół spadłaby o 75%.

Niestety pszczół jest coraz mniej, a spadek ich liczebności jest bardzo szybki. Powodów jest wiele.

Dlaczego pszczoły giną?
- są wrażliwe na chemikalia stosowane do ochrony roślin przed szkodnikami
- chorują na warrozę
- nie są odporne na choroby owadzie przywożone przez ludzi w samolotach i na statkach z odległych miejsc świata
- niektórzy hodowcy nieprawidłowo je pielęgnują (całe rodziny mogą ginąć z głodu i zamarzać przez niedostatek pokarmu w zimie)
- ludzie uprawiają rośliny w wielohektarowych monokulturach - zmniejszyła się różnorodność roślin, z których pszczoły mogą zbierać pyłek i nektar, a to może osłabiać ich odporność.
- ludzie transportują rodziny pszczele na duże odległości, żeby zapylały dokładnie te rośliny, na których ludziom zależy. W nowym środowisku, do którego nie są przystosowane pszczoły łatwiej się stresują i zapadają na choroby.

Jak pomóc pszczole osłabionej, która zmarzła albo zmoczyła się?
Podać jej odrobinę miodu na łyżeczce. Umieść owada na nasłonecznionym miejscu, a gdy są upały - w cieniu. Obserwuj zwierzę - gdy się posili i odpocznie w dogodnych warunkach - odleci. W znanej sobie okolicy bez problemu znajdzie drogę.

Jak postępować przy użądleniu przez pszczołę?
Objawy użądlenia to ból, zaczerwienienie i opuchnięcie. Najpierw należy przyjrzeć się miejscu użądlenia i usunąć żądło (chwytamy paznokciami i wyciągamy). Następnie przykładamy zimny okład (super, jeśli mamy lód), sprawdza się też okład z surowej cebuli, zmiażdżonego czosnku, papki z sody oczyszczonej i wody, ewentualnie zimny okład z octu.
Osoby uczulone na jad pszczeli muszą natychmiastowo skontaktować się z lekarzem - wezwij pogotowie dzwoniąc pod nr 112 lub 999

Pamiętaj, że pszczoła po użądleniu ginie, dlatego robi to w ostateczności, gdy czuje się skrajnie zagrożona. Osy i szerszenie mogą żądlić wiele razy.

Darmowy poradnik Greenpeace (do pobrania poniżej, z wieloma bardzo ciekawymi informacjami):
Projekt: PSZCZOŁA - zostań pszczelim bohaterem, zostań pszczelą bohaterką

Książki o pszczołach (wydaje się tylko, że są przeznaczone dla maluchów - zawierają dużą porcję wiedzy podanej w przystępny sposób, a piękne ilustracje bardzo pomagają w zrozumieniu wielu skomplikowanych zagadnień, np. jak pszczoły pokazują sobie nawzajem drogę do kwiatów):

Film - nie zbyt długi, zarejestrowano tu opowieści pszczelarzy, w sam raz dla Uczniów:)

Zadania dla Uczniów:
1. Czym różni się pszczoła od osy? Jak odróżnisz pszczołę od trzmiela? Przyjrzyj się tym owadom w ogrodzie czy na łące, możesz też wykorzystać fotografie. Zapisz różnice między nimi w formie tabelki. Możesz również narysować lub sfotografować te owady. A może uda Ci się zaobserwować pszczoły samotnice, np. murarki czy miesierki?
2. Spróbuj różnych rodzajów miodu. Przygotuj prezentację w szkole (może być z degustacją:) o właściwościach zdrowotnych miodów z różnych roślin.
3. Co jeszcze człowiek może uzyskać z hodowli pszczół poza miodem i oczywistymi korzyściami z zapylania? Napisz pracę pisemną na ten temat. Możesz też podać informacje w formie listy lub tabeli.

Ściąga:)

4. W czasie wycieczki do skansenu lub pasieki sfotografuj różne rodzaje uli. Dowiedz się kto i kiedy wynalazł ul. Jak ludzie uzyskiwali miód zanim nauczyli się hodować pszczoły w ulach? Naucz się opowiadać o tym.
5. Czy uważasz, że to w porządku, że ludzie zabierają pszczołom miód? Przedyskutujcie to zagadnienie w klasie, podzielcie się na dwie "partie" (Smakoszy Miodu i Przeciwników Ograbiania Pszczół, może powstać też partia trzecia, o jakich poglądach?) - niech każda przedstawi swój program wyborczy. Na końcu przeprowadźcie głosowanie. Która partia wygra?

I jeszcze: Film o pszczołach - zabawna bajka nie tylko na wakacje

Uroda drzewa i drewna

2018-03-27T11:08:00.005+02:00

To już ostatnia okazja, żeby w tym roku napatrzeć się na gołe drzewa. Również te uschnięte i ścięte. Już niedługo inne atrakcje flory przesłonią nam ten efekt. Nie rezygnujcie z przedwiośnia w lesie (wiem, wiem, że kalendarz pokazuje wiosnę, ale natura jeszcze nie). Tylko ciepło się ubierzcie.

Zadania dla Uczniów:
1. Przyjrzyjcie się zdjęciom i spróbujcie jak najwięcej o nich powiedzieć: co przedstawiają? Czy widać, jakie zmiany powstały w drzewie od czasu, gdy przestało żyć? Jak inne organizmy wykorzystują martwe drzewa, a jak postępuje z nimi człowiek? Czy zauważacie obrazki z żywymi roślinami?
2. Spróbujcie samodzielnie wykonać serię zdjęć pokazującą obiekty przyrodnicze jednego rodzaju, ale w różnych wersjach, oświetleniach, warunkach, np. skały i kamienie, trawy, nasiona, muszle ślimaków, piasek, gleby itpd.
3. Wyszukajcie wyjaśnienia poniższych pojęć. Dopasujcie je do niektórych z wklejonych tu zdjęć: kozioróg dębosz, inkrustacja, saprofity, węgiel drzewny, organizmy pionierskie.

Przyroda na 6

Znalazłaś/-eś czaszkę na spacerze? To świetnie!

Dokarmiamy ptaki - test lub konkurs dla szkoły podstawowej

Wpływ temperatury na kiełkowanie nasion

Zakupologia ekologiczna

Zamiast (podpowiedzi na Dzień Ziemi i wszystkie inne dni)

Pęcherz pławny u ryb - prosty model i zasada działania

Wolontariat w przyrodniczych badaniach naukowych

Krioentomofauna, czyli owady na śniegu

WF przy muzyce orkiestry Andre Rieu

Rozmiary bakterii, wirusów i pyłów zawieszonych w powietrzu

Herbata jako wskaźnik kwaśnego odczynu (pH)

WF przez Internet - skarbczyk ćwiczeń różnych

Ekologiczne zwalczanie szkodników - tekst źródłowy dla Ucznia do samodzielnej analizy

Jak zrobić piramidę pokarmową?

Jak zwierzęta spędziły ciepłą zimę?

Jak zrobić torebkę z makulatury (np. na prezent)? DIY

Kleszcze i coś jeszcze

Szkoła w starożytnej Grecji

Święci od przyrody

Ekologiczny dekalog św. Franciszka z Asyżu

Ciekawostki o kakao i czekoladzie

Drzewo - lekcja terenowa

Jak wyznaczyć północ w terenie?

Wakacyjne sposoby na trądzik młodzieńczy

Ciekawostki o pszczołach

Uroda drzewa i drewna