PSYCHOLOGIA TO PSEUDONAUKA

CECHY WRODZONE A CECHY NABYTE

2017-04-15T14:02:00.001-07:00

WIELKA WAGA UWARUNKOWAŃ GENETYCZNYCH

Niektórzy genetycy twierdzą, że człowieka od jego najbliższego zwierzęcego krewniaka, szympansa, odróżnia niewielki odsetek genomu mianowicie 2%, aczkolwiek w pewnych źródłach natknęliśmy się na informację mówiącą o czteroprocentowej różnicy. Bez względu na to, która z powyższych danych jest bliższa prawdy, nie ulega wątpliwości, że z szympansem dzielimy większość genów. Podobno zaawansowane pokrewieństwo ludzi i szympansów umożliwia obu tym gatunkom posiadanie wspólnego potomstwa drogą naturalną. Wprawdzie nie przekonano się o tym naocznie, jednak ustalono, że genetyczna różnica między koniem i osłem oraz między lwem i tygrysem, które da się skrzyżować, jest większa od tej między człowiekiem a szympansem.

W roku 1928 w środkowej Afryce na lewym dorzeczu rzeki Kongo amerykański anatom, Harold Coolidge (1904-1985), odkrył podgatunek karłowatego szympansa nazwany bonobo (Pan paniscus). Odnajdywane uprzednio szkielety bonobo uznawano za kości młodocianych szympansów zwyczajnych (Pan troglodytes). Dorosłe osobniki szympansa bonobo są mniejsze i smuklejsze od dorosłych osobników szympansa zwyczajnego i mają dłuższe od nich kończyny. Ale istotniejsze od anatomicznych są różnice o charakterze społecznym. Wprawdzie w stadach obu szympansich podgatunków obserwuje się strukturę hierarchiczną, jednak ta cechująca społeczność bonobo jest bardziej egalitarna; co więcej, pozycja samic wydaje się dominująca względem pozycji samców, a samce są na ogół tolerancyjne wobec młodych, które nie są ich potomkami. W przeciwieństwie do samic szympansa zwyczajnego samice szympansa bonobo tworzą bardzo bliskie więzi. Ponadto bonobo, w odróżnieniu od zwyczajnych, nie polują na inne małpy, jedzą głównie pokarm roślinny urozmaicony owadami i małymi kręgowcami.

Bonobo zasłynęły osobliwymi w świecie zwierzęcym zachowaniami seksualnymi, pod względem których przywodzą na myśl ludzi.

Po pierwsze, mają znacznie dłuższy od innych zwierząt okres aktywności seksualnej; samice bonobo są receptywne seksualnie przez większą część całego swojego cyklu miesięcznego, aczkolwiek w cyklu tym da się wyodrębnić okres szczególnego nasilenia rui.

Po drugie, większy odsetek liczby stosunków seksualnych szympansów bonobo ma charakter niereprodukcyjny – obok zabawy, iskania oraz innego okazywania troski seks jest w społeczności tych małp jedną z form powitania, zapobiegania konfliktom, godzenia się, a także podziękowania za pożywienie. Poza tym bonobo są jedynymi poza człowiekiem naczelnymi, u których zaobserwowano pocałunki językowe i spółkowanie twarzą w twarz, wszelako, w odróżnieniu od ludzi, nie utrzymują one związków monogamicznych.

Po trzecie, u bonobo zaobserwowano homoseksualne ocieractwo genitalne, do którego dochodzi również między blisko spokrewnionymi osobnikami.

Największe jednak wrażenie wywierają bonobo na ludziach swoimi zdolnościami intelektualnymi.

Po pierwsze, zdają one prosty test samoświadomości, rozpoznając siebie w lustrze.

Po drugie, komunikują się dość bogatym językiem, który jest mieszanką dźwięków i gestów.

Po trzecie, przynajmniej niektóre z nich są w stanie przyswoić nawet pół tysiąca pojęć i biegle porozumiewać się za ich pomocą z ludźmi. Dwa wybitnie uzdolnione osobniki bonobo, Kanzi i Panbanisha, kojarzą aż 400–500 pojęć z symbolami geometrycznymi i komunikują się z ludźmi używając klawiatury składającej się z tych leksygrafów, a nawet odpowiadają za jej pomocą na pytania wypowiadane głosem.

Po czwarte, ludzie są w stanie zrozumieć mimikę bonobo.

Wprawdzie wyjątkowo pojętne szympansy poddano intensywnej edukacji i socjalizacji na ludzką modłę, jednak nie zdołano przeobrazić ich w ludzi. Przeszkodą nie do pokonania okazały się ograniczone w stosunku do ludzkich predyspozycje poznawcze małp, np. zawodu nauczyć się da tylko człowieka. Rozważając dylemat natura czy wychowanie warto zauważyć przepaść dzielącą ludzi i ich najbliższych krewniaków w świecie fauny – szympansów. Tę rozpadlinę wyżłobiły miliony lat ewolucji i dziś już nie da się jej zasypać. Najinteligentniejsza ze znanych nam małp, szympans bonobo, opanowała około pół tysiąca pojęć, wszelako wielki dystans dzieli ją od abstrahowania matematycznego albo eksperymentowania medycznego. My, ludzie, stanowimy ewenement w świecie natury. Zachowania, które są w nim są typowe i przyczyniają się do ewolucyjnego postępu, w świecie ludzi uważane są już za wynaturzenie, siłę uwsteczniającą cywilizacyjny postęp, np. pozostawianie na pastwę losu upośledzonego potomstwa albo obojętność lub wręcz agresja wobec zniedołężniałych seniorów pozostają w sprzeczności z ludzkimi normami określanymi jako cywilizowane i etyczne.

Jeśli zatem nie naturalna selekcja jest motorem cywilizacyjnego postępu, to co nim jest?

Obok prymitywnej siły tkwi w nas potencjał o wiele szlachetny i subtelny – wrodzona inteligencja poznawcza i emocjonalna. Właśnie predyspozycje poznawczo-zawodowe, talenty artystyczne oraz dozgonna miłość partnerska odróżniają nas przede wszystkim od zwierząt. Nasze człowieczeństwo zrodziło się w praprzodku, który był w małpim rodzie genialnym mutantem. Innymi słowy, obecny wykładniczy rozwój cywilizacyjny jest konsekwencją genetycznej mutacji, która nastąpiła miliony lat temu w organizmie jednego z potomków afrykańskiej pramatki człowieka i szympansa.

WIELKA WAGA EDUKACJI I INNYCH ODDZIAŁYWAŃ ŚRODOWISKOWYCH

Nie zamierzamy w czambuł kwestionować wagi oddziaływań środowiskowych w tym edukacji. Bardzo mocnymi argumentami przemawiającymi za podkreślaniem wpływu czynników zewnętrznych na ludzką psychikę są „zdziczałe dzieci”. Jak ludzie przelewają czasem swój instynkt opiekuńczy na zwierzęta, tak zwierzęta otaczają niekiedy opieką odtrącone potomstwo człowiecze. Zachowują się tak przeważnie małpy, psy i wilki. Herb wiecznego miasta, Rzymu, wilczyca karmiąca Romulusa i Remusa, może świadczyć o tym, iż jest to fenomen stary jak świat. Dzieci „wychowane” przez zwierzęta albo trzymane w okresie dzieciństwa w niemal całkowitej izolacji znajdowane są co jakiś czas nawet we współczesnej Europie.

Ósmego stycznia 1800 roku w pobliżu francuskiego miasteczka Aveyron znaleziono jedno z najsłynniejszych dzikich dzieci. Wiek chłopca oszacowano na około dwunastu lat. Prawdopodobnie w tak długim czasie przebywał w lesie i był wychowywany przez zwierzęta. Francuski lekarz, Jean Marc Gaspard Itard przystąpił do intensywnej socjalizacji powierzonego mu dzikusa. Nadano mu imię Victor i usilnie uczono wykonywania różnych poleceń. Choć początkowo Victor z Aveyronpoczynił spore postępy, ostatecznie nie nauczył się mówić (posługiwał się zaledwie kilkoma słowami), a po pięciu latach socjalizacji jego rozwój uległ zatrzymaniu. Wśród ludzi przeżył dwadzieścia osiem lat.

W roku 1828 zmarł Victor z Aveyron, a na ulicach Norymbergi pojawił się człowiek o nieustalonej do dziś tożsamości. Miał wówczas około szesnastu lat, nosił chłopskie ubranie i znał tylko kilka słów. Znaleziono przy nim dwa listy. Pierwszy z nich zaadresowany był do mieszkającego w Norymberdze kapitana Wesseniga z czwartego szwadronu szóstego regimentu kawalerii i zawierał prośbę o zaopiekowanie się chłopcem lub powieszenie go. Nadawcą drugiego, skierowanego do nieznanego opiekuna chłopca, w którym pojawiła się data jego urodzin, 30 kwietnia 1812, rzekomo miała być jego matka, jednak badania grafologiczne i materiałoznawcze wykazały, że obie epistoły napisała ta sama osoba na tym samym rodzaju papieru i tym samym atramentem. Norymberski szewc, Weickmann, zaprowadził chłopca do adresata pierwszego listu, kapitana Wesseniga, a ten odesłał go do miejscowej komendy policji, gdzie chłopiec napisał tylko dwa wyrazy - Kaspar Hauser - i w której spędził dwa miesiące. Z inicjatywy słynnego prawnika, Paula Johanna Anselma von Feuerbacha, chłopcu zorganizowano nauczanie. Oddano go pod opiekę Georga Daumera, który nauczył go czytać i pisać, a nawet zdołał zachęcić go do pisania pamiętnika! Kaspar poczynił znacznie większe postępy niż Victor, bo w przeciwieństwie do dziecka francuskiego to niemieckie miało podczas izolacji jakiś kontakt z drugim człowiekiem. Kiedy Kaspar na tyle dobrze opanował mowę, żeby opowiedzieć o swoim tajemniczym dzieciństwie, świat poznał historię mrożącą krew w żyłach. Młodzieniec utrzymywał, że przez szesnaście lat przetrzymywano go w ciasnej, ciemnej celi wyścielonej słomą i karmiono tylko chlebem i wodą, a jego jedyną zabawką był drewniany konik. Czasem w jego celi zjawiał się mężczyzna, który usilnie starał się, by Kaspar nie ujrzał jego twarzy. Anonimowy opiekun podawał chłopcu środek nasenny, zmieniał mu ubranie i strzygł go. To on nauczył Kaspara pisać jego imię i nazwisko oraz wypowiadać tylko dwa zdania: Chciałbym być kawalerzystą, jak mój ojciec oraz Nie wiem, którymi odpowiadał na pytania napotkanych mieszkańców Norymbergi. Pewnego dnia opiekun Hausera wyprowadził go z celi, wskutek czego chłopak zemdlał i ocknął się na jednej z ulic Norymbergi. Choć miał wówczas lat szesnaście, przejawiał poziom rozwoju psychicznego sześciolatka, chodził jak małe dziecko, nie jadł nic oprócz chleba i wody, a do tego miał ataki katalepsji i epilepsji.

Kasparem zainteresowała się w końcu cała Europa i zaczęto go sobie przekazywać z rąk do rąk. Ktoś dostrzegł jego fizyczne podobieństwo do oficjalnie bezdzietnego Wielkiego Księcia Badenii, Karola Ludwika Badeńskiego, i już wkrótce powszechnie plotkowano na temat domniemanego arystokratycznego pochodzenia Hausera i spisku pretendentów do tronu, którego celem było usunięcie prawowitego następcy, choć nie brakowało i takich, którzy uważali Hausera za symulanta i oszusta. Niewykluczone, że pogłoski dotyczące przypuszczalnego błękitnego koloru krwi Kaspara nie były bezpodstawne, gdyż padł on ofiarą aż dwu zamachów, z których drugi doprowadził do jego śmierci, aczkolwiek przeprowadzona w roku 1996 na zlecenie czasopisma Der Spiegel analiza genetyczna plam krwi z ubrania chłopca, przechowywanego do momentu badania w policyjnych archiwach przez sto sześćdziesiąt trzy lata, wykluczyła jego pokrewieństwo z dynastią badeńską. Ponieważ badanie to zakwestionowano, w roku 2002 przeprowadzono drugie, w którym analizie poddano ocalały kosmyk włosów Kaspara. Niestety, ani nie potwierdziło ono stuprocentowo domniemanego pokrewieństwa, ani go jednoznacznie nie wykluczyło. Socjalizacja nieszczęsnego Kaspara Hausera trwała zaledwie pięć lat. Na jego nagrobku widnieje epitafium: Tu spoczywa Kaspar Hauser, zagadka swoich czasów. Narodził się w nieznanych okolicznościach, jego śmierć owiana jest tajemnicą, zaś w Ansbach wzniesiono poświęcony mu pomnik z napisem: Hic occultus occulto occisus est(Tutaj nieznany został zabity przez nieznanego).

W dziewiętnastym wieku we Francji znaleziono zdziczałego Victora, a w Niemczech – Kaspara Hausera, zaś w wieku dwudziestym nagłośniono znalezienie:

Johna Sebunio z Ugandy, który jako dziecko przebywał przez kilka lat w dżungli z makakami,
Gienie z USA, maltretowanej przez sadystycznego ojca,
Oksany z Ukrainy, dziecka alkoholików, które spędziło w rodzinnej zagrodzie w towarzystwie psów pięć lat.

O wszystkich tych dzieciach sporo już napisano i nakręcono dotyczące ich filmy dokumentalne, jednak nawiążemy pokrótce do przypadku ostatniego.

Oksana Małaja została wyciągnięta z psiej budy w łonie europejskiej cywilizacji, w dobie lotów kosmicznych oraz rozkwitu satelitarnych systemów nawigacyjnych. Zgrozę budzi nie tylko sam fakt „zezwierzęcenia” dziecka, ale również zezwierzęcenia i zobojętnienia lokalnej społeczności. Dziewczynka nie przebywała w leśnych ostępach, lecz w wiejskim gospodarstwie bezrobotnych alkoholików. Poruszała się na czworakach, wysuwała język w sposób charakterystyczny dla psów, chłeptała wodę z miski, nie mówiła, ani nie rozumiała słów, lecz szczekała, nie identyfikując się z podobnymi do niej pod względem anatomicznym ludźmi. Jej psychika ukształtowała się na wzór i podobieństwo psiej z wieloma tego faktu konsekwencjami. Aby przetrwać i zostać zaakceptowaną przez przybranych opiekunów, Oksana „stała się” psem. Wprawdzie w sierocińcu nauczyła się chodzić w pozycji pionowej, jeść rękami, komunikować się za pomocą mocno zniekształconej mowy, a także współpracować z ludźmi w wykonywaniu prostych prac, np. w wypasie bydła, jednak pozostaje na poziomie rozwoju umysłowego sześciolatka: liczy, ale nie dodaje, nie umie ani czytać, ani podać godziny, gdyż okres, w którym człowiek jest w stanie nabyć rzeczone umiejętności, przypadł w jej przypadku na lata zamieszkiwania przez nią psiej budy.

Legendę o Tarzanie w lot opanowującym język oraz nabywającym wielkopańskich manier można między bajki włożyć. Powodzenie prób ucywilizowania zdziczałego dziecka, nauczenia go choćby mówienia, czytania i pisania zależy głównie od czasu jego przebywania wśród zwierząt – im jest on dłuższy, tym trudniej jest dziecko czegokolwiek nauczyć. Każdy rok trwania tego patologicznego stanu przynosi zdziczałemu dziecku niepowetowane intelektualne straty i czyni ogromne spustoszenia w jego mózgu. Jego potencjał intelektualny zostaje w dużej mierze bezpowrotnie zaprzepaszczony. „Wychowany” przez psa człowiek ma osobowość psa. Jego animalna osobowość i mentalność niweczy jego genetycznie uwarunkowane zdolności. Człowiek staje się pełnoprawnym członkiem społeczeństwa, kiedy przyswoi szereg kodów, które umożliwią mu porozumienie się z innymi osobnikami jego gatunku i poruszanie się w skomplikowanym ludzkim świecie, oraz kiedy uwewnętrzni społeczne normy i wartości. Przykład zdziczałych dzieci pokazuje, jak ważna jest wczesna socjalizacja, realizowana od samych narodzin, i jak drastyczne mogą być następstwa zaniedbań w uspołecznianiu malucha.

Wprawdzie interakcja środowiska i intelektu musi być w psychologii brana pod uwagę, jednak nie w tak wielkim stopniu, z jakim mamy obecnie do czynienia. Permanentne akcentowanie uwarunkowań zewnętrznych (behawioryzm) jest pójściem na łatwiznę i może prowadzić tylko do mało odkrywczego relatywizmu – ostatecznym ogólnym wnioskiem wyciąganym z niemal każdej behawioralnej obserwacji jest banalne stwierdzenie, iż każdy z nas jest jedynym w swoim rodzaju, niepowtarzalnym zlepkiem indywidualnych doświadczeń. Psycholodzy powinni wreszcie zacząć oddzielać nabyte i wrodzone zdolności ludzkie i lepiej niż teraz badać te ostatnie.

CZYM PSYCHOLOGIA BYŁA KILKADZIESIĄT LAT TEMU?

2017-04-14T07:48:00.001-07:00

W drugim poście pt. „Czym psychologia była kilkadziesiąt lat temu?” przedstawiliśmy najważniejsze osiągnięcia psychoanalityków. Opisaliśmy w nim również kilka popełnionych przez nich błędów, które dostarczyły behawiorystom mocnych argumentów przeciw psychoanalizie, prowadzących do jej całkowitej deprecjacji.

NASZA DEWIZA

Gnothi seauton (gr. Poznaj samego siebie) – głosiło wezwanie wyryte na epistylu starożytnej świątyni w Delfach, do której Grecy przez tysiąc lat udawali się, aby wysłuchać wyroków wieszczki. Hasło to spopularyzował Sokrates, a dziś jest ono naszą dewizą, choć stanowczo odżegnujemy się od roli wróża czy proroka.

Ktoś mógłby nam odrzec: „Niby kto może mi powiedzieć o mnie więcej, niż już wiem? Któż może mnie znać lepiej ode mnie samego?”

W rzeczonym stwierdzeniu jest sporo prawdy. Nikt z nas nie opowiada innym o sobie wszystkiego. Swoje wstydliwe, najskrytsze sekrety, np. specyficzne seksualne zachcianki, ukrywamy przed światem i nierzadko nie zwierzamy się z nich nawet najlepszemu przyjacielowi, jednak delficki apel nie odnosi się do skrywanych perwersji, lecz do charakteru i własnego intelektualnego potencjału. Przeciętny człowiek jest w stanie opisać samego siebie pod względem psychologicznym raczej miernie. Samoświadomość, rozumianą jako świadomość własnych wad i zdolności, zyskujemy szybciej lub wolniej od innych przez całe życie, zwłaszcza kiedy poddawani jesteśmy różnorakim etycznym i intelektualnym próbom, czasem jednak nie chcemy spojrzeć prawdzie w oczy, zwłaszcza kiedy jest ona dla nas przykra. Ponadto nie zostaliśmy równo obdarzeni przez Matkę Naturę umiejętnością rozpoznawania wypierania nieakceptowanych treści do nieświadomości, tzn. nie wszyscy mamy takie same zdolności psychologiczne. Ludzie z niską samoświadomością są zagubieni - albo mają kompleks niższości, albo manię wielkości. Część z nich oscyluje między zbyt niską i przesadnie wysoką samooceną, co przywodzi na myśl łagodny przebieg choroby dwubiegunowej, większość jednak przejawia skłonność do autoidealizacji, przez co zachowują się socjopatycznie.

WYPARCIE – NADRZĘDNY PSYCHOLOGICZNY MECHANIZM OBRONNY

WYPARCIE (ang. repression; fr. refoulement; niem. Verdrängung) Mechanizm obronny, dzięki któremu reprezentacje psychiczne, takie jak lękotwórcze pragnienia, wyobrażenia i myśli, są usuwane do nieświadomości. Reprezentacje te są związane z określonym popędem. Wyparcie ma miejsce, kiedy zaspokojenie popędu – choć przyjemne – wiąże się z ryzykiem doznania przykrości ze względu na inne wymagania.

Pojęcie wyparcia sięga swoimi korzeniami do najwcześniejszego etapu rozwoju psychoanalizy. Pierwsza opublikowana wzmianka na ten temat pochodzi z 1893 roku (Breuer & Freud, 1893a). Sam termin został jednak wprowadzony już na początku XIX wieku przez niemieckiego filozofa Johanna Friedricha Herbarta (1776-1841). Jakkolwiek Freud podkreślał, iż teoria wyparcia jest jego własnym dziełem, badania historyczne potwierdzają, że prawdopodobnie znał on poglądy Herbarta dzięki swemu nauczycielowi, Theodorowi Meynertowi (1833-1892) (Andersson, 1962). Podczas pierwszych dziesięcioleci w psychoanalizie panowało pewne zamieszanie terminologiczne z tego powodu, że Freud posługiwał się wyparciem jako synonimem obrony. Z czasem przyjęło się jednak znaczenie używane dzisiaj, zgodnie z którym obrona jest terminem ogólnym, oznaczającym wszystkie techniki w służbie ego, zmierzające do zażegnania niebezpieczeństwa. Wyparcie stanowi j e d n ą z tych technik (Freud, 1926d). Jest ono jednak bezwzględnie najważniejszym mechanizmem obronnym: „Teoria wyparcia jest podwaliną, na której spoczywa cała budowla psychoanalizy” (Freud, 1914d, str.16). „(…) [Wyparcie] jest czymś szczególnym, co bardziej różni się od innych mechanizmów [obronnych], niż one pomiędzy sobą” (Freud, 1937c, str.236). Wyparcie jest mechanizmem obronnym, który został najbardziej gruntownie zbadany. Stanowi ono swego rodzaju prototyp innych środków obronnych.

[S. Fhanér, Słownik psychoanalizy, s.271.]

Funkcjonowanie psychologicznych mechanizmów obronnych poza świadomością podmiotu jest zagadnieniem dość złożonym. Niektórzy wręcz kwestionują istnienie wpływu nieświadomości na świadomość i dowodzą, że rozumny człowiek jest w stanie podejmować decyzje tylko świadome, inni zaś przesadzają w akcentowaniu znaczenia nieświadomości, przedstawiając ludzi w przejaskrawiony, wręcz karykaturalny sposób jako marionetki sterowane tajemniczymi nieuświadomionymi impulsami. Prawda leży gdzieś pośrodku, aczkolwiek nie jest łatwo ów punkt ciężkości ustalić. Problem polega na tym, że poszczególni ludzie z różną siłą wypierają do nieświadomości przykre dla nich treści, a także różnią się pod względem umiejętności rozpoznawania mechanizmu wyparcia zarówno u innych, jak i u siebie samych. Ponadto ludzie w różnym stopniu zachowują obiektywizm wobec zachowań, do których czują organiczną awersję, np. jedni konserwatyzm postrzegają jako postawę nobliwą, zaś inni nazywają go konformizmem czy pozerstwem. To, co dla jednego jest pobożnością, inny odbiera jako świętoszkowatość. Jeden nazwie seksualną swobodę wolną miłością i korzystaniem z życia, inny – rozpustą i porubstwem. Innymi słowy, wszyscy posiadamy skłonność do popadania w złudzenia dotyczące nas samych, ale nie jesteśmy równo obdarzeni zdolnością ich rozpoznawania i demistyfikowania, a w dodatku wszyscy ciągle zarzucają innym, że nie potrafią spojrzeć prawdzie w oczy. Obiektywne oddzielenie mrzonek od faktycznego stanu rzeczy, umiejętne śledzenie mechanizmów obronnych osobowości, pogłębiające samoświadomość, to sztuka trudna, której nie sposób w pełni nauczyć się od nauczycieli czy z książek. Zdolność demaskowania złudzeń w dużej mierze jest cechą wrodzoną, wszelako natura prawie zawsze daje coś za coś - chociaż niektórzy gorzej od innych radzą sobie z nieświadomością, co przejawia się choćby tym, że są oni prawdziwymi mistrzami w oszukiwaniu samych siebie, to jednak rzadziej przy tym dzielą włos na czworo, nie rozpatrują ciągle wszystkich „za” i „przeciw”, nie są bojaźliwi i lepiej sprawdzają się w sytuacjach ryzykownych, wymagających szybkiego decydowania i przystosowywania się do zmiennych warunków.

RÓWNOWAGA UMYSŁOWA

Każdy zna tę samą prawdę, a w życiu wybieramy tylko, jak ją wypaczyć.

Woody Allen

Wprawdzie nie istnieją chemiczne parametry pokazujące stan psychologicznej równowagi, co nie znaczy, że psychoanalitycy kompletnie relatywizują tak zwaną „psychiczną normalność”. O ile normę psychiatryczną określa dość ścisła proporcja neurotransmiterów, o tyle psychoanalitycy za normę uznają aneurotyczność. Innymi słowy, psychoanalitycy na ogół nie leczą chorób psychicznych, lecz pomagają pacjentom uwolnić się od nerwicy ewentualnie fobii, kompulsji lub nałogu, który z neurotycznością ma wiele wspólnego, zatem psychoanalitycy częściej też niż psychiatrzy doszukują się genezy problemu w stosunkach środowiskowych (rodzinnych, szkolnych, zawodowych, społecznych).

Każdy, kto choć raz doświadczył postępu samoświadomości, tj. psychicznego oczyszczenia, jakie przynosi uświadomienie sobie wewnętrznego konfliktu, nie powinien wątpić w istnienie psychologicznego komfortu, który wszyscy instynktownie pragniemy osiągnąć. Pacjenci psychoanalityków generalnie cierpią z powodu już to kompleksu niższości, już to – kompleksu wyższości zwanego narcyzmem. Punktem ciężkości psychologicznej równowagi, od którego świadomość podmiotu wykonuje wahnięcia w stronę albo zaniżonej, albo zawyżonej samooceny, jest tzw. „ja rzeczywiste”. Prawie każdy z nas, z lepszym lub gorszym skutkiem, dąży do adekwatnej samooceny, na jednej szali kładąc samokrytykę czy wręcz czarnowidztwo względem siebie samego, a na drugiej – próżność i megalomanię. Nieneurotyczni, zrównoważeni ludzie potrafią dystansować się od tych ekstremów, natomiast znerwicowani popadają w skrajności. Celem psychoterapii jest unaocznienie pacjentowi istoty jego nerwicy, która jest dyskomfortem polegającym na rozdźwięku między „ja realnym” a „ja niedowartościowanym lub przewartościowanym”. Im większy dystans dzieli adekwatną i nieadekwatną samoocenę podmiotu, tym bardziej niezrównoważoną pod względem neurotycznym jest on osobą. Psychoanalityk stara się nakłonić pacjenta do zbliżenia i nałożenia się „ja rzeczywistego” i „ja nierzeczywistego”. Nie istnieją, oczywiście, absolutnie obiektywni psychoterapeuci, jednak najlepsi z nich są bliscy tego ideału. Jednym z psychoanalityków, którzy zwracali szczególną uwagę na konflikt „ja realnego” i „ja wyidealizowanego” i doszukiwali się w nim źródła nerwicy była Karen Horney (1885-1952).

Kompleksy przejawiają się nie tylko w postaci wprost werbalizowanych i okazywanych uczuć i emocji (gdyby tak było, każdy mógłby zostać psychologiem), ale są one najczęściej ukryte między wierszami oraz ujawniają się w wielu specyficznych unikach określanych w psychologii mechanizmami obronnymi osobowości (np. dysocjacji, racjonalizacji, identyfikacji, rozproszonej odpowiedzialności etc.). Notabene, problem kompleksów jest jeszcze bardziej złożony, bowiem pod maską samouwielbienia skrywana być może wielka niepewność co do własnych możliwości.

Powyższa definicja pojęcia wyparcie mówi, że Zygmunt Freud (1856-1939)nazywał wyparciem rugowanie do nieświadomości nieakceptowanych pragnień, wyobrażeń, myśli, emocji czy doświadczeń. Z rzeczonej definicji można się też dowiedzieć, że Freud przedłożył wyparcie nad inne mechanizmy, a wręcz utożsamiał pojęcie wyparcie z pojęciem psychologiczna obrona. Podzielamy jego pogląd. Według nas, wyparcie jest mechanizmem fundamentalnym, nadrzędnym względem wszystkich pozostałych, a właściwie wszystkie pozostałe psychologiczne mechanizmy obronne są odmianami wyparcia. Ludzie bronią swego ego w różny sposób – jedni uważają się za moralniejszych niż są w rzeczywistości, inni – za inteligentniejszych, a jeszcze inni uważają się za ważniejszych, kiedy powołują się na jakiś autorytet lub przynależą do jakiejś grupy. Innymi słowy, psychologiczne mechanizmy obronne mogą występować w różnych kombinacjach, wszelako wszystkie je łączy neurotyczny konflikt wewnętrzny polegający na rozdźwięku między „ja realnym” a „ja nierealnym”, czyli między stanem faktycznym a stanem złudnym.

Naszym zdaniem istnieją tylko dwa zasadnicze rodzaje wyparcia.

Pierwszy z nich polega na rugowaniu do nieświadomości braku akceptacji dla życiowego partnera. W rzeczonej odmianie wspomnianego psychologicznego mechanizmu obronnego przeczucie, że nie żyje się ze swoją drugą połówką jest tłumione przez oficjalne deklaracje miłości.

Drugi typ wyparcia zasadza się na niedopuszczaniu do świadomości niechęci żywionej do wykonywanego zawodu. W niniejszym psychologicznym mechanizmie obronnym przeczucie, że nie wykonuje się właściwego zawodu jest tłumione przez manifestowanie powołania do wykonywanej profesji.

KILKA PRZYKŁADÓW PSYCHOLOGICZNEJ OBRONNOŚCI

Umysł zdrowego psychicznie człowieka zawiera aparat przywodzący na myśl internetowy filtr selekcjonujący napływające dane. Wprawdzie wszyscy patrzymy na ten sam świat, jednak nie widzimy dokładnie tego samego - dostrzegamy inne jego detale, bierzemy pod lupę głównie to, co nas interesuje, czyli poniekąd widzimy nieco różne wersje obiektywnej rzeczywistości. Nasze umysły przesiewają nie tylko spostrzeżenia, ale również doświadczenia, które mogą wpłynąć na naszą samoocenę. Wszyscy jesteśmy pod niniejszym względem mniej lub bardziej tendencyjni czy subiektywni. Psychologiczne predyspozycje obronne przeinaczają obraz rzeczywistości w taki sposób, aby wybrane wydarzenia złożyły się na życzeniowe wyobrażenie. Bywa, że pewnych stanów rzeczy nie chcemy być świadomi, gdyż są dla nas psychicznym obciążeniem, którego nie jesteśmy w stanie unieść. By wymówić się od spojrzenia prawdzie w oczy, obrzydzamy sobie utraconą wartość albo – odwrotnie - idealizujemy sytuacje przykre, szukamy fałszywych, ale znośniejszych wyjaśnień naszego niepomyślnego położenia lub przedstawiamy innym wprawdzie akceptowalne, jednak nieprawdziwe motywy naszego postępku. Wszystkie te zabiegi są desygnatami pojęcia racjonalizacja.

Nazwa charakteryzowanego tu psychologicznego mechanizmu obronnego wskazuje na rolę rozsądku (łac. ratio = rozum) w jego funkcjonowaniu. Racjonalizujący człowiek niby rozsądnie uzasadnia decyzje, czyny i zjawiska, ale zamiast przybliżać się doprawdy, oddala się od niej. Podmiot stara się zastąpić prawdę, z jakichś powodów dlań niewygodną, wstydliwą, bolesną, rzeczywistością rzekomą, życzeniową, urojoną. Jako że unik ten odbywa się poza jego świadomością, święcie wierzy on w to, co mówi. Chociaż sprawia wrażenie człowieka zastanawiającego się nad problemem, dążącego do poznania prawdy i czasem wręcz akcentuje swą niezłomną wiarę w zdrowy rozsądek, w rzeczywistości nieświadomie odwraca się od prawdy, przedstawia fałszywe racje i motywy postępowania. Nieświadomym celem tego posunięcia bywa pocieszenie siebie samego lub odwrócenie uwagi otoczenia oraz przede wszystkim własnej od rzeczywistych przyczyn biegu wypadków albo prawdziwych motywów postępowania.

Racjonalizacja jest mechanizmem nacechowanym paradoksalnością - iście subiektywną interpretacją faktów, mającą pozorować obiektywizm; podaniem niby-rozsądnych powodów wątpliwej moralnie decyzji. Racjonalizujący podmiot nie rozpatruje słuszności swych planów, lecz koncentruje się na potwierdzaniu ich konieczności - wbrew pozorom nie jest osobą konstruktywną. Gdyby był prokuratorem, zamiast przedstawiać dowody winy oskarżonego, oczekiwałby od niego udowadniania niewinności. Choć odgrywa przed innymi i sobą samym wahanie, efekt jego tendencyjnej percepcji faktów jest przesądzony. Jego ego broni się przed przykrą prawdą, a im bardziej proces ten przybiera na sile, tym większy staje się dystans dzielący jego „ja realne” od „ja idealnego”. Proporcjonalnie do wzrostu tego dystansu rośnie napięcie psychiczne. Podmiot mniema, że jest lepszy, cokolwiek to według niego znaczy, niż jest w rzeczywistości, utwierdza się w złudzeniu własnej wyższości, jednak jego podświadomość udziela świadomości napomnienia w postaci neurotycznego napięcia, którego nie może on w żaden sposób rozładować; podskórnie czuje, że nie jest tak, jak być powinno i że jego pozytywne myślenie jest fasadą. Tak rodzi się kompleks niższości, a w dalszym etapie nerwica, które maskowane są sztuczną pewnością siebie i nienaturalnym dobrym samopoczuciem. Upór, z jakim pozoranci trwają przy swoich złudnych racjach, jest wprost proporcjonalny do znaczenia, jakie przywiązują do sprawy. Czasem bardzo trudno jest wyprowadzić ich z błędu - ich ego zaciekle się broni, aczkolwiek większość z czasem wreszcie uprzytamnia sobie, iż nie nazywają rzeczy po imieniu.

GORZKIE WINOGRONA

Czasem wyjątkowe okoliczności zmuszają ludzi do posunięć, których w zwykłych warunkach by nie dokonali. Owe ich decyzje wiążą się z utratą czegoś dla nich bardzo ważnego, bez czego nie wyobrażali sobie życia. Ludzie racjonalizują również decyzje podejmowane wbrew sobie samym, z konieczności, np. gdy zmusza ich do tego sytuacja zagrażająca ich życiu. Filmową ilustracją tego typu racjonalizacji jest pamiętna scena ze Skrzypka na dachu, w której rosyjscy Żydzi opuszczają ukochaną wieś, Anatewkę, spodziewając się rychłych pogromów, tolerowanych przez władze Rosji na początku dwudziestego wieku. Przed wyruszeniem na tułaczkę po świecie żartobliwie obrzydzają sobie swoją małą ojczyznę, wyłuszczając masę negatywnych stron dotychczasowego ich życia. Racjonalizację, dzięki której ludzie łatwiej przebywają traumatyczne zdarzenia, np. emigrację, rozwód, utratę pracy czy wolności, nazywano oksymoronicznie: gorzkimi winogronami.

SŁODKA CYTRYNA

Wyróżniono też racjonalizację odwrotną do powyższej - tzw. słodką cytrynę. Polega ona na idealizowaniu tego, co się ma, co się osiągnęło, choć kiedyś mierzyło się znacznie wyżej, miało się górnolotne plany i marzenia. Ten rodzaj psychologicznej obrony streszczają powiedzenia: Jak się nie ma, co się lubi, to się lubi, co się ma oraz Nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło. Tak mówią o sobie ludzie nie do końca zadowoleni ze swojego życia, a także ci, którzy w dotkliwym doświadczeniu, np. w kalectwie, dopatrują się źródła życiowej mądrości i pogłębionego współczucia dla innych cierpiących. Tak mogli powiedzieć też o sobie wspomniani filmowi imigranci z Rosji, gdy dotarli do miejsca będącego celem ich podróży, w którym nadal byli dyskryminowani.

ZŁUDNE PROBLEMY PSYCHOLOGICZNE

Patrząc na beztroskę i rozrzutność nałogowca oraz cierpienie jego nieuzależnionego partnera, trudno uwierzyć w to, że winę za rozpad związku ponoszą obie skłócone strony - krzywdzący i pokrzywdzony, a jednak tak właśnie zwykle jest. Wina ta polega na pochopnym, nierozważnym, popędliwym zaangażowaniu uczuciowym obojga partnerów wbrew narzucającym się im wątpliwościom.

Wśród mało przenikliwych ludzi pokutuje opinia, że ludzie niszczą miłość swymi nałogami, tymczasem mówiąc o nałogu jako powodzie rozkładu pożycia, skutek uznają za przyczynę. Innymi słowy, wielu nie chce dostrzec tego, że nałogi są następstwem toksycznej miłości, a nie toksyną zatruwającą miłość. Partnerska niekomplementarność jest dość częstym zarzewiem uzależnienia. Niejeden, słuchając partnera narzekającego na to, że nie jest taki, jaki być powinien i że powinien zmienić to, czego zmienić nie jest w stanie, odruchowo sięga po kieliszek lub strzykawkę. Używka bądź narkotyk jest raczej środkiem tłumiącym uparcie cisnące się do świadomości myśli o dojmującej życiowej pomyłce i nieuchronnym rozstaniu. Środki uzależniające stanowią nierzadko pretekst do zerwania związku. Nałogowiec wpada w błędne koło – zażywa niszczącą go substancję z powodu niewłaściwie układających się relacji partnerskich i ową autodestrukcją jeszcze bardziej je pogarsza.

Osoby, które rozstały się z uzależnionym od używki lub narkotyku partnerem, podkreślają niekiedy, że nie rozeszłyby się z nim, gdyby nie był zniewolony przez nałóg. Czy rzeczywiście dobrani ludzie mogliby zakończyć związek z takiego powodu? A może z jakichś ukrytych przyczyn niektórzy wolą się łudzić, iż winny rozpadu związku jest tylko były uzależniony partner, niż szczerze przyznać się do tego, że i oni sami się do niego przyczynili?

Specyficznym nałogiem jest również pracoholizm. Praca jest nader „sensowną” i „rozsądną” ucieczką od emocjonalnych komplikacji osób nader ambitnych, odpowiedzialnych i bardzo swoją profesję lubiących. Obowiązki służbowe są dla nich pretekstem do ograniczenia kontaktów z partnerem, którego nierzadko oficjalnie bardzo kochają, ale jakoś do niego zbytnio nie tęsknią, kiedy spełniają się zawodowo. Stwarzanie pozorów zapracowania, zabiegania to teatr, mający łudzić nie tylko widza, ale i samego aktora.

Przeciwieństwem pracoholizmu jest histeryczna hipochondria. Jej przykładem jest rozpowszechniona w środowisku uczniowskim wymówka, polegająca na uzasadnianiu niepowodzeń w nauce rzekomymi dolegliwościami somatycznymi. Streszcza ją przysłowie: Paluszek i główka to szkolna wymówka. Użalający się nad swoją upozorowaną chorowitością ludzie często wcale nie chcą się leczyć, gdyż ich odgrywane dolegliwości mogłyby zostać zdemistyfikowane, a poza tym stały się one skutecznym instrumentem w manipulowaniu otoczeniem i wygodnym wytłumaczeniem lenistwa. Innymi słowy, hipochondrycy starają się wzbudzić w innych dla siebie współczucie, oczekując akceptacji ich indolencji.

Jeszcze inną aberracją psychiczną, która bywa uzasadnieniem i usprawiedliwieniem ucieczki od partnera, jest hormonalna burza – seksoholizm. Co ciekawe, rozwiązłość seksualna bywa wygodną interpretacją trudności nie tylko dla partnerów zdradzających, ale również dla zdradzanych.

Znacznie rzadszym od powyższych wytłumaczeniem ochłodzenia uczuć w związku małżeńskim jest rzekome przeniesienie miłości przez kobietę z męża na nowo narodzone dziecko. Formułują je mężczyźni z bardzo słabym kontaktem z własną podświadomością. U podstaw tej pseudoteorii leży wyssane z palca, absurdalne przeświadczenie, że uczucia niektórych kobiet są niepodzielne i mogą one darzyć miłością tylko jedną osobę. Ów obronny zabieg odwraca uwagę obojga partnerów od różnic zachodzących między ich charakterami, stanowiących niedającą się pokonać barierę. Świadomość tego, że popełniło się błąd, wiążąc się z osobą, wobec której ma się teraz ogromne zobowiązania, napawa silnym lękiem, dlatego myśli te są wypierane niekiedy z wielką siłą. Właściwą przyczynę rozluźnienia relacji nieświadomie zastępuje się powodem urojonym, wręcz kuriozalnym. Również w tym przypadku to, co jest już tylko pretekstem do zerwania bliskich kontaktów, jawi się jako geneza rozkładu więzi.

Egzemplifikacjami racjonalizowania komplikacji w związku partnerskim mogą być również paranaukowe, pseudopsychologiczne poradniki miłosne, których autorzy dowodzą, że jedną z głównych przyczyn perturbacji w damsko-męskim pożyciu są wrodzone międzypłciowe różnice o charakterze psychologicznym. Przekonują oni innych i siebie samych, że usposobienie, wiele poglądów oraz pewne sposoby postrzegania różnorakich problemów znacząco determinuje płeć, tzn. że psychologia kobiety niepomiernie różni się od psychologii mężczyzny. Tendencyjnie bagatelizują przy tym odmienności indywidualne oraz konflikty między ludźmi tej samej płci. Czytając zawarte w rzeczonych samouczkach dobre rady, można odnieść wrażenie, że dwie dowolne osoby tej samej płci to mniej więcej ten sam typ psychologiczny, ale już dowolna kobieta i dowolny mężczyzna to dwa różne światy (Wenus i Mars), w związku z czym całkowite porozumienie możliwe jest wyłącznie między osobami płci tej samej, natomiast kłopoty zawsze pojawiają się w kontaktach osób o płci przeciwnej, aczkolwiek jedna sytuacja może zburzyć naturalną zgodę panującą między kobietami, mianowicie rywalizacja o mężczyznę.

Uogólniające i stronnicze zarazem tezy mają utwierdzić zarówno odbiorcę, jak i samego nadawcę w fałszywym przekonaniu, że wszystkie pary borykają się z takimi samymi uczuciowymi kłopotami, u podstaw których legły wrodzone międzypłciowe różnice psychologiczne, a skoro dotyczą one wszystkich, to znaczy, że są normą i trzeba się z nimi pogodzić. W ten sposób partnerzy próbują zaakceptować niekomplementarność swych temperamentów; odwracają swoją uwagę od rzeczywistej przyczyny złego stanu ich relacji, bezpośrednio z płcią niezwiązanej.

DYLEMATY PSYCHOANALITYKA

Psychoanalitycy zgodnie podkreślają, iż uświadamianie pacjentowi jego wypartych emocji i myśli nie może być procesem gwałtownym. Polegać ono powinno na powolnym, ostrożnym i wspólnym dociekaniu prawdy. Psychoterapeuta powinien tak kierować pacjentem, aby odkrył on sam swój problem. Szybkie wyłożenie kawy na ławę zwykle powoduje urazę pacjenta i kończy terapię fiaskiem. Z reguły demistyfikacja złudzeń uwalnia pacjenta od napięcia psychicznego albo przynajmniej przynosi mu niewielką ulgę. Wprawdzie na początku jest to proces dla pacjenta nieprzyjemny, a czasem bolesny, jednak w końcu przynosi on zwykle więcej pożytku niż szkody. W psychologii i w literaturoznawstwie mówi się o efekcie katharsis – emocjonalnego oczyszczenia.

Czasem jednak psychoterapeuta staje w obliczu wielkiego dylematu związanego z procesem uświadamiania. Bywa, że złudzenia pacjenta wydają się rzeczą nadającą sens jego życiu czy wręcz przy życiu go trzymającą, np. kiedy sądzi on, że działalność spirytystyczna, w którą się zaangażował, zbliża go do zmarłego bliskiego. Można wówczas zastosować dwie strategie: albo bardzo ostrożnie, krok po kroku demaskować złudzenia pacjenta, albo też wcale się nimi nie zajmować. Czasem po prostu nie ma potrzeby uświadamiania komuś, że ulega on złudzeniu. Wiara w Boga czy w opiekuńcze duchy przodków jest bardzo często ostatnim środkiem paliatywnym pacjenta. Mądry terapeuta zdaje sobie sprawę z zagrożeń, jakie niesie ze sobą praca z nieświadomością; dość często towarzyszą mu wątpliwości i ambiwalencja uczuć; jest on zawieszony pomiędzy wolą zachowania chłodnego obiektywizmu a obawą, że może więcej zepsuć niż naprawić.

BŁĘDY FREUDA I JUNGA

Chcielibyśmy stanowczo podkreślić to, że nie darzymy bynajmniej Freuda czy Junga bezkrytycznym uwielbieniem. W spuściźnie tych naukowców znaleźliśmy dosłownie masę bezwartościowych spostrzeżeń, od których stanowczo się dystansujemy. Gdyby Freud i Jung mówili tylko mądre rzeczy, nie zdołano by podważyć ich naukowego autorytetu i do dziś byliby na piedestale. Sformułowawszy wiele niedorzeczności, dostarczyli oni behawiorystom bardzo mocnych argumentów deprecjonujących psychoanalizę i psychologię głębi. W niniejszym podrozdziale przedstawiliśmy kilka żywiących się ludzką naiwnością i forsowanych siłą autorytetu psychoanalitycznych przeżytków.

SEKSUALNE OBSESJE FREUDA

Nawet w obrębie uznanych nauk pojawiają się od czasu do czasu wątpliwe bądź wręcz bzdurne teorie. Jeśli chodzi o psychoanalizę, zastrzeżenia można wysunąć pod adresem wielu „konstatacji” Zygmunta Freuda (1856-1939).

Dorobek Freuda wzbudza w nas ambiwalentne uczucia.

Wartościową częścią naukowego pokłosia austriackiego psychiatry jest, naszym zdaniem, psychoanaliza, czyli koncepcja psychologiczna wyjaśniająca rozwój osobowości człowieka, a także zjawisk społecznych i kulturowych, działaniem podświadomych i pozostających we wzajemnym konflikcie motywów. Freud był pionierem teorii podświadomości, jednym z pierwszych badaczy psychiki, którzy docenili czy wręcz zauważyli wpływ nieświadomych konfliktów i kompleksów na świadome decyzje człowieka. Dokonał on niewątpliwie wyłomu w naukach dotyczących człowieka, narażając się konserwatywnemu mieszczaństwu. Chociaż sporo jego pojęć już zanegowano, to jednak zrąb freudowskiej spuścizny – teoria nieświadomości – całkiem nieźle się trzyma.

Nasz negatywny stosunek względem myśli Freuda ogniskuje się na tej części jego dorobku, która nazywana jest freudyzmem, tj. teorii psychologicznej traktującej instynkt seksualny jako podstawowe źródło świadomości i podświadomości człowieka oraz główny motyw jego postępowania. Obok wielu trafnych spostrzeżeń sformułował Freud kilka bzdurnych koncepcji, które przez cały już wiek powtarzają za nim urzeczeni jego autorytetem freudyści. Mowa m.in. o:

kompleksie Edypa, czyli rzekomo dotyczącym wszystkich chłopców pociągu seksualnym do matki i lęku przed kastracją dokonaną przez ojca, będącą karą za grzeszne pragnienia;
kompleksie Elektry, czyli pociągu seksualnym córki do ojca i jej zazdrości o penisa;
niemowlęcych fazach rozwoju libidalnego: oralnej, analno-sadystycznej, fallicznej i genitalnej.

Ponadto nie wszystko, a nawet nie większość tego, co Freud napisał na temat superego, czyli wykształconych w toku wychowania norm, wartości i zasad społecznych, jest godne uwagi. Przedstawiona przez niego geneza superego jest jedną z najbardziej kuriozalnych teorii naukowych, jakie zyskały powszechne uznanie.

KOMPLEKS EDYPA (ang. Oedipus complex; fr. coplexe d’Oedipe; niem. Ödipuskomplex)

Struktura przeżywania dziecka, która odznacza się doznawaniem przez nie uczuć erotycznych lub uczuć wrogich wobec rodziców. Pozytywny wariant kompleksu oznacza, że pragnienia seksualne zwracają się do rodzica płci przeciwnej, podczas gdy dziecko żywi wrogie lub nienawistne uczucia w stosunku do rodzica tej samej płci, którego traktuje jako rywala. W negatywnym (odwróconym) wariancie stosunek ten jest odwrócony, tzn. dziecko odczuwa miłość do rodzica tej samej płci i nienawiść do rodzica płci przeciwnej. Kompleks objawia się między trzecim a piątym rokiem życia, czyli między późną fazą analną a fazą falliczną. Kompleks Edypa ma decydujące znaczenie dla kształtowania osobowości. Według Freuda, jądro każdej nerwicy tkwi w niepełnym rozwiązaniu kompleksu Edypa. Freud utrzymywał, że kompleks jest uniwersalny, aczkolwiek może przybierać rozmaite postaci ze względu na odmienną strukturę rodziny w określonym społeczeństwie.

(…) Kompleks Edypa wygasa w różnym stopniu pod koniec fazy fallicznej i dziecko wchodzi w okres latencji, który trwa do wieku dojrzewania. Korzystne dla chłopca rozwiązanie kompleksu przebiega w formie dwóch równoległych procesów. W trakcie pierwszego z nich wyobrażenie o możliwej kastracji dokonanej przez ojca – kompleks kastracji – jako kara za kazirodcze pragnienia wobec matki powoduje wyparcie tych zdarzeń do nieświadomości oraz ich przeobrażenie w postać odseksualizowaną, tzn. w czułość. W drugim zaś nienawiść do ojca również ulega wyparciu i chłopiec zaczyna się z tym utożsamiać. Ta identyfikacja tworzy superego chłopca oraz jego ideał ego.Całkowite wyparcie kompleksu w jego pierwotnym kształcie prowadzi do powstania przyszłych zaburzeń psychicznych: „Jeśli ego nie dokonało rzeczywiście niczego więcej niż tylko wyparcia kompleksu, będzie on trwał w id w stanie nieświadomym i ujawni później swoje patogenne działanie” (Freud, 1924d, str.177). Kompleks kastracji jest w wypadku chłopca decydującym czynnikiem, gdy chodzi o rozwiązanie kompleksu Edypa.

Jeśli natomiast chodzi o dziewczynkę, kompleks kastracji w postaci zazdrości o penis stanowi sam w sobie warunek powstania kompleksu Edypa. Dziewczynka kieruje uczucia wrogości do matki, którą obarcza winą za brak penisa, podczas gdy ojciec jest obiektem miłości, który może dać jej dziecko. Rozwiązanie kompleksu przebiega dzięki procesom wyparcia i transformacji, lecz nie jest jasne, jakie czynniki wyzwalają te procesy u dziewczynki. Wygląda na to, że przezwyciężenie kompleksu Edypa jest w jej przypadku dłuższe i trudniejsze (Freud, 1924d). W naszej nieświadomości pozostają zawsze jakieś resztki po dramacie trójkąta edypalnego. Dochodzą one do głosu w mniej czy bardziej widoczny sposób w związku z wyborem naszych dorosłych obiektów oraz w sytuacjach bardziej ogólnych, we współdziałaniu z otoczeniem społecznym. Kompleks Edypa i jego względnie udane rozwiązanie ma podstawowe znaczenie dla ukształtowania osobowości. Freud był zdania, że zaburzenia nerwicowe zawsze mają swoje źródło w kompleksie Edypa (Freud, 1916-1917, Wykład XXI). Podstawą empiryczną kompleksu Edypa jest przede wszystkim materiał z leczenia psychoanalitycznego pacjentów. Freud interesował się także genezą kompleksu w czasach prehistorycznych. Temat ten rozwinął w spektakularnej pracy „Totem und Tabu” (1912-1913). W tym niemalże mitycznym przedstawieniu historii kompleksu Edypa oraz zakazu kazirodztwa Freud wyjaśnia, że są to zjawiska głęboko zakorzenione w naturze ludzkiej i w konsekwencji względnie niezależne od struktury społecznej panującej w danym społeczeństwie.

[S. Fhanér, Słownik psychoanalizy, s.81-84.]

Freud podciągał każde ludzkie działanie pod jeden strychulec – popęd seksualny. Każde intelektualne oraz artystyczne zainteresowanie interpretował jako sublimację id, czyli uszlachetnienie popędu seksualnego. W myśl tej teorii uwzniośleniem libido jest Gioconda Leonarda da Vinci oraz V Symfonia Ludwiga van Beethovena. Jest nim także operacja rozdzielenia bliźniąt syjamskich, projekt mikroprocesora, kodeks praw, handel, obniżenie inflacji, sklonowanie owcy, prowadzenie śledztwa oraz psychoanaliza. Freudyzm to nie tyle wielkie uproszczenie funkcjonowania ludzkiej psychiki, ile ewidentna nieprawda, graniczący z seksualną obsesją panseksualizm, redukujący człowieczeństwo do zwierzęcej popędliwości, jednak siła autorytetu Freuda była tak wielka, że cała masa wypowiedzianych przez niego nonsensów długo była traktowana śmiertelnie poważnie. Freud po prostu wmówił naukowemu środowisku freudyzm. Wiele lat bezmyślnie przytaczało ono jego a priori przyjęte koncepcje upodobniając się do owiec, którym udziela się dążenie przewodnika stada. Poważne traktowanie freudyzmu było niepoważną wiarą w doktrynę. Jeśli dziś spuścizna Freuda jest wyśmiewana, to zasadniczym obiektem ataku jest właśnie drobiazgowe rozkładanie przez niego na czynniki pierwsze wyssanych z palca popędów seksualnych. Innymi słowy, jeśli psychoanaliza nie jest koncepcją traktowaną poważnie, to jest to głównie skutek poważnego stosunku do freudyzmu. Z psychologicznego punktu widzenia, nie ma nic bardziej naskórkowego od szczegółowej, wnikliwej, wszechstronnej analizy somatycznych impulsów. Pokłosie psychiatry, który wywarł znaczący wpływ na sposób myślenia o człowieku, jawi się obecnie jako kłopotliwy amalgamat dających się dowieść empirycznie tez i wydumanego widzimisię.

Ponadto płycizna Freuda uwidacznia się w całej okazałości w jego protekcjonalnym, lekceważącym wyrażaniu się o artystach. Uznawał on ich za ludzi raczej pejoratywnie odbiegających od normy. Jego zdaniem, twórczość artystyczna jest jednym ze sposobów kompensowania i uszlachetnienia neurotycznego odchylenia. Jest to uwaga właściwa bardziej prostakowi niż naukowcowi. Wydaje się, że Freud popadł w kompleksy z powodu jakiegoś niedosytu, niespełnienia, w związku z czym wyładowywał zazdrość na ludziach utalentowanych i spełniających się. Austriacki poeta i publicysta, Karl Kraus (1874-1936), nie pozostał dłużnym swemu krytykowi - celnie odciął się pyszałkowatemu rodakowi stwierdzając: Psychoanaliza jest tą psychiczną chorobą, za której terapię się uważa.

OBŁUDNY KONSERWATYZM JUNGA

JUNGOWSKIE POJĘCIA-WORKI

Poetycko, ponętnie brzmiące jungowskie terminy w praktyce klinicznej są raczej mało użyteczne. Dość złożone symbole i metafory Junga sprawiają, że na ogół proste czy nawet zgoła banalne kwestie, które on omawia, jawią się jako sprawy zawiłe, skomplikowane, wręcz transcendentalne. Ponadto poglądy Junga nacechowane są sporą dawką subiektywizmu. To, co dla bardzo wielu ludzi, być może nawet dla większości, jest nieszkodliwe, jak walka z tradycyjnie dziedziczoną hierarchią, uczestnictwo w nurtach kontestacyjnych i kontrkulturowych, demonstrowanie postawy ateistycznej czy techniczny stosunek do życia, dla niego jest zjawiskiem jednoznacznie pejoratywnym. Przykładami rzeczonego mankamentu jego spuścizny są opisy przejawów alienacji wobec niektórych archetypów:

Alienacja wobec archetypu Wielkiej Matki prowadzi do utraty więzi z podstawowymi prawami naturalnymi. Skutkiem tego jest brak szacunku dla życia, postawa niszcząca i konsumpcyjna, zachłanność, niszczenie przyrody, maltretowanie zwierząt, brak kontaktu z dziećmi, brak współczucia, a nawet agresja wobec słabych i chorych, lęk przed śmiercią, agresją, morderstwem, podatność na wejście w nurty kontestacyjne i kontrkulturowe. Osoba wyalienowana od pozytywnych sił macierzyńskich pożera psychicznie innych lub siebie (zniewala „miłością”, żyje autodestruktywnie w powolnym samobójstwie, „ku śmierci”).

Alienacja od archetypu Starego Mędrca wywołuje utratę kontaktu z duchową warstwą życia indywidualnego i zbiorowego. Rezultatem tego jest ignorancja wartości duchowych, walka z religią, demonstrowanie postawy ateistycznej, apoteozy materializmu, demoniczne lansowanie ciała (sport wyczynowy szkodliwy dla zdrowia, pornografia jako źródło doznań erotycznych); mitologizowanie nauki, państwa, prawa literalnego; postawa typu uczonych w piśmie, skrajny formalizm, dogmatyzm, paternalizm.

Alienacja od archetypu Jaźni oznacza niezdolność do uwzględniania tajemnicy życia, liczenia się z wyższym prawem, wyższym porządkiem oraz ujmowaniem świata i życia jako złożonej jedności. Skutkiem tego jest ignorancja całości, nietolerowanie pokoju, miłości (wyznawanej i okazywanej), rozbijanie więzi, wspólnot, jedności. Unikanie podporządkowania, niezdolność do autentycznej pokory, przebaczenia, organiczna zawiść, zazdrość i nietolerancja dla inności, odrębności oraz niezależności innych jest również tutaj znamiennym zjawiskiem, a także walka z ojcem, władzą i honorami, zaszczytami, hierarchią tradycyjnie dziedziczoną, lęk przed ograniczeniem, zamknięciem, ostatecznością. Brak kontaktu z Jaźnią prowadzi również do utraty zaufania i wiary. Człowiek unika metody a priori, wykazuje podejście strukturalne do wiedzy i ma techniczny stosunek do życia.

[Z.W. Dudek, Psychologia integralna Junga, s.138-139.]

Jungowskie pojęcia–worki, w których daje o sobie znać konserwatyzm ich twórcy, nierzadko bardziej zaciemniają funkcjonowanie psychiki, niż cokolwiek wyjaśniają. Sugerujemy, że częste posługiwanie przez Junga nader wieloznacznymi symbolami może być maskowaniem przez niego niecałkowitego rozumienia tego, o czym mówi i pisze. Do naukowego pokłosia Junga należy się odnosić z rezerwą także z tego powodu, że przed drugą wojną światową wyrażał on podziw dla charyzmy Adolfa Hitlera, sympatyzował z narodowym socjalizmem i, jak sam to określił, zwalczał w sobie kompleks żydowski (czytaj antysemityzm) pisząc opowiadania o Żydach. Ponadto zdradzał żonę z licznymi kochankami nawet w rodzinnym domu przekonując ją, że w ten sposób rozwija się duchowo.

Niemniej potępienie go w czambuł byłoby niepowetowaną stratą dla psychologii. Mimo wielu wymienionych i niewymienionych wad jego stylu, psychoanaliza integralna jakoś się broni - można w niej znaleźć sporo trafnych, dających do myślenia konstatacji. Jeśli chodzi o to, czym Jung nas zainspirował, z jego nomenklatury zapożyczyliśmy kilka pojęć, z których najważniejsze to: archetypy Animy, Animusa i Cienia oraz typy psychologiczne: percepcyjny, intuicyjny, uczuciowy, myślowy, introwertywny i ekstrawertywny.

KULTUROZNAWSTWO JUNGA

Według Karola Gustawa Junga (1875-1961) Anima (łac. dusza) to żeński pierwiastek w nieświadomości mężczyzny, zaś Animus (łac. duch) to męski pierwiastek w nieświadomości kobiety. Szwajcarski psychoanalityk miał stereotypową wizję płci, mianowicie utrzymywał, że kobiety są z natury uległe, zależne, niesamodzielne, bierne, czułe, wyrozumiałe i ugodowe, zaś mężczyźni przejawiają predyspozycję do dominacji, niezależności, samodzielności, aktywności, nieczułości, apodyktyczności i rywalizacji. Twierdził też, że Anima umożliwia mężczyźnie nawiązanie kontaktu z jego nieświadomością, a Animus jest przewodnikiem kobiety po labiryncie jej nieświadomości i że rozwój duchowy mężczyzny polega na przyswajaniu wspomnianych cech Animy, natomiast rozwój duchowy kobiety zasadza się na asymilacji wyżej wymienionych atrybutów Animusa. Tworzący związek partnerski kobieta i mężczyzna nie tylko „wymieniają się” swoimi przymiotami, ale prowadzą również intensywny, wewnętrzny dialog z samymi sobą. Spotkanie nader różniących się osób obojga płci aktywuje wszystkie ich zarówno świadome, jak i nieświadome tendencje i potrzeby. Wchodzenie przez kobietę w elementarne role męskie nie prowadzi bynajmniej do utraty przez nią kobiecości, o ile inspirowane jest przez mężczyznę; to samo dotyczy zresztą mężczyzny – uczuciowy związek prowadzi do funkcjonalnego, psychologicznego zrównoważenia obojga; kobieta i mężczyzna wprowadzają się wzajem do swoich stref nieświadomości, czyli swoich stref Cienia.

Niniejsze streszczenie konstatacji Junga jest właściwym wstępem do krytyki jego poglądów na damsko-męskie relacje. Jung, podobnie jak Freud, uważał, że kluczami do nieświadomości są mity. Umiarkowanie podzielamy ów pogląd, aczkolwiek naszym zdaniem szwajcarski psychoanalityk przeceniał rzeczone sposoby badania psychiki.

Jeden z bohaterów Uczty Platona, którą Jung zapewne przeczytał, Arystofanes, następująco przedstawia genezę dwupłciowości: „Albowiem dawniej natura nasza nie była taka, jak teraz, lecz inna. (…) Obojnakowa płeć istniała wtedy, a imię jej i postać złożone były z obu pierwiastków: męskiego i żeńskiego. (…) Strasznie to były silne istoty i okropnie wolnomyślne, tak że się zaczęły zabierać do bogów (…), już zaczęli robić schody do nieba (…). Mit o androgynach opowiada dalej o przejętym pychą i zuchwałością obojnaków Zeusie, który dostrzegłszy zagrożenie bogów porozcinał te istoty na jednopłciowe połówki. Według archetypowej opowieści rozdzielone płcie do dziś dążą do scalenia się, czyli próbują powrócić do dawnej natury. Androgyniczne bóstwa i postaci występują również w wielu innych mitologiach, m.in. indyjskiej, irańskiej i chińskiej. Co więcej, nawet niektóre komentarze rabiniczne sugerują, że Adam został stworzony jako obojnak, o czym ma świadczyć opis stworzenia Ewy, przedstawiający ją jako usamodzielnioną część ciała Adama.

Natknąwszy się na mit o dwupłciowych protoplastach rodzaju ludzkiego, Jung rozwinął koncepcję dwupłciowości (ambiseksualności) dziecka mówiącą, że dziecko jest tymczasowym androgynem, tzn. istotą, w której przez pewien czas współwystępują cechy męskie i żeńskie. Nawiasem mówiąc, podobne twierdzenia formułował bardziej dosadnie nieco wcześniej Freud uważający, że dziecko przejawia skłonności zarówno heteroseksualne, jak i homoseksualne. Jung porównał psychikę dziecka do plastycznej, amorficznej masy, którą przez lata kształtują odziaływania wychowawcze i kulturowe. Jego zdaniem, nieprawidłowe relacje z rodzicami lub ich brak, ewentualnie nieodpowiednia i przedwczesna inicjacja seksualna lub inne zakłócenia w doświadczaniu seksualności mogą ukształtować nawet homoseksualną orientację lub spowodować skłonności transseksualne. Innymi słowy, według Junga to rodzina, społeczeństwo i kultura kształtują męską orientację świadomości u mężczyzny i żeńską – u kobiety.

Z tych założeń wysnuł on dalekosiężne wnioski, np. uważał, że nadmierna asymilacja cech Animusa prowadzi do wykształcenia się męskiego typu kobiety, tzn. kobiety z kompleksem Amazonki polegającym na tym, że przedstawicielka płci pięknej wyzbywa się odziedziczonych po swych pramatkach czułości i opiekuńczości, dystansuje się od macierzyństwa, akcentuje swój intelekt, przyjmuje w stosunku do mężczyzn postawę rywalizacyjną, preferuje męskie zachowania i ubiory, przyjaźni się głównie z mężczyznami, a wiąże się przeważnie z takimi, których może zdominować i których jednak nie ceni. Jung utrzymywał także, że u kobiety z kompleksem Amazonki może dojść nawet do „odwrócenia” preferencji seksualnych, tj. ukierunkowania ich ku kobietom.

Szwajcarski psychoanalityk twierdził ponadto, że kariera kobiety w biznesie czy zarządzaniu jest sprzeczną z jej naturą kompensacją autentycznego, wewnętrznego rozwoju, który jest możliwy tylko u boku dominującego nad nią mężczyzny. Za konfrontacyjną postawę wobec mężczyzn i zastępowanie „naturalnych” cech żeńskich przymiotami męskimi krytykował nawet feministki, które za jego czasów walczyły dopiero o prawa wyborcze. Innymi słowy, w oczach Junga emancypacja ubezwłasnowolnionych od tysięcy lat kobiet jest spychającą je z naturalnego procesu przemian psychicznych i odbierającą im kobiecość tendencją antyrozwojową, czy też wręcz prowadzącym do unicestwienia świata dopełniających je mężczyzn aktem samobójczym.

Co zdaniem Junga prowadzi do tego typu „zaburzeń”?

Genezy kompleksu Amazonki doszukiwał się w patologicznych relacjach kobiety z ojcem lub ich braku. Podobnie zresztą wyjaśniał zniewieściałość mężczyzn, a także męski homoseksualizm i skłonności transseksualne, przekonywał mianowicie, że spowodowały go negatywne relacje z matką.

W świetle najnowszych ustaleń genetyków dowodzących, że homoseksualizm i transseksualizm są uwarunkowane genetyczną mutacją, światopogląd Junga jawi się jako przeżytek, który dziś bardziej zbliża go do kleru, zapędzającego homoseksualistów i transseksualistów do klinik psychiatrycznych, a kobiety do kuchni, niż do współczesnych psychoanalityków i psychoterapeutów. Naszym celem jest z jednej strony wyodrębnienie z jego pokłosia spostrzeżeń wartościowych, do których zaliczyliśmy z pewnymi zastrzeżeniami koncepcję wzajemnego, psychologicznego uzupełniania się mężczyzny i kobiety oraz teorię typów psychologicznych, zaś ze strony drugiej zakwestionowanie jego konserwatywnych, anachronicznych i, co istotniejsze, niezgodnych z rzeczywistością przekonań, trafiających być może do przekonania ludziom mu współczesnym, tj. żyjącym na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku, jednak nie ludziom żyjącym w wieku dwudziestym pierwszym. Jung był niewątpliwie bardzo inteligentnym człowiekiem, jednak psychologicznym geniuszem nazwać go nie sposób, gdyż zbyt wiele sformułował poglądów niedorzecznych, których dziś z nabożną czcią propagować nie należy.

Naukowiec, będąc niepoprawnym indywidualistą, szczególnie trudno poddaje się rozkazom i schyla głowę przed autorytetem.

Hans Selye

Wiara w autorytety powoduje, że błędy autorytetów przyjmowane są za wzorce.

Lew Tołstoj

Nie próbuj posługiwać się autorytetem tam, gdzie wystarczy rozsądek.

William Szekspir

W czasach bliższych naszej współczesności niż lata życia Freuda i Junga chirurdzy plastyczni dokonywali operacji na niemowlętach z rzadką wadą rozwojową narządów płciowych – hermafrodytyzmem. Zgłaszano obiekcje co do usuwania cech obojnactwa w tak młodym wieku, gdyż nie było wiadomo, czy dziecko będzie się identyfikowało z wybraną mu przez rodziców i chirurga płcią, wątpliwości zostały jednak rozwiane przez uznanych wówczas psychologów, o których dziś już nikt nie pamięta i którzy być może naczytali się dzieł Freuda i Junga. Przekonali oni zakłopotanych rodziców oraz chirurgów plastycznych, że identyfikacja z płcią uwarunkowana jest wyłącznie przez wychowanie i kulturę. Polecili rodzicom, aby ubierali swoje chirurgicznie uformowane córeczki w sukienki i dawali im do zabawy lalki, zaś chirurgicznie uformowani chłopcy mieli być ubierani w spodnie i bawić się samochodami. Naukowcy beztrosko kuglowali losem dzieci niczym bogowie, bo to nie oni mieli ponieść najsroższe konsekwencje ich arbitralnych decyzji. Część z owych wyborów okazała się, oczywiście, tragicznymi pomyłkami - ofiary tych nieodpowiedzialnych chirurgiczno-psychologicznych eksperymentów poddają się dziś kolejnym operacjom zmiany płci.

Nawiasem mówiąc, przecenianie znaczenia zewnętrznych wpływów leży także u podstaw homofobii. Ci, którzy obawiają się, że kontakt z homoseksualistą grozi zarażeniem się mniejszościową orientacją seksualną, zakładają nieświadomie, iż pozwoliliby się uwieść sugestywnemu homoseksualiście, gdyby zyskał ich zaufanie i sympatię.

CO NAM OFERUJĄ WSPÓŁCZEŚNI PSYCHOLODZY?

2017-03-22T10:23:00.001-07:00

Chcemy poddawać surowej krytyce ustalenia pseudonaukowców mieniących się psychologami nazywane przez nich naukowymi odkryciami. Naszym celem jest przywrócenie psychologii rangi prawdziwej nauki, którą utraciła, według nas, kilkadziesiąt lat temu.

CO NAM OFERUJĄ WSPÓŁCZEŚNI PSYCHOLODZY?

Gdybyście mieli wyznaczyć psychologom kilka ambitnych celów związanych z badaniem psychiki, to co by to było? Czy chcielibyście, żeby ustalili oni związek między wysokością obcasa damskiego buta z nasileniem chęci niesienia przez mężczyzn kobietom pomocy? A może najbardziej interesuje Was związek między wielkością biustu kelnerki z wysokością otrzymywanego przez nią napiwku? A co powiecie o odkryciu współzależności zachodzącej między poziomem empatii a częstością ziewania w odpowiedzi na ziewanie innej osoby? Albo o badaniu, które wykazało, że noszenie garnituru i garsonki usprawnia abstrakcyjne myślenie?

Dwudziesty pierwszy wiek wydaje się stuleciem niezwykłego, zawrotnego postępu naukowego i technicznego. Czy pamiętacie, w którym roku Steve Jobs zaprezentował publiczności pierwszego w dziejach elektroniki smarfona? Uwierzycie, że miało to miejsce w trakcie styczniowych targów Macworld 2007? Dziesięć lat później smarfonów jest więcej niż ludzi.

Czy jednak w każdej dziedzinie naukowej mamy do czynienia z postępem?

Odpowiedź prezentuje się następująco: od kilkudziesięciu lat totalny regres zachodzi w psychologii. W niniejszym rozdziale pt. „Co nam oferują współcześni psycholodzy?” prezentujemy proces wykoślawiania badań psychologicznych przez behawiorystów, którzy na początku dwudziestego wieku formowali tylko alternatywny w stosunku do psychoanalizy i psychologii głębi kierunek, a już w drugiej połowie niniejszego stulecia przejęli całkowitą kontrolę nad wszystkimi katedrami psychologii i dziś decydują o tym, które badania psychologiczne są wartościowe i godne opublikowania, a które należy zbagatelizować lub zmarginalizować. To właśnie behawioryści wypaczyli psychologię do tego stopnia, że straciła ona sens. Przedstawiliśmy tu przykłady badań przeprowadzonych przez cenionych psychologów i opublikowanych w prestiżowych naukowych czasopismach psychologicznych. Większość z tych czasopism posiada współczynnik wpływu Impact Factor (IF – miernik siły oddziaływania czasopism naukowych opierający się na indeksie cytowań) i przyznaje naukowcom wysoką liczbę punktów za przyjęcie ich artykułów do publikacji. Niektóre z podanych przez nas źródeł, np. „Nature”, "Science", "Psychological Bulletin" czy "Child Development", przyznają uczonym maksymalną liczbę punktów, która wynosi 50 (publikacja w czasopismach nieposiadających miernika IF premiowana jest co najwyżej kilkunastoma punktami). Chcielibyśmy dobitnie podkreślić, że nasza wypowiedź NIE JEST ŻARTEM.

BEHAWIORALNE WYPACZENIE PSYCHOLOGII

PSYCHOANALIZA KONTRA BEHAWIORYZM

Behawioralne dociekania zapoczątkował rosyjski fizjolog - Iwan Pawłow (1849-1936). Dzięki swoim eksperymentom przeprowadzanym na psach i badaniom odruchów warunkowych i bezwarunkowych stał się on w swoich czasach ważną osobistością, a w roku 1904 został nawet laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Choć starszy od Zygmunta Freuda (1856-1939) o zaledwie siedem lat Pawłow zajmował się czymś zgoła innym niż ów pierwszy, obaj zaliczani są do grona psychologów. Stworzone przez tych badaczy kierunki psychologiczne, behawioryzm i psychoanaliza, rozwijały się w tym samym czasie równolegle nie korespondując ze sobą i kwestionując się wzajem.

Co się tyczy psychoanalityków, od behawiorystów odróżnia ich założenie istnienia sfery psychiki zwanej nieświadomością, charakteryzującej się tym, że odczucia i popędy w niej ulokowane, zwykle znajdujące się w konflikcie z normami moralnymi, nie są dostępne świadomej refleksji. Mimo że są one wyparte, pozostają aktywne i ujawniają się w marzeniach sennych, czynnościach pomyłkowych i stanach nerwicowych. Badający „głębsze warstwy umysłu” psychoanalitycy zarzucają behawiorystom powierzchowność i przeprowadzanie nieuzasadnionych analogii między ludźmi a znacznie prymitywniejszymi pod względem psychologicznym zwierzętami.

Jeśli chodzi o behawiorystów, badanie obszarów psychiki, które nie są dostępne świadomości, uznali oni za nadużycie. Ich zdaniem zjawiska, które nie są dostępne obserwacji i nie dają się zweryfikować doświadczalnie, nie powinny być przedmiotem badań naukowych. Behawioryści zarzucają psychoanalitykom, że ich wnioski bardziej przypominają subiektywną, filozoficzną interpretację niż obiektywny, empiryczny, naukowy opis. Behawioryści badają wyłącznie zachowania i ograniczają się tylko do jasno mierzalnych eksperymentów, w których ludzi i zwierzęta poddaje się bodźcom i obserwuje się ich reakcje. Swoją metodologię upodobnili, po pierwsze, do metod stosowanych przez laborantów eksperymentujących na myszach w celu wykrycia leków, po drugie, do metod statystycznych, których celem jest badanie populacji.

Cóż to za psycholog, który neguje bądź tylko ignoruje istnienie nieświadomości?

Jeśli nie interesuje Cię nieświadomość, nie dostrzegasz działania psychologicznych mechanizmów obronnych, polegającego na wypieraniu do nieświadomości nieakceptowanych uczuć, myśli i doświadczeń, a kiedy nie masz wglądu w psychologiczną mechanikę obronną, nie pojmujesz podłoża kompleksów i nerwic. Nie dość, że nie umiesz wówczas pomóc zakompleksionemu neurotykowi, który wyjawił Ci samobójcze myśli lub tylko problem bezsenności, to jeszcze niewiele wiesz o samym sobie.

BEHAWIORYZM ZOOLOGICZNY

Za jednego z najważniejszych behawiorystów uważany był Harry Harlow (1905-1981), który prowadził „badania” nad skutkami częściowej i całkowitej izolacji młodych rezusów. Oddzielił on młode rezusy od ich matek zaraz po ich urodzeniu. Małpki przetrzymywane były w klatkach z tzw. „matkami zastępczymi” – atrapami matek, z których jedna była pokryta miękkim, aksamitnym materiałem, natomiast druga była druciana. „Substytuty matek” były (lub nie) zaopatrzone w butelkę z pokarmem. Harlow obserwował, ile czasu młode małpki spędzały z „matkami”. „Badacz” stwierdził, że rezusy przytulały się do „matek” miękkich, niezależnie od tego czy pobierały od nich pokarm, spędzając z nimi do 18 godzin na dobę, oraz że nie przywierały do „matek” drucianych, przebywając z nimi jedynie do 1 godziny - tylko tyle czasu, ile potrzebowały, by pobrać od nich pokarm. Rezusy przebywające w klatkach z „matkami” miękkimi i drucianymi przywierały na wadze w podobny sposób, jednak te karmione przez „matkę” drucianą cierpiały na biegunkę (symptom stresu).

Harlow stopniował izolację, której poddawał małpki. Częściowa separacja polegała na przetrzymywaniu rezusów w klatkach, które oddzielały je metalowymi prętami od innych małp, jednak umożliwiały ich widzenie, słyszenie oraz czucie ich zapachu. Co się tyczy całkowitej separacji, polegała ona na braku jakiejkolwiek formy kontaktu z innymi małpami. Klatki izolacyjne Harlow nazwał „studniami rozpaczy”. Czas izolacji wynosił 3, 6, 12, 24 miesiące. W przypadku izolacji częściowej zaobserwowano bierność i apatię małp, wpatrywanie się mętnym wzrokiem w jeden punkt, zachowania stereotypowe, bieganie wkoło po klatce, samookaleczenia. W wyniku izolacji całkowitej małpki samoobejmowały się, kiwały się, przejawiały zachowania stereotypowe, odmawiały przyjmowania pokarmu (aż do zagłodzenia – w przypadku jednej z małp po 3 miesiącach izolacji), zachowywały się agresywnie i autoagresywnie, były społecznie obojętne, nie przejawiały reakcji na bodźce napływające z otoczenia („katatoniczne skurczenie”).

[za: dr M. Sawicka, wykłady na UAM]

Co chciał udowodnić Harry Harlow zadręczając zwierzęta na śmierć? Otóż dał on dowody prawidłowości nader oczywistej i banalnej, o której wszyscy wiedzieli i bez jego obłąkańczych i bestialskich „badań”, mianowicie tego, że dzięki uczuciom macierzyńskim i nawiązywaniu relacji z innymi przedstawicielami własnego gatunku prawidłowo się rozwijamy, a ich brak prowadzi do poważnych psychicznych zaburzeń. Dziś prawdopodobnie organizacje broniące praw zwierząt zdołałyby przejawiającego psychopatię Harlowa umieścić za kratkami, jednak w swoich niehumanitarnych czasach cieszył się on wielkim naukowym autorytetem.

Notabene, kilkanaście lat temu na wielu ścianach łódzkich kamienic widniały następujące napisy, które zapewne mało kto rozumiał: „BEHAWIORYZM TO ŚMIERĆ” i „SĄD BEHAWIORALNYM SĄDOM”. Być może ich autor miał na myśli eksperymenty Harlowa.

BEHAWIORYZM SOCJOLOGICZNY

Ilekroć poznaliście rozpowszechnianą przez media kolejną pseudopsychologiczną ciekawostkę typu: „mężczyźni myślą o seksie dwa razy częściej niż kobiety” (wniosek badaczy z Ohio) albo „znajdujący się pod wpływem alkoholu religijni ludzie zachowują się gorzej niż pijani ludzie niereligijni” (efekt badań uczonych z Uniwersytetu Kentucky), to bądźcie świadomi tego, że niniejszego niezwykle ważnego i pożytecznego odkrycia dokonali eksperymentatorzy badający zależności „bodziec-reakcja”. Choć nie przeprowadzają już oni okrutnych eksperymentów na zwierzętach, należy ich uważać za kontynuatorów metod Pawłowa i Harlowa, jako że stronią od analizy niewidocznej nieświadomości i koncentrują się wyłącznie na zachowaniach. Ponadto niezwykle lubują się w sporządzaniu statystycznych wykresów.

Chcesz dowiedzieć się czegoś nowego o psychice? Nic prostszego! Przepis na naukowe odkrycie psychologiczne, z behawioralnego punktu widzenia, prezentuje się następująco:

najpierw znajdź jakąś potencjalną zależność typu bodziec-reakcja, np. możliwy związek między rozmiarem biustu kelnerki a wysokością otrzymywanego przez nią napiwku;
potem przeprowadź eksperyment typu bodziec-reakcja, który tę zależność potwierdzi lub wykluczy; w przypadku wspomnianej korelacji musi on polegać na posyłaniu do klientów płci męskiej kelnerek różniących się rozmiarem piersi;
na końcu narysuj wykres przedstawiający odsetek mężczyzn podatnych na wspomniany walor kobiecej urody oraz takich, których nie skłania on do większej hojności.

Przeprowadziwszy takie lub podobne do tego „badanie”, możesz być niemal pewien, że choć przywodzi ono na myśl skecz Benny’ego Hilla, zostanie opublikowane przez jedno z najbardziej prestiżowych psychologicznych czasopism naukowych. Twoje „badanie” zostanie odrzucone tylko wtedy, kiedy się okaże, że jakiś inny „badacz” przeprowadził je wcześniej, dlatego należy systematycznie i skrupulatnie czytać „naukową prasę”.

Współcześni behawioryści stworzyli istną fabrykę odkryć. Notują już jakieś odkrycie codziennie, a być może nawet co godzinę. Co dzień do setek psychologicznych czasopism naukowych napływają w całym świecie światłowodami tysiące wyników behawioralnych eksperymentów. Gdy ludzi jeszcze znacznie przybędzie, rzeczone periodyki będą zapewne rejestrowały odkrycie co sekundę.

BARDZO „POŻYTECZNE BADANIA” BEHAWIORALNE

My także proponujemy Wam poddanie się następującemu eksperymentowi – zestawiliśmy podobne pod względem tematycznym „badania” behawiorystów w pary w taki sposób, że w prawie każdej z nich znalazło się wysoko punktowane „badanie” opublikowane w jakimś renomowanym naukowym czasopiśmie psychologicznym oraz badanie „wyróżnione” tzw. Antynoblem (właściwie Ig Noblem; ignoble z ang. – niegodziwy, marny, nędzny, prostacki, haniebny, podły, niecny) przez satyryczne czasopismo „Annals of Improbable Research” („Roczniki badań nieprawdopodobnych”), a Wy spróbujcie zgadnąć, które z nich zostały uznane za wartościowe i bezwartościowe.

PARA PIERWSZA

Evelyne Debey z kolegami tworzącymi grupę "badaczy" z Belgii, Holandii i USA napisał dysertację pt. "Od małego po dużego Pinokia: przekrojowe badania obecności kłamstwa w ciągu życia", w której zawarli wyniki "badania" polegającego na przepytaniu 1005 gości centrum nauki Nemo w Amsterdamie, jak często kłamią, a także sprawdzeniu, na ile umiejętnie potrafią to robić. Rzeczona sonda wykazała, że wprawdzie najczęściej kłamią nastolatkowie, jednak najskuteczniej robią to osoby w wieku 18-29 lat.
Kouchaki z Harvard University oraz J. Smith stwierdzili, że rankiem częściej postępujemy uczciwie, natomiast wieczorem wzrasta skłonność do kłamstwa i oszustw.

PARA DRUGA

Według badań C. Fairbairn mężczyźni spożywający alkohol częściej odwzajemniają uśmiech niż pijące kobiety.
Laurent Begue, Oulmann Zerhouni, Baptiste Subra, Medhi Ourabah, Brad Bushman dowiedli, że ludzie pijani wydają się sobie bardziej atrakcyjni.

PARA TRZECIA

Foulsham i M. Lock przeprowadzili eksperyment, podczas którego badani byli proszeni o wybranie jednego z 4 wzorów. Okazało się, że śledząc ruchy ich oczu łatwo jest zgadnąć, jaki wzór został przez nich wybrany oraz trudno było odgadnąć wybór badanych, gdy ci za pomocą ruchu oczu próbowali wprowadzić obserwatorów w błąd.
Niemieccy „naukowcy”, Christopher Helmechen i jego zespół, udowodnili, że gdy swędzi nas miejsce położone po prawej stronie ciała i, patrząc w lustro, omyłkowo podrapiemy się w odpowiadającym mu miejscu po stronie lewej, to poczujemy podobną ulgę jak wtedy, kiedy podrapiemy się we właściwym miejscu. Niniejsze "badanie" rzekomo wykazało, jak wielką rolę w percepcji zewnętrznych bodźców odgrywa świadomość.

PARA CZWARTA

Peter K. Jonason, Amy Jones, i Minna Lyons (Australia, Wielka Brytania i USA) zgromadzili dowody na to, że osoby, które późno kładą się spać i późno wstają, są bardziej niż ranne ptaszki skłonne do aspołecznych zachowań, np. manipulują innymi i popadają w samouwielbienie.
Aggarwal oraz M. Zhao stwierdzili, że pozycja siedząca sprzyja rozwiązywaniu problemów praktycznych, natomiast kwestie abstrakcyjne łatwiej jest rozwiązywać na stojąco.

Czy potrafiliście odróżnić badanie przynoszące chlubę od badania kompromitującego?

Ponieważ jesteśmy pewni, że nie byliście w stanie tego zrobić, niżej podaliśmy prawidłowe odpowiedzi:

PARA PIERWSZA:

„badanie” pierwsze – Antynobel 2016,
„badanie” drugie - „Psychological Science” 28 October 2013 – periodyk przyznający za publikację 40 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).

PARA DRUGA

„badanie” pierwsze – „Clinical Psychological Science” September 2014
„badanie” drugie - Antynobel 2013.

PARA TRZECIA

„badanie” pierwsze – „Cognitive Science” September 2015 - periodyk przyznający za publikację 30 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).
„badanie” drugie – Antynobel 2016.

PARA CZWARTA

„badanie” pierwsze – Antynobel 2014,
„badanie” drugie - „Journal of Marketing Research” 52/2015 - periodyk przyznający za publikację 35 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).

Oto kolejne przykłady „badań” psychologicznych, które albo zostały wyśmiane, albo - uhonorowane.

ANTYNOBLE W DZIEDZINIE PSYCHOLOGII

LUB MEDYCYNY ZWIĄZANEJ Z BADANIEM UMYSŁU

Antynobel w dziedzinie psychologii z roku 1995 przyznany Shigeru Watanabe, Junko Sakamoto i Masumi Wakita z Keio University za nauczenie gołębi odróżniania obrazów Picassa od obrazów Moneta.
Antynobel w dziedzinie psychologii z roku 2001 przyznany Lawrence'owi W. Shermanowi z Miami University, którego praca pt. "Ekologiczne studium radości w małych grupach przedszkolaków" prezentuje zachowania rozbawionych dzieci oraz reakcje na nie poirytowanych nauczycieli. Sherman ustalił, że najweselsze są grupy siedmio-dziewięcioosobowe, w skład których wchodzą dzieci obu płci. „Badacz” już w roku 1975 roku zarejestrował 596 lekcji za pomocą kamery wideo. Co ciekawe, periodyk, który opublikował jego artykuł, „Child Development” (vol. 46, no. 1, marzec 1975), przyznaje obecnie za publikację 50 punktów i wchodzi w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).
Antynobel w dziedzinie medycyny z roku 2006 przyznany Francisowi M. Fesmire’owi z University of Tennessee za opublikowany na łamach „Emergency Medicine Journal” w 1988 roku artykuł pt. „Zakończenie uporczywej czkawki dzięki masowaniu odbytu palcem”. Warto wiedzieć, że niniejszy periodyk przyznaje za publikację 30 punktów i wchodzi w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).
Antynobel w dziedzinie kognitywistyki z roku 2008 przyznany Toshiyuki Nakagaki, Hiroyasu Yamada, Ryo Kobayashi, Atsushi Tero, Akio Ishiguro, Ágotá Tóth za ustalenie tego, że śluzowce dysponują inteligencją pozwalającą przejść przez labirynt.
Antynobel w dziedzinie psychologii z roku 2011 przyznany Karlowi Halvorowi Teigenowi z uniwersytetu w Oslo, który postanowił naukowo wyjaśnić zjawisko wzdychania.
Antynobel w dziedzinie psychologii z roku 2012 przyznany Anicie Eerland, Rolfowi Zwaanowi i Tulio Guadalupe za skonstatowanie, że osobom stojącym na powierzchni nachylonej nieco w lewą stronę wysokość wieży Eiffla wydaje się mniejsza niż osobom przechylonym w stronę prawą lub stojącym prosto.
Antynobel za „badanie” percepcji z roku 2016 przyznany Atsuki Higashiyama i Kohei Adachi (Japonia) za dociekanie, czy świat i rzeczy wyglądają inaczej, jeśli się pochylimy i oglądamy je między własnymi nogami. „Naukowcy” odkryli, że gdy patrzymy z niniejszej perspektywy, znika iluzja księżycowa polegająca na tym, że Księżyc zawieszony nisko nad horyzontem wydaje się dużo większy niż znajdujący się w zenicie. Co ciekawe, wyniki rzeczonego „badania” opublikowano w czasopiśmie "Vision Research" – periodyku przyznającym obecnie za publikację 25 punktów, wchodzącym w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR).

BADANIA PSYCHOLOGICZNE CIESZĄCE UZNANIEM

NAUKOWYCH PERIODYKÓW I AKADEMICKICH KRĘGÓW

Ainsworth donosi, że J. Bancroft (dyrektor Kinsey Institute for Research in Sex, Gender and Reproduction in Bloomington, Indiana) uważa, iż uprawianie przez futbolistów seksu dzień przed ważnym meczem nie wpływa negatywnie na wyniki sportowców.

[„Nature” 09 June 2006 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Kobiety w trakcie owulacji bardziej zwracają uwagę na zewnętrzne cechy fizyczne (tzw. drugorzędowe) mężczyzn.

[„Nature” 26 June 1999 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Zhao Gao i Shan Gao przeprowadzili eksperyment, z którego wynika, że kobiety preferują mężczyzn, którzy prawiąc komplementy używają metaforycznego języka.

[„Nature - Scientific Reports”, 09 February 2017 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)].

Yong Zhi Foo donosi, że kobiety o bardzo kobiecym wyglądzie są postrzegane jako zdrowe. Co się tyczy mężczyzn, byli oni postrzegani jako zdrowi, kiedy ich twarze były symetryczne i miały... żółty kolor skóry.

[„Nature - Scientific Reports” 03 February 2017 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Według P. Gabrielsena badania dowodzą, że gęsty zarost czyni mężczyzn bardziej atrakcyjnymi w oczach kobiet.

[„Science” 24 April 2013 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Według J. Carpenter najnowsze badania wykazały, że kobiece łzy zawierają substancje, które powodują redukcję seksualnego pożądania u mężczyzn.

[„Science” January 2011 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Ustalono, że takie parametry dotyczące kobiecego ciała, jak jego waga oraz stosunek obwodu talii do bioder, wpływają na to, że kobiety są postrzegane przez mężczyzn jako bardziej lub mniej atrakcyjne i zdrowe, natomiast symetryczna budowa ciała kobiety nie ma pod tym względem większego znaczenia.

[„Psychological Bulletin” September 2005 - periodyk przyznający za publikację 50 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Lisjak z Erasmus University, A. Bonezzi z New York University, S. Kim z Cornell University oraz D. Rucher z Northwestern Uniwersity przeprowadzili eksperyment, podczas którego uczestnicy mieli za zadanie przypomnieć sobie sytuację, w której została podważona ich inteligencja. Następnie części osób badanych podano mało ambitne czasopismo, zaś pozostałym udostępniono tylko prestiżowy magazyn. Ci, którym narzucono lekturę renomowanego magazynu, bardziej intensywnie rozmyślali o swoich wadach, a także... zajadali się czekoladkami.

[„Journal of Consumer Research” April 2015 - periodyk przyznający za publikację 40 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Wykazano, że mężczyźni, którzy uważają siebie za atrakcyjnych, preferują kobiety o bardziej "kobiecych" twarzach, gdy biorą pod uwagę krótkotrwały związek.

[„British Journal of Psychology” August 2014 - periodyk przyznający za publikację 35 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Watkins z University of Aberdeen wykazał, że pragnienie bycia w ciąży u kobiet będących w związku partnerskim wpływa na ich preferencje partnerskie - wybierają one partnerów posiadających twarze o cechach typowo męskich.

[„British Journal of Psychology” August 2012 - periodyk przyznający za publikację 35 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Eksperyment A. Rutchicka i jego współpracowników z California State University udowodnił, że noszenie garnituru i garsonki sprzyja myśleniu abstrakcyjnemu (pojęciowemu).

[„Social Psychological and Personality Science” nr 6 / 2015 - periodyk przyznający za publikację 35 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

W eksperymencie B. Spisaka i jego współpracowników polecono badanym, by wybrali fotografię osoby, którą chcieliby widzieć na stanowisku lidera zarządzającego firmą. Fotografie przedstawiały tego samego mężczyznę, który wyglądał na nich mniej lub bardziej inteligentnie oraz mniej lub bardziej zdrowo. Badani preferowali lidera wyglądającego zdrowo, natomiast inteligentny wygląd nie miał dla nich znaczenia.

[„Frontiers in Human Neuroscience”November 2014 - periodyk przyznający za publikację 35 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Podczas badań przeprowadzonych przez Loven uczestnikom prezentowano twarze kobiet i mężczyzn prosząc o ich zapamiętanie. Kobiety lepiej niż mężczyźni pamiętały twarze, a szczególnie dobrze zapamiętywały twarze kobiece.

[„Acta .Psychologica” April 2007 - periodyk przyznający za publikację 30 punktów, wchodzący w skład części „A” wykazu czasopism naukowych, posiadających współczynnik wpływu Impact Factor (IF) i znajdujących się w bazie Journal Citation Reports (JCR)]

Francuski badacz N. Gueguen z Universite de Bretagne – Sud przeprowadził eksperyment sprawdzający, jaki rodzaj damskiego obuwia wpływa na gotowość do niesienia kobietom pomocy przez mężczyzn. Wykrył on, że im wyższy był obcas szpilki, tym chętniej mężczyźni pomagali przedstawicielce płci pięknej. Rodzaj obuwia nie wpływał natomiast na chęć udzielenia pomocy przez inne kobiety.

[za: „Charaktery” Styczeń 2015].

Osoby o niższym poziomie empatii rzadziej ziewały w odpowiedzi na ziewanie innych osób.

[za: „Charaktery” Październik 2015]

Według badań przeprowadzonych przez zespół naukowców z Uniwersytetu Oksfordzkiego, którego pracę koordynował profesor Konstantinos Manolopoulos, panie z dużymi „pupami” są zdrowsze i… inteligentniejsze od kobiet szczupłych. Niniejszą „prawidłowość” odkryto poddawszy badaniom 16 tysięcy przedstawicielek płci pięknej, zatem w tym poronionym przedsięwzięciu utopiono masę pieniędzy. Co ciekawe, wyniki analiz brytyjskich "ekspertów" potwierdziły podobne badania przeprowadzone na Uniwersytetach w Pittsburghu i Kalifornii.

[za: „ABC News Report” Marzec 2017].

Czy nie odnieśliście wrażenia, że wszystkie bez wyjątku wspomniane „badania”, których efekty zostały opublikowane w renomowanych czasopismach naukowych, nie zostały „wyróżnione” Antynoblem tylko dlatego, że przeforsowano je siłą autorytetu zatrudnionych przez te periodyki recenzentów, chlubiących się profesorskimi tytułami? Czy w jakiejkolwiek innej niż psychologia dziedzinie naukowej mamy obecnie do czynienia ze względnością wartości wyników badań oraz ich jałowością i bylejakością, które cechują tak zwane "badania psychologiczne"? Przecież gdyby lekarze zajmowali się bzdetami podobnymi do tych, które są obiektami zainteresowania współczesnych psychologów, nigdy by nie określili etiologii żadnej choroby! Żeby zostać dziś psychologiem, nie trzeba mieć dosłownie żadnych zdolności. Obecnie psychologiem może zostać każdy – nawet imbecyl! Na współczesnych wydziałach psychologii głupota jest cnotą, idiotyzm goni idiotyzm, a kretyn promuje kretyna.

Pokaźną część ludzkiej populacji (być może nawet jej większość) stanowią osoby o wrażliwości arcyzmysłowej. Mowa o ludziach przedkładających formę nad treść oraz personę nad duszę - im bardziej widoczna jest persona człowieka, tym gorzej objawia się jego dusza. W ich czysto doznaniowym obrazie rzeczywistości mowa ciała jest rzeczą nadrzędną względem mowy sensu stricto ("nie ważne, co kto mówi, lecz kto co mówi"), a ich wyczulenie na to, co zewnętrzne, wiąże się z niskim poziomem introspekcji. Wiele wskazuje na to, że behawioryści rekrutują się z tego właśnie odsetka społeczeństwa.

Z punktu widzenia behawiorystów trwa istna sielanka – wykonują niewymagającą ani wysiłku, ani kreatywności dobrze opłacaną „pracę”, a na swoje idiotyczne „badania” dostają pokaźne granty. Oni chcą, żeby ta głupawka trwała do końca świata i jeszcze jeden dzień dłużej. Mamy dla Was dobrą radę: nie chodźcie do nich po pomoc; nie udzielą Wam jej, nawet jeśli będą bardzo się starać. Nie są w stanie pomóc komukolwiek, bo nie mają predyspozycji do tego, by wykonywać zawód psychologa. Behawiorystami zostają przeważnie osoby, które lepiej niż w psychologii sprawdziłyby się w biologii lub w socjologii.

Chcielibyśmy zachęcić wszystkich zainteresowanych omawianym przez nas tematem do przesłania na adres e-mail magda19800@onet.pl wyników innych behawioralnych badań. Jeśli nasza propozycja będzie miała odzew, stworzymy ranking najbardziej żenujących i niedorzecznych efektów pracy współczesnych psychologów.