restorasyonkonservasyon.com

Bakir ve alasimlarinda gorulen bozulmalar

2016-10-18T08:22:00.002+03:00

Doğada serbest halde bulunan bakır, insanın ilk kullandığı madenIerden biridir. Saf haldeyken yumuşak olduğundan kolaylıkla işlenir. Fakat bu yumuşaklığından dolayı dayanıksızdır. Bakıra sertlik ve dayanıklılık vermek amacıyla içine başka metaller katılarak bakır alaşımları elde edilmiştir. Yaklaşık olarak M.Ö. 3500 yıllarında yumuşak metal halindeki bakıra kalay katılarak tunç (bronz), yine bakıra çinko karıştırılarak pirinç gibi alaşımlardan; paralar ve çeşitli eşyalar yapılmıştır.

KLORÜRLER: Endüstri alanlarında, deniz kenarlarında bulunan bakır ve alaşımları üzerinde görülen bozulmalar Atmosferdeki fazla klorür gazının nemli ve oksijenli ortamda metale etki etmesinden dolayı meydana gelirler (Klorür).Bakır önce klorürle birleşerek Bakır bir Klorürü oluşturur .Bakır bir Klorür atmosferdeki nem ve fazla oksijenle reaksiyona girip Bazik Bakır Klorürü meydana getirir. Bu Bronz hastalığı denilen PARATAKAMİT adı altında açıklanır. Ve zümrüt yeşili rengindedir.

Paratakamit örneği

Ayrıca atmosferde oluşan klorür gazı ile suyun birleşmesinden meydana gelen zayıf da olsa klorür gazı ,klorür asidi, oksijenin bulunduğu ortamda metalik bakırla reaksiyona girerek Bakır bir Klorürü oluşturur. Bu bir tür bakır hastalığıdır ve yeşil renktedir. Yine oksijenli ortamdaki Klorür asidi rutubetli ortamda Bakır Oksitle reaksiyona girip Bazik bakır klorürü oluşturur.

Ayrıca klorür asidi rutubetli ortamda Bazik bakır karbonatla reaksiyona girip yine bakır hastalığı olan Bazik bakır klorürü oluşturur. Bu oluşumların tekrarlanmasıyla bozulmalar süreklilik kazanır. Toprak altındaki eserlerde de çevrede klorür bulunduğunda atmosferdeki gibi bozulma olur. Bu yüzeyde hızlı derinde yavaştır.

SÜLFATLAR: Endüstri alanlarında ve yoğun yerleşme yerlerindeki atmosferdeki normalin üstündeki Kükürt Dioksit, oksijenli ve rutubetli ortamda Bakırla reaksiyona girerek önce Bakır Bir Oksidi daha sonra Bazik Bakır Sülfatı oluşturur. Bakır Bazik Sülfat genellikle yeşil renktedir. Toprak altında görülmez.

SÜLFÜRLER: Endüstri alanlarında ve bataklık bölgelerde bulunan Kükürtlü Hidrojen gazı Bakır eserlerle bir arada bulunduğunda yüzeyde siyah bir tabaka oluşur. Ancak Kükürt Hidrojen Bakırlara Kükürt Di Oksitten daha az etki eder. Ayrıca ortamda rutubetin bulunması halinde Bazik Bakır Sülfat meydana gelir.

NİTRATLAR: Endüstri alanlarında Amonyak gazının bulunduğu zamanlarda Bakır Nitrat meydana gelir. Ayrıca ortamda Kükürt Di Oksit su ve Oksijeninde yer alması halinde önce Amonyum Sülfat oluşur, daha sonra Amonyum Sülfat Bakırla reaksiyona girerek korozyon yapıcı olan yeşil kristalli Bakır Nitratı ve Bakır Sülfatı meydana getirir. Atmosferde Nitrik asit oluşturan Azot Di Oksit ,su ve Oksijenin bulunduğunda bakırların yüzeyinde bakırların yüzeyinde Bazik Bakır Nitrat oluşur.

KARBONATLAR: Atmosferde oksijen, azot, az miktarda argon ve değişik miktarlarda Karbon Di Oksit ve nem vardır. Bu arada Karbon Di Oksit ve nemin normalin üzerinde olması halinde bunlar bakır oksitle reaksiyona girerek Bazik Bakır Karbonatı oluşturur. Bunlardan MALAHİT yeşil, AZURİT mavi renklidir.

Mikroskop altında azurit görünümü

malahit örneği

Demir

2016-10-17T09:17:00.000+03:00

Nemli havalarda kolaylıkla paslanan, meteoritlerde doğal olarak bulunan ve birçok volkanik taşla bir arada olan metalik bir element olan demir en fazla kullanılan metaldir.

M.Ö. 2000’lerde aletler ve silahlarda bronzun yerini demirin aldığı Demir Çağı başlamıştır. Bu değişimin nedeni, bir miktar karbonla alaşımlandığında demirin bronzdan daha sert, daha sağlam olması ve daha keskin bir ağza sahip olmasıdır.

Demir

Demir Objelerde Görülen Bozulmalar

Oksitler: Demirde görülen en yaygın korozyon (bozulma) Kırmızı-Kahverengi Pas olan Demir Hidroksit ve Sulu Demir Oksit karışımıdır. Ayrıca atmosfer etkisi altında kalan demirin yüzeyinde kırmızımsı bir oksidasyon tabakası olan yine sulu demir oksit meydana gelir. Bu pasın oluşması için (oksidasyonu) ortamda oksijen, nem ve karbondioksitin bulunması gerekir.

Klorürler: Endüstri alanlarında ve deniz kenarlarında atmosferdeki klorür tuzları demir yüzeyinde demir klorürü oluşturur. Nem çekici bir tuz olan Demir Klorür atmosferdeki rutubeti emerek demir hidroksiti ve klorür asitini meydana getirir.

Sülfürler: Endüstri alanlarında ve bataklıklarda bulunan kükürtlü hidrojen, oksijenli ortamda demire etki ederek yüzeyde koyu renkli demir sülfür oluşmasına yol açmaktadır.

Aseti Asit: Demir eserler meşe türünden ahşap bir depoda saklanırsa, Meşenin yaydığı gaz buharlan demire etki ederek bozulmalara neden olur.

Galvanik Bozulmalar: Demir başka bir metalle bir arada kullanıldığında Örn: Diğer bir metalle yapılan kenetlerde, kurşunla bronzla bakırla bir arada kullanılması gibi durumlarda galvanik bozulma olur.

Demir Objelerin Temizlik ve Koruma Yöntemleri

Geleneksel temizleme ve stabil hale getirme yöntemleri dört ana işleme dayandırılmaktadır:

Elektrolitik redaksiyon : %5’lik NaOH (sodyum hidroksit) ve çinko yaprakları veya asetik asit, amonyum klorür, saf su ve alüminyum tozu karışımı ile yapılırdı. Isı ile yapılan uygulamalarda yaygındır.

Elektrokimyasal temizleme : Bir eserin korozyonu yalnızca yüzeyde olup özü sağlamsa Bakırda olduğu gibi Sodyum Hidroksit ve Çinko ile eserin yüzeyindeki korozyon tabakası indirgenir. Eser altlı üstlü çinko parçacıkları ile damıtık suda % 10-20 arası Sodyum Hidroksit içerisinde yaklaşık iki saat kaynatılır. Çinko sıcak Sodyum Hidroksitte çözülerek Sodyum Zinkat ve Hidrojeni oluşturur. Hidrojen korozyon tabakalarından Ferrik Asit ve Ferrik Klorür ile reaksiyona girer ve bunun sonucunda eserde yalnız demir kalır.

Kimyasal temizleme : %10 sodyum hexametafosfat,%5 oksalik asit,%5 amonyum asetat ile yapılır. Devamlılık gösteren yüzey birikintilerine sahip objelerde, bu tabakayla çok daha hızlı bir reaksiyona girecek EDTA gibi 7.5 pH’a sahip disodyum tuzu kullanılabilir.

Mekanik temizleme : En yaygın olarak kullanılan yöntemdir. Demir bir obje temizlenmeden önce metalin durumu incelenmelidir, radyografi çok yararlı bir metot olmasına karşın her zaman sağlanamamaktadır. Demir çekirdeğin varlığı bir “mıknatıs” yardımı ile anlaşılabilir veya korozyon tabakasına metal iğnelerle sondaj yapılır; ancak bu tahrip edici olabilir. Bozulma tabakasının kalınlığını bilmek gerekir, çünkü objenin orijinal yüzeyi her zaman metal çekirdeğinden oluşmaz, masif bozulma tabakası içinde de yer alıyor olabilir.

Metalurji

2016-10-14T11:30:00.005+03:00

Bakır Madeni

Metalurjinin ilk dalı bakırcılıktır. Bakır madeni doğada saf olarak bulunabilir aynı zamanda cevher halinde de bulunabilir.Cevherlerin renkleri mavi, yeşil, siyah-sarı gibi renklerdir. Metalin ilk kez Anadolu'da kullanıldığı öngörülmektedir. Anadolu'da yapılan kazılar metalin tarihini gerilere götürmektedir. Örneğin; Diyarbakır Çayönü.

M.Ö. 7200-6750'ye tarihlenen metal buluntular bulunmuştur. Önceleri malahitin rengi mavi olduğundan kolye için boncuk yapmışlardır.İlk metal buluntular ise dövülerek yapılmış boncuklardır.
Metalin kökeni Anadolu'dan Ermenistan'a oradan da Afganistan'ın dağlık bölgelerine kadar uzanmaktadır.

Kalay cevheri; altın, bakır, kurşun üretimi için hangi yöntemlerin kullanıldığını bilen ustalar tarafından indirgenmiştir. İlk başlarda kalay, kurşun, antimon ayrımı yapılamamıştır. Kalay, bronz eldesinde bakır metalinin eritilmesinden önce bakıra karıştırılıyor sonra birlikte eritiliyorlardı. Böylece nitelikli bakır elde ediliyordu. İlk tunç (bronz) eserlerin içinde antimon ve kurşun da vardı. Zamanla insanoğlu bakırın içine katılan kalay ile, bu doğal bakır+kalay karışımından yapılan madene benzer objelerin yapıldığını görmüştür. Bundan sonra bilinçli denemeler başlamıştır. Katılan metal oranlarının belli sınırları tespit edilmiştir.

Yakındoğu'da Demir Çağı, M.Ö. 1200 yıllarında başlamıştır. Demir, doğadaki haliyle alınıp kolayca işlenebilir bir metal değildir. Demirci ustasının, bu metali pürüzsüz bir yüzey haline getirmesi için karbon ile işleme sokması, tavlaması, soğutması gerekmiştir. Bu nedenle ustaların belli el aletlerini tanımaları, metalurji yöntemlerini iyi bilmeleri ve aralarında bilgi alışverişinde bulunmaları gerekmektedir.

Bakır alaşımlarının. özellikle bronzun keşfinden sonra, döküm tekniğinde hızlı gelişmeler kaydedilmiştir, Bronz, döküm için oldukça elverişli bir madendir. Bronz için farklı döküm teknikleri bulunmaktadır;

Kaybolan formda wax eritme yöntemiyle döküm
Bronz kalıp içinde döküm
Taş kalıp içinde döküm
Kaybolan kum formunda döküm
Pişmiş topraktan çok bölümlü döküm

Cam Malzemenin Bozulmasi

2016-10-12T11:38:00.000+03:00

Camın bozulmasına ya da yıpranmasına yol açan temel etken sudur. Arkeolojik gömü ortamında camın içindeki alkali maddeler suyun etkisiyle çözünüp, yıkanacaklardır. Suyun süzülmesine uygun olan kumlu ve killi topraklarda bu çözülme daha şiddetli biçimde gerçekleşmektedir. Kil oranı yüksek topraklarda cam objeler daha iyi korunabilirler. Kuru mezarlarda ve nemli olmayan ortamlarda cam çok iyi şekilde korunmaktadır. Ortam sıcaklığı yükseldikçe alkali maddelerin (silis) yıkanıp çözünme oranı artar ve toplam alkali kaybı her zaman kaybedilen silis miktarından fazla olur.

Bozulmaya uğramış bir cam obje

Alkali maddelerin kaybından kaynaklanan fiziksel tahribat arkeolojik cam objelerde gök kuşağı renklerinde olur. Uzun yıllar süren yıkanma ile çözünmeye bağlı alkali maddelerin kaybı sonucunda belirgin silis tabakaları geride kalır. Alkali maddelerin uzun süre çözünmesi sonucunda silis katmanları birikerek 0,5 mm kalınlığında bir tabaka oluşumuna yol açarlar. Bu tabakalar tek biçimli ve yoğun olabileceği gibi, hassas, dökülen tabakalar halinde de görülebilir. Tüm arkeolojik objeler bu anlamda birbirinden farklıdır, aşınma biçimleri, yüzeyde çukurlar ve derin korozyon cam objenin bir yüzünde görülürken, diğerinde bu bozulmalara hiç rastlanmayabilir.

Silisin düşük PH değerlerinde çözünmesi minimum düzeydedir, fakat florür ve fosfat belli anyonların varlığı söz konusu olduğunda cam objenin bozulma oranı artar. Bu iyonlar camın hızla tahrip olmasına yol açabilir ve bu koşullar sodyum fosfatın tuz çözeltilerinde daha da zarar verici olur. Bakteri saldırısının muhtemel bir tehdit olduğu düşünülmekle birlikte, kurşun içeriği yüksek camlarda sülfat indirgeyici bakterilerin etkisi dışında, bakterilerin cam objelerin bozulmasını arttırıcı etkisi olduğuna ilişkin kesin bir kanıt yoktur.

Metalin Oykusu

2016-10-12T08:00:00.000+03:00

Neolitik Çağ, M.Ö. 11.500-5500 yılları arasında yaşanmıştır. Neolitik Çağ’da iklim koşullarının düzelmesi nedeniyle insanlar mağaralardan çıkarak, ovalara ve su kenarlarına inmiş, yerleşik hayata geçmeye başlamışlardır.

İlk seramik Neolitik Çağ’da görülmüştür. Metal de bu dönmede ortaya çıkmış ve çağdaş insanın bir parçası haline gelmiştir.

Metal Çağları ise şöyledir;

Bakır Çağı: M.Ö. 6500-3000

Tunç Çağı: M.Ö. 3000-1200

Demir Çağı : M.Ö 1200-580

R.J.Forbes’in hazırladığı çizelgeye göre metalin 4 evresi bulunmaktadır;

1.Evre: Metalin diğer taşlardan ayırt edilemediği doğal metal evresi

2.Evre: Doğada doğal halde bulunan altın, gümüş, bakır ve meteorik demiri kesme dövme işlemlerinin yapıldığı evre

3. Evre : Karışımın birincil etmen olduğu, metalin cevherden ayrılıp işlendiği, alaşımın ortaya çıktığı maden evresidir. Bu evrede kurşun, gümüş, altın, bakır, kalay gibi metallerle , tunç ve pirinç gibi alaşımlar vardır.

4.Evre : Dövme demir ve çeliğin işlenmesinin temel faktör olduğu demir evresidir.

İnsanlar, ilk önceleri tabiatta doğal halde gelişi güzel bulunan altın, bakır, gümüş ve meteorik demiri diğer taşlardan ayırt edememiştir. Topladıkları bu doğal metallere taş, ahşap, kemik aletlere uyguladıkları işlemlerin aynısını uygulamışlardır. Zamanla doğal metallere uygulanan ilk işlemler geliştirilmiştir. Böylelikle öğütme, kesme, tavlama ve dövmenin tipik yöntemler olarak yer aldığı işleme pratiği ortaya çıkmıştır. Böylece metalürji doğmuştur. Bundan sonraki süreçte metallerin eritilerek dökülebilirliği keşfedilmiştir. Metallerin indirgenme tekniği ortaya çıkmıştır. Kurşun, antimon gibi metaller başka madenlerden ayrıştırılmış, iki farklı metalin karıştırılmasıyla alaşım ortaya çıkmıştır. Alaşımın başlamasıyla insanlar alaşım oluşturacak metallerin oranlarını belirlemek için denemelere başlamıştır. Oranları belli sınırlar arasında tutmak zorunluluk haline gelmiştir.

Demir evresinde demirin işlenmesi, tavlanması, sertleştirilmesi karışımdan daha önemli olmuştur. Bu nedenle yeni tekniklerin keşfedilmesi ve bunların uygulanması işlemlerine başlanmıştır.

Rekonstrüksiyon, Renovasyon, Reintegrasyon

2016-10-11T08:00:00.000+03:00

Rekonstrüksyon (Yeniden yapım)

Tümüyle yıkılmış, yok olmuş, veya çok harap durumda olan bir taşınmaz kültür varlığının elde bulunan belgelere dayanılarak yeniden yapılması ancak özel durumlarda kabul edilen bir uygulamadır. Yeni yapı, yerine yapıldığı anıtın tarihi dokusuna, özgün malzeme ve işçiliğine sahip değildir. Bir kopya, tarihi yapının kütle ve mekanlarını ancak biçimsel olarak canlandırmaktadır.

Renovasyon,Rehabilitasyon (Yenileme)

Zamanla değişen yaşam biçimi ve ona bağlı istekler nedeniyle birçok tarihi yapı özgün işlevini yitirmekte, ilk yapılış amacından farklı bir işleve hizmet etmek için yenilenmektedir. Hamam, tekke, kervansaray, manastır gibi tarihi yapı türleri ancak özel durumlarda özgün işlevlerini sürdürdüklerinden, bu yapı türlerinin farklı amaçlar ile kullanılmaları zorunlu olmaktadır. Konut, otel gibi işlevleri günümüzde de geçerli olan binalar ise bugün yapılan benzerlerinin konfor koşullarını sunmaktan uzak olduklarından, işlevsel olarak eskiyerek standart altı kalmakta, güncelleştirme yapılmadığında, terk edilerek harap olmaktadır. Yeniden kullanım, eski binaların yıkımdan kurtarılması için bir araçtır.

Reintegrasyon (Bütünleme)

Bir bölümü hasar görmüş yahut yok olmuş yapı ve öğeleri ilk tasarımlarındaki bütünlüğe kavuşturacak biçimde çağdaş ya da geleneksel malzeme kullanarak tamamlama işlemine reintegrasyon (bütünleme) denilmektedir. Bütünlemeyi yönlendiren etmenler estetik, işlevsel ya da strüktürel denge kaygıları olabilir. Yıkık durumda göze hoş gelmeyen bir yapı bütünlenerek, hem estetik bütünlüğüne kavuşur, kullanılabilir duruma getirilir hem de tümüyle yok olmaktan kurtarılabilir.

PALEOLİTİK CAG

2016-10-10T11:44:00.001+03:00

PALEOLİTİK ÇAĞ

Alt Paleolitik 2,5 milyon -200.000

Orta Paleolitik 200.000-40.000/35.000

Üst Paleolitik 40.000/35.000-20.000

Erken Epipaleolitik 20.000-15.000 (Kebaran)

Orta Epipaleolitik 15.000-13.000 (Geometrik Kebaran)

Geç Epipaleolitik Erken Natufian 13.000-11.000

Geç Natufian 11.000-10.000

Alt Paleolitik Çağ

Alt paleolitik çağda yaşayan insan türleri Homo Habilis ve Homo Erectus'tur. Bilinen en eski alet kesici bir kenar elde etmek amacıyla bir ya da iki yüzden yontulmuş çakıllardır.

Homo Erectus döneminde ise iki yüzeyli aletler el baltaları üretilmiştir.Afrika dışındaki alt paleolitik dönem merkezlerine baktığımızda Levand Bölgesi'nin (Doğu Akdeniz'de) güneyindeki Rift Vadisindeki YİRON arkeolojik siti bilinen en eski buluntu yerleri arasındadır.

Açık havada bırakılan bulunttuların olduğu yerlere açık hava sitleri denir.

Türkiye'de ise Doğu Akdeniz Bölgesinin kuzey ucunda bulunan Hatay Bölgesindeki Ali Efendi Deresi yakınlarındaki bir arkeolojik sitten ele geçirilen endüstriler önemlidir.

İnsan alt paleolitiğin başlangıcında doğal yangınlardan kor toplama yoluyla ateş elde ederken günümüzden 400.000 yıl önce istediği zaman ocağını yakabilen bir varlık haline gelmiştir.Ateşin bulunması sonucunda yiyeceklerin artık pişirilerek tüketilmesiyle birlikte beyin fonksiyonlarında önemli bir gelişim yaşanmıştır.Ateşin yaydığı ısı ve ışık sayesinde günlük yaşam süresi uzamış ve soğuk iklime uyum sağlanmıştır.Ateş yine bu özellikleriyle günlük yaşamın kendi etrafında organize olmasına yol açmıştır.Bu durum ise grup bireyleri arasındaki sosyal bağların güçlenmesine sebep olmuştur.

Anadolu Coğrafyası üzerindeki en eski buluntu yeri günümüzden 1 milyon yıl öncesine dayanan Konya yakınlarındaki DURSUNLU sitidir.

Anadolu Alt Paleolitik Buluntu Yerleri

-Yarım Burgaz Mağarası 400.000 yıl öncesine ait iki yüzeyli aletlere rastlanmıştır.

-Antalya Karain Mağarası 500.000 yıl öncesine ait iki yüzeyli aletlere rastlanmıştır.

-Kaletepe Deresi (Niğde Göllüdağ) 500.000 yıl öncesine ait obsidyen alet örnekleri

-Şeyhiremus Tepesi Adıyaman yakınlarında

Orta Paleolitik Dönem

Bu dönemde Homo Sapiens Neanderthal adı verilen insan türü yaşamıştır.

Alt paleolitik dönemin iki yüzeyli aletlerinin yerine çok daha ince bir işçilik gösteren ancak çok daha etkin özelliklere sahip aletler üretilmiştir.

Orta paleolitikteki en önemli gelişme insanın ENTELEKTÜEL yapısındaki değişimdir.Bu gelişme bir öteki dünya algısının sonucu olarak ölülerin gömülmesi ve çeşitli ölü ritüellerinin düzenlenmesidir.İran'da Şanidar Mağarası'nda bulunan yaşlı bir Neanderthal gömüsü papatyalardan oluşturulmuş bir çiçek yatağı üzerine yerleştirilmiştir.(60.000 yıl önce)

Alt paleolitikteki yerleşim yerleri orta paleolitik dönemde de mevcuttur.

Üst Paleolitik Dönem

Günümüzden 40.000 yıl önce Neanderthal yok olur ve ortaya Homo Sapiens çıkar.

Üst paleolitikle birlikte taşın yanı sıra hayvan kemikleri ,dişler,boynuzlar,yumuşakça kabukları(salyangoz,midye kabukları) yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır.Üst paleolitik dönemde alet üreten aletler ortaya çıkmıştır.

İnsanoğlunun gelişim safhası boyunca çevresel faktörlerin bu sürece etkisi göz ardı edilemeyecek kadar büyüktür.İklim koşullarındaki değişiklikler insanoğlunun yaşam stratejilerini doğrudan etkilerler.Son buzul çağı boyunca yakın doğunun genel iklimsel karakteristiği soğuk ve kurak olarak tanımlanabilir.Genel bitki örtüsü çöl ve bozkır alanlarından oluşur.Doğu Akdeniz boyunca ve Akdeniz sahillerinde dağların batıya bakan yamaçları bitki örtüsü bakımından ormanlık yamaçlar olarak tanımlanır. M.Ö 13 bin civarlarında sıcaklık değerlerinde ani bir yükselme yaşanır.Bu yükselme literatüre Boling Alerad evresi olarak geçmektedir.Daha sonraki 2000 yıl içerisinde belli dalgalanmalar yaşansa da genel eğilim sıcaklıkların düşmesi yönündedir. M.Ö 11.000 ile 10.000 tarihleri arasında buzul çağın iklim koşullarına yeniden bir dönüş yaşanır.Bu dönem literatürde YOUNGER DRYAS olarak adlandırılır.Soğuk ve kurak iklim koşulları M.Ö 10.bin yılda son bulur ve sıcaklık değerlerinde ani bir yükselme yaşanır.Bu yükselme 2000 yıl boyunca devam eder.Yakın doğuda younger dryasın son bulması ve HOLOSEN dönemin başlaması Neolitik Çağ'ın başlangıcıyla aynı döneme gelmektedir.

KAGİT ESERLERDE KARSİLASİLAN BOZULMALAR

2016-10-07T08:00:00.000+03:00

KAĞIT ESERLERDE KARŞILAŞILAN BOZULMALAR

Kimyasal bozulmalar

-Zararlı gazların etkisiyle oluşan bozulmalar

-Taneciklerin kağıda etkileri

-Kuruyarak kırılganlaşmış kağıt eserler

Biyolojik bozulmalar

Böcekler

Mikroorganizmalar(mantarlar ,bakteriler)

Kemiriciler

Fiziksel bozulmalar

İnsan eliyle oluşan bozulmalar

Sıcaklık etkisiyle oluşan bozulmalar

Bağıl nem etkisiyle oluşan bozulmalar

Işık etkisiyle oluşan bozulmalar

Diğer

Çalınma(hırsızlık)

Yangın

Su baskını

Deprem

KİMYASAL BOZULMALAR

En iyi kullanım ve depolama şartları sağlansa bile selüloz asit tarafından saldırıya uğrar.bu saldırı sonucunda da rengi değişir sertleşir ve kolay kırılır bir hal alır.uygun olmayan şartlar örneğin fazla ısı, ışık ve nem bu süreci hızlandırır.

Kağıdın kimyasal etkenlerle bozulmasının sebebi asidik gazlar ,atmosferdeki duman,tozlar, mürekkepler veya imalatta kullanılan kimyasal maddelerdir.

-Zararlı gazların etkisiyle oluşan bozulmalar

-Taneciklerin kağıda etkileri

-Kuruyarak kırılganlaşmış kağıt eserler

ZARARLI GAZLARIN ETKİSİYLE OLUŞAN BOZULMALAR

Kükürtdioksit, nitrojenoksit,ozon kağıt koleksiyonlarını olumsuz etkileyen temel zararlı gazlardır.bu gazlar genellikle bağıl nem , ışık ve sıcaklık seviyesinin yüksek olduğu durumlarda bozulmaya uğramış eserlerde ortaya çıkar .kükürtdioksitin oksidasyonu sonucu sülfürik asit oluşur, nitrojendioksitte sülfürik asitten daha güçlü olan nitrik aside dönüşebilir ve selülozun hidrolizine neden olur.diğer kirlilik maddeleri ise kağıdın yapısındaki malzemelerden kaynaklanmaktadır.hava kirliliği ve kağıdın bünyesindeki maddeler nedeniyle kağıt kırgınlaşır ,esnekliğini yitirir, zayıflar ,çürür ve lekelenir.hava kirliliğinin sonucu olan asitler aharlama malzemelerinin kimyasal kalıntıları, linyit içeren kağıt hamuru ,demir içeren mürekkepler ,paketleme ve depolamada kullanılan uygunsuz malzemeler ( dosyalar ,zarflar ,ahşap dolaplar )ve onarım amacıyla kullanılan yanlış malzemeler (yapıştırıcılar ,yapışkan bantlar ) söz konusu tahribata yol açacaktır .

TANECİKLERİN KAĞIDA ETKİLERİ

Yüzey kirlenmesi eserin yüzeyine yapışmış her türlü kiri içerir.toz daha çok objelerin yüzeyinde birikir.içerisinde asit oluşumuna yol açabilecek maddeler olduğu gibi bazen metal iyonları da bulunur. Metal parçacıkları içeriyorsa kağıtta meydana gelen kimyasal bozulmayı hızlandırır. Keskin tanecikler ( tozlar ve kirler ) kağıdı aşındırır.

Kağıt yağlı tanecikleri (egzoz dumanı ,sigara dumanı ,yemek buharı )içine çeker. Kağıt lifleri kirlenerek küf ve böceklerin saldırısına açık hale gelir.

Toz liflerde nemi tutar ve bu nemden dolayı küf oluşumunu kolaylaştırır.

MİKROORGANİZMALAR

KAĞIT YAPIMINDA OLAN LİFLER VE DİĞER ORGANİK BİLEŞİKLER (TUTKAL) mikroorganizmalar için besin kaynağı oluştururlar.bundan dolayı da kağıt eselerde çok sayıda bakteri ve mantar saptanmıştır.gelişmeleri için 20- 30 c derece sıcaklık ve %90-100 oranında bağıl neme ihtiyaç duyarlar. Ancak bazı türlerinin bu oranların altında da oluşup çoğalabildiği bilinmektedir.

MANTARLAR

Isı ve nem atmosferde her zaman mevcut olan mantar sporlarının gelişmesi ve üremesi için temel faktörlerdir.mantar sporlarının kağıtla teması durumunda bitkisel liflerden oluşan beyazımsı bir tüylenme yapabilmeleri için sıcaklığın 22 c derece bağıl nemin de %65 in üzerine çıkması gerekir.kağıt içindeki organik bileşiklerden ve yapıştırıcılardan beslenirler ve salgıladıkları salgılarla renkli lekeler oluşmasını sağlarlar.

Mantar selülozu yiyecek maddesi olarak kullandığından selüloz ve hemiselüloz parçalanır. Bu nedenle kağıt veya yapıştırıcı dayanıklılığın %98ini kaybedecek kadar hasar görebilir.

Küf mantarlarının kitaplarda misel dokusu oluşturmaları sonucu sayfaların pek çoğu birbirine yapışarak sertleşir ve yaprakları çevirmek imkansızlaşır.ayrıca misellerin ve gelişme hücrelerinin kendi renkleri nedeniyle kağıt üzerinde çeşitli lekelenmeler oluşur.

Değişik renklerde ve büyüklükte lif yumakları oluşur.

Küf kokusu hissedilir.

Liflerin,aharların yapıştırıcıların kaplama malzemesinin tüketilmesi sonucu kağıtta parçalanma ve yırtılmalar oluşur.

MANTAR TÜRLERİ

ASPOMYCETES

ADELONİYCETES

BASİDİOMYCETES

BİYOLOJİK BOZULMA

BÖCEKLER

KİTAP KURDU : Hemen hemen her cins malzemeyi yiyen kitap kurtları (larvalar) kağıtların selülozu ile beslenir.kitap sayfalarında veya kapağından toz ve küçük yuvarlak delikler kitap kurdunun etkin istilasının göstergesidir.

GÜMÜŞBALIĞI: Malzemenin özellikle jelatin ve tutkal kullanılmış kısımlarına ,kağıdın yüzeyine ,bunlar üzerine yapılmış çizim veya suluboya tabakasına geride hiçbir kemirme artığı bırakmadan zarar verir.nem ve sıcaklığı seven bu koyu renkli böcek ,yumurtalarını yırtıklara ve çatlaklara bırakır. Her şeyi yiyen ve kağıtta en fazla tahribat yapan zararlıdır.%75 -100 bağıl nemde yaşar.

HAMAM BÖCEKLERİ : Kitap ve dergi yapraklarını , kağıt malzemeleri ve parşömeni yiyen böceklerdir.

Gümüşbalığı böceğinin yaptığı hasara benzer bir hasar verir ancak hamam böcekleri geride kemirme artığı bırakır.

KİTAP BİTİ: Bazen kitap kurtları ile karıştırılan bu açık renkli küçük böcekler kitap ciltlerindeki tutkal ve nişastayı yiyerek beslenirler,fakat çok küçük oldukları için az zarar verirler.

BEYAZ KARINCALAR/TERMİTLER: Ahşap dokuları yemeyi çok sevdiklerinden kağıt ,tahta kutular ,kitaplar ve belgeler gibi ağaç kökenli veya selüloz içeren her tür malzemeye saldırırlar.açık havaya çıkmaktan sakındıkları için, büyük hasar meydana gelinceye kadar fark edilmeleri zordur.

SİNEKLER: Çerçevelenmiş ve muhafazalı eserlerde sinek dışkıları kağıda zarar verir.

KAGIT

2016-10-06T08:14:00.000+03:00

YAZI MALZEMELERİ

Kil tabletler, papirus, seramikler, taş parçaları, parşömen kağıt, deri, mürekkep malzemelerin çeşitleri ,yapımı, tarihsel gelişimi

M.Ö. 3 binden itibaren Mısır’ın Nil vadisinde yetiştirilen ve cyprus papirüs adı verilen bitki ilk kağıt olarak tarihe geçmiştir.

Kağıdın tarihi : M.S 2.yy'da Çin’de bir saray hizmetkarının ağaç kabuğu, kenevir parçaları ,eski keten kumaşlar ve balık ağlarını kullanarak kağıt elde ettiği bilinir. M.S. 700 yıllarında İslam dünyası kağıdı tanımış ve kağıt üretmeye başlamıştır.

Avrupa’da kurulan fabrikalarda kağıt üretimi pamuk ile yapılmıştır.

Anadolu ise ilk zamanlarda kağıt ihtiyacını diğer İslam ülkelerinden sağlamakta idi. Osmanlıda yerli üretimin yanı sıra doğu ve batı kaynaklı kağıtlarda kullanılmıştır.

Amasya,Bursa ve İstanbul’da çeşitli Kağıthaneler kurulmuştur. Cumhuriyetin ilanından sonra İZMİT SEKA fabrikası kurulmuştur.

KAĞIT : Ana maddesi selüloz olan organik bir malzemedir.Selüloz doğada en çok rastlanan organik bileşiktir ve bütün bitkilerin ortalama %33'ünü oluşturur.Pamuğun%90, odunun ise %50'lik kısmı selülozdur. Kağıt yapımında kullanılacak bitkinin selüloz liflerinin serbest kalması için bitki elle veya makine yardımı ile çeşitli işlemlerden geçirilir.İşlem sonucunda elde edilen bulamaç eleklerden geçirilerek suyu akıtılır, preslenir ve kurutulur.

KAĞIDIN FİZİKSEL YAPISI

Yüzey mikroskobu ile incelendiğinde kağıdın tek düze dümdüz olmadığı ince ve uzun liflerin düzensiz olarak dağıldığı ama bu liflerin birbirine sıkıca bağlı olduğu görülmektedir.bu yapıdan dolayı kağıtta belirli oranda gözeneklilik meydana gelmektedir.lif ağı arasındaki boşluklar kağıda hafiflik , esneklik ve sağlamlık kazandırır.

KAĞIDIN KİMYASAL YAPISI

Kimyasal olarak lifler doğal bir polimer olan selülozdan oluşur.Selüloz bitkilerde hücre duvarını oluşturan esas yapı taşıdır.Selüloz molekülü bir monosakkarid glikozdur.(c6 h12 o6) Belirsiz sayıda glikoz molekülü bir araya gelerek oksijen köprüleriyle birbirine bağlanır ve uzun zincirler oluştururlar.Zincirlerin uzunluğu ve polimerizasyon derecesi kaynağına göre değişmekle beraber ortalama 8000 -15000 molekül arasındadır.Selüloz zincirleri bir araya gelerek hidrojen bağlarıyla birbirlerine bağlanırlar ve mikrofiberleri oluştururlar.Zincirler arasında paralel olan kısımlar kristalli bölgeleri oluştururlar.Ancak kağıt hamuru hazırlanmadan önce liflerin ayrılması için bitkiler dövülürken veya paçavralar ufalanırken selüloz zincir molekülü de kısalmış olur .Kağıt hamuru sadece selülozdan ibaret değildir aynı zamanda da hemiselüloz da içerir.Hemiseliloz kimyasal yapısı itibariyle selüloza benzer ancak polimerizasyon derecesi daha düşüktür ve kristalli yapı göstermezler .Eğer kağıt yapımında kullanılan lifler ağaçlardan ( reçineli olan olmayan) elde edilmiş ise kağıt daima bir miktar lignin kalıntısı içerir.Lignin ise karmaşık yapılı polifenol monomerlerden oluşur.düzgün ve daha emici yazı ve baskıya daha uygun bir yüzey elde edebilmek için çok küçük parçacıklar halinde mineraller talk ya da kaolin,karbonat ,kalsiyum,magnezyum karbonat ,gibi katkı maddeleri ilave ederek gözenekler kapatılır. Ancak bu maddeler kağıdın mekanik dayanıklılığını azaltmada önemli rol oynarlar.

KAĞIT YAPIMI

-pişirme

-temizleme

-dövme-parçalama

-elek

-presleme

-kurutma

Bitki sapları ve paçavralar kaynatılır.

Kazandan çıkan yarı hamur halindeki elyaf bol su ile yıkanır.

Tamamen hamur haline gelene kadar iyice dövülür.

Elde edilen hamur kazanda sulandırılır.bambu tellerinden yapılan elek kazana daldırılır.

Eleğin üstündeki elyaf keçeleşir ve suyu aşağı akar.

Meyilli bir yerde kurumaya bırakılır.

KAĞIT ÇEŞİTLERİ

Çeşitli amaçlarla kullanılan kağıtlar ağırlıklarına (gramajına),kullanılan hamurun cinsi,yırtılma ve patlama dayanıklılığı,hammaddenin dövülme süresi ,kullanım alanları,ebatları gibi çeşitli özelliklerine bağlı olarak sınıflandırılabilir.Genel olarak yazı amaçlı ve paketleme amaçlı olarak ya da kültürel ve endüstriyel amaçlı olarak iki farklı grupta toplayabiliriz.

NEM VE BAGİL NEMİN ESERLER ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

2016-10-06T08:00:00.000+03:00

Müze objelerinin korunmasında karşılaşılan pek çok sorunun kaynağını oluşturan su ortamda en yaygın biçimde nem halinde bulunmaktadır.Nemin varlığı kadar yokluğunn da tahribata yol açtığı bilinmekte, aşırı kuru ortam koşullarında özellikle organik objelerde çatlama , deformasyon ve küçülmeler şeklinde bozulmalar görülmektedir.Bunun yanı sıra, kompozit objelerde bir arada kullanılan ve farklı niteliklere sahip malzemenin neme karşı tepkilerinin farklı olacağı göz önüne alındığında, tahribat derecesinin büyüyeceği kesindir.Bu nedenle ortamdaki nem oranını kontrol altında tutabilmek için ilk yapılması gereken nem düzeyinin ölçümüdür.

Nem, havada gaz halinde bulunan suya verilen isimdir.Verilen hacim hava içindeki suyun ağırlığı şeklinde belirtilir ve mutlak nem olarak isimlendirilir.Su buharı ortamdan dışarı çıkmaz ya da ortama su buharı girişi olmazsa bu değer değişmez.Ancak hava ısıtıldıkça taşıyabileceği su miktarı artar.Öte yandan belli bir sıcaklıkta birim havanın taşıdığı ve taşıyabileceği su buharı miktarı arasındaki ilişkiye dayanan bağıl nem, bu iki nem ölçümünün birbirine oranlanması sonucunda elde edilen değerin yü<de şeklinde ifade edilmesiyle ortaya çıkar.

Doyma noktasında bağıl nem %100'dür.Hava belirli bir sıcaklıkta taşıyabileceğinin yarısı kadar su buharı içeriyorsa bağıl nem %50'dir.Buna göre ortamdaki su buharının sabit kalması koşuluyla sıcaklık yükseldikçe bağıl nem düşecek, sıcaklık düştükçe bağıl nem yükselecektir.

Müze objelerinde koruma ve nemlenmenin gerçek nemden bağımsız olduğunu ve bağıl nemin etkisiyle gerçekleştiğini deneylerle kanıtlamak mümkündür.Nemli ortamlarda metal objeler korozyona uğrar,pişmemiş toprak eserler yumuşar ve dağılır, organik malzemeler şişer, dokuları zayıflar, üzerlerinde mikrobiyolojik bozulma görülür.Buna karşılık kuru ortamlarda pişmemiş pişmemiş toprak toz haline gelir, organik malzemeler çeker ve küçülür, sertleşir ve kırılganlaşır.Tuz içeren taş ve pişmiş toprak objeler ile bazı camlar da nem değişimlerine karşı duyarlıdır.Öte yandan yüksek nemin doğrudan etkisine ek olarak, diğer bozulma nedenlerini pekiştirici nitelikte olduğu da görülür.Çünkü suyun varlığı kimyasal ve biyolojik etkinliği olağan kılar.Eserlerin dış duvarlara ya da zemin döşemelerine doğrudan değmemesi sağlanırsa, sorunun çözümü havadaki nemin denetimi ile sağlanabilir.Bu nemin ise yapı içinde ve dışında çeşitli kaynakları vardır.

Su ortamda sıvı ve gaz halinde bulunmaktadır.Sıvı halden gaz haline geçiş buharlaşma, gaz halinden sıvı hale geçiş ise yoğuşma olarak adlandırılmaktadır.Havadaki nemin oluşumu değişik kaynaklara bağlıdır.

Dış kaynaklar: Yağmurlu iklim ve mevsimler, yakın çevredeki su kaynakları ve müze bahçesinde biriken suyun buharlaşması.

Duvarlar ve Çatı: Su boşaltım sistemindeki arızalar,duvar içerisindeki kılcal kanallar yoluyla su emilimi

Müze içindeki kaynaklar: Aşırı ıslak paspasla yapılan zemin temizliği,çok kalabalık ziyaretçi gruplarının nefesleri ve terlemesi,müze içerisinde yetersiz ısıtmadan kaynaklanan yoğuşma, onarım gerektiren ve su sızıntısına yol açan su ve ısıtma tesisatı

Kap Formlari

2016-10-05T08:52:00.000+03:00

Hydria: Biri dökmek için dik, ikisi ise kaldırmak amacıyla yatay üç kulba sahip, antik Yunan su testisidir.Silindir boynu, küre şeklinde gövdesi olan Hydria Korinth'ten alınmıştır.

Kalpis: Hydria tipinde, M.Ö 520 civarında görülen , sürekli bir gövde profili ve büzülmüş dudak biçiminde ağız profili gösteren antik kaptır.

Kantharos: Antik seramik formları arasında önem taşıyan, dikey kulplaı olan bir içki kabıdır.

Stamnos: Yiyecek, içecek ve özellikle şarap için kullanılan yüksek gövdeli, alçak boyunlu,yanlarda yatay kulplara sahip antik yunan kabıdır.

Krater : Yaygın gövdeli ve geniş ağızlı antik içki kabıdır.İçinde şarap ile su

karıştırılırdı.Krater,gövdesinin biçimi ve kulplarına göre çeşitlere ayrılırdı.Sütunlu kraterler M.Ö. VII. yüzyıldan itibaren imal edilmişlerdir. M.Ö. 6 yüzyıllarda Attika bölgesindeki imalathanelerde kulpların volüt biçimini aldıkları görülür.Bu tipler volütlü krater olarak isimlendirilir.Çan krater ve kalix kraterde sık görülen biçimlerdendir.

Skyphos: Yatay iki kulbu olan, çukur bir fincana benzeyen düzgün kenarlı antik yunan içki kabıdır.

Kylix: Açık ağızlı, çift kulplu, geniş karınlı antik yunan içki kabıdır.Ayaklı ve ayaksız olmak üzere iki çeşidi bulunur.

Lekythos: Dar boyunlu, tek kulplu genellikle parfüm ve yağ koymak için yapılmış Antik Yunan kabıdır.

Pelike: Geniş karınlı , çift kulplu, bel veren bir profile sahip Antik Yunan kabıdır.

Oinochoe: Kraterden şarabı almak için kullanılan,tek kulplu , düz ya da yonca ağızlı olabilen, sürahiye benzer antik bir kaptır.

Alabastron: Antikite'de kadınların kullandığı dar boyunlu, uzun, kulpsuz veya kulaklı,küresel ya da sivri dipli küçük koku şişesidir.

Amphoriskos: Antik Yunanistan'da çok kullanılan, dibi sivri, düğme, topuz ya da kozalak gibi olan iki kulplu amphora tipinde bir kap türüdür.

Amphora: İki kulplu, dibi çoğunlukla sivri olan veya bir ayakla biten, zeytinyağı ve şarap gibi sıvılarla birlikte tahılı korumak ve taşımak için kullanılan antik kaptır.Kartaca,Rodos,Sakız amphoraları gibi çeşitleri vardır.

Aryballos: Evlerde kullanılan merrhem ve erkeklerin kullandığı parfüm yağı şişesidir.

Askos: Kemerli,kulplu,karın kısmı şişkin antik bir yağ kabıdır.

Depas Amphikypelon: İki kulplu bir tür antik içki kabıdır.

Lekane: Siyah figürün başlangıcında görülen formlardan, kurdele biçimin andırır kulpları olan derin bir çanaktır.

Kyathos: Tek ve yüksek bir kulbu olan, derin bir çay fincanına benzeyen , kraterden şarap almak için kullanılan antik bir kaptır.

Pyxis: Kadınların süs araçlarını sakladıkları kulpsuz bir kutudur.

3 Aylik Egitimle Restorator Olabilme Seçenegine Dur De!

2016-10-04T11:05:00.002+03:00

Kümad – Kültürel mirası koruma & araştırma derneğinin sadece 3 aylık eğitimle profesyonel restoratör olabilme seçeneğine dur demek için başlattığı imza kampanyasına restorasyonkonservasyon.com olarak destek oluyoruz. Sizlerde bu imza kampanyasına destek olmak için aşağıdaki linki tıklayarak gerekli alanları doldurabilirsiniz.

3 aylık eğitimle restoratör olabilme seçeneğine dur demek için: https://goo.gl/MQ0iYS

KÜMAD tarafından yapılan açıklama ise şöyle;

Ülkemizdeki Taşınabilir Kültür Varlıklarını Koruma ve Onarım ile Kültür Varlıklarını Koruma Lisans Bölümleri ile Eser Koruma, Obje Konservasyonu gibi Önlisans Bölümlerinde Yazma eser, nadir eser, el yazması ya da kağıt konservasyonu gibi isimlerde işlenen derslerde Kağıt Restorasyonu/Konservasyonu eğitimi verilmektedir. Bu alanda eğitim almış yüzlerce işsiz mezun bulunmasına rağmen Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın 3 aylık sertifika programı ile kağıt restoratörü yetiştirilmesini amaçlayan bir proje hazırlaması ve projeye göre bu kursiyerlerin devlet birimlerinde görevlendirilecek olması eserler başta olmak üzere Akademilere, Mezunlara ve Öğrencilere büyük haksızlıktır. Sertifika ile restoratör ünvanı verilmesine ve bu sertifikalar ile restorasyon yapılmasına, buna göz yumulmasına HAYIR

Pessinus Antik Kenti İmza Kampanyasi

2016-10-04T10:35:00.006+03:00

Pessinus Antik Kenti İmza Kampanyası’na restorasyonkonservasyon.com olarak destek veriyoruz.Sizde bu imza kampanyasına destek vermek için aşağıdaki linke tıklayarak gerekli alanları doldurabilirsiniz.

İmza kampanyasında yer alan içerik;

Antik çağda Kybele ve Attis için yapılan ayinleri ile ün salan antik çağın mabedi Pessinus Antik kenti kazıları 1967’de, Gent Üniversitesi’nden Pierre Lambrechts’in başlattığı Pessinus Antik kenti kazıları 1973’te Lambrechts’in ölümü ile durmuştur. Gent kazıları 1987’de John Devreker tarafından yeniden başlatılmış ve 2008 yılına kadar sürdürülmüştür. 2008 yılında Melbourne Üniversitesi’nden Gocha Tsetskhladze’nin başkanlığındaki kazı tekrar başlatılmış. Şuan kazı çalışmaları devam etmemekte ve kazı alanı ve dahilinde açıkhava’da sergilenen eserleri korumasız bir şekilde yok olmaya yüz tutmuştur.

Kazı alanının ve açıkhava’da sergilenen eserlerinin ACİLEN restorasyon-konservasyon işlemlerinden geçirilip koruma altına alınması gerekiyor.

İmza kampanyasına katılmak için: https://goo.gl/UKHCV7

Mozaik Bozulmalari

2016-10-04T08:00:00.000+03:00

MOZAİK BOZULMALARI

Mozaik bozulmaları 3 ana başlık altında incelenmektedir.

1-Yapısal Bozulmalar

2-Yüzeysel Bozulmalar

3-Hatalı Restorasyon Müdahaleleri

1-Yapısal Bozulmalar

Mozaikte tessellatum ile birlikte diğer yapım katlarını da etkileyen bozulma biçimleridir. Gözlemlenen bozulma biçimleri şu başlıklar altında incelenebilir:

Lakuna : Bozulma, mozaikte görünen yüzeyi oluşturan tessellatumda veya tessellatum ile birlikte altında yer alan diğer yapım katlarında meydana gelmiş kayıp/eksilen alanlar olarak tanımlanabilir. Oluşumları farklı biçimlerde karşımıza çıkmaktadır.

Tessereanın yatak harcından koparak, yerinden çıkarak dağılması veya kaybı/eksilmesiyle meydana gelen lakuna oluşumları, en sık karşılaşılan bozulma biçimlerini oluşturur. Tessellatumla birlikte altta kalan yapım katlarında derinleşen kayıplar bozulmanın ilerlemiş biçimleridir. Bu tür bozulmalar yüzeyden alta doğru nucleus, rudus ve statumen tabakasını da kapsayacak biçimdeki kayıplar şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Bozulma, iklim/çevre şartlarına bağlı olarak veya bir müdahale sonucu olmak üzere genelde iki farklı kaynağa bağlı gelişmektedir.

Yapım Tabakaları Arasında Ayrılma

Bozulma, tessellatum-nucleus-rudus tabakaları arasındaki bağlantının kısmen veya tamamen yitirilmesiyle birbirinden ayrılması/kopması şeklinde tanımlanabilir.

Çatlak ve Kırık

Mozaiklerde yüzeyi oluşturan tessellatumun katında veya alttaki yapım katlarında görülen çizgisel açılmalar çatlak, mozaik bütününün en az iki parça halinde ayrılması kırık olarak tanımlanmaktadır.Çatlak oluşumları, gömü (toprak altı) ortamından kazıyla ortaya çıkan neredeyse tüm mozaiklerde görülen yaygın bir bozulma şeklidir.

Mozaiklerde kırık oluşumları daha çok ekstrem olaylarla açıklanabilmektedir. Tahrip edici yer (deprem) hareketleri, yapı elemanlarının ve malzemelerinin mozaik üzerine yıkılması/dökülmesi/düşmesi, mozaik çevresinde su hareketleri ve dışarıdan bozulmayı oluşturan müdahaleler bilinen bozulma nedenleridir.

Çökme-Çöküntüler

Bozulma, diğer yapım katlarıyla birlikte tessellatumun, özgün seviyeye göre bölgesel veya geniş alanlar halinde çökmesi şeklinde tanımlanabilir. Bozulma, daha çok zemin suyu/nemle yumuşayan toprak taban üzerinde yer alan mozaik katlarının mekanik baskılar sonucu özgün seviye kotu altına çökmesiyle meydana gelmektedir. Mozaikte görülen çöküntülerin önemli bir kısmı yer aldığı binanın örtü ve duvarlarındaki göçükler sırasında düşen taş ve diğer yapı elamanlarının oluşturduğu baskıyla meydana gelmektedir.

Tessera Kopmaları/Ayrılmaları

Tesseraların yatak harcından veya tesseraların yatak harcıyla beraber nucleustan ayrılması şeklinde görülen bozulma türüdür. Alttaki harçtan (nucleustan) kopan veya kabaran tesseralar, tek ve gruplar halinde koparak lakuna oluşumuna yol açmakta ve/veya birbirine karışmış ve dağılmamış halde bulunmaktadır.

Bitkisel Gelişim

Taban mozaiklerinde görülen tahribatların en önemli kaynaklarından birisi gelişmiş bitkiler olarak nitelenen ağaç ve ot türü bitki gelişimidir. Gelişmiş bitkiler özellikle gelişimleri ve büyümeleri sırasında kalınlaşan kökleri ile yüzeye yakın durumda bulunan toprak altındaki taban mozaiklerinde bazen geri dönülemez bozulmalara yol açmaktadırlar6. Arkeolojik alanda, üzerinde ağaç yetişen bir mozaik buluntu açığa çıkartıldığında köklerin bazen tüm yapım katlarına ulaşarak mozaiklerde ağır tahribatlara yola açtığı, özgün tabanda büyük deformasyonlara veya kayıplara yol açtığı görülmektedir.

Boşluk Oluşumları

Mozaiklerde yüzey altında kalan yapım katlarında su erezyonu ve hayvanların oluşturdukları boşalma ve kayıplardır. Özellikle harç katlarında görülen tahribatlar, tabakalar arasındaki ayrılmalar ve lakuna oluşumlarıyla aşırı tahrip olmuş mozaiklerde su aşındırması ve karıncalar tarafından malzeme (harç) taşınmasıyla oluşan kayıp alanlar şeklinde karşımıza çıkmaktadır. Terk edilmiş, bakımsız sit alanları ile arkeolojik kazılarda karşılaşılan bozulma daha ileride birçok diğer bozulma (çatlak, çöküntü, lakuna oluşumu gibi) türünün de hazırlayıcısı olabilmektedir.

2. Yüzeysel Bozulmalar

Yüzeyi İlgilendiren Bozulmalar

Mozaiklerde, yüzey tabakasını oluşturan tessellatumda meydana gelen bozulma biçimleridir.

Yüzeysel Birikim (kirlilik)

Mozaik üzerinde yabancı her türlü malzemenin birikimiyle, kirlilik oluşturan bozulma biçimidir. Mozaik yüzeyinde biriken toprak ve kum tabakaları, hayvan pislikleri,lekelenmelere yol açan yağlı bileşikler, bitkisel kalıntılar bu tür bozulma örnekleridir. Bozulmanın en belirgin şekli kazıyla ortaya çıkartılan mozaiklerde karşılaşılan toprak ve milli kirlenmelerdir.

Tabaka/Kabuk Oluşumu

Taban mozaiklerinde, su ve toprakla yüzeye taşınan eriyebilir minerallerin oluşturduğu, yoğunluğu değişen, yapışık tortu/tabaka/kabuk oluşumu şeklindeki bozulma biçimidir.

Mikroorganizma Oluşumları

Kazı ile ortaya çıkartılarak açıkta sergilenen, ancak üst örtü, drenaj gibi sorunları çözülmeyen mozaik yüzeylerinde görülen mikrobiyolojik organizma gelişimleridir. Topraktaki nemin zeminden mozaiğe ulaşması veya yağışlarla mozaik yüzeyinde kalan su/nem ve gün ışığı, taş, tuğla, harç gibi malzemeler yanında mozaiklerde de alge, liken vb. gibi su yosunu türlerini oluşturan mikroorganizma gelişimine neden olmaktadır.

Renk Değişimi

Mozaiklerde renk değişimi, yüksek ısıya maruz kalan (Şekil 12) yüzeyde meydana gelen renk değişimleri ve yabancı malzemelerden kaynaklanan leke oluşumlarını kapsamaktadır. Renk değişimlerinin önemli bir kaynağı daha çok yangın/yanık izlerine ait olmaktadır. Bozulma mekanizması, oluşan yangınla yanan (çatı desteği gibi) ahşap malzemenin mozaikle temasıyla yüksek ısının tessera malzemede meydana getirdiği renk değişimleri şeklinde gerçekleşmektedir. Bozulma, yüksek ısı etkisinde kalan mozaik yüzeylerinde tesseraların(pişmiş taş oluşumuyla) grileşmesi-beyazlaşması şeklinde görülmektedir ve bozulan alanlar mat - donuk renkleriyle ısıdan etkilenmeyen diğer alanlardan ayırt edilebilmektedir.

Tessera Bozulmaları

Tessellatumu oluşturan birim malzeme olan tesseralarda meydan gelen bozulma biçimleridir:

Tessera kırılması: Tessellatum birim malzemesini oluşturan tessereanın en az iki parça halinde ayrılması tessera kırılması olarak tanımlanmaktadır. Tesseralarda kırılma, genelde düşme ve çarpma gibi üstten gelen baskı ve ağırlık etkisiyle veya tuz çıkışı sırasında oluşan mekanik baskılarla meydana gelmektedir.

Ufalanma

Fiziksel ve kimyasal nedenlere bağlı olarak, tesserayı oluşturan taş veya pişmiş toprak malzemedeki kayıplardır. Daha çok tuzlanma, ıslanma-kuruma ile oluşan gevrekleşme ve mekanik etkilere bağlı olarak tesserayı oluşturan minerallerdeki kopma ve kayıplardır.

Aşınma

Mekanik ve kimyasal olarak iki nedene bağlı gelişen ve daha çok tessera yüzeylerindeki kayıplar şeklinde görülen bir bozulmadır. Aşınma, mozaik yüzeylerinde kullanıma bağlıolarak (üzerine yürünmesi gibi) mekanik etkilerle ve/veya suyun aşındırma etkileriyle oluşan,kimyasal etkilerle açıklanabilecek yüzeysel kayıplar şeklinde meydana gelebilir.

3. Hatalı Restorasyon Müdahaleleri

Taban mozaiklerinde, özgün yapım malzeme ve doku niteliklerine uygun olmayan, çevre ve iklim şartlarına karşı farkı tepkiler veren, özgün yapıma zarar vererek korunma riski oluşturan her türlü aktif restorasyon müdahalesi, oluşturduğu değişimle bir bozulma örneği olarak kabul edilmektedir. Bu tür bozulmalar uygulama türlerine göre şu başlıklar altında incelenebilir.

Bordür Harcı Uygulamaları

Bordür harcı uygulamaları, mozaikte açığa çıkan kenarlar ile lakuna çevresinde tessera açılmalarını/dağılmalarını engellemek amacıyla yapılan bir sağlamlaştırma çalışmasıdır.

Mozaik bünyesine uygun olmayan (çimentolu harç gibi) malzemenin kullanıldığı ve/veya renk, karışım ve uygulama açısından uyumsuz ve özensiz işçilikle yapılan bordür uygulamaları koruma ve onarımda kabul görmeyen hatalı çalışma müdahaleleri olarak değerlendirilmektedir.

Özensiz İşçilik

Yerlerinden kalkmış, ancak birlikte olmaları nedeniyle dağılmamış olan tesseralı mozaik alanları çevresine yapılan bordür uygulamaları gelişigüzel spatül darbeleriyle yapılan harç uygulamaları ve bazı alanlarda (özellikle bordür çevrelerinde) tesseraları yüzeylerini kapatacak şekilde yapılan uygulamalar ( bu tür özensiz işçilik örneklerini oluşturmaktadır.

Tamamlama Uygulamaları

Tamamlama, mozaikte eksik alanlarla oluşan estetik bütünlüğün yeniden kazanılması ve mevcut buluntunun sağlamlaştırılarak durumunun iyileştirilmesi amacıyla, benzer tesseralar ve harçlı malzeme kullanılarak yapılan, aktif bir restorasyon uygulamasıdır.

Algılama Sorunu Oluşturan Uygulamalar

Bu tür uygulamalarda tamamlama mozaiğin yer aldığı mekân/taban sınırları gözetilmeden yapılmaktadır. Müdahale tipleri, özgün mozaik bütünlüğünün algılanmasını engelleyen ve arkeoloji bilgilenmeyi yanıltan özelliğiyle hatalıdır.

Taşıyıcıda Yenileme Uygulamaları

Mozaiklerin yerlerinden kaldırılması sonrasında uygun olmayan metal destekli ve çimentolu harçlı yeni bir taşıyıcıya sabitlenerek sergilenmeleriyle veya yeniden yerlerine yerleştirilmeleriyle gerçekleşen, özgün malzemede zamanla çatlama, kırılma pas, tuzlanma gibi yeni bozulmaların oluşmasına neden olan uygulama biçimleridir. Bu tür uygulamalar özellikle açık alanda sergilenen mozaiklerde geri dönüşü olmayan tahribatların ortaya çıkmasıyla sonuçlanmaktadır.

Temizlik Uygulamaları

Temizlik, mozaik yüzeylerinin, zarar verilmeden kirlerinden arındırılmasını içeren aktif bir koruma uygulamasıdır.

Hatalı temizlik uygulamaları, yüzeyin aşındırıcı kimyasal malzemeler ve/veya tahrip edici mekanik temizlik yöntemleri kullanılarak temizlenmesini kapsamaktadır. Kum püskürtülerek (aşındırılarak) veya asit etkisi bilinen kimyasallar kullanılarak (porçöz,asit çözeltileri gibi) yapılan temizlik uygulamaları bu türde uygulama biçimleridir.

Yüzey Koruma Uygulamaları

Yüzey koruma ufalanma, yapraklaşma gibi sorunları bulunan mozaiklerde, geriye dönüşümlü reçineler kullanılarak yapılan aktif bir koruma uygulamasıdır.Hatalı uygulamalar, mozaik yüzeyinde yeni sorunlara yol açan müdahale örneklerini kapsamaktadır. Zamanla sararan , kimyasal aşındırmaya yol açan veya mikrobiyolojik saldırıya açık organik (bitkisel veya hayvansal) reçine uygulamaları bu tür bozulmalara yol açan yüzey koruma müdahaleleridir.

Mozaik

2016-10-03T08:19:00.001+03:00

Mozaik değişik renklerde küçük, taş, mermer, cam ve seramik parçalarının bir düzlem üzerinde yan yana getirilmesiyle yapılan döşeme ya da duvar süsleme sanatıdır. Mozaiği oluşturan küçük parçalara tessera denilmektedir.

Mozaik sürekliliği olmayan parçalardan oluşan bir yüzeydir ve karakteri yapıldığı malzemenin özelliklerini yansıtır. Parçaların biçim, boyut, renk ve dokuları nasıl kullanılabilecekleri ve oluşturabilecekleri etkiyi de belirler. Mozaik tasarımının yapılması uygulanacağı alanla ilişkilendirilmelidir.

Yapım tekniği açısından bakıldığında Mozaik Sanatı’nın ilk örneklerine M.Ö. 3 binde Mezopotamya’daki Sümer Uygarlığında rastlanır. Bundan sonra ise mozaik sanatı tüm Antik Çağ boyunca çeşitli dönemlerde ve değişik toplumlarda farklı uygulama teknikleri ile birlikte görülmeye başlanmıştır.

Roma Dönemi/Antakya

Mozaiği Oluşturan Katmanlar

Statumen: Başarılı ve düzgün bir yüzey elde etmek için ilk ve en önemli aşamadır. Yumruk büyüklüğündeki taşların toprak yüzeyine yerleştirilmesi ile oluşan temel tabakasıdır. Bu tabaka sızan suların toprak zemine aktarılmasına yardımcı olur.

Rudus: Kalın taneli bir yapısı olan bir tür harçtır. Bu harçta bağlayıcı oranı düşüktür. Statumenin hemen üzerine serilmektedir.

Nucleus: İçerisinde bol miktarda kiremit kırığı veya çömlek parçaları bulunan kireç bazlı bir harçtır. Rudusa göre daha ince bir kalınlığa sahiptir.

Yatak Harcı: Mozaiği oluşturan taşların yerleştirildiği ince dokulu harç tabakasıdır.

Tessellatum: Mozaiği oluşturan parçaların oluşturduğu tabakadır. Taş, seramik veya cam malzemeden oluşmaktadır.

Tesellatum

Yatak harcı

Nucleus

Rudus

Statümen

MOZAİK ÇEŞİTLERİ

Opus Tessellatum: Erken dönemlerde kullanılan çakıl mozaikleri Opus Tessellatum mozaiklerinin kaynağını oluşturmaktadır.

Opus Vermiculatum: Bir başka yer döşeme tekniği olan Opus Vermiculatum ise, uygulanacak olan yüzeyin ana konturları ve ayrıntıları belirlenip, içlerinin doldurulması tekniğidir.

Opus Musivum: Duvar mozaiği olarak yapılan ve Opus Musivum diye ifade edilen terim, antik dönemde ayrıca her türden mozaikler için kullanılmıştır.

Opus Sectile; bir çeşit mimari kakmacılık olarak adlandırılmaktadır. Bu teknik, desene göre renk, boy, ve biçimlerden oluşan mermer mozaik türüdür.

Çömlegin Ortaya Çikisi ve Gelisimi

2016-10-02T08:00:00.000+03:00

Beslenme, insanoğlunun varoluşundan bugüne kadar her zaman, nefes alma ihtiyacından sonra, temel bir ihtiyaç olarak ikinci sırada yer almıştır.Bu amaçla temin edilen besin maddelerinin, gerek pişirilmesi ve gerekse muhafaza edilmesi gereğinden ötürü, pişirme ve muhafaza kaplarına ihtiyaç duyulmuştur.Bunlar başlangıçta basit kullanım eşyaları iken, insanlar devamlı artan ve gelişen ihtiyaçlarının yanı sıra zevk unsurunu da katarak, çanak ve çömleğe değişik şekiller vermiş,üzerine süslemeler yapmışlardır.
İlk insanların kullandığı kap kacakların, geniş yüzeyli yapraklar, midye kabukları gibi şeyler olduğunu söyleyebiliriz.Ancak bunların yetersizliği, zamanla insanları yeni arayışlara yöneltmiştir. Paleolitik çağ insanlarının ağaç kabuklarını biçimlendirmelerinden ve hayvan tulumundan yararlanmalarından bunu anlıyoruz.
İnsanoğlunun kil kullanarak çanak-çömlek yapımına başlaması kesin olarak bilinmemekle beraber iki genel kanı vardır: Bunlardan ilki; ateş yakmak için toprağa açılan çukurun kızarıp sertleştiğinin görülmesi ve bunun sonucu olarak insanların kap-kacak yapmaya yönelmesi doğrultusundadır.Bu kanıya Mahren'de yapılan bir kazı sonucunda ortaya çıkan, kil figürinler dolayısıyla varılmıştır.Diğer kanı ise; Tahılı haşerelerden korumak için kille sıvanan hasır sepetler, rastlantı sonucu ateşin yanında kalmış ve kızararak sertleşmiş, insanları doğrudan doğruya kilden kap kacak yapma düşüncesine götürmüştür.
Topraktan kap-kacak yapma çabalarının ilk nerede ve nasıl başladığını kesin olarak söylemek çok güçtür.Jericho'da yapılan kazılarda A keramik döneme ait kilden yapılmış figürinler bulunmuştur.Ancak henüz kili pişirmeyi bilmedikleri ele geçen buluntulardan anlaşılmıştır.Yine Jeriko'da yapılan kazılarda ilk yalın kap kacaklara rastlanmıştır.
Bu ilk seramik devrinin sonlarına doğru, tek-tük astarlı dekorlara, daha sonra da kazıma dekorlara rastlanıyor.Çarkın henüz devreye girmemiş olması, işlemin yapılış biçimlerinin incelenmesiyle anlaşılmaktadır.Bu işler ağaçtan, kilden ya da örülmüş sepetten yapılmış, döndürülebilen altlıkların üzerinde elle, bant usulü biçimlendirilmiştir.Aynı sıralarda bu gelişmeyi Mezopotamya, Hassuana ve Tel Halef'te izleyebiliyoruz. Boyalı ve boyalı- kazıma çizgili örneklerin birlikte kullanıldığı Samana Kültürü, Hassuana Kültürü'nü izler.Bu dönemde ilk kez özellikle gemiş ve çukur tabakların iç yüzeylerinde gerçekçi bir yaklaşımla çizilmiş insan ve hayvan resimleri görülmektedir.Çok ağır dönen bir çarkta yapılmış olan bu çanak-çömlekler içine hafif kum karıştırılmıştır ve temiz killi bir hamur kullanılmıştır.Çok küçük boyutlu kaplar çok incedir.Kaplara astar uygulanmıştır ve perdah yoktur.Genelde kaplar çok renkli boyalıdır.Geometrik motifli olanlarda, motifler arasında, usluba çekilmiş hayvanlar kabın ortasında yer almaktadır.Motifler arasında ayrıca, balık kılçığı, kesişen hatlar,kırık çizgiler, zigzaglar görülmektedir.Gamalı hacın merkeze alınıp, çevresinde insan ve hayvanların dizilmesinden oluşan motif, çağın tipik ve tanıtıcı özelliğidir.
Hassuana, Samana ve diğerlerinde tarım ve hayvancılık gelişmiştir.Bununla birlikte, gelişmiş bir çömlekçilik sanatıyla karşılaşılması ilginçtir.
Anadolu'da 1961'de Hacılar'da 1962-1963'de Çatalhöyük'te yapılan James Mellaart kazılarında buluntuların M.Ö. 6700 yıllarına ait olduğu anlaşılmıştır.Bunlar Anadolu'da rastlanan Neolitik Çağ'a ait ilk kültür kalıntılarıdır.Çatalhöyük kazılarında sepetli, tahta kap-kacaklı bir Neolitik evreden seramikli bir evreye geçiş çok açık olarak izlenebilmektedir.
Çatalhöyük'te erken Kalkolitik'te kaplar basit yuvarlak veya kalın omurgalıdır.İçine bazı mineraller katılmış olan hamur deve tüyü rengii veya kırmızıdır.Pişirme başarılı değildir.Özellikle iri kaplar, boyasız olmakla beraber, kapların çoğu boyasızdır.Sayıca az olan boyalı kaplar Geç Kalkolitik'te giderek çoğalmış,boyasız keramiğinse kalitesi bozulmuştur.Elde yapılmış olan bu çağ keramikleri arasında geniş ağızlı kaplar,meyvelikler ve maşrapalar en çok uygulanan türler olmuştur.Bu kaplar üst üste konmuş çiftkap biçimindedir.Çanak çömleğin hamuru, çoğunlukla açık renklidir.
M.Ö. 3500 yılına ait olduğu saptanan, Uruk'ta ilk çömlekçi çarkına, dolayısıyla çarklı çömlekçiliğe rastlanmıştır.En önemlisi de L. Wooley kazılarında araba tekerleği kalıntılarının ortaya çıkmasıdır.Ancak çömlekçi çarkının mı aaba tekerleğini,araba tekerleğinin mi çömlekçi çarkını doğurduğu henüz çözümlenememiş bir tartışma konusudur.
M.Ö. 3000 yıllarında çarklı çömlekçiliğin Kuzey Mezopotamya'dan tüm Mezopotamya'ya,Batı Hindistan'a, Suriye'ye, Mısır'a ve Ön Asya'ya yayıldığı yine, arkeolojik kazılarının yardımıyla izlenmiştir.Anadolu'da ilk çarklı çömleçiliğe ait bulgulara, M.Ö. 3000-2000 arasında, ilk kez Kayseri dolaylarında Alişar'da, Boğazköy ve Truva'da rastlanıyor.
Yere yakın bir milin üzerine oturtulmuş, elle döndürülebilen bu çömlekçi çarkı türüne uzun bir süre yenilik getirildiği söylenemez.Ancak, bu arada millerin bir yatağa oturtulmuş olduğu yapılan işlerin çark dönerken sicimle rahat kesilmesinden anlaşılmaktadır. M.Ö.. 800 yıllarında Eski Yunan Uygarlığı'nda çarklı çömlekçiliğin doruğuna ulaştığını söylemek mümkündür.Bu dönemde çark da bir gelişme gösteriyor.Çarkın çapı büyüyor,mil ve milin yataklanması daha da gelişiyor.Çark yerden biraz daha yükseliyor. Öyleki çarkta oturan kimse oturarak çalışabiliyor.Ancak çark hala elle döndürülüyor.
Ayakla döndürülen ilk çömlekçi çarkına Phiale Adası'nda (Mısır) bulunan M.Ö. 300 yılına ait bir tapınağın duvar rölyeflerinde rastlanmıştır.

Ayakla çevrilebilen çömlekçi çarkının çeşitli aşamalarının yanında, elle dödürülebilen çömlekçi çarkı, çağımıza dek hemen her yerde yaşamını sürdürmüştür.

Koruma

2016-10-01T22:36:00.001+03:00

Koruma Nedir?
Objenin maddesel ve teknik özellikleri kadar, yapısını ve taşıdığı dekoratif öğeleri özgün niteliklerine bağlı kalarak korumak, bozulmasına yol açan nedenleri ve etkileri açığa çıkarmak,en uygun ve etkili koruma yöntem ve malzemelerini saptayarak, bunları objeye uygulamak, fiziksel ve estetik bütünlüğü aslına bağlı kalarak sağlamak.
Etkin Koruma Nedir?
Koruma amacıyla objeye laboratuvar ortamında veya bulunduğu yerde uygulanan koruma işlemlerinin tümü etkin korumadır.
Önleyici Koruma Nedir?
Etkin koruma öncesinde veya sonrasında paketleme/depolama ve sergileme ortamındaki çevresel koşulların objeye göre düzenlenmesi, sürekli ve periyodik bakım/kontrol, insan eliyle verilebilecek zararın önlenmesi amacıyla yapılan tüm koruma uygulamaları önleyici koeumadır.
İn situ Koruma Nedir?
Arkeolojik buluntunun bulunduğu yerde koruma altına alınmasıdır.

ARKEOLOJİK KORUMA
Arkeolojik kazılarda ele geçen taşınabilir kültür varlıkları ile ören yerinde günışığına çıkarılan arkeolojik malzemelerin (taş,pişmiş toprak,kerpiç,sıva,harç vb) koruma işlemleri
Arkeolojik Korumanın Uygulama Alanları
Arazide koruma
Küçük buluntu koruması
Ören yeri koruması
Mimari kalıntıların restorasyonu ve rekonstrüsiyonu
Müzelerde ve Bölge Laboratuvarlarında Koruma
Müzede kalıcı depolama ve sergileme
Arkeologların koruma sorumlulukları
Arkeolojik kazılarda gerek ören yerinin , gerekse kazısı yapılan taşınmaz ve taşınır buluntuların korunmasına ilişkin öncelikli sorumluluk arkeoloğa aittir.Bunun nedeni hiç kuşkusuz arkeoloğun kazı işlemini yürüten, dolayısıyla buluntuların gün ışığına çıkarılma sürecinde bu işlemin başarısı oranında arkeolojik kalıntı ve objeleri zarar vermeden topraktan kaldıran,geçici olarak paketleyen,kazı alanında koruyan ve kazı deposuna nakleden kişi olmasından kaynaklanır.Kazı ekibinde koruma uzmanının bulunması halinde bile, buluntuya ilk müdahaleyi yapacak olan arkeologtur. Bu nedenle kazı teknikleri kadar,kazı sonrası buluntuların sağlıklı biçimde korunabilmesi için de arkeologların önleyici koruma yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmaları gerekmektedir.
Koruma uzmanlarının sorumlulukları
Koruma uzmanının sorumluukları kazı alanında buluntunun gün ışığına çıkarıldığı anda ve çoğu zaman arkeologların kullandıkları kazı tekniklerinin buluntuyu topraktan çıkarma aşamasında yetersiz kaldığı hallerde yaptıkları müdahalelerle başlamaktadır.Öte yandan, in situ korunmasına karar verilen buluntuların yerinde koruma altına alınması ve gerekli etkin koruma işlemlerinin yapılması kısa veya uzun süreli olarak üzerlerinin kapatılmasına karar verilen in situ buluntuların yeniden gömülmesi ile ilgili işlemler, kazı alanından koruma laboratuvarına getirilen arkeolojik buluntuların etkin koruma işlemleri, geçici ya da uzun süreli depolamaya ilişkin paketleme ve depolama işlemleri , önceki sezonlardan etkin koruma işlemleri tamamlanmış kazı buluntularının durumlarının belirlenmesi ve ören yeri korumasına yönelik önlemler de koruma uzmanının görevleri arasındadır.

Arkeolojik buluntuların kazı öncesi ve sonrasında bozulmasına yol açan etkenler
Toprak altında gömülü olan objelerde görülen değişime yol açan etkenler:
ışığın yokluğu
suyla taşınan mineral tuzları
bozulma etkisine yol açan toprağın nitelikleri
sabit sıcaklık
sabit bağıl nem
anaerobik(oksijensiz) ortam
Objenin özgün ağırlığı değişir(hafifler veya ağırlaşır),
objenin boyutları değişir,
objenin özgün rengi ve kokusu değişir,
objenin kimyasal bileşimi değişir,
Objelerin kazı sonraasında karşılaştığı yeni ortamın temel özellikleri
Gömü ortamındakinden daha yüksek veya daha düşük bağıl nem içerir ve bu değerler değişkendir,
Aerobik ortamda karbondioksit, sülfürdioksit ve diğer asitli gazlar bulunur.
Oksidasyona neden olacak ışık vardır.
Bilimsel Korumanın Temel İlkeleri
Objenin koruma işlemleri öncesinde (hiçbir müdahalede bulunulmadan) belgelenmesi,
Belgeleme işlemlerinin tahribatı ve bozulma biçimi ve derecesini gösterecek ayrıntıları içermesi,
Objenin bozulmasına yol açan nedenlerin ve bozulma biçiminin belirlenerek yazılı olarak kaydedilmesi,
Objenin malzemesine, korunma durumuna, bozulma/neden/biçim derecesine bağlı olarak belirlenecek bir yöntemle önleyici ve etkin koruma işlemlerinin yapılması,
Uygulanan koruma yönteminin ve uygulamada kullanılan koruma malzemesinin objenin fiziksel ve kimyasal yapısını değiştirmemesi,
Objeye koruma işlemleri sırasında uygulanan tüm malzeme ve yöntemlerin geriye dönüşlülüğünün bulunması,
Etkin veya önleyici koruma işlemin gerçekleştiren koruma uzmanının yaptığı işlemleri, kullandığı malzeme ve yöntemleri, uygulama süresini kayıt altına alarak, bu belgelemenin sonradan ulaşılabilir olmasını sağlaması,
Etkin koruma işlemleri tamamlanmamış objelere bozulma mekanizması; malzeme özellikleri, bozulma türü ve korunma derecesi göz önüne alınarak paketleme yapılması,
Tüm buluntuların ambalajları içinden çıkartılmadan tanınmasını sağlayacak biçimde etiketleme yapılması,
Farklı amaçlarla alınacak analiz örneklerinin buluntulara hiçbir kimyasal malzeme ile müdahale yapılmadan toplanması gerekmektedir.
Kazı koruma planlamasının yapılması
Kazı öncesinde
Kazı sırasında
Kazıdan sonra
Kazı öncesinde koruma planlaması
Koruma uygulamaları için gerekli bütçenin belirlenmesi,
Koruma personelinin sayısı ve nitelikleri,
Koruma malzemeleri,
Kazı koruma laboratuvarının nitelikleri,
Kazı sezonunun süresi,
Gereksinim duyulacak paketleme malzemesi
Kazı sırasında koruma planlaması
Beklenmeyen buluntular (mozaik, duvar resmi),
Uzman korumacının müdahalesini gerektiren karmaşık koruma işlemleri,
Kazı sezonu içinde etkin koruma işlemleri tamamlanamayan buluntular,
Etkin koruma sırasında kullanılacak malzemenin yokluğu,
Kazı sezonunun sonuna yakın gün ışığına çıkan buluntular
Kazı sonrasında koruma planlaması
Depolama ile ilgili işlemler,
Koruma malzemesi envanterinin hazırlanması,
Kazı sezonu içinde yapılan koruma işlemlerinin belgeleme raporu,
Gelecek kazı sezonunda etkin koruma işlemi yapılacak buluntular listesinin hazırlanması

Kazısı Yapılan Arkeoljik buluntuların yönetimi
Tanımlama ön kayıt/ belgeleme işlemleri, paketleme,nakil, depolama
Araştırma amacı ile yapılan koruma işlemleri
Geçici etkin koruma (stabilizasyon)
İlkeler; Asgari(minimum) müdahale
Geriye dönüşlülük( koruma malzeme ve yönetimi için)
Kazı alanında kalıcı ve etkili depolama
Kazısı tamamlanmış kalıntıların korunması (örenyeri)
Yöntemler
Yeniden toprakla örtme,
Geçici koruma düzenekleri (çatılar, barakalar)
Koruyucu çatılar,
Duvar üstlerinin yalıtılması,
Sağlamlaştırma ,
Bakım

Cam Malzeme Bilgisi

2016-09-30T08:09:00.000+03:00

Maddenin 3 hali;

Gaz Hali: Moleküller birbirlerinden oldukça uzaktırlar ve karmaşık bir biçimde hareket etmektedirler. Moleküller arasında birbirleri ile çarpışmaktan başka etkileşim yoktur.

Sıvı Hali: Moleküller çekim kuvvetleri nedeniyle birbirlerine yakın durmaktadırlar, ancak yerleri sabit ve kalıcı değildir. Düzensiz hareket halindedirler.

Kristal Hali: Kuvvetli çekim kuvvetleri sayesinde sabit ve hareketsiz olarak yer değiştirmeden durmaktadırlar. Her bir molekül belirli bir konumda olup, mükemmel bir düzene sahip üç boyutlu bir kafes örgüsü oluşturmaktadırlar.

Cam Hali :Cam maddenin hallerinden biridir. Camlar kristallerin ve sıvıların bazı özelliklerini yapısında birleştirmekle birlikte her ikisinden de belirgin biçimde farlıdırlar. Kristallerin mekanik sertliğine sahiptirler, fakat cam moleküllerinin rastgele ve düzensiz sıralanışları sıvılarınkine benzemektedir.

Camlar çok yüksek ısı derecelerinde kristal malzemelerin erimesi sonucunda ortaya çıkarlar.Bu eriyik soğuduğunda ise atomlar mükemmel bir kristal düzeni oluşturmadan, gelişi güzel bir biçimde birbirlerine kilitlenirler.

Camdan hemen her eşya üretilebilmektedir. Cam ürünler üç tip malzemeyi içerirler: Biçimlendiriciler cam bileşiminde yer alan en temel ve basit malzemelerdir. Eritilebilen ve soğutulduğunda cama dönüşebilen tüm kimyasal bileşikler bir biçimlendiricidir. Cam üretiminde yaygın olarak kullanılan biçimlendirici silis olup ,kumdan elde edilir. Silis: Silikon dioksit , camın temel maddelerinden biri olan mineraldir. Cam yapımında kullanılan en yaygın silis ise kumdur.

Akışkanlık veren maddeler, biçimlendiricilerin daha düşük ısı değerlerinde eriyebilmelerini sağlayan ve böylece ulaşılması kolay ısı derecelerinin elde edilmesini olası kılan maddelerdir.

Durağanlık ve denge sağlayan maddeler, biçimlendiriciler ve akışkanlık veren maddeler ile birleşerek, ortaya çıkan ürünün çözülmesini, eğilip bükülmesini veya dağılmasını engeller.

Cam üretiminde yaygın olarak kullanılan biçimlendirici silis olup, kumdan elde edilir.Ancak kumu eriyik hale getirebilmek için ısının 1850 0C'a kadar yükseltilmesi gerektiğinden, daha düşük ısı derecelerinde 1300 derece daha hızlı bir erime sağlayabilmek için akışkanlık veren maddeler karbonat, potas, potasyum hidrat, lityum karbonat kullanılır. Ancak akışkanlık veren maddeler camı kimyasal olarak kararsız hale getirdiğinden, su içinde çözülmeye yatkın veya istenmeyen kristal oluşumları ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle camı tek biçimli olarak üretebilmek ve özel yapısını bir arada tutabilmek için durağanlık ve denge sağlayıcı maddeler kullanılmaktadır.Bu maddeler arasında kireçtaşı,doğal kurşun oksit,alüminyum oksit, magnezyum oksit, baryum karbonat, çinko oksit, zirkonyum karbonat bulunmaktadır.

Camın Özellikleri

Mekanik açıdan sağlam : Cam doğal olarak sağlam bir malzemedir. Ancak üretim aşamasında ortaya çıkabilen yüzey kusur ve bozuklukları camı dayanıksız ve kırılgan hale getirebilmektedir. Yüzey kusurlarının azaltılması için üretim esnasında özel tavlama işlemi uygulanabilir.

Sert: Cam yüzeyi çizik ve aşınmalara karşı dayanıklıdır.

Esnek: Kırılma noktasına ulaşılıncaya dek esneyebilir ve daha sonra özgün biçimine geri döner.

Kimyasal bozulmaya karşı dayanıklı: Az sayıda kimyasal maddeden etkilenir; Çoğu endüstriyel ve besin asidine karşı dayanıklıdır.

Termal(Isı ile ilgili) Şoklara dayanıklı: Ani sıcaklık değişimleri yanı sıra şiddetli sıcak ve soğuğa karşı da dayanıklıdır.

Isıyı emer:Isıyı iletmek yerine bünyesinde tutar. Isıyı metalden daha iyi emer.

Optik özellikleri : Işığı yansıtır, eğip büker, yayar ve ışığı mükemmel biçimde soğurur.

Elektrik Yalıtımı: Elektrik akımına kuvvetle karşı koyar, elektriği verimli şekilde depolar.

Camın Keşfi ve Üretimi

Camın keşfine dair en erken olası tarih İ.Ö 4000 civarıdır;zira bilinen en eski cam objeler 4000 yıllık Mısır mezarlarında bulunmuşlardır. Ancak cam, tarih öncesi dönemlerde doğal haliyle var olmuş ve magmada ortaya çıkan camsı kayaçlar obsidyen olarak isimlendirilmişlerdir. Obsidyen yanardağda oluşan çok yüksek ve yoğun ısı silis kütlelerinin birbirlerine kaynaması ile ortaya çıkan sert camdır. İçindeki doğal katışkılar nedeniyle , genellikle parlak siyah ve opak halde görülürler; çok koyu kırmızı veya yeşil olanları da vardır. Obsidyen kıymıkları şeffaf veya yarı şeffaftırlar. Obsidyen ok ve mızrak ucu, bıçak ve benzer kesici aletler yapmak için sivriltilip, işlenerek İ.Ö 8000'den itibaren kullanılmış; amulet ve süs eşyalarının yapımında da değerlendirilmiştir. Eski Mısırlılar ise obsidyeni Anadolu topraklarından ve bugün ki İran'dan (Med veya Pers ülkesi) ithal etmişlerdir.

Cam üretimi ile ilgili olarak ileri sürülen fikirler ise, insanların metal eşya dökümü sırasında veya bir pişmiş kil parçasının kazara camlaşması sonucu keşfedildiği yönündedir. Bu konudaki en yaygın söylence ise, Romalı tarihçi genç Plinius'un (27-29) Doğa Tarihi adlı eserinde anlattığı üzere, camın Suriye kıyılarına çıkan Fenikeli tüccarlar tarafından keşfedildiği şeklindedir. Bu öyküye göre, Fenikeliler geminin kargosunu oluşturan güherçile (natron) bloklarını kumların üstüne yerleştirerek ocak olarak kullanmışlar ve ateş yakarak yemek pişirmeye başladıktan bir süre sonra, ateşin altındaki kumun eriyip sıvılaşarak aktığını görmüşlerdir. Akışkan bu sıvı soğuduğunda yeniden sertleşerek cama dönüşmüştür. Bu öyküye karşın, cam üretiminin nasıl başladığı bilinmemektedir. Ele geçen örneklerden anlaşıldığına göre, camın geliştirilmesi ve nitelikli bir hale gelmesi için yapılan deneyler, silisli kum (öğütülmüş kuarz çakılları) ile yüzeyde eriyen alkali(bazik) bir bağlayıcının kullanılmasına dayanır.Fayans olarak isimlendirilen bu malzeme bin yıldan uzun bir süre küçük süs eşyalarının üretiminde kullanılmıştır.

Fayans

Fayans kuarz kırıkları veya kum ile az miktarda kireç, natron veya kül karışımından oluşan silisli ve sırlı seramiklere verilen isimdir. Temel maddesi kumdan elde edilen kuarzdır. Mısır çöllerden dolayı silis açısından zengin olduğu için fayans üretimi yaygın şekilde görülür; ancak ürünün kalitesi açısından belli kum ocakları diğerlerinden daha fazla rağbet görmüştür. Kum saf silis değildir, kireçtaşı veya demir gibi katışık maddeler de içermektedir. Silis objenin yapımında kullanılan ana maddedir; ancak öğütülmüş silis/kuma biçim verilmesi kolay değildir ve su eklenerek hamur haline getirilse bile, ürün kuruduğunda parçalanıp ufalanır. Bu nedenle, fayans hamuruna kireç ve soda eklenerek kuarz taneciklerinin kuruduklarında birbirlerine bağlanması sağlanır. Ancak kuşkusuz asıl kuvvetlendirici fırınlamadır. Fayans objenin gövdesi soda-kireç-silis sırrı ile kaplanır ve bu karışımın içine bakır tozu katıldığı için de parlak mavi yeşil renk elde edilir. Fırınlandığında kuarz gövde üzerinde tipik mavi- yeşil camsı yüzey oluşur. Bunun yanı sıra, beyaz, sarı tonları, kırmızı tonları ve hatta ebruli kahverengi, siyah ve diğer ara tonlar da elde edilebilmektedir.

Tas Bozulmalari

2016-09-29T14:50:00.004+03:00

TAŞLARDA BOZULMA NEDENLERİ VE TÜRLERİ

Yapı malzemeleri, zaman ve çevre koşulları gibi çeşitli etkiler nedeniyle birtakım bozulmalara maruz kalırlar. Buna “alterasyon” da denir. Zaman içerisinde, bu bozulmaların etkisiyle zayıflar, sahip oldukları fiziksel ve mekanik özellikleri kaybetmeye başlarlar.

Bozulmalara karşı önlem alabilmek için, öncelikle bunların neden kaynaklandığını belirlemek gerekir. Tarihi eserin bozulmasına neden olan etkenleri ve yapının sorunlarını doğru ve erken anlamak, eserin ömrünü uzatmak için gerekli koruma yöntemlerini belirlemede ilk ve en önemli basamaktır.

Bozulmaya Yol Açan İç Nedenler

Taşın veya kullanıldığı yapının kendi özellikleri, bozulmaya yol açan iç nedenlerdir. Yapının konumu, bulunduğu zeminin özellikleri, taşın özellikleri, taşın seçimi ya da kullanımında yapılan hatalar (hatalı taş seçimi, hatalı teknik- detay kullanımı, kötü işçilik) bu gruba girer.

Yapının Konumu

Yapının bulunduğu yer (deniz kıyısı, yamaç veya dere yatağı), onun diğer etkilerden daha yoğun olarak zarar görmesine neden olabilir. Örnek olarak; Amasya’da baharda karların erimesi sonucu Yeşilırmak’ın taşması ve suların yükselmesi verilebilir.

İstanbul’da deniz kıyısında yer alan Ortaköy Camisi’nde de deniz suyunun, rüzgarın ve tuzun zarar verici etkileri vardır. Tarihi köprüler ise, hem akarsu taşkınları,dalgaların ayaklara vurması gibi doğrudan hasar verici etkilere maruz kalırlar; hem de uzun vadede su ve atmosfer koşullarından etkilenirler.

Amasya Yalıbolu Evleri

İstanbul Ortaköy Camii

Sivas Eğri Köprü

Zemin Özellikleri

Yapının üzerine oturduğu zeminin zayıf ve gevşek yapıda olması ya da fay hattı üzerinde yer alması, gözle görülen önemli hasarlara yol açabilir. Yapı yüklerinin dengeli bir şekilde dağılarak yapının oturduğu zemine iletilmesi gereklidir. Zemin, bu yükleri karşılayacak kadar kuvvetli ya da homojen değilse, yapıda hasar meydana gelir. Bu hasarların en belirgin olanı çatlaklardır. Özellikle kapı ve pencere boşluklarının köşelerinden başlayıp 45 derece açıyla yanlara doğru gelişen çatlaklar, cephede gözlenen düşeyden ayrılma ve oturma zemin sorunlarına işaret edebilir. Yapı temellerinin, zeminin yapısına uygun olarak doğru ölçülerde, teknik ve detaylarla inşa edilmesi gerekir.Zeminden kaynaklanan hasarların tanınması ve düzeltilmesi, zemin mühendislerinin uzmanlık alanına girmektedir. Ayrıntılı inceleme için bu uzmanlara danışılmalıdır.

Düşeyden ayrılma ve oturma

Temel taşlarının doğru yerleştirilememesi sonucu çökme

Zemin nedeniyle oluşan çatlaklar

Taşın Özellikleri

Taşın kendi yapısal özellikleri, hasar verici kaynakların malzemeye daha kolay etki etmesine yol açabilir. Taşın işlenebilirliği, homojenliği, su emme kapasitesi, kuruma hızı, boşlukluluk/ gözeneklilik, ısıl genleşme katsayısı, sertlik gibi fiziksel özellikleri; basınç, çekme ya da eğilmeye karşı gösterdiği direnç gibi mekanik özellikleri ve doğal oluşumu sırasında içerisine katılan madde ve minerallerdir. Bu özelliklere bağlı olarak taşlar, farklı derecelerde bozulmaya maruz kalır; benzer etkilere farklı tepki gösterebilirler.

Taşın Seçiminde ya da Kullanımında Yapılan Hatalar

Taşın ocaktan çıkarılması, işlenmesi, yapı elemanı olarak nerede kullanılacağına karar verilmesi ve yerine yerleştirilmesi sırasında yapılan hatalardır. Taş, ocaktan yanlış yöntemle çıkarılmış ya da özelliğine uygun olmayan bir şekilde, yanlış aletlerle işlenmiş ve yerine yerleştirilmiş olabilir. Örnek olarak, taşın zayıf olan bir bölümünden kesilen bloğun taşıyıcı yapı elemanı olarak kullanılması sakıncalıdır. Ya da yapısal özellikleri nedeniyle işlenmeye elverişli olmayan bir taşın işlenmiş olarak kullanılması, hızla bozulmasına yol açabilir.

Bozulmaya Yol Açan Dış Nedenler

Doğal Afetler

Aniden ortaya çıkan deprem, toprak kayması, sel, tayfun, yanardağ patlaması gibi doğa olayları tarihi çevrelerin, anıtların ve yapı malzemelerinin hasar görmesine neden olur.

Ayrıca, özellikle akarsu kenarındaki tarihi yerleşimler için su seviyesinin yükselmesi, güçlü akıntı, sel ve taşkınlar, yapı temellerini ve zemini olumsuz etkilediği için önemli hasar nedenleridir.

Deprem sonrası oluşan çatlak

Atmosfer Etkileri

Yapı malzemeleri, uzun yıllar boyunca iklimlere göre değişen çeşitli atmosfer etkilerine maruz kalırlar. Atmosfer etkileri, yapıların özellikle dış çevreye açık olan çatı, dış duvar ve cephelerinde kullanılan malzemeler üzerinde önemli sorunlara yol açarlar. Bu etkiler; suyun hareketi, ıslanma-kuruma, sıcaklık değişimleri, donma-erime, rüzgar, yağmur ve bunlarla taşınan çeşitli tuzlardır.

Suyun Hareketi

Su, yapı malzemelerine çeşitli şekillerde ulaşarak zarar verebilir: Su, yağmur suyu halinde yapının çatı, cephe gibi dışa açık bölümlerinden girebilir. Burada iki çeşit olumsuz etki vardır: Birincisi, doğrudan suya maruz kalan taş yüzeylerinin ıslanması ve suyun içeri girmesidir. Taşın alabileceğinden fazla suyu emmesi yani doygun hale gelmesi, bozulmasına, zayıflamasına ve zamanla işlevini yitirmesine neden olur. İkincisi, yapının herhangi bir yerinde bulunan çatlak veya delikten suyun içeri sızmasıdır. Fark edilemediği zaman ilerleyerek ciddi sorunlara yol açabilir.

Duvar örgüsünde suyun hareketi

Suyun buhar halinde malzemeye ulaşması, iç yapısında yoğuşmaya bağlı olarak çeşitli bozulmalara yol açar. Sıcaklık ve bağıl nemin fazla oluşu, bu hareketi hızlandırır.Kılcallık; yer altı sularının, yapı temellerinden başlayarak yukarı doğru yükselmesine denir. Suyun kılcal hareketi, önlem alınmadığı zaman özellikle gözenekli taşlarda daha hızlı ve zarar vericidir. Suyun ilerleyişi, malzemenin bünyesindeki çok küçük boyutlu gözeneklerin birleşmesinden doğan çekim kuvveti ile gerçekleşir.

Yer altı sularının yapı temellerinden başlayarak yükselmesi ile oluşan bozulma İstanbul Yeni Cami

Rutubet; yapının tümünü olumsuz etkileyebilen bir hasar nedenidir. Yalnızca taşın yapısını değil, tüm kârgir elemanların ve sıvanın da çözülüp dağılmasına, hatta bazı yapı elemanlarının işlevlerini yitirmesine yol açabilir. Özellikle yeterince havalanamayan iç mekanlarda, kötü koku, duvar yüzeylerinde ıslaklık, renklenme, çiçeklenme, tuzlanma ve hatta yosun oluşumu; rutubetin varlığına işaret eder.

Rutubet Etkisi

Sıcaklık Değişimi

Gün içerisinde doğal olarak meydana gelen sıcaklık farkları, belli bir zaman dilimi içerisinde meydana gelir. Yangın gibi özel durumlarda meydana gelen ani sıcaklık artışları ise termik şok olarak adlandırılır. Sıcaklık farkları, taşın iç yapısında ani değişimlere neden olur ve zaman içinde bozulmalara yol açar. Donma- Erime: Kış aylarında yağan kar, suyun sıvı halden katı hale geçişi sırasında taşın yapısında çeşitli baskılara sebep olur. Donma-erime nedeniyle taşın iç yapısında küçük çatlaklar meydana gelir. İşlemin uzun süre ve sık aralıklarla tekrar etmesi, taşın parçalanmasına sebep olur.

Hava Kirliliği

Doğal yapı taşlarının bozulmasında, hava kirliliğinin önemli etkisi vardır. Kirlilik, yoğun olarak sanayi bölgelerinde, fabrika ve üretim tesislerinin çevrelerinde meydana geldiği gibi;şehir merkezlerinde, ısınma sistemleri, taşıtlardan çıkan gazlar, akaryakıt kullanımı gibi nedenlerle de kolaylıkla ortaya çıkar.Havada bulunan karbon dioksit (CO2) ve kükürt dioksit (SO2), kuru halde ya da suyla birleşerek asit yağmuru halinde taş yüzeylerinde birikir. Bu işlem, taşların doğal bağlayıcılarının eriyerek uzaklaşmasına ve yüzeyde kabuk oluşumuna yol açar.Kirlilik etkisi uzun süreli olduğunda, kabuk giderek kalınlaşır. Kabuğun gerisinde farklı bozulmalar ve taşın iç yapısında değişimler devam eder. Kirliliğin etkisi, yapının konumuna,taşın kullanıldığı yere ve cinsine bağlıdır. Taşın özelliklerine göre, kirliliğin verdiği hasarın derecesi de değişir.

Trafik

Yoğun trafik, hem hava kirliliğine, hem de yolların çevrelerindeki yapılarda titreşimlere sebep olur. Tarihi yapıların çevrelerinde yolların açılması ve bu yollarda devam eden trafik nedeniyle, titreşimler meydana gelir.

Trafiğin Etkisi

Bozulma Türleri

Yüzey Kaybı

Taşın iç yapısına ya da dış etkilere bağlı olarak, çeşitli derecelerde yüzey kayıpları ortaya çıkar. Taş yüzeyi, su, rüzgar, ıslanma-kuruma gibi nedenlerle önce prüzlü hale gelir,ardından zayıflamaya ve gevşemeye başlar. İleriki süreçlerde yüzey, yıkandıkça çözünüp erimeye başlar ve aşınmaya devam eder.

Yüzey kaybı

Parça Kopması

Taşın bir bölümünün, gerisinde meydana gelen çeşitli etkiler nedeniyle ana kütleden ayrılmasıdır. Bu etkiler, taşın iç yapısında bir basınç oluşturarak, önce çatlaklara yol açar,ardından zayıflayan parçayı itmeye başlar. Örnek olarak, demir elemanların paslanması ve genişlemesi taşı patlatır; bazı parçaların zayıflayıp düşmesine neden olur.

Parça kopması

Boşluk- Delik

Taşların üzerinde ya da aralarında görülebilen boşluk ya da delikler, çeşitli boyutlarda olabilir. Bir elemanın monte edilmesi amacıyla taş yüzeyinde açılarak daha sonra kapatılmamış olan bir delik, örgüyü oluşturan bir elemanın yerinden düşmesiyle oluşan boşluklar veya örgüde meydana gelen bir kesinti bu grupta ele alınabilir.Bu boşluklar, suyun rahatlıkla toplanabileceği ya da bitkilerin gelişebileceği alanlar oldukları için sakıncalıdırlar. Boşluğun çevresindeki taşlar, hasar verici hava etkilerine açık ve daha korumasız hale gelirler; bu nedenle, diğer bozulma süreçlerini de hızlandırıcı etkisi vardır.

Boşluk-delik

Çatlak

Deprem etkisi, oturma, zeminin sağlam olmayışı, kazı yapılması gibi mekanik nedenler ya da taşın gerisindeki bir demir elemanın paslanıp genişlemesi gibi baskı yapıcı etkiler sonucunda, çatlaklar meydana gelir.

Kavlanma

Taş yüzeyine paralel olarak gelişen kabarma şeklindeki bozulmalardır; “kabuklanma” olarak da adlandırılır. Taşın yüzeyinde, kalınlığı 0,5-1 milimetreyi geçmeyen ince kabarmalar ve pul pul dökülmeler halinde görülür.

Yapraklanma

Taş yüzeyinin tabakalar halinde kabararak ayrılması şeklinde görülen bir bozulma türüdür.

Kabarmaya başlayan yüzey, yıpratıcı koşullar devam ettikçe yaprak görünümünde, çeşitli kalınlıklarda ve geniş tabakalar halinde ayrılmaya başlar . Tabakaların gerideki yüzeyle ilişkisi zayıflar ve zamanla dökülmeler meydana gelir.

Yüzey Kirliliği

Genellikle hava kirliliğine bağlı olarak ortaya çıkan, gri renkli ve yüzeyde ince bir tabaka halinde görülebilen oluşumlardır. Taş yüzeylerin yağmur suyu ile yıkanabilen bölümlerinde oluşan, genellikle ince, süreksiz ve yüzeysel kirlilikler bu grupta ele alınırlar.

Taşın cinsine ve kirliliği oluşturan kaynağa bağlı olarak; kirin rengi, yapısı ve yüzeyle ilişkisi de değişir. Özellikle gözenekli yapıdaki doğal taşlarda oyuklarda biriken kirlilik,önemli ve temizliği zor bir bozulma şeklidir. Kirliliğin durumuna ve taşın cinsine göre,temizleme yöntemi de farklılaşmaktadır.

Kabuk Oluşumu

Genellikle taş yüzeylerinin doğrudan yağmur suyu ile yıkanmayan bölümlerinde hava kirliliği sonucu meydana gelir. Kalın ve genellikle koyu gri-siyah renkli kabuk halinde görülen bir bozulma türüdür .

Çiçeklenme

Yüksek yoğunluklarda tuz etkisine maruz kalan taşlarda görülen bir bozulma şeklidir. Hava kirliliği, su, ıslanma-kuruma etkisi kullanılan kimyasal maddeler gibi çeşitli kaynaklardan taşın bünyesine giren tuzlar, taştaki gözeneklerin içinde birikirler. Taşın emdiği su miktarı ve havadaki bağıl nem oranı yüksek, rüzgarın hızı düşük ise, kuruma yavaşlar; çiçeklenme ve yüzey aşınmaları görülebilir.

Bitki Oluşumu

Rüzgarla taşınarak duvar örgüsü içindeki ufak boşluklara yerleşen tohumların, zaman içinde büyüyerek bitki haline gelmesidir. Bir biyolojik bozulma türü olan bitkilenme, duvarlarda,derz aralarında, taşların içindeki boşluklarda ya da çatı örtüsünde ortaya çıkabilir.

Korozyon

Demir elemanlarda görülen bir kimyasal bozulma şeklidir. Demirin, havadaki oksijen, su ya da bir tür asitle teması sonucunda oksitlenmesine ya da paslanmasına “korozyon” denir Bu asit, havadaki karbon dioksidin (CO2) suyla birleşmesi ile kolaylıkla oluşabilir.

Yer Kabugunun Malzemesi Taslar

2016-09-29T13:50:00.001+03:00

Yerkabuğu oluşumları ve özellikleri farklı olan taşlardan yapılmıştır.Taşlar tabiatta mevcut olan inorganik maddeler olarak bilinen minarellerin bir araya gelmesi ile oluşur.Bir taş tek bir minarelden meydana geldiği gibi birden fazla minarelden meydana gelebilir.

Örneğin; kalker kalsit mineralinden,granit ise kuvars, feldispat, mika minerallerinden meydana gelmektedir.

En yumuşak taş türü talk,en sert taş türü ise elmastır.

Püskürük (Mağmatik Katılaşım Taşlar)

Yerin derinliklerindeki eriyik halde maddelerden oluşan mağmanın bulunduğu yerden hareket ederek yeryüzüne veya yeryüzüne yakın çeşitli yerlerine sokulup soğuyarak katılaşması sonucu oluşur

Katılaşım kayalar diğer bütün taşların kökenini oluşturur

Özellikleri

Yapıları kristallidir.(taneli)

Tabakalanma yoktur.

Kütleler halindedirler.

İçlerinde fosil bulunmaz.

Asitten etkilenmezler.

Yer kabuğunun % 95 i püskürük taşlardan oluşur bu oran bazen % 25e kadar düşebilir

Ülkemizde en çok andezit bazalt granit bulunur.

Dış Püskürük Taşlar

Mağmanın yeryüzüne çıkarak soğuması sonucu oluşur

Bu taşlar yarı kristallidir çıkan mağma hava ile teması sonucu çabuk soğumaya geçtiğinden tam kristalleşme olmaz

Ülkemizde en çok andezit, bazalt, granit yaygındır

Başlıcaları ;liparit, katrantaşı, süngertaşı, inci taşı(perlit) ,trakit, andazit, bazalt

Ülkemizde Diyarbakır surları siyah bazalttan

Ankara kalesi pembe andezitten yapılmıştır Andezite Ankara taşı da denir.

Andezit

Perlit

Bazalt

Tüf

İç Püskürük Taşlar

Yerkabuğu içindeki mağmanın yeryüzüne çıkmadan katılaşması ile oluşur.Ağır ağır katılaştıklarından içindeki minareller iri billuridir.En güzel örneği Granittir. Ayrıca siyenit, diyorit, gabro

yer altında olmalarına karşın dış kuvvetlerin aşındırmasıyla yeryüzüne de çıkabilirler.

Granit

Siyenit

Damar Taşları

Mağmanın damar şeklinde boşluklarda soğuması ile oluşur.Pigmatid, aplid

Püskürük Tüfler(Volkan Tüfleri)

Volkanizma sonucu yeryüzüne ulaşan taşlardır.Volkan külü, volkan tüfü, volkan çakılı, volkan bombası, yonutaşı, anglomera(çakılkaya)Ülkemizde Nevşehir de Ürgüp, Göreme çevresinde peri bacalarında volkanik tüfler yaygın olarak görülür.

Tortul (Sediment) Taşlar

Bunların kaynağıda mağmadır ancak mağmatik taşlar yeryüzüne ulaşınca güneşlenme, akarsu ve rüzgar aşındırması gibi çeşitli dış olaylarla karşılaşır.Bunun sonucunda denizlerde göllerde akarsu boylarında çöllerde tortulanma yolu ile kat kat birikmiş yada çökeltilerle oluşmuş taşlardır.

Özellikleri

Yapıları kristalli taneli değildir.

İçlerinde fosil bulunabilir.

Tabakalı bir yapıdadırlar.

Asitten etkilenirler.

Fosiller bulundukları ortam ile yaşları hakkında bilgi verirler.

Kimyasal Tortul Taşlar

Suda eriyebilen kayatuzu, kalker,jips gibi kayaların önce suda erimesi daha sonra çökelmesiyle meydana gelen taşlardır.Traverten(kifikitaş),sarkıt dikit,tuz(kaya tuzu),kireç taşı(kalker), tebeşir, dolomit, değirmen taşı, çakmak taşı, boynuz taşı gibi.

Kalker

Traverten

Organik Tortul Taşlar

Canlıların(insan hayvan bitki) öldükten sonra kalıntılarının çökelerek birikmesi ve zamanla taşlaşması sonucu oluşur.Mercan kalkeri, turba(yertezeği) ,linyit, taşkömürü, antrasit, asfalt, tebeşir gibi.

Linyit

Oltu taşı

Fiziksel Tortul Taşlar

Akarsu rüzgar buzul ve dalgaların yeryüzündeki taşlardan kopardıkları parçaların çukur yerlerde birikmesi ve doğal bir çimento ile yapışması sonucu oluşur.

Yapışık taşlar: breş,konglomera(Çakılkaya) ,kumtaşı(Gre)

Kil soyu taşlar: kil, mil, lös, kayağantaşı, marn

Dağınık taşlar: kumlar, çakıllar,tozlar

Başkalaşım (Metamorfik Taşlar)

Katılaşım ve tortul kayaların yüksek sıcaklık ve basınç altında kalarak başkalaşmasıyla oluşan kayaçlardır. Basınç ve sıcaklığın etkisiyle taşların fiziksel ve kimyasal yapıları değişir sertleşir ve renkleri koyulaşır.

Özellikleri

Yapıları kristallidir taneli.Tabakalı ve sert yapıdadırlar.Fosil bulundurmazlar.Asitlerden etkilenmezler.

Kalker--------Mermer

Kil taşı--------Mikaşist

Kum taşı------Kuvarsit

Granit---------Gnays

Kömür----------Elmas

Ayrıca Serpantin,Amfibolit,Fillod gibi.

Kuvarsit

Mermer

Turkiye'de Restorasyon ve Konservasyon

2016-09-29T09:52:00.000+03:00

Taşınabilir ve taşınmaz kültür varlıklarını gelecek nesillere aktarmak için yapılan koruma çalışmalarına ve alınan önlemlere konservasyon denir.

Kültür varlıklarının aslına uygun olarak, asli malzemeden, asli yapım tekniğinden ve özgünlüğünden faydalanarak, mümkün olduğu kadar az müdahale ile koruyarak onarılmasına ise restorasyon denir.

Kültür varlıkları yönünden oldukça zengin olan ülkemizde kültürel mirasın korunarak gelecek nesillere aktarılabilmesi amacıyla yasalar çıkarılmış ve konu ile ilgili kurumlar oluşturulmuştur. Türkiye'deki kültür varlıklarının korunması amacına yönelik ilk düzenleme 1906 tarihinde yürürlüğe konulan “4. Asar-ı Atika Nizamnamesi” dir. 1914 yılında çıkarılan “Muhafaza-i Abidat Nizamnamesi” ile de taşınmaz kültür varlıklarının korunması amaçlanmıştır. Cumhuriyet döneminde 1931 yılında eski eserlerin korunma önlemlerinin belirlenmesi amacıyla bir komisyon kurulmuştur. Korumanın çevre boyutunun gündeme gelmesi ise, 1944 yılında “Eski Eserler ve Müzeler Birinci Danışma Komisyonu’nun toplanmasıyla olmuştur. 1951 yılında bir yasa ile kurulan “Gayrimenkul Eski Eserler ve Anıtlar Yüksek Kurulu”, koruma ile ilgili ilkeleri ve müdahale biçimlerini belirlemek, proje bazında karar vermek gibi görevler üstlenmiştir. 1973 yılında, kültür ve tabiat varlıklarının korunması, bakımı ve değerlendirilmesine ilişkin çağdaş kavram ve yaklaşımları içeren “Eski Eserler Yasası” yürürlüğe girmiştir. 1983 yılında çıkarılan “2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu” ve bu kanundaki bazı değişikliklere ilişkin 1987 yılında çıkarılan 3386 sayılı Kanun ile de taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarıyla ilgili tanımlar geliştirilmiş, karar ve denetim mekanizması olarak koruma kurulları oluşturulmuştur.

Türkiye’de restorasyon ve konservasyon çalışmalarında yetkili 7 adet kurum bulunmaktadır; Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu, Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulları Rölöve ve Anıtlar Müdürlükleri, İstanbul Restorasyon ve Konservasyon Merkez ve Bölge Laboratuvarı Müdürlükleri, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Koruma Uygulama ve Denetim Büroları (KUDEB), Milli Saraylar Daire Başkanlığı

Ülkemizde restorasyon konservasyon alanında lisans düzeyinde 4 yıllık eğitim veren 5 üniversite ön lisans düzeyinde 2 yıllık eğitim veren 48 Meslek Yüksek Okulu bulunmaktadır.