Revolta da freixa

Francisco Fernández Del Riego. "San Andrés de Teixido"

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 22 Dec 2022 17:30:00 +0000

O san Andrés mariñeiro colle a barca e non para de navegar ata arribar ao Cabo do Mundo, nas inmediacións da serra da Capelada, "a occidente do cabo Ortegal". Nesa "beiramar sen porto nin naos", de "soidade" e "lonxanía impoñentes" a barca converteuse en pedra. En Teixido, lugar sagrado xa en tempos dos druídas, ergueu san Andrés a súa ermida "sobre un rústico altar pagán".

Mais aquela soidade supón unha dura proba para a fe do apóstolo. Dálle as queixas a Xesús, que aínda "andaba pola terra, e chegara a Teixido na compaña de san Pedro". San Pedro "moqueábase" do seu compañeiro, pero Deus compadeceuse e fíxolle a promesa que hoxe é a cerna da nosa lenda: "Ninguén, nin morto nin vivo, se librará" de facer a peregrinaxe ao seu santuario, ou o que é o mesmo, a san Andrés de Teixido vai de morto quen non foi de vivo.

Exposto o miolo da crenza, o relato vai desenvolvendo os detalles da peregrinaxe: o espazo natural no que remata o camiñar dos romeiros, os camiños que conducen a el, os amilladoiros que os van marcando cos ofrecementos de pedras, as promesas que conducen os crentes ao santuario, os exvotos que se deixan, a herba namoradeira, os xuncos de ben parir, o respectuoso coidado cos animais que poden ser a encarnación dalgunha ánima, a descrición do templo, a proba do anaco de pan, o ramo de san Andrés, as figuriñas de pan... Referencia, en fin, todo obxecto e ritual que ten que ver coa crenza así como o seu valor simbólico. Tampouco esquece o autor as circunstancias históricas da fundación do santuario nin as lendas dos territorios veciños.

O relato comeza centrado na figura do apóstolo como protagonista da súa propia lenda, pero pouco a pouco o texto vai deixando os trazos de creación literaria para irse convertendo en texto divulgativo dun elemento da cultura galega, que arrinca dende os máis recuados tempos da nosa historia e que segue vivo e poderoso na actualidade. O que hoxe é lugar de peregrinación cristiá ou punto de atracción turístico fora xa lugar de culto naturalista en tempos pretéritos.

A natureza ten no conto un protagonismo sobranceiro que engole o elemento humano. Preséntase viva e personificada (característica tradicional na nosa literatura): "A montaña [...] mergullaba os seus pés no mar"; "Ollaban as pedras, falaban as follas, rían as augas, movíanse con vontade de seu o sol, a lúa, as estrelas, o ceo, a terra". Non é un simple escenario onde ocorren os feitos que se contan. É unha forza poderosa, chea de elementos simbólicos, que atrae os seres vivos ao seu seo e condiciona o seu destino. Do seu influxo nin se salva o apóstolo: "No sen fin dun camiñiño [...] demandábao unha voz moi fonda".

Pecha o relato co retorno á figura de san Andrés como dinamizador desa "peregrinaxe singular" que o autor, narrador en terceira persoa, nos acaba de contar.

_________________________________

FRANCISCO FERNÁNDEZ DEL RIEGO (1993). San Andrés de Teixido. Vigo: Ir Indo, (Contos do Castromil nº 24).

Sobre esta empresa de viaxeiros léase tamén os artigos de

Xosé González Martínez. "Cando a empresa Castromil facía país en Galicia arredor do seu idioma...", Mundiario 20-03-2015: https://www.mundiario.com/articulo/politica/cando-empresa-castromil-facia-pais/20150325142058028580.html
Marcos Pérez Pena. "100 anos do primeiro Castromil", Praza 30-06-2018: https://praza.gal/cultura/100-anos-do-primeiro-castromil

Imaxes procedentes da edición citada enriba.

Santiago Rodríguez Salinas. "Illote P. Barraca 16"

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 16 Dec 2022 17:27:00 +0000

Illote P. Barraca 16
Imaxe Editorial Galaxia

O título vén dado pola distribución do campo de Les Barcarès: "Illote P, barracón 16 será de aquí en diante o punto de referencia do novo aloxamento en Les Barcarès e o enderezo que lles comunicaremos aos nosos familiares e amigos" (p. 41). Gaiola de ouro en comparanza co de Saint Cyprien, pero sen deixar de ser presidio.

Santiago Rodríguez Salinas conta neste libro a peregrinaxe dos republicanos españois derrotados polos campos franceses de Saint Cyprien, Le Barcarès, Argelès-sur-Mer, Toulouse e, novamente, Argelès. O relato segue a cronoloxía dos feitos: saída de España; condución coma rabaño á praia de Saint-Cyprien; organización da concentración cos agravantes da suspicacia e da miseria (ausencia de condicións de habitabilidade, falta de comida e auga, indisposicións por debilidade e mala saúde: a disentería fixo unha feroz estragueira nos refuxiados). Entre os recursos para sobreviviren está o comercio e o trapicheo cos poucos bens que se poden levar ao lombo, a astucia para estafar os soldados brancos ou senegaleses... Pero as máis das veces os refuxiados eran despoxados das súas últimas posesións.

Ilustración da obra feita polo propio autor.
Imaxe ligada da Asociación Manuel Azaña

A carón do campo principal de Saint Cyprien montouse outro máis pequeno para os que desexaban volver a España. Aquí traza o autor a diferenza entre os idealistas e os que foron levados pola enxurrada dos acontecementos. No mesmo senso apunta o magro éxito da campaña de recrutamento de españois para a Lexión Estranxeira: os refuxiados loitaran por un ideal, non por unha paga; así o demostrou o alistamento voluntario de españois cando os nazis invadiron Francia. Aos que desexaban volver recomendábaselles conseguir padriños que os avalasen como xente de ben e bos españois. O tempo demostrou que eran máis trapela de cazador que protección para o regreso.

O cambio para o campo de Le Barcarès, mellor equipado, comporta unha vida menos dura pero tamén un cambio de concepto: de campo de refuxiados a campo de concentración. Así e todo, dentro das arameiras os exiliados tentan imitar unha vida normal, o máis parecido á vida nunha sociedade que convive en paz. Repártese a pouca comida, procúrase ocupar o moito tempo libre, organízanse celebracións, equipos de fútbol, improvísanse charangas, xorde un minúsculo comercio, prodúcense obxectos artísticos artesanais... Mais tampouco non faltan os ramallazos da España cainita que asoma tanto nun partido de fútbol coma na confrontación da ideoloxía política:

E como os españois parece que estamos condenados a dividir drasticamente en dúas as nosas opinións, negando toda virtude á parte contraria e atribuíndo as máis exquisitas esencias da veracidade ao noso propio pensamento, de onde xorden as dúas Españas irreconciliables, tamén aquí, seguindo esa intransixente actitude carpetovetónica, foron dous os equipos causantes do cisma [...] (p. 65).

Debuxo do autor publicado na obra.
Imaxe ligada da Asociación Manuel Azaña

Aínda coas lixeiras melloras do campo de Le Barcarès, as penurias son o pan de cada día e as pillerías para ilas caneando, malia resultaren creativas, supoñen penalizacións ao seren descubertas. A invasión de Francia polos nazis carrexa desconfianza, maior control e arbitrariedades para os refuxiados republicanos. Supuxo tamén o traslado ao campo de Argelès-sur-Mer, naquela altura ruinoso e abandonado. O frío e a fame cóanse polas fendas das paredes dos barracóns. con todo, a celebración de festas sinaladas como boamente se pode (o Nadal, por exemplo) axuda a manter o ánimo e a esperanza.

O recrutamento xeral decretado en Francia converte a moitos exiliados en soldados da lexión estranxeira ou obreiros industriais. Para o noso memorialista supón o remate da primeira "estancia nos campos de concentración franceses que durara catorce meses e medio" (p. 120).

O novo oficio non supón o remate da situación de provisionalidade. As longas xornadas laborais esixidas polo esforzo da guerra rematan co descanso nuns incómodos barracóns. As penurias alcanzaban tamén a aqueles exiliados que lograron formar un simulacro de vida familiar en vivendas alugadas.

As xornadas laborais son longas e esgotadoras, pero aínda así queda algún tempo de lecer que se ocupa en "deambular dun lado para outro" (p. 149) polas rúas e cafés de Toulouse (Square Wilson, Pont Neuf, alameda de Jean Jaurès, rue du Canal...).

O avance imparable do exército xermano provoca a chegada de refuxiados belgas. O día da sinatura do armisticio franco-alemán os españois son despedidos do traballo e concentrados novamente en Argelès-sur-Mer. Como represalia por unha lea cun soldado senegalés, na que o noso narrador non participara, un grupo de españois foi entregado ás autoridades franquistas. Caéronlle dous anos e medio en batallóns disciplinarios e medio máis de "servicio" militar obrigatorio.

Aquí pon fin ás súas memorias de refuxiado, vistas dende tempos de paz e democracia, narrados co ton e ánimo de quen ten sobrevivido a duras probas que non llas desexa nin aos inimigos. E non remata estas memorias sen un sentimentos de comprensión e agradecemento para as autoridades francesas que, malia o trato duro e inxusto propiciado aos refuxiados españois, practicaron "o nobre exercicio do dereito de asilo que sempre distinguiu o pobo francés" (p. 167. Outros fixeron menos. Tampouco precisa o lector moita imaxinación para supor como sería o ton e o ánimo do relato se o autor nos contase a experiencia dos tres anos de estancia nos campos españois.

As descricións de espazos e situacións preséntaas o narrador espidas de detalles, pero resultan abondo claras para que o lector vexa a magnitude da traxedia vivida polos refuxiados republicanos perdidos no espazo e no tempo:

A nosa vida transcorría monótona e aburrida, tendidos a maior parte do tempo sobre a area, que sempre foi elemento característico dos campos de concentración franceses de refuxiados, establecidos en longas praias sen vestixio ningún de vida vexetal que rompese a desértica aridez do panorama (p.33).

Nunha prosa clara e sinxela conta situacións dramáticas coma quen fala de feitos anódinos e cotiáns. O recurso ao humor permite crear esta sensación narrativa.

Á parte do inicio do exilio son poucas as datas que nos dá o autor, pero abondas para situármonos no contexto europeo do momento e das concecuencias que tivo para os refuxiados. Velaí as datas destacadas:

3-9-1939: estado de guerra Francia-Alemaña
4-10-1939: traslado ao campo de Argelès-sur-Mer porque o exército francés necesitaba as instalacións de Le Barcarès
febreiro de 1940: a marcha adversa da guerra para Francia converte os refuxiados "nun peso francamente molesto" que se reflicte "no parco das racións de comidas, que nunca foron abundantes" (p. 115)
13-2-1940: "O día trece fago os 23 anos. Coméntoo e Aniceto Martínez á vez que me felicita dime co seu fino humos andaluz 'Xa es maior de idade, de maneira que a partir de agora podes andar só pala vida'. Río do consello que chega con case catro anos de atraso" (p. 116)
14-6-1940: cae París.
22-6-1940: sinatura do armisticio Francia-Alemaña, que "Hitler, en desquite polo Tratado de Versalles, impón que se realice, como na guerra do 14, no bosque de Compiègne, no mesmo vagón utilizado daquela [...] (p. 153)

Como se pode apreciar, o autor pertence a esa xeración de mozos que maduraron a marchas forzadas, levados polos duros acontecementos que lles tocou vivir. O regreso forzoso a España supúxolle tres anos de prisión e a entrada nesa etapa que o poeta Celso Emilio Ferreiro etiquetou como longa noite de pedra.

_________________________________

SANTIAGO RODRÍGUEZ SALINAS. Illote P. Barraca 16. Vigo, Galaxia 2021.

Holodomor tamén para as linguas

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 23 Feb 2021 19:16:00 +0000

Imaxe: Galipedia: Holodomor

Hambruna roja. La guerra de Stalin contra Ucrania, de Anne Applebaum (Barcelona, Penguin Random House, 2019) non se centra só no periodo da fame negra (1932-34), senón que fai unha aproximación á "cuestión ucraniana" dende a Idade Media para explicar como non foi posible un Estado soberano ata finais do século XX.

Lingua e cultura ucraínas estaban xa definidas na Idade Media. A identidade nacional foise conformando ao longo da historia, sobre todo nos séculos XVII e XVIII, e foi recoñecida por intlectuais de prestixio: "L'Ucraine a toujours aspiré à être libre", deixou escrito Voltaire. Non ocorría o mesmo coas marcas territoriais, polo menos no seu lado occidental. Se cadra foi este o detalle que propiciou o baile de donos, nomeadamente polacos e rusos, que andaban á retesía para o reparto da torta.

Como vén sendo habitual cando se trata de chamarse a donos dunha leira allea cómpre eliminar as marcas que a identifiquen. E así se tentou facer coa lingua, a cultura e os elementos simbólicos ucraínos, con maior ou menor intensidade e con diversos métodos, ao longo da historia. O uso da fame provocada intencionadamente para someter o país é o fío condutor do libro de Applebaum. A crueldade de Stalin fixo da fame a principal ferramenta para converter a Ucraína nunha provincia sen identidade da Rusia soviética e, asemade, para ir dando aviso a outros territorios do que podían esperar se non musgaban a orella.

Os mortos por fame e os desprazados cóntanse por millóns. Os anos da fame negra (1932-34) transcorreron baixo a bota soviética, pero pode afirmarse que fartura --salvo de miseria-- non a houbo na zona en toda a primeira metade do século XX. Mortos e superviventes non só padeceron privación de comida, vestido e vivenda; tamén padeceron outras privacións de carácter inmaterial. Este é o aspecto no que imos reparar aquí.

Nas leas armadas producidas ao longo da historia entre os distintos amos do territorio téñense atopado soldados de fala ucraína en ambos os bandos contendentes, mais isto non foi atranco para consideraren os ucraínos, independentemente do bando que lles tocase, como distintos na lingua, usos, costumes, relixión, música, comidas... As afectacións viñan cando tal recoñecida identidade non interesaba á parte dominante. Por exemplo, os burócratas e mesmo os académicos rusos consideraban o ucraíno como un dialecto do ruso, un patois, que "non tiña dereito a unha existencia independente (cfr. p. 18) e usábase entre escritores rusos como elemento caracterizador da fala dos labregos.

Os polacos, pola súa vez, insistían en considerar as terras ucraínas como "fronteira non civilizada á que eles levaron a cultura e as institucións do Estado" (p. 19). Como as clases dominantes que falaban outras linguas distintas do ucraíno se asentaban en zonas urbanas e os monolingües ucraínos ocupaban as zonas rurais non se tardou en considerar estas zonas como "retrógadas e primitivas", consideración da que non se librou o idioma. E a escolla desta lingua por parte dos intelectuais comportáballes a sospeita de subversivos ou antisistema. Por suposto, estaba fóra do ámbito oficial pero era o idioma poético e de ámbito privado. No século XIX gañou a etiqueta non sempre santa de "nacionalista", que baixo o imperio ruso significaba unha ameaza para o goberno central o mesmo que para os boxeviques que se fixeron posteriormente co poder. A súa prohibición baseouse na falacia de que non era un idioma. No fondo estaba o medo a que a normalización do ucraíno en todos os ámbitos (ensino, xustiza, administración, lexislación...) suporía unha "alteración perigosa" para a unidade do Estado. Isto significou manter unha boa parte da poboación no analfabetismo ou nunha deficiente formación educativa, así como a trasfega de falantes para o ruso porque era a lingua na que podían progresar socialmente. Baixo o poder dos tsares prohibíronse libros, publicacións, libretos musicais e teatro en ucraíno, así como as actividades das agrupacións da sociedade civil. Paralelamente, cara ao territorio ucraíno foron atraéndose xentes doutras falas co engado da industrialización das cidades. Todas estas medidas foron corrixidas e aumentadas a medida que os soviets se afianzaron no poder. Cando se carece de Estado e de poder político a literatura e a arte convértense na canle do espírito patriótico. Nin que dicir ten que canda a independencia política e o crecemento económico medran a produción e a difusión lingüística e mais o orgullo e a paga emocional que os falantes ofrecen ao seu idioma.

A traxectoria normalizadora non durou moito e coa chegada dos bolxeviques ao poder revirouse de vez, nomeadamente baixo a etapa staliniana. Stalin concibía a Ucraína economicamente como despensa e politicamente como provincia sen identidade. E non dubidou en empregar toda a forza do poder, do exército vermello e do aparello de propaganda para o logro dos seus obxectivos. Así que tornou a prohibición da prensa ucraína, botouse o idioma fóra das aulas, pecháronse teatros, elimináronse libros de texto e outros materiais e non volveron editar as gramáticas e dicionarios doutras épocas; podíaselle disparar impunemente a calquera que falase ucraíno ou o parecese (p. 91). Acompañáronse estas accións coa aniquilación das elites e cunha feroz campaña de demonización ideolóxica das manifestacións culturais en ucraíno. Converteuse este idioma nunha lingua inferior, de aldeáns, de granxa (pp. 90-1), fronte ao ruso, idioma superior e urbano. Expresarse en ucraíno era identificarse como "pequenoburgués", "nacionalista", "contrarrevolucionario" (p. 91), etiquetas que podían levar a calquera ao cárcere, ao gulag ou ao paredón. Creose, en definitiva, un clima no que toda relación coa lingua nai resultase tóxica e perigosa.

Malia a hostilidade amosada dende o poder, o programa de sometemento non deu acabado coa identificación do país coa súa lingua e a súa cultura. E a Ucraína figura nos mapas dende 1991 como país independente co ucraíno como lingua oficial. Como se pode supoñer, a maioría da poboación tamén coñece o ruso, froito da pertenza á URSS. Tamén padece outras secuelas menos gratas froito desa mesma relación.

Todo este drama histórico do que nos fala Anne Applebaum (negado por algúns onte e hoxe), ocorrido nun país tan afastado de nós xeografica e culturalmente, ecoa con estraña familiaridade no proceso lingüicida vivido no noroeste ibérico. ¿Va que si? Se cadra, é no momento presente onde se aprecian as diferenzas. Mais este é outro cantar.

Deixo aquí un par de recensións da obra referida:

Adam Hochschild, "Hambruna roja. La guerra de Stalin contra Ucrania", El Cultural, 18-02-2019: https://elcultural.com/Hambruna-roja-La-guerra-de-Stalin-contra-Ucrania.
Rodrigo, "Hambruna roja - Anne Applebaum", Hislibris: https://www.hislibris.com/hambruna-roja-anne-applebaum/

Ricardo Carvalho Calero. Algunhas achegas na rede

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 03 May 2020 10:18:00 +0000

Designación homenaxeado Letras Galegas 2020

Imaxe: Cultura galega.org

"Sete académicos reivindican o impulso orixinal de Carvalho para o Día das Letras", Sermos Galiza, 17-06-2019: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/academicos-reivindican-impulso-orixinal-carvalho-dia-das-letras/20190617140830080907.html
Héctor J. Porto, "Ricardo Carvalho Calero será o autor homenaxeado no Día das Letras 2020", La Voz de Galicia, 19-06-2019: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/06/19/ricardo-carvalho-calero-sera-autor-homenaxeado-dia-das-letras-2020/0003_201906G19P34991.htm
Andrea Presedo, "Carvalho Calero, xa tocaba", La Voz de Galicia, 20-06-2019: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/06/20/carvalho-calero-xa-tocaba/0003_201906G20P38991.htm
M. O., "2020, ano Carvalho Calero", Sermos Galiza, 22-06-2019: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/2020-ano-carvalho-calero/20190621130328081117.html
E. Eiroa, "Carvalho Calero terá o Día das Letras [...], La Voz de Galicia, 22-06-2019: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/06/22/span-langglcarvalho-calero-tera-dia-das-letras-ampla-maioria-na-ragspan/00031561208508921106605.htm

Sobre o autor

Ricardo Carballo [Carvalho] Calero na páxina da Real Academia Galega: https://academia.gal/letras-actual
Ricardo Carballo Calero. Entrada na Galipedia: https://gl.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Carballo_Calero
Letras Galegas 2020, Praza Pública: https://praza.gal/temas/letras-galegas-2020/todo
Día das Letras Galegas 2020, Sermos Galiza: https://www.sermosgaliza.gal/tags/diadasletrasgalegas2020
Ricardo Carballo Calero, Día das Letras Galegas 2020.Consello da Cultura Galega:http://consellodacultura.gal/diadasletrasgalegas/2020/
Ricardo Carvalho Calero (1910-1990). Biografía, obra e outros documentos no Centro de Documentación da AELG: https://www.aelg.gal/centro-documentacion/autores-as/ricardo-carvalho-calero
Centenário Carvalho Calero (1910-1990): https://carvalhocalero2010.net/
2020 - Ricardo Carvalho Calero. O Portal da Lingua Galega, Xunta de Galicia. Biografía, documentación e programa e actividades relacionadas coa homenaxe a Ricardo Carvalho Calero: https://www.lingua.gal/letras-galegas/contido_0058/2020-ricardo-carvalho-calero
Primavera das Letras 2020: Letras para contar un país. Botóns. Portal Galego de Educación: https://botons.eu/2020/03/03/primavera-das-letras-2020-letras-para-contar-un-pais/
X. L. Axeitos, "Silueta de urxencia dun humanista galego", La Voz de Galicia, 20-06-2019 https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/06/20/span-langglsilueta-urxencia-dun-humanista-galego-span/0003_201906G20P39_COPY991.htm
B. P., "Carvalho Calero, a 25 anos do seu pasamento", Sermos Galiza, 24-03-2015: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/comunidade-sermos/carvalho-calero-25-anos-do-seu-pasamento/20150323230727036043.html
"25 anos despois: as dúas mortes de Carvalho Calero", Sermos Galiza, 26-03-2015: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/sermos-galiza-publica-aberto-fondo-carvalho-calero/20190624102305081165.html
"O tesouro bibliográfico de Carvalho Calero atópase no Parlamento", Sermos Galiza, 23-06-2019: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/biblioteca-carvalho-calero-atopase-parlamento/20190623173925081154.html
Xesús Fraga, "Carvalho Calero, poeta, narrador e un moi influínte ensaísta", La Voz de Galicia, 23-06-2019: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/06/23/span-langglpoeta-narrador-moi-influinte-ensaistaspan/0003_201906G23P36994.htm
Ramiro Vidal Alvarinho, "Carvalho Calero como epicentro das nossas contradiçons", Praza, 24-06-2019: https://praza.gal/opinion/carvalho-calero-como-epicentro-das-nossas-contradicons
David Lombao, "Carvalho Calero, "modesto espectador" do Estatuto galego de 1936", Praza, 28-06-2019: https://praza.gal/politica/carvalho-calero-modesto-espectador-do-estatuto-galego-de-1936
Suso de Toro, "Carvalho Calero segue vivo", Sermos Galiza, 30-06-2019:https://www.sermosgaliza.gal/opinion/suso-de-toro/carvalho-calero-segue-vivo/20190628104018081338.html
Ramón Varela Puñal, "Carvalho Calero, adail do reintegracionismo", Sermos Galiza, 03-07-2019: https://www.sermosgaliza.gal/opinion/ramon-varela-punal/carvalho-calero-adail-do-reintegracionismo/20190626110534081233.html
Xosé Lois García, "Ricardo Carvalho Calero e a superación do silencio", Sermos Galiza, 04-07-2019: https://www.sermosgaliza.gal/opinion/xose-lois-garcia/rivardo-carvalho-calero-superacion-do-silencio/20190703113754081488.html
J. Arneiros Torcela, "Carvalho Calero también fue un gran educador", Faro de Vigo, 30-07-2019: https://www.farodevigo.es/opinion/2019/07/30/carvalho-calero-gran-educador/2147583.html
Ricardo Carvalho Calero, construtor do galego, na páxina web de AGAL: https://carvalho2020.gal/
José A. Ponte Far, "Carballo Calero y Torrente Ballester: una estrecha relación", La Voz de Galicia, 26-04-2021: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2021/04/26/aclarando-malentendidos/0003_202104G26P27991.htm

Sobre a obra literaria

A xente da Barreira. Entrada na Galipedia: https://gl.wikipedia.org/wiki/A_xente_da_Barreira
Xosé M. Dobarro, "A xente da Barreira, a primeira novela galega da posguerra", La Voz de Galicia, 12-05-2002: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/television/2002/05/12/xente-da-barreira-primeira-novela-galega-da-posguerra/0003_1084417.htm
Scórpio. Entrada na Galipedia: https://gl.wikipedia.org/wiki/Sc%C3%B3rpio
"Unidade didática: Scórpio e Carvalho Calero". Ligazón na páxina de Através Editora: https://www.atraves-editora.com/produto/scorpio/
Henrique Rabuñal, "Carvalho Calero na historia do noso teatro", en adiante.gal: https://adiante.gal/carvalho-calero-na-historia-do-noso-teatro/
Laura Tato Fontaíña, "O teatro de Ricardo Carvalho Calero". Ligazón para acceder a este traballo de investigación no Repositorio da Universidade da Coruña: https://ruc.udc.es/dspace/handle/2183/13127
Óscar Iglesias, "O teatro soñado de Carvalho Calero", El País, 18-3-2011. Recensión do estudo de Manuel Castelao Elucidación da sombra.Análise e interpretación de dúas pezas teatrais de Carvalho Calero (Laiovento): https://elpais.com/diario/2011/03/18/galicia/1300447110_850215.html
Héctor Cajaraville, "O teatro é ideal para que o alumnado coñeza a Carvalho Calero", Faro de Vigo, 10-3-2020: https://www.faroeduca.es/faro-educacion/suplemento-10032020/carvalho-calero.html
Francisco Salinas Portugal, "Carvalho Calero poeta: a palabra no exilio". Ligazón para este estudo na páxina do Repositorio da Universidade da Coruña: https://ruc.udc.es/dspace/handle/2183/13125
Xosé Ramón López Boullón, "A Compostela de Scórpio", La Voz de Galicia, 3-5-2021: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/santiago/santiago/2021/05/03/carvalho-era-unha-gran-figura-referente-case-mito-na-facultade/0003_202105S3C8994.htm

Noticias para a homenaxe

Ramón Nicolás, "Nada galego lle foi alleo", La Voz de Galicia, 14-05-2020: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2020/05/14/span-langgl-galego-lle-foi-alleospan/0003_202005G14P42993.htm

Viale Moutinho. "Manhas do gato pardo"

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 28 Jan 2020 12:46:00 +0000

José Viale Moutinho preséntanos nesta obriña a adaptación de media ducia de contos populares rusos:

"Manhas do gato pardo"
"Urso pateta"
"Raposa rapozeca e cegonha de bico comprido"
"A união faz a força"
"Casa panela de barro"
"Comer, beber, rir e fugir"

1. En "Manhas do gato pardo" (que dá título a toda a colectánea) temos un gato demasiado lambón ao que a dona bota fóra da casa despois de lle quentar a pelella. Mallado e choroso vai camiñando na procura de novo acubillo. Vano acompañar na viaxe o carneiro e o bode, convencidos polo gato de que poden rematar nun bo asado. Van atopando outros animais polo camiño: uns, amigos, coma o oso; outros, inimigos, coma os lobos. O gato mañoso vainos librando dos perigos que poidan aparecer por eses camiños do mundo.
O relato ten unha estrutura semellante á dos músicos de Bremen, mais nesta vagabundaxe os protagonistas non se propoñen lograr un obxectivo definido, senón que semellan preferir ir tirando sen rumbo e procurar saír sans e salvos dos perigos que se lle presenten. Máis que un equipo solidario semellan un grupo dirixido por un líder astuto --o gato-- que os fai actuar en proveito de todos, aínda que lles custe algún sacrificio.

2. Un oso parvo e un labrador aproveitado de máis son os protagonistas desta breve historia. O labrador vai convencendo o oso de que, no canto de comelo, resultaríalle máis beneficioso colaborar con el. Pero o humanao resulta ser unha grade que leva todos os terróns e o babeco do oso queda sempre a velas vir. Canso dos abusos do labrador, o oso encabúxase e estrágalle os cultivos de xeito que ninguén saca proveito do campo. No remate de contas, labrador e oso non se poden ver.

3. O mesmo resultado, aínda que desenvolvido con métodos máis sutís, é ao que se chega na historia da raposa e a cegoña. A actitude aproveitada da primeira e o pago coa mesma moeda da segunda fan que se perda unha boa amizade. É o que ten querer quedar ben sen facer gasto.

4. O resultado contrario acádase cun cambio de actitude. No relato "A união faz a força" demóstrase que a colaboración honesta entre individuos, aínda que non se leven ben, dá sempre bo resultado sen que ninguén saia prexudicado.
Tamén demostra que sae a conta confiar na sabedoría dos vellos.

5. Na casiña da panela de barro vanse xuntando animaliños diversos que gustan do acubillo e viven felices nel ata que chega un oso paspallán e abusón que lles escacha o refuxio. Tamén neste relato a unión fai a forza e a acumulación de recursos dos amigos serve para lle dar ao oso unha lección inesquecible.

6. En "Comer, beber, rir e fugir" un pobre estorniño vese obrigado a facerlle o traballo suxo a un raposo que o ameazaba con paparlle os fillos. Canso do insaciable extorsionador, acaba por tenderlle unha trampa para que o raposo acabe nas mans dos cazadores.

Velaí, pois, media ducia de historias populares que nos agasallan a vellos e novos con consellos útiles para a vida en calquera lugar e tempo.

_______________________
Viale Moutinho: Manhas do gato pardo. (A ra que ri), Lisboa, Plátano Editora.
Ilustracións: João Luís.

A lingua da terra natal

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 20 Nov 2019 11:19:00 +0000

"A lingua da terra natal é o alimento espiritual das almas sinxelas. O idioma é o bálsamo que mitiga a nostalxia do expatriado. [...] A comunidade do idioma é unha das que máis influíron na formación da Patria e por este motivo os conquistadores sempre trataron de arrincar as linguas propias dos pobos anexionados; e os pobos vencidos sempre defenderon o seu idioma como o derradeiro resto da súa indepencia".

A quen escribiu esas palabras executárono, canda outras once persoas, na estrada Coruña-Ferrol o once ou doce de setembro de 1936. Non tivo xuízo. Chamábase Arturo Noguerol Buján. Non foi un acto de amor o que o levou a unha foxa común do cemiterio de Serantes. Tampouco se pode dicir del que fose delincuente, nin separatista, nin fanático impositor de galego excluínte ou como lle queira chamar o gobernante "de turno". Nin fai falla ser lingüista para saber que unhas linguas espertan máis afectos ca outras.
En fin... Para sabermos máis podemos botar unha ollada ao libro de Jesús-Fernando Román Alonso (2003): Arturo Noguerol. Xornalista, arbitrista e financeiro do Galeguismo. (Galegos na Historia), Vigo, Ir Indo. (Cita e imaxe tiradas deste libro, pp. 25 e 49 respectivamente).

"Extraordinario" (de Antón Lopo. Léxico-3

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 15 Nov 2019 18:57:00 +0000

Extraordinario. Léxico-3

Este test tamén se basea no léxico da novela Extraordinario, de Antón Lopo. É tan sinxelo coma os dous anteriores. Consiste en sinalar, de entre as palabras da lista, aquela que se axeite á definición que se dá na cabeceira da pregunta.

"Extraordinario", de Antón Lopo. Léxico-2

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 11 Nov 2019 18:55:00 +0000

Extraordinario. Léxico-2

Velaquí outro test aínda máis faciliño có anterior sobre o léxico de Extraordinario, novela de Antón Lopo.
O que se pide é sinalar as palabras que conteñan unha valoración negativa ou marcar como positivas aquelas que non suxiran tal valoración.

"Extraordinario", de Antón Lopo. Léxico-1

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 05 Nov 2019 11:13:00 +0000

Extraordinario. Léxico-1

Este test de léxico baséase en Extraordinario, novela de Antón Lopo que ten como eixo temático as relacións no seo da familia.
O test resulta faciliño e completalo ocupa menos de cinco minutos. Para realizalo cómpre premer na ligazón.
Agradécese a comunicación das meteduras de zoca que se atopen. Deséxase un bo divertimento.

Imaxe: Extraordinario/Editorial Galaxia

Xoán C. Abad / Evaristo Pereira: "O soño crebado. Da República á Guerra Civil en Vigo e na súa bisbarra"

noreply@blogger.com (Unknown) — Sun, 03 Nov 2019 19:11:00 +0000

Imaxe: O soño crebado/IEV

O soño crebado é unha exposición amena e didáctica sobre a aniquilación da II República polo bando vencedor da Guerra Civil de 1936. O título é unha declaración de intencións: recolle o sentir tanto daqueles que viviron os feitos narrados coma dos que xa nados na ditadura e mesmo na actual democracia percibiron aquel intento de réxime político como unha ventá aberta á esperanza que se atrancou de golpe. A obra é unha achega clarificadora a ese período traumático da historia das Españas que aínda alporiza hoxe a algúns sectores políticos que xa non viviron os feitos pero que deben de se considerar herdeiros do bando vencedor. Neste "caderno didáctico" non se xulga nin se condena; expóñense sinxelamente os feitos sen tapullos nin preocupación pola corrección política.

Cómpre sinalar que a obra é máis ambiciosa do que o título suxire: o marco cronolóxico esténdese dende as etapas precedentes á República ata os anos posteriores ao remate da II Guerra Mundial; o espazo xeográfico expándese máis alá de Vigo e bisbarra, e os feitos narrados, mesmo sendo locais, poden considerarse exemplos concretos dun estilo de actuación extrapolable ao resto da Península e a outros países europeos. Non estamos, xa que logo, ante un humilde caderno didáctico de historia local, senón ante un auténtico tratado que estuda unha etapa concreta da virulenta historia do século XX partindo dun escenario local pero sen deixar de ollo o espazo global que inflúe sobre ela.

Expostos os precedentes dos tempos da República, o estudo céntrase na esperanza que esperta o novo réxime na sociedade, especialmente entre as clases populares, nos vaivéns padecidos pola incipiente República, no levantamento militar e, conseguido o control do territorio polo exército sublevado, nas consecuencias que tivo na bisbarra o desenvolvemento da guerra: recrutamento de soldados para as distintas frontes, requisa de medios materias, control da poboación por medios violentos (detencións, xuízos sumarísimos, paseos, sacas, fusilamentos...) e accións de propaganda para xustificación e lucimento do bando vitorioso. Os mecanismos de defensa dos leais á República crean entobados, fuxidos e guerrilleiros. A marcha da guerra provoca na cidade e bisbarra a habilitación de cuartelillos, centros de detención, campos de concentración, hospitais...

A traxedia tórnase máis vívida cando escenario e personaxes resultan familiares. A información gráfica que se achega amósase eficaz neste sentido. Na inmensa traxedia que supón o exterminio do inimigo interior (los malos españoles) hai episodios que puideron ser publicados no exilio polos que deron fuxido das gadoupas dos perseguidores. Outros malamente lograron resistir a corrosión do tempo e o sudario de silencio con que os taparon os vencedores. E outros episodios especialmente punxentes tiveron desenvolvemento literario, coma o das vítimas do bou Eva, ás que Unha morte lanzal, de Julián Rodríguez Novo, rende sentida homenaxe. No estudo aparecen nomes de infausta memoria pola súa crueldade e nomes de xentes que non merecían a morte que lles deron. O libro recórdanos todos: uns para que deprendamos a non repetir a historia, outros para devolverlles a honra que a barbarie lles roubou. Entre os miles de títulos publicados sobre o tema aquí tratado, este "caderno didáctico" que temos entre mans resulta ser un bo antídoto contra a desmemoria.
____________________________________________
Xoán C. Abad / Evaristo Pereira: O soño crebado. Da República á Guerra Civil en Vigo e na súa bisbarra. Vigo, Instituto de Estudos Vigueses, 2019.

Lewis Grassic Gibbon: "Canción de solpor"

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 21 Oct 2019 10:52:00 +0000

Imaxe: Irmás Cartoné

Gibbon cóntanos a historia dun anaco de terra escocesa, chamado Kinraddie na novela, e dos seus poboadores dende tempos remotos ata o final da I Guerra Mundial.

A novela estrutúrase en tres partes. O Preludio, de ritmo narrativo lento, serve de presentación da terra e dos seus posuidores dende tempos idos ata os actuais. Coñecemos unha morea de personaxes e algunhas das súas peculiaridades, pero sen chegar ao nivel de desenvolvemento que acadarán na parte central, a Canción. Esta parte subdivídese en catro tramos --Decrúa, Sacha, Sementeira e Colleita-- e céntrase sobre todo na vida de Chris Tavendale (de solteira Guthrie) e do seu contorno. Na terceira parte, o Epiludio, péchase a historia: os que sobreviven tentan sobreporse á desfeita da guerra convencidos de que o seu mundo acabou e o que nese momento comeza vai ser moi diferente, pero non necesariamente mellor.

No miolo dese mundo narrado por Gibbon está Chris Guthrie, a súa familia e a súa pequena granxa. Seguimos os trafegos e os días da protagonista de nena a muller madura. Sufrimos canda ela as penalidades dunha familia numerosa gobernada por un pai moi traballador, pero tamén brután e pouco afectuoso. Asistimos ao esborrallamento desa familia, que comeza co suicidio da nai superada polas penalidades da vida e que decide levar con ela os fillos máis novos, a marcha-fuga do resto dos irmáns e, finalmente, a morte do pai.

Dictiografía

Lewis Grassic Gibbon, Canción de solpor. Presentación editorial: http://irmascartone.com/canci%C3%B3n-de-solpor.html
Canción de solpor, Lecturafilia: https://lecturafilia.com/2018/11/08/cancion-de-solpor/
"Canción de solpor de Lewis Grassic Gibbon - Fermoso himno aos tempos idos", A Profa, 15-12-2018: http://aprofa.gal/2018/12/15/cancion-de-solpor-de-lewis-grassic-gibbon-fermoso-himno-aos-tempos-idos/
Daniel Salgado, "De como o rural escocés se asomou ás turbulencias do século XX", Sermos Galiza, 22-10-2018: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/rural-escoces-asomou-turbulencias-do-seculo-xx/20181018114316072939.html

__________________________
Lewis Grassic Gibbon, Canción de solpor. Compostela, Irmás Cartoné, 2018. Trad. Celia Recarey Rendo.

Avelina Pérez: "Ás oito da tarde, cando morren as nais"

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 16 Oct 2019 17:46:00 +0000

A liberdade dos nosos soños non debe renderse á lóxica do teatro.

As pantasmas dos seus soños non deben fecharse nos límites da escena.

Imaxe: Blog Edicións Xerais

Ábrese o pano do texto con esta cita de Insultos ao público, de Peter Handke, autor ao que Avelina Pérez homenaxea con esta peza.
A sala convértese en escenario e, no escenario, a actriz actuará como espectadora ata o remate do espectáculo co apagado das luces no patio de butacas.
Os personaxes que forman o colectivo do público semellan vivir fóra de si mesmos. Soltan frases sobre as súas vivencias, frases que manifestan sistematicamente a frustración que os goberna e cargan sobre a actriz a responsabilidade de lles dar sentido ás súas vidas, que sexa a actriz quen apañe a pataca quente, que para iso pagaron entrada.
A actitude da actriz non acepta converterse nesa nai desaparecida do público e, con palabras máis diplomáticas, acaba por lles dicir que cadaquén se ature a si mesmo.
O público encárnano individuos sen personalidade, ridículos nas súas pretensións. A actriz non goza do pracer de actuar porque o espectáculo verdadeiro está na actuación do público, nel está o centro da acción.

Dictiografía

Páxina web de AveLina Pérez: http://www.avelinaperez.com/#
Sobre "Ás oito da tarde, cando morren as nais", en contextoteatral.es: http://www.contextoteatral.es/asoitodatardecandomorrenasnais.html
Ás oito da tarde, cando morren as nais, no blog de Edicións Xerais: https://blog.xerais.gal/2019/novidade-as-oito-da-tarde-cando-morren-as-nais-de-avelina-perez-un-canto-coral-sustentado-no-absoluto-baleiro/
"Visión irónica do teatro", en erregueté. revista galega de teatro: https://erreguete.gal/2019/05/02/editadas-as-obras-ganadoras-dos-premios-rafael-dieste-manuel-maria/

Noticias sobre Peter Handke, enriba citado:

Héctor J. Porto: "Peter Handke, un escritor tan arriesgado como incómodo", La Voz de Galicia, 10-10-2019: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/cultura/2019/10/10/peter-handke-escritor-arriesgado-incomodo/00031570709664675999901.htm
Mónica Zas Marcos: "Cinco libros de Peter Handke [...]", eldiario.es, 10-10-2019: https://www.eldiario.es/cultura/libros/Libros-Handke-Nobel-carnicero-balcanes_0_951205390.html
Daniel Salgado: "Os editores galegos do libro maldito de Peter Handke", Sermos Galiza, 15-10-2019: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/editores-galegos-do-libro-maldito-peter-handke/20191014172438085216.html
Daniel Salgado: "Só un Peter Handke en galego", Sermos Galiza, 10-10-2019: https://www.sermosgaliza.gal/articulo/cultura/so-peter-handke-galego/20191010171727085077.html

________________________________________________
Avelina Pérez: Ás oito da tarde, cando morren as nais.Vigo, AGADIC / edicións Xerais, 2019. Premio Álvaro Cunqueiro para textos teatrais 2018.

Personaxes: 3 mulleres e 3 homes, repartidos en dous grupos: público / actriz.

Robert Seethaler: "Unha vida enteira"

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 15 Oct 2019 10:24:00 +0000

Cóntanos a vida de Andreas Egger. Unha vida enteira que aparece sintetizada nun parágrafo inzado de verbos:

Segundo a partida de nacemento, que ao seu xuízo non valía nin a tinta do selo, Egger tiña setenta e nove anos. Aguantara máis do que cría posible, e en termos xerais podía estar satisfeito. Sobrevivira á súa infancia, á guerra e a un alude. Nunca estivera tan mal que non puidese traballar, abrira unha cantidade incalculable de buracos na rocha e probablemente cortara árbores dabondo para alimentar durante un inverno as estufas de toda unha cidade. A súa vida pendera moitas veces dun fío, entre o ceo e a terra, e durante os últimos anos como guía turístico aprendera máis das persoas do que podía abarcar. Que el soubese, non cargaba con ningunha culpa digna de mención, e nunca caera nas tentacións do mundo: as borracheiras, as prostitutas ou a gula. Construíra unha casa, durmira en infinidade de camas, cortes, caixas de camións e unhas cantas noites mesmo nun caixón de madeira ruso. Amara. E intuíra ata onde podía levar o amor. Vira dous homes camiñar pola Lúa. Nunca estivera no apuro de crer en Deus, e a morte non lle daba medo.

Imaxe: culturagalega.org

O parágrafo segue algo máis, pero xa con detalles que lle poñen ramo a todo o anteriormente dito. Andreas Egger, malia non queixarse, non tivo moito que lle agradecer á vida. Sen pais que termasen del, acaba na casa dun tío que o trata con crueldade. Unha malleira déixao coxo e condiciona o seu negro futuro. Como compensación, a natureza dótao dunha grande fortaleza física e mental que lle vai permitir sobrevivir malia as precarias condicións que marcan a súa existencia. Velaí o único triunfo na vida de Andreas Egger, a súa capacidade de resistencia.

Cando o seu corpo alcanza un tamaño que lle permite defenderse do seu escravizador, Andreas enfróntase a el, abandónao e comeza a andaina vital en solitario nun mundo inhóspito e nun contorno social hostil. Nin o medio nin a sociedade regalan nada. Andreas pagará en todo momento co esforzo necesario para seguir resistindo.

Seethaler cóntanos a vida enteira do protagonista escollendo etapas clave do seu desenvolvemento: nenez desgraciada, morte da parella embarazada baixo un alude, traballo no teleférico, recrutamento para a guerra, campo de prisioneiros, retorno e cambio de traballo e, derradeiramente, reencontro coa natureza. Malia non estenderse en detalles, a vida non curta de Andreas Egger queda completa ante os ollos do lector. Unha vida tan sinxela como dura, sufrida dignamente en soidade, narrada coa brevidade que lle corresponde ao home de poucas palabras que é o personaxe de Andreas Egger.

Fálase d' Unha vida enteira en Lecturafilia: https://lecturafilia.com/2019/02/15/unha-vida-enteira/
_____________________________
Robert Seethaler, Unha vida enteira.Cangas, Rinoceronte Editora, 2018. Trad. Moisés Barcia.

Francesco Marciuliano: "Podería facerlle pis enriba e outros poemas de gatos"

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 03 Oct 2019 18:48:00 +0000

Imaxe: Lata de sal

Un libro escrito por quen sen dúbida sente un gran amor polos gatos e que lle resultará de agradable lectura a quen guste da compañía destes animaliños. Atoparase con escenas que lle parecerán familiares porque a obra vai contando poeticamente feitos e actitudes destes felices felinos.

A obra artéllase en catro partes (Familia, Traballo, Xogo, Existencia) que conforman outros tantos eixos temáticos. Unha brevísima introdución dá a idea xeral do poemario: cando un gato entra na vida dun humano convértese no seu xefe. O texto vai acompañado de simpáticas fotografías de gatos de varia pelaxe.

A voz de F. Marciuliano traduce para linguaxe humana os sentimentos, afectos, desafectos, problemas, beneficios... que xorden na relación dos felinos cos bípedes. Relacións que non sempre son amorosas, desinteresadas ou cordiais. Aos humanos, por exemplo, moléstalles esa teimosía dos gatos por marcar territorio, ou a desorde que causan os seus xogos, ou que esfarrapen o sofá, ou que desfagan a cama, ou que lles rouben o seu espazo favorito. Os gatos, pola contra, non levan ben que os bañen, nin que os desparasiten, nin que entren competidores na relación. E aínda levan peor que os castren.

Así e todo, os gatos esfórzanse por entender os humanos e consideran que paga a pena ter un bípede por mascota.
_____________________
Francesco Marciuliano: Podería facerlle pis enriba e outros poemas de gatos. Madrid, Lata de sal, 2015.

"Tendréis envidia de los muertos"

noreply@blogger.com (Unknown) — Fri, 07 Jun 2019 10:16:00 +0000

Imaxe:Historia de Iberia Vieja 162

Leo na revista Historia de Iberia Vieja (número 162, decembro de 2018) o artigo "Campos de concentración en España", de Bruno Cardeñosa. Censa o autor 188 campos e dá detalles do trato exquisito que recibían os inquilinos desas residencias. Trato que sintetiza perfectamente a frase premonitoria de Ernesto Giménez Caballero: "Tendréis envidia de los muertos". Un estudo máis amplo e recente de Carlos Hernández, Los campos de concentración de Franco, aumenta a cifra en bastantes máis.
Para saber do trato que recibían os presos remítome, para empezar, ás fontes enriba sinaladas. Soamente quixera reparar na toponimia do mapa que acompaña o artigo citado, porque se trata da toponimia dos amos dos campos de concentración. Case que o único estraño é a posición de Camposancos. Os topónimos deturpados a machadazos levan camiño de se converteren nun endemismo. Houbo un coñecido defensor do galeguismo cordial que considerou tales nomes como "sinónimos enriquecedores". Non logro saber o que enriquecen. E hai xente que vai máis alá e que se nega redondamente a recoñecer que os lugares tivesen outro nome que el de siempre porque toda la vida se llamó así.
Pero se ningún topónimo do noroeste resulta impronunciable para calquera falante do leste do valado de grelos (greloseto para entendérmonos), ¿a que vén tanta teimosía na deturpación? Pois a única razón que queda é a que se le no pé dun debuxo de Castelao: a nosa terra non é nosa. Cómpre indicarlles claramente aos mandados que non son donos da súa terra, que o nome que lle puxeron non vale, que saiban de vez que lles varreron a terra de debaixo dos pés.
Se houbo xente que tivo o callo de "hospedar" unha boa masa de concidadáns en campos de concentración ou mesmo de deixar a un semellante enterrado coma un can danado nunha foxa descoñecida e viñeron despois outras xentes que prefiren deixar a cousa como está para non desenterrar odios... calquera cuestión lingüicida pareceralles unha brincadeira que non ten lles por que tocar a moral. Así que, quen queira vivir en Ourense, Rianxo ou Sanxenxo que saiba que estaría a vivir nunha distopía. O sensato é vivir en Orense, Rianjo, Puebla del Caramiñal...

J. L. Graña Muíño: "Itinerario do botellón"

noreply@blogger.com (Unknown) — Wed, 30 Jan 2019 19:13:00 +0000

Imaxe: Fervenza Edicións

Itinerario do botellón desenvolve sobre o escenario as posturas que distintos colectivos sociais adoptan sobre este hábito de divertimento da mocidade.
O desenvolvemento escénico ponse en marcha cando o hábito xa se considera un problema social: moreas de xente nova concentrada en lugares emblemáticos, intoxicacións etílicas, abusos, espectáculo pouco estético e toneladas de lixo ciscadas ao remate da festa.
A partir de aí, cada grupo actuante enfoca o problema segundo o vello método de nadar e gardar a roupa. Os políticos (P) ao mando procuran evitar que a situación se descontrole e cause perda de votos; os empresarios (E) aproveitados tentan sacar tallada de clientes e institucións; os mozos (M) teiman en non perder a súa inocente diversión; os manifestantes, nomeadamente os traballadores do servizo de limpeza "externalizado", ocupan prazas e rúas reivindicando uns dereitos prexudicados indirectamente polo botellón.
Os axentes implicados non analizan a fondo a situación; simplemente procuran afastar o problema cambiándoo de sitio. Non pretenden darlle unha solución, senón aparcalo, facelo invisible, que non moleste. E se de paso pode aproveitarse comenenciudamente, mel na filloa.
Os personaxes non levan nome. Mesmo os máis individualizados, salientados da masa, pensan, falan e actúan como membros dun grupo social. Así e todo, dentro dos grupos de políticos, empresarios e mozos pódense apreciar diferentes sensibilidades: desde os que amosan unha relativa conciencia social ata os de pertegaza e pallougada. Pero o elo que os une a todos é a pretensión de arrimar a brasa á súa sardiña. O resto da sociedade amosa o seu sentir nas manifestacións.
A peza desenvólvese en dous actos. No primeiro (20 escenas) desenvólvese toda a problemática causada polo botellón, agudizada pola folga dos empregados da limpeza que reclaman melloras laborais. O segundo acto (dúas escenas curtas) cumpre o papel de epílogo: cae o peso da representación sobre os mozos que son, no fondo, as vítimas da situación. Os mozos que nos falan amosan un sentido común de xente madura, e o seu diagnóstico é moito máis obxectivo e atinado ca o dos políticos e empresarios porque é plenamente consciente da cruel realidade e brindan:

M1.- (Resignado) Acabo de entendelo: non somos ninguén. [...]

M1.- Por nós, que non somos ninguén!
M2.- Por todos os ninguén froito do botellón!

Dictiografía

Noticia da presentación de Itinerario do botellón, noticieirogalego.com, 10-10-2017: http://www.noticieirogalego.com/2017/10/jose-luis-grana-muino-presenta-en-mino-o-libro-itinerario-do-botellon/
Manuel F. Vieites: "O botellón e outros desastres. Unha mirada crítica", Faro de Vigo, 08-02-2018. Ligazón para o documento no Centro de Documentación da AELG: https://www.aelg.gal/centro-documentacion/autores-as/j-l-grana-muino/paratextos

_________________________________
J. L. Graña Muíño: Itinerario do botellón. (A Pinguela. Teatro para ler e representar), Silleda, Fervenza Edicións, 2017. Colaboración da promotora e construtora Bamarti.
Personaxes: 4 P, 4 M, 4 E + número impreciso de manifestantes.

Ödön von Horváth: "Mocidade sen deus"

noreply@blogger.com (Unknown) — Tue, 08 Jan 2019 11:09:00 +0000

Imaxe: Irmás Cartoné

Mocidade sen deus é unha novela ambientada no período de entreguerras que narra a consolidación do nazismo no poder. O narrador, mestre de escola, describe todo o proceso de embrutecemento dunha sociedade a partir dunha anécdota que lle tornou a vida imposible e acabou por mandalo ao exilio.
Unha simple reconvención a un alumno para recordarlle que os negros tamén son persoas carréxalle ao profesor, ademais dun alcume, toda unha cadea de amargas consecuencias: a protesta cabreada dun pai, o escrito de rexeitamento asinado polos alumnos, a chamada de atención do director, a expulsión do centro, a inhabilitación para o traballo...
No relato de todo este proceso imos vendo como se vai producindo un profundo cambio social e o tipo de xente que, activa ou pasivamente, vive ese cambio. O profesor narrador non é un home de acción nin ten grandes aspiracións: tan só pretende ter un medio de vida e vivir en paz consigo mesmo e co resto do mundo. Pero posuír un agudo sentido crítico e importarlle a verdade convérteo, a el e aos que coma el son, en pandotes da historia cando os que a escriben esixen obediencia cega e entrega total á súa causa sen ningún tipo de reflexión. Os traballos de clase descobren unha masa de alumnos sen ideas propias que só manifestan o que di a propaganda.
A educación (para a guerra) é unha peza importante nese cambio e ao profesor non lle queda outra que colaborar. Pero pensa:

E penso nos dous axudantes da vangarda, no sarxento da reserva, ao que aínda lle toca comandar, e nos soldados de madeira cos que se fan as prácticas de tiro; acórdame o director e N e o seu pai, o mestre na panadeiro n a batalla de filipos; e penso na serraría que xa non serra, e nos accionistas que, a pesar de todo, gañan máis, e no xendarme, que sorrí, e no cura, que bebe, e nos negros, que non teñen dereito a vivir, e nos desempregados da serraría, que traballan desde a casa a obra feita sen que lles dea para vivir, e na inspección educativa e nos cativos desnutridos. E nos peixes (p. 47).

O profesor tenta sobrevivir, mais conserva unha actitude belixerante, moi afastada do cínico colaboracionismo do director que só aspira a chegar a unha tranquila xubilación. A deontoloxía empurra o docente a plantar cara a esa sociedade amansada á que pretenden chegar os gobernantes. O sistema facilitará, asemade, un clima apto para a actividade de individuos psicópatas. Fracasará: "Non deixes nada aquí! O negro vai para onda os negros". Pero marcha convencido de que lle falta á mocidade o deus da Verdade.
A novela describe o proceso de dicotomización da sociedade, como se van conformando dous tipos humanos con valores, actitudes e comportamentos enfrontados. Por un lado, as "malas herbas" (marxinais) e polo outro os "ollos de peixe" (que teñen ollos impávidos, de odio; son os que campan e trunfan no novo réxime; na súa cabeciña só entran as ideas simples das consignas, que toman como verdades indiscutibles).
Nesta situación de triunfo das ideas paifocas, o pacifista profesor, que fora mobilizado na I Guerra Mundial, séntese perdido, ve os seus ideais frustrados e consómeo a desilusión vital.
Tamén se senten perdidas as persoas con sentido crítico. Ás veces non chegan a verbalizar o pensamento e o narrador transmíteo como pensamento oculto, como "ganas de dicir" que non chegan a manifestarse.
A plasmación deste desasosego refórzase con recursos literarios como o cambio de punto de vista cando o narrador fala consigo mesmo ou cando semella dirixirse a un interlocutor ausente; ou cando semella dirixirse a un interlocutor ausente; ou con parágrafos que son unha frase curta ou unha única palabra, pero que en conxunto pintan unha situación abafante para o narrador e fóra do seu control.
Mocidade sen deus resulta ser unha lectura esclarecedora e útil para entender o pasado e tamén para aprender a sobrevivir en situacións de radicalización social. Unha lectura especialmente interesante neste tempo que conmemoramos efemérides coma o centenario da fin da I Guerra Mundial. Unha lectura que nos aprende que os "deuses" que nos venden dende o poder non son máis que "un negocio sucio".

Dictiografía

Diego Ameixeiras, "Olor a fascismo", La Voz de Galicia, 27-10-2017: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/fugas/2017/10/27/olor-fascismomocidade-sen-deus/0003_201710SF27P8992.htm

__________________________________
Ödön von Horváth: Mocidade sen deus. Compostela, Irmás Cartoné, 2017. Trad. Patricia Buján Otero.

Isabel Blanco: "María Vinyals. Un talento rebelde"

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 27 Dec 2018 11:05:00 +0000

Imaxe: Belagua

Esta biografía novelada de María Vinyals que nos presenta Isabel Blanco é un logrado "axuste de contas coa historia" (p. 120). O libro, pensado para xente nova especialmente, ten dous propósitos: divulgar e concienciar; ambos os dous logrados con creces.
A autora recorre a un vello fantasma que tece un relato de amor platónico coa protagonista e enraíza coa longa historia do castelo, isto é, con outra caste de ocupantes e outros usos dese espazo. A pantasma narradora transmite unha forte carga sentimental.
A obra esperta no lector maduro a necesidade de achegarse con máis profundidade á figura da biografada. A traxectoria vital de María Vinyals súmase á de tantos outros fillos do país que non mereceron a mala sorte que sufriron, que foron esmagados po circunstancias históricas que botaron a perder o seu talento e o seu esforzo.
Recuperar a memoria de figuras como María Vinyals e honralas fará delas fermento de ilusión e esperanza e animará a seguir o seu exemplo a cantas xeracións veñan detrás. Recuperar a memoria é recuperar o sentido da vida.

Dictiografía

Manrique Fernández, "Isabel Blanco, María Vinyals, un talento rebelde", en Comarcas na rede, 17-08-2018: http://www.comarcasnarede.com/colaboradores/o-meu-andel/item/10923-isabel-blanco-maria-vinyals-un-talento-rebelde
Luz Beloso, "María Vinyals. Un talento rebelde", en Luz Beloso Ilustración, 07-06-2018: https://dibujosbeloso.blogspot.com/2018/06/maria-vinyals-un-talento-rebelde.html
Uxía Pérez, "Un libro para coñecer a dimensión de María Vinyals", Metropolitano, 05-06-2018: https://metropolitano.gal/gafapasta/un-libro-para-conecer-a-dimension-de-maria-vinyals/

_________________
Isabel Blanco, María Vinyals. Un talento rebelde. Deputación de Pontevedra / Belagua, 2018. Ilustracións de Luz Beloso.

Sandra Cisneros: "A casa de Mango Street"

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 29 Oct 2018 19:21:00 +0000

Imaxe: Sushi Books

"En inglés o meu nome sería Hope. En español ten demasiadas letras. Significa tristura, significa espera".

Unha narradora noviña e sensible, que leva o simbólico nome de Esperanza, vai contando retallos da súa vida, da familia, amigos e veciños. Tampouco escapan ao seu ollar inquisitivo o espazo e os obxectos que conforman o mundo no que vive. Un mundo ao que se sente allea e que lle resulta hostil. Nin sequera a casa de Mango Street lle parece un fogar, malia que para o pai resulte un paso adiante na loita por lograr unha vida digna. Son poucos os trazos que describen a casa, pero abonda co adverbio da pregunta que ponen boca dunha profesora --Vives aí?-- para que o lector imaxine como son as condicións de vida dos inmigrantes hispanos nese arrabalde de Chicago.

Á parte da casa, que dá título a obra, cobran especial relevancia os zapatos. O calzado pode arruinarlle o día a narradora ou darlle un plus de seguridade. Non son os zapatos de Cinsenta, pero Esperanza considera que cando chegue a encher os zapatos da nai terá logrado a madurez necesaria e a capacidade para enfrontarse ao mundo.

Levar é unha vida digna é o pensamento que guía todos os esforzos da rapaciña narradora. E para logralo sabe que ten que escapar das gadoupas dese submundo no que vive e non retornar a el ata que estea en condicións de rescatar a outros. Porque Esperanza pensa en volver "polos que non poden saír".

Mentres tal non ocorre vainos pondo ante os ollos, en pequenos relatos, as condicións do seu mundo marxinal. Cada relato ten o seu tema central e o seu protagonista; poderían considerarse como pezas autónomas no conxunto da obra, pero non por iso deixan de dar unha visión global do mundo que nos describen. O lector non sente que se rompa o fío do relato que desenvolve a narradora.

A súa voz doce e sensible non agocha a dureza da vida que levan as xentes do arrabalde: baleiro social dos anglófonos, que van cambiando de barrio a medida que se achegan os hispanos; escaseza de medios económicos; infravivendas; maltrato, especialmente sufrido polas mulleres; rapazas que maduran antes de tempo e que soñan cun marido que as saque da pobreza, pero que lles matará os soños e converterá a vida nun inferno; mulleres e fillos abandonados; illamento provocado polo descoñecemento do idioma; escaseza de posibilidades de promoción social... En fin, todas as condicións posibles que xeran na narradora o devezo de resistir e pelexar por unha vida digna, vivida nunha casa de seu que non será a de Mango Street.

Dictiografía

A casa de Mango Street. Presentación editorial: http://rinoceronte.gal/sushibooks/tenda.php?op=ver&id=1384
A casa de Mango Street. Na páxina culturagalega.org: http://culturagalega.gal/lg3/novidade.php?Cod_prdccn=1414
"A casa de Mango Street, de Sandra Cisneros", no Caderno da crítica, 14-07-2014: https://cadernodacritica.wordpress.com/2014/07/14/a-casa-de-mango-street-de-sandra-cisneros/

_________________
Sandra Cisneros, A casa de Mango Street. Cangas do Morrazo, Sushi Books, 2014. Tradución de Alicia Meléndez Sousa.

"Unha verdade amarga" (de Celia Díaz Núñez). Cuestionario

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 10 Sep 2018 15:37:00 +0000

Imaxe: Unha verdade amarga/Galaxia

Solto este cuestionario sobre Unha verdade amarga, de Celia Díaz Núñez, coa intención de que sirva para o faladoiro do club de lectura da novela.

CUESTIONARIO

No título da novela figura Unha verdade amarga, pero ao longo da lectura podemos detallar algunhas máis que foron marcando a vida dos personaxes. Ponde algúns exemplos.
Daniel di: “Todo home ten dereito a saber quen é. E para iso un ten que coñecer quen foron seus pais” (p. 16). ¿Que outros dereitos pode ter unha persoa segundo a lectura da novela?
Botar man do esquecemento ou do silencio é un recurso utilizado polas familias da novela cando están ante un asunto espiñento. ¿Que opinión vos merece tal recurso? ¿É realmente útil? ¿Resolve ou neutraliza os conflitos? ¿Serve para vivir en paz?
Na novela hai dous matrimonios (Venancio-Pilar; Daniel-Silvia) que herdan a historia conflitiva que se desenvolve no relato. ¿Que semellanzas e que diferenzas hai entre estes dous matrimonios? ¿Que papel desempeña cada un dos membros desas parellas?
Entre Aurelio e Alberte (avó e neto) establécese unha relación moi especial. ¿Que é o característico desa relación?
O álbum de fotos, a caixiña de costura e a cama de ferro convértense na novela nun interesante recurso literario. ¿Que partido lle saca a autora a tal recurso?
Dende un punto de vista social, Aurelio e Alberte presentan un onte e un hoxe. Establecede unha posible cronoloxía e comentade as condicións de vida de cada etapa.
Fagamos un exercicio de lectura ficción: na novela (p. ex. cap. 4) hai historias que puideron ser e non foron. Xoguemos a facer propostas que cambien o fío argumental do relato. ¿Poden considerase estas historias que non foron como outras verdades amargas?
Ademais do tango “Naranjo en flor” hai outras composicións citadas na novela “‘A canzone ‘e Napule”, “Volver”). ¿Que función desempeñan as cancións no relato?
Ademais das datas citadas expresamente (1943, 1963), ¿que feitos ou obxectos nos axudan a situarnos no tempo?
O tema da morte ten unhas poucas variantes nesta novela. comentade o efecto que causa nas familias. Reparade especialmente no tempo previo á fin do ser querido.
Os personaxes móvense da aldea para a cidade. ¿Que supuxo ese cambio nas súas vidas? ¿Trátase só dun desprazamento persoal ou pode aplicarse a todo o país? No último caso, ¿que consecuencias sociais tivo tal cambio?
“Mais ao cabo, os vellos segredos de familia sempre acaban por aflorar porque nin o amor nin o rancor poden agocharse eternamente” (p. 66). Debatede sobre a importancia da memoria e da desmemoria na vida das persoas, das familias e da sociedade.
A idea de xustiza segundo os personaxes da novela.
¿Podería facerse unha imaxe da evolución da sociedade seguindo os modelos de coche de que se fala na novela? ¿E da crise económica? [Pódese empezar o coloquio polo capítulo 15].
¿Que idea do feminismo nos dá Carlos, o irmán de Pilar? [Cap. 15]
Na novela cóntansenos pequenas historias de parellas. ¿Que as mantén unidas ou que as fai separar?
Comentade a situación en que quedaban as viúvas da xeración de Lola Pereira. [p. 114]
¿Que opinión vos merece o control parental sobre os amores adolescentes? ¿Que caso ou casos se dan na novela?
¿Está xustificado o odio que sente Silvia contra os Salgado? [Cap. 21]
¿Viviu realmente enganado Aurelio Salgado sobre a realidade do seu suposto fillo bastardo?

Rolda pola república das letras-200. Agosto de 2018

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 03 Sep 2018 18:45:00 +0000

Xavier Alcalá, The making of
[...] conta a historia dun escritor que, grazas a un xornalista galego coñecido como Cholo, indaga na vida de Alfredo Mosquera, o Coghomelo, un emigrante galego chegado a Arxentina nos anos 30 que colaborou cos nazis durante a Segunda Guerra Mundial (Borja Casal/X.F., La Voz de Galicia, 01-08-2018).
Emma Pedreira, Antídoto
-Cada vez que damos un paso adiante estamos deixando cousas atrás. O libro completo fala diso, de como avanzamos tendo que pechar portas. De como, para saír de certos espazos, hai que romper eses espazos. Estamos rompendo cousas a través das rupturas sentimentais e emocionais. Sempre imos cara a un futuro que nunca vén (entrevista de Borja Casal / X. F., La Voz de Galicia,03-08-2018).
Xosé Constenla, O colapso territorial en Galiza
O colapso territorial constitúe o resultado da influencia que exerce a lóxica do capitalismo en combinación cunha serie de factores de tipo político e cultural. Nesta situación, emerxen dous procesos que tenden a reducir de xeito dramático a complexidade do territorio: por un lado, a diminución da humanización do espazo; isto dos usos sociais sobre o espazo (non só en termos demográficos); por outro, a perda da biodiversidade e o establecemento dunha paisaxe que resulta unha plasmación de determinados intereses empresariais (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública).
Alberto Ramos, A simetría das bestas
A obra trata, segundo indica Ramos, «da integración, do trauma e sobre todo de Caridad Verdet, a protagonista, que é a maior das bestas, non por fealdade, senón pola necesidade de adaptarse a un medio hostil para sobrevivir» (B. Casal / B. P., La Voz de Galicia, 06-08-2018).
Xabier Quiroga, O cabo do mundo; Manuel Gago, O exército de fume
O escritor Xabier Quiroga [...] debuxa en O cabo do mundo [...] un protagonista que, indica, «está no límite da vida» por mor dunha enfermidade, e que aínda así decide buscar no pasado familiar para saber quen era e que fixo seu pai: un home ao que acusan de asasino.
Manuel Gago [...] constrúe unha novela coa idea de chegar a un público amplo, pero sen renunciar, afirma, «a facerse preguntas incómodas sobre nós mesmos». O exército de fume (Xerais) sitúase a principios de 1942 nunha Galicia que vive entre dúas guerras ocultas: a dos nazis contra os Aliados e a da resistencia guerrilleira contra o franquismo (Borja Casal / X. F., La Voz de Galicia, 06-08-2018).

Manuel Gago, O exército de fume. Entrevista de Montse Dopico, Praza Pública.

Oliver Añón, Canción para afundir flores no mar
Añón, ilustrador e animador, construíu “unha trama principal na que se entrelazan pequena historias con personaxes particulares que deixan ver un relato con presenza autobiográfica” (Sermos Galiza, 08-08-2018).

"Oliver Añón faise co premio de Banda Deseñada Castelao" (Borja Casal / X. F., La Voz de Galicia, 12-08-2018).

Max jacob, Filibuth ou o reloxo de ouro

“Tece unha historia da sociedade francesa mediante o retrato de gran cantidade de figuras de extracción social dispar”, explica a editorial na contracapa (Sermos Galiza, 12-08-2018).
Antía Yáñez, Senlleiras
A obra traza un relato de mulleres oprimidas pero que pelexan contra a opresión [...] En Senlleiras quería explicar, e tamén a min mesma, por que unha muller maltratada segue co maltratador e non é capaz de rachar con ese círculo vicioso (entrevista de Daniel Salgado, Sermos Galiza, 19-08-2018).

Rolda pola república das letras-199. Xullo de 2018

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 02 Aug 2018 17:58:00 +0000

Manuel Gago, O exército de fume
[...] un exercicio de literatura popular baseada na identidade do país. “Defendo a literatura popular para entender cousas sobre nós mesmos” (entrevista de Daniel Salgado, Sermos Galiza, 01-07-2018).
Ramón Nicolás, Lapis na noite
[...] obra de ficción [...] na que se mesturan o exilio e as vítimas de dúas ditaduras, a franquista e a arxentina da década dos setenta (entrevista de Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 02-07-2018).
Galaxia: colección Daguerrotipos
Realizado en colaboración con Phottic, unha plataforma en liña cun amplo repositorio e arquivo histórico de fotografía galega, este primeiro volume céntrase na vila de Carballo e na súa historia entre 1900 e 1980, un amplo período de tempo onde, quen se achegue ao libro, poderá comprobar como os fotógrafos, profesionais e afeccionados, recolleron a transformación do lugar: urbanística, paisaxística, demográfica... Ao tempo que axudaron a preservar a memoria dos seus habitantes e o espírito dos lugares (Galicia Confidencial, 04-07-2018).
Alberto Ramos, A simetría das bestas
Un libro sobre a recomposición da identidade, o trauma, os coidados ou o “amor incondicional” da familia. Que rompe tabús (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 07-07-2018).
Montse Pena Presas, Feminismos e literatura infantil e xuvenil en Galicia
É análise literaria con tres obxectivos confesos: “Estabelecer un corpus teórico que poña de manifesto a vinculación entre o feminismo e os estudos LIX; visibilizar o papel que os grupos feministas e de mestras tiveron na procura dunha educación igualitaria a través dos manuais e dos contos; analizar os textos literarios e ver en que medida estes se viron influenciados polo movemento feminista” (Sermos Galiza, 11-07-2018).

Feminismos e literatura infantil e xuvenil en Galicia (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 20-07-2018).

Pilar Pallarés, Tempo fósil
Unha persoa ou outros seres non morren se os gardamos na memoria, se están presentes na nosa vida, ou non morren se están soterrados e lles nace nova vida. Non é unha visión negativa da morte, para min é parte dun ciclo. En Tempo Fósil é unha casa, a aniquilación dun lugar…(entrevista de Laura R. Cuba, Sermos Galiza, 14-07-2018).
Gonzalo Hermo, A vida salvaxe
El poeta de Taragoña (Rianxo) Gonzalo Hermo gana la XVI edición del Premio de Poesía Afundación, que la entidad convoca junto al Centro PEN de Galicia con el patrocinio de la Xunta de Galicia (El Correo Gallego, 17-07-2018).

"Gonzalo Hermo (Taragoña, Rianxo, 1987) acadou abondoso recoñecemento cos seus poemarios Crac (2011) e Celebración (2014). Co terceiro, A vida salvaxe, obtivo o premio Afundación" (Héctor J. Porto, La Voz de Galicia, 18-07-2018).
"Gonzalo Hermo, premiado por Afundación" (Galicia Confidencial, 19-07-2018).

Ana Cabaleiro, As Ramonas
As Ramonas é o título provisional dunha obra que presenta a historia dunha fotógrafa experimental que se atopa nunha encrucillada vital e profesional que lle fai cuestionarse todo (La Voz de Galicia, 19-07-2018).

"Gústame traballar co mundo que me toca vivir" (entrevista de B. Casal / X. F., La Voz de Galicia, 30-07-2018).

Documentos de Luísa Villalta para o Centro Ramón Piñeiro
Entre os máis de 1500 documentos que compoñen o legado -cuxa entrega se oficializou a pasada sexta feira na sede da institución, dependente da Secretaría Xeral de Política Lingüística- constan “media ducia de poemarios manuscritos inéditos”. A súa revisión e exhumación, que realizarán as investigadoras do Piñeiro -que dirixe o crítico literario Armando Requeixo-, suporán unha reavaliación da poesía de Villalta (Sermos Galiza, 21-07-2018).

Stefan Zweig, Novela de xadrez e Momentos estelares da humanidade
Extremadamente popular en vida -nacera en Viena en 1881 e morreu en Brasil en 1942-, a súa obra atravesou despois certa etapa de ostracismo. Volveu emerxer a finais do pasado século. Na actualidade fai parte indiscutíbel do canon da literatura europea (Sermos Galiza, 22-07-2018).
Déixanos Víctor Campio Pereira González
Nado en 1928 en Maside, Víctor Campío Pereira estudara no seminario de Ourense. Na facultade de Maxisterio da mesma cidade entrou en contacto con autores como Antón Tovar ou Pura Vázquez, que sobrevivían con discreción na escuridade franquista. Alí coñeceu unha figura decisiva para a conformación da súa escrita: o sacerdote antifranquista e poeta Faustino Rey Romero (Sermos Galiza, 24-07-2018).

"Víctor Campio Pereira, o poeta tímido que non acudirá o sábado á súa homenaxe" (Xosé Manoel Rodríguez, La Voz de Galicia, 25-07-2018).
"Palabras de urxencia no pasamento de Víctor Campio" (Xesús Alonso Montero, La Voz de Galicia, 25-07-2018).

E tamén nos deixa Lois Antón
A produción escrita deste autor popular encétase con A máis fermosa roseira, á que seguen Aos bos e xenerosos, Vellos e novos cantares e unha edición da súa obra dramática (Xoán Carlos Domínguez Alberte, Sermos Galiza, 28-07-2018).

Luisa Castro, Baleas e baleas
[...] ese é o mundo da miña infancia, o universo dun mariñeiro e dunha muller que traballaba na fábrica de conservas, visto pola súa filla: o que eramos eu e mais miña irmá con meus pais e mais coa miña sobriña, que acababa de nacer. Aquela era a miña mitoloxía (entrevista de Miguel Sande, La Voz de Galicia, 25-07-2018).
Manuel Lourenzo, Xograr de Ouro
“Por toda unha vida dedicada ao teatro e por ser unha figura fundamental na historia do teatro galego”, sinalou a organización do certame [Festival Internacional Outono de Teatro de Carballo] nas súas redes sociais (Sermos Galiza, 26-07-2018).
Antía Yáñez, Senlleiras
[...] as vidas de distintas mulleres constrúen unha novela que se inicia coa morte dunha influencer (entrevista de Borja Casal / X.F., La Voz de Galicia, 30-07-2018).
Anna R. Figueirido, Os bicos feridos
Unha moza que emigra a Londres sostén unha trama en que “se van debullando temas de fondo calado como a importancia das redes sociais na vida moderna, a complexidade das relacións familiares, a maternidade ou o medo á morte” (Sermos Galiza, 30-07-2018).

Rolda pola república das letras-198. Xuño de 2018

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 02 Jul 2018 09:24:00 +0000

Roberto Vidal Bolaño, 40 anos de Laudamuco, señor de ningures
O 16 de maio de 1978 o teatro galego entrou nunha dimensión descoñecida. Ese día, a función de Laudamuco, señor de ningures en La Salle (Santiago de Compostela) supuxo o inicio do camiño profesional da escena despois do franquismo (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 01-06-2018).
Nacho Carretero, Farinha
Farinha, o polémico livro que trata a história do narcotráfico galego, pode-se já comprar na sua edição portuguesa recentemente apresentada pola Desassossego (Sermos Galiza, 01-06-2018)

"O livro que foi proibido em Espanha": "Con esta lenda complétase en Portugal a portada de Farinha, a obra do xornalista galego Nacho Carretero secuestrada xudicialmente no Estado e que desde este venres pode ser adquirido na outra beira do Miño" (Praza Pública, 01-06-2018).

Manuel Rivas, Contra todo isto. Un manifesto rebelde
O libro arrinca cunha palabra que actúa como unha especie de dínamo que mobiliza o resto das palabras. A Vergoña. A palabra Vergoña (entrevista de X. M., Sermos Galiza, 03-06-2018).
Antón Blanco Casás, Tres estudos para un poema da cidade
En Tres estudos asistimos á delimitación da cidade, desde a súa orixe até que se devora a si mesma, desfigurada nos seus propios conflitos (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 03-06-2018).
Marga Tojo, Cara de velocidade
Cara de velocidade es el resultado de acudir a la literatura como bálsamo, refugio y bitácora de la superación de "H", a superheroína con superpoderes que protagoniza estos versos urbanos [...] (El Correo Gallego, 06-06-2018).

"Cara de velocidade gañou o X Premio de poesía para nenas e nenos Ciudad de Orihuela e foi publicado pola editorial Kalandraka o pasado mes de marzo. Unha obra escrita inicialmente en lingua galega e posteriormente traducida ao castelán para participar neste certame que loa a figura de Miguel Hernández" (Raquel Senra, El Correo Gallego, 24-06-2018).

Neira Vilas, De Gres a Cádiz
As case un cento de estampas do libro, cun pé nas Cousas de Castelao e outro no “memorialismo fragmentario do seu admirado Eduardo Galeano” detéñense en Cádiz, cando Neira Vilas acaba de facer 20 anos e embárcase en dirección a América (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 10-06-2018).
Jules Verne, 20.000 leguas baixo dos mares
As aventuras subacuáticas do Capitán Nemo abrirán a primeira colección en galego de lectura fácil. Adaptado pola Asociación Xoán XXIII de Pontevedra, as 20.000 leguas baixo dos mares, o clásico de Jules Verne publicado orixinalmente entre 1869 e 1870, abrirá unha serie de seis títulos que, da man da Editorial Galaxia, achegarán os libros a persoas con dificultades lectoras [...] (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 12-06-2018).
Pedro Feijoo, Sen piedade
[...] A idea era facer unha road movie para rapaces, pero tan pronto como entrei na historia deime conta que o que estaba narrando non era para eles; o único que tiña de xuvenil era que os protagonistas eran rapaces. Pero o formato capitular quedou. Na historia empezou a aparecer outro discurso que, en realidade, son eu axustando cuestións pendentes comigo mesmo (entrevista de Jorge Lamas, La Voz de Galicia, 17-06-2018).
Pilar Pallarés, Tempo fósil
“A liña xeral é a destrución dun lugar, dun tempo, dos soños dunha vida mellor”, explica Pallarés na nota remitida pola editorial Chan da Pólvora, encargada da publicación, “xa privadamente, o libro supón a crónica da aniquilación dunha familia de catro” (Sermos Galiza, 20-06-2018).

"Pilar Pallarés falou en Chan da Pólvora do seu Tempo fósil": "A liña xeral do libro é, segundo subliñou a autora, "a destrución dun lugar" e, xa desde un ámbito privado,"a crónica da aniquilación dunha familia e a inconsistencia, a imposibilidade de deixar pegada". O punto de partida foi a destrución da casa familiar" (Mario Álvarez, El Correo Gallego, 22-06-2018).

Héctor Cajaraville, Kusuma
[...] unha fábula ecoloxista protagonizada por unha faisán que ten que deixar a súa terra ante a destrución causada polos humanos (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 20-06-2018).
Patricia Mallo, Os fantom
[Premio de literatura infantil Carlos Mosteiro]
O xurado, formado por Fina Casalderrey, Blanca Ana Roig Rechou e Francisco Castro, destacou o sentido do humor da narración de Mallo, así como o seu «ritmo áxil que se ce reforzado polas situacións divertidas que van xurdindo nunha trama onde nada é o que parece ser» (X. F., La Voz de Galicia, 21-06-2018).
Deixounos Xabier P. Docampo
O escritor Xabier P. Docampo, Premio Nacional de Literatura Infantil e Xuvenil e un dos grandes renovadores da literatura destinada a estas idades, faleceu esta madrugada aos 72 anos de idade (El Correo Gallego, 26-06-2018).

"A cultura galega chora o falecemento de Xabier P. Docampo" (Praza Pública, 26-06-2018).
"Xabier P. Docampo, o escritor amigo" (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 27-06-2018).
"Xabier, non che puiden facer o obituario" (Suso de Toro, Sermos Galiza, 27-06-2018).
"8 vídeos para lembrar a Xabier P. Docampo" (Praza Pública, 27-06-2018).
"A voz que prendía o lume dos contos" (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 27-06-2018).

Ánxela Gracián, As historias da ogra Pinta
[...] o xurado explicou que se trata "de pequenas historias de aventuras nas que se desenvolven as vidas de rapaces dunha pequena aldea galega, cun entorno natural fermoso e cheo de feitizos" (El Correo Gallego, 28-06-2018).
Lupe Gómez, Camuflaxe
Camuflaxe, explica a súa autora, é un libro "máis duro, máis amargo, e tamén máis sereno, máis decantado, pois percorre toda unha vida" (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 29-06-2018).

Unha verdade amarga. Test de lectura

noreply@blogger.com (Unknown) — Mon, 25 Jun 2018 15:44:00 +0000

Unha verdade amarga. Test de lectura

Actividade para club de lectura da novela Unha verdade amarga, de Celia Díaz Núñez.

Recoméndase levala a cabo coa lectura aínda fresca. Pode realizarse por puro divertimento persoal, para competición en grupo, para subir nota... ou deixar pasar a proposta sen pena ningunha.

Rolda pola república das letras-197. Maio de 2018

noreply@blogger.com (Unknown) — Thu, 31 May 2018 18:01:00 +0000

Daniel Asorey, Transmatria
Daniel Asorey é o gañador da XXI edición do premio Johán Carballeira de poesía, galardón que recibe pola súa obra ‘Transmatria’ (Sermos Galiza, 01-05-2018).
Emilio Xosé Ínsua / Xurxo Martínez González, Común temos a patria. Biografía dos irmáns Villar Ponte
Figuras imprecindíbeis para comprender o galeguismo anterior á Guerra Civil, os labores de Antón e Ramón Vilar Ponte abranxen todos os campos. Da política institucional -Antón foi deputado dúas veces nas Cortes da República, a primeira pola ORGA en 1931 e a segunda, na Fronte Popular e adscrito ao Partido Galeguista, xa no 36- ao teatro, do xornalismo de combate e ilustración ao ensaísmo político (Daniel Salgado, Sermos Galiza, 02-05-2018).
Félix Caballero, Xaquín Marín. Arte e compromiso no humor gráfico galego
Félix Caballero alude no título do libro ao humor comprometido de Marín na defensa das causas xustas. É un acerto, porque nunca fixo outra cousa a través de protagonistas que falan ou de humor sen palabras (Siro, La Voz de Galicia, 05-05-2018).
Arantza Portabales, Deixe a súa mensaxe despois do sinal
Un monllo de voces en primeira persoa que se intercalan para irnos esfiañando, cada unha, a súa propia historia, nunha estrutura próxima aos microrrelatos autónomos (Montse Dopico, Praza Pública, 05-05-2018).
Marcos Calveiro, O xardineiro dos ingleses
[...] gústame moito ler sobre historia, así que moito do que hai no Xardineiro xa o sabía, e logo foi un proceso natural de moitas lecturas ao longo dos anos... (entrevista do Montse Dopico, Praza Pública, 11-05-2018).
Xosé Duncan, As lembranzas perdidas no lago Antelväri
A sinxeleza formal e estilística permítenlle a Duncan ofrecer, en cada capítulo, unha reflexión de carácter universal sobre os diferentes condicionantes da existencia humana nos que basea a acción. Deste xeito, temas coma o paso do tempo, a soidade, a morte ou a sede de poder dan lugar a unha trama chea de incógnitas que se van ir resolvendo ata o final da obra, cando se destapa o maquiavélico funcionamento e destino dos sistemas de opresión social, poñendo de manifestó a importancia das lembranzas como principio constitutivo da humanidade (Alba Rozas, El Correo Gallego, 13-05-2018).
Luisa Genoveva Carnés Caballero, Rosalía de Castro. Raíz apasionada de Galicia
En 1945, catorce años antes de esa entrevista, publicaba la escritora y periodista madrileña, ya en el exilio mexicano, Rosalía de Castro. Raíz apasionada de Galicia, su biografía sobre la autora de Follas novas (Héctor J. Porto, La Voz de Galicia, 14-05-2018).
Fran Alonso, Street Poems
[...] un libro no que os versos non só se inspiran nas pezas retratadas ao longo do tempo, senón que se establece un diálogo do que agroma o poema.
Isto dáse, en parte, pola ligazón que une a poesía co graffiti a través do rap, e que Alonso estende tamén «á actitude de moitos grafiteiros e artistas plásticos e da propia iconografía da arte urbana» (Xesús Fraga, La Voz de Galicia, 19-05-2018).

"O verso do graffiti ten a beleza sorprendente e salvaxe dun elefante que non se deixa dominar", Brabádegos. Portal de literatura infantil e xuvenil, 22-05-2018.

Emma Pedreira, Bibliópatas e Fobólogos
[...] "un xogo de egos e de proxeccións falsas que non chega a ningunha parte e que non se corresponde coa realidade". Así podería definirse Bibliópatas e Fobólogos, (Galaxia), o libro co que Emma Pedreira vén de gañar o Premio de la Crítica Española na modalidade de narrativa en galego (entrevista de Montse Dopico, Praza Pública, 24-05-2018).

María Victoria Moreno, Nosoutras
En Nosoutras, María Victoria Moreno fai protagonistas ás mulleres. Fala de mulleres que aturan, de mulleres que calan e doutras que se rebelan. Fala de mulleres que sufrían antes e que sofren agora porque, desafortunadamente, as historias que conta seguen vixentes (María Hermida, La Voz de Galicia, 26-05-2018).