Leven en Lezen

Jezus Heer over de stormen

2015-06-26T16:17:00.001+02:00

Belijdeniscatechisatie - deel 25 al weer.

2013-10-10T14:36:00.001+02:00

Ik schaam mij het evangelie niet

2013-05-16T13:59:00.001+02:00

New look

2013-05-16T13:57:00.001+02:00

Hoofdstukken uit de Bijbel 1

2012-09-27T14:39:00.001+02:00

Helaas! Posterous is ermee opgehouden. We zullen dus een andere opslagmogelijkheid moeten gaan zoeken. Deze link werkt niet meer. Maar kijk maar eens op www.veenpreken,wordpress.com voor andere preken, bijbelbesprekingen en teksten.

De gesproken versie van de tekst van de samenvatting van de Bijbelbespreking van 6 september.

hoofdstukken_1.mp3 Listen on Posterous

Posted via email from Theologie Podcasts

Goede Vrijdag

2012-04-07T13:03:00.001+02:00

Voorbereidingen bijbelbespreking

2012-03-08T17:10:00.001+01:00

Bijna is het weer zover. Op de donderdagmiddag wordt alles klaargezet voor de bijbelbespreking.

Bijbelbespreking Ter Apel (1)

2012-01-14T13:04:00.003+01:00

Samenvatting van de eerste Bijbelbespreking in de Protestantse Gemeente Ter Apel.

Onderwerp was Romeinen 1:1 - 4

Romeinen_(1).mp4 Watch on Posterous

Hieronder de audio versie:

ROM_1_SAMENVATTING_1_-_4.mp3 Listen on Posterous

Posted via email from Theologie Podcasts

Bijbelbespreking Ter Apel (1)

2012-01-14T13:04:00.001+01:00

Samenvatting van de eerste Bijbelbespreking in de Protestantse Gemeente Ter Apel.

Onderwerp was Romeinen 1:1 - 4

Romeinen_(1).mp4 Watch on Posterous

Hieronder de audio versie:

ROM_1_SAMENVATTING_1_-_4.mp3 Listen on Posterous

Posted via email from Theologie Podcasts

Mijn persoonlijke 2011

2011-12-27T10:24:00.001+01:00

De jaaroverzichten razen langs ons heen. Hier is de mijne:

Januari: De besluiten vallen: een nieuw begin is nodig. Henneke Veerman ontmoet.

Februari: tentamens geregeld bij de PKN, verliefd op Henneke geworden (ging heel snel).

Maart: examen aangevraagd PKN, studie kerkrecht, symboliek en kerkgeschiedenis.

April: voorbereidingen verhuizing, laatste examen, toegelaten als proponent, contract met Ter Apel getekend. Afscheid van de Trompstraat (dat was moeilijker dan het hier staat).

Mei: verhuisd naar Ter Apel, Intrededienst op 22 mei. Henneke gevraagd bij me te komen wonen dit jaar.

Juni: Henneke trekt bij me in op 20 juni, veel tijd wordt besteed aan meubels plaatsen en boeken ordenen.

Juli: natte zomermaand, even bijkomen, maar ook de gemeente leren kennen.

Augustus: voorbereidingen startzondag, het gezamenlijk leven begint ordelijk te worden.

September: Henneke ten huwelijk gevraagd.

Oktober: gezamenlijk verjaardag gevierd van Henneke en mij. Ik leer de familie van Henneke nu kennen.

November: in ondertrouw met Henneke

December: eerste Kerst met Henneke, zwager Jan is jarig.

Kortom: het jaar van Henneke!

Verdwaald

2011-12-08T14:21:00.001+01:00

Heel, heel lang geleden, was ik 10 jaar oud en mijn zusje was zeven.

Ik voelde me wel heel groot, want ik mocht van mijn moeder met de tram naar Oma. Samen met mijn zusje.

Oma woonde in het westen van Amsterdam en wij woonden in het oosten. Dus moesten wij met de tram (even voor iedereen, een tram, dat is een treintje voor in de stad) eerst naar het Centraal Station, en dan overstappen op lijn 13, en die bracht ons dan naar Oma.

Zonder problemen kwamen we bij Oma aan, speelden daar in de tuin, aten daar gezellig, - rode kool met appeltjes - en gingen na het eten weer op de tram naar het Station.

Maar toen ging het mis.

Het was al een beetje donker, toen we op het station stonden te wachten op lijn 9, die ons weer thuis zou brengen.

Toen hoorde ik een stem uit de luidsprekers komen. "Mededeling voor reizigers voor lijn 9 met bestemming Watergraafsmeer. De volgende tram die stopt zal rijden op het spoor van lijn 9, richting Oost."

Ik keek om me heen, en daar zag ik een tram stoppen. Nummer 24 stond erop. Maar dat was de volgende tram die stopte. Ik keek nog eens om me heen, maar ja, dit was dus de tram die op het spoor van lijn 9 zou rijden.

We staken het station over en stapten in de tram. Ik vroeg nog even aan de conducteur die ons kaartje stempelde: "Rijdt deze tram op het spoor van lijn 9."De man lette niet echt op, maar bromde iets van 'jaja', en toen gingen we gerust zitten.

Buiten was het helemaal donker geworden, het was al na 7 uur, en we zagen eerst allemaal bekende straten voorbijkomen. Maar toen ging de tram opeens rechtsaf, waar ik gedacht had dat we naar links moesten gaan.

En de straten zagen er steeds minder bekend uit.

Ik werd nu wel een beetje bang, maar ik wilde mijn zusje van zeven niet ongerust maken. Dus ik zei maar niks.

Maar toen ik langs een park kwam dat ik nog nooit eerder gezien had, kon ik het niet meer houden. Ik liep naar de conducteur en vroeg: "Deze tram rijdt toch op het spoor van lijn 9?" De man keek me verbaasd aan. "Lijn 9? Welnee, dit is lijn 24, richting Zuid."

Ohje, ohwee, dacht ik.

"Maar wij moeten naar Oost", zei ik, "dan zitten we verkeerd."

"Dan moet je de tram terug nemen," zei hij, "en dan overstappen op het Roelof Hart plein en dan de 9 of de 3 nemen."

Ohwee, ohwee.

We stapten bij de volgende halte uit, en nu had mijn zusje wel in de gaten dat er iets aan de hand was. Ze kneep heel hard in mijn handen.

We staken over naar de andere kant van de halte en stapten in toen lijn 24 kwam, de weg terug. Ik wilde meteen doorlopen, maar de conducteur riep me terug.

"Kaartje alsjeblieft," zei hij.

Ik liet mijn kaartje zien. "Die is verlopen," zei hij. "Een nieuw kaartje kost 1 gulden 20."

Oh wee.

Ik pakte mijn portemonnaie waar wat losse centen en stuivers in zaten en stortte dat voor hem leeg.

"Maar we hebben de negen gemist en nu moeten we terug naar huis, en op het station werd gezegd dat de volgende tram de goede zou zijn, maar dat was niet waar, en die andere man zei van wel en nu komen we niet meer thuis en het is al donker,' zei ik heel snel, een beetje snikkend.

De conducteur keek naar het kleine hoopje stuivers en centen, en toen weer naar mij, aarzelde even, en gaf me toen een nieuw kaartje, met twee stempeltjes.

Wij gingen weer zitten. Mijn zusje kroop op mijn schoot. En hield me heel hard vast aan mijn nek.

Maar gelukkig, we zagen nu steeds meer bekende straten, stapten over op de 3 en kwamen zo om 9 uur 's avonds, na een tocht van bijna 2 uur, weer thuis.

En die slordige mevrouw van het station, die vergat te zeggen dat die andere tram ook op de halte van lijn 9 zou aankomen, heeft nooit geweten dat ze daardoor twee kinderen liet verdwalen.

En die ongeinteresseerde conducteur, die 'ja ja' bromde en niet naar me luisterde in de tram, heeft er wel een beetje spijt van gehad.

Maar die aardige conducteur, die een kaartje verkocht voor een paar stuivers, heeft wel geweten dat hij me geholpen heeft. Hij heeft naar me omgezien.

En elk jaar, als mijn zusje jarig is, zeggen wij tegen elkaar: "Weet je nog, van lijn 9?"

Ja, dat weet ik nog. Ik ben weleens vaker verdwaald geweest in mijn leven, maar het is nog nooit zo spannend en eng geweest als die eerste keer.

Je kunt niet altijd afgaan op wat mensen zeggen, soms zeggen mensen domme dingen en sommige mensen maken fouten zonder dat ze het beseffen. Maar uiteindelijk kom je altijd wel weer thuis.

Want mijn moeder zei dat ze voor ons gebeden had. "Heere God, geef dat ze niet verdwalen, dat ze niet bang zijn, en dat ze weer veilig thuis mogen komen, wilt u hen beschermen.' Dat had ze gebeden.

En haar gebed werd verhoord.

Weigerstelletjes

2011-11-28T11:54:00.001+01:00

De weigerambtenaar is tegenwoordig weer volop in het nieuws. Niet alleen omdat ambtenaren worden ontslagen wanneer ze weigeren homostellen te trouwen, maar ook omdat het woord de Nederlandse woordenschat verrijkt heeft. Daar zit misschien een trend in. We krijgen dan straks ook de weigerdominee en de weigerdiaken, of de weigeradvocaat. Of zou het alleen maar om die ambtenaar gaan? Dat lijkt toch van wel omdat het grote argument tegen de weigerende overheidsdienaar nu juist is, dat de overheid neutraal moet zijn in zaken van geloof. Wie iets tegen het homohuwelijk heeft, moet dat maar in zijn privéleven uitdragen of bij voorbeeld in de kerk. En natuurlijk ook weer niet in de school, ook niet als die op Christelijke grondslag staat. Dat is gewaarborgd door het recht van vrije meningsuiting. Ambtenaren hebben die niet, omdat zij de overheid vertegenwoordigen. En de directies van scholen hebben die niet, omdat zij ook geld van de overheid krijgen.

Even voor de goede orde: ik heb geen bezwaar tegen homostelletjes, maar ik maak bezwaar tegen de toepassing van het kerkelijke sacrament van het huwelijk. Wat de overheid doet, moet zij weten. Als zij een partnerrelatie een huwelijk noemt, kan ik dat vanuit de Bijbel afkeuren, maar dat doet er verder weinig toe. Het gaat mij in de kerk om de Bijbelse instelling van het huwelijk en dat is tussen een man en een vrouw. Ik heb al evenmin bezwaar tegen homostelletjes in de kerk en ook een homoseksuele voorganger kan ik niet on-Bijbels vinden. Het gaat mij om de gedachte, dat het Bijbelse en dus kerkelijke huwelijk ook gesloten zou kunnen worden tussen twee mannen of twee vrouwen. Daartoe hebben we geen recht omdat wij niet beschikken over de instelling van het huwelijk. Anders gezegd: wij hebben geen mandaat om een homohuwelijk in de kerk in te zegenen. En zonder een heldere opdracht vanuit de Schriften gaat het niet.

Weigerstelletjes

Er is een aspect aan dit gebeuren dat ik nog niet belicht zag in de media. En dat is het feit dat stelletjes die willen huwen nu weten dat zij door een ambtenaar worden getrouwd die het huwelijk uitsluitend ziet als een juridische verbintenis volgens de Nederlandse wet. Zij weten dat de man of vrouw voor hen, geen boodschap heeft aan de Bijbelse verkondiging ten aanzien van het huwelijk. Getrouwd worden door een ambtenaar die jouw huwelijk op eenzelfde manier bekijkt als het homohuwelijk dat hij een uur daarna zal sluiten, kan een belangrijke kwestie zijn. Je zou weigerstelletjes kunnen krijgen die een ambtenaar op dat punt niet langer als gezagsdrager kunnen zien. Precies omdat hij wel de overheid vertegenwoordigt, maar zij die overheid op dit punt niet kunnen accepteren.

Wanneer overheid en kerk niet op een lijn staan, een andere definitie van het huwelijk hanteren, zal het burgerlijk huwelijk onbelangrijk kunnen worden. Het is dan ook de vraag, of de kerk ermee moet doorgaan te accepteren, dat ze alleen de inzegening van een huwelijk kan laten doorgaan wanneer men ook burgerlijk getrouwd is. Het zou dan kunnen voorkomen dat alleen de partnerregistratie voor de overheid wordt uitgevoerd en het eigenlijke huwelijk alleen kerkelijk gesloten zal worden. Of dat men zelfs een kerkelijk huwelijk kan sluiten als men samenwoont.

Misschien is die verdere losmaking van kerk en overheid geen slechte zaak.

Artikelen over Bijbelse antropologie

2011-10-13T11:57:00.001+02:00

Hier vind je een aantal artikelen over de Bijbelse leer van de mens. Er komen er nog meer.

De Bijbelse leer van de mens

De werkelijke mens

Jezus Christus is de werkelijke mens

Uitverkoren tot het Woord

Nieuwe regeling nascholing PKN harnas van Saul - Opinie - Reformatorisch Dagblad

2011-09-12T15:12:00.000+02:00

Nieuwe regeling nascholing PKN harnas van Saul - Opinie - Reformatorisch Dagblad:

'via Blog this'

Abstract and concrete

2011-01-17T00:28:00.001+01:00

Brief explanation of the terms abstract and concrete in Hegel's philosophy.

Download now or listen on posterous

abstract_and_concrete.mp3 (11660 KB)

Posted via email from Hegelpodcast

Wat is je enige troost in leven en sterven? Heidelberger 1 1

2010-12-22T02:15:00.001+01:00

Download now or listen on posterous

heidelberger_1_1.mp3 (5998 KB)

Posted via email from Theologie Podcasts

YOGA PHILOSOPHY for beginners

2010-12-07T14:55:00.000+01:00

Beter dan het origineel!

2010-11-14T17:26:00.002+01:00

BEELDEN VAN DE ISLAM

2010-10-06T01:05:00.001+02:00

Kijk maar eens naar onderstaande beelden, zo van het internet geplukt. Wat voor beeld van de islam roepen deze beelden bij je op?

See the full gallery on posterous

Posted via email from Theologie Podcasts

Heerschappij en Soevereiniteit: Hegel en Nietzsche

2010-09-18T16:44:00.001+02:00

Enkele gedachten over de verhouding van Heerschappij (bij Hegel) en Soevereiniteit (bij Nietzsche) in aansluiting bij Georges Bataille en Jacques Derrida.

Download now or listen on posterous

Hegel_en_Nietzsche.mp3 (20935 KB)

Posted via email from Theologie Podcasts

Basic Hegel Series: Logic par. 18

2010-09-02T17:59:00.001+02:00

A short commentary on par 18 of Hegel's Encyclopedia of Philosophical Sciences.

Download now or watch on posterous

BH_par_18_Encyclopedic_Logic.mp4 (40939 KB)

Posted via email from Hegelpodcast

Een zomer theologie en Het boek van de verwekkingen zijn uit.

2010-09-01T16:00:00.000+02:00

Een zomer theologie en Het boek van de verwekkingen zijn uit.

Twee nieuwe projecten:
DE TORAH EN DE MESSIAS ebook
Het tweede deel van "De Torah en de Messias" is uit. Onder de titel: Het Boek van de Verwekkingen spreek ik uitgebreid over de eerste, fundamentele passages in Genesis: de schepping van de mens en de sabbat, de relatie van de man en zijn partner, de zogenaamde zondeval en de eerste (broeder-)moord.
Download het bij Lulu voor slechts $6,- (ongeveer euro 5,-)

Of koop het rechtstreeks bij mij. Maak 5 euro over op rekening PB 4379995 o.v.v. "Messias deel 2" en je email-adres, en dan krijg je per ommegaande het pdf-bestand toegestuurd.

EEN ZOMER THEOLOGIE als paperback

Ook verschenen bij LULU.com: de geprinte versie van "Een zomer theologie.' Voor degenen die het boek gedrukt willen zien. De kosten zijn relatief hoog omdat printen tegenwoordig duur is, en de verzendkosten liggen ook al rond de 6 dollar. Maar je krijgt dan een fraaie ringband met 196 pagina's hartstochtelijke theologie... !

Bestel HIER het boek Een zomer theologie bij LULU.

Van beeldverbod tot visuele cultuur – is er een weg terug? | Joodse Literatuur

2010-08-29T16:53:00.001+02:00

Een al weer wat oudere lezing:

Van beeldverbod tot visuele cultuur – is er een weg terug? | Joodse Literatuur

Zelfverantwoording deel 5

2010-08-25T15:11:00.001+02:00

De rol van de Bijbel
Deze wijsgerige reflectie, die wat de ethiek aangaat uitmondde in de positie van Lévinas, ging gepaard met reflecties van meer Bijbels-theologische aard, een vak dat ik pas met volle inzet ging beoefenen in 1994, toen mijn wijsgerige studies in Hegel en Lévinas leken vastgelopen te zijn. Waar Hegel nog in staat was gebleken de autonomie van de vrijheid in de concrete institutionele werkelijkheid van maatschappij en samenleving te doordenken, kon Lévinas weliswaar een begrip geven van de “werkelijke” aard van het subject en het afgeleide karakter van zijn vrijheid, maar dat maakte een concrete filosofie van het sociale en de politiek nog niet meteen doorzichtig.

Dissertatie
Tijdens het werken aan mijn dissertatie vanaf januari 1996 kwamen deze vragen wat meer op de achtergrond. Mijn aandacht richtte zich nu op de mogelijkheid van een specifiek betoog dat vertrok vanaf de vraag of de Nieuw Testamentische ethiek als een ethiek van de existentie in de trant van Bultmann moest worden beschreven, of als een sociale (politieke) ethiek in de trant van John Howard Yoder.
Opnieuw waren vragen over autonomie en van belang, maar in een andere begrippelijke toonaard. Ik kon deze vraag nog niet rechtstreeks behandelen, maar koos voor een omweg: wat was de status van de joodse component in de Christelijke ethiek, d.w.z. van de Torah, in de ethiek van het Nieuwe Testament? Die status werd vanaf de reformatie bepaald door een receptie van de Paulinische leer van de rechtvaardiging door geloof (alleen). In hoeverre kon men deze leer begrijpen als een fundamentele breuk met een ethiek die een voorrang van het gebod kende en dus uitging van een concrete heteronomie? Was de laat-middeleeuwse piëteit met zijn werken van verdienste en aanvullende genade Gods wel goed begrepen? En was het mogelijk deze Christelijke vermenging van genade en verdienste gelijk te stellen aan de vooronderstelde Farizese tegenstander van Paulus’ evangelie?
Er was en er is een sterke theorie die dat bevestigt. Als God soeverein en vanuit zijn eigen genade de mens in de juiste verhouding tot God bracht, als Christelijk handelen een leven in de dankbaarheid is en een passief innerlijk omgevormd worden door de Geest een uitvloeisel is van de rechtvaardigingsact, dan was er geen reden meer om over de “wet” te spreken als over een codex van voorschriften. Ethiek was niet langer gebaseerd op het doen van het goede dat volgens een correct toegepaste regel werd vastgesteld (of achteraf daarmee werd gerechtvaardigd) maar een vorm van handelen uit de juiste motivatie en dankbaarheid voor Gods werk. Heb God lief en doe wat je wilt! (Augustinus) Was dan bovendien het Nieuwe testament, juist omdat het op de externe, zuiver formele en juridische rechtvaardiging aankwam, tot op zekere hoogte de oorsprong van het moderne begrip van de autonomie? Het leek immers eenvoudig de nog bij Luther en Calvijn aanwezige verwijzingen naar de reële transformatie door de genade te negeren en aan te dringen op een volstrekt eenzijdige voorrang van de externe, forensische rechtvaardiging.
Daar kwam bij Calvijn en zijn leerlingen nog het leerstuk van de dubbele predestinatie bij, dat ondanks zijn eigen intenties de neiging had de aandacht voor een concrete levensheiliging af te zwakken. Immers, Luthers aandacht voor de geloofsdimensie in het meest innerlijke geweten kon in ieder geval historisch in verband worden gebracht met zowel de Kantiaanse filosofie van het autonome subject als met het Hegelianisme. De naar Luthers spiritualiteit verwijzende filosofie leek een anomisme, een verzet tegen legaliteit te betekenen. Of was er een manier om de rechtvaardiging door geloof te leren lezen als een ondersteuning van het heteronomie-principe in de ethiek?
Die was er inderdaad, en wel in de benadering van de radicale of Doperse Reformatie. Maar hoe kon deze traditie vruchtbaar worden gemaakt voor de ethische discussie? En tegelijkertijd was er door mijn studies van de joodse ethiek alle aanleiding om het algemene Protestantse oordeel over het zg. wetticisme of legalisme, dat toch in de kern niets anders betekende dan het nadenken over concrete gedragsregels (de casuïstiek), nog eens aan kritiek te onderwerpen. Verschillende betekenissen van autonomie en heteronomie spelen hierin een rol; verschillende manieren om over regel-geleid gedrag te denken; verschillende benaderingen ook van de structuur van de NT-ische verkondiging met steeds verschillende keuzes voor de “canon in de canon” van waaruit al het andere gelezen zou moeten worden.

Doperse traditie
In de Doperse tradities waren een aantal intuïties geformuleerd. Eén van de aanleidingen tot de inhoud van mijn dissertatie was het werk van de Amerikaanse Mennonitische theoloog John Toews, van het Mennonite Brethren Biblical Seminary. Zijn these was dat Jezus’ leer begrepen moest worden als de gezaghebbende uitleg van de Thora voor de gemeenschap van zijn discipelen, die hem erkennen als de messias. De kern van die interpretatie is de liefde voor God en de naaste, zonder dat daardoor de veelheid van andere geboden en leefregels buiten werking wordt gesteld. Sleuteltekst is daarbij Jezus’ uitspraak in Mattheus 5:17vv waarin de normativiteit van de Thora bevestigd wordt. Jezus keert zich daar tegen interpretaties van zijn leer door te zeggen: Meent niet dat ik gekomen ben om de Wet of de Profeten te ontbinden; ik ben niet gekomen om te ontbinden maar om te vervullen.” “Vervullen” betekent niet opheffen of buiten gelding stellen! Het betekent voltooien in de zin waarin men een weg voltooid door de laatste meter ervan aan te leggen zodat de verbinding tussen twee punten tot stand gebracht wordt. Als er waarde kan worden gehecht aan diverse pogingen om een Aramees of Hebreeuws origineel onder de Griekse woorden te vinden, dan zou men aan OT-ische woorden kunnen denken waarin het gaat om het “overeind houden”, d.w.z. als standaard handhaven, van de Thora.
Als kon worden duidelijk gemaakt dat Jezus’ bevestiging van de Torah in Mattheus 5 een funderende functie heeft t.o.v. alle andere teksten over de Torah in het Nieuwe Testament, dan kon Bijbels-theologisch een begin worden gemaakt met de restauratie van een visie op de Christelijke ethiek, waarin het gezag van de “rechtsgeleerdheid” of de “casuïstiek” kon worden hersteld. Daartoe moest ik Paulus’ beschouwing over de Thora in de Galaten- en Romeinenbrief, de brief van Jacobus, en met name teksten die tegen de farizeïsche casuïstiek gericht lijken te zijn (Markus 2 en 7) opnieuw leren verstaan. Aan die exegetische herbezinning was het grote middendeel van de dissertatie gewijd.

Theologische vragen
Daaraan voorafging een theologische beschouwing over de leer van de rechtvaardiging door geloof (alleen) waarin het mij vooral ging om de vraag wat de strekking van deze leer in diverse lagen van de Christelijke traditie was geweest. De katholieke tradities van Augustinus en Thomas, en de Mennonitische traditie, blijken daarbij veel gemeenschappelijk te hebben. Rechtvaardiging door geloof betreft de daad waarin God en de mens met elkaar in een nieuw verbond worden samengebracht. Er is een vorm van (heteronome of theonome) gehoorzaamheid die uit deze zin van de rechtvaardiging voortvloeit. Rechtvaardiging en heiliging mogen niet van elkaar worden losgemaakt, en men mag ook niet eenzijdig een patroon van Gods unieke en soevereine daad hanteren om beide te verstaan, of tenminste voor de rechtvaardiging alle subjectieve betrokkenheid aan Gods zijde te zien. Gods soevereine daad aan de mens is (door Augustinus met de verwarrende term “ingegoten genade” aan geduid) een daad van transformatie. In die transformatie veranderen wij zodat “de rechtvaardige eis van de Wet” in ons vervuld wordt. De rechtvaardiging die tevens heiliging is, is tweevoudig en beide: zijn en daad van de mens, evenzeer als zijn en daad van God.

John Howard Yoder
Van het grootste belang was ook de sociale dimensie van deze rechtvaardiging die vooral door John Howard Yoder onder woorden werd gebracht. Het verbond waarin wij worden ingevoerd, is een verbond tusen God en Zijn volk. De verzoening en redding die God beoogt, is een sociale ethiek. De waarheid van het evangelie is dat er een gemeenschap is, die “ijverig is in goede werken” en zo de reddende wil van God in deze wereld representeert in haar getuigenis. Het evangelie staat niet tegenover de Wet, maar ze “is” rechtstreeks en onverkort “wet”, omdat ze rechtstreeks en onverkort uitdrukking van Gods gebiedende wil is. Van een oppositie tussen evangelie en wet, ethiek en geloof, of welke andere scheiding van zijn en handelen dan ook, kan geen sprake zijn.
Toch was die scheiding precies de strekking van de Paulinische leer volgens de Lutheraanse theoloog Leander Keck die ik als kroongetuige had ingevoerd. De rechtvaardiging verandert de ethische situatie van de mens maar niet zijn conditie. De transformatie is dus “formeel” en extern. Het ethische handelen van de gelovige is in deze formele context ingebed.

Daarmee wordt opnieuw een formulering gegeven van een oorspronkelijk Lutherse intuïtie: dat de heiliging (het morele leven) het patroon van de rechtvaardiging veronderstelt en volgt. In alles is er voorrang van Gods handelen in en aan ons.
En daar sta ik nu….

Zelfverantwoording deel 4

2010-08-24T15:06:00.000+02:00

In deze reflecties is het vooral de filosoof Lévinas geweest die mij een mogelijk vervolg heeft getoond. De autonomie van de menselijke vrijheid wordt bij hem niet geloochend, maar wel als niet “oorspronkelijk” begrepen.

Lévinas gebruikt de term “investituur” om zowel de soevereiniteit van het subject aan te duiden, als het niet-oorspronkelijk zijn van zijn vrijheid. De “kritische” dimensie die voor Van Leeuwen ligt in datgene wat wij als “boven onszelf kunnen erkennen” is hier al in de constitutie van het subject zelf aanwezig. Wat het subject als subject van vrijheid is, kan alleen worden uitgelegd met behulp van een genetische beschouwing. Het subject is niet van meet af aan en oorspronkelijk vrij en is dat niet op grond van een uitsluitend door het subject bepaalde handeling. Autonomie is een zich tot zichzelf terugbuigen van een subject dat van meet af aan en oorspronkelijk in relatie staat. De heteronomie is een aanduiding van wijze van presentie van de vóór alle reflectie reeds aanwezige Ander. Mijn in-de-wereld-zijn heeft zijn oorsprong bij die ander vandaan, concreet gezegd: anderen openen voor mij de wereld waarin ik ben, en het is alleen door abstractie te maken van die anderen dat er een verhaal over de constitutie van het subject kan worden verteld, waarin het de vrije oorzaak is van zichzelf en zijn akten.

Deze beschouwing van Levinas gaat nog verder dan de reflectie over de pragmatische paradox in de zijnsvraag. Nu is de horizont van het omvattende zijn dat aan mijn vragen reeds vooraf ging tot een bepaald zijn (zij het nog in zekere zin formeel) uitgegroeid. Aan mijn zelf-zekerheid, aan mijn eigen zijn gaat het zijn van het andere vooraf, beter nog, die ander gaat eraan vooraf en gaat mijn eigen zijn te boven als “iets anders dan zijn”. De ander hoort juist niet tot de vele gegevenheden in mijn ervaring, is geen ‘zijnde” dat ik binnen de omvattende horizont van het zijn ontdekken en determineren kan.

Zijn voorrang en dus ook de heteronomie maken mijn soevereiniteit en mijn autonomie pas mogelijk, maar relativeren deze ook principieel. De soevereiniteit van het subject is een “egologie” of beter een “egografie”, een zichzelf constitueren als het subject van een levensverhaal, waarin de presentie van de ander steeds weer opnieuw een herinnering kan geven aan iets wat nog oorspronkelijker is dan mijn eigen subjectiviteit. Wat ik binnen mijn egografie ervaar als de storing door anderen is in werkelijkheid een aanwijzing van de voorrang van die anderen. Lévinas heeft deze ‘storing” vooral uitgewerkt op het niveau van de presentie van de ander als “gelaat”, een zich te kennen geven van anderen in mijn levensdomein als iets anders dan een “fenomeen” dat on der macht van mijn duiding staat. Het gelaat is geen verschijnsel, maar de zelf-presentatie van een ander subject dat met zijn bestaan borg staat voor zijn verschijning, er “bij” is, het kracht kan bijzetten door zelf te spreken op een wijze die op mijn fantasie en ervaring niet herleidbaar zijn.

Het feit van het gelaat zelf is geen vrije te duiden en neutraal gegeven. De presentie van de ander vanuit zijn gelaat is een geweldloos gebod, het is in volle omvang gegeven als het “gij zult niet doden”, d.w.z. als de onmogelijkheid dat ik het doden van een ander als iets anders duiden kan dan als moord. In dat opzicht duidt het gelaat een “boven” mij staande instantie aan, die zich principieel aan mijn vrijheid onttrekt, en in de vorm van de geboden van de tweede stenen tafel soeverein over mij is.