Roślinny Gang

MIODNIKI I CIAŁA PERŁOWE

2020-04-15T01:23:00.001-07:00

Produkcja nektaru w celu zwabienia owadów jest bardzo powszechna w życiu roślin. Owady pomagają m.in. w zapylaniu. Organizm zapylający, chcąc dostać się do słodkiej cieczy umiejscowionej zazwyczaj w trudno dostępnym miejscu, potrąca pręciki i strząsa z nich pyłek. To relacja o cechach mutualistycznych - dająca korzyści obu stronom.Owady lub ptaki zdobywają pożywienie, a roślina przekazuje swój materiał genetyczny na duże odległości,zapewniając sobie tym samym różnorodność. Jest jednak jeszcze jeden rodzaj nektaru, produkowany poza kwiatostanem, który ma nieco inną funkcję.

Widoczne miodniki na ogonku liściowym Philodendron Simondsii

Miodniki, bo o nich mowa, występują głównie u roślin strefy tropikalnej i subtropikalnej. Są to gruczoły umiejscowione w wielu miejscach poza kwiatostanem: na blaszce liściowej, na ogonkach, łodygach, przylistkach, szypułkach owoców - a nawet na samych owocach. Ich kształt i budowa jest bardzo zróżnicowana i zależy od rodziny i gatunku rośliny. Miodniki wydzielają słodką substancję, która w głównej mierze składa się z cukrów będących produktami fotosyntezy. Wydzielina może pełnić dwojaką funkcję. Może być sposobem na odprowadzenie zbędnych roślinie metabolitów lub wabić owady, głównie mrówki, które żerując na nektarze bronić będą roślinę przed innymi, groźnymi dla niej organizmami. Nazywamy to pośrednim typem obrony przed roślinożercami. Poza obroną samej rośliny tacy owadzi rycerze zostawiają też swoje odchody i zdecydowanie poprawiają jakość gleby.

Mechanizmy wydzielania nektaru były przedmiotem wielu badań. Wiadomo, że ilość wydzieliny, tempo jej wydzielania i skład zależy od różnych czynników takich jak - dojrzałość, szybkość skarmiania nektaru oraz stan ogólny rośliny. Jednak mechanizmy biochemiczne i fizjologiczne działania miodników nie są jeszcze poznane.

Miodniki - czy też nektarniki - dość dobrze zostały zbadane u roślin z rodzaju Philodendron. Co ciekawe,wśród całej rodziny Araceae to u przedstawicieli gatunku Philodendron właśnie są tak powszechne, że używa się ich często do oznaczania taksonów. Pojawiają się u nich jako niewielkie obszary z dwoma lub trzema aparatami szparkowymi. Charakterystyczne jest to, że aparaty są pozbawione możliwości ruchu. Przybierają formę cały czas otwartych porów, przez które wydostaje się wydzielina. Komórki wydzielnicze tworzą kulisty region otoczony miąższem o podwyższonym metaboliźmie.
Natomiast u Alocasia i Colocasia miodniki obserwowane są sporadycznie.


Philodendron Golden Dragon foto. @littlegreensanctuary

Skrystalizowane krople nektaru na Philodendron Golden Dragon foto. @alivia_housplants


Umiejscowienie nektariów u różnych gatunków filodendronów foto. Botanical Jurnal of Linnean Society vol.180

Miodniki są tworami równie często występującymi u kaktusów. Co więcej, posiadają one cztery różne typy gruczołów, które można sklasyfikować jako miodniki. Mogą znajdować się na cierniach, na ich zmodyfikowanych formach, na liściach lub na samej skórce.

Skrystalizowane krople naktaru na Armatocereus rauhii foto. John Rebmann Cactus and Succulent Jurnal

Obecność nektariów stwierdzono również na kwiatostanach kaktusów - ale tylko tych, które wyrastają z pędów kwitnących. Te natomiast, które wyrastają bezpośrednio z części wegetatywnej rośliny, z zagłębień pomiędzy areolami nektariów nie posiadają.

Armatocereus rauhii wydziela nektar ze wszystkich młodych areoli. oto. John Rebmann Cactus and Succulent Jurnal

Miodniki występują również powszechnie u wszelkich roślin tropikalnych, dla których współpraca z owadami może być bardzo korzystna.


Krople świeżej wydzieliny na liściach Passiflora

Podczas gdy miodniki produkują substancje zawierające głównie cukier, roślina posiada gruczoły wydzielające mieszaniny lipidow, białek, aminokwasów, soli mineralnych oraz bardzo rzadkiego u roślin glikogenu. Te struktury epidermy to tak zwane ciała pokarmowe i dzielimy je ze względu na skład wydzielanych substancji. Najlepiej opisanymi są ciałka Beltiana znajdowane na szczytowych częściach liści gatunku Acacia oraz gatunków blisko spokrewnionych. Ich wydzieliny zawierają głównie lipidy.


Ciałka Beltaina foto.Synapse Science Magazine

Ciała perłowe są mieszaniną lipidów, białek i węglowodanów. Przybierają formę małych, połyskliwych kropel. W przeciwieństwie do nektaru, który ma nawet po skrystalizowaniu barwę bursztynową, te przyjmują białe zabarwienie i dość regularny kształt. Wytwarzane są z epidermy liści, ogonków liści i łodyg. Chociaż różnią się składem od nektaru pełnia taką samą funkcję. Zwabiają często agresywne i drapieżne mrówki, które - chroniąc swoje terytorium - będą broniły rośliny przed innymi szkodnikami.


Ciała perłowe na młodych liściach Parthenocissus tricuspidata foto. Lidia Mazur


Ciała perłowe na liściach i łodygach cissusa foto.plantzfmrwrk

ŚLIMAK LIŚĆ - MAŁY REBELIANT ŚWIATA PRZYRODY

2019-12-08T04:33:00.000-08:00

Wydawać by się mogło, że reguły rządzące światem przyrody są ściśle ustalone i nie ulegają zmianom. Rośliny wyposażone w fantastyczne mechanizmy molekularne pozwalające im czerpać energię ze światła prowadzą osiadły tryb życia z minimalną możliwością do zmiany swojej pozycji względem padającego światła. Zwierzęta poruszają się, gdyż muszą zdobywać pożywienie. Czasami organizmy wchodzą ze sobą we współpracę z której czerpią obustronne korzyści. Jest jednak jeden mały rebeliant, który postanowił złamać wszystkie dotychczasowe reguły.

Elysia chlorotica foto. National Geographic

Elysia chlorotica to niewielki ślimak morski żyjący u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej. Ma zaledwie kilka centymetrów długości i kształtem swojego ciała przypomina liść. Żywi się niemal wyłącznie glonami Vaucheria litorea. Na czym polega jego wyjątkowość? Otóż w przeciwieństwie do innych organizmów nie wchodzi w kooperację z organizmem zdolnym do fotosyntezy jak to się ma w przypadku np. porostów gdzie komórki grzyba i glona są ze sobą ściśle związane. Młode ślimaki zaraz po wylęgu żywią się glonami, wysysają z ich komórek organella zawierające chlorofil i zachowuje je w uchyłkach nabłonka układu trawiennego. Co najbardziej fascynujące, chloroplasty zachowują pełną zdolność do przeprowadzania fotosyntezy. I tutaj zaczyna się magia najprawdziwsza bo niczym niezwykłym nie jest zjadanie chlorofilu i robi tak każdy organizm roślinożerny. Ale żaden do tej pory od jedzenia sałaty nie zaczął przyprowadzać fotosyntezy, a Elysia chlorotica właśnie do tego jest zdolna!!!
Mechanizm utrzymujący funkcjonowanie skradzionych chloroplastów wymaga specjalnych białek kodowanych przez geny jądrowe glonów. Z pomocą różnych technik molekularnych ustalono, że ślimak przeprowadził proces kleptoplastii, czyli skradł sobie również właśnie zestaw genów zawierających informację o niezbędnych enzymch i z pomocą wirusów poprzez transfer poziomy wbudował we własny genom. Tym sposobem stał się jedynym znanym organizmem zwierzęcym, który po pierwszym posiłku z glonów potrafi przez resztę swojego życia odżywiać się tylko przetwarzając energię świetlną.

Elysia chlorotica

Ciekawy jest również koniec cyklu życiowego tego morskiego ślimaka. Wirusy obecne w jego ciele i według jednej z teorii będące odpowiedzialne za przebudowę jego DNA tak,aby mogły utrzymać pozyskane chloroplasty, są retrowirusami zakodowanymi w jego genomie i co roku, po złożeniu jaj, nie ważne w jakich warunkach przebywają osobniki z danej populacji doprowadzają do zaprogramowanej, masowej ich śmierci. Czy są to zatem konsekwencje możliwości przeprowadzenia fotosyntezy i wcinania światła?? Nie wiadomo. Badania nad tym niezwykłym stworzeniem wciąż trwają ale jedno jest pewne. Dziwić się jest fajnie, a przyroda ciągle dostarcza nam nowych do tego powodów 😉

DLACZEGO MONSTERA MA DZIURY

2019-10-21T03:22:00.002-07:00

Araceae to bardzo nietypowa grupa roślin. Jedną z ich wyjątkowych cech są perforacje liści pojawiające się wraz z dojrzałością rośliny. Jest to forma heteroblastii popularna u tej rodziny. Oznacza to występowanie na tej samej roślinie liści różniących się budową lub funkcją. Przez rzadkość tego zjawiska botanicy od dawna próbują rozwikłać zagadkę jak powstają dziury i wycięcia a co bardziej frapujące, do czego roślinie służą.

Przyczyny powstawania perforacji


Monstera Deliciosa, dorosły liść foto. plantillustrations.org

Wiele było na ten temat teorii. Jedna z nich mówi, że chronią roślinę przed uszkodzeniami w czasie porywistych wiatrów, tak jak perforacje chronią Aponogetonaceae, czyli onowodga przed silnymi prądami wodnymi. Inna ciekawa teoria mówi, że przerwanie ciągłości liścia pomaga chronić się roślinie przed roślinożercami stanowiąc swoisty kamuflaż. Jednak jak do tej pory jedyną teorię popartą solidnymi badaniami i wnioskami wysnuł Christopher D. Miur w pracy How Did the Swiss Cheese Plant Get Its Holes? Przedstawiony przez niego model wyjaśnia również, dlaczego młode liście różnią się w wyglądzie od starszych, czyli tak zwaną heteroblastię oraz dlaczego młode rośliny nie posiadają perforacji blaszek liściowych
Zacząć należy od tego, że rośliny z rodzaju Monstera to hemiepifity zasiedlające niższe partie lasu deszczowego. A najbardziej deficytowym i pożądanym towarem w gęstym lesie deszczowym jest światło, którego nie dość, że w poszyciu lasu tropikalnego jest niewiele to jeszcze pada ono w postaci dość przypadkowo rozmieszczonych smug. Wziąć należy też pod uwagę, że kształt i wielkość liścia ma duży wpływ na gospodarkę wodną rośliny (Oedema, transpiracja i gutacja) i zapobieganiu powstawania stresu wodnego. Aby w gęstym lesie tropikalnym do rośliny dotarło więcej światła zwiększa ona powierzchnię blaszki liściowej, ale ta metoda ma swoje ograniczenia.

foto. plantillustrations.org

Zauważmy, że monstera jest rośliną pnącą o tak zwanym tarasowym ułożeniu liści. Im większa będzie powierzchnia nowych liści, tym większe będą tendencje do zacieniania liści rosnących niżej. Takie rozwiązanie wymagałoby formowania coraz dłuższych ogonków liściowych, a tym samym inwestycji rośliny w struktury wspierające liść. Ale to z kolei jest związane ze zwiększeniem produkcji biomasy. A efektywność liścia w przechwytywaniu światła zawsze musi przewyższać nakład energetyczny, jaki roślina wkłada w utrzymanie danej struktury.

Różne rośliny radzą sobie z tym problemem na różne sposoby. Niektóre mają trójkątny lub sercowaty kształt blaszki liściowej, gdyż wykazuje on najmniejsze tendencje do samozacieniania rośliny. Inne rośliny takie jak np. begonie mają liść asymetryczny, zmniejszony po jednej stronie. Jednak rośliny z rodziny Araceae obrały inną strategię.

Christopher D. Miur w swoich badaniach wykazał, że w warunkach świetlnych panujących w tropikach, gdzie światło nie pada bezpośrednio a jest rozproszone na pojedyncze, przypadkowo rozmieszczone plamy światła, które zdołały się przedrzeć przez gęste korony drzew, to właśnie zwiększenie powierzchni liścia z jednoczesnym wykształceniem wcięć i perforacji jest najbardziej korzystne pod względem energetycznym dla rośliny. Pozwala wychwycić maksymalna ilość promieni słonecznych a jednocześnie daje możliwość naświetlenia części roślin znajdujących się poniżej.

foto. plantillustrations.org

Jak powstają dziury w liściach monstery

Samo wyjaśnienie zachodzenia procesu jest łatwiej wytłumaczyć niż dociekać jego przyczyny. Obecność perforacji w liściach monstery i innych aroidów fascynowała botaników od ponad 100 lat. Zjawisko to występuje u roślin z rodzaju Monstera, Epipremnum, Rhaphidophora, Amydrium a także Dracorium i Cercestis. Pierwsze prace na ten temat powstawały już na początku XIXw i mówiły, że wcięcia są wynikiem dysfunkcji i zamierania pewnych części blaszki liściowej. Kolejne teorie utrzymujące się przez lata mówiły o tworzeniu wycięć i perforacji w wyniku zaniku mezofilu, (czyli tkanki miękiszowej zawierającej chlorofil, znajdującej się pomiędzy górną a dolną epidermą). Jednak prawdziwe wyjaśnienie tego zjawiska pojawiło się dopiero po dokładnym zbadaniu za pomocą fotografii skaningowej.

Kiedy młody liść, jako zawiązek jest szczelnie owinięty przez dwa lub trzy starsze liście, dochodzi do kształtowania się perforacji. Istnieje pewna grupa komórek, które mają zakodowany sygnał do obumierania. Ten proces to tak zwana programowana śmierć komórek (PCD). Znacznie różni się on od śmierci nekrotycznej, czyli takiej, która następuje na skutek zaistnienia czynników zewnętrznych takich jak działanie patogenów, poparzenie, brak składników mineralnych czy uszkodzenie mechaniczne. W przypadku PCD sygnał pochodzi z samej komórki, która wie dokładnie, w którym momencie należy proces rozpocząć. Co ciekawsze, jest on inicjowany w całej grupie komórek jednocześnie.

Liść monstery osiąga prawie pełną wielkość i formę będąc jeszcze zwinięty w pąku wierzchołkowym. W ostatnim etapie rozwoju wydłużeniu ulega ogonek liściowy i wypycha blaszkę liściową wychodzącą z pochewki liściowej u podstawy starszego liścia. Na nowym liściu widoczne są już wszystkie perforacje.

W pierwszej kolejności rozpada się materiał genetyczny komórki. Następnie wszystkie organella komórkowe. Na samym końcu zniszczeniu ulega ściana komórkowa w wyniku, czego dochodzi do powstania drobnej szczeliny, która rozszerza się w miarę jak młody liść rośnie. Gdy blaszka liściowa rozszerza się w kolejnych etapach rozwoju, strefa umierających komórek w kształcie dysku odrywa się od otaczającej tkanki. Odsłonięta tkanka miękiszowa transformuje w tkankę skórki. W ten sposób powstaje pierwotna perforacja w postaci wcięć w pobliżu krawędzi blaszki liściowej oraz perforacje wtórne w postaci dziur w pobliżu nerwu głównego.

Botanical Journal of the Linnean Society, 2006,15, 25–44. With 36 figures

Rysunki 1-9. Rozwój liści u Monstera deliciosa (Araceae) ilustrujący powstawanie perforacji.
Ryc. 1. Dojrzały liść z perforacjami sięgającymi do brzegu liścia, w wyniku czego powstaje wycinany liść
Rys. 2. Większe powiększenie pokazujące cienkie mostki tkanki brzeżnej (strzałki), które muszą zostać rozerwane mechanicznie.
Ryc. 3. Zawiązki młodych liści przed perforacją. Strzałka wyznacza górną i dolną strefę liści.
Ryc. 4. Blaszka liściowa z trzema kształyującymi się perforacjami(strzałki).
Ryc. 5. Perforacja tego samego liścia.
Ryc. 6. Krążek martwej tkanki pozostaje przymocowany do marginesu perforacji (strzałka) w rozszerzającym się liściu.
Ryc. 7. Rozszerzanie perforacji. Tkanka brzeżna (strzałka)pozostaje nienaruszona.
Ryc. 8. Część perforacji w pobliżu środkowej części dojrzałego liścia.
Ryc. 9. Margines dojrzałego liścia. Zwróć uwagę na szkodzenia mechaniczne tkanki brzeżnej przylegającej do perforacji (strzałka), co powoduje powstanie oddzielonej części.

Programowana śmierć komórek jest niezwykłym zjawiskiem, występującym również w świecie zwierząt na przykład w trakcie formowania się elementów tchawicy lub oddzielania palców na etapie zarodkowym, kiedy dwie wzrastające obok siebie komórki tej samej tkanki, nieróżniące się od siebie pod względem budowy zaprogramowane są do zupełnie innych celów: jedna do podziałów i namnażania a w końcu do stworzenia tkanki a druga do zaprogramowanego obumarcia.

MAŁY WIELKI KALUS

2019-09-16T16:10:00.000-07:00

Ukorzeniając ciętą sadzonkę, zapoczątkowujemy proces rozmnażania wegetatywnego, czyli bezpłciowego. Roślina którą otrzymamy będzie identyczna z tą, z której ją pobraliśmy, czyli będzie jej klonem. Młodą roślinę czeka nie lada wyzwanie, ponieważ będzie musiała odtworzyć sporą część swoich tkanek. Może to zrobić na kilka sposobów. A to wszystko dzięki swoim niesamowitym zdolnościom.

Jednym ze sposobów na odtworzenie pędu, jest uaktywnienie się pąków uśpionych, inaczej nazywanych kątowymi (znajduje się zazwyczaj tuż nad nasadą liścia). W trakcie normalnego wzrostu rośliny, są one blokowane przez wytwarzany w wierzchołkowej części fitohormon auksynę (więcej o AUKSYNACH ). Dopóki są one produkowane, mamy do czynienia ze zjawiskiem dominacji wierzchołkowej. Kiedy mamy sadzonkę pędową, czyli pozbawioną stożka wzrostu, dopływ auksyn zostaje odcięty, a pąk uśpiony ma możliwość rozwoju. Jest to tak zwany rozwój "z oczka", którego obecność jednak wcale nie jest niezbędna.

Rozwój z pąków uśpionych nie jest jedyną opcją. Komórki roślinne mają możliwość powrotu do stanu merystematycznego, czyli takiego, kiedy komórki intensywnie się dzielą i odróżnicowują. Jeśli podziały komórek zachodzą w sposób nieskoordynowany, dochodzi do powstawania narośli o guzkowatym kształcie. Takie twory nieposiadające uporządkowanej struktury i nieosłonięte tkanka okrywająca nazywamy kalusem.

Tkanka kalusowa zbudowana jest z komórek miękisza, słabo zróżnicowanych, mogących mieć jednak różny kształt i wielkość. Po pewnym czasie pojawiają się w niej również komórki merystematyczne, dzieląc się i zamieniająca w dowolną komórkę, dowolnej tkanki. To właśnie one, po intensywnych podziałach formują centra merystematyczne i wiązki przewodzące. Między komórkami występują przestrzenie o różnej wielkości i rozmieszczeniu. Od tego zależy czy tkanka kalusowa będzie miała strukturę zbitą czy luźną.

Kalus może tworzyć się spontanicznie w pobliżu miejsca skaleczenia, dlatego często nazywany jest tkanka przyranną zabliźniającą ubytek. Mogą w nim również formować się zawiązki nowych organów, takich jak pędy czy korzenie. Zjawisko to nosi nazwę organogenezy.

Ta niesamowita zdolność rośliny do odtworzenia całych fragmentów takich jak pęd, liść czy korzeń nosi nazwę totipotencji i znajduje szerokie zastosowanie, również w hodowlach kultur tkankowych in vitro.

AUKSYNY

2019-06-09T07:15:00.002-07:00

Jak wielu z Was zastanawiało się dlaczego roślina wygina się w stronę światła, dlaczego korzenie zawsze rosną w dół? Lub dlaczego dopiero po odcięciu wierzchołka roślina rozkrzewia się na boki? Za te wszystkie procesy, jak i również za wiele innych, odpowiada fitohormon auksyna. Syntezowana jest w merystemie wierzchołkowym i młodych liściach i transportowana w dół łodygi do korzeni.

Działanie auksyn, nie wiedząc jeszcze o ich istnieniu opisywał już Karol Darwin. Przeprowadzał doświadczenia wskazujące na to, że roślina swoją szczytową częścią potrafi wykrywać źródło światła i zaginać swój pęd w jego stronę. Dopiero późniejsze badania przeprowadzone przez wielu badaczy wykazały, że są za to substancje o charakterze mobilnym produkowane właśnie w tej części rośliny. Zostały nazwane z greki auksynami co oznacza rosnąć i nazwa właśnie doskonale oddaje funkcje jakie hormony te pełnią w organizmie roślinnym.

Fototropizm jest zjawiskiem, które często możemy zaobserwować u roślin uprawianych w domu. Polega na wygięciu się rośliny w stronę źródła światła. Rośliny nie posiadają szkieletu który nadał by im kształt i stabilność mechaniczną. W zamian ich komórki otoczone są ścianą komórkową zbudowaną głównie z celulozy. Jednak komórki budują organizm wspólnie i muszą się między sobą komunikować, by tej sztuki dokonać. Aby było to możliwe, ściana komórkowa nie jest ciągła. Zawiera liczne perforacje zwane kanałami. W ich obrębie znajdują się pompy ułatwiające transport pewnych molekuł. Często są to struktury bardzo wyspecjalizowane, mogące przepuszczać tylko dana dla siebie substancję. Auksyny też posiadają charakterystyczne dla siebie pompy zwane Auxins Efflux Pomps. Kiedy światło pada na roślinę z jednego kierunku, auksyny przez te pompy przemieszczane są na zacienioną stronę łodygi.

Tam ich podwyższone stężenie powoduje aktywacje pewnych genów w konsekwencji czego, środowisko komórki ulega zakwaszeniu, a sztywna dotąd ściana komórkowa znacznemu rozluźnieniu. Kiedy nie ma już ograniczania, komórki po zacienionej stronie zaczynają się wydłużać, natomiast te po oświetlonej zostają niezmienione. Dlatego właśnie roślina pochyla łodygę w stronę światła.

Foto. Sience Source

Innym zjawiskiem na które wpływają auksyny jest geotropizm. W czapeczce chroniącej szczytową część korzenia znajdują się wyspecjalizowane komórki, statocyty. Mają one zdolność wykrywania wektora zwrotu przyspieszenia ziemskiego. W wyniku przemieszczania się w ich wnętrzu ciężkich ziaren skrobi dochodzi do reakcji które powodują przemieszczenie auksyn do dolnej części korzenia i zahamowania wzrostu oddłużeniowego komórek. Przeciwnie się rzecz ma po stronie gdzie stężenie auksyn jest niższe. Tam komórki przyrastają na długość. To tak zwany geotropizm dodatni. Natomiast łodyga i stożek wzrostu przejawia geotropizm ujemny czyli kierowanie się zawsze w kierunku przeciwnym do działania siły grawitacji. Łatwo oba zjawiska sprawdzić kładąc na boku doniczkę z rosnącą rośliną. Po pewnym czasie łodyga zawsze skieruje się do góry a korzenie w dół.

Auksyny uczestniczą też w wielu procesach kontroli kształtowania się organów roślinnych. Są główną grupą hormonów zaangażowanych w tworzenie się korzeni przybyszowych. Formowanie ich wynika jednak gównie z pewnej równowagi, w jakiej auksyny pozostają z innymi hormonami, głównie giberylinami i cytokininami. Dlatego też są głównym składnikiem preparatów stymulujących ukorzenianie się młodych sadzonek.

Odpowiadają również za zjawisko dominacji wierzchołkowej. Syntezowane w merystemie wierzchołkowym auksyny transportowane są w dół wzdłuż łodygi. Po drodze oddziaływają na pąki pachwinowe nazywane też pąkami uśpionymi nie pozwalając im na rozwinięcie się. Dopiero po odcięciu wierzchołkowej części pędu następuje zahamowanie syntezy tego fitohormonu w wyniku czego dochodzi do uaktywnienia się pąków pachwinowych i rozrost pędów bocznych. Jest to zjawisko szczególnie przydatne przy wegetatywnym rozmnażaniu roślin poprzez pobieranie sadzonek pędowych.

Stały przepływ auksyn zapobiega starzeniu i opadaniu liści. Gdy zostanie zahamowany dochodzi do zaburzenia równowagi między auksynami a innym hormonem roślinnym - etylenem. U nasady ogonka liściowego zaczyna odkładać się tak zwana tkana odcinająca. Po jednej jej stronie formuje się warstwa korka hamująca dopływ wody i składników mineralnych. Liść zaczyna żółknąć i w końcu odpada. Dość często możemy to zaobserwować również przy sadzonkach pędowych, u których nie dość szybko doszło do aktywacji pąka uśpionego i wznowienia produkcji auksyn.

CZY ROŚLINY LUBIĄ BYĆ DOTYKANE??

2019-05-26T15:22:00.003-07:00

W środowisku naturalnym rośliny wystawione są na działanie wielu niesprzyjających czynników mechanicznych. Mogą zostać porwane przez deszcze lub wiatry. Narażone są na ataki szkodników i roślinożernych zwierząt. Biorąc pod uwagę że nie mogą zmienić swojego siedliska w toku ewolucji nauczyły się na swój własny sposób reagować na odbierane ze środowiska sygnały, również te mechaniczne jak dotyk. A najbardziej wrażliwe są najmłodsze liście, których reakcja na bodźce jest najintensywniejsza.

Od dawna wiadomo że roślina potrafi reagować na ruch w jej pobliżu i na dotyk. Jeśli owad potrąci dwukrotnie włosek czuciowy czyli mechanoreceptor muchołówki amerykańskiej, potrafi ona zamknąć zmodyfikowane w swoistą pułapkę liście w czasie mniejszym niż sekunda.

Mimoza wstydliwa po dotknięciu potrafi zwinąć się w czasie również krótszym niż sekunda. Czy zatem jeśli te rośliny potrafią w tak specyficzny sposób odpowiedzieć na bodźce zewnętrzne to czy każda inna roślina posiada takie możliwości? A jeśli tak, to w jaki sposób się objawia ich reakcja na nie?

Pierwsze wiadomości na ten temat pochodzą z połowy lat 70 kiedy M.Jaffe prowadził badania nad rzepieniem. Codziennie mierzył długość liścia aby sprawdzić jak przyrasta on na długość. Ku jego zdziwieniu okazało się że część codziennie dotykanych liści nigdy nie osiągnęła rozmiarów pozostałych liści a część obumarła.

Okazuje się że również rośliny nieposiadające wyspecjalizowanych komórek czuciowych jak muchołówka, również potrafią reagować na dotyk. Ich reakcja nie jest tak gwałtowna ale powoduje aktywację pewnych genów co skutkuje zmianami w morfologi i fizjologi rośliny.

W latach 90 Janet Braam przez przypadek odkryła grupę genów nazwanych TCH która odpowiada za reakcję komórki na dotyk. Aktywowały się ona po zroszeniu rośliny. Początkowo była przekonana że jest to reakcja na gibereliny zawarte w preparacie którego używała do oprysku, jednak po przeprowadzeniu próby kontrolnej z użyciem czystej wody okazało się że aktywowana była ta sama grupa genów. Postanowiła rozwinąć eksperyment i założyła hodowlę pospolitego na polach i łąka rzodkiewnika. Jedna część hodowli była trzy razy dziennie dotykana, drugą pozostawiono w spokoju. Wyniki okazały się być zadziwiające. Dotykane rośliny stały się karłowate, przysadziste i niechętnie kwitły. Nastąpiły również zaniki chlorofilu i nekrozy. Dotykane rośliny zdecydowanie szybciej się starzały i nigdy nie osiągały rozmiarów nietkniętych roślin.

Mechaniczna stymulacja roslin przez dotykanie ich trzy razy dziennie daje odpowiedzi charakteryzujące się zahamowaniem wzrostu, wydłużania kwiatostanu i opóźnieniem w przyjściu do kwitnienia w porównaniu z roślinami niestymulowanymi

Journal of Experimental Botany

Tym którzy mają ochotę dowiedzieć się więcej zapraszam do lektury artykułu Janet Braam Tigmomorfogeneza. Wszystkich innych zachęcam do cieszenia się roślinami bez dotykania :)

VARIEGATY CZYLI SKĄD SIĘ BIORĄ KOLOROWE LIŚCIE

2019-05-04T11:46:00.001-07:00

Nasze domy zapełniają coraz bardziej egzotyczne rośliny. Atrakcją wielu z nich są bajecznie wybarwione liście. Te tak zwane variegaty zyskują rzesze nowych wielbicieli, ale skąd tak naprawdę biorą się te wspaniałe wzory? Przyczyn powstawania przebarwień jest wiele. Mogą być genetycznymi chimerami w których obok siebie funkcjonują komórki o odmiennej informacji genetycznej, mogą mieć w swojej budowie struktury, które nadają im srebrny kolor, może się zmieniać skład barwników jaki eksponują na powierzchni liści i łodyg. Mogą też być wynikiem przypadkowej lub celowej infekcji wirusowej.

Philodendron billietiae vriegated foto. Ilonka Cop

Mówi się że roślina jest chimerą, kiedy tkanka zawiera funkcjonujące obok siebie komórki o odmiennej informacji genetycznej, w naszym wypadku komórki potrafiące wytwarzać chlorofil i takie które tego nie potrafią. Najbardziej rozpowszechnioną formą chimer w naszym roślinnym otoczeniu są rośliny o różnobarwny zabarwieniu czyli variegaty. Komórki liści powstają z tkanek twórczych merystemu wierzchołkowego, ale niektóre z nich charakteryzują się niezdolnością do syntezowania zielonego barwnika - chlorofilu. Aby zrozumieć proces powstawania tych przebarwień musimy zapoznać się co nieco z budową samego merystemu wierzchołkowego. Rozmieszczenie, częstotliwość podziałów i ich ułożenie w warstwach mają podstawowe znaczenie dla określania wzoru danej variegaty a także jej stabilności.

Merystem wierzchołkowy to obszar na szczycie pędu w którym znajdują intensywnie dzielące się komórki dające początek tkankom łodygi, liści, pąkom pachwinowym oraz kwiatom. Komórki w tym rejonie są niezwykle delikatne dlatego chronią je okrywy łuskowe oraz zawiązki młodych liści.

Merystem wierzchołkowy w przekroju podłużnym. Widoczne na nim są zawiązki młodych liści oraz pąki boczne

Komórki w tym rejonie dzielą się na dwa sposoby: peryklinalnie czyli wypychając nowe, tworzące się komórki pod siebie w dół oraz antyklinalnie czyli kiedy komórki przemieszczane są na boki od komórek twórczych. Te które dzielą się pierwszym sposobem ułożone są zazwyczaj w dwie warstwy nazywane tuniką. Komórki pod nią nazywamy korpusem. I tak merystem możemy podzielić na trzy warstwy których znajomość przyda nam się bardzo przy poznaniu mechanizmu powstawania przebarwień na liściach.

Z komórek warstwy LI powstają warstwy skórki okrywające liście, łodygę, płatki kwiatu.Warstwa LII daje początek kilku warstwom łodygi i większości komórek blaszki liściowej. Warstwa LIII inicjuje powstanie komórek naczyń łodygi i nerwy liścia.

JAK POWSTAJĄ CHIMERY

Z tą wiedzą możemy przejść do dalszej części, a mianowicie skąd się biorą nasze variegatki. Chimera powstaje gdy któraś z komórek ulega mutacji czyli zmianie w obrębie materiału genetycznego. Ta mutacja może być spontaniczna lub wywołana mutagennymi środkami chemicznymi. Spontaniczne mutacje występujące naturalnie u roślin, prowadzą do powstania tak zwanych sportów, z których wywodzi się wiele odmian roślin ozdobnych. Jeśli komórka która mutuje znajduje się na stożku wzrostu, wtedy wszystkie komórki które są produkowane przez nią przez podział również będą zmutowanym typem. Rezultatem będą komórki o różnej informacji genetycznej rosnące w obrębie tej samej tkanki.

Chimery możemy podzielić na trzy typy ze względu na to w jakim miejscu merystemu wierzchołkowego(a dokładnie w której warstwie) powstała komórka z mutacją. Będzie to miało wpływ na to jak variegata wygląda i jak stabilna jest.

Chimery peryklinalne są najważniejszą grupą, ponieważ variegaty przez nie tworzone są bardzo stabilne i mogą być rozmnażane wegetatywnie. Kiedy mutacja dotyka komórkę umieszczoną w pobliżu wierzchołka merystemu, kolejne podziały powodują powstanie całej warstwy zmutowanego typu.

Jeśli na przykład zmutowana komórka znajdzie się w warswie LII merystemu, to warstwa naskórka pędu który powstaje po mutacji jest nowym typem genetycznym.

Wynikiem tej częste mutacji są bardzo popularne variegaty z marginalnym zabarwieniem. Dzieje się tak ponieważ zawierająca barwinik warstwa LI tworzy naskórek środkowej części blaszki liściowej ale nie rozciąga się do jego krawędzi. Pozwala to na rozciągnięcie w części marginalnej zmutowanej, pozbawionej barwinka warstwy LII.

Begonia 'Darthvaderiana'

Trzmielina Fortune'a 'Emerald Gaiety'

Acer platanoides 'Drummondii

Pelargonium 'madame salleron'

Chimera meryklinalna - Powstaje gdy pochodne zmutowanej komórki nie pokrywają całej powierz stożka, a jedynie jego fragment.

Zmutowane komórki znajdują się tylko na części merystemu dając początek chimerycznym pędom, liściom lub kwiatom.

Philodendron Pink Princess

Chamacereus 'Unikum'

Sansevieria

Chimery meryklinalne są bardzo podobne to tych sektorialnych z tą różnicą, że zajmują tylko jedną warstwę komórek merystemu. To powoduje że są bardzo niestabilne i krótkotrwałe. W naturze nie jest niczym niezwykłym, że w ciągu życia rośliny sektory chimeryczne pojawiają się i znikają. Jest to spowodowane funkcjonowaniem w merystemie zmutowanych komórek które tylko czasem się ujawniają.

Chimery sektorialne - powstają gdy mutacji ulega grupa komórek rozciągająca się na kilka warstw. Jest to typ niestabilny, w wyniku którego powstają często pędy i liście pozbawione przebarwień.

Syngonium podophyllum 'Imperial White'

Na tym zdjęciu pokazującym Syngonium podophyllum Imperial White możemy zobaczyć sektorialny wzór chimery. Jeśli przyjrzymy się dokładnie możemy zaobserwować jak zmienia się wzór chimery wraz z kolejnym pojawiającym się liściem.

Philodendron Paradiso Verde

ZMIANA KOLORU MŁODYCH LIŚCI

Komórki roślinne posiadają specyficzne struktury zwane chloroplastami. Zawierają one zielony barwnik, chlorofil odpowiedzialny za przeprowadzanie fotosyntezy. Jednak nie zawsze na początku są obecne w młodej strukturze liścia. Mogą powstawać w wyniku przekształcania innych struktur w miarę dojrzewania rośliny. Z tego powodu u niektórych roślin młode liście zupełnie nie przypominają barwa tych dorosłych. Są czerwone, żółte, pomarańczowe, zielone lub zupełnie białe.

Philodendron 'Florida Ghost'

Philodendron 'Prince of Orange'

Innym przypadkiem są rośliny o czarnym zabarwieniu. Tutaj młody liść jest zazwyczaj zielony ale chlorofil w miarę życia rośliny jest maskowany przez inny, czerwony barwnik z grupy antocyjanów. Nie oznacza to oczywiście że chlorofil zanika, jest jedynie mniej widoczny.

Zamioculcas Zamiofolia 'Raven'

Colocasia 'Mojito'

Colocasia 'Black Magic'

WYSREBRZONE LIŚCIE

Niektore rośliny jak Scindapsus pictus, Begonia Wightii czy Philodendron Sodiroi posiadają wysrebrzony wzór na blaszkach liściowych. Jest to zmienność spowodowana tym, że górna napigmentowana warstwa komórek zostaje oddzielona od tej, która znajduje się pod nią. Powoduje to powstanie pomiędzy warstwami komórek kieszonki powietrznej. Światło odbija się od błon powstałej przestrzeni sprawiając że obszar wydaje się być srebrny. Zmienność ta ujawnia się na na blaszce liściowej, na nerwach lub między nimi. Ponieważ pojawianie się pęcherzyków jest cecha genetyczną danej rośliny jest przenoszona przy rozmnażaniu generatywnym przez nasiona.

Philodendron Sodiroi

Begonia 'Wightii'

Scindapsus pictus 'Argyraeus'

PODŁOŻE PATOLOGICZNE PRZEBARWIEŃ

Infekcje wirusowe są częstym powodem zmian w niektórych roślinach. Wirusy mozaikowe powodują częściowy rozpad chlorofilu co powoduje powstanie nieregularnych plam, zwykle białych lub żółtych na powierzchni liścia. Choroby wirusowe mogą być przypadkowe lub celowo wprowadzane do rośliny. Zwykle infekcja powoduje osłabienie lub śmierć rośliny ale w niektórych przypadkach jej skutki są mniej dotkliwe i rośliny nią dotknięte mogą przeżyć w dobrej kondycji.

Philodendron squamiferum

Colocasia esculenta

OEDEMA, TRANSPIRACJA I GUTACJA

2019-05-01T15:40:00.004-07:00

Oeodema, czyli opuchlizna liścia jest częstym schorzeniem u roślin. Nie jest jednak spowodowana przez szkodniki ani czynniki zewnętrzne. Objawia się mokrymi plamami na liściach lub pęcherzykami z gromadzącym się płynem. Zjawisko często mylnie brane za przelanie jest faktycznie związane z nieprawidłowościami w gospodarce wodnej rośliny. Aby mówić o oedemie, musimy sobie uzmysłowić w jaki sposób odbywa się transport wody w roślinie, skąd się ona bierze, do czego służy i co się dzieje z jej nadmiarem.

Rzeczą oczywistą dla każdego jest to, że roślina musi pobierać wodę. Ale do czego jest ona jej potrzebna? Otóż, jest niezbędnym składnikiem pozwalającym na zajście fotosyntezy, czyli wytworzenia substancji odżywczych, głownie cukrów z dwutlenku węgla i wody przy udziale energii słonecznej. Banalnie proste, prawda :) Oczywiste jest też to, że woda pobierana jest przez korzenie. Ale jak to się dzieje że transportowana jest z gleby do każdej żywej komórki?

Miejscem przenikania wody z gleby do korzeni są włośniki. Są to korzenie wyspecjalizowane w pobieraniu wody i soli mineralnych. W tym procesie uczestniczy kilka zjawisk, ale jednym z bardziej istotnych jest proces transpiracji czyli odparowania wody. Działa to trochę na zasadzie strzykawki - odparowanie powoduje ubytek wody i wytworzenie siły ssącej. Ta z kolei umożliwia podciąganie pobranej przez korzenie wody wraz ze składnikami mineralnymi i rozprowadzenie naczyniami zwanymi ksylemem po całej roślinie. Jest to tak zwany transport bierny.

Zajmijmy się chwilę samą transpiracją. Chroni ona roślinę przed przegrzaniem się, ponieważ woda zamieniając się w parę pobiera z tkanek energię cieplną. Może ona odbywać się poprzez aparaty szparkowe, znajdujące się w skórce zazwyczaj po spodniej stronie rośliny lub poprzez specjalne wytwory skórki jak na przykład żywe włoski zwiększające powierzchnię parowania (nie należy ich mylić z kutnerem który zbudowany jest z martwych włosków i pełni u roślin funkcję zupełnie odwrotną). Najczęściej procesem przeważającym jest transpiracja szparkowa, ale u niektórych roślin jak np. higrofity i hydrofity żyjące w bardzo wilgotnym środowisku dominuje odprowadzanie nadmiaru wilgoci przez skórkę. Natomiast u roślin żyjących w środowisku suchym jak np.u sukulentów, skórka często pokryta jest grubą warstwą wosków i kutnera utrudniającego transpirację.

Dorosłe drzewo potrafi odparować do 25kg wody w ciągu godziny

Na szybkość transpiracji wpływa kilka czynników. Jednym z ważniejszych jest temperatura. Im wyższa, tym proces zachodzi z większą szybkością. Również ilość światła przyspiesza zachodzenie transpiracji.Na otwieranie aparatów szparkowych ma wpływ światło o tej samej długości co biorące udział w fotosyntezie (z zakresu czerwonego i niebieskiego) Nie dziwi więc, że najintensywniejsze wydalanie wody możemy zaobserwować w okolicach południa. Natomiast nocą aparaty szparkowe są zamknięte. Kolejnym czynnikiem jest wilgotność powietrza. Jeśli będzie zbyt duża, roślina nie będzie w stanie przeprowadzać procesu transpiracji.

Aparaty szparkowe służą roślinie do wymiany gazowej i odparowania nadmiaru wody

W sytuacji kiedy transpiracja będzie niemożliwa, roślina ma jeszcze jedno wyjście awaryjne aby wody w skuteczny sposób się pozbyć. Nosi ono nazwę gutacji. Odbywa się ona przez wyspecjalizowane komórki zwane hydatodami lub wypotnikami. Odprowadzają nadmiar płynów a przede wszystkim soli mineralnych w warunkach, kiedy korzenie mają dużą wydajność a transpiracja małą. Efekty gutacji możemy zaobserwować w postaci niewielkich kropli płynu zbierającego się na brzegach liścia.

Co się jednak dzieje kiedy gospodarka wodna zostaje zachwiana? Kiedy za sprawą parcia korzeniowego i dyfuzji pobrane zostaje więcej wody, niż roślina ma możliwość zużyć do fotosyntezy lub odparować? Otóż dochodzi wtedy do gromadzenia się płynów w tkankach, zwłaszcza liści. Powstaje wtedy tak zwana odedema lub opuchlizna liściowa. W zależności od gatunku rośliny, objawia się pęcherzykami na powierzchni liścia, brązowymi plamkami lub charakterystycznym rozmoczeniem jego struktury. Kiedy zniszczenia tkanek nie są duże, liść może powrócić, po przywróceniu równowagi do stanu początkowego. Jeśli degradacji uległy całe komórki wraz ze ścianami komórkowymi dochodzi do miejscowych nekroz. O ile sama opuchlizna nie jest groźna dla rośliny, o tyle otwiera drogę do infekcji.

Oedema w postaci podsiąkniętych stref na liściu filodendrona

Oedema na liściu lilii amazońskiej

Sytuację taką często możemy zaobserwować w sztucznie doświetlonych stanowiskach o podwyższonej temperaturze i dużej wilgotności. Pobieranie wody osiąga w takiej sytuacji swoje maksimum, ale jednocześnie transpiracja jest zakłócona przez maksymalne wysycenie powietrza parą wodną. Dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie wtedy wentylatorów, które zmniejszą wilgotność powietrza. Inną przyczyną jest zbyt duże zasolenie spowodowane intensywnym nawożeniem. Kierunek dyfuzji zawsze jest wtedy skierowany do wnętrza komórki. Woda wnika do przestrzeni komórkowej aby rozcieńczyć stężenie soli. Dlatego kiedy jest ono zbyt duże, wody wnika tyle że komórka może zostać rozsadzona.

Ponieważ oedema nie jest chorobą rośliny, a jedynie sygnałem o nieprawidłowościach w gospodarce wodnej jest wiele sposobów aby sobie z nią radzić. Najrozsądniejszym rozwiązaniem jest zmniejszenie wilgotności wokół rośliny aby przywrócić naturalne procesy odprowadzania nadmiarów oraz chronienie jej przed intensywnym nasłonecznieniem. Również rośliny z deficytem potasu i wapnia są bardziej wrażliwe na to zjawisko.

EPIPREMNUM, SCINDAPSUS, SCANDENS RÓŻNICE

2019-04-19T02:03:00.000-07:00

Epipremnum czy scindapsus? Jakie są między nimi różnice? Czym różni się Philodendron scandens od Philodendron hederaceum?

To często mylone ze sobą grupy roślin z rodziny Araceae. Ten wpis powinien pomóc w identyfikacji i w łatwy sposób doradzić jak uporać się z problemem epipipemnum czy scindapsus.

Najwięcej pomyłek zdarza się wśród scindapsusów i epipremnum. Zamieszanie nie jest spowodowane jednak podobieństwem samych roślin, a tym, że przez długi czas klasyfikowane były jako jeden rodzaj z rodziny Araceae. Wynikało to z tego, że najpopularniejszy w uprawie domowej gatunek, Epipremnum aureum i jego odmiany posiadają pewien defekt genetyczny. Roślina nie syntezuje fitohormonu gibereliny i nie produkuje kwiatostanu, którego wygląd i budowa są wyznacznikiem do poprawnego sklasyfikowania. Rośliny więc łączono ze względu na podobieństwa w budowie liści i pędu. Dopiero po podaniu sztucznego hormonu udało się uzyskać kwiatostany (tutaj znajdziecie wpis o kwiatostanach Araceae) i oznaczyć różnice (głównie w budowie zalążni i wyglądzie nasion), które pozwoliły na dokładne umiejscowienie tych roślin w taksonomii.

SCINDAPSUS
Już na pierwszy rzut oka, cechą odróżniającą Scindapsusy jest wygląd liści. Prawie u wszystkich przedstawicieli pokryte są żywymi włoskami, które ułatwiają roślinom transpirację.Włosków tych nie należy mylić z kutnerem, który jest martwym wytworem skórki i ma funkcję odwrotną - chroni roślinę przed nadmiernym parowaniem i niekorzystnymi warunkami środowiska. W odróżnieniu od epipremnum liście są zawsze gładkobrzeżne. Często wybarwione na srebrzysty kolor. Wyrastają z pochewek liściowych, które w miarę rozwoju liścia usychają i wykruszają się. Z morfologicznego punktu widzenia od epipremnum różnią się kształtem nasion oraz budową zalążni i zalążków. Pomimo że na ten rodzaj składa się wiele gatunków, w handlu spotkać możemy się z kilkoma z nich:

Scindapsus pictus argyraeus

Scindapsus pictus 'silvery ann'

Scindapsus pictus 'Silver Ann' foto Patrycja Kolasińska

Scindapsus pictus 'Trebie'

Scindapsus treubii (nazywany czasem moonlight)

Scindapsus Treubii foto Iwona Kolo

Scindapsus treubii black (nazywany czasem epipremnum black velvet)

EPIPREMNUM
W przeciwieństwie do scindapsusów u epipremnum występuje zróżnicowanie w wyglądzie u liści młodocianych i dorosłych. O ile młode listki mają najczęściej kształt sercowaty i są całobrzeżne, o tyle liść dojrzały jest często powycinany lub perforowany i przypominać może liść monstery.


Epipremnum aureum

Liście osadzone są dość regularnie na łodydze, na której z wiekiem zauważyć można charakterystyczne żeberkowanie. Jest to kolejna cecha, która pozwala odróżnić epipremnum od scindapsusa i philodendrona scandens.

Epipremnum aureum N'joy

Tak jak u scindapsusów liście wyrastają z pochewek, które usychają zostawiając po sobie w łodydze blizny liściowe.

Do najpopularniejszych gatunków epipremnum spotykanych w uprawie należą

Epipremnum aureum


Epipremnum aureum


Epipremnum aureum

Epipremnum aureum N'joy

Epipremnum aureum 'Manjula' (nazywana często Happy Leaf lub Thai )

Epipremnum aureum 'Marble Queen'

Epipremnum aureum 'Neon'

Epipremnum aureum 'Neon' foto Iwona Kolo

Epipremnum aureum Godzilla (Shangrila)

Epipremnum falcifolium

Epipremnum Amplissimum (nazywany czasem Philodendron Silver Spirit)


foto. @coffe_n_plants

Epipremnum giganteum

Epipremmnum giganteum foto. Aroidpictures

Epipremnum pinnatum

Epipremnum pinnatum młodociany liść foto. Iwona Koło


Epipremnum pinnatum foto. @jungleonatinydesk

Epipremnum Pinnatum dorosły liść foto. aroidimages.com

Epipremnum pinnatum cebu blue

Epipremnum pinnatum 'Cebu Blue' foto. Iwona Kolo

Epipremnum pinnatum dorosła forma foto Ewa Aleks

I na koniec mój osobisty ulubieniec Epipremnym pinnatum skeleton key

Epipremnum pinnatum skeletonkey fofo. @wool.n.jungle

PHILODENDRON HEDERACEUM (SCANDENS)
Z nazewnictwem tego gatunku filodendrona też mamy często problemy. Oficjalna nazwa uznawana przez taksonomię to Philodendron hederaceum (czyli sercolistny ze względu na kształt). Jednak posiada on również akceptowany synonim Scandens (czyli pnący ze względu na charakter wzrostu).

Kształt liścia i właśnie pnący charakter rośliny sprawia że bywa mylony z epipremnum, a zwłaszcza odmiany Philodendron hederaceum aureum i epipremnym aureum 'Neon'. Jest jednak kilka cech które pozwalają bez trudu je odróżnić.

Cechą którą posiadają wszystkie filodendrony, a brak jej u epipremnum i scindapsusa jest obecność katafili, niewielkich łuskowatych form młodocianego liścia na których końcu czasem może wykształcić się przylistek.


Philodendron hederaceum aureum z widocznymi katafilami

Epipremnum aureum 'Neon' bez widocznych katafili

Kolejną cechą jest kształt liścia. Jak sama nazwa wskazuje filodendrony mają płaską, sercowatą blaszkę liściową, często na końcach wydłużona. Liść epipremum ma kształt łódeczkowaty, liść jest wygięty wzdłuż głównego nerwu ku górze.

Epipremnum Neon i Philodendron aureum - porównanie kształtu liścia

W przypadku filodendrona blaszka liścia osadzona jest na ogonku, u epipremnum ogonek przechodzi bezpośrednio w blaszkę

Philodendron aureum

Epipremnum Aureum Neon

Do najczęściej spotykanych w uprawie domowej Philodendron hederaceum należą

Philodendron hederacuem

Philodendron hereraceum sp. foto Iwona Kolo

Philodendron hederaceum variegated foto Iwona Kolo

Philodendron hederaceum aureum


Philodendron hederaceum aureum

Philodendron hederaceum var. oxycardium nazywany popularnie Philodendron 'Brasil'


Philodendron hederaceum var. oxycardium 'Brasil'

Philodendron hederaceum var. oxycardium tricolor

CYNAMON - PRAWDA I MITY

2019-04-11T09:01:00.000-07:00

Początki uprawy roślin tropikalnych w domach sięgają czasów kolonialnych. Z kolei, dynamiczny rozwój środków ochrony roślin to lata 90’. Niemniej, od dawien dawna ludzie na wiele sposobów próbowali radzić sobie z problemami napotykanymi w uprawach. Przykładami pierwszych środków ochrony roślin są związki siarki i miedzi stosowane w zwalczaniu chorób grzybowych, czy pyretrum z chryzantem i nikotyna z tytoniu używane w walce z insektami.

Wielu z nas niechętnie sięga po środki chemiczne, bojąc się ich skutków ubocznych, lub będąc zniechęconym przez potrzebę zakupu dużych porcji dla małej ilości roślin.

Dość popularną informacją powielaną głównie na forach dyskusyjnych jest używanie cynamonu jako broni do walki z chorobami grzybowymi podłoża, czy zabezpieczeniu świeżo pobranych sadzonek przed gniciem (wysuszanie i zabezpieczenie rany po cięciu).

Kora cynamonowca to bogate źródło olejków eterycznych, których głównymi składnikami są: aldehyd cynamonowy (cynamal) – wykorzystywany w rolnictwie jako fungicyd i eugenol (substancja antyseptyczna wykorzystywana w dentystyce).

Musimy pamiętać o tym, że proces masowej produkcji przypraw nie jest prowadzony w warunkach aseptycznych. Często przyprawy takie jak cynamon zanieczyszczone są zarodnikami pleśni czy sporami bakterii.

Biorąc pod uwagę oba spostrzeżenia, jak i burzliwą walkę na forach dyskusyjnych, postanowiliśmy przyjrzeć się sprawie obiektywnie.

W pierwszym eksperymencie sprawdziliśmy czystość mikrobiologiczną cynamonu. Na podłoża mikrobiologiczne, do hodowli drobnoustrojów nanieśliśmy próbkę cynamonu i inkubowaliśmy 5 dni.

Na zdjęciach poniżej widać, że wbrew naszym wcześniejszym obawom nasza próbka cynamonu nie jest zanieczyszczona mikroorganizmami środowiskowymi.

Płytka agarowa przed inkubacją

Płytka agarowa z cynamonem po 5 dniach inkubacji. Nie zaobserwowaliśmy wzrostu drobnoustrojów.

Zachęceni wstępnymi wynikami postanowiliśmy urozmaicić eksperyment i nanieśliśmy na płytkę próbkę ziemi, w celu zaszczepienia jej mikroflorą (zdjęcie poniżej). Taką płytkę inkubowaliśmy 5 dni.

Podłoże agarowe zaszczepione próbką ziemi i cynamonu. Dzień pierwszy.

Wynik 5 dniowego eksperymentu przerósł nasze najśmielsze oczekiwania. Na agarze zaszczepionym glebą rozwinęła się bujna pleśń, zaś agar z cynamonem znacząco zahamował jej rozwój.

Próba kontrolna – agar zaszczepiony próbką ziemi (wyraźny wzrost pleśni w postaci białej, wełniastej murawy).

Podłoże agarowe inkubowane z ziemią i cynamonem – wyraźne zahamowanie wzrostu pleśni.

Skoro cynamon ma działanie protekcyjne, to czy wykazuje również wysoką aktywność w walce z rozwiniętą pleśnią? Do tego eksperymentu wykorzystaliśmy wcześniej porośniętą płytkę agarową, którą przysypaliśmy cynamonem.

Niestety po kilku dniach inkubacji, nie obserwowaliśmy cofnięcia się wzrostu rozwiniętej już pleśni. Sugeruje to, że w ciężkich przypadkach cynamon może być po prostu za słabą bronią w walce z chorobami.

Nie ukrywamy, że do eksperymentu podchodziliśmy bardzo sceptycznie nastawieni, głównie bazując na naszych wcześniejszych niepowodzeniach. Jednakże z naszych obserwacji wynika, że in vitro cynamon wykazuje silne działanie protekcyjne i ogranicza rozwój mikroflory.Niemiej jednak, nie oznacza to, że dokładnie taki sam efekt zaobserwujemy stosując go w naszych doniczkach. W przypadku kiedy pleśń intensywnie skolonizowała podłoże działanie cynamonu może okazać się zbyt słabe. W takich przypadkach lepiej jednak podjąć walkę z użyciem środków o silniejszym działaniu.

W odkażaniu podłoża świetnie sprawdza się preparat Magnicur Energy (dawniej Previcur) firmy Bayer, który w swoim składzie poza propamokarbem posiada fosetyl glinu wykazujący nie tylko działanie przeciwgrzybiczne, ale też stymulujące wzrost korzeni.

Myslę, że idealnym zwieńczeniem tego artykułu jest sławne powiedzenie Paracelsusa ‘’Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną’’ . Musimy pamietać, że każda substancja stosowana w nadmiarze, lub niezgodnie z przeznaczeniem będzie zagrażała witalności naszych roślin. Świetne działanie protekcyjne substancji naturalnych, nie musi wiązać się z ich aktywnością w zwalczaniu chorób roślin.

KWIATOSTANY ARACEAE

2019-03-29T12:03:00.000-07:00

Araceae to niesamowita rodzina roślin. Bogata i różnorodna, zachwyca pięknem liści, ich fakturą, kształtem i kolorem. Ale tak naprawdę co łączy, na pierwszy rzut oka skrajnie odmienne w wyglądzie rośliny? Co spowodowało, że botanicy postanowili połączyć w jedną rodzinę rośliny takie jak dziwidło, filodendrona, zamiokulkasa czy rzęsę wodną? Otóż jak w przypadku wielu innych rodzin jest to budowa kwiatostanu. Zachwyca pomysłowością i nietypowymi rozwiązaniami, pozwalającymi stać się Araceae tak liczną rodziną lasów tropikalnych. Ale nie tylko.

To co zazwyczaj brane jest za kwiat, w rzeczywistości jest wyspecjalizowanym liściem tworzącym pochwę i chroniącym kolbę, na której osadzone są właściwe kwiaty. Są one tak malutkie, że trudno dojrzeć je gołym okiem. Pomimo niewielkich rozmiarów posiadają wszystkie części niezbędne roślinie do reprodukcji:pręciki, pylniki i znamiona.

Ze względu na budowę kwiatostanu rośliny z rodziny obrazkowych możemy podzielić na dwie grupy: te które w obrębie kwiatu mają zarówno narządy męskie jak i żeńskie umieszczone na całej długości kolby, oraz te u których kwiaty odmiennej płci ułożone są na kolbie strefowo. Od tej budowy będzie zależała strategia, jaką roślina obierze aby doszło do zapylenia, wytworzenia owoców i nasion, a tym samym przetrwania gatunku.

Aby się chronić przed samozapyleniem, które jest bardzo niekorzystne z genetycznego punktu widzenia, rośliny z obupłciowum kwiatem wytworzy system, w którym narządy męskie i żeńskie dojrzewają w innej kolejności. Najpierw gotowy do zapylenia jest znamię słupka. Wytwarza lepką substancję, która pomaga utrzymać się przyniesionemu przez owady pyłkowi w odpowiednim miejscu. Kiedy słupki zostaną zapylone przychodzi czas na dojrzewanie pręcików i wytworzenie pyłku, który zapyli za pośrednictwem owadów okoliczne kwiaty. Kwiatostany obupłciowe najczęściej występują u Anthurium, Monstera, Dracontium, Rhodospatha i kilku innych przedstawicieli Araceae.


Monstera Deliciosa źródło:plantillustrations.org

Dracontium Gigas, Hans Visser

Anthurium Cristallinum

W drugim typie kwiatostanu mamy do czynienia z kwiatami jednopłciowymi. Pochwa jest tutaj owinięta wokół kolby i posiada przewężenie dzielące ją na dwie części. Dolna tworzy tak zwaną komorę kwiatową. W tej części kolby znajdują się kwiaty żeńskie. Powyżej tej części znajduje się strefa ze sterylnymi kwiatami męskimi. Nie produkują one pyłku, ale w zamian wytwarzają feromony wabiące owady wyspecjalizowane w zapylaniu danej rośliny. Często jeden gatunek owada zapyla jeden szczególny gatunek rośliny, dlatego zachowanie równowagi w ekosystemie jest tak ważne. Powyżej strefy jałowej znajduje się cześć płodnych męskich kwiatów.
Kiedy kwiaty żeńskie są gotowe do zapłodnienie, przewężenie rozluźnia się, dając owadom przenoszącym pyłek swobodny dostęp do wnętrza komory kwiatowej. Do tej grupy roślin zaliczamy Alocasie, Philodendrony, Colocasie, Xantosomy, Caladia i Amorphophallus.


Arum Maculatum źródło: indefenseofplants.org

Thaumatophyllum bipinnatifidum

Alocasia Pink Dragon

Kluczową rolę w rozmnażaniu wszystkich roślin odgrywają zapylacze. Przenoszą pyłek, często na duże odległości, zapewniając różnorodność genetyczną i przetrwanie gatunku. W przypadku Araceae do głównych zapylaczy należą żuki z gatunku skarabeuszy, muchy, ryjkowce a czasem kolibry. Często pokonują ogromne odległości w poszukiwaniu ulubionego feromonu który jest dla nich bardzo atrakcyjny.

Dodatkową zachętą jest to, że w czasie kwitnienia kwiatostan syntezuje kwas salicylowy, który w wyniku rożnych przemian chemicznych powoduje wytwarzanie ciepła czyli termogenezę. Ma to dwojakie znaczenie. Po pierwsze intensyfikuje aromaty wytwarzane przez roślinę, czasami (jak w przypadku Amorphophallus) w połączeniu z zapachem imituje ulubione pożywienie niektórych owadów (potoczna nazwa rośliny czyli Corps Plant jest bardzo wymowna). Dla innych jest zachętą do ogrzania się we wnętrzu nocą iedy temperatura znacznie spada.

Kiedy owady pokryte pyłkiem z innych roślin zostają zwabione przez ciepło i odpowiedni zapach, wciskają się do komory kwiatowej, gdzie zapylają dojrzałe kwiaty żeńskie. Przebywają tam dość długo, odżywiając się pyłkiem i kwiatami, a także rozmnażając się. Kiedy kwiaty żeńskie są zapylone przewężenie otwiera się, a jednocześnie kwiaty męskie powyżej dojrzewają obsypując znajdujące się wewnątrz owady pyłkiem, który następnie zabiorą ze sobą na inne kwiaty w celu zapylenia. Zazwyczaj cały ten proces trwa 24 - 48 godzin.

Aby zapobiegać krzyżowaniu się często jeden gatunek rośliny zapylany jest przez specyficznego, przypisanego mu owada. Feromony wytwarzane przez kwiatostan mogą przypominać te wydzielane przez owady i zachęcają je do rozmnażania. Roślina więc dostarcza owadowi korzystnych warunków do rozmnażania, pożywienia się i wypoczynku, w zamian te zapylają je i gwarantują przerwanie gatunku. Jest to więc przykład idealnej symbiozy, lecz kiedy zachwiana zostanie równowaga wyginąć mogą oba gatunki.

SYSTEM KORZENIOWY ROŚLIN

2019-03-26T15:49:00.000-07:00

Dzisiaj co nieco o korzeniach. Dostarczają roślinie wodę, sole mineralne oraz mocują (choć nie zawsze) do podłoża, więc nic dziwnego, że posiadają je niemal wszystkie rośliny. W zależności od środowiska w jakim roślina funkcjonuje oraz trybu jej życia przybierają one różne formy.

Podstawową funkcją korzenia jest pobieranie wody. Zapotrzebowanie na ten składnik jest ogromne, więc nie dziwi, że pierwsze oznaki problemów z korzeniami są natychmiast widoczne w wyglądzie rośliny. Woda wnika do korzenia poprzez specjalne wypustki skórki korzenia - włośniki, następnie pokonuje drogę w górę aby zostać odparowana w procesie transpiracji przez liście. Dzięki temu, powstaje system zapewniający ciągły przepływ wody. Kiedy ten system zostanie zaburzony, dochodzi do gromadzenia wody, uszkodzeń komórek i w konsekwencji do gnicia.

Wraz z wodą korzenie pobierają jony soli mineralnych, które są roślinie niezbędne do poprawnego funkcjonowania. O znaczeniu najważniejszych oraz konsekwencjach ich niedoborów można przeczytać tutaj.

Czynnikiem indukującym tworzenie nowych korzeni przybyszowych są hormony, a w szczególności auksyny. Syntezowane są w wierzchołkowym stożku wzrostu i transportowane wraz z substancjami odżywczymi do korzenia.

Jak wspominaliśmy, w zależności od środowiska w jakim żyją rośliny, ich korzenie mogą przejść modyfikacje pozwalające im na lepsze przystosowanie do panujących warunków i tym samym zwiększenie swoich szans na przeżycie w danym ekosystemie. Oto kilka najważniejszych (i najsprytniejszych)

Źródło: plantillustrations.org

Korzenie spichrzowe: to chyba najbardziej popularny typ przekształcenia korzenia. Roślina magazynuje w nich substancje odżywcze pozwalające im przetrwać niekorzystny czas. Często przybierają postać bulw np. w przypadku manioku jadalnego lub u Colocasia Esculenta

Korzenie powietrzne: występują głównie u epifitów, czyli roślin które nie są
przytwierdzone do podłoża i bytują na innych roślinach. Za ich pomocą roślina może pobierać wodę z powietrza. Ich zewnętrzna część pokryta jest specjalną tkanką zwaną welamenem. Jej komórki są w środku puste i tworzą gąbczastą strukturę, która w czasie suchym ma charakterystyczne srebrny kolor. Kiedy tkanka wchłonie wodę znajdującą się w powietrzu staje się przeźroczysta. Doskonałym przykładem roślin epifitycznych są storczyki żyjące w koronach drzew tropikalnych lasów deszczowych. Wygląd ich korzeni jest doskonałym wskaźnikiem nawodnienia rośliny więc uprawianie ich w przeźroczystych doniczkach jest doskonałym sposobem na kontrolowanie sytuacji.

Źródło:plantillustrations.org

Korzenie podporowe: najczęściej występują u roślin żyjących na terenach podmokłych gdzie właściwy system korzeniowy jest dość płytki i potrzebna jest dodatkowa podpora aby umocować roślinę w podłożu. Są to korzenie które wyrastają z łodygi na pewnej jej wysokości a potem rosną w dół zagłębiając się w końcu w glebę. Najbardziej spektakularnym przykładem są korzenie formacji namorzynów, pandanów i figowców. Specyficznym rodzajem korzeni podporowych są tak zwane korzenie skarpowe. Mają charakterystyczny, deskowaty kształt i rozchodzą się promieniście od osi centralnej. Występują często u drzew tropikalnych rosnących na podmokłych podłożach.

Korzenie czepne: występują często u pnączy i epifitów. Wyrastają z łodygi i wnikają w podłoże i podpory takie jak pnie drzew, mury, ściany przytwierdzając roślinę do podłoża i umożliwiając zajęcie lepszej pozycji w walce o światło. Doskonale to widać na przykładzie bluszczu, raphidophory korthalsii i monstery dubia.


Źródło: plantillustrations.org

Źródło: plantillustrations.org

Korzenie oddechowe:czyli pneumatofory występują u roślin terenów podmokłych lub bagnistych gdzie ilość tlenu w wodzie jest niewystarczająca. Są odgałęzieniami poziomych korzeni, które w swojej budowie mają kanaliki mogące pobierać i doprowadzać powietrze do głębszych części systemu korzeniowego.

NIEDOBORY MINERALNE ROŚLIN

2019-03-25T11:29:00.003-07:00

Często po okresie zimowym rośliny są w gorszej kondycji. Liście żółkną i więdną. Wiele czynników może wpływać na taki stan rzeczy: światło, temperatura, pasożyty. Ale przyczyną mogą być też niedobory składników mineralnych.

Najważniejszy podział, jaki możemy przeprowadzić jest pod względem ilościowym. Tutaj wyróżniamy makroelementy i mikroelementy, ale w celu rozpoznania niedoboru bardziej przydatny jest podział ze względu na mobilność składników, czyli to jak mogą zostać przemieszczane. Niektóre pierwiastki takie jak N, P, K, Mg mogą być swobodnie transportowane pomiędzy częściami rośliny. Jeśli wystąpi niedobór takiego pierwiastka objawi się to najpierw na starszych liściach, ponieważ deficyt może zostać przesunięty do młodych pędów. Inne takie jak B, Ca, Cu, Fe, Mn, S raz wbudowane w cząsteczkę nie mogą jej opuścić. W ich przypadku pierwsze niedobory będą najpierw widoczne na młodszych liściach.

AZOT jest pierwiastkiem mobilnym, więc jego niedobory obserwujemy na starszych liściach, które żółkną na całej powierzchni blaszki. Następuje zahamowanie wzrostu. Roślina jest wątła i osłabiona.
FOSFOR niedobory objawiają się na starszych liściach przebarwieniami w kolorze brunatnym, bordowym lub czerwonym. Powoduje zaburzenia w kwitnieniu i rozwoju korzeni. Sprzyja mu zakwaszenie gleby.
POTAS jest to kolejny pierwiastek mobilny, więc jego niedobór zauważymy na starszych liściach. Będzie objawiał się odbarwieniem na krawędziach liści a potem ich zasychaniem, czyli nekrozą. W ekstremalnych sytuacjach powoduje opadanie liści i gnicie łodyg. Charakterystyczne jest też podwijanie brzegów liścia
MAGNEZ niedobory objawiają się na starszych liściach. Pojawiają się charakterystyczne chlorozy. Nerwy pozostają ciemne a przestrzenie między nimi żółkną. Mogą również pojawiać się żółte lub rdzawe plamki
WAPŃ nie jest pierwiastkiem mobilnym, więc jego niedobory zauważamy na młodych częściach rośliny. Często powoduje uszkodzenia merystemów wierzchołkowych, co powoduje gnicie nierozwiniętych liści i łodyg a także zniekształcenia i odbarwienia młodych listków.
SIARKA podobnie jak w przypadku azotu chlorozie ulega cała powierzchnia liści przy czy dotyczy to młodszych liści. Roślina często traci turgor i staje się zwiotczała. Na starszych liściach pojawiają się purpurowe plamy
MOLIBDEN niedobory widoczne na młodych liściach. Charakterystyczna chloroza podobna do tej przy magnezie. Dodatkowo występuje zasychanie końcówek i krawędzi młodych listków
MANGAN na młodych liściach pojawiają się wokół nerwów charakterystyczne rdzawe lub żółte paski, które na późniejszym etapie zasychają i tworzą nekrozy
ŻELAZO niedobór dotyka młode liście. Podobnie jak w przypadku magnezu występują odbarwienia liścia pomiędzy nerwami przesuwająca się od środka ku brzegom liścia
MIEDŹ ze względu na niedobór, w młodych liściach uszkodzone zostają chloroplasty, wynikiem czego jest błękitne, srebrne lub nawet białe ich zabarwienie
CYNK jego niedobory objawiają się blednięciem liści pomiędzy nerwami młodych liści. W późniejszym stadium również obumieranie młodych pędów.