Но нет, заметка была совсем о другом — о спасении магазина “Рыба” на столичной улице Карла Маркса от превращения в итальянскую пиццерию. Оказывается, в этом старом магазине “часто встречаются деятели культуры”, он давно стал “культурной точкой” столицы, и молодые литераторы выступили с протестом против ее ликвидации, проведя акцию “Рыбный день” и посвятив магазину, а также далеким морям и океанам, очередной номер журнала “Тексты”. К тому же в знак протеста они читали в тот день свои стихи…

Сергей Ваганов

Сначала я иронически усмехнулся, представив себе, как деятели культуры собираются возле прилавков с соленой и мороженой рыбой… Но почему-то поехал на улицу Советскую и притормозил у невысокого дома, ища взглядом вывеску “Хлеб”.

Почти половину своей детской и подростковой жизни я прожил неподалеку, и на всю оставшуюся запомнил эту “культурную”, с довоенных, говорили, еще времен, “точку” с ее головокружительным запахом свежего хлеба. А еще там продавали “жаворонков” — мягкую с корочкой сдобу в образе птички. Поднеся ко рту, я долго не знал, с чего начинать: с хвоста или с клюва, над которым чернели две изюминки в виде глаз… А двухлетняя Вероничка из нарочанской деревни Купа, которой я, сытый городской мальчик, привез “жаворонка” в подарок, так и не решилась его надкусить, поселив рядом с собой на печке среди онуч…

Пусть читатель простит мне это сугубо личное воспоминание и поймет мои чувства, когда вместо птички подлетел молодой человек в модном костюме, с радиотелефоном через плечо и распахнул без спроса правую дверцу:

— Вы не клиент нашего банка?

— Нет-нет…

— Катите дальше!..

Дальше — это прямиком в преисподнюю под тем, что издевательски продолжает называться площадью, да еще Независимости…

Нет, не все так просто, подумал я, с магазином “Рыба” на улице Карла Маркса, с самой улицей, с нашим городом и с нашей жизнью. Вот вроде выкарабкалась она на свет из коммунистической преисподней, а потом со страху покатила обратно, хоть и в другую по внешности — без “жаворонков”, общепитовских “рыбных дней”, зато с банками и итальянскими пиццериями…

Но есть жизнь, которая остается на свету, которую в преисподнюю уже не загонишь. Жизнь тех, кто по совести не захотел быть “клиентами их банка”…

Зря иронизируешь, сказал я себе, вспомни, с чего начинался выход из той преисподней.

Тут, конечно, у каждого свои начала.

У одних — ХХ съезд КПСС с его лицемерно-провокаторским антисталинизмом, у других — Солженицын с “Одним днем Ивана Денисовича” и “Архипелагом ГУЛАГ”, у третьих — Зенон с Куропатами…

Но я знаю человека, который, спроси у него об этом, скажет, что таким началом была для него память об исчезнувших во тьме Татарских огородах. Так называлась городская территория вдоль Свислочи, в холодной и еще чистой воде которой хозяева крепких давних подворий и послевоенных хибар аж до 60-х годов прошлого века держали бочки с квашеной капустой и солеными огурцами. Можно вспомнить еще о мечети, в которой после войны был морской клуб ДОСААФ, где мечтательная ребятня мастерила модели парусников и линкоров. Все это, с мечетью, парусниками и огородами, было снесено Дворцом спорта, Парковой магистралью, потом проспектом Машерова, потом и имя проспекта снесли “победители”…

А может, и не могло быть иначе? Может, и не могло. Но вот ведь живет человек, который повесил у себя в комнате старую фотографию тех самых Татарских огородов, храня свет своей жизни и выражая личный, никому не слышный и не видный, протест против тьмы.

В Минске почти не осталось людей, которые протестовали, когда рушилась Немига, и плакали, когда был разбит “Мальчик с лебедем”, старинный городской фонтан. Одно время казалось, что и “Мальчика с лебедем” и города уже никогда не будет — останется лишь Место, на котором когда-то Город был. И вопрос в подобие самгинскому, из известного горьковского романа: “А был ли “Мальчик с лебедем”? Может, “Мальчика с лебедем” то и не было?”…

Сегодня я думаю, что это не так. Народился все-таки новый Город, и подросли новые горожане. Их не обманет блеск нынешней преисподней и фальшивый ренессанс вроде восстановленной Ратуши и гостиницы “Европа”, за которыми, увы, уже нет живой человеческой памяти. В лучшем случае — мертвая архитектурная хрестоматия…

Но им небезразлична судьба “культурных точек”, даже если это магазин “Рыба” на улице Карла Маркса. Или галерея “Подземка”, тоже с печальной судьбой…

Пусть их протест — всего лишь стихи и журнал “Тексты”.

Для меня, помню, и не только для меня, выход из преисподней тоже начинался со стихов, летящих в будущее с бетонной тумбы возле кинотеатра “Пионер”.

Там тоже прохаживались соглядатаи из КГБ, иронизировал, пыхтя трубкой, известный журналист из главной писательской газеты…

Увы, ни стихов тех, ни тех чтецов и поэтов в Городе давно нет. Но есть еще бетонная тумба, которая хранит следы их ног, размашистый почерк жестов и протестующие голоса…

И есть “Мальчик с лебедем”.

Главное, чтобы он был всегда.

Сергей Ваганов, Народная Воля

Собранные подписи будут направлены в государственные структуры, осуществляющие контроль за рыбохозяйственной деятельностью в Республике Беларусь, чтобы повлиять на принятие этого решения.

В акции принимают участие: Большой Рыболовный Интернет Клуб, рыболовный магазин snasti.shop.by, Клуб Охотников “Трапны Стрэл”, Рыболовно-туристический портал fishtour.by, Белорусский Портал Охотника и Рыболова, портал Могилевский рыболов, Белорусское Общественное Объединение Федерация Рыболовного Спорта и конечно проект высокой культуры “РыбаSOS”.

Сказать свое НЕТ ловле рыбы в беларуских водоемах сетями и поддержать проект “Мы против сетей!” может каждый. Чтобы не перевелась рыба в магазине “Рыба” на Маркса.

Усе гэтыя дзеянні пратэсту атрымалі шырокі рэзананс у народзе. На акцыю “Рыбны дзень” прыйшло многа моладзі. “Мы лічым, што гэтая крама з’яўляецца культурнай кропкай нашай сталіцы, і мы супраць, каб такія кропкі знікалі”, — выказаў сваю думку адзін з арганізатараў акцыі літаратар і сябар Беларускай партыі Зялёныя Зміцер Вішнёў.

У рамках акцыі адбылася прэзентацыя чарговага нумара часопіса “Тэксты”, прысвечанага марской тэматыцы і краме “Рыба”. Больш за 30 аўтараў бралі ўдзел у гэтым праекце.

Свае вершы ў знак пратэсту прыйшлі прачытаць Лёлік Ушкін, Вікторыя Біран, Ярыла Пшанічны, Анка Упала, Вера Бурлак, Віктар Жыбуль, Зміцер Плян, Арцём Кавалеўскі, Вольга Гапеева і іншыя.

Дарэчы, у верасні ўсе літаратурныя творы, прысвечаныя выратаванню крамы, плануецца выдаць асобнай кніжкай.

Карына АДЗЕСЕНКА

Народная Воля

Ярыла Пшанічны

У “Рыбны дзень” у Палацы мастацтва выступілі літаратары Зміцер Вішнёў, Лёлік Ушкін, Вiкторыя Бiран, Ярыла Пшанічны, Анка Упала, Вера Бурлак , Віктар Жыбуль, музыканты Уладзiслаў Бубен, BARFLY’S DREAMS, RoomDark, Spit it Out, Talstou і іншыя творчыя асобы. Перформансы прадэманстравалі Тэатр псіхічнай неўраўнаважанасці і Юрась Барысевіч.

Л.Ушкін паведаміў, што група ўдзельнікаў акцыі “Рыбны дзень” вырашыла стварыць інтэрнет-радыёстанцыю “Рыба” — “будзем маўчаць як рыбы”.
belapan.com

Обложка сборника Тэксты пра Рыбу

Для абароны гэтага самабытнага дызайнерскага памяшкання, сцены якога аздоблены пасляваеннымі фрэскамі з выявамі рознага марскога хараства, было прыдумана правесці адмысловы “рыбны дзень”, поўны флэш-мобаў, перфомансаў, імправізацый, музыкі — усё гэта канцэптуальна мусіла суадносіцца з тэмай вады, акіяну, мора і вадзяных насельнікаў. Таксама адмыслова для абароны ўлюбёнага месца гарадскіх дзівакоў і невыпадковых мінакоў быў выдадзены новы, дванаццаты, нумар часопіса “Тэксты”, з лагатыпам культавай крамы на вокладцы, прысвечанага і рыбе, і “Рыбе”. Што праўда, насуперак традыцыі савецкіх сталовак, якія знаходзяцца ў адным гістарычна-эстэтычным шэрагу з крамай “Рыба”, “рыбны дзень” літаратары правялі не ў чацвер, а ў суботу.

Непасрэдна пра “Рыбу” ў “Тэкстах” — вокладка, прадмова, экспрэсія Змітра Вішнёва “Мая крама “Рыба”, вершы Ярылы Пшанічнага, аповед “таравываН” Анатоля Івашчанкі, настальгічны аўтабіяграфічны аповед “Акіян”. “Рыба”. Маладосць…” Аляксея Шыдлоўскага і “Не пакінем РЫБЫ нашай, каб не ўмёрлі” Змітра Юркевіча. Трапляюцца таксама спробы разабрацца ў комплексе беларускага “бязмор’я”. Напрыклад, Серж Мінскевіч у сваім эсэ “Беларускі акіян”, аздобленым вершамі і песнямі, прыходзіць да высновы, што “ў беларусаў смага — хранічная нацыянальная хвароба. Смага да вады, да мора-акіяну. Да свабоды. Усё атрымліваем па кропельцы… І хранічна спадзяемся, што нарэшце ператворыцца тая смага ў прагу”. Таксама ў новых “Тэкстах”, ніяк не звязаныя з “Рыбай”, але каштоўныя самі па сабе — урыўкі з новых раманаў Аляксея Талтова і Іллі Сіна.

Звяртаючыся да чытачоў у прадмове, аўтары спачатку параўноўваюць “Рыбу” з контркультурнай кавярняй “Сайгон” у Санкт-Пецярбургу, дзе збіралася ўся мясцовая багема і тусаваліся ўдзельнікі праектаў “Аквариум”, “Кино”, легендарных “Міцькоў”. “Тут сустракаюцца студэнты, прадстаўнікі андэграўнду, тэатралы, працоўныя. Дзякуючы танным коштам і добрай працы супрацоўнікаў крамы створана дзіўная атмасфера камунікацыі, якая ў сваю чаргу гальванізуе працэс творчасці”, — гэтак стваральнікі часопіса тлумачаць падабенства, праўда, тут жа прызнаючыся, што “Рыба” “не цягне” на кавярню, пры гэтым з’яўляючыся закансерваваным у часе скрыжаваннем маршрутаў мінчука. Пісьменнікі, музыкі і перфарматары ў сваім звароце заклікаюць усіх творчых людзей аб’ядноўвацца — маляваць, пісаць, спяваць у гонар “Рыбы”.

Калі гэты праект і сапраўды выкліча зацікаўленасць з боку розных мастацкіх суполак і творцаў-”адзіночак”, магчыма, “рыбныя дні” не скончацца тым адзіным, першым, які адбыўся 25 красавіка ў Палацы мастацтваў. “Уліванне” новых ідэй у звыклы фармат чытання ўласных вершаў па чарзе — сціплым паэтычным ланцужком — і перфомансаў у поліэтыленавых строях не зашкодзіла б ні прысутным на вечарыне знаёмым выступоўцам, ні гледачам.

Сродкі, затрачаныя на антураж, відавочна, патрабавалі і больш цікавага зместу, нейкага руху і дзеяння. Пісьменнікі і паэты былі апрануты ў чорныя “майкі хакейнай каманды” — з надпісам “РыбаSOS” і ўласнымі імёнамі на спінах. Добрая вынаходка, калі арыентавацца на цэлую зграю “пачаткоўцаў”, якія прыйшлі, каб упершыню ў сваім жыцці адрозніць Сіна ад Пляна. Прынамсі, мук і пытанняў менш — літаратары падпісаныя, да іх можна падыходзіць і называць адразу па імені. Гледачоў, дарэчы, сапраўды было нямала — з самага пачатку падтрымаць “Рыбу” і паўдзельнічаць у “рыбным” свяце сабралася амаль поўная зала людзей. Пра прысутнасць маладых і “новенькіх” сведчыў традыцыйны рэактыўны смяшок на кожнае другое слова ў вершах Віктара Жыбуля.

Апошні выходзіў на сцэну некалькі разоў — у самоце, разам з дзіцём (сын Жыбуля, як апынулася, ужо складае цудоўныя вершы пра кветачкі ў пяску) і ўсёй сям’ёй, з сынам і Джэці. Выводзіць “паэтычных” дзяцей даводзілася не для радасці і шчасця, а для запаўнення раптоўных паўз. “Мне перадалі, што Ярыла Пшанічны бухае! Замест яго будзе выступаць Юрась Барысевіч, — радасна паведамляе абчэплены сушанай скумбрыяй Вішнёў. — Ой, даруйце, Юрась Барысевіч таксама бухае!”

Юрась Барысевіч, калі і “бухаў”, то рабіў гэта нядоўга і хутка з’явіўся на публіцы ў поліэтылене, з сінім пакетам на галаве. Крыху пагайдаўшыся ўзад-уперад, ён нанізаў мікрафон на леску і пачаў лавіць на яго рыбу з сіняга вядра з вадой. Пасля гэтага ў мікрафоне цэлы вечар нешта булькала, што, аднак, не перашкаджала літаратарам чытаць, крычаць, спяваць і шаптаць у яго.

Паэт і літаратуразнаўца Арцём Кавалеўскі па-свойму растлумачыў, чаму ратаваць “Рыбу” — справа кожнага нармальнага мінчука: “Рыба — добрая істота і карысная ежа. А ў краме “Рыба” мы можам знайсці і тое, і іншае”. Паэты спрабавалі ўзгадаць як мага больш вершаў з уласных зборнікаў, прысвечаных рыбе і вадзе, некаторыя адразу пісалі новыя “рыбныя” творы (паэтка Джэці перад выступам нешта пісала ў нататніку, а потым чытала з яго ж, магчыма, зусім нованароджаны твор). Праўда, пасля ўсё пайшло неяк не так. Гледачы пачалі падымацца і хутка знікаць, распускацца ў нефармальнасці, смеху і весялосці, пакінуўшы залу амаль сам-насам з чорным пахавальным эмбіентам і сцэнкамі з бруднымі мёртвымі нявестамі на дыяфільмавым палатне.

Абаронцы крамы Рыба - разам нас багата!

Ахвотных стаць на абарону крамы “Рыба”, удзельнічаць у флэшмобах, набываць і чытаць “Тэксты” аказалася зусім нямала, а выседзець у зале Палаца мастацтваў да канца змаглі сапраўды непахісныя, самыя смелыя і вынослівыя. Справа тут, безумоўна, у доўгай, невыносна зацягнутай праграме, без развіцця, імправізацый — усяго таго, што можна назваць творчым актам, на хісткіх крэслах, каля акна, у якое праразаецца вясновае сонца. Можа быць, дастаткова было б проста памяняць памяшканне, памяняць звычкі. Пісьменнікі кажуць, што “Рыба” “не дацягвае” да кавярні. Аддайце ім “Рыбу”, хай дапамогуць ёй “дацягнуцца”.

http://naviny.by/