poëzielandschap

Sepia

2020-01-01T17:41:00.002+01:00

De natuur brengt zelf het sepia-effect al aan.
Een nieuw decennium is ingeluid. Niet dat de rivier en de reiger dat weten. Noch de spoorbrug.
Het water en het licht zijn bondgenoten. Ze vertrouwen elkaar ten diepste en ten verste.

© 2020 sander grootendorst

Meta-oog, microvlinder

2019-12-19T10:26:00.003+01:00

Een lange naam voor een minuscuul beestje, de basterdwederikpeulmot. Zonder te verraden of het een hij of een zij is, zit het tegen het witte plafond boven aan het trapgat, zich koesterend in het kunstlicht. De rupsjes leven op de basterdwederik en aanverwante planten, daarvan groeien er hier wel wat in de buurt. Het hoort tot de insecten die ook in de winter nog actief zijn; het aantal stijgt nu zich steeds vaker zachte vrijwel winterloze winters voordoen.

Moeilijk te zeggen of dit micronachtvlindertje zich al eerder in huis ophield, je oog moet er toevallig op vallen. Of misschien niet helemaal toevallig, want het is natuurlijk wel het aandachtige oog. En tegelijkertijd: het respectvolle, het meta-oog. Het bestuderende, tot op zekere hoogte bewonderende. Het constateert dat je niet alleen zelf leeft, maar de basterdwederikpeulmot ook. We houden ons op in hetzelfde universum, we kunnen elkaar – omdat ik een paar treden lager op de trap naar zolder ben gaan staan – in de ogen kijken. Ik besef dat de mot de aantrekkingskracht voelt van het licht terwijl het beestje zelf waarschijnlijk niet doorheeft dat dit licht een vorm van bedrog is, want het is niet de zon en niet de maan die daar straalt, het is een peertje.

Ik schakel het uit, er hoeft geen lamp te branden op de trap als ik op zolder verblijf. De toch al nauwelijks zichtbare basterdwederikpuntmot verdwijnt volledig uit mijn nu duistere blikveld. Ik stap de zolderruimte in, knip het kunstlicht daar aan, ervan uitgaande dat het vlindertje zich pas weer zal verroeren wanneer de schamele winterzon de volgende ochtend via het zolderraam het trapgat in schijnt.
Maar als ik een uur later de zolder verlaat en het trapgatlicht weer aandoe, is de basterdwederikpeulmot gevlogen. Wij zouden van de trap donderen, een mot vindt zijn of haar weg op de tast.

De weldadige energie van De Kift

2019-12-07T13:13:00.000+01:00

Drummer en zanger Wim ter Weele luistert elk De Kift-optreden op met zijn tekenkunst. Al vóór het programma in Deventer begon, was hij aan de slag gegaan.

Een theatervoorstelling met een toegift, als bij een concert: we want more. Ongewoon misschien, maar niet voor het twaalfkoppige muziekgezelschap De Kift. Het lied Rolfie – met als refrein een door iedereen meegezongen Joyceiaans 'Ja, ja, ja!' – vormde de perfecte afsluiting, de toekift zogezegd, van een avondje weldadige energie, die vrijdag op elke stoel van de Kleine Zaal in de Deventer Schouwburg voelbaar was.
Nadeel in vergelijking tot bijvoorbeeld het concert in poptempel het Burgerweeshuis januari vorig jaar: op stoelen kun je als publiek je energie, je behoefte om mee te swingen, moeilijk kwijt. Een beetje meebewegen met je hoofd, je schouders en je voeten, daar moet het bij blijven. Maar het voordeel is groter: bij een popconcert valt nu eenmaal een hoop weg in gedans, geklets en gedrink. In het theater kun je een speld horen vallen waar dat nodig is. Uiteraard niet als de blazers op volle toeren draaien, wel als de cello of de altviool solo om aandacht vragen. En vanzelfsprekend bij het gesproken en het gezongen woord, de poëzie, een wezenlijk bestanddeel van de Kift-aanpak.
De voorstelling bevatte meer gesproken woord dan de concerten, niet alleen van zanger/ trompettist/gitarist Ferry Heijne, pianist/accordeonist Frank van den Bos en drummer Wim ter Weele, ook van onder anderen Lot Vandekeybus, die haar trombone terzijde legde om zich, zittend op een koffer, publiekelijk te herinneren hoe het ook alweer zat met die groene boom en de bocht in de zee...
De teksten van De Kift, door Ferry Heijne zorgvuldig geplukt uit de wereldliteratuur, zitten vol raadselachtigheden en rake beweringen over leven, liefde, dood en tijd. Daardoor weet je dat de muziek daar óók over gaat. Maar dat had je, hoewek vastgekluisterd aan je stoel, ook al wel gevoeld natuurlijk.
De recentste plaat van De Kift, Bal (uit 2017), werd integraal uitgevoerd, dat wil zeggen: het luidruchtige openingsnummer als laatste, nadat daarvoor juist het zachtste nummer had geklonken en de voorstelling heel even als nachtkaars leek uit te gaan.
Niets was minder waar.
Bal werd aangevuld met klassiekers als de meezinger Wee mij en – hoogtepunt van de avond – Noorderzon, een nummer van de cd Brik (uit 2011), dat een wonderbaarlijke warmte de zaal in blies: 'Breng je vreugde, breng je lijden, voer je mij de waanzin in?'
De Kift toont al ruim dertig jaar lang aan dat absurdisme kan samenvallen met ontroering, dwaasheid met ernst, muziek met poëzie. Dat laatste is natuurlijk al sinds mensenheugenis bekend, maar het is fijn, het stemt je in de huidige apocalyptische tijden vrolijk en gelukkig als dat op een kille decemberavond zo vol overgave wordt overgebracht.

Sander Grootendorst © 2019

Spikkeltjes

2019-11-29T10:41:00.001+01:00

Het kan haast niet missen of de zanglijster was in de war gebracht door het absurd felle licht van een bouwlamp hier achter op de binnenplaats, waar het grasveld deels teloorgaat omdat er een gebouw wordt opgetrokken. Al dat gebouw ook, al die gebouwen, al die ramen. Ze overleefde het niet.
Ben je helemaal uit het noorden hierheen komen vliegen, wordt een bouwlamp je dood. Maar ik heb nog wel goed kunnen bekjken wat een mooie vogel het is, met die spikkeltjes.

© 2019 sander grootendorst

mensen & honden

2019-11-25T07:37:00.001+01:00

mensen en honden, we zijn
tienduizend jaar oud, we hadden
en hebben nog niets, en ook alles,
we trekken elkaar voort en samen op
langs de bosrand en de waterlijn
in onze haren en onze kleren waaraan
de kleverige vruchten blijven haken,
die nemen we mee naar volgend jaar,
de volgende wandeling, naar het gras,
naar het park, naar de kinderen,
we komen tot bloei, dan voelen we
zacht aan, dat kan lang duren
en elke ochtend en avond opnieuw.

(voor Eke, Mila, Siem en Vlok)

sandergrootendorst © 2019

De slakkenroute

2019-11-14T21:00:00.003+01:00

© sander grootendorst, Contact/Achterhoek Nieuws, 14 nov 2019

na het concert

2019-11-11T08:58:00.002+01:00

in hun vrije tijd hijsen de kranen
de wolken de avond in
ze gaan gelijk op met de bomen
en met de kleurrijke muziek
vol onverwachte wendingen
die in onze oren en ogen
nog klinken tot diep in de nacht.

voor judith grootendorst

© 2019

Gezellige kevertjes

2019-10-20T11:09:00.002+02:00

In de rubriek OerendSmart, gepubliceerd in Contact/Achterhoeks Nieuws, schreef ik vorige week over het Achterhoeks mestkevertje (dat officieel niet zo heet, maar het lijkt me een geschikte naam). Ik plaatste er een foto bij van een Sallandkever, die heb ik dit jaar langs de IJssel gezien, het Achterhoeks kevertje vóór de door Contact/Achterhoeks Nieuws gestelde deadline nog niet. Net toen de nieuwe Contact in de bus was gevallen, ontdekte ik zo'n kevertje dat korte tijd vertoefde op de achtermuur van het Zutphense huis. Verrassende timing, maar niettemin: te laat. Hierbij alsnog het fotootje.

Het had ergens iets komisch. Protesterende boeren die met hun tractoren de toegangswegen tot natuurgebied ’t Wooldse Veen bij Winterswijk afsloten. Voor grote overlast zorgde het niet. De bewoners en bezoekers konden er gewoon in en uit. Een stel gaaien allicht (volop aanwezig deze herfst), een gemengd groepje mezen, een late vlinder.

De Achterhoek was ook in het nieuws omdat onder meer in Vorden, Aalten en Ruurlo in groten getale kevertjes opdoken. Natuurkenner Benno te Linde liet via Twitter weten dat het een soort minimestkever betrof, Latijnse naam Aphodius contaminatus. Diverse media meldden dat de regio werd ‘geteisterd’ door de kevertjes. Omdat ze volkomen ongevaarlijk zijn en ook geen schade aanrichten, kwam die constatering nogal overdreven over. Een ex-collega van het dagblad grapte, ook via Twitter, dat er sprake was van een invasie van ‘terrorkevers’.

Medewerkers van kranten, tv en internetsites buitelen al gauw als kevertjes over elkaar heen om superlatieven te vinden met als doel de aandacht van lezers en kijkers te trekken. Zo wordt de Aziatische hoornaar doorgaans als ‘horrorwesp’ afgeschilderd. Als er een keer echt iets ergs gebeurt, schieten woorden te kort.

Mijn voorkeur gaat er dan toch naar uit om het beestje gewoon bij de naam te noemen. Aphodius contaminatus dus, maar dat ligt niet zo lekker in de mond als bijvoorbeeld ‘voorjaarsmestkever’, een andere, grotere soort uit de mestkeverbranche. Die heeft wel al een officiële Nederlandse naam toebedeeld gekregen.

Ook elders in Gelderland en Overijssel stak het ‘nieuwe’ mestkevertje de kop op, maar voor zover ik kon nagaan nergens zo massaal als hier. Er lopen en vliegen in de streek ten noorden van de Achterhoek al – officieel zo genoemde – Sallandkevers rond (die ik overigens ook bij ons heb waargenomen, zie foto). Dat bracht me op het idee om ‘Achterhoeks mestkevertje’ als naam voor te stellen. Past wel bij zo’n gezellig torretje.

Het Achterhoeks mestkevertje legt eitjes in de mest van paarden en schapen. Het is onduidelijk waarom ze met zo velen waren. Er was niet opeens een paardenmestoverschot of zo. Mogelijk vormde de hete droge zomer een factor. Maar de vorige was ongeveer net zo heet en droog. Onwillekeurig legde ik een link met het slechte nieuws van vorige maand, dat er miljoenen minder vogels op aarde zijn dan pakweg een halve eeuw geleden. Miljoenen minder snavels om insecten te verorberen. Aan de andere kant: er zijn ook steeds minder insecten. En mede door de afname daarvan minder vogels. Een vicieuze cirkel.

Op een of andere manier wisten de Achterhoekse mestkevertjes daar met z’n allen aan te ontsnappen. In de wetenschap dat niemand serieus overlast heeft ondervonden, schaar ik hun korte maar krachtige zegetocht dan ook zonder meer onder het kopje goed nieuws.

https://www.contactnoord.nl/reader/26735/214314/gezellige-kevertjes

Haast je langzaam naar de boekwinkel

2019-10-18T11:31:00.000+02:00

Van Someren & Ten Bosch viert 175-jarig bestaan
Namens de Zutphense schrijvers overhandigt een van hen, Josha Zwaan (links), een op haar initiatief aangeschaft cadeau aan Ine Soepnel, eigenaar van boekhandel Van Someren & Ten Bosch. De boekhandel vierde donderdagavond in de Buitensociëteit zijn 175-jarig bestaan. Het cadeau: een beeldje van Multatuli, die volgend jaar 200 jaar geleden werd geboren. De nabije toekomst en het rijke literaire verleden in één.
Jonge aanstormende poëten als Maxim Garcia Diaz en de vertegenwoordigers van de oude maar nooit moegestreden garde, onder wie Neeltje Maria Min en Zutphenaar H.C. ten Berge, maakten hun opwachting bij het door de stadsdichters Merel Hubatka en Otteline van Panthaleon van Eck, allebei met kleine tekstbriefjes in de hand, gepresenteerde literatuurfeest, muzikaal gelardeerd door de virtuoze Spaanse gitaar van Eric Vaarzon Morel, die optimaal profiteerde van de sublieme Buitensoos-akoestiek. Er was ook nog een bescheiden boekpresentatie: het handschrift van Ida Gerhardts Dolen en Dromen, haar epische lofzang op Zutphen, is in boekvorm uitgegeven. Burgemeester Annemieke Vermeulen ontving het eerste exemplaar uit handen van ex-boekhandelaar Ad ten Bosch.
Adriaan van Dis voerde als laatste het langste het woord, hij hield een persoonlijke rede over het wezenlijke belang van lezen als middel om je eigen positie in de wereld te kunnen bepalen. Literatuur maakt je niet gelukkig, zei van Dis, literatuur maakt je weerbaar.
Na afloop haastte het in groten getale opgekomen publiek zich langzaam naar de foyer van de Hanzehof, waar gratis drank geschonken werd voor bij het napraten en netwerken.'Haast je langzaam', festina lente: het motto van de Italiaanse boekdrukker Aldus Manutius, tijdgenoot van Erasmus, én het motto dat Ine Soepnel inspireerde tot haar keuze voor het boekenvak, zoals ze in haar inleiding vertelde.
Terwijl we stonden te praten met diverse bezoekers, in de volle foyer verenigd, zag ik ze als het ware opeens allemaal in afzondering vóór me. Ergens in hun eentje, door niemand anders gestoord, met een boek in de hand, aan het lezen. Om weerbaarder te worden. Misschien vanavond al.
sander grootendorst © 2019

Herfstnotitie

2019-10-14T08:12:00.000+02:00

In de langzame verdwijning zit
de spoedige terugkeer vervat.
Het is niet zomaar weg, het rozenblad,
het blijft voelbaar in het wit.

sander grootendorst © 2019

Yorkshire

2019-09-29T17:53:00.001+02:00

Dit is het landschap zonder commentaar –
ze fietsen om het hardst maar halen toch
de tijd niet in die eenmaal was en nog bestaat.
De uren en de jaren komen steeds weer
bij hetzelfde start- en eindpunt uit.

Het regent herinneringen tot in detail
mijn ene oog in; het andere blijft scherp,
het neemt de kleinste wijzigingen waar
in de positie van de koeien en de bomen:
ze blijven rondjes draaien om elkaar.

sander grootendorst © 2019

zeker voor de pimpelmees

2019-09-21T10:13:00.003+02:00

de laatste strohalm zal de eerste zijn, geen vastklampen, geen paniek, maar een uitkijkpost met zicht op de hele wereld. het lichte biedt meer houvast dan het zware, het broze meer dan het stevige. wat er schijnbaar niet meer toe doet, wat met harde hand verwijderd is, houdt het uiteindelijk het langste vol en vormt een steun, een onmisbare ondergrond, een achtervang. vrijwel niets is voldoende voor bijna alles. zeker voor de pimpelmees.

© 2019 sandergrootendorst

Stuifmeelinzameling

2019-09-13T21:58:00.004+02:00

Stuifmeel inzamelen, hoe doe je dat? Nou, zo.
Vlak langs een autoweg. Tegen de vernietigingsdrang van de mens in.
Gewoon doorgaan, bij de les blijven. Nijver, onzelfzuchtig.
Misschien houdt het een keertje op, dat gevernietig.

sander grootendorst © 2019

Wajangvlinder

2019-09-02T08:47:00.003+02:00

Een dagpauwoog in de schaduw van de vlinderstruik, waarvan
de bloeiwijze eveneens in staat is de vleugels te spreiden.

© 2019 sandergrootendorst

Hartgespan 2.0

2019-08-26T12:08:00.003+02:00

Het hartgespan in de tuin is opnieuw gaan bloeien, dat brengt een aardhommel* ertoe de plant met een bezoek te vereren. De plant stond er jarenlang wat verpieterig bij, maar begon vorig jaar opeens aan een groeispurt. Dit jaar is het hartgespan met bijna twee meter hoger dan de Flora van Heukels (laatste editie 2005) voor mogelijk houdt.
Een gedicht uit de bundel De dood evenmin (Amsterdam, 2003) steekt eveneens de kop op.

*Wat ik altijd aardhommel noemde, zou een aardhommel kunnen zijn, maar volgens de laatste stand van wetenschappelijke zaken moet je officieel spreken van een lid van de aardhommelgroep, omdat aard-, wilgen-, en grote veldhommel met het blote oog niet van elkaar te onderscheiden zijn.

sander grootendorst © 2003, 2019

Biodiverse acrobatiek

2019-08-09T11:21:00.001+02:00

Een segrijnslak (Cornu aspersum) en een gewone wesp (Vespula vulgaris), vieren samen met een uit een boom (Prunus persica) gestorte perzik een feest van de acrobatiek en de biodiversiteit.

Ook meldde zich een gezellig clubje roodwangbromvliegen (Calliphora vicina). Een van hen gebruikte de segrijnslak als opstapje.

Later op de dag verscheen de in een column in streekkrant De Stentor al eens ter sprake gebrachte Nakie de naaktslak (Arion rufus) ten tonele. Het feest was compleet!

sander grootendorst © 2019

Volgende stap: metamorfose

2019-08-07T08:05:00.000+02:00

één enkele

2019-08-07T06:54:00.001+02:00

Zonnebloemenergietransitie

2019-07-29T10:09:00.001+02:00

Insect met zonnebril op

2019-07-22T15:20:00.000+02:00

Een zweefvliegsoort die luistert naar de naam blinde bij, snoepend van koninginnenkruid. Zo gedoopt door de gelijkenis met een bij. Maar ze kunnen prima zien, ‘blind’ duidt hier net als in ‘blindganger’ (naar analogie van Duits 'Blindgänger') op iets dat niet wil lukken (ontploffen); in dit geval: steken – daar doen zweefvliegen in tegenstelling tot bijen niet aan

Op de foto lijkt het of het insect een zonnebril draagt.

De larven van zweefvliegen leven in water, die van de blinde bij beschikt over een soort uitschuifbare periscoop: niet om door te kijken, maar om door te ademen. Larven eten rottende plantendelen onder water, volwassen dieren nectar en stuifmeel.

De zwaluw, het paard, de daas. En de zon.

2019-07-18T10:06:00.002+02:00

Een boerenzwaluw op het dak van een paardenstal.
En eentje eronder.
De zonnewijzer vergemakkelijkte het scherpstellen.
De paarden ondervinden last van dazen, ze dragen paardenmaskers en paardendekens en nog weten dazen hen te raken waar het jeukt. Gris je zo'n daas, als zij pas heeft gebeten, weg van de paardenhuid, zit je hand onder het bloed. Ook stalvliegen kunnen een paard te grazen nemen: in tegenstelling tot de daarop sterk gelijkende huisvliegen, bijten stalvliegen wel.
Soms is een paardenrug, die in de stal heeft overnacht, bezaaid met uitwerpselen van zwaluwen. Daarvan heeft het paard géén hinder.
Paard en zwaluw zijn kameraden, dan kun je wat van elkaar verdragen. Zonder paarden zouden er veel minder zwaluwen zijn, want de door paarden aangelokte dazen vormen het voedsel van de vogels, ze voeren het hun jongen in de nesten onder het staldak. De zwaluwen bewijzen de paarden een vriendendienst door dazen en collega-bijtinsecten af te vangen.
Maar zonder die zespotige lastpostjes zouden de paarden het vrolijk kwetterende gezelschap van de zwaluwen moeten ontberen. En de winter, de periode dat je niet of nauwelijks buitenritten maakt, duurt vaak al zo lang.

sander grootendorst © 2019

Geruisloze elegantie

2019-06-24T20:01:00.002+02:00

Vroeger ging ik nog wel eens naar de vakantie in het zuiden toe, tegenwoordig komt de vakantie deze kant op. Vandaag bijvoorbeeld in de vorm van drie vlinders, koninginnenpages, waarvan dit er eentje is. Waarom reizen met lawaaierige, vervuilende vliegtuigen als geruisloze vlinders vanuit beoogde vakantiebestemmingen ons eigener beweging al komen bezoeken? Als je ze al met vliegtuigen zou willen vergelijken, dan met kunstzinnig gevouwen papieren vliegtuigjes. Ze spreiden een diep doorleefde elegantie ten toon.

sander grootendorst © 2019

Klavereiland

2019-06-14T19:00:00.001+02:00

Een stortbui deed de wadi onderlopen, waarvoor hij is bedoeld. Witte klaver heeft de tijdelijke status van waterplant. Hij houdt het vol, gedraagt zich eilandachtig. Er komen betere tijden.

sandergrootendorst © 2019

Distelboktor

2019-06-11T21:18:00.002+02:00

Een belangrijke reden waarom insecten niet zouden moeten uitsterven is – naast het grote risico dat de mens dan ook uitsterft – dat ze zo mooi zijn. En elke soort of ondersoort is weer net even anders. Daar kunnen kunstenaars, indien zij zouden overleven, natuurlijk nooit tegenopknutselen. Veel insecten leiden overigens minstens zulke interessante ingewikkelde levens als kunstenaars en andere mensen. De larven van de distelboktor voeden zich met de sappen in de stengels van distels en brandnetels. Ze eten, in tegenstelling tot de overgrote meerderheid van de boktorfamilie (wereldwijd zo'n 30.000 soorten), geen levend of dood hout. Volwassen boktorren dragen hun antennes als herten een gewei.

sander grootendorst © 2019

Rozensonnet

2019-06-01T09:00:00.000+02:00

Veertien in sonnetvorm gerangschikte blaadjes van egelantier en hybride roos, een product van de tuin getiteld parfum.

sander grootendorst © 2019