SANSKRITJAGAT

कृष्‍णयजुर्वेद:

noreply@blogger.com (SANSKRIT JAGAT) — Thu, 09 Feb 2012 05:04:36 PST

'चरणव्‍यूहस्‍य' अनुसारं कृष्‍णयजुर्वेदस्‍य सर्वा: 85 शाखा: भवेयु:, किन्‍तु सम्‍प्रति चतस्र: शाखा: एवोपलब्‍धा: सन्ति - तैत्तिरीय, मैत्रायणी, काठक, कपिष्‍ठलं च ।

तैत्तिरीयसंहिता - वैशम्‍पायनस्‍य शिष्‍यै: तित्‍तररूपेण गृहीतानि यजुर्वेदमन्‍त्राणि कृष्‍णयजुर्वेदसंहिता इति उक्‍तानि - यदि अस्‍या: आख्‍यायिकाया: उपरि विश्‍वासं विधेम चेत् कृष्‍णयजुर्वेदस्‍य एषा एव मुख्‍या प्रतिनिधि: शाखा भवेत् एवं च अनया संहितया सम्‍बद्धा: सर्वे ब्राह्मण, आरण्‍यक, उपनिषद्, श्रौतसूत्र, गृह्यसूत्रादिग्रन्‍था: उपलभ्‍यते अपि अतएव अस्‍य पुष्टिरपि भवति । सायणचार्यस्‍य शाखा अपि एषा एव आसीत् अत: तेन सविस्‍तारम् अस्‍योपरि भाष्‍यप्रणयनं कृतम् ।

तैत्तिरीयसंहितायां 7 काण्‍डानि, 44 प्रपाठका: तथा च 631 अनुवाका: सन्ति । विषयवस्‍तु: शुक्‍लयजुर्वेदात् पर्याप्‍तं समानतां वहन् सन् अपि काश्‍चन् भिन्‍नता: सन्ति ।

मैत्रायणीसंहिता - 'चरणव्‍यूहे' मैत्रायणीयानां गणना 12कठेषु कृता अस्ति । अग्रे एते सप्‍त उक्‍ता: सन्ति - मानव, वाराह, दुन्‍दुभ, ऐकेय, हरिद्रवीय, श्‍याम एवं च श्‍यामायनीय । अनेन ज्ञायते यत् मैत्रायणीयशाखाया: गणना अपि यजुर्वेदस्‍य प्रारम्भिकशाखासु एव भवति । पं. भगवद्दत्‍त: सातवलेकर: च मैत्रायणं अथवा मैत्रेयं अस्‍या: शाखाया: प्रवर्तक: इति निगदित: अस्ति ।

मैत्रायणीसंहितायां 4 काण्‍डानि एव च 54 प्रपाठका: सन्ति; एतेषु 44 प्रपाठकेषु केवलं मन्‍त्राणि सन्ति शेषे दशे प्रपाठकेषु प्रकरणस्‍य एकरूपताया: एवं च मन्‍त्र-ब्राह्मणानां विभागस्‍य पूर्णतया अवधानं दत्‍तमस्ति । मैत्रायणीसंहितायां सर्वाणि 2144 मन्‍त्राणि सन्ति येषु 1701 ऋचा: ऋग्‍वेदात् उद्धृता: सन्ति ।

काठकस‍ंहिता - पतंजलिव्याकरणानुसारं कदाचित् अस्‍या: शाखाया: विस्‍तार: ग्रामे-ग्रामे आसीत् - 'ग्रामे-ग्रामे कठं कालापकं च प्रोच्‍यते' । चरणव्‍यूहे 12 कठा: सन्ति - चरक, आह्वरक, भ्रातिष्‍ठलकठ, प्राच्‍यकठ, कपिष्‍ठलकठ, वारायणीय, चारायणीय, श्‍वेत, श्‍वेताश्‍वतर, औपमन्‍यव, पाताण्डिनेय एवं च मैत्रायणीय । अन्‍यत्र देश: द्वीप: च भेदयो: कठानां 13 अवान्‍तरशाखा: सन्ति - पिंजुलकठ (क्रौंचद्वीप), औदलकठ (शाकद्वीप), सपिच्‍छलकठ (शाकद्वीप), मुद्गलकठ (कश्‍मीर), श्रृंगलकठ (श्रृंज), सौभरकठ (सिंहल), मौरसकठ (कुशद्वीप), चुचुकठ (यवनदेश), योगकठ (यवनदेश), दौसलकठ (सिंहल), घोषकठ (क्रौंचद्वीप) एवं च जृम्भकठ (श्‍वेतद्वीप) ।

ब्रह्मपुराणे प्राप्‍तविवरणे कठानां मूलपुरुष: महर्षि कठ, भरद्वाजस्‍य शिष्‍य: बहनोई अपि चासीत् । भरद्वाजस्‍य रेवती इति भगन्या सह कठस्‍य विवाह: अभवत् । ऋषि: कठ: श्रृतर्षि: अपि उच्‍यते ।

कठसंहितायां 5 खण्‍डा: सन्ति - इठिमिका, मध्‍यमिका, ओरिमिका, याज्‍यानुवाक्‍या एवं च अश्‍वमेधाद्यनुवचनम् । प्रत्‍येकस्‍य खण्‍डस्‍य अवान्‍तविभाजनं स्‍थानकेषु अस्ति । प्रथमचत्‍वारिखण्‍डेषु 40 स्‍थानका: सन्ति । पंचमखण्‍ड: अनुवाकेषु विभक्‍त: अस्ति यस्मिन् 13 अनुवचनानि सन्ति । सम्‍पूर्णे संहितायां 843 अनुवाका: 3091 मन्‍त्राणि च सन्ति । मन्‍त्र-ब्राह्मणयो: सम्मिलितसंख्‍या 18 सहस्रम् अस्ति ।

कपिष्‍ठलसंहिता - चरणव्‍यूहस्‍य कठानाम् अन्‍तर्गतं 'कपिष्‍ठलकठ:' इत्‍यस्‍या: शाखाया: उल्‍लेख: अस्ति । अस्‍या: शाखाया: विभाजनं ऋग्‍वेदसदृशमेव अष्‍टकेषु अध्‍यायेषु च कृतमस्ति । अस्‍यां 6 अष्‍टका:, 48 अध्‍यायानां च उल्‍लेख: प्राप्‍यते किन्‍तु सम्‍प्रति उपलब्‍धप्रथमअष्‍टकस्‍य अष्‍टअध्‍यायानाम् अतिरिक्‍तं अन्‍येषु न्‍यूनाधिक्‍येन लोप: प्राप्‍यते । अस्‍या: संहिताया: वर्ण्‍यविषय: अपि काठक-संहितावदेव अस्ति ।

अटल बिहारी वाजपेयी

noreply@blogger.com (SANSKRIT JAGAT) — Wed, 08 Feb 2012 05:14:10 PST

भारतस्‍य एकादशतम: प्रधानमंत्री

(प्रथम शासनकाल:) कार्यकाल:

१६ मई १९९६ – १ जून १९९६

पूर्ववर्ती - पी. वी. नरसिंह राव:

परवर्ती - ऍच. डी. देवगौड़ा

(द्वितीय शासनकाल:) कार्यकाल:

१९ मार्च १९९८ – २२ मई २००४

पूर्ववर्ती - इन्द्र कुमार गुजराल:

परवर्ती - मनमोहन सिंह:

जन्म - २५ दिसंबर १९२४

ग्वालियर, मध्य प्रदेश

राजनैतिकसंघ: - भारतीय जनता पार्टी

अटल बिहारी वाजपेयी (जन्म २५ दिसंबर, १९२४) भारतस्‍य पूर्व प्रधानमन्‍त्री अस्ति । स: भारतीय जनसंघस्‍य स्‍थापकेषु: एक: अस्ति एवं च १९६८ त: १९७३ पर्यन्‍तं तस्‍य अध्‍यक्ष: अपि आसीत् । स: जीवनपर्यन्‍तं (यावच्‍छक्‍यं) भारतीयराजनीते संक्रिय: आसीत् । स: दीर्घकालपर्यन्‍तं राष्‍ट्रधर्म:, पांचजन्‍यं, वीरअर्जुन: च राष्ट्रियभावोत्‍प्रोतपत्र-पत्रिकाणां सम्‍पादनम् अपि अकरोत् । एतदरिक्‍तं स: एक: ओजस्‍वी वाक्‍पटु: च प्रसिद्ध हिन्‍दीकवि: आसीत् । स: जीवनपर्यन्‍तम् अविवाहितम् अपि आसीत् ।

आरम्भिकजीवनम्

उत्‍तरप्रदेशस्‍य आगराजनपदस्‍य एकस्‍य प्राचीनस्‍थानस्‍य बटेश्‍वरस्‍य मूलनिवासी पण्डित कृष्‍णबिहारी वाजपेयी, मध्‍यप्रदेशस्‍य ग्‍वालियशासने (रियासत) अध्‍यापनकार्यं कुर्वन्‍नासीत् । तत्रैव 'शिन्दे की छावनी' इति स्‍थाने २५ दिसम्बर, १९२४ दिवसे ब्राह्ममुहूर्ते तस्‍य सहधर्मिणी कृष्णा वाजपेयी एकं बालकं अजनत् । कृष्‍णबिहारी अध्‍यापनकार्यस्‍य अतिरिक्‍तम् अपि हिन्‍दीब्रजभाषयो: सिद्धहस्‍तकवि: अपि आसीत् । महात्मा रामचन्द्र वीर द्वारा रचिता अमर कृति: "विजय पताका" पठित्‍वा अटलस्‍य जीवनं नूतनी दिशा प्राप्‍तम् । अटलस्‍य स्‍नातकशिक्षा ग्‍वालियरप्रान्‍तस्‍य विक्‍टोरिया कालेज (वर्तमान लक्ष्‍मीबाई कॉलेज) मध्‍ये अभवत् । क्षात्रजीवने एव स: राष्ट्रियस्वयंसेवकसंघस्‍य सदस्‍तां स्‍वीकृतवान् । कानपुरे डी.ए.वी. कालेजत: राजनीतिशास्‍त्रे परास्‍नातकस्‍य परीक्षा प्रथमश्रेण्‍याम् उत्‍तीर्णवान् । पित्रा सहैव कानपुरे एल.एल.बी. शिक्षा प्रारभ्‍य मध्‍ये एव विरम्‍य संघस्‍य कार्ये निष्‍ठापूर्वकं निरत: अभवत् । डॉ० श्यामा प्रसाद मुखर्जी पण्डित दीनदयाल उपाध्यायस्‍य च निर्देशने राजनीते: अध्‍ययनं तु कृतमेव, सहैव पाञ्चजन्यं, राष्ट्रधर्म:, दैनिक स्वदेश: वीर अर्जुन: आदय: पत्र-पत्रिका: अपि कुशलतापूर्वकं संपादितवान् ।

राजनीतिक जीवनम्

भारतीयसंघस्‍य स्‍थापकेषु सोपि अन्‍यतम: तस्‍य सन् १९६८ त: १९७३ पर्यन्‍तं अध्‍यक्ष: अपि आसीत् । सन् १९५५ मध्‍ये स: प्रथमवारं लोकसभाचयने आगतवान्, चयने पराजयं प्राप्‍य अपि धैर्यं न त्‍यक्‍तवान् । सन् १९५७ मध्‍ये बलरामपुर (जिला गोण्डा, उत्तर प्रदेश) त: जनसंघस्‍य प्रत्‍याशीरूपेण विजयं प्राप्‍य लोकसभायां प्रवेश: प्राप्‍तवान् । सन् १९५७ त: १९७७ पर्यन्‍तं जनता पार्टी इत्‍यस्‍य स्‍थापनापर्यन्‍तं विंशति: वर्षपर्यन्‍तं जनसंघस्‍य संसदीय: नेता आसीत् । सन् १९६८ त: ७३ पर्यन्‍तं भारतीयजनसंघस्‍य राष्ट्रियअध्‍यक्ष: अपि आसीत् । मोरारजी देसाई महोदयस्‍य सर्वकारे स: सन् १९७७ त: १९७९ पर्यन्‍तं विदेशमन्‍त्री अपि आसीत् अनेन विदेशे अपि भारतस्‍य छवि: वर्धितम् ।

१९८० ईसवीये जनतापार्टीसमूहात् असंतोषं प्राप्‍य जनतासंघं परित्‍यज्‍य भारतीयजनतापार्टी इत्‍यस्‍य नूतनस्‍य संघस्‍य स्‍थापनायां सहयोगं प्रदत्‍तवान् । ६ अप्रैल, १९८० दिवसे जनतापार्टी इति संघ: निर्मित: तस्‍य अध्‍यक्षपदस्‍य दायित्‍वम् अपि अनेन एव स्‍वीकृतम् । द्विवारं राज्‍यसभाया: कृते निर्वाचनं प्राप्‍तवान् । वाजपेयिना सन् १९९७ मध्‍ये प्रधानमन्‍त्रीरूपेण देशस्‍य शासनं स्‍वीकृत: । १९ अप्रैल, १९९८ दिवसे प्रधानमन्‍त्रीपदस्‍य शपथं गृहीतवान् । तस्‍य नेतृत्‍वे १३ दलानां गठबंधनसर्वकार: पंचवर्षेभ्‍य: देशस्‍य अन्‍ते प्रगते: विविधानि कार्याणि कृतानि ।

सन् २००४ मध्‍ये कार्यकालस्‍य समापने सति भीषणे घर्मे सम्‍पन्‍ने लोकसभाचयने भा.ज.पा. इत्‍यस्‍य नेतृत्‍वे राष्ट्रियलोकतान्त्रिकगठबन्‍धनस्‍य (एन.डी.ए) विजयं तु नैवावभवत् । तदनन्‍तरं वाजपेयिना सन्‍यासं गृहीतम् ।

कवि: अटलबिहारी

मेरी इक्यावन कविताएं इति अटलबिहारीवाजपेयिमहोदस्‍य प्रसिद्ध: काव्‍यसंग्रह: अस्ति । तस्‍य सर्वप्रथमं काव्‍यं ताजमहल इति आसीत् ।

तस्‍य काश्चित् प्रकाशितरचना:

मृत्यु या हत्या
अमर बलिदान (लोकसभायां अटलवर्यस्‍य वक्‍तव्‍यानां संग्रह:)
कैदी कविराय की कुण्डलियाँ
संसद में तीन दशक
अमर आग है
कुछ लेख: कुछ भाषण
सेक्युलर वाद
राजनीति की रपटीली राहें
बिन्दु बिन्दु विचार, इत्यादि।

जीवनस्‍य प्रमुखतत्वानि

देशहिताय यत्किमपि आसीत् तत् सर्वं अटलविहारिणा कृतम्
आजीवनं अविवाहितम् आसीत् ।
तेजस्‍वीवक्‍ता, वाक्‍पटु: , विशिष्‍ट: कवि: चासीत् हिन्‍दी भाषाया: ।
परमाणुशक्तिसम्‍पन्‍नदेशानां विरोधेन विचलितं सन विनापि अग्नि-द्वितीयस्‍य एवं च परमाणुपरीक्षणं कृत्‍वा सन् १९९८ मध्‍ये राजस्थानस्‍य पोखरणस्‍थाने द्वितीयपरमाणुपरीक्षणं चापि सम्‍पादितवान् एवं च अमेरिकाया: ज्ञाने अपि नैव आगतम‍् इति ।
अटल: दीर्घसमयपर्यन्‍तं सांसद आसीत् , जवाहरलालनेहरू एवं च इंदिरागांधी इत्‍ययो: अनन्‍तरं सर्वाधिकं अधिकसमयपर्यन्‍तं गैरकांग्रेसीअधिकारी आसीत् य: न केवलं गठबन्‍धनसर्वकारं सफलतापूर्वकं स्‍थापितवान् अपितु संचालितवानपि ।
अटल: एव प्रथमविदेशमन्‍त्री य: संयुक्‍तराष्‍ट्रे हिन्‍दीभाषायां भाषणं दत्‍तवान् ।
तस्‍य जीवने नैवासीत कश्चिदपि विरोधाभास: ।

शतवर्षेभ्‍य: अपि अधिकस्‍य पुरातनस्‍य कावेरीजलविवादं शोधितवान् । संरचनात्‍मकं कार्यदलं, साफ्टवेयरविकासाय सूचनाप्रौद्योगिकीकार्यदलं, केन्द्रियविद्युतनियन्‍त्रणआयोग इत्‍यादयस्‍य गठनं, राष्ट्रियराजमार्गानां, वायुस्‍थानकानां च निर्माणं, नूतनटेलिकामनीते: कोंकणरेलवेइत्‍यस्‍य च प्रारम्‍भ:, राष्ट्रियसुरक्षासमिते:, आर्थिकसलाहसमिते:, व्‍यापारोद्योगसमिते: च गठनं कृतम् । महर्गं (महगाई) नियन्त्रितवान् । ग्रामीणरोजगारयोजना: संचालितवान् च ।

इतोपि बहूनि कार्याणि सन्ति तेन कृतानि । अतएव स: आरम्‍भात् अद्य पर्यन्‍तं भारतस्‍य सर्वलोकप्रिय: प्रधानमन्त्री इति कथ्‍यते ।

टीका टिप्पणी

भारत को लेकर मेरी एक दृष्टि है- ऐसा भारत जो भूख और डर से, निरक्षरता और अभाव से मुक्त हो- अटल बिहारी वाजपेयी

शुक्‍लयजुर्वेद:

noreply@blogger.com (SANSKRIT JAGAT) — Tue, 07 Feb 2012 22:50:54 PST

शुक्‍लयजुर्वेदेन सम्‍बद्धा संहिता वाजसनेयि संहिता अस्ति । अस्‍या: द्वे शाखे स्‍त: - माध्‍यन्दिनीया संहिता, काण्‍व संहिता च । वाजसनेय: याज्ञवल्‍क्‍यस्‍य एव पितृ-परम्परागतं नाम अस्ति । वाजसनि नाम तस्‍य पितु: आसीत् इति । पुराणेषु तस्‍य पितु: नाम क्‍वचित् देवरात: इत्‍यपि प्राप्‍यते । सम्‍भवत: अन्‍नदानकारणात् एव तस्‍य उपाधि: 'वाजसनि:' इति अभवत् ।

माध्‍यन्दिनीया शाखाया: प्रसार: सरयूतटवर्ती क्षेत्रेषु - काशी, कोसल, लखनउ इत्‍येतेषां परित: अधिकं प्राप्‍यते ।

माध्‍यन्दिन संहिता - एषा शाखा उत्‍तरभारते विशिष्‍टरूपेण प्रतिष्‍ठिता अभवत् । महर्षिवैशम्‍पायनेन यजुर्वेदस्‍य अध्‍ययनं याज्ञवल्‍क्य: तेन च महर्षि मध्‍यन्दिन: अकरोत् । म‍हर्षि मध्‍यन्दिनेन एव अधिकं विस्‍तारं प्राप्‍ते सति अस्‍या: शाखाया: नाम माध्यन्दिनीया इति अभवत् । अद्य प्राय: यजुर्वेदस्‍य या शाखा प्राप्‍यते सा माध्‍यन्दिनीया एव ।

अस्‍यां संहितायां 40 अध्‍याया: तथा च 1975 मन्त्राणि सन्ति येषु 15 खिला: सन्ति । 40तम: अध्‍याय: इशावास्‍योपनिषद् इति कथ्‍यते । एषा संहिता द्वे भागे विभक्‍ता अस्ति - पूर्वविंशति:, उत्‍तरविंशति: च । प्रथम 20 अध्‍याया: पूर्वविंशति:, अंतिम 20 अध्‍याया: उत्‍तरविंशति: चेति कथ्‍यन्‍ते । प्रत्‍येकेषु अध्‍यायेषु काश्‍चन् कण्डिका: सन्ति येषाम् अन्‍तर्गतं कानिचन् मन्‍त्राणि सन्ति ।

काण्‍व संहिता - अस्‍या: संहिताया: सम्‍बन्‍ध: महर्षिकण्‍वत: अस्ति । ऋग्‍वेदस्‍य प्रथम, अष्‍टम, नवम च मण्‍डलेषु कण्‍ववंशीयानां मन्‍त्राणि प्राचुर्येण सन्ति । एतेषां निवासविषये काण्‍वशाखायाम् एव कुरु-पांचालप्रदेशयो: नामोल्‍लेख: अस्ति - 'एष व: कुरवो राजा, एष व: पांचालो राजा' (11.11) । आदित्‍यपुराणानुसारं शाखाप्रवर्तक: कण्‍व: बौधायनस्‍य पुत्र: एवं च याज्ञवल्‍क्‍यस्‍य शिष्‍य: आसीत् ।

बोधायन पितृत्‍वाच्‍च प्रशिष्‍यत्‍वाद बृहस्‍पते: ।

शिष्‍यत्‍वाद याज्ञवल्‍क्‍यस्‍य कण्‍वोभून्‍महतो महान् ।।

काण्‍वशाखीय: मन्‍त्राणाम् उच्‍चारणं ऋग्‍वेदीयमन्‍त्रवदैव कुर्वन्ति । केवलं काश्‍चन् भेदा: सन्ति ।

वाजसनेयिसंहितासदृशम् एव अस्‍याम् अपि 40 अध्‍याया: सन्ति । किन्‍तु अनुवाकानां संख्‍या 328 मन्‍त्राणि च 2086 सन्ति । शंकराचार्येण अस्‍यान्‍तर्गतस्‍य: ईशोपनिषदस्‍य अनुमोदनं कृतमस्ति । मन्‍त्रदृष्‍ट्या अपि उभयो: संहितयो: मध्‍ये क्रमभेद: अस्ति । एवंविधा अस्‍यां संहितायां माध्‍यन्दिने: अपेक्षया 111 मन्‍त्राणि अधिकानि सन्ति । इति

यजुर्वेद: - शाखा: एवं च विस्‍तार:

noreply@blogger.com (SANSKRIT JAGAT) — Tue, 07 Feb 2012 06:40:51 PST

ऐतिहासिक दृष्‍ट्या एषा शाखा वेदव्‍यासेन तस्‍य शिष्‍यं वैशम्‍पायनं प्राप्‍तमासीत् । वैशम्‍पायनस्‍यैव अपरं नाम चरकाचार्य: आसीत् । अनया एव परम्‍परया तस्‍य शिष्‍या: अपि चरका: एव उक्‍ता: यथाहि श्रीमद्भागवते (12.6.61) उक्‍तमस्ति - 'वैशम्‍पायनशिष्‍या वै चरकाध्‍वर्यवोभवन्' । एतेषाम् अन्तेवासिनां संख्‍या 9 आसीत् । तेषां नामानि क्रमश: - आलम्बि, कालिंग (महाभाष्‍ये पलंग इति नाम अस्ति), कमल, ऋचाभ:, आरुणि:, ताण्‍ड्य, श्‍यामायन, कठ एवं च कलापी इति सन्ति । एतेषु पातंजलमहाभाष्‍यानुसारं प्रथम-त्रय: प्राच्‍यदेशवर्तिन:, मध्‍यवर्तिन: त्रय: उदीच्‍यभागात् अन्तिम: त्रय: च मध्‍यभागात् सन्ति । अनेन एव यजुर्वेदस्‍य सप्‍तविंशति: शाखानां विस्‍तार: जात: ।

सम्‍प्रति यजुर्वेदस्‍य द्वे शाखे स्‍त: - कृष्‍णयजुर्वेद: शुक्‍लयजुर्वेद: च । एतेषाम् अपि अनेका: अवान्‍तरशाखा: सन्ति । कृष्‍णयजुर्वेद: ब्रह्मसम्‍प्रदायान्‍तर्गतम् अस्ति एवं च शुक्‍लयजुर्वेद: आदित्‍यसम्‍प्रदायान्‍तर्गतम् अस्ति । एतेषां शुक्‍लत्‍वस्‍य कृष्‍णत्‍वस्‍य च कारणम् एतत् अस्ति यत् शुक्‍लयजुर्वेदे केवलं मन्‍त्रभाग: अस्ति यद्यपि कृष्‍णयजुर्वेदे मन्‍त्रै: सह अपि ब्राह्मणभाग: अपि अस्ति ।

एतेषाम् अनुसारम् एका कथा अस्ति अस्मिन् विषये - तदनुसारं कदाचित् एकवारं वैशम्‍पायन: स्‍वशिष्‍येन याज्ञवल्‍क्‍येन रुष्‍ट: जात: । स: आत्‍मना दत्‍तसमस्‍तविद्या प्रतिप्राप्‍तुम् आदिष्‍टवान् । याज्ञवल्‍क्‍य: वमनक्रियया सर्वा: विद्या: निष्‍काषितवान् । वैशम्‍पायनस्‍य सर्वे शिष्‍या: तित्तिररूपं स्‍वीकृत्‍य तां वेदविद्यां स्‍वीकृतवन्‍त: । तदारभ्‍य एव एषा शाखा कृष्‍णयजुर्वेद: इति अभवत् । याज्ञवल्‍क्‍य: भगवत: सूर्यस्‍य आराधनं कृत्वा शुक्‍लयजुर्वेदं प्राप्‍तवान् इति ।

शुक्‍लयजुर्वेदस्‍य द्वे शाखे स्‍त: - माध्‍यन्दिन संहिता, काण्‍व संहिता च ।

कृष्‍णयजुर्वेदस्‍य चतस्र: शाखा: सन्ति - तैत्तिरीय संहिता, मैत्रायणी संहिता, काठक संहिता, कपिष्‍ठल संहिता च ।

भगवत: श्रीहनुमत: अष्‍टोत्‍तरशतनामावली ।

noreply@blogger.com (SANSKRIT JAGAT) — Tue, 07 Feb 2012 02:58:25 PST

भगवतः श्रीहनुमतः एषा नामावली सालासर-हनुमान-मन्दिरे रजतपत्रे अंकिता अस्ति । एषा नामावली अस्माभिः कल्याणपत्रिका (गीताप्रेस गोरखपुर) तः स्वीकृता अस्ति । तेभ्यः हार्दिकं धन्यवादाः । एतस्‍य तलपूर्ति: अपि कर्तुं शक्‍यमस्ति । अत्र नुदन्‍तु ।

आनन्दपाण्डेयः (प्रमुखः संस्कृतजगत्)

ॐ अंजनीगर्भसम्भूताय नमः
ॐ वायुपुत्राय नमः
ॐ चिरंजीवने नमः
ॐ महाबलाय नमः
ॐ कर्णकुण्डलाय नमः
ॐ ब्रह्मचारिणे नमः
ॐ ग्रामवासिने नमः
ॐ पिंगकेषाय नमः
ॐ रामदूताय नमः
ॐ सुग्रीवकार्यकर्त्रे नमः
ॐ बालिनिग्रहकारकाय नमः
ॐ रुद्रावताराय नमः
ॐ हनुमते नमः
ॐ सुग्रीवप्रियसेवकाय नमः
ॐ सागरक्रमणाय नमः
ॐ सीताशोकनिवारणाय नमः
ॐ छायाग्रहीनिहन्त्रे नमः
ॐ पर्वताधिश्रिताय नमः
ॐ प्रमाथाय नमः
ॐ वनभंगाय नमः
ॐ महाबलपराक्रमाय नमः
ॐ महायुद्धाय नमः
ॐ धीराय नमः
ॐ सर्वासुरमहोद्यताय नमः
ॐ अग्निसूक्तोक्तचारिणे नमः
ॐ भीमगर्वविनाशाय नमः
ॐ शिवलिंगप्रतिष्ठात्रे नमः
ॐ अनघाय नमः
ॐ कार्यसाधकाय नमः
ॐ वज्रांगाय नमः
ॐ भास्करग्रसाय नमः
ॐ ब्रह्मादिसुरवन्दिताय नमः
ॐ कार्यकर्त्रे नमः
ॐ कार्यार्थिने नमः
ॐ दानवान्तकाय नमः
ॐ नाग्रविद्यानां पण्डिताय नमः
ॐ वनमाल्यसुरान्तकाय नमः
ॐ वज्रकायाय नमः
ॐ महावीराय नमः
ॐ रणांगणचराय नमः
ॐ अक्षासुरनिहन्त्रे नमः
ॐ जम्बूमालीविदारणे नमः
ॐ इन्द्रजीतगर्वसंहन्त्रे नमः
ॐ मन्त्रीनन्दनघातकाय नमः
ॐ सौमित्रप्राणदाय नमः
ॐ सर्ववानररक्षकाय नमः
ॐ संजीवनवनगोद्वाहिने नमः
ॐ कपिराजाय नमः
ॐ कालनिधये नमः
ॐ दधिमुखादिगर्वसंहन्त्रे नमः
ॐ धूम्रविदारणाय नमः
ॐ अहिरावणहन्त्रे नमः
ॐ दोर्दण्डशोभिताय नमः
ॐ गरलागर्वहरणाय नमः

ॐ लंकाप्रासादभंजकाय नमः
ॐ मारुताय नमः
ॐ अंजनीवाक्यसाधकाय नमः
ॐ लोकधारिणे नमः
ॐ लोककर्त्रे नमः
ॐ लोकदाय नमः
ॐ लोकवन्दिताय नमः
ॐ दशास्यगर्वहन्त्रे नमः
ॐ फाल्गुनभंजकाय नमः
ॐ किरीटीकार्यकर्त्रे नमः
ॐ दुष्टदुर्जयखण्डनाय नमः
ॐ वीर्यकर्त्रे नमः
ॐ वीर्यवर्याय नमः
ॐ बालपराक्रमाय नमः
ॐ रामेष्ठाय नमः
ॐ भीमकर्मणे नमः
ॐ भीमकार्यप्रसाधकाय नमः
ॐ विरोधिवीराय नमः
ॐ मोहनासिने नमः
ॐ ब्रह्ममन्त्रये नमः
ॐ सर्वकार्याणां सहायकाय नमः
ॐ रुद्ररूपीमहेष्वराय नमः
ॐ मृतवानरसंजीवने नमः
ॐ मकरीशापखण्डनाय नमः
ॐ अर्जुनध्वजवासिने नमः
ॐ रामप्रीतिकराय नमः
ॐ रामसेविने नमः
ॐ कालमेघान्तकाय नमः
ॐ लंकानिग्रहकारिणे नमः
ॐ सीतान्वेषणतत्पराय नमः
ॐ सुग्रीवसारथये नमः
ॐ शूराय नमः
ॐ कुम्भकर्णकृतान्तकाय नमः
ॐ कामरूपिणे नमः
ॐ कपीन्द्राय नमः
ॐ पिंगाक्षाय नमः
ॐ कपिनायकाय नमः
ॐ पुत्रस्थापनकर्त्रे नमः
ॐ बलवते नमः
ॐ मारुतात्मजाय नमः
ॐ रामभक्ताय नमः
ॐ सदाचारिणे नमः
ॐ युवानविक्रमोर्जिताय नमः
ॐ मतिमते नमः
ॐ तुलाधारपावनाय नमः
ॐ प्रवीणाय नमः
ॐ पापसंहारकाय नमः
ॐ गुणाढ्याय नमः
ॐ नरवन्दिताय नमः
ॐ दुष्टदानवसंहारिणे नमः
ॐ महायेगिने नमः
ॐ महोदराय नमः
ॐ रामसन्मुखाय नमः
ॐ रामपूजकाय नमः