Er is al veel geschreven over de Amerikaanse midterms. Toch wil ik een poging doen daar iets aan toe te voegen, al zal veel van wat ik hier schrijf ook al elders zijn gezegd. Ik heb het meeste dan ook niet zelf verzonnen, maar in de loop van de tijd opgepikt uit allerlei bronnen, waaronder verschillende gasten uit én de presentator van de podcast van Jon Stewart. Bronnen die soms wel, maar meestal niet heel expliciet een duidelijke conclusie trekken: het neoliberalisme loopt op zijn eind, in elk geval in de VS. De econoom Branko Milanković kwam wel expliciet tot die conclusie, in zijn boek The Great Global Tansofmation dat afgelopen voorjaar uitkwam.

De eerste tekenen waren ruim tien jaar geleden al zichtbaar, nota bene in de partij van Ronald Reagan, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen van 2016. Hoewel het partijestablishment in eerste instantie niks van hem moest hebben, kozen Republikeinse kiezers Trump als hun presidentskandidaat. Hoewel Trump het niet expliciet over het neoliberalisme had, keerde hij zich wel duidelijk tegen de ideologie die zo dominant was in beide partijen in de VS.

Trump zal geen doordachte politieke analyse hebben uitgevoerd voor hij zich kandidaat stelde. Misschien was hij simpelweg op het goede moment op de goede plaats om munt te slaan uit de onvrede van kiezers. Of hij voelde die onvrede intuïtief aan. Dat Trump zich tegen het neoliberalisme keerde lijkt misschien vreemd, want hij heeft er ongetwijfeld van geprofiteerd. In elk geval van de steeds lagere belastingen, en daarnaast zal een terugtrekkende overheid mogelijkheden hebben gegeven voor het opzetten van (al dan niet schimmige) zaken en werd de controle daarop ook nog eens minder.

Maar uit Trumps uitspraken en beleid wordt duidelijk dat er één aspect van het neoliberalisme was waar hij niks van moest hebben: de globalisering. Zolang Amerika de wereldeconomie domineerde zal hij daar niet zoveel last van hebben gehad. In de loop van de tijd moet dat zijn veranderd, al weet ik onvoldoende van zijn zaken om daar precies een vinger op te kunnen leggen. Ik kan me voorstellen dat hij in toenemende mate last had van buitenlandse investeerders in de Amerikaanse vastgoedmarkt, uit bijvoorbeeld China of Arabische oliestaten.

Hoe dan ook, Trump wist tot twee keer toe voldoende kiezers aan zijn kant te krijgen om president te worden. Kiezers die, net als hij, genoeg hadden van de door de neoliberale ideologie gedomineerde politiek. Er was alleen iets dat veel van die kiezers niet beseften, mede door alle misleidende verhalen van de Republikeinen en hun propagandakanalen. Trump stond niet aan hun kant, maar aan die van de winnaars van het neoliberalisme, die hun belangen veilig wilden stellen: hun rijkdom en hun economische en politieke macht. Desnoods ten koste van de Amerikaanse democratie. Die winnaars voelden namelijk wel aan dat de groeiende onvrede onder Amerikaanse kiezers de grootste bedreiging was voor hun positie. Ze hoopten dat de bedreiging afgewend kon worden door middel van demagogie en desinformatie.

En de Democraten? Die probeerden de democratie te beschermen en ageerden tegen de leugens en alle haatzaaierij, ongetwijfeld met de beste bedoelingen. Maar ze bleven in meerderheid wel “gematigd”, wat er in de praktijk betekende dat ze vasthielden aan de neoliberale ideologie. Angst zal daar een belangrijke rol in hebben gespeeld. Angst om campagnedonoren kwijt te raken, of om het labeltje “socialist” opgespeld te krijgen door zowel rechte propagandakanalen als (zogenaamd) gematigd progressieve media en denktanks.

Die tijd is voorbij. Een nieuwe generatie Democraten weigert geld aan te nemen van grote donoren, en is niet meer bang om duidelijk stelling te nemen. Met succes, ook, of juist, in van oudsher oerconservatieve staten als Texas, Kansas, South Caroline en mogelijk Mississippi. De partij die als eerste afstand had moeten nemen van een ideologie die vooral in het belang was van de economische elite, doet dat als laatste. Maar ze doen het tenminste, al zal er de komende tijd nog wel de nodige strijd over zijn. De eerste slag wordt in januari geleverd, bij het verdelen van belangrijke posten in het Congres: wie wordt aangewezen als voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, en wie wordt aanvoerder van de Democraten in de Senaat? Een machtswisseling in de partij ligt voor de hand, maar het is de vraag of de oude generatie vrijwillig plaats wil maken.

Voor de toekomst is het de grote vraag hoe de strijd tussen winnaars en verliezers van het neoliberalisme zich zal ontwikkelen. De verliezers zijn met meer, maar de winnaars hebben een sterke machtspositie. De afloop is dus ongewis.

Working class punk van The Chats uit Australië. Met dat vette Australische accent klinkt dat nog net wat lekkerder. Verder moeten we ze maar met rust laten. Ze hebben rookpauze.

Een nummer over de poedelprijs, dat leek me wel toepasselijk na de week van de Amerikaanse midterms. Al gaat de tekst van Greg Freeman niet over politiek, maar over relationele complicaties. Wikipedia deelt Freeman in bij de alternatieve country, anderen noemen het rock of leggen zelfs een link met punk. Het komt er vooral op neer dat Freeman het niet moeilijker wil maken dan hij nodig vindt, en dat hij expressie verkiest boven virtuositeit of perfectie. Muziek live met band opnemen in de studio past helemaal bij die benadering. Dat heeft Freeman dan ook gedaan met zijn nieuwe plaat, waar Loser’s Prize op staat.

Voor de lezingenserie Doktersdilemma’s gingen drie UMC Utrecht-medewerkers naar aanleiding van de medische ziekenhuisserie The Pitt in gesprek over de moeilijke en meest menselijke situaties waar dokters voor komen te staan in hun werk. Een seizoen van de met vele Emmy’s bekroonde tv-show volgt een vijftien uur durende dienst van dokter Robby, een getroebleerde maar toegewijde hoofdarts, en zijn collega’s op de spoedeisende hulp van het fictieve Pittsburgh Trauma Medical Center. Kijkers en recensenten prijzen het ijzersterke acteerwerk en het script; ziekenhuisprofessionals de realistische weergave van het werk op de spoedeisende hulp.

Ik zal aan de patiënt geen schade doen

In de officiële Nederlandse artseneed uit 2003 staat onder andere: ‘Ik stel het belang van de patiënt voorop en eerbiedig zijn opvattingen. Ik zal aan de patiënt geen schade doen.’ Deze variant van de aloude Eed van Hippocrates wordt bij vrijwel elk afstuderen van kersverse dokters in Nederland voorgelezen. Maar als dokter ben je, naast een uitzonderlijke professional met jarenlange opleidingen en rigoureuze training achter de rug, ook nog steeds gewoon een mens. En slechte dagen hebben we allemaal, toch?

In een van de scènes uit The Pitt staat dokter Robby met een strak gezicht tegenover een van zijn teamleden. Ze biedt haar excuses aan voor het missen van een diagnose die een patiënt bijna het leven kostte. Ze heeft tijdens haar dienst slecht nieuws van haar moeder ontvangen en is die dag afgeleid. Robby wijst haar woedend terecht, “This place must be a fortress; nothing from the outside world can enter here. Nothing at all.” Eva Vink, internist-nefroloog, is het hier niet mee eens, ‘Je ontkomt echt niet aan het mens-zijn, ook als dokter.’ Maar collega-internist Ruud Kootte staat aan de kant van dokter Robby: je moet je persoonlijke leven achter je kunnen laten en je volledig op je patiënten kunnen richten, anders maak je kritieke fouten.

Incident, complicatie, calamiteit – wat nu?

Zowel Vink als Kootte werken op de spoedeisende hulpafdeling van het UMCU en hebben jarenlange werkervaring in deze omgeving. De meeste mensen maken regelmatig fouten op hun werk, met soms kleine of grotere gevolgen. Er zijn maar weinig personen bij wie het ergste geval het verlies van het leven van een ander is. Volgens universitair docent gezondheidsrecht Menno Mostert maakt het Nederlandse medisch-juridische stelsel onderscheid tussen een incident, een complicatie en een calamiteit. Een calamiteit is de heftigste variant in dit rijtje, namelijk een situatie die zware (blijvende) verwondingen of overlijden tot gevolg heeft.

Mostert legt uit dat het UMCU het “Gatenkaasmodel” volgt, dat gaat er vanuit dat niet één persoon een fout maakt, maar dat er binnen de organisatie omstandigheden zijn gecreëerd waarin iets fout kan gaan. Aan de andere kant kan het gebeuren dat een patiënt, onafhankelijk van de ervaring van de hulpverlener of het ziekenhuis, een klacht indient. En omdat de huidige wet zo compenseert voor de kwetsbaarheid van patiënten, moet dan toch één dokter worden aangesproken. Een patiënt moet zich bij een incident op zijn minst gehoord voelen. Als een klacht escaleert, kan deze worden voorgelegd aan de tuchtraad, die in uitzonderlijke situaties een dokter uit functie kan plaatsen.

(On)zin klachten

In The Pitt schreeuwt een moeder het uit. Haar zoon wordt volgens haar niet goed behandeld en de druk op de dokters op de spoedeisende hulp neemt nog verder toe. Iedereen kan zich deze reactie voorstellen; het zal je kind maar zijn. Maar wat gebeurt er met de artsen? Oncologisch chirurg Liesbeth Jansen vertelde onlangs in Nieuwsuur over de keer dat de familie van een patiënt die na een operatie overleed, een klacht tegen haar indiende. Daardoor moest ze voor de tweede keer in haar carrière voor het tuchtrecht verschijnen. Toen Jansen dit bericht kreeg, ‘zakte echt de grond onder mijn voeten vandaan. (…) Ik was echt helemaal ontdaan. Ik heb zó mijn best gedaan.’ Een traumatische ervaring dus – voor beide kanten.

In het UMCU-jaarverslag uit 2021 staat dat er in dat jaar zo’n 4100 klachten zijn ingediend, waarvan er acht uiteindelijk als echte calamiteiten zijn bestempeld. Dit komt neer op iets minder dan 0,2%. Uit een officieel onderzoek eind 2025 bleek dat ongeveer 85% van alle zorgklachten ongegrond was. Vink en Kootte vertellen dat regelmatig klachten worden ingediend die niet de tijd en moeite waard zijn. Zo was er patiënt die klaagde over ‘meer pijn’ omdat Vink met haar 35 weken zwangere buik tegen het bed aanleunde. Of een collega van Kootte, die een baby met typische trekken testte op het Downsyndroom en zo een moeder van haar roze wolk af zou hebben gehaald.

Dokterszorg

Gelukkig is er steeds meer ruimte voor de menselijkheid van dokters op de werkvloer. In het UMCU bestaan onder andere een ‘collega-supportnetwerk’, wekelijkse teamoverleggen en dagelijkse debriefings na de diensten om persoonlijke en professionele zaken die het personeel dwarszitten te bespreken. Bovendien zijn er tijdens de COVID-19-epidemie therapeuten aangesteld die uitsluitend zorg dragen voor ziekenhuispersoneel.

Zeker niet alle aspecten van The Pitt zijn voor het panel herkenbaar (het blijft immers een Hollywood-vertaling gebaseerd op Amerikaanse ziekenhuizen). Maar alle drie zijn het erover eens dat het ziekenhuis een wereld op zich is. Een waarin de druk enorm hoog is en de gevolgen van je handelen groot kunnen zijn. In de woorden van Vink, ‘Er zijn mensen die je echt nooit meer vergeet.’ En zo hoort het.

Dit artikel van Chris Liefting verscheen eerder bij Studium Generale Utrecht.

In Frankrijk hebben ze gisteren de juiste toon gevonden waarmee de protesten tegen de miserable staat van het onderwijs, de hoge kosten voor levensonderhoud en tegen het fascisme.

De Nederlandse media konden die toon niet vinden. Verblind als ze waren door hun blik die vooral op de politie was gerichten, want je weet maar nooit wanneer die er op los gaan.

De landelijke protestdag verliep desalnietteminn redelijk rustig. Het rumoer kwam bovenal van vrolijke, dansende en zingende mensen die een voor de gelegenheid opgepimtpe versie brachten van J’ai deux amours (Ik heb twee liefdes: mijn  land en Parijs), een chanson uit 1930 van Josephine Baker (1906 – 1975).

Sneller ritme, carnavalesk sfeertje, andere tekst en daar gingen ze:

J’ai deux passions (Ik heb twee passies)
La fanfare, la révolution ! (de fanfare en de revolutie!)
Vive les blocages, les sabotages (Leve de blokkades, de sabotage)
Les ZAD et les manifs sauvages ! (de ZAD’s en de wilde demonstraties!)

Het filmpje hierboven komt uit Clermont-Ferrand, maar elders in Frankrijk werd de passie ook vertolkt. In Parijs werd op het Plein van de Republiek, onder begeleiding van het ‘Orchestre du Nouveau Monde’ (Orkest van de Nieuwe Wereld) allereerst vlol overtjuiguing gescandeerd: “Wij zijnallenaal anti0fascisten!” Een kleine anderhalve minuut later zette men het “J’ai deux passions” in.

Een fraai stukje strijdcultuur, waar we hopelijk veel meer van gaan zien en horen [Noot].

Ik heb twee passies,
de fanfare en de revolutie!
Elkaar steunen, de droom verwezenlijken,
dat de hele wereld in opstand komt!

[Noot]:
Aanstaande zondag kunt u aan de ‘Rode Lijn’ ook vocaal meedoen. De manifestatie begint met een ‘publiekskoor’ dat ‘Write My Name’ zal zingen (op een gedicht van Zeina Azzam).

De reden is veelzeggend. Beleggers vrezen dat de Democraten de vrijwel ongeremde groei van de AI-industrie gaan beperken. In Texas wil de nieuwgekozen Democratische gouverneur nieuwe datacenters voorlopig tegenhouden, totdat er fatsoenlijke regels zijn voor onder meer waterverbruik, energievoorziening en de belangen van omwonenden.

En daar hebben we het kapitalisme weer, dat bejubelde economische systeem dat volgens zijn aanhangers uiteindelijk voor iedereen het beste oplevert. Kennelijk zolang niemand de vrijheid van bedrijven aantast om hun eigen kosten op de samenleving af te wentelen.

Want de beurs kijkt wel degelijk naar de toekomst, alleen vooral naar de toekomstige winsten, of nou ja, waarbij toekomst vooral staat voor een zo kort mogelijke horizon. Wat een investering over een of twee jaar betekent voor de elektriciteitsrekening van huishoudens, de beschikbaarheid van water of het milieu, is van ondergeschikt belang. Pas wanneer die maatschappelijke kosten op de bedrijfsbalans dreigen te belanden, worden ze ineens een probleem.

De reactie van Wall Street legt daarmee wederom het failliet bloot van het sprookje dat winstmaximalisatie vanzelf het algemeen belang dient. Zodra democratisch gekozen bestuurders proberen dat algemeen belang daadwerkelijk te beschermen, zien beleggers hun rendement bedreigd.

Het kapitalisme zou iedereen rijker maken. Inmiddels lijkt zelfs de mogelijkheid dat burgers iets te zeggen krijgen over de gevolgen ervan al voldoende om honderden miljarden aan beurswaarde te verdampen.

De demonstratie van zondag is een vervolg op die in oktober en de eerdere demonstraties van studenten onder aanvoering van de ‘Kakkerlakken Volkspartij’ tegen het de enorme druk die zij ervaren door het examensysteem en het gebrek aan perspectief op een baan voor degenen die daar doorheen komen. De demonstranten hebben zich ook nu weer niet laten afschrikken door de uitzonderlijke repressie van een tienduizenden tellende politiemacht. Hun protest is nu gericht op het misbruik van de nationale kiescommissie om miljoenen mensen hun stemrecht te ontnemen, met als doel verkiezingszeges veilig te stellen. De demonstranten bestempelen dit als een “moord op de democratie” en eisen de beëindiging van het nieuwe systeem van kiezersregistratie en het heropnemen van alle namen die uit de kiesregisters zijn geschrapt. Volgens hen heeft dat nieuwe systeem er toe geleid dat meer dan 130 miljoen kiezers zijn geschrapt; dat is ongeveer 14% van het totale aantal geregistreerde kiezers in het land. De oppositie stelt dat deze schrappingen specifiek gericht waren op kiezers die doorgaans niet stemmen op de regerende hindoe-supremacistische Bharatiya Janata Party (BJP), namelijk kiezers uit religieuze minderheidsgroepen en sociaal en economisch achtergestelde lagen van de samenleving. Met als gevolg dat de hindoenationalisten voor het eerst ooit de deelstaatverkiezingen in West-Bengalen wonnen – een regio waar moslims ongeveer 27% van de 100 miljoen inwoners uitmaken – nadat 2,7 miljoen kiezers officieel uit de kiesregisters waren geschrapt. In veel kiesdistricten die door de BJP werden gewonnen, was het aantal geschrapte of betwiste kiezers groter dan de marge waarmee de partij de verkiezing won. Volgens de rechter zouden de kiezers die van de lijst waren verdwenen, bij een volgende gelegenheid hun stem kunnen uitbrengen. De kiescommissie heeft aangekondigd in zes staten nader onderzoek te gaan verrichten of alle stemgerechtigde burgers in het systeem zijn opgenomen. 

Modi zit met de Gen Z protesten duidelijk in zijn maag. Hij heeft afgelopen zomer al zijn minister van Onderwijs ontslagen om tegemoet te komen aan de demonstranten. Dat is op zich al vrij uitzonderlijk, Modi reageert doorgaans niet over alles wat hem negatief in het nieuws brengt. Hij probeerde ook nog via de sociale media in jongerenstijl in contact te komen met de studenten, maar dat project lijkt mislukt. De wijze waarop Modi daarna omging met de onrust — door het centrum van New Delhi volledig af te sluiten, leiders van de protesten vast te zetten en duizenden demonstranten op te pakken — wijst op een beter voorbereide strategie. Volgens de BJP zijn de protesten gekaapt door de oppositie. Met veronachtzaming van de eisen van de demonstranten wordt hun protest weggezet als een plat anti-BJP geluid. De verwijten aan de oppositie gaan gepaard met de gebruikelijke suggesties van buitenlandse inmenging. Zo heeft minister Jitendra Singh  Abhijeet Dipke, de oprichter van de ‘Kakkerlakken Volkspartij’ ervan beschuldigd gelden te hebben ontvangen van donateurs uit de Verenigde Staten. Daarnaast beschuldigt hij medeoprichter Ashutosh Ranka ervan financiële steun te hebben gekregen van Pakistaanse politici en andere ‘begeleiders’, met als doel anti-regeringscampagnes in India aan te wakkeren. Een andere minister daagde deze week oppositieleider Rahul Gandhi uit om zijn beschuldigingen aan het adres van de regering in het parlement aan de orde te stellen voor een open debat; hij verweet de leider van de Congrespartij dat deze de parlementaire werkzaamheden verstoort en politieke strijd naar de straat verplaatst.

Naast jongeren zijn afgelopen week ook boeren in actie gekomen. Zo’n twaalf duizend boeren uit de westelijke staat Maharashtra hielden, deels te voet, een meerdaagse tocht van Akola naar Mumbai (191 km). De belangrijkste eisen van de boeren waren de erkenning van hun rechten op de gronden die zij al generaties lang bewerken. Veel boeren hebben geen eigendomspapieren voor het land dat ze bebouwen. Als het de overheid uitkomt worden ze van hun land gezet. Verder eisen de boeren  een passende vergoeding voor oogsten die door de droogte van dit jaar verloren zijn gegaan, en het kwijtschelden van leningen tot een bedrag van ten minste 200.000 roepie (circa 2.100 Amerikaanse dollar). De overheid reageerde aanvankelijk niet op de eis van de boeren; in plaats daarvan dreigde ze met politieoptreden en stuurde ze sommaties waarin werd opgeroepen een einde te maken aan het protest.

Modi die in 2011 aan de macht kwam door de onthulling van grootschalige corruptie van de regerende Congrespartij wordt nu geconfronteerd met overeenkomstige kritiek. Beschuldigingen over de kiezerslijsten zouden mensen kunnen verenigen in de overtuiging dat Modi hen heeft verraden, schrijft The Guardian. ‘Jongeren het zwijgen opleggen met tactieken die doen denken aan de staat van beleg, versterkt deze onvrede alleen maar.’ En dat geldt natuurlijk net zo voor de boeren. 

Het was best wel een paar drukke dagen. Dagen met drukte, bedoel ik. Met druktemakers. Als we dat zelf niet zijn, zijn  het de anderen wel.

Tijd voor een wat rustiger, meer contemplatief muziekje. Kalmerende muziek, met een alarmerende tekst. Voor Brian Eno is het allemaal wel helder:

In deze wereld (…)
Zoveel te verliezen en te redden
En de roos van de liefde zal bloeden
En de dag is vervloekt in schande

Ach jongen toch….

De voorlopige kiezersanalyses worden pas echt interessant wanneer je kijkt naar wie er op welke partij heeft gestemd. In de negen Senaatsverkiezingen die de New York Times analyseerde, stemden vrouwen consequent overwegend Democratisch. Niet-witte kiezers eveneens, met soms overweldigende marges. Ook jonge kiezers en hogeropgeleiden kozen massaal voor de Democraten.

Bij witte kiezers is het beeld vrijwel omgekeerd. In zeven van de negen staten hebben de Republikeinen nog altijd een voorsprong. In Mississippi zelfs van 49 procentpunt, in Texas van 20. Ook onder mannen behouden de Republikeinen in zeven staten de overhand.

Vooral de witte man blijft daarmee een belangrijke pijler onder de Republikeinse partij. Landelijk stemde nog altijd 55 procent Republikeins. Weliswaar minder dan de 60 procent in 2022, toch een opmerkelijke loyaliteit aan een partij die zich inmiddels volledig heeft overgeleverd aan Trump en zijn autoritaire politiek.

Het generatieverschil maakt de uitslag nog veelzeggender. Van de kiezers onder de dertig stemde landelijk 72 procent Democratisch. Onder 65-plussers hadden de Republikeinen juist een kleine meerderheid. In de negen onderzochte Senaatsverkiezingen kozen alle leeftijdsgroepen onder de 45 overwegend Democratisch, terwijl de Republikeinen bij de 45- tot 64-jarigen in zeven staten voorlagen.

En de demografie biedt weinig reden voor optimisme. Volgens het Congressional Budget Office groeit de Amerikaanse bevolking van 65 jaar en ouder tot 2036 jaarlijks met gemiddeld 1,6 procent, terwijl de groep tot en met 24 jaar juist met 0,8 procent per jaar krimpt. Oudere kiezers, onder wie de Republikeinen relatief sterk staan, zullen daardoor een steeds groter deel van de bevolking uitmaken. Het idee dat het Trumpisme vanzelf verdwijnt zodra een nieuwe, progressievere generatie het stokje overneemt, is dus nogal voorbarig.

En daar zit het probleem. Zelfs na twee jaar Trump, na alle aanvallen op democratische instituties, het racisme, de intimidatie en het internationale machtsvertoon, blijft een aanzienlijk deel van de bevolking de partij steunen die dit mogelijk maakt.

Bovendien suggereren de verkiezingsanalyses dat de Republikeinse nederlaag voor een belangrijk deel voortkomt uit onvrede over de economie, de hoge kosten van levensonderhoud en de oorlog met Iran. Dat geeft weinig zekerheid dat de autoritaire denkbeelden achter het Trumpisme wezenlijk aan aantrekkingskracht hebben verloren.

De Democraten hebben de politieke macht van Trump voorlopig aanzienlijk ingeperkt. Dat is winst. Alleen heeft Amerika daarmee nog lang geen afscheid genomen van de maatschappelijke krachten die hem aan de macht brachten. En zolang die blijven bestaan, staat de volgende Trump alweer in de coulissen.

De VVD is sinds 2010 onafgebroken regeringspartij. In die zestien jaar is ze verworden tot een machtspartij pur sang, waarbij het behoud van politieke invloed en de bescherming van gevestigde belangen steeds nadrukkelijker de boventoon voeren. Regeren is een doel op zichzelf geworden. Ingrijpende keuzes zijn vooral interessant zolang ze de eigen achterban weinig kosten.

Neem de woningmarkt. Terwijl starters zich blauw betalen en woningzoekenden jarenlang vastzitten, weigert de VVD iedere wezenlijke aantasting van de hypotheekrenteaftrek. De Nederlandsche Bank pleit juist voor afbouw van fiscale stimulering van het eigenwoningbezit, naast uitbreiding van het woningaanbod. De VVD presenteert het behoud van die stimulering als een overwinning en komt met maatregel na maatregel voor de happy few die de woningmarkt alleen maar verder ontregelen. Neem de jubelton, die vooral kinderen van vermogende ouders hielp en het overbieden stimuleerde. Of de startersvrijstelling in de overdrachtsbelasting, waarvan volgens onderzoek van de Universiteit Maastricht tot 90 procent van het voordeel bij verkopers belandt. En wat stelde de VVD in 2025 doodleuk voor? Opnieuw belastingvrij schenken voor een koopwoning. Wie rijke ouders heeft, krijgt extra mogelijkheden om andere kopers te overbieden. Wie die ouders niet heeft, mag de hogere huizenprijzen betalen.

Hetzelfde patroon zien we bij klimaat en mobiliteit. De nationale CO2-heffing voor de industrie moet verdwijnen, de korting op benzineaccijns blijft en rekeningrijden is taboe. In de eigen presentatie van het coalitieakkoord somt de VVD trots op wat er allemaal vooral niet verandert. De rekening voor het in stand houden van de bestaande verhoudingen verdwijnt ondertussen naar de toekomst.

Dat werkt politiek uitstekend. Je belooft oplossingen, blokkeert maatregelen die een deel van je kiezers pijn doen en wijst vervolgens naar de overheid wanneer de problemen blijven bestaan. Het antwoord is steevast een kleinere overheid, alsof die met minder mensen en middelen vanzelf beter gaat functioneren.

De Algemene Rekenkamer constateerde dit jaar dat Nederland op tal van terreinen zijn doelen mist. Woningbouw, stikstof, waterkwaliteit, klimaat en de strafrechtketen lopen vast. Ook de laatste kabinetsformatie illustreert de machtspositie van de partij. De VVD weigerde samenwerking met PRO, waardoor een meerderheidskabinet van het politieke midden onmogelijk werd, mede door PRO tot extreemlinks te verklaren en JA21, een radicaal rechtse partij, het midden in te trekken. Met slechts 22 zetels wist de partij zo een belangrijke stempel op de formatie te drukken. Het resultaat werd een minderheidskabinet dat voor iedere meerderheid opnieuw moet onderhandelen, en als het aan de VVD ligt het liefst over rechts, of eh, het zelfverklaarde nieuwe ‘midden’.

Zo gijzelt de VVD de Nederlandse politiek. Wie wil regeren, moet rekening houden met haar veto’s. Wie structurele problemen wil aanpakken, stuit op een partij die politieke kosten op korte termijn zwaarder laat wegen dan maatschappelijke schade op lange termijn. De VVD noemt dat verantwoordelijkheid nemen. Inmiddels lijkt het vooral op verantwoordelijkheid zo organiseren dat iemand anders straks de rekening krijgt.

En zolang de VVD aan de knoppen blijft zitten, mag Nederland blijven wachten op de grote oplossingen die de partij zelf al zestien jaar belooft.

Gisteren was er hoop dat ‘Old man Trump’ een pak slaag zou krijgen, vandaag is hoop zekerheid geworden.

We kunnen dan ook, net als gisteren, weer een liedje van gouwe ouwe Woody Guthrie er bij halen. Bij leven was hij een die-hard anti-fascist, met zijn gitaar als wapen:

My big Gibson guitar has got a sign I painted on it, says, “This machine kills fascists” and it means just what it says too.

Bij hem begon dat in de Tweede Wereldoorlog, met liedjes als Tear The Fascists Down en  All You Fascists Bound To Lose.

All of you fascists bound to lose:
I said, all of you fascists bound to lose:
Yes sir, all of you fascists bound to lose:
You’re bound to lose! You fascists:
Bound to lose!

En zoals dat gaat met strijdbare klassiekers, die krijgen een nieuw leven wanneer de tijd daar om vraagt. In de aanloop naar de midterms-verkiezingen kwam Bette Midler met een door haar aangepaste versie van ‘All You Fascists Bound To Lose’. Meer daarover bij Rolling Stone.

We’ll battle ICE together
Until they cut and run
Just like in Minneapolis
And when the midterms come
You’re bound to lose
You fascists, bound to lose

Trying to distract us from the Epstein files
You gas and beat and murder us
protecting pedophiles
Let’s turn the screws
You pervs are bound to lose.

De Amerikaanse Democraten hebben gewonnen, maar daarmee is de strijd nog niet helemaal gestreden. Hopelijk is het wel een begin tot afscheid van de chagrijnige boze grimmigheid waarmee extreemrechts de wereld wil regeren.

Dus zullen we nog wel een tijdje onze stem moeten verheffen en dan wel met lichtheid en humor zoals Bette Midler dat doet. Vreedzaam en vastberaden. Zachtaardig en diep verontwaardigd. Liefdevol en strijdbaar.

Wanneer we – in de geest van Dworkin – aannemen dat het recht als literatuur is, kan de wet worden gezien als een doorlopende ketenroman geschreven door wetgevers en rechters. De mooiste versie is een verhaal dat niet alleen zijn schrijvers, maar ook zijn lezers overtuigt. Als de wet zo zou zijn, zouden we ademloos luisteren. Zo zou ook de kroniek van de belastingwet geschreven moeten worden. De werkelijkheid is minder fraai. De vertelling over het belasten van particuliere vermogensrendementen is verworden tot een gerafeld manuscript, een onafgesloten novelle waarin onderliggende waarden steeds moeilijker te vinden zijn.

Het verhaal start met Piersons Wet op de Vermogensbelasting 1892. De vermogensrendementsheffing 2001 weerspiegelt dat fiscale verleden. Beide stelsels zijn immers gebouwd op de gedachte dat een heffing naar verdiencapaciteit de uitvoeringsproblemen van een heffing naar werkelijk rendement kan voorkomen. In beide stelsels stoelt het inkomensbegrip daarom op een rendementspotentie van 4% over de vermogenswaarde. Back to the future luidde dan ook de leus van het wetgevende koppel Zalm en Vermeend bij de introductie van ‘hun’ box 3.

Het fabelachtig forfaitaire stelsel

Het forfaitaire stelsel moest de gebreken van artikel 24 Wet IB 1964 repareren. Dat toenmalige bronnenstelsel belastte alleen de vruchten van de vermogensboom, de groei van de boom zelf bleef buiten schot. Belastingplichtigen maakten massaal gebruik van deze wettelijke tweedeling. Vooral vermogensgroeifondsen waren populair: doordat ze geen belastbare rente of dividend uitkeerden, bestond hun rendement volledig uit onbelaste koerswinst. Aan het einde van de vorige eeuw was het belasten van vermogensinkomsten getransformeerd tot een bijna facultatieve heffing.

Ingrijpen bleek noodzakelijk. Met het oog op eenvoud en uitvoerbaarheid koos de wetgever voor het fingeren van vermogensinkomsten. Deze rendementsfictie zou van belastingplichtigen met vermogen ‘een passende bijdrage aan de belastingmiddelen’ vragen. [1]

Hoewel de economische werkelijkheid veranderde, hield de wetgever lang vast aan zijn inmiddels fabelachtige forfait van 4%. Pas in 2017 werd het stelsel herzien. Het forfait verdween echter niet, de wetgever stapelde juist veronderstellingen van verschillende forfaits en vermogensschijven. Daarmee nam de belastingwet steeds verder afstand van zowel de empirische realiteit als de belevingswereld van belastingplichtigen.

Met het Kerstarrest werd dan ook terecht geoordeeld dat dit stelsel de grondrechten schond van belastingplichtigen wanneer werd geheven over een hoger voordeel dan het werkelijk behaalde rendement. [2] De rechter bood zelf rechtsherstel. Dat de Hoge Raad daarmee recht vormde, is staatsrechtelijk niet problematisch. Ook de rechter is daartoe gelegitimeerd, zowel vanwege zijn fundamentele rol in het machtsevenwicht van de trias politica als vanwege de verdragsrechtelijke aard van de rechtsvraag.

Wat evenwel volgde was een aaneenschakeling van noodreparaties in onvolkomen overgangswetgeving, een tegenbewijsregeling voor uitsluitend tijdige bezwaarmakers en eindeloze politieke woordenwisselingen. Een samenhangend verhaal bleef uit. Pas na vele jaren werd het voorstel voor een reëel stelsel in box 3 door de Tweede Kamer aangenomen, zij het schoorvoetend. Rode draad van dit oorspronkelijke voorstel vormt de vermogensaanwasbenadering: vanaf 2028 worden voor het merendeel van de vermogensbestanddelen dan ook ongerealiseerde waardemutaties belast. Een krachtige lobby van beleggers en hun adviseurs bestempelde dat echter als het jaarlijks belasten van ‘papieren winsten’. Die emotioneel geladen metafoor is evenwel onjuist: ook ongerealiseerde waardestijgingen beïnvloeden de draagkracht van vermogensbezitters. En draagkracht is de norm waarop een inkomensheffing behoort te berusten. [3]

Terugkeer naar het problematische verleden

Daags na aanname van het wetsvoorstel dook een plotwending op. Het kabinet wenst nu op korte termijn voor al het vermogen in box 3 – ook de liquide elementen – een ombouw naar een vermogenswinstbenadering, een heffingstechniek die waardemutaties pas bij realisatie belast. De afloop laat zich raden.

Banken zullen opnieuw lucratieve producten aanbieden die uitsluitend een voorlopig onbelaste waardegroei opleveren. Zelfs spaarders kunnen profiteren door zerobonds aan te schaffen met vergelijkbare renten en zekerheden. Vermogende belastingplichtigen zullen realisatie van hun waardestijgingen eindeloos uitstellen. Tot dat verre eindmoment blijft hun maatschappelijk noodzakelijke ‘passende bijdrage aan de belastingmiddelen’ uit. Juist die mogelijkheid tot belastinguitstel vormde destijds de belangrijkste reden om de wet te herzien, de rekening van dit uitstel zal immers belanden bij de niet-vermogenden. Het is bovendien de vraag of vermogensbezitters in de tussenliggende periode alle stortingen en onttrekkingen zorgvuldig bijhouden. Uitstel van heffing kan daardoor omslaan in afstel.

Deze terugkeer naar het problematische verleden kost de samenleving vele miljarden. Om de keuze voor een vermogenswinstbelasting te bekostigen, is zelfs dekking gezocht in een tijdelijke verlaging van het hoge box 2-tarief. Dat fiscale instrument moet aanmerkelijkbelanghouders stimuleren tot hoge dividenduitkeringen. De gedachte dat deze faciliteit ‘extra inkomsten’ oplevert om het begrotingsgat te dichten, is echter naïef. De belastinginkomsten verschuiven slechts in de tijd, terwijl de schatkist door de tariefsverlaging ruim 1,7 miljard euro misloopt. Deze vloeipapieren dekking vergroot zodoende het budgettaire gat. [4] Geen enkele rechtsvormer ondermijnt het bestaansrecht van de door hem bepleite vermogenswinstbelasting zo vakkundig als dit kabinet.

Tot slot

Velen van ons zijn opgevoed met de gouden gedachte dat wetgever, rechter en uitvoerder binnen het ideaal van de machtenspreiding bijdragen aan zorgvuldige rechtsvorming. De kwaliteit van wetgeving is essentieel voor haar geloofwaardigheid. Daarom formuleerde de wetgever in 1991 eisen om die kwaliteit te kunnen waarborgen en verbeteren. [5] Rechtmatigheid, de gerichtheid op de verwerkelijking van rechtsbeginselen, geldt als het meest wezenlijke criterium. Rechtsbeginselen vormen immers de morele kern van het belastingrecht.

Deze waarheden leken vanzelfsprekend maar wankelen nu door de overhaaste wijze waarop het kabinet in de herschreven vertelling over de vermogensrendementsheffing zijn rechtsvormende rol invult. Politieke paniek, de invloed van lobby’s en angst voor budgettaire derving prevaleren boven het elementaire beginsel van wetgevingskwaliteit. Als spoed het wetgevend tempo bepaalt, struikelt niet alleen de zorgvuldigheid, maar ook het langetermijndenken. Daarmee brokkelt het vertrouwen in de wetgever af. Er komt een punt waarop wij niet meer bereid zijn te luisteren naar zijn verhalen.

Noten:

[1] Kamerstukken II 1998/99, 26 727, nr. 3.
[2] HR 24 december 2021, ECLI:NL:HR:2021:1963.
[3] Draagkracht en koopkracht zijn geen synoniemen van elkaar.
[4] Vgl. Vakstudie Nieuws 2026/44.4.
[5] Nota Zicht op wetgeving, Kamerstukken II 1990/91, 22 008.

Dit artikel verscheen eerder bij het Montesquieu Instituut. Mr. dr. S.M.H. Dusarduijn (Sonja) is verbonden aan Tilburg University. Promoveerde in 2015 op ‘De rechtsfictie in de inkomstenbelasting, de fiscale kleur van het alsof’. Auteur voor onder meer Vakstudie Nieuws en Cursus Belastingrecht.

Hoe het met de ouwe Trump zal aflopen – doen de midterms-verkiezingen hem de das om of niet – weten we op dit moment nog niet. Er zijn tekenen dat steeds meer Amerikanen hem wel zat beginnen te worden.

De midterms zijn geen presidentsverkiezingen. Ook geen referendum over al dan niet aanblijven van de ouwe Donald. Toch menen analisten dat wegens de gevolgen van zijn beleid veel Amerikaanse kiezers tot een ‘anti-Trump’-stem zullen uitbrengen.

De prijzen van boodschappen, brandstof, huisvesting en gezondheidszorg rijzen de pan uit, de oorlog tegen Iran krijgt weinig steun, het keiharde anti-immigratiebeleid is onder kiezers minder populair geworden.

Steeds meer Amerikanen zijn ook Trumps ijdeltuiterij zat. De Amerikaanse hoofdstad Washington moet een aantal grote bouwprojecten ondergaan, die Trumps zelfverklaarde grootsheid moeten uitdrukken.

Donald heeft het met de paplepel ingegoten gekregen dat je met bouwprojecten je politieke voorkeuren kan botvieren. Zijn vader Fred, deed niet anders.

In de video hierboven wordt dat uitgelegd. met daarna een lied van folkzanger Woody Guthrie (1912 – 1967): Old Man Trump.

I suppose
Old Man Trump knows
Just how much
Racial Hate
He stirred up
In the bloodpot of human hearts
When he drawed
That color line
Here at his Beach Haven family project

We kijken  uit naar de uitslag, in de hoop dat de Amerikaanse kiezers Trumps grootheidswaanzin een kopje kleiner maken.

Een Democratische overwinning kan zijn binnenlandse macht flink beperken. Wetten blokkeren, onderzoeken starten, bewindslieden ter verantwoording roepen. Allemaal nuttig. Alleen houdt Trump zijn veto en zijn uitvoerende bevoegdheden.

Vooral buiten de VS blijft zijn speelruimte enorm groot. Bondgenoten bedreigen, internationale verhoudingen ontregelen of militair machtsvertoon inzetten vereist veel minder parlementaire medewerking dan binnenlandse wetgeving, terwijl de internationale (en daarmee uiteindelijk ook nationale) gevolgen verstrekkend kunnen zijn. Het Congres kan ingrijpen, bijvoorbeeld via de begroting, maar moet daarvoor wel politieke hindernissen overwinnen.

Sterker nog, hoe minder Trump binnenshuis gedaan krijgt, hoe aantrekkelijker het buitenland kan worden als podium voor machtsvertoon. Wie in Washington vastloopt, kan elders nog altijd dreigen, chanteren en crises tot persoonlijk leiderschap omdopen. Bovendien biedt buitenlands machtsvertoon de mogelijkheid de aandacht af te leiden van binnenlandse problemen, zoals de torenhoge benzineprijzen. Al blijft dat riskant: zijn buitenlandse avonturen hebben die prijzen zelf mede opgedreven, met diezelfde enorme internationale vrije ruimte die een Amerikaanse president heeft.

Een Democratische overwinning zou dus welkom zijn, zonder dat de wereld meteen opgelucht kan ademhalen. Ik zou zelfs rekening houden met een toename van de WTF-momenten in de komende twee jaar. Voor Amerikanen kan een verdeelde regering enige verlichting brengen. Voor de rest van de wereld blijft het iedere ochtend afwachten welk land Trump vannacht tot onderhandelingsmateriaal heeft gebombardeerd.

Interessant aan het boek is dat de ondertitel luidt Verantwoorde inzet van generatieve AI in het (taal)onderwijs, maar dat het verschillende essays (bijvoorbeeld van Felienne Hermans en van Mark Dingemanse) bevat waarvan de strekking is dat de meest verantwoorde inzet van kunstmatige intelligentie misschien wel is: geen kunstmatige intelligentie. Er zijn bezwaren tegen de techniek in het algemeen – dat het enorme hoeveelheden energie opslurpt, dat het in handen is van een paar grote bedrijven van twijfelachtig allooi, dat gebruik ervan mogelijk een negatief effect heeft op de eigen intelligentie en creativiteit van de gebruiker – en er zijn specifieke bezwaren tegen het gebruik in het onderwijs – wat leren leerlingen ervan als ze opstellen met een druk op de knop kunnen genereren? Veel van de stukken in het deel dat gaat over praktische toepassingen zijn dan ook te lezen als wanhoopskreten – wat moeten we hier nu mee? ‘Ik ben leraar en heb een probleem: ChatGPT’ heet bijvoorbeeld het hoofdstuk van Johannes Visser.

Er zijn ook wel artikelen die proberen kunstmatige intelligentie wel degelijk te integreren, of het bijvoorbeeld in te zetten voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, die de leerkracht nu eenmaal niet kan leveren. Voor mijn gevoel is dat vooral het gebruik van kunstmatige intelligentie als een lapmiddel: het zou natuurlijk beter zijn als de menselijke leerkracht wel de gelegenheid zou hebben. Als ik het goed zie is er geen enkele auteur die echt dolenthousiast is over kunstmatige intelligentie als leermiddel, iemand die ziet dat het onderwijs echt beter wordt op een manier die anders niet mogelijk zou zijn. Op zijn best zijn het pogingen er het beste van te maken.

Doorgronden

Toch stemt dat alles mij hoopvol. Wat er mis is met kunstmatige intelligentie is vooral een extreme versie van wat er toch al mis is in het onderwijs: de nadruk op schrijfproducten, op begrijpend lezen in de vorm van toetsen waarop alleen bepaalde lezingen ‘correct’ zijn, de massificatie van het onderwijs op alle niveaus. Kunstmatige intelligentie maakt examineren moeilijker omdat die examens gebaseerd waren op een verkeerd idee van onderwijs (dat je een 7.9 haalt voor een opstel omdat het aan van te voren gegeven criteria voldoet over de structuur, de opbouw en de stijl van de tekst). Het laat zien dat we leerlingen vooral moeten leren hoe belangrijk het is dat ze lezen en schrijven, niet alleen maar hoe ze dat moeten doen.

>Misschien is de enige echte vorm van onderwijs wel: een paar mensen, samen in een ruimte, zonder hulpmiddelen, die hun gezamenlijke fascinatie volgen. De chatbots moeten geweerd worden, maar misschien de powerpoints, de laptops, de mentimeters, net zo goed. Als iemand graag iets aan de anderen wil laten zien, is er een bord met krijt. Voor zover beoordelingen nodig zijn, kan de docent die na afloop van zo’n intensieve cursus heus wel geven. Eventueel kan er een keer een chatbot centraal de klas in worden gebracht, om er experimentjes mee te doen en te proberen te doorgronden hoe die dingen werken.

Schoolbord

Ja, maar dat is onvoorstelbaar duur! En daar hebben we ook bij lange na niet genoeg docenten voor! We moeten nu wel zo veel mogelijk leerlingen en/of studenten in een ruimte zetten, en een docent dat allemaal maar laten administreren, en die onderwijsvormen en examenvormen laten kiezen die het allemaal nog een beetje behapbaar maken. Dat is de enige manier om het onderwijs nog te bekostigen te houden.

De artikelen in Als wij denken laten wat mij betreft zien dat deze vorm van onderwijs failliet is. Het is sympathiek om te proberen kunstmatige intelligentie als pleister te gebruiken om bestaande problemen op te lossen, maar het is ook gevaarlijk en mist bovendien de kans om het onderwijs echt diepgaand te veranderen. De komst van de chatbots is misschien wel de ultieme Verelendung van het onderwijs. Wie op deze manier denkt, levert ons onherroepelijk over aan kunstmatige intelligentie en aan vormen van onderwijs waar uiteindelijk niemand van leert. Laten we de komst van kunstmatige intelligentie gebruiken om een revolutie in het onderwijs te bewerkstelligen: terug naar het groepje van hooguit 15 mensen verenigd rondom een schoolbord.

Mehdi Dastani, Nanja Kleemans en Els Stronks (red.) Als wij denken. Verantwoorde inzet van generatieve AI. Pica, 2026.

My Purse is een band uit Amsterdam. Ze worden nogal eens ingedeeld bij de postpunk, maar zijn het daar zelf niet zo mee eens. Ze kiezen voor een opener geluid dan gebruikelijk is in de punk of postpunk. Geen van beide gitaristen neemt de rol van ritmegitarist in, en dus wordt het geluid niet gevuld met powerchords, of volle akkoorden. In plaats daarvan maken ze een weefsel van gitaarlijntjes, bovenop het fundament van de bas, die zo vanzelf meer ruimte krijgt.

Zangeres Una Jongenelis heeft in de tekst haar ervaringen met een stalker verwerkt. Niet door de rol van het slachtoffer op zich te nemen, maar door zich te verplaatsen in de dader. Dat iemand zich verplaatst in een dader komt natuurlijk wel vaker voor in de muziek. In duistere hoeken, waar zich vooral in het zwart geklede manen ophouden, zoals Nick Cave of Johnny Cash. Maar Every Breath You Take van The Police gaat ook over zo’n toxische obsessie, al zullen paren die het op hun bruiloft willen horen zich daar meestal niet van bewust zijn. En in So Long van Fischer Z zou je het makkelijk kunnen horen, maar voor zover ik weet is dat niet zo bedoeld. Je zou er je vragen bij kunnen stellen.

De stalker in Objects stelt zichzelf geen vragen. Die wordt alleen maar aangemoedigd door de “Yeahs” die regelmatig voorbijkomen. Je hoort niet direct aan af dat we te maken hebben met een getormenteerde ziel. En ondertussen kun je ook gewoon een lekker liedje horen als je niet op de tekst let. Een bijzonder contrast dat misschien wel goed past bij de leefwereld van deze stalker.

Jarenlange actie, vele juridische procedures en druk van regionale besturen hebben eindelijk succes opgeleverd. Jos Kloppenborg van de KRU kreeg vrijdagmiddag uit handen van wethouder Linda Voortman de Speld van de stad Utrecht. In een korte toespraak stelde Jos dat het succes van de actie in haar veelvormigheid ligt. Politieke lobby, uitwerken van alternatieven, juridische strijd, netwerken formeren met actieve mensen in stad en regio, acties, demonstraties, manifestaties, filmpjes en video’s, poëzie, allerlei vormen van kunst: het was dit levendig geheel dat zorgde dat de strijd haar dynamiek behield. En dat de KRU blijft strijden voor een blijvende oplossing voor de geluidhinder en blijft meedenken over wat er wel kan waar het gaat om bereikbaarheid en gezondheid in onze regio. De KRU heeft voor alle inwoners van Utrecht een dankjewel-poster laten maken.

Behalve aan vrijheid voor de pers hechten we ook aan pluriformiteit. Democratie is gebaat bij het aan bod laten komen van alle verschillende stemmen in de samenleving. Een media-aanbod waarin slechts een beperkt aantal stemmen te horen is beperkt de omvang van het publieke debat. Ook op dit punt kun je vragen stellen gegeven alle persconcentraties en de monopolievorming van ‘big tech’ bedrijven.

De European Media Freedom Act (EMFA) die vorig jaar in werking is getreden moet de nodige waarborgen bieden voor de vrijheid en de pluriformiteit van de pers. De wet bepaalt onder andere dat media-aanbieders transparant moeten zijn over eigendom en financiering en dat nieuwsaanbieders redactionele onafhankelijkheid moeten waarborgen. Europese wetgeving moet altijd gevolgd worden door nationale uitvoeringswetten die de Europees overeengekomen bepalingen in termen van nationale wetgeving gieten. De Nederlandse regering is daar niet al te snel mee. Het uitvoeringswetsvoorstel dat zowel de Mediawet als de Mededingingswet wijzigt zit nu in de consultatiefase. Er kan tot 5 november op gereageerd worden.

Villemedia-columnist Kim van Keeken wijst op de zwakke punten uit het regeringsvoorstel. ‘De ministers willen het Commissariaat voor de Media, dat pluriformiteit en redactionele vrijheid toetst, slechts een adviserende rol geven bij fusies. ACM (gericht op mededingingsrecht) is de enige die een oordeel velt, en vraagt het Commissariaat om advies. Daarmee ontstaat, aldus het Commissariaat, ‘het risico dat het pluriformiteitsbelang ondergeschikt raakt aan het economische belang’. Ander voorbeeld: er komt wel een databank met informatie over media-eigendom. Alleen wel op basis van vrijwillige medewerking van de mediadiensten zelf. Een wassen neus dus.’

In de loop van de geschiedenis zijn er hier en elders tal van voorwaarden geschapen die de vrijheid en de pluriformiteit van de pers moeten waarborgen. Maar uiteindelijk blijven het nog steeds de economische belangen die de doorslag geven. Zo drukt de Nederlandse uitvoering van de EMFA ons andermaal met de neus op de feiten.

Nadat de Screaming Trees waren gestopt, dook zanger Mark Lanegan regelmatig op in samenwerkingen met andere artiesten. Maar hij maakte ook enkele prachtige soloplaten, in zijn eigen stijl, ergens in het gebied tussen de rock van zijn oude band en de oude Amerikaanse muzikale tradities. En natuurlijk deed hij ook een sessie bij KEXP in zijn stad Seattle.

Hier bezingt hij zijn lot als eenzame wolf, uit de roedel verstoten; weliswaar “high, wild and free“, maar meevallen doet dat niet:

I’ve survived on another’s kill
And on my shadow home

QUOTE - Het kabinet wil onder meer tijdelijk het tarief in box 2 verlagen, waardoor mensen met een eigen bv worden gestimuleerd eerder dividend uit te keren. Op de korte termijn zorgt dat voor extra belastinginkomsten, maar later juist voor minder opbrengsten, zegt Jacobs. ‘Je gaat een belastingverlaging presenteren als dekking voor een gat elders in de begroting. Dat kan niet waar zijn, het is een vorm van boekhoudkundige zwendel.’

De Jacobs in kwestie is hoogleraar economie en overheidsfinanciën. Niet dat je hem daarom kritiekloos moet geloven, want de beste man pleitte in het verleden ook voor het afschaffen van de studiebeurs en daar plukt de pechgeneratie aan studenten die daar mee te maken kreeg nog steeds de zure vruchten van. Maar hier lijkt hij toch een punt te hebben:

De VVD wil volgens Jacobs koste wat kost dat er een vermogenswinstbelasting komt voor box 3. ‘De VVD is bereid te schuiven met rekeningen en belastingmaatregelen te nemen, waarvan ik als econoom zeg: dat is onverstandig. Het suggereert dat de VVD politiek opportunisme belangrijker vindt dan solide overheidsfinanciën.’