Sets | brainstormingarea

Sehirlerden uzakta yasam ve internet

2021-02-21T11:45:00.002+03:00

En son yazimi 2015'te yazmisim, o zamandan bu zamana yazilacak cok sey olmustur ama nedense biseyler yazmak cok icimden gelmemisti. Bugun anlatacagim hikaye ise biraz mutlulugu paylasmak, biraz da su donemde sehirden uzaklasmayi dusunen ve isleri internet ile ilintili olanlar acisindan nacizane tecrubemi paylasmayi deneyecegim.

Hafizam beni yaniltmiyorsa 2015 yilinda Istanbul ve Ankara arasinda mekik dokuyarak gecen hayatimi arabama yukleyip ara ara gelip 3 ay, 6 ay yasadigim Altinoluk ile Kucukkuyu arasinda bulunan yazligima kesin olarak tasinmam ile basladi Altinoluk maceram.

Sehirlerde alistigim fiber internet gibi nimetlerin buralarda olmadigini ogrenmem cok uzun surmedi. Residence hayatindan cikip doganin ortasina dusmenin bir romantizmi var her zaman. "Ege'de bir sahil kasabasina yerlesme" romantizmi. Ama bir yandan isler devam ediyor, bir yandan 90'lardan beri iletisimden islere kadar herseyi uzerinden ilerlettigim internete ihtiyac degismiyor. Ilk tokadi bu noktada yedim zaten, 100 mbit fiber internetten 8 mbit ADSL'e gectigim an "attan inip essege binmek" ozdeyisi daha net bir anlam kazandi hayatimda.

2016 yilindan 2017 yilina kadar Turk Telekom'un her kademesi ile gorustum. O zamanlar Altinoluk'ta ofisleri mevcuttu, o ofisten tutun Edremit'e, Balikesir'den tutun Ankara'ya kadar. Bimer, BDDK gibi regulator ve duzenleyicilere yazmak gibi alternatifler de dahil olmak uzere daha iyi bir internet alabilmek icin bir cok girisimde bulundum fakat her seferinde bana "8mbit ADSL'den daha farkli bir hizmet alamayacagim, bolgenin bunu destekledigi" soylendi durdu. oysa yaklasik 300-350 metre otemde Turk Telekom Fiber kullanan, VDSL kullanan insanlar mevcuttu. Velhasil 2017 yilinda bir sohbet sirasinda TurkNET'in farkli hizlar verebildigi gibi bir diyalog gecti. Internet sitelerinden baktigimda 35 mbit VDSL verebildiklerini soyluyorlardi. 1 yil boyunca surekli sature olan, kesintilerle bogustugum, 8mbit'i 6 mbit bile kullanamadigim bir donemin ardindan 35 mbit interneti gorunce hissettiklerimi anlatmam cok mumkun degil. Gerek islerim gerekse hobilerim geregi aylik kullanimlarim 4-6TB'in altina dusmuyorken bir anda o hizlara dusmenin yarattigi sikintilari cok net anlatabilecegime inanmiyorum.

O heyecanla hemen mevcut aboneligimi iptal ettirip TurkNet'e evraklari gonderdim abonelik icin ve arkasindan sancili surec basladi. Adrese dayali nufus sistemi gibi bir suru seyden bahsediliyor fakat benim bulundugum bolgede ikamet, mektup, fatura vs toplamda 5'e yakin farkli adres cikiyor sistemlerde. TurkNet Telekom altyapisi ile hizmet veriyor bulundugum bolgede. Dolayisi ile ben TurkNet'e abonelik basvurusu yaptigimda onlar hattimi baglamasi icin Turk Telekom'a bildiriyor, Turk Telekom gereken tahsisi gerceklestiriyor ve ben internete kavusuyorum ama ne mumkun. 1 hafta oncesine kadar abonesi oldugum Turk Telekom ayni adres icin TurkNet'e basvurunca adresi bulamadi. 3 ay ugrastik adresi buldurtabilmek icin. Nihai olarak ne hikmetse Turk Telekom sistemlerinde benim portumun 2.5 km uzakta baska bir siteye tanimli gibi gozuktugu, bundan kaynakli oldugu kesfedildi ve ben 3 ay gec de olsa 35 mbit VDSL kullanabilmeye basladim.

Bugun hala baska operatorlere sordugumda benim evimde 8mbit adsl oldugunu iddia ediyorlar (Superonline, Vodafone ve Turk Telekom), bunun sebebi Turk Telekom'un hala kendi sistemlerinde adresime 8mbit'ten farkli bir paket tanimlamamis olmasi.

Peki TurkNet tarafinda hersey gulluk gulistanlik mi? degil. Ama bir sorun oldugunda kendi sorunlari, kendilerinden kaynakli sorun olmasa bile cozmeye ugrasiyorlar. Aslinda bu yazinin motivasyonu da mutlulukla birlikte tatli bir burukluk.

Uzun donem sikintisiz internet kullaniminin ardindan gectigimiz hafta yine bir takim sorunlar yasadim, ticketlar, bir takim sikintilar vs derken 1 haftaya yakin bir sure 1 mbit kullanabildim interneti. Turk Telekom'un sahadaki cihazin kartini degistirmesi ile cozuldu, oysa ayni Turk Telekom ayni probleme 2 gun oncesinde "Musteri Kaynakli Sorun" diye donus yapmisti. Bu konulari TurkNet Yetkililerinden biri ile gorusurken bir anda "peki internet sizin icin bu kadar kritikse neden 35 mbit kullaniyorsunuz" sorusu geldi. Tahmin edilecegi uzere garip bir sessizlik oldu.

Bilmeyenler icin TurkNet 10TL fark ile sebekenizin destekledigi hizlara gore maksimum indirme ve yukleme hizinizi artirabiliyor. Ben bunun icin bir kac defa girisimde bulunmustum vefakat bana Turk Telekom'un tanimlamalari yuzunden daha farkli bir hiz alamayacagim soylenmisti. Internet sitelerinde "Paket Yukselt"e tikladigimda da 35Mbit VDSL olan baglantimi 16Mbit ADSL'e yukseltebilecegim gibi abzurt mizahi bir oneri cikiyordu yine Turk Telekom sebebiyle.

Bu durumu ve onceden soylenenleri aktardigimda bir miktar hatali bilgilendirme oldugunu, altyapim destekledigi icin 100mbit'e kadar sorunsuz bir sekilde internet alabilecegimi aktardi. 100mbit'te mevcut hattin sature olma ihtimali yuksek oldugundan 75mbit olarak tanimlandi ve su anda 75mbit download / 8 mbit upload olarak kullaniyorum interneti.

Aradan gecen ~6 yilin ardindan, tum o kesintiler, 8mbit baglantilar, sikintilarin ardindan stabil bir sekilde bu hizlarda internet kullanabilmeyi ve kazandirdigi vakti anlatmam mumkun degil. En basiti ile sunu ele alalim, gunluk olarak analiz ettirmek icin sistemime yedekledigim verileri indirmem ~2 saat suruyordu, su anda ~55 dakikada alabiliyorum.

Az cok taniyanlar sponsor veya reklam ile isim olmayacagini bilir, peki bu TurkNet guzellemesi nereden cikti?

Biz teknik insanlar donanimlar ve yazilimlar etrafinda cebellesirken o donanimlar ve yazilimlar ile urettiklerimiz sayesinde insanlarin hayatinda yarattigimiz etkileri cogu zaman kaciriyoruz. Benim bu yasadigim surecte de beni surekli kopan 8mbit kabusundan kurtaran, 35Mbit VDSL ile hayatimi ve islerimi kolaylastiran, sikintilar cikmaza girdiginde bir sekilde cozulmesini saglayan Sinan Kurmus'a ve calisma arkadaslarina bir vefa yazisi aslinda bu.

Hani adresi bulamadilar demistim ya, o donemde kendisine bir mail attim. O mail vasitasi ile merhabalastik ilk defa ve toplasaniz 3-4 defa mail ile yasadigim ve cozume ulastiramadigim sikintilara dair kendimce durumu anlatip daha iyi nasil olabilecegine dair fikirlerimi paylasmisimdir. O dertlerin cozumlerinde ve bugun kullandigim internete kavusmamdaki etkilerinden oturu kendimce bir vefa yazisi.

Tesekkurler her sey icin, ya da Douglas Adams'in deyisi ile "So Long, and Thanks for All the Fish"

Turkiye'de elektrik kesilirse..

2015-04-26T16:06:00.001+03:00

yakin donemde yasanan elektrik kesintisi uzerine o kadar fazla yazilip cizildi, o kadar fazla teori, komplo teorisi uretildi ki, ufak tefek notlar almadan gecmek istemedim.

olayin uzerinden o kadar vakit gecti hala aciklama yok, hala alt yapi sorunu oldugunu iddia ediyorlar vs gibi cok fazla arguman, bu argumanlarin pesi sira da cok fazla teori olusturuluyor.

iran'in saldirisindan tutun rus hacker'lara, teror odaklarinin saldirisindan sebeke icerisindeki bir santralin devre disi kalmasina, ana arterlerin saldiriya ugramasina, yanlis hesaplamaya uctan uca bir cok teori uretiliyor ve israrla uzerinde durulan konu "bu kadar vakit gecmesine ragmen sebebi tespit edilemedi".

olayi ne yazik ki bir metafor ile orneklendirerek aciklamak zorundayim zira baska turlusu asiri teknik anlatima girecek.

bir ucak duser, ucagin dusmesinin ardindan hemen senaryolar uretilmeye baslanir. hele de ucak kritik bolgelerden gecen bir ucaksa fuzeden bomba konmasina, sistemlerine mudahaleden havada ucaklar tarafindan vurulmasina bir suru sey yazilir belirsizlik ortaminda.

bu olayin aydinlatilmasi icin gerekense ucagin kara kutusunun bulunmasi, kimi zaman bu bile yeterli olmaz ve kara kutu analizinin yapilmasinin ardindan tum enkazin cikartilmasi, enkazin bir araya getirilmesi ve parcalar uzerinde analiz yapilmasi gerekir.

haliyle siz elektrik sebekesinde ya da herhangi bir alanda boyle bir kaza/olay ile karsilasirsaniz "resmi ve kesin" aciklama yapmak icin olayin baslangic noktasini, etkiledigi alani tam olarak belirlemek, burada tum analizi gerceklestirmek ve bu veriler uzerinden dogru sonuca ulasarak bunu aciklamak ile yukumlusunuz.

ne yazik ki bu kesinlestirme sureci uzadikca teorisyenlere, siyasi veya dusunsel odaklara sahane zemin saglamakta. herkes kendi fikri uzerinden propoganda yapacak zemini bulmakta ve dezenformasyon girla gitmekte.

mantik cercevesinde bakan bir avuc insan ise tecrubeler ve temel bilimler dogrultusunda "mumkun olan" olasiliklari siralayip "hicbirinin kesinligi" olmadigini belirterek nihai arastirma raporlarinin yayinlanmasi gerektigini soyler kenara cekilirler.

bu bosluk anlarindan faydalanmaya calisanlarin, insanlarin goruslerini belirli odaklara cekmeye calisanlarin her zaman bir ajandasi vardir, bunu gorunur veya sumen altindan sizlere sunarlar ki turkiye'de genelde siyasi soylemlere veya diplomasiye entegre sekilde bu ajandalari gozlemleyebilirsiniz.

daha once de defalarca yazdim, yine not olarak bulunsun. halkin kendi kendine yaptigi dezenformasyon devlet eli ile yapilandan cok daha vahim sonuclara gebedir ve ikisi de kotudur. halk icerisinden bunu yapanlar sadece kendi gundemlerini yaratma, kendi dogrularini empoze etme derdindedir ve buna iliskin bir politikalari, stratejileri veyahut planlari yoktur.

yine de konu dezenformasyon oldugunda "az kotu, cok kotu" demenin esprisi yok, kotudur. hicbirine musade etmeyin ki baskalarinin beyinleri ile yasamaya baslayip kendi beyninizi inkar eder hale gelmeyin.

oteller, musterileri ve personelleri uzerine bir rfid guzellemesi.

2015-02-19T15:47:00.003+02:00

hikaye biraz garip basliyor aslinda, turizm pek ilgi alanima giren, ustune yazip cizdigim bir sektor degil. her sene blackhat konferansinin yapildigi oteldeki eglenceleri okurken uzerine ara ara dusundugum, kaldigim zamanlarda aksakliklarini gorup "ben olsam" diye ahkam kestigim, karalamalar yaptigim bir alan.

nihayetinde beylik ornekle basliyor hikayemiz. mcdonald's hava kosullarina bagli personel rotasyonu ve stok yonlendirmesi ile yillik butcesinde 7 haneli tasarruflar sagladi. bu ornegin detaylarini okudugumdan beri cok subeli yerler disinda genis alanda cok personel ile calisan isletmeler ve kamuda bunun yansimalari nasil olabilir diye dusunuyorum. oteller kismini bu yaziya aktaracagim, kamu kismi sonraya kalsin; )

buyuk olcekli oteller fazlaca personeli iclerinde barindirip gundelik hayatlarini devam ettirebilmek icin cok ciddi surecleri isletmek ile mukellefler. toplu yemek saatleri, aktivite alanlari, fasiliteler, musterilerin toplu olarak bulunduklari lokasyonlar ve bunun gibi bir cok unsuru anlik mudahaleler ve ezberletilmis sistemler ile takip edip gunluk sureclerini devam ettirmeye calisiyorlar.

bu kurgu icerisine gunumuzde kullanilan RFID oda giris kartlarini dahil ettigimizde konu biraz eglenceli hale geliyor. musteri bilgisini anonimlestirerek hangi kartin otelin hangi bolgesinde dolastigini anlamak gunumuz teknolojisi ile fazlasi ile kolay bir hamle.

musterilerimizin hangi lokasyonda oldugunu ogrenebilmek ise:

musterilerimiz hangi saat araliginda yemege inmeyi tercih ediyor,

birden fazla restaurant'imiz varsa anlik olarak hangisinde yogunluk oldugu, hangisinin daha dusuk kapasite calistigi

spa, sauna, havuz vs gibi fasilitelerimizin yogunluk durumlari

otelin gerceklestirdigi ic aktivitelerin gerceklestirildigi alana etkileri (havuzda yapilan aktivitenin yarattigi rahatsizlik sebebi ile pool bar + a la carte restaurant'in aktivite bitene kadar bos kaldigini gormek hosunuza gitmeyebilir)

gibi bir cok bilgiye erisebilir hale geliyoruz.

bu bilgileri ic yapida kullandigimiz kampanya araclari ve CRM ile yine anonimlestirerek eslestirdigimizde ise:

direkt satin alma yapan musterilerimizin davranislari

kampanya ile gelen musterilerimizin davranislari

is amacli gelen musterilerimizin davranislari

birden fazla kez tesisimizi kullanan musterilerimizin davranislari

ilk seferinde direkt satin alarak gelen, takip eden gelislerde kampanya ile gelen musterilerimizin davranislari

gibi derya deniz bir bilgi havuzu ile bulusuyoruz.

ilk bilgi kumesini elde ettigimiz andan itibaren bos olan restaurant alani veya yogun olmayan havuz alanindan bir anda yogunluk yasayan restaurant alanimiza personel kaydirabilir, bos olan cafe alanindaki mutfak personeli yogunlugunu azaltip restaurant'a destek cikabilir, stok yenilemesi, servis yenilemesi gibi islerimizi varolan duruma gore duzenleyebilir, ek fasilitelerimizin temizligi ve calisan personel sayimizi elde ettigimiz veriye gore yapilandirabiliriz.

bunun bir sonraki asamasi personeller uzerine yerlestirilecek cagri cihazi veya akilli telefon benzeri cihazlar ile rotasyonu kendilerine anlik bildirebilecek otomatize yapiya gecis olacaktir. bu tarz bir cihazin personeller ile yine kimlik bilgisi tutmadan eslestirilmesi ise hangi alanda ne kadar personeliniz oldugunu anlamanizi saglar. restaurant alaninda kac garson var, kac sef var. spa'da kac masor, kac temizlikci var vs gibi sorularinizi anlik olarak cevaplarsiniz.

musteriye ve personele iliskin bilgiler bir araya geldiginde ise "100 musteri geldiginde 2 sef 4 garson 2 tasiyici ile servis verebiliyoruz" formulune zaten tecrubelerinizden ve veri analizlerinden sahip oldugunuz icin herhangi bir alanda yetersiz personel varsa sistemin sizi otomatik olarak uyarmasi mumkun olacaktir. (restaurant'ta musteri yogunlugu artti (230 musteri), sef yetersiz, garson yetersiz gibi bir otomatik uyari mumkun hale gelir)

ikinci bilgi kumesi ise musterinin hizmet satin alma kriterlerinin oteli kullanis bicimini nasil etkiledigini analiz edebilmemizi saglar. ornegin: "kampanya ile gelen musteriler a la carte restauranti tercih etmezken acik bufeyi daha yogun kullaniyor, ucretsiz olan fasilitelerden yogun olarak yararlanirken ucretli olan spa, masaj gibi aktiviteleri tercih etmiyorlar" donesini elde ettigimizde kampanya satislarinin yogun oldugu donemde kurgumuzu ve hazirligimizi buna gore gerceklestirebiliriz.

bunun disinda ilk satin almalarda direkt satin alma ile gelen musterilerin sonradan tur veya kampanya ile geldigini farketmemiz bize kendi satis kanallarimiz ile ilgili bazi darbogazlari/sikintilari gosterebilir.

buradan elde edilen datalar eldeki veri havuzu ile (musteriye iliskin bilgi havuzu) eslestirilerek cesitli kampanya secenekleri ve teklifler hazirlanarak musteri ile yeni iletisim noktalari saglanabilir.

isin ozunde haluhazirda elinizde olan veriyi kimsenin kisisel bilgisi ile eslestirmeden genel veri havuzlarinda toplayip bu veri havuzlarini isleyerek takip eden rezervasyon surecinde veya sezonda otelinizin hangi fasilitelerinde ne kadar yogunluk olacagini, kac personele aktif olarak ihtiyaciniz oldugunu, stoklarinizi nasil sekillendirmeniz gerektigini, temizlik ekiplerinizden oda hizmetlerinize, garsonlarinizdan masorlerinize kadar nasil bir operasyon yurutmeniz gerektigini elinizde tuttugunuz veriyi analiz ederek gorebilir; supriz ile karsilasmadan, sundugunuz hizmet kalitesini dusurmeden, citayi surekli yukselterek vermeye devam edebilirsiniz. ("biz boyle bir yogunluk beklemiyorduk, aksaklik icin ozur dileriz" cumlesini kurmaktan kurtulursunuz)

bir de ufak bonus:

RFID karti ile disari cikmis musterinizin odasina biri girmeye kalktiginda bundan da haberdar olursunuz..

21. yuzyil istihbarat anlayisi

2015-02-16T14:41:00.000+02:00

garip bir ulkede yasiyoruz.

her gecen gun siyasi oyuncular devlet mekanizmasi uzerinde daha fazla soz sahibi olma cabasina giriyorlar ve bu cabanin kendilerine mutlak iktidar saglayacagi hayali ile yasiyorlar. simdiki neslin cok asina olmadigi "devletin bekasi" kavramindan uzaklasiliyor ve "donemlik" secilmislerin/siyasilerin "mutlak guc" istekleri devletin bekasini umursamadan kritik yapilari degistirmelerine sebep oluyor. yarattiklari bu degisim dalgasinin kisa ve orta uzun vadede kendilerine ve ulkeye verecegi zarari ya dusunmuyorlar ya umursamiyorlar.

bu sahneyi yakin gecmiste amerika'da, hakeza avrupa'da da gormustuk. mutlak gucun ekonomi ve devlet/halk uzerinde tam hukum olduguna inanan amerika bir donem tum ticari yapilanmasini ic ekonomiye cevirmeyi deneyip tum gocmen politikalarini da sertlestirerek ice kapanik hale gelmeye kalkmisti, cok kisa surede hatayi farkedip serbest ekonomi, ilimli gocmen politikalari ve globallesme yolunda adimlar atti. avrupa'da da benzer bir gecis surecini gozlemleyebilirsiniz.

amerika bunu gerceklestirirken ciddi bir kurum yapilanmasina da gitti, bugun turkiye'deki bir cok yapinin dayanagi olan kurumlar ve istihbarat orgutleri yapilanmasi.

21. yuzyil istihbarat anlayisinin sekillenmesi 1940'larda basliyor aslinda. tam olarak gelismesi ise 1990'larda atilan adimlar ve 11 eylul saldirisi ile birlikte yetkileri, anlayislari ve yaklasimlari tamamiyle degistirilen kurumlar ile gerceklesiyor.

gunumuzde istihbarat orgutlerinin bagli olduklari kurumlardan cok istihbarat topluluguna yaptiklari katki onem teskil etmektedir. temel istihbarat toplama teknikleri (humint, geoint, masint, sigint, techint, finint, imint (gorece yeni olan osint, cybint)) amerika icerisinde yer alan tum istihbarat kurumlarinda yer bulmakta kendilerine.bu istihbarat toplama tekniklerini her kurum kendi icerisinde barindirmasina ragmen ana odagi olan bir veya iki konuya yonelik uzmanlasip diger alanlari uzmanliklarini besleme amaci ile kullaniyorlar ve yetisemedikleri noktada, uzmanliga ihtiyac duyduklari anlarda diger kurumlardan veya ODNI gibi koordinasyon merkezlerinden destek aliyorlar.

uzun sure boyunca CIA'in ana koordinator konumunda bulundugu amerikan istihbarat toplulugu mimarisinde gunumuzde bu gorev ulusal istihbarat direktorune (DNI) devredilmistir. direktore bagli ODNI (ulusal istihbarat direktoru ofisi) yapisi kurulmus ve bu ofis tum istihbarat komunitesinin koordinesini ve kismi denetimini ustlenmistir. (ofis diyince 3-5 kisi sanmayin, bilinen personel sayisi ~3500).

amerika'nin ic teror algisi (11 eylul ile bu algi "suphe, tespit, delillendirme, mudahale" seklindeki mantiksal surecten "suphelen, mudahale et" seklindeki paranoyak surece evrilmistir) nedeniyle askeri yapilanma "sinirlari ve muttefikleri" koruma disinda ic guvenligi saglayacak sekilde yeniden kurgulanmistir. tum istihbarat kurumlarinin operasyonel kabiliyetleri askeri baglantilarindan veya askeriye icerisinden edinilen ozel birlik personellerinden gelmektedir. bu da istihbarat toplululugu icerisindeki asker etkisini ve askeriyenin gucunu artirmaktadir. buna karsilik askeriyenin duzenli olarak istihbarat topluluklarina profesyonel/yetismis personel akisi saglamasi kendi operasyonel kabiliyetini zayiflatir. bunun onune gecmek icin gerek askeriye gerek istihbarat toplulugu ozel sektorden hizmet/destek alirlar (dyncorp, academi (eski blackwater), custer battles, g4s risk management, gk sierra, mvm inc, triple canopy inc, vinnell corporation(?) gibi).

istihbarat kurumlarinin yetismis personel acigini kapatabilmek icin istihbarat yapilari destegi ile kurulan bir universite haricinde ic istihbarat ile ilgilenen kurumlarin yetenek avcilari dunya capinda universite ve sirketlerde gorev yapmaktadir. bunun disinda istihbarat kurumlari icin ayrilmis butceler icerisinde ihtiyac duyduklari alanda akademik bilgi olusumunu desteklemek/tesvik etmek icin ciddi kalemler bulunur. universitelerin arastirmalarina ciddi bagislar yaparak sonuclari istihbarat topluluguna hizlica entegre ederek "oncu" durumlarini korur, onlemeye yonelik calismalarda hep bir adim ileride olmayi hedeflerler. (pentagon'un, DARPA'nin ve CIA'in yatirim kolunun MIT, Yale, Stanford gibi universitelere verdigi yardimlara iliskin haberleri internette bulabilirsiniz.)

kullanilan istihbarat toplama tekniklerinden bahsetmistik. modern yapilanmada bu alanlarin tamamina hakim olmak ve elde edilen bilgileri dogru sekilde analiz edip raporlamak kritik oneme sahiptir. amerika istihbari kurumlarini istihbarat toplama teknikleri alaninda uzmanlastirirken gerek diger alanlara yonelik profesyonelleri bunyelerinde barindirmalarini saglayarak, gerekse bunlarin koordinasyonu icin birden fazla yapiyi mimariye dahil ederek veri akisinin kesintisiz ve hatasiz olmasini hedeflemis ve sistemini buna gore duzenlemistir. buradaki temel amac gelen istihbaratlarin yogun calisma ve analiz gerektirmeyen durumlarda kurumlar arasi burokrasiye takilmadan hizli sekilde islenip servis edilmesidir.
(ki hepimizin bir cok ornekte gorecegi uzere kusursuz olmaktan cok uzak olmasina ragmen amerika'nin mutlak gucunu devam ettirmesini saglamaktadir).

bu yaklasima turkiye ozelinde bakarsak, ornegin:
1- emniyet rapor sunar,
2- istihbarat'a gorus sorulur,
3- istihbarat goruse cevap verir
4- gerek gorulurse adalet bakanligina veya diger istihbari unsurlara gorus sorulur ve onlardan da gorus alinir
5- mudahale gerekiyorsa bunun icin ne gerektigi operasyonel birimlere sorulur,
6- gelen cevaba gore emirler ve operasyon hazirlanir,
7- operasyon emri iletilir
vs seklinde giden bir silsilenin ne kadar surede sonuca ulastigini siz tahayyul edin.

gecmiste bu bilgi akisindan elde edilen istihbaratlarin kritik noktalara iletilmesi icin ts/sci gibi yetki
seviyeleri tanimlanmis, bu sekilde tanimlanan bilgilere erisebilmek icin de SCIF olarak adlandirilan yerler konumlandirilmisti. gunumuzde bu klasifikasyondaki verilere erisimin anlik olabilmesi hayati onem kazanmistir. 40'lardan gectigimiz 10 yila kadar gelen surecte muhattabina hazirlanmis istihbarata erisebilmek icin kisilerin ozel yerlere gitmesi ve erismesi beklenirken bugun "anlik" olaylarda direkt yetkiliden cevap alabilmek icin bu bilgilere erisim ozel telefonlarina kadar indirgenebilmistir. haliyle istihbari yapi geleneksel hantalligindan kurtulmaya baslamakla kalmayip diger yandan da dis tehditlere daha fazla acik hale gelmeye baslamistir. katilimli calisma mimarisi internet ile birlikte farkli yapiya burunmek ile birlikte istihbari verinin korunumunu daha profesyonel bir ihtiyac haline getirmis, bunun icin yapilmasi gereken yatirimi cok ciddi boyutlara tasimistir. (wikileaks'in baslangicinin interpol ve istihbaratlar arasi network'te olusan bir acikla basladigini dusunursek sikintinin boyutu daha net anlasilir)

geleneksel anlayista varolan insan odakli istihbarat gunumuzde yerini tamamiyle olmasa da (mumkun degil zaten) cok yuksek oranda elektronik temelli istihbarata birakmistir. gecmiste bir ulkenin sahip oldugu nukleer materyalleri, fuzeleri vs'yi takip etmek icin saha ajanlarina, sizma operasyonlarina, kimi operasyonlarda yillar suren ajan konumlandirmalara ihtiyac duyulurken bunu bugun MASINT sayesinde uydulara, sinyallere, internete ve olcumlemeye dayali istihbarat ile nokta atisi tespit edilebilmektedir. konuya iliskin en guzel orneklerden biridir nazarimda,

amerikan istihbarat toplulugunun MASINT'ten sorumlu uyesi NGA (national geospatial-intelligence agency)'dir. kendilerinin bilinen en buyuk basarisi ise bin laden'in afganistan'daki karargahini tespit edip icerisinde kac kisi bulundugunu, cinsiyetlerini, agirliklarini, silah gucunu, bolge yapisini, evin mimarisini, nobetcilerin tur rotasyonlarina varana dek tek bir insan dahi gondermeden tespit edip servis etmesidir.

bu konudaki en buyuk hendikap ise MASINT'in ciddi sekilde yaniltici da olabilmesidir. basarilari gibi basarisizliklari da vardir ki yanlis tespit sonucu dost askerlerin dusman algilanmasi (UNP kazasi) ve mudahale edilmesi gibi olaylara da neden olmustur.

haliyle maharet bir kurumu veya yontemi yuceltmek ve tekillestirmek degil, tum yontemleri birbirini destekleyecek sekilde konumlandirarak esgudumlu, koordine sekilde calistirabilmek ve bu calismanin yarattigi mahsulleri en dogru sekilde isleyebilmektir.

turkiye ozeline dondugumuzde, kurumlarin siyasi yapilanmalarin odaginda kalmasi ve onlarin yetismis kadrolarinin siyasi hedefler dogrultusunda belirlenmesi sonucu ornegin emniyet icerisinde bilisim alaninda yetismis personelimizin bir anda doguda trafik polisligi yapmaya basladigini gorebiliyoruz, veya istihbarat icerisinde konumlandirilmis kidemli teknik personelin kamu icerisinde olusturulan yeni bir baskanlikta pasifize burokratik koltuga atandigini gorebiliyoruz. sahada cok faydali olabilecekken, teknik alanda isini mukemmel sekilde icra edebilecekken masa basinda evrak burokrasisinin altinda, toplanti trafiginde yitip giden uzmanligin bu ulkeye faydasi olmadigi gibi yetismis ve guvenilir teknik personelin iyi bir profesyonel yonetici/burokrat olmasinin cok mumkun olmadigini da gorebilmek gerekir.

devletin kalici kurumlari gecici siyasiler ile icice gecmeye, onlarin gudumu ile sekillenmeye basladigi andan itibaren o istihbarat kurumlari kurulus amacina hizmet etmeye cabalasa da gudumunde bulundugu erke hizmet etmeye baslar. siyasiler ise guclendirdikleri ve gelistirdikleri kurumlarin ulke genelini tehdit eder hale gelmesine endise icinde sahit olurlar. tipki yakin gecmisimizde ve gunumuzde emniyet istihbarat bunyesinde yasanan sikintida oldugu gibi. cozum ise hesap verebilen, bagimsiz ve isini yapan guclu kurum yapisini sifirdan olusturmaktan geciyor. (turk istihbarat toplulugunun olusumu disa bagimli basladigi icin bugune kadarki surecin cok buyuk bir kismi bagimlilikla sekillenmistir. kurulus donemi amerika/cia, nato donemi, dis istihbaratlar (almanya/ingiltere) donemi gibi) eger sifirdan olusturulmazsa yeni anlayisla ve yapi ile kurulmasina ragmen cok buyuk zararlara neden olan TIB gibi suprizler ile karsilasilmasi kacinilmazdir.

tek temennim ulkemizin istihbari yapilanmalari uzerine yazarken gundem veya siyaset degil sadece istihbari yapilanmalar uzerine konusabilecegimiz gunlerin gelmesi olur herhalde bu konuda.

bir de ufak beyin jimnastigi, tum dunyayi derinden etkileyen ve dun itibariyle gundeme dusen finans sektorune yonelik malware ile calinan $300M haberini gordukten sonra hangi istihbarat kurumu/kurumlari veya basindaki yetkili "finans sektoru cok ciddi regulasyonlara sahip, maddi gucu olan, teknolojiyi son derece yakindan takip edip surekli guvenlik yatirimi yapan en buyuk sektorlerden biri, onlar 1.5 yil bu malware'i farkedemedi ise biz de risk altindayiz" endisesini yasamistir ve hatta bu endisesi ile ilgili aksiyon almistir?

; )

gelisen teknoloji ve devletlerin degismeyen guvenlik anlayisi

2014-09-15T18:01:00.000+03:00

devlet politikalarinda yer alan guvenlik anlayisi istihbarat, toplumun geneline ve belirli gruplara yonelik fiziksel ve algisal surecler, kolluk guclerinin yapabilirlikleri dogrultusunda gerceklestirilen calismalar ve unsurlarin faaliyetleri esliginde surdurulen donguden ibarettir. (kabaca)

temel olarak teror algisi ve tanimi her ulkede farkli yorumlanmasina ragmen kitleleri ilgilendiren/tehdit eden olaylara tepki verme suresi ve yaklasim gelistirme suresi cok onemlidir.

yakin tarihimizden londra g8 zirvesinde yasanan protestolari hatirlarsak, polis tum sokaklari abluka altina alarak guvenligi saglamaya calisirken gostericiler blackberry'nin BBM servisini kullanip cok hizli sekilde organize olarak tum polis ablukasini yikmayi basardi. polisin BBM cozumune reaksiyon verip cozum gelistirmesi 2 gununu aldi, 2 gun icerisinde gerceklesen fiziksel zarar milyonlarca dolar oldu. isin borsa ayagini vs'yi de dahil ettiginizde inanilmaz buyuk bir zarar ile karsilasiyorsunuz.

amerika'da yasanan 11 eylul saldirilari, ingiltere'deki sarin gazi kullanilarak gerceklestirilen saldiri gibi onlarca ornekte gordugumuz istihbarat yapilarinin cok hantal kaldigi, ne kadar gelismis ekipmana ve guce sahip olurlarsa olsunlar teror eylemi gerceklestikten sonra reaksiyon vermeye yonelip paranoyaya dayali bir surec isletmeye calisiyorlar.

bunun bizleri getirdigi netice ise "sucu onleme" olarak adlandirilan cozum oldu. istihbaratlarin
yapmasi gereken temel vazifelerden biri olan "potansiyel/gerceklesmesi muhtemel olaylari "TESPIT" ederek gereken calismalari yapmak, olayin netlik kazanmasinin ardindan gerceklesmesini engelleyerek yasanacak zarari engellemek" seklindeki surec bugun hayatimiza dahil olan "SUCU ONLEME" kavrami ile birlikte sadece suphe ile calisir hale geldi. dunyanin tum bolgelerinde farkli isimlerle adlandirilan bu yaklasim donemsel olarak artis gosteren teror eylemleri bahane edilerek istihbaratlarin, kolluk guclerinin ve adalet mekanizmasinin "KESINLESTIR ve HUKUM VER" dongusunu kirarak "SUPHELEN ve HUKUM VER" seklinde calismasina sebep oldu.

genel girizgahin ardindan bugune baktigimizda; devletlerin teknokratlara yaklasimlari degismeye baslamasina ragmen tum ulkelerin teknokrat olarak dayattigi teknoloji orijinli/teknoloji ile ilgili burokratlari yasli. bu insanlarin yaslari 50'nin uzerinde. sizlere oturup bilgisayarin nasil kesfedildigini anlatabilirler, turkiye'deki bir cok ornegi sizlere vakti zamaninda ilk bilgisayarlar geldiginde belediyelere nasil yazilim sattigini anlatabilir mesela. vefakat gunumuz konjonkturunde nuhneviden kalma bilgiler ile algilama, ogrenme kapasitesi sinirlanmis yaslara gelmis insanlarin bu kadar kritik konularda karar mekanizmasinin tepesine konuslandirilmalari, hele de ulkemizde varolan siyasi yapilanma gibi "evet efendim, sepet efendim"e dayali danismanlarin calistirildigi mekanizmalarda bu insanlarin karar almalari kaos ve felaket disinda hicbir sey getirmeyecektir.

drone'lar ile birlikte gelisen yapiya baktigimizda, gecmiste herhangi bir saldiri, gozleme, izleme, takip yapisini kurabilmek icin yine cok paraya ihtiyaciniz yoktu ancak cok ciddi bir teknolojik bilgi birikimine, el maharetine ihtiyaciniz vardi. bugune geldigimizde devletlerin ve kolluk guclerinin kullandigi ekipmanlarin kimi zaman cok daha iyi ve gelismisini son kullanici olarak edinmeniz mumkun.

bir eylem sirasinda tum polisin iletisimini kesebilecek sinyal bozuculardan tutun gerceklestirilebilecek potansiyel bir teror eyleminde amerika'nin irak'i vurmakta kullandigi drone'larin daha basit surumleri ile kimyasal ya da fiziksel bir saldiri yapmaya kadar.

binlerce insanin hayatina, milyonlarca insanin sagligina, psikolojisine, isine, ekmegine mal olan 11 eylul saldirilari gercek ucaklar(?) ile yapilmisti mesela. bugun ise onlarca, hatta yuzlerce km menzile kadar uzaktan kumanda ile (hatta kumandasiz, tamamiyle rota girisi ile) ucurulan insansiz bir ucaga 30-40 kg yuk koyarak benzer bir saldiri gerceklestirilebilir.

ingiltere metrosuna gerceklestirilen kimyasal saldiri yine bir drone kullanilarak uzaktan kumanda ile havadan yayilmak sureti ile gerceklestirilebilir.

basit sistemler ile istihbari amacli kullanilan avacs ucaklarinin yerlerinin tespitinden amerika'nin irak'ta kullandigi drone'lari dusurmeye kadar cok fazla sey gerceklestirilebiliyor ve yetismekte olan dunya gencligi bunlari yapabilecek bilgileri edinmeye/bunlari yapabilmeye cok daha yatkin su anda varolan siyasetci ve burokratlara gore.

siyasetciler "siyasi" mantigindan cikarak profesyonellesmek zorundalar, devlet kademeleri "gelenekci" yapisini korumaya devam etse de yeniliklere acik olmak, alanin uzmanlari ile calismak ve vizyonunu genisletmek zorunda.

bugunun problemlerini anlamayi basaramayanlarin, bugunun problemlerini cozmekten aciz olanlarin yarinin neler getirebilecegini anlamak bir yana ogrenmeye calismasi bile mumkun degildir.

gelecek, hantal olan tum yapilar icin; sirketler, devletler, devlet ici mekanizmalar ve unsurlar; akliniza gelebilecek tum yapilar icin ciddi zorluklar ve dayatmalar ile birlikte geliyor.

teknolojiyi algilayip bunu kendi cikarlari icin kullanabilmek isin kolayidir her zaman icin. tipki MERNIS projesini baslatmak, tipki UYAP projesini baslatmak ve hayata gecirmek gibi. hazmederek, cikabilecek olasi sorunlari anlayarak, teknolojiyi kavrayarak gerceklestirilmeyen projelerde ise sonuc her zaman icin husrandir. tipki mernis projesinin datasinin defalarca caldirilmasi, uyap datasinin caldirilmasi, merkez bankasina sizilmasi gibi.

simdiden yazayim da burada dursun.

"ben demistim"

turkiye'de girisimler ve girisim dostu banka TEB (!?!)

2013-08-14T20:26:00.000+03:00

uzun soluklu bir maceraymis TEB'de hesap acmak, bugun olan olaylarin ardindan artik yaziyi yazmak gerektigine kanaat getirdim.

hersey kurdugumuz sirketin hesabini acmayi dusundugumuz sirada gokhan'in "etkinliklerden birinde TEB'in girisim bankaciligini dinledim. hem ilgililer, hem de guzel biseyler yapmaya calisiyorlar degerlendirelim mi" demesiyle basladi. alternatifleri degerlendirdikten sonra sans vermeye karar verdik, girisim evleri bunyesindeki girisimlerin de finansal islerini "yaptiklarini" dusunerek sureclere hakim olduklari ve hizli olacagina dair dusunceler ile hesabi actirdik.

hesabi actirmamizin ardindan tanimlamalar vs yapildi, ardindan hesabin acilmasini takip eden ay bir yatirimci surecine girdik.

1- yatirim sureci

bu surec icerisinde yatirima iliskin paralar (sermaye odemeleri, prim odemeleri vs) hesaba gectikten sonra ticaret sicil'e iletilmek uzere "su miktarda para su aciklamalar ile hesaba girmistir" seklinde bir yazi istedigimizde TEB buna karsilik bizden "tum katilimci ortaklarin imzalari ile bu yaziyi talep ettigimizi belirten bir talep formu" iletmemiz gerektigini belirtti.

okudugunuz zaman mantikli gelebilir vefakat normal kosullarda TEB'den istedigimiz evrak "ilgili paralar bize su aciklamalar ile yatirildi" evragi, bu evragin muhattabi biz ve ticaret sicil. buna ragmen TEB durumdan vazife cikartarak sermaye odemelerinin kisilere geri gonderilebilmesi icin (bu konunun muhattabi eger ki suc varsa MASAK, ticaret sicil, sirket ve ilgili kisiler olmasina ragmen) boyle bir talep formuna ihtiyac duydugunu belirtti.

yurt disi yatirim aldiginiz zaman bu surecle ugrastirmiyorlar, bu koruyuculuk (durumdan vazife cikartmak) sadece ve sadece turk yatirimcilara iliskin. TEB yatirim alan isletmeyi dolandirici olarak goruyor ve suc isliyor olmasi ihtimalini on plana cikartarak prosedurune boyle bir evrak almayi dahil ediyor. sirket herhangi birini dolandirdiginda konunun muhattabi mahkemeler ve sucu arastirmak amaci ile gorevlendirilen emniyet birimleri olmasina, bu birimler TEB'den bilgi istemedigi surece TEB'in konunun muhattabi olmamasina ragmen TEB potansiyel suclu muamelesi ile hem tum ortaklarin ve yatirimcilarin imzalarinin bulundugu evragi, hem genel kurul karari gibi ticaret sicile iletilmesi gereken diger evraklari istemek gibi bir prosedur gelistirmis.

tam bayram oncesi gerceklesen bu diyaloglar ve evragin gecikmesi sebebi ile genel kurul toplantisi yapacagimiz gunun aksamina evragi yetistirebildiler, muhattabi olmadiklari konuda taraf olmak konusunda israr edip 1 gunluk gecikme yasattilar ve bu bir gunluk gecikme ticaret sicil kaydinin bayram sonrasina kalmasina, arada gecen surede tum sirket hesabinin bloke kalmasina, odemelerimizin gecikmesine vs'ye mal oldu.

2- kredilendirme

sirket hesabina para gectigi noktada sirketin kredi notunun olusabilmesi ve bankada islem olabilmesi icin dusuk meblagli, kisa vadeli odemeli bir kredi tanimlamalarini istedik. bu kredinin nakit karsiligini bankada bloke ederek krediyi vermelerini istedik. buna karsilik TEB bizden kefil istedi. 10.000TL kredi almak icin nakit hesabimizdan 10.000TL bloke ediyoruz buna karsilik TEB nakit karsiligini bloke ettigi kredi icin ayrica kefil istiyor.. bu krizin cozulmesi de 2 gun surdu, kefilsiz halletmenin yolunu buldular.

3- EFT tanimi

nihayetinde bugun 15:30'da bankadaki blokeyi (ticaret sicil/sermaye odemesi) actirdiktan sonra EFT yapmak icin internet subesine girdigimde EFT yapabilmek icin telefon numarami guncellemem gerektigini ayrica tek sifre tanimi yapmam gerektigini, bunun icin subeye talimat vermem gerektigini belirten bir mesaj cikti.

bu uyariyi veren internet subesine girebilmek icin sistemde tanimli olan cep telefonuma sms gelmesi ve pratik sifre tanimi yapip ustune teb uygulamasini telefonuma kurmus olmama ragmen boyle bir uyari ile karsilasmak super oldu.

TEB'deki temsilcimizi aradigimda guvenlik icin EFT'de boyle bir uygulama oldugu, ya subeye giderek ya da faks vs ile talimat gondermem gerektigini belirtti. zaten tanimli olan telefonumu tekrar tanimlattirmak icin niye boyle bisey yapmam gerektigi konusunda bir aciklama gelmedigi gibi guvenlik amaci ile oldugunu soyledikleri EFT kisitlamasi havaleyi kapsamiyordu. TEB icerisinde havale yapabiliyorum ama EFT yapamiyorum, gerekce? TEB usulune uygun olmayan durumlarda bloke koyabiliyormus paraya. BDDK mudi'lerin parasina savcilik veya kurum onayi olmadan boyle bir islem yapabilmeleri konusunda ne dusunuyor merak ediyorum.

sonrasinda girisim evi tarafindaki yetkili IT departmani ile goruserek "LINKTEKI TALEBI SUBEYE ILETMENIZ GEREKIYOR" yazisindaki linke tikladigimda telefon numarami sordugunu, sonrasinda telefona gonderdigi SMS ile telefonumu (daha onceden dogrulanmis telefonumu) dogrulamam durumunda EFT'nin acildigini belirtti, netekim yaptigimda acildi. (operasyon sorumlusu + musteri temsilcime gore subeye gitmem/faks cekmem vs gerekiyordu..)

nihayetinde toparlarsak,

calistigimiz subede bizim ile ilgilenen kisi hem ilgili hem ozverili. teb girisim tarafinda yetkili olan kisi hakeza hem ilgili hem ozverili ama bireylerin ozverileri ile ne yazik ki sorunlar hallolmuyor.

her cikan sorunda 1 gun ila 10 gun arasi vakit kaybediyorum ve bir girisimin en onemli assetlerinden olan "ZAMAN" FINANSAL PARTNER olarak gormek istedigim bankam tarafindan surekli bosa harcaniyor. harcanan/kaybettirilen vakitlerin gerek itibar gerekse maddi olarak kaybi ise odeyebilecekleri birsey degil..

sagda solda "SOSYAL MEDYA X" (X= egitimi, uzmanligi, sempozyumu, semineri vs vs) gormeye basladigimiz, sosyal medya populerliginin yasandigi zamanlardaki gibi, bankalar da hizli para sirkulasyonu, yuklu yatirimlar ve bir cok sanayi kurulusundan fazla ciroya sahip girisimler nedeniyle "GIRISIM" kelimesi odaginda konumlanmaya calisiyorlar ve gorebildigim kadari ile tipki SOSYAL MEDYA hikayesinde oldugu gibi bu adimlar pastadan pay kapma cabasindan oteye gidemiyor.

daha alt yapiyi hazirlamadan, gerekli egitimleri vermeden, subelerde entegrasyonu saglamadan, girisimciyi, girisimleri ve bulundugunuz ulkenin kanunlarini ogrenmeden GIRISIMLERIN HAYATINI KOLAYLASTIRIYORUZ gibi soylemler ile yola cikip ustune girisimlerin en degerli seyi olan ZAMANLARINI ellerinden alarak; gereksiz prosedurlere ve potansiyel suclu muamelelerine maruz birakip ITIBARLARI ile oynadiginiz noktada basiretsiz tuccar disinda herhangi bir sifat almaniz (GIRISIM DOSTU BANKA vs) mumkun degil. zira girisimler hiz disinda yaptigi tum islemler ulke kanunlari ve mevzuatlari cercevesinde sekillenen, standart burokrasiye gore daha hizli ilerleme cabasi disinda normal sirketlerden farki olmayan yapilar.

kurumlar daha hizli ilerleyen yapilara entegre olmaya, daha hareketli pazarlara yonelmeye calisirken reklam kampanyasi yapacagina ic sureclerini otomatize etmeye, varolan hatali burokrasilerini yeniden organize etmeye cabalasalar zaten sorun cozulecek.

ne yazik ki turkiye'de populer olandan nemalanmak, populerin rantindan faydalanmak duzgun is yapmaktan daha cok ilgi cekiyor.

--------------------------

bu yazinin ardindan her zamanki ilgi ve alakasi ile TEB girisim bankaciliginin basindaki isim, ibrahim coskuner aradi (ki hesabimizi TEB'den tasimamamizin gerekcelerinden biri gerek ozverisi, gerek cabasi gerekse yaklasimi sebebi ile kendisidir, yukaridaki problemlerin tamaminin cozumunde buyuk payi var). hem TEB'in girisimler tarafinda yaptigi calismalar hakkinda sohbet ettik ve bugune kadar aldiklari yolun son derece onemli, carklari oldukca agir isleyen finans gibi buyuk bir sektorde girisimcilerin ihtiyaci olan hiz ve cozum odakli mimariyi olusturmakta cok buyuk adimlar attiklarini, bu adimlari buyuterek ve gelistirerek devam edeceklerini belirtti.

ibrahim'in anlattiklarindan gorebildigim TEB'in de girisimlere yonelik bu calismalarda yapi olarak elini tasin altina koydugu vefakat bir takim "MUNFERIT" olaylarin pespese benim basima geldigi; )

temennim ciddi sekilde bu olaylarin tesadufi aksakliklar olduguna inanmak ve bundan sonraki surecte girisimcilere "sirket kurulusunda dogru finans partneri" olarak teb'i onerebilmek, turkiye gibi dalgali/belirsiz piyasalarda dogru finans partneri ile calismak; finans alaninda yetkin, oneriler getirebilen, cozum sunabilen, hizli bir finans partneri ile calismak buyuk bir luks ve ben luksu seviyorum; )

ulusal siber guvenlik stratejisi esliginde 60'lardan bugune

2013-06-23T21:22:00.005+03:00

uzun zamandir dolanip duruyordu taslak dokuman. hem stk'lar calisiyordu, hem bakanliklar, danismanlar, burokratlar. nihayetinde yayinlandi.

devletler ve hakim olmadiklari, regule etmedikleri alanlara yonelik duzenlemeler ulus strateji tarafinda her zaman onemli bir yer teskil etmistir.

neden?

cunki konu bagimsiz olarak duzenleme yapilmamis bir alana yonelik regulasyonlari hazirlamaya basladiginizda devlet mekanizmasi icerisinde yer alan dengeleri gozetme sansiniz olmaz. paydaslari artirdiginiz olcude denge gozetir, dengeleri muhafaza edersiniz ama regulasyonlari gerceklestiremezsiniz; paydaslari az tutarak bu duzenlemeleri cikarttiginizda ise az sayidaki paydasin hukumranligi ekseninde regulasyon surecine girersiniz ve vesayet bas gosterir.

bu olayi turkiye tarihinde nasil hatirlayabiliriz? ne acidir ki teror sureci ile.

70'lerde ayyuka cikan surecin ozellikle 80'ler sonrasi, 90'larda atilan adimlarina baktigimizda devlet mekanizmalari mudahil olamadigi alanlara yonelik bazi kolluk kuvvetlerini guclendirmek ve yerel yapilanmalardan destek almak suretiyle mudahil olmaya calisti. sonucunda guclendirdigi kolluk kuvvetleri ve yerel yapilanmalar turkiye'de 2000'lerin ortalarina kadar yasanan sureci beraberinde getirdi.

bozulan dengeler belli gruplari guc odagi haline getirdi, bunlar devlet mekanizmalari ve sinir uclari uzerinde baski olusturmaya basladi, devlet yerine bu gruplar denge gozetmeye basladilar. ihaleler, vergi usulsuzlukleri, kontrgerilla adi altinda yurutulen operasyonlar, is adamlarina yonelik operasyonlar, teror, mafya ve sayilabilecek daha onlarca unsur turkiye'ye, insanlara sayisiz zarar verdi, nice cana mal oldu.

siber guvenlik ile bunlarin ne alakasi var diye dusunulebilir, bu tarz tum surecler oznesi degisse de benzer dinamikler ile isler, kaldi ki teror surecine gosterilen yaklasim ile siber guvenlige gosterilen yaklasim birbiri ile ne yazik ki ortusuyor.

gelelim bugune;

paydaslari

ulastirma, denizcilik ve haberlesme bakanligi (ubak)
disisleri bakanligi
icisleri bakanligi
milli savunma bakanligi
kamu duzeni ve guvenligi teskilati
milli istihbarat teskilati
genel kurmay baskanligi (muhabere elektronik ve bilgi sistemleri baskanligi)
bilgi teknolojileri ve iletisim kurumu
turkiye bilimsel ve teknolojik arastirma kurumu (tubitak)
mali suclari arastirma kurulu (masak)
telekomunikasyon iletisim baskanligi
ubak tarafindan belirlenecek bakanlik ve ust duzey kamu kurumu yoneticileri.

seklinde belirlenmis. dengelerin gozetilmesi hususundaki hassasiyet paydaslara bakildiginda da farkedilecektir. terazinin kefeleri arasinda olusabilecek ucurumu engellemek amaci ile ubak'a kendi sececegi ekstra burokratlari da dahil etme yetkisi taninmis ve strateji belgesi yayinlanmis.

oncelikli olarak amerika stratejisi gozetilerek baslatilan surecte amerika'nin yayinladigi gibi ulusal strateji belgesi yayinlanmasi her ne kadar guzelmis gibi gorunse de amerika o strateji belgesinin altini doldurabilmek icin gereken istihbari yapiya, kurumlara, alt yapiya ve yetismis personele 60'lardan beri sahip.

bizde ise bu alandaki boslugun farkedilmesinin uzerinden ~15 yil gecti (turkiye'nin internete yonelik ilk izleme refleksi 90'larda mali sube icerisinde kurulmus irc ve mail odakli takip yapmaya yonelik birimdir. bu birim gerek internet uzerinden yurutulen uyusturucu satisina yonelik, gerekse borsa spekulasyonlarina yonelik organize ceteleri cokertme konusunda son derece basarili operasyonlar gerceklestirmistir) vefakat son donemde yasanan olaylar ile birlikte tepki gosterilmesi gerektigi dusunulerek belge yayinlandi, alt yapi naminaysa hicbir sey yok. (bu alanda calisan kurumlarin belli kabiliyetlere vakii oldugu asikar. yetismis personel, teknoloji gelistirme, kurumsal gelisme acisindan son derece kritik ve onemli adimlar atiyorlar vefakat attiklari adimlar "bilisim ve bilisim guvenligi/bilisim unsurlari kullanilarak gerceklestirilen istihbarat" alanlarinda. bu disiplinlere haiz olmanin disinda sosyal muhendislik, uluslararasi yapilari tanimak ve erisebilir durumda olmak, teknoloji ve guvenlik alaninda vizyon sahibi olmak, dis unsurlari tanimak ve bunlarin faaliyetlerini engelleyebilecek bilgi birikimine sahip olmak gibi onlarca gereklilikten cok uzaklar. nihayetinde gelistirilmesi gereken stratejiler tipki bolge ve ulus strateji gibi kisa, orta, orta uzun vadelere yayilabilmeli ve bunlari gercekleyebilecek vizyona ve imkana sahip olunmali.).

tehdit turleri, riskler, yapilmasi gerekenler siralanmis gel gor ki siber guvenlik tatbikatindan zerre farki yok. siber guvenlik tatbikatlarinda basit ataklar gerceklestirildikten sonra "simdi basiniza soyle birsey gelse ne yaparsiniz" gevsekliginde gerceklestirilen tatbikatlarin ne gercek durumu gozler onune serecek vasfi vardir, ne de operasyonel kabiliyeti gelistirmeye yonelik yaptirimi.

operasyonel kabiliyeti olmayan, yapilacak/yurutulecek operasyonlara dair fikri olmayan unsurlarin bir araya gelerek soylem gelistirmesi sahada gerceklestirilecek calismalara fayda saglamadigi gibi sicak catisma icerisindeki devlet unsurlarinin kabiliyetlerini artirmaktan cok onlari kisitlayacak burokratik engeller olusturur.

nihayetinde 70'lerde baslayan surecte turkiye'nin yasadigi en buyuk sikintilardan biri operasyonel unsurlarin dinlenmemesi; masabasi is yapan otoritelerin kendilerine servis edilen bilgiler isiginda "herseyi biliyormuscasina" karar almasi vefakat aldiklari kararlarin, verdikleri emirlerin sahada sicak catismaya giren operasyonel ekipler tarafindan uygulanamaz olmasi, gerceklik disi olmasi idi.

bugun tekrar ayni sureci baslatmak kendi tarihini bilmemek, varolan konjonkturu yanlis degerlendirmek ve gerek ulke, gerekse devlet acisindan sikintili bir surece zemin hazirlamak disinda herhangi bir ise yaramayacaktir.

cozum? tek bir kurum ve ornek uzerinden noktalayacagim cozum kismini.

gidip belgeyi yayinlayip solenlerle senliklerle siber guvenlik yapacagiz diye bagirirken bir yandan da bilisim suclarda gorev yapan yetismis personeli maclarda gorevlendirmenin, karakol polisi olarak atamanin mantiksizligini gorebildiginiz gun "neler yapilmali" kismini da oturur yazarim.

gezi parki ozelinde toplumsal olaylar ve psikolojik harp

2013-06-19T04:34:00.001+03:00

sagda solda cia dokumanlari, yandas gazete yazilari, kose yazarlari ve devlet eli ile yurutulen dezenformasyon calismalari iyice ayyuka cikti.

sohbetler sirasinda defalarca soylemistim, ulke disindan yapilan dezenformasyon kadar devlet eli ile yapilan dezenformasyon da kotudur. kendi vatandasini yaniltmak, yanlis bilgi ile kitleleri yonlendirmek hatali bir yonetim/yonetisim bicimidir diye. (hepimiz gencligimizde bazi hatalar yapmisizdir; ) )

gezi parki surecinde yurutulen psikolojik harp odakli dezenformasyon calismalarina bakalim;

* basin karartmasi

ana akim medyanin olaylari/sureci yetersiz, tarafli, yonlendirmeli sekilde gostermesi.

amaclanan:

toplumun buyuk bir kesiminin "gercekleri" ogrenmek icin ana odagi olan mecralarda kendi gundemlerini olusturmak sureti ile kamuoyunu kendi stratejileri dogrultusunda bilgilendirmek.

bu tarz surecleri yonetebilmek icin bastan itibaren belli kodlamalar, kamuoyu olusturma, algi olusturma gibi calismalari yurutmeniz gerekir. ilk gunden itibaren gereken kodlamalari halkin/toplumun zihnine kazimazsaniz sonrasinda atacaginiz adimlar vaktinden erken/gereksiz atilmis adimlar olarak dusunulebilir ki boyle bir operasyonda en son isteyeceginiz sey yaptiklarinizin hakliligina inanmayip bunlar uzerine dusunen kitlelerdir.

basin uzerinden "hicbir sey yasanmiyor" ekseninde yapilan karartma donem donem uc fraksiyonlar ile yasanan catismalari, kamu malina verilen zarari, iktidarin itidal cagrilarini, gorusme cabalarini vb gibi seyleri servis ederek aslinda iktidarin ilimli bir politika izledigini, insanlarin ise buna ragmen sokaklarda oldugunu ve orgutlu sekilde iktidari yipratmaya calistigini insanlara empoze eder.

genel "teror" ve orgutlu suc kodlamasina ek olarak iktidar bu sureci "ucu disarida" gibi soylemler ile yabanci teror orgutlerine yonelik bilgileri servis ederek, dosyalari servis ederek destekler.

sokaktaki insanlarin kendi kararlari ve sesleri ile degil baskalarinin sesini duyurmak icin, baskalarinin amaclarina hizmet etmek icin orada oldugu algisi olusturulur ki bu algi ile bakildiginda "yurt disi gucler ile/onlarin odaginda hareket eden vatan hainleri" goruntusu olusturmak oldukca kolaydir.

* din hassasiyeti

"camilere ayakkabilar ile girdiler, icki ictiler, ahlaka mugayir hareketlerde bulundular".

gerek olay sonrasi cami imaminin yaptigi aciklamalar, gerekse o gece kayit altina alinan goruntulerin yayilmasi nedeniyle beklenen etkiyi yaratmamistir.

amaclanan:

gerek eylemciler icerisinde gerekse protestoculara destek veren gruplar arasinda din uzerinden yurutulen bu propoganda calismasinda amaclanan protestocular arasinda kopuslara neden olup olaylardan haberdar olan ya da olmayan muhafazakar kesimin olaylari din dusmanligi olarak/din dusmanlari tarafindan gerceklestirilen bir olay olarak kodlamasini saglamak.

toplumsal hafiza kisa sureli oldugundan oturu olaylar sonuclandiginda "din dusmanlari ayaklanma cikartti/din dusmaniydi zaten protesto edenler" kozu oynanarak hizli sekilde olayin kitlesel hafizadan cikartilmasini saglamak.

* ataturk/turk bayragi hassasiyeti

"meydanlara cikanlar imralidakinin resmi ile ataturk resmini, turk bayragini bir arada tasiyorlar"

amaclanan:

eyleme destek veren gruplarin turk bayragi ve ataturk ortak paydasinda oldugu yanilgisi ile gerceklestirilen bu calismada sahadaki gruplarin farkli siyasi/dunya goruslerine sahip oldugu vurgusu uzerinden hem olaylardan haberdar olmayan halkta "teror sempatizani" algisi yaratilmaya, hem de gruplar ayristirilmaya calisildi.

not: ne yazik ki profilleme hatasi yuzunden boyle bir stratejik hata yapildi, sonucu iktidara yonelik sert elestiriler oldu. takip eden surecte meclisteki bdp varligi ve cozum sureci adi altinda imrali ile gorusmeler uzerinden yuruttukleri propoganda kendilerine donuk bir silah haline geldi.

ciddi emek ve kaynak harcanan cozum sureci sinir uclarindan gelen yanlis bilgiler ve hatali hesaplamalara dayali yorumlar nedeni ile tikanma noktasina geldi.

* polis oldurduler/polis dusmanligi

"bir ilimizde yasanan olaylarda polisimizi sehit ettiler"

takip eden surecte polisimizin goreve giderken duserek sehit oldugu bilgisi teyid edildi, yanlis servis edilen bilgiye dayali oldugunu dusundugum bu konusma sehit olan polisin kani uzerinden yalan bilgi ile siyaset yapilmasi acisindan son derece onem teskil etmektedir.

amaclanan:

polisin olayin ilk gununden itibaren sahadaki insan profili ile ilgili cekincelerini ortadan kaldirmak, emniyet teskilatindan birinin bu protestolari yapanlar tarafindan olduruldugu algisi olusturmak ve polis/halk arasinda kutuplasma yaratmak;
olaylardan haberdar olmayan insanlarda teror/teror sempatizanligi algisini guclendirmek ve protestoculara karsi nefret algisi/tepki olusturmak;
protestocular icerisinde sag/milliyetci gorus sahibi olanlarin kamu gorevlisine karsi tasidigi sempatiyi (siyasi kodlamada kamu gorevlisi dokunulmazdir belli fraksyonlarda, devleti temsil ettikleri dusunulur) kullanarak ayrismalar olusturmak.

* basortusu / basortulu anne hassasiyeti

"bunlar sokakta yuruyen, kundakta bebegi olan anneye ve bebegine sadece basortulu oldugu icin saldirdilar, yerlerde suruklediler, dovduler"

bu olay eger dogru ise (yalan olduguna inandigim icin degil, dogru olmamasini temenni ettigimden oturu sorgular bir giris yaptim) yapanlarin en siddetli sekilde cezalandirilmasi gerekmektedir. cinayete tesebbus harici insanlik sucu, bu sehirde yasayan diger annelerin sokaga cikarken korku yasamasina sebebiyet vermek ve benzeri bir cok unsur da goz onunde bulundurularak verilebilecek en agir cezanin uygulanmasi en buyuk temennimdir.

vefakat iki sikinti var,

malum, dolmabahce basbakanin calisma ofisi ayni zamanda. bu bolgeye giden tum yollar gerek mobese gerekse takip kameralari tarafindan kusatilmis durumda. bu olaydan birkac gun once eli sopali saldirganlar protestoculari kovalarken 1 saat icinde goruntuleri yakalandi (tophane) ve servis edildi, bu olaya dair ne kovusturma haberi geldi, ne tutuklama haberi geldi, ne goruntuler bulunabildi.

iktidar partisinin bu olayi basina tasimasi, protestolara katilan herkesi bu insanlar ile bir tutarak sokaktaki herkesi bu olayi yapanlar olarak kodlamasi orgutlu suc/teror ekseni disinda zaten basortusu konusunda hassasiyeti olan, turkiye'nin gecirdigi askeri vesayet ve diger sureclerde cok uzun yillar yipratilan kesimin korkularinin ve hassasiyetlerinin tekrar ayyuka cikmasina sebebiyet verdi.

not: tum olaylar surecinde sosyal mecralarda gordugum en siddetli karsit tepki bu aciklama sonrasinda gelmistir, bu olayin arkasindan gerek protestocular arasinda yer alan basortulu halktan, gerekse muhafazakar kesimin akli selim temsilcileri tarafindan yapilan aciklamalar ile ortalik tekrar sakinlesmistir.

* devlet malina zarar/uc siyasi fraksiyonlarin saldirgan tavirlari

"bunlar kamu malina zarar verdiler, otobus yakmak, polis araci yakmak, polisle catismak..."

ne yazik ki bu olaylarin bir kismi dogru. siyasi boslugu farkeden, iktidarin farkli aciklamalar yaptigini goren, topluluklarin sokakta oldugunu farkeden uc fraksiyonlar provoke etmeye, kamu malina zarar vermeye yonelik tavirlar sergilediler ki en ciddi yaralanmalar ve catismalar bu gruplarin olaylara mudahil oldugu zamanlarda yasandi (15'i oncesi). vefakat 15'inde taksim'de gerceklesen mudahale sirasinda yuzlerce kisiden olusan toplulugu 10 dakika icerisinde dagitan polisin onceki hafta 2 tane gosterici ile 4 saat boyunca catismasi, toma'nin yakilmasi ile sonuclanan surec gerek polisi kucuk dusurucu, gerekse bunun bir musamere oldugunu belgeleyici nitelik tasir hale geldi.

15'inde baslayan taksim gezi parki mudahalesi sonrasi polis siddeti sokaklara tasimayip bolgeyi korumaya alsa idi iktidarin tum sureci hakli cikartmasi icin gereken zemin olusacakti. yeterince kolluk kuvveti mevcuttu bunun yapilabilmesi icin, polis gezi parkini guvence altina aldiktan sonra kendine saldirmaya kalkan marjinal gruplara haluhazirda yaptigi mudahaleyi yapabilecek, tum kamuoyu nezdinde "marjinal gruplar polise saldirdi" algisi yaratilabilecekti. bunun yerine sokaktaki cocuga, revir olarak adlandirilan yaralilarin bulundugu lokasyonlara, insanlarin evlerinin icine kadar uzanan saldiri sureci basladi ve hicbir haklilik zemini kalmadi.

amaclanan:

icinde "marjinal" gruplar da yer almasina ragmen bu protestolara katilan tum kitleyi devlet dusmani/kamu malina zarar veren "teror yanlisi" gruplar olarak lanse etmek, kamuoyu tepkisi olusturmak.

* devlet dusmanligi/iktidar dusmanligi

"yapilmaya calisilan iktidar karsiti bir darbedir"

bu strateji cok daha basarili sekilde yurutulebilirdi, taa ki basbakan gruplar ile gorusene kadar.

herhangi bir iktidar karsiti surecte, iktidari devirmeye yonelik surecte varolan iktidar muhattap olarak alinmaz, iktidar tarafinda muhattap aranmaz. protestolarin kokeninde yer alan grup ilk gunden beri iktidarin kendilerine yonelik bir aciklama yapmasi, iktidarin kendilerinin sesini duymasi, kendilerine cozum sunmasi yonunde aciklamalar yapiyor.

mevcut yonetimden bu aciklamalari bekleyen grubun iktidari yikma cabasi icerisinde olduguna yonelik propoganda tam da bu sebepten tutmadi.

amaclanan:

devlet bilinci ile yetismis, haluhazirda gecmiste yasanan darbeler ve bunlarin beraberinde getirdigi surecten zarar gormus halk nezdinde bu sureclerin yeniden yasanabilecegine, tekrar baskilara maruz kalacaklarina, dislanacaklarina yonelik algi olusturmak ve kamuoyu nezdinde tum sureci "teror" olarak kodlamak.

* siyasi iktidar / polis

"polisimi yedirtmem!"

ilk gunler gerceklesen mudahalelerin ardindan "polis orantisiz guc kullanmistir. bakanligimiza gorev verdik, arastiriyorlar" aciklamasinin gelmesi ile birlikte gerilmeye baslayan polis/iktidar iliskisi 40-50 saati bulan gorev sureleri, insanlik disi calisma kosullari ve yasanan olaylar sonrasi bir takim polislerin kurban edilecek/yargi sureci ile yuzyuze gelecek olmasi gercegi ile pekisince emniyet teskilati ile iktidar arasinda gerginlige neden oldu.

aldigi emri uygulamak ile mukellef olan polislerin gerek emirlerin net olmadigini beyan ederek, gerekse meslek icerisinde varolan gorevi kotuye kullanan gruplar nedeni ile yasanan ic tartismalar/fikir ayriliklarinin artmasiyla teskilattaki dengeler bozulmaya basladi.

bazi iddialar ile basina yansiyan roportajlara ve aciklamalara bakildiginda sahadaki polislerin "eger birimizi dahi kurban ederseniz verilen emirleri yayinlariz" seklinde baski olusturdugu, usulsuz emirler verildigini iddia ettikleri goruluyor. bu bilgilerin dogru olmasi durumunda polis gucu iktidar uzerinde baski olusturabilecek hassasiyeti yakaladi degerlendirmesini yapmak cok hatali olmaz.

bu sureci takiben siyasi iktidar polise sahip cikar aciklamalar yapmaya baslayarak polisin yaninda goruntu cizmeye calismis, daha onceki toplasmalarda veya basin aciklamalarinda ustune basarak belirttigi "orantisiz guc/sorusturma" eksenindeki cumleleri kullanmamaya ozen gostermeye baslamistir.

not: ilerleyen surecte emniyet teskilatinda toplu rotasyon, sendikalasma ve calisma kosullari konusunda bazi tavizler gundeme gelebilir.

* siyasi iktidar / asker

"eger gerekirse askeri gucler de gorev alabilir"

profilleme hatasina dayali bir diger aciklama ise iktidardan gelen "asker de surece dahil olabilir" aciklamasidir. istanbul'da 15'inde yasanan olaylarin sehrin bazi bolgelerine yayilmasi ve illerden destek amacli gelen emniyet mensuplarinin geri donmus olmasi nedeni ile polis mudahalede yetersiz kalmistir. bunun uzerine polis ile es konumda olan jandarmadan destek istenmistir.

sokaktaki halkin agirlikli olarak ataturkcu oldugu, askerin goreve gelmesi ile iktidar / polis ekseninde gelisen siddete son verecegi algisini ortadan kaldirmak icin ortaya atilan bu soylem ne yazik ki gerceklik payi tasimamaktadir, bu soyleme zemin hazirlayan ise konuya vakif olmayan topluluklarin gozunde jandarmanin asker sanilmasidir.

jandarma temel olarak emniyet guclerinin konuslandirilmadigi/kisitli olarak gorev aldigi kirsal alanlarda guvenligi saglamak, emniyetin teskilatlandigi sehirlerde ise gerek halinde polise destek vermek amaci ile konumlandirilmis bir kolluk gucudur. operasyonel timleri haricinde bilinen anlamiyla askeri vasfi kisitli olmak ile birlikte savas durumunda tipki polis gibi turk silahli kuvvetleri ile birlikte hareket eder.

askerin goreve cagirilmasi ise farklidir. gecmiste gorev yaptigi yerlere, gorev yapis sekillerine bakildiginda olaganustu durumlarda olay yatisana ve baris ortami tedarik edilene kadar bolgesel ablukalar ve mudahaleler harici bir konumlamasi olmamistir. bu da istanbul'da sokaga cikma yasagi ile birlikte halkin evlere cekilmesi, sokaklarda catismaya devam eden marjinal gruplar ile mucadele edilmesi, hersey yatistiktan sonra sukun ortaminin tesis edilmesi icin bir sure daha kontrollu/denetimli serbestligin devam ettirilmesi ve nihayetinde hayatin normale donmesi gibi bir operasyonu isaret eder.

iktidar partisi "asker mudahalesi"nin ne anlama geldigini gayet iyi bilmesine ragmen bu bilgiyi vermekle sokaklarda olan halka yonelik "askerden medet ummayin/askeri kendi tarafinizda gormeyin" mesaji vermeyi denemis olsa da bu aciklama "olaylar dusundugumuzden daha buyuk, bu olasiligi da goz onunde bulunduruyoruz" alt mesaji ile algi olusturmustur.

kendi secmeni uzerinde asker algisinin kodlamasini da biliyor olmasina ragmen bu aciklamayi yapmis olmasi yine sinir uclarindan gelen hatali uyaranlar ve hesaplamalar ile iliskilendirilebilir.

* 15'indeki mudahale sonrasi gezi parki cevre duzenlemesi

"oraya onlarca agac, yuzlerce cicek diktik"

saatler suren mudahale sonrasi alelacele yesillendirme ve agaclandirma calismasi yapilmasi "e ilk gunden bu yapilabilirdi" sorusunu gundeme getirebilir, "yikmiyoruz! ustune guzellestirip daha cok agac dikiyoruz" dendigi dakika ne "koku disarida" oyunlar kalirdi, sokaklara bu kadar insan dokulurdu; ne de bu kadar yarali, olu, zarar olusurdu.

devletin sinir uclari gorevlerini dogru sekilde yerine getirmeyerek "bilmedikleri" alana iliskin yanlis sinyaller gondermis, dogru istihbaratlari yanlis bir surece entegre ederek profillemeyi hatali yapmis, karar organlarini yanlis yonlendirmistir. bu hatanin bedeli ise halk, ulke ekonomisi ve siyasi iktidar tarafindan aci sekilde odenmekte.

amaclanan:

"iktidar ilk bastan beri protestocularin cagrilarina kulak veriyordu, onlar alani bosaltmadigi icin calisma yapamiyordu, zor kullanarak alani bosaltmak zorunda kaldilar ve calismalari yaptilar. simdi orasi cok daha guzel bir yer" algisi olusturmak;
gerek protestolara katilan insanlar nezdinde, gerekse olaylardan haberdar olmayan/yeni ogrenenler nezdinde "burada hicbirsey yasanmadi" algisi olusturarak toplumsal hafizayi resetlemek/ortadan kaldirmak;

not: surecin basindan beri yapilan tek dogru hamledir.

* siyasi mitingler/soylemler

"bunlar cevreci degil, vandal"

tum bu surec devam ederken iktidar partisi gerek turkiye ve dunya kamuoyu nezdinde, gerekse parti ici bolunmelere cevap olarak hizlica siyasi toplasmalar organize etmeyi tercih etmistir (ki yapilan aciklamalar goz onunde bulunduruldugunda ne yazik ki bu siyasi intihardan farksizdir, sinir uclarinin yanlis sinyalleri sebebi ile "yalan" beyanlar ile desteklenen konusmalar takip eden surecte gereken dezenformasyon/gundem degisikligi calismasi yapilmazsa cok bas agritacak.)

amaclanan:

iktidar partisi, kendi parti zeminini alanlara toplayarak yaptigi tum konusmalarda secmenleri ile protestocular arasinda kutuplasmaya neden olacak kodlamalara yonelmistir. tabular ve devlet ekseninde kitleleri birbirinden net cizgiler ile ayirip halk / polis - iktidar ekseninde gelisen sureci halk / polis - iktidar - halk(iktidar partisi secmeni) tabanina cekmistir ki buna dair 2 analiz olabilir.

yaklasan secim surecinde secmeninin ve konjonkturden rahatsiz olanlarin hassasiyetlerini hatirlatarak kutuplasmalari tetiklemek ve oy tabanini saglamlastirmak
devletin sinir uclarindan gelen yanlis uyaranlar/raporlar sebebi ile durumu yanlis analiz ederek bu analizler uzerinden dogru olduguna inandigi aciklamalari yapmistir.

surecin genelinde basortusu vs gibi hassasiyetler de goz onune cikartilmasina ragmen protestolara destek veren basortululerin tepkileri, dinsiz kodlamasina karsilik orada namaz kilan insanlar, kandil kutlanmasi vb gibi olaylar nedeni ile tum bu kodlamalar ve konusmalar amacina ulasamamistir.

not: protesto eden halki "vandallikla" suclayan soylemlere karsilik istanbul'daki havalimani karsilamasinda "yol ver gidelim, baslarini ezelim" soylemine gulumseyerek jest yapan basbakan daha sonraki mitinglerinde "diklesmeyecegiz, dik duracagiz" diyerek kitlenin bu soylemini egale etmeyi denemistir vefakat ilk bastan beri yaptigi kodlama sebebi ile kazlicesme mitingi sonrasi iktidar partisi taraftari oldugunu belirten gruplar sokaklarda insan avina cikmistir. (izmir'de de benzer goruntuler yer almis, sokaga cikan sivillerin akp ile baglantisi oldugu iddia edilmistir.)

kodlamalar sureci yonetebilmek ve manipule edebilmek icin onemlidir ve fakat zemini dogru hazirlanmazsa kullanana karsi donmesi kacinilmazdir. netekim son arastirmalar iktidar partisinin kendi oy tabaninin %30'unu kaybettigini gosteriyor. (%50/%35)

* muhalefet liderliginde orgutlu/organize suc

"bunlarin arkasinda chp var, onlar destek veriyor ve sebep oluyorlar"

yaklasan secim sureci goz onune alindiginda muhalefeti yipratmaya yonelik boyle aciklamalar gayet normal. yasanan herhangi bir olumsuz gelismeyi muhalefete mal ederek siyaset yapmak turkiye siyaset geleneginde oldukca koklu bir kulturdur fakat;

yillardir iktidarda olan partinin "muhalefet partisinden basiretsizlikleri ve yeteneksizlikleri nedeni ile cok memnunuz" aciklamalarinin uzerine onbinlerce insanin sokaga dokulmesine neden olan sureci yine bu muhalefete mal etmeye calismasi, muhalefetin bu zeminden faydalanarak dahi muhalefet yapmayi becerememesi nedeniyle cuvallamistir.

amaclanan:

ayrilikci oylari iktidar partisi catisi altinda toparlayacak, muhalefet partileri zemininde yer alan ve olaylardan haberdar olmayan/tepkili olan kesimin oylarini "karsitlik" zemininde birlestirerek tabanini genisletmek.
kamuoyu nezdinde teror/orgutlu suc olarak kodlanmis olayin muhattabi olarak muhalefet partisini gostererek ilerleyen surecte baslatilacak hukuki mucadele uzerinden yaklasan secim surecinde muhalefeti yipratmak.

* iktidara yonelik darbe hazirligi / orgutlu suc

"cok uzun zaman oncesinden bu olaylardan haberdariz, istihbarat aldik. orgutlu bir calismadir, tek tek hesap sorulacak"

tum aciklamalarda yurutulen "teror" kodlamasinin nihai odagi kamuoyu olusturmaktir.

neden?

cunki olaylar sonrasinda bu tarz olaylarin tekrar yasanamamasi, tum surecin kamuoyu ve dunya nezdinde hakli cikartilabilmesinin yolu orgutlu suc/teror zeminine dayandirilabilmesidir.

olayin oncusu ve sembolu olan isim ve gruplara yonelik gozalti surecleri, ana akim basin tarafindan bilincli yayinlanan haber paketleri (sadece gostericilerin siddet iceren goruntulerini sunan) vb gibi calismalar bir araya geldiginde bunun pesinden gelecek bir hukuki surecin varligini ongormek cok zor degil.

bu yargi surecinde ise savci oncelikle cadi avi olarak tanimlanan bir surec baslatir. cadi avi sureci sembolik isimleri, olaylarin oncusu olarak gecen gruplari yipratmaya, "lider" odakli olusumlari "bassiz" birakmaya yonelik strateji guder ki bu surec eger isletilirse yine yanlis profilleme sebebi ile cok basarili olamayacaktir.

sonrasinda cadi avinin bitmesini muteakiben "sirk kurmak" tabir edilen surec baslar. bu surecte kamuoyu nezdinde "teror" algisini guclendirebilmek icin yakalananlar ile ilgili suclamalar basina servis edilmeye baslanir. kisilerin teror/orgutlu suc isledigi kanisi olusturulduktan sonra dava sureci ilerletilir, iddianame cikana kadar gecen surec basin propogandasi ile desteklenir ve toplumsal hafiza olayi unutmaya basladiginda gundem hizlica degistirilerek karar basin organlarinda gosterilmeden aciklanir. bahsi gecen surec 1 ila 5 yillik bir zaman dilimini kapsadigindan oturu kitlelerin bu surecte olusan yeni gundemlere dair reaksiyonlari bu olaya reaksiyon vermesini engeller, kisitli bir kesimin tepkileri devam ederken son bulur.

amaclanan:

olaylardan haberdar olmayan kesim nezdinde guclu bir iktidar algisi olusturmak; orgutlu ve teror odakli olusumlar karsisinda basarili bir siyaset guduldugu algisi olusturmak ve parti zemininden gelen oylari saglamlastirmak.
olaylara dahil olan/destek veren kesim uzerinde "kullanilmislik", "haberdar olmadiklari buyuk oyunun parcasi olduklari" algisi olusturmak ve ilerleyen surecte tekrar tepki gostereceklerinde karar verebilmelerine dair esigi yukseltmek, sokaga cikma esigini artirmak.

son olarak,

kamu otoritesi de artik sosyal mecralar uzerinden yayilan bilgilerin hem dunya uzerinde hem de ulke genelinde gundem olusturdugunu, tum sehirlerde yurutulen toplu operasyonlarin cok ciddi tepki cektigini, olaylari yayinlayan medya unsurlarinin istanbul'da konuslandigini, diger illerde cok etkin olmadiklarini ogrendi.

2 hamle yapildi:

operasyonlar sosyal mecralarin "uykuda" oldugu saatlere kaydirilmaya baslandi (5-8), 5'te en sert mudahaleler gerceklestirilirken 8'e dogru daha sakin bir hal aliyor ve gundem olusmasinin onune geciliyor.
tum illerde topyekun mudahale yerine il bazinda gunluk mudahalelere yonelmek, buradaki amac gundemi lokalize ederek olaylarin yayginlasmasini, dunya basininda ve ulke basininda yer bulmasini engellemek.

2. unsurun bir diger nedeniyse emniyet teskilati personelinin son surecte hem psikolojik, hem fiziken yipranmis olmasi ve buyuksehirlere kaydirilan personel nedeniyle diger illerde zaafiyet yasanmasi.

bunlari yazmamin tek sebebi kullanilan argumanlari ve bu argumanlarin kullanilma sebeplerini kendi tarihceme not almak.

goz onunde bulundurulmasi gereken en onemli unsur iktidar partisinin soylediklerinde yogun bir gerceklik ve dogruluk payi oldugudur. mudahaleler ile gerginlesen sokaklarin kalabaliklasmasi ve takip eden surecte siyasi otoritenin ve karar alma organlarinin yaptigi tutarsiz aciklamalarin pespese eklenmesi ile olusan zemin ne yazik ki hem teror odakli gruplara/uc fraksiyonlara hem de dis istihbarat organlarina istedikleri kosullari/zemini saglamaktadir.

nihai olarak iktidar hem bu unsurlar ile mucadele edecek guce sahiptir, hem de asri gorevi olarak halkini duymak ve dinlemek ile yukumludur. kendi halkini, vatandasini dusman olarak gormek ve otekilestirmek bir siyasi iktidarin varolan konjonkturde yapacagi en son/en kotu hamledir ve eger bozulacak bir oyun varsa bu halki otekilestirmeye, kutuplastirmaya yonelik olandir.

gidin bulgaristan'dan ciller doneminde aldigimiz osmanli hatiratina, arsivine "tekrardan" bir goz atin, zaten bildiginizi hatiramanizi saglayacaktir.

gezi parki ekseninde devlet ve sinir uclari.

2013-06-13T03:06:00.007+03:00

hep gezi parki konusuluyor ya, gerek devlet erkani, gerek siyasiler gerekse basin baska baska aciklamalar yapiyorlar.

bu olaylar ciktigindan beri kafama takilan bir soru var,

bir alternatif senaryo kurgulayalim ve yasananlari da soyle ozetleyelim;

gencler taksim meydanindaki gezi parkinda toplanmislar, oradaki agaclarin kesilmemesi icin protesto haklarini kullaniyorlar.

meydanda bir mehteran var, hep beraber fetih marsi esliginde alkisla "agaci kesme" sloganlari atiyorlar, "biz de fatih'in istanbul'u fethettigi yastayiz" sozleri yankilaniyor parkta.

ataturk kultur merkezinde "basbakanim seni cok seviyoruz, lutfen bize ve parkimiza sahip cik!" pankarti var, "yesili sev, dogayi koru" pankarti yer aliyor yaninda, bir baska kosede "bir milletin medeniyet seviyesi, uzerinde yasadigi topraklari agaclandirmasiyla olculur" yaziyor, diger bir yanda "sayin valimiz, buyuksehir belediye baskanimiz, sizler bu guzel sehir icin, bizler icin calisan, alin teri doken yetkililersiniz; bize, agaclarimiza, parkimiza sahip cikin!" yazan pankart var.

yore esnafi genclere su ve yiyecek veriyor, beraber parkta sarkilar soyluyorlar, cuma gunu cemaat bir arada parka gidip namaz kiliyor, genclerle hosbes edip birlikteliklerini kutluyor, protestoya dahil oluyorlar.

mevlit kandili geldiginde tum halk evlerinde degil parkta kucaklasiyor, hep beraber kandil simidi paylasip sohbet edip protestolarina devam ediyorlar.
basin bu goruntuleri yayinliyor, tum halk bu goruntulerden haberdar, herkes olaylari izliyor.

boyle bir alternatif senaryoda iktidarin uslubu ne olurdu? ilk 2 gun israrla ve bariscil olarak surdurulen protestolar bu sahneler ile devam etse idi o zaman burokratlar, siyasiler ne diyeceklerdi? ne yapacaklardi?

devlet mekanizmasinin artik 100 yillik kultur ile yogrulmus paradigmalardan, eski dinamiklerden, agir ve hantal burokratik sureclerden siyrilmasi gerekiyor. 90'lardan beri direndigi kulture adapte olmasi; 2000'lerde yok saydigi, hukmetmeye calistigi kulturu ogrenmesi; 2010'larda sahibi ve kontrol yetisi oldugu yanilgisina kapildigi internet ve bilisim alaninda son derece ciddi adaptasyon calismasi yapip kendini modernize etmesi gerekiyor zira gunumuzde varolan ve son 20 yil icerisinde hizla evrilen konjonktur ve buna bagli dinamikler devlet mekanizmasinin ve politikalarin istikrara, dengelere dayali statukocu tutumunu ciddi sekilde zorluyor.

istikrar ve dengenin bozulmasini onden gorebilen, hizlica farkeden dis mihraklar ve uc unsurlar devlet refleksinde varolan hantalligi leyhlerine konumlandirarak olaylari karisikliga yonlendirip kendi cikarlarina yonelik dezenformasyon ve buna dayali calismalar yurutebilecekleri zemini yaratmis oluyorlar. oysa sosyal medyayi goren ve bunun uzerinde tam bir hukmunun olamayacagini bilen organlar yer alsa varolan yapida, 26 - 27'sinde baslayan trafigi gordugunde cok ciddi birsey olmadigini dusunur, pas gecerdi. 28'inde yasanan olaylardan sonra gerek telefon gerekse sosyal paylasim trafigi bu olaylari degerlendirmesini gerektirecek uyarilari kendisine verirdi, 28'i sonrasi 29'unda olusan zemini gordugunde ise bir tepki vermesi gerektigini farkeder, devlet icerisindeki sinir uclari dogru sinyalleri gereken yerlere servis ederlerdi.

yasadigimiz surec bugunlere gelmeden 29'u aksami yapilacak bir aciklama veyahut iktidarin tercihine gore mudahale ile son derece hizli sekilde sonlanir, 3. ve 4. gun artan kalabaliklar ile birlikte iyi niyetin arasina karisan provokasyon amacli topluluklar ve olusturulan dezenformasyon agi konumlanamadan olaylar son bulurdu.

oynanan oyunlar deniyor ya hani, bir gun yukarida yazdigim alternatif senaryoda anlatilan veya daha muhafazakar tablo ile hazirlanmis bir oyun kurgulanmayacaginin garantisini kim verebilir? varolan iktidar partisinin oy tabani ile iliskisini kesmek veyahut kendi secmeni ile karsi karsiya gelmesine sebep olabilecek durumlar yaratmak tarihte de ornegini gorebilecegimiz olaylari dogurdugu gibi ic karisikliklar hatta ic savasa giden sureci yaratan belirsizliklere ve gerginliklere neden olabilir.

tum bunlarin onune gecmek icin son 20 yilda gelisen dinamiklerin ve olusan dengelerin farkina varmak, devletin sinir uclarini bu alanlarda da olusturmak ve hassasiyet kazandirmak, buradan gelen tepkileri de tipki diger sinir uclarindan gelen uyarilar gibi dikkatle, ciddi sekilde degerlendirmek gerekiyor.

"basbelasi!" diyerek elin tersi ile itmeden once iki kere dusunmekte fayda var.

gezi parki, kendimce.

2013-06-08T05:33:00.002+03:00

28'inden beri yasanan olayin, yanan canin, gordugumuz ve gorecegimiz zararin, dokulen kanin haddi hesabi yok.

ne kadar masum baslamisti hersey, "biz park istiyoruz" ne kadar basit, ne kadar masum bir istek? bu kadar masum bir istek, icinde politik soylem barindirmayan, idelojisi olmayan, park isteyen bir topluluk.

ilk gunden beri gelen tum goruntuleri izlemekten, yazilanlari okumaktan gozlerim kan canagina dondu, arada kendi fikirlerimi yazmazsam, kendi tarihceme not dusmezsem rahatsiz olacagimi farkedip akisin en yavasladigi 4:30-5:00 sularinda yazma karari ile erteleye erteleye bugune kadar oteleyebildim.

insanlar toplandi taksimde, bir araya geldiler, cimenlere oturdular. hani avrupadan, turkiye'de bir kac universiteden kareler gorurduk, amerika'daki parklardan kareler gorurduk ya, insanlar otururlardi, guler, sarki soyler eglenirlerdi.

turkiye'de bir protesto vardi, insanlar guluyor, egleniyor, sarki soyluyorlardi, kitap okuyorlardi beraber, "taksim'de bir tane parkimiz var, almayin onu bizden" diyerek. sonra?

persembe sabahi ilk taarruz geldi, genclere karsi taarruz baslatti polis ve onlari parktan uzaklastirdiktan sonra cadirlarini yakti. kizdi gencler, buna ragmen tek yaptiklari tekrar parkta toplanmak ve daha eglenceli, daha senlikli sekilde protestolarina devam etmek oldu. gencler tarafinda degisen ne miydi? daha kalabalik oldular, daha cok eglendiler cunki her renkten, her cesitten insan katildi. sadece gencler degildi artik, teyzesi, yaslisi, cocuklusu, cocugu da oradaydi. karadenizinden akdenizine, egesinden orta anadolusuna kadar bir suru bolgenin insani oradaydi. tulumlar calindi, horonlar tepildi, gulundu, eglenildi.

ortaligi cok dagittiklarini dusunerek copleri toplamaya basladilar sabaha karsi 4 gibi, bir belediyenin gundelikci isciler gondererek temizletmeye kalkmasindan rahatsiz oldular, biz dagittik, biz toplariz dediler.

onlar copleri toplarken 2. saldiri daha da siddetli geldi. polis tekrar taaruza gecti, insanlar panik halinde kacismaya calisirken parkin emektar merdiven basamaklari kaldiramadi onlari, uzerlerine coktu. yaralananlar, gazdan etkilenenler, astim/sara krizi gecirenler.

bu ulkenin gordugu belki de gelecekte gorebilecegi en modern protestoydu ilk 2 gun izlediklerim. hani demokrasi, demokratik protesto hakki diyoruz ya, o kadar kafa patlattim turkiye, dunya diye; bana deseler boyle bir sey olacak, "hadi len oradan!" der, biraz da azarlar gonderirdim. aklimin ucundan gecmezdi.

sonra mi ne oldu? daha da kalabalik hale geldiler, kalabaliklar artmaya basladikca provokasyon ve dezenformasyon da artmaya basladi.

cuma gunune ait ertugrul gunay'in (eski kultur ve turizm bakani) ilginc tespitleri var,

“Cuma günü orada namaz kılınacaktı ve bu eylemlerin İstanbul’da sadece AK Parti karşıtlarının işi olmadığını, İstanbul halkının, AK Parti’ye oy vermiş bir çok insanın da ortak eylemi olduğu ortaya çıkacaktı. Bundan sonra o parka müdahale etmek çok zor hale gelecekti. O engellendi. Bu çok kasıtlı bir davranıştır. Bir Cuma birlikteliğini engelliyorsunuz. Ne için? Oraya yapacağınız rant merkezini korumak için. Bu kabul edilmez bir şeydir. Orada bambaşka bir eylem var. Türkiye insanına çok tanıdık bir başka dayanışma sergilenecekti ve parka müthiş bir dokunulmazlık kazandıracaktı. Bunu aynen bizim anladığımız gibi başkaları da anladı. Aslında bu ihtimale müdahale ettiler.”

diyor gunay. bu soyledikleri yenilir yutulur seyler degil.

ilerleyen gunlerde burokratlarin bir kismi aciklama yapti, basbakanindan ilgili bakanlarina, en sonunda koske kadar yayilan aciklamalar silsilesi geldi.

gunden gune provokasyonlar artmaya basladi, taksim'de insanlar haklari olan protestolarina devam ederken gumussuyu'nda provokatorlerin yarattigi catismalar, kizilay'da insanlar yerlere yayilmis kitaplar okuyup "parklara dokunmayin" derken ara sokaklarda provokatorlerle yasanan catismalar gorulmeye baslandi. (o alanlarin tamami provokatorler ile kapliydi diyemeyecegim gibi "sadece protestocular var" da diyemiyorum ne yazik ki)

ulkenin her tarafi kaplanmisti gecen gunlerin sonunda, neyle mi? protesto hakkini kullanan, taleplerini duyurmaya calisan insanlar, provokatorler, yalan haberler ile yonlendirilen bir kesim, olayi sadece siyasi olarak degerlendirenler, sessiz kalanlar ve tarafsiz olanlarla.

hani birlik, beraberlik deniyor ya, ana akim medyanin pazar gunu olayi mansetlere tasimasi ile birlikte ulke bolunuvermisti coktan.

basinin onemini gorduk bir defa daha, herhangi bir vesayet altinda kalmadan, kendi vesayetini de olusturmamayi becermis haber organlarina ihtiyaci vardi ulkenin. bu ulkede ne yazik ki boyle basin kuruluslari yok.

olsaydi?

insanlar orada yasananlari tum netligi ile gorecekti, ilk gunlerde yasanan protestolari da net sekilde gorecekti, sonrasinda protestolar devam ederken kutlanan mirac kandilini de gorecekti, provokatorleri ve provokasyonu da gorecekti, dezenformasyon yapamayacakti kimse, neden? basin verecekti cunki cevabini. tum ulke nefes alacakti ve dogru bilgiye ulasacakti, onun yerine ne yaptilar? yazdiklari haberlerle, yaptiklari yorumlarla halki kutuplastirmaya, gercek bilgiden uzaklastirmaya ve taraf olmaya mecbur ettiler. cok isterdim aralarinda "sunu tenzih ederim" diyebilecegim biri olsun, yok.

siyaset? o da ilk gunden beri boluk porcuk.

bulent arinc diyor ki:

"Polisleri suçlayabilirsiniz ama gerçekçi olmaz. Polis nihayet görevli. Aldıkları aldıkları talimatı yerine getiriyor. Fiili saldırı olduğunda ellerindeki imkanları kullanmak zorundadır. İçişleri bakanlığı olaylar sırasında şiddet kullanıp kullanılmadığnını teftiş için soruşturma başlatmıştır. 6.idare mahkemesi yapılaşmanın durdurulmasına karar vermiştir. Ben mahkemenin kararını yerinde ve isabetli buluyorum. Buna idare uymak zorunda. En azından burada ne yapılıyor? Topluma en güzel şekliyle anlatılmalıdır. Her kafadan ses çıkmamalıdır. Avm mi yapılacak? Yol genişletme mi yapılacaktır? Yoksa başka bir şey mi yapılacaktır? Orman Bakanı'nın ifade ettiği gibi yerinden ağaçlar sökülüp binlercesi mi dikilecektir. Bu konuların rahat ve huzurlu biçimde anlatılarak insanların ikna edilmesi lazım. "Biz burada AVM istemiyoruz" diyenlere biber gazı sıkmak yerine "Biz burada şunu yapmak istiyoruz, yanılıyorsunuz, işin doğrusu budur" diye ikna edici çalışmalar yapılmasında fayda görüyorum. Yaşanan yaşandı. Belediye ve Kültür Bakanlığ'nın İstanbul halkına borcu var. O borç da şudur. Biz Taksimi Yayalaştırma çalışmaları içinde Gezi Parkı'nda şunu yapmak is tiyoruz. Ağaç katliamı yapmayacağız. Park olacak. Buradan sökülecekler başka yerde hayat bulacağının teminatını veriyoruz. Duyarlılığınızı paylaşıyoruz. Olan bitenlerden özür diliyoruz"

muammer guler diyor ki:

Müdahale ederken tabiki orantılılık ilkesi esastır. Bunlar açıkça ifade edilmiştir. Esnafa çevreye kamu malına verilen zarara, illegal örgütlerin zararlarına, taşlı molotoflu şiddete rağmen güvenlik görevlileri görevini yapmaya devam edecektir. Yanlış yapan varsa gerekli işlemin yapılacağını tekrar ifade etmek istiyorum.
Bu vesileyle eylemlere katılan ve amacı demokratik tepkisini ortaya koymak olan sağ duyulu vatandaşımıza teşekkürlerimi ifade ediyorum. Polisimize destek olan, marjinal örgütlerle kendilerini farklı yerde tutmaya çalışan insanlar var. Olaylara müdahale esnasında yetkisini aşan polislerle ilgili tespitler devam etmektedir.
Demokratik hak aramayla başlayan bir eylemi sabote etmek isteyen provokatörlere fırsat verilmemesi gerekiyor.
Bu olayları provoke etmek isteyenlerin iki amacı var. Birincisi daha büyük eylem yapmak isterler. Karşı şiddet olgusunu talep ederler. Her iki olayda da kaybeden ülkemizdir. Toplumun bütün kesimleridir ve toplumun huzurudur.
Bizim toplumumuz haksızlığa karşı tepki koymayı bilmektedir. İtiraz etme ve fikir beyan etme hepimizin hakkıdır. Hak arama için ortalığı yakıp yıkma teşebbüslerine izin vermemizi de kimse beklememektedir. Halkımızın can ırz güvenliğini sağlamak gibi anayasal görevimiz vardır.

recep tayyip erdogan diyor ki:

"Hiç kimsenin, ama hiç kimsenin bu ülkede hukuksuzluk yapmasına, demokrasiye kast etmesine, vandallıkla yakıp yıkmasına, şehirlere, kamu mallarına, insanımıza zarar vermesine göz yumamayız. Şimdi, Gezi Parkı'nda sayısı 15'e bile varmayan ağaç için yapıldığı söylenen gösteriler bugün arkasında 3 kayıp bıraktı. 2 gencimiz hayatını kaybetti, bir başkomiserimiz şehit oldu. Şimdi ben buradan bir şey söyüyorum. Kardeşlerim; bu gençlerin ölümü ne kadar önemliyse benim polisimin ölümü, şehadeti de en az onlar kadar önemlidir. Bu polis kimin polisi, neyin görevini yapıyor? Bu ülkede can güvenliğimizi sağlamak için görev yapıyor. Yeri geliyor teröristin karşısına dikiliyor, yeri geliyor anarşistin, vandalizmin karşısına dikiliyor. Birilerinin işine tabii ki bu gelmeyecek. Ne diyorlar; 'Polisi çekin'. Ne olacak? Burası yol geçen hanı değil, bu ülke Türkiye Cumhuriyeti Devleti'dir. Kamu kurumlarına, kamu araçlarına, sivil vatandaşlarımızın araçlarına varıncaya kadar, insana varıncaya kadar herkese saldıranlara karşı polisimiz görevini yapmıştır. Yeri gelmiş, aşırı güç kullanmış olabilir. Onlarla ilgili talimatımızı verdiğimizi söylemiştim. Başbakan vekilim de bunu söyledi. Konuyla ilgili İçişleri Bakanım gereğini yapıyor. Takipçisidir. Fakat kimsenin bunlar üzerinden bize saldırmaya da hakkı yoktur. Kardeşlerim, başkomiserimizin daha doğmamış bebeği anne karnında yetim bırakıldı. Çoğu polis, bine yakın vatandaşımız yaralandı. Şehirler yağmalandı, dükkanlar yağmalandı, esnafa zarar verildi. Bunlar Türk bayrağını yakacak kadar azgınlaştılar ve utanmadan, sıkılmadan Türk bayrağını gezdirenler bunlara ne yazık ki oyuncak oldu."

abdullah gul diyor ki:

“Türkiye'de herkesin düşüncesi, fikirleri, inançları, hepsi de saygıdeğerdir. Açık bir toplum içerisinde yaşıyoruz. Ve hepimiz farklı farklı düşüncelerimizi, görüşlerimizi, siyasi eğilimlerimizi, inançlarımızı, bunlara muhakkak ki saygı göstermemiz gerekir. Bu saygı ve sevginin şüphesiz karşılıklı olması gerekir. Herkes öz ülkesinde, kendi ülkesinde, en geniş şekilde kendisini özgür hissetmesi gerekir. Bunlara muhakkak ki saygı göstermemiz gerekir. Bu saygı ve sevginin şüphesiz karşılıklı olması gerekir. Herkesin kendi ülkesinde en geniş şekilde kendisini özgür hissetmesi gerekir.

Bu çerçeve içerisinde demokrasiler dediğimizde, demokrasilerle tabi ki seçimlerle halkın iradesi ile her şey, ülkeyi yönetenler ortaya çıkar. Ama demokrasi demek sadece seçim demek de değildir. Seçimlerin dışında da farklı görüşler, farklı durumlar, eğer itirazlar varsa bunların da çeşitli yollarla dile getirilmesinden daha tabi de bir şey olamaz. Barışçı gösteriler de tabi ki bunun bir parçasıdır. Bu anlamda son günlerdeki gelişmeleri bu çerçeve içerisinde görüyorum. Ve şunu da açıklıkla söylemek istiyorum ki, iyi niyetli olarak verilen mesajların da alındığının bilinmesini isterim. İyi niyetli olarak verilen mesajların hepsi alınmıştır. Bunların muhakkak ki günü geldiğinde gereği de yapılacaktır.

Zaten bunun işaretini de eminim ki hepiniz görüyorsunuz.
Yalnız, bundan sonra artık dikkatli olmak gerektiğine inanıyorum. Hepimizin tecrübeleri şunu göstermektedir ki, maalesef bu tip toplumsal olayların neticesinde illegal örgütler devreye girerler ve onlar esir alırlar ve çok yanlışlara sokarlar. Buna hiç müsaade etmemek gerekir. Bütün vatandaşlarıma sesleniyorum ki; herkes sağduyulu olmalı. Kurallara herkes uymalı ve itirazları görüşleri, varsa bunlar barışçı bir şekilde dile getirilmeli ki bunlar getirildi, bundan sonra hiç kimsenin kabul etmeyeceği imajlarımızı zedeleyici davranışlara da hiç müsaade etmemek gerekir”

yazdigim siralama aciklama siralamasi degildir, bu sekilde haberleri siralamak dogru bir davranis da degil cunki bu isimlerin tek aciklamalari bu yazida ornek olarak siraladiklarim degil. sizden ricam objektif olabilmek adina tum aciklamalari okuyun gercekten ilgileniyorsaniz, sonrasinda degerlendirme yapmak istiyorsaniz yine yapin, sadece bu yazida alintilananlar uzerinden soylem gelistirmek hatali bir davranis olur.

isimleri gecenler ise icisleri bakani, basbakan yardimicisi ve aciklamayi yaptigi sirada vekaleten basbakan, basbakan ve cumhurbaskani gorevi ile turkiye siyasetinde bulunan, sozleri son derece onemli burokrat, siyasetcilerdir.

daha once de degindigim unsurlardan biriydi bu, soylem birligi olusturulmasi, hizli reaksiyon verilmesi ile alakali muhattabinin bildigi seyleri soylemistim bir kac yazimda. tum aciklamalari izledigimde ak parti doneminde ilk defa basbakan'a dogru bilgi akisinin saglanmadigini dusundum, kaldi ki havalimani konusmasinda yer alan yalan trt haberine dayali "bayrak yaktilar" iddiasi ve dunki konusmasinda yer alan occupy wallstreet'e ve diger ulkelere iliskin cumleleri de bu dusuncemi fazlasi ile dogrular nitelikteydi. cumhurbaskani ve vekil basbakan'in israrli pozitif tutumuna ve itidal cagrilarina ragmen gerek siyasi reaksiyonun, gerek emniyet teskilatinin gerekse basinin farkli tutumlar sergiledigini gordum ki bunlarin tamami kutuplasmayi tetikleyen, olaylari korukleyen, provokasyonun ve dezenformasyonun zeminini olusturan unsurlar.

bugune geldigimizde?

gectigimiz pazar kapak olsun yayininda da belirtmistim, sag duyulu olmak, duydugumuza inanmak yerine arastirmak, bize empoze edileni kabul etmek yerine kendi ogrendigimiz, kendi arastirdigimiz, kendi bildigimiz ile karar verebilmek bizi birey yapar. eger birey olarak tepki vereceksek once birey olmayi basarmamiz gerekiyor. ben de dahil olmak uzere bu konuda soylem gelistiren insanlarin sozlerini benimsemek yerine kendi gorusunuzu olusturmali, kendi tecrubeleriniz ile birey olarak fikrinizi ortaya koyabilmeniz gerekiyor. "x diyorsa dogrudur!" algisi dezenformasyonun ve manipulasyonun temel zeminidir.

basbakan'in vermeye calistigi mesajlari ve bu mesajlari iletmeye calistigi kitleleri az cok gorebiliyorum ama "hizmetkari" oldugunu belirttigi ulke vatandaslarindan biri olarak kendi adima beklentim ayristirici, kutuplastirici ve otekilestirici soylemler yerine samimi bir sekilde insanlari birlestirmeye yonelik soylemler gelistirmesi, diger lobi faliyetleri ile ilgili olarak diplomasi ve burokrasi neyi gerektiriyorsa geregini yapmasi olurdu. sokaktaki masum insani, protesto hakkini kullanan insani harcayarak, yok sayarak savas vermek koskunde otururken askeri cepheye surmeye benzer zira. dun havalimanindaki karsilamada "vandalliga karsiyim" diyordu, cok dogru ve yerinde bir soylem, sonuna kadar imzami atarim, "yol ver gidelim baslarini ezelim!" dendiginde oradaki kitleye de "vandalliga karsiyim diyen bir basbakani yaren bellediniz, size diyorum ki vandalliga karsiyiz! siddete karsiyiz! eger bana karsi biraz olsun sayginiz, sevginiz varsa hosgoru yolunu benimseyin, kardeslik yolunu benimseyin, siddet yolunu degil!" demesini beklerdim. protesto hakkini kullanan, kamu malina zarar vermeyen, polisle catismayan, sadece ve sadece kendi taleplerini, seslerini duyurmaya calisan insanlarin secmen, partili, ideloji sahibi, karsit gorus, marjinal veya baska birsey olduguna aldirmadan once insan oldugunu hatirlamasi, cumhurbaskani'nin itidal cagrilari gibi soylemler ile halki birlige ve beraberlige davet eden aciklamalarda bulunmasini, konusmalar yapmasini beklerdim. olmadi, olamadi.

kamu malina zarar vermeyi, siddeti, otekilestirmeyi, insan hayatini hice sayar yaklasimlari, nefret soylemini benimsemeyen nice protestonun ulkemizde yasandigini gorebilmek bizim ulke olarak demokratiklesme yonunde, farkli sesleri duyabilme yonunde atabilecegimiz en buyuk adimdir. nasil ki havalimanlari, sanayi kuruluslari, ekonomik gelisimler bulundugumuz cografyaya, bu cografya uzerinde oynanan oyunlara, yapilan hesaplara inat guclu bir ekonomi, guclu bir ulke haline getiriyor, bu cesitlilik ve cok seslilik de demokratiklesme ve birliktelik anlaminda bizi dunyanin buyuk ulkeleri arasina sokacak adimdir.

umuyorum ki "hedef 2023" soylemleri arasinda bunlar da yer bulur, temenni olmakla kalmaz ve hayata gecer zira bunlarin gerceklestirilebilmesi icin 2023'e kadar beklemeye dahi gerek yok. bugun ilk adimlar atilmaya baslansa, onumuzdeki 2-3 yillik surec icerisinde tum ulkenin cehresi degisir.

bir de ufak not, yazmazsam ukte kalacak aklimin bir kosesinde;

"halk icin" diyerek belge yayinlayan redhack'in emniyet yetkililerinin isim ve numaralarini afise etmesi daha once akit ve diger uc soylem gelistiren basin organlarinin insanlarin fotograf ve adreslerini hedef tahtasi ile yayinlayarak hedef gostermesi ile ayni yaklasimdir ve ikisi de, hatta bu tarz tum davranislar kesinlikle kabul edilemeyecek, kinanmasi gereken, tepki gosterilmesi gereken davranislardir.

sadece bu ornekten yola cikarak, iyi olana iyi, kotu olana kotu demeyi basarirsaniz, dogruya dogru, yanlisa yanlis derseniz sahibinin, yapanin kim olduguna aldirmadan, o zaman gercekleri tum ciplakligi ile gormeye baslarsiniz ve sozunuzde muteber kalinir.

sadece sizin destek verdiginiz gorusten, sizinle ayni etnik kokenden, sizinle ayni fraksiyondan hatta sizinle ayni kandan oldugu icin dahi birinin hatasini, kotulugunu veyahut ayibini alkisliyorsaniz oturun kendinizi, yaptiklarinizi bir gozden gecirin derim. dogruya dogru, yanlisa yanlis diyebildigimiz surece tepkilerimiz, protestolarimiz hakliligini koruyacak ve umuyorum ki bir gun siddete bulanmadan, siddet ile sonlanmadan muhattap bulacaktir.

oh.

gulumseten tecrubeler

2013-05-30T18:09:00.000+03:00

blog yazilarini, ted videolarini vs'yi mumkun oldugunca takip etmeye calisiyorum. farkli bakis acilarina sahip olabilmenin en kolay yoluymus gibi geliyor bana niyeyse, farkli perspektifler, bir olaya dair bir cok degerlendirme, yaziyi yazanin veya anlatanin yorumlarina eklenen o izleyici/okuyucu yorumlari ve binbir turlu bakis acisi yuzunden hosuma gidiyor.

bu hafta yine linkler arasinda dolanirken once tolga'nin "lost in traslation" ardindan sina'nin "hayatimin en ucuz liderlik dersi" yazilarina denk geldim, okurken keyif aldim ve ister istemez kendi anilarimi yad ettim.

cogunlugu yuzyuze cay sohbetlerinde anlatilabilecek olmasina ragmen yakin donem girisim/yatirim sureclerine dair 2 tane ani hatirladikca tebessum ettirir, bahaneyi de sina ve tolga'nin yazilarinda bulmusken iki aniyi buraya not olarak aktarmak guzel olur;

zamanin birinde yeni hayata gecmekte olan bir girisim icin gece gunduz cabaliyorduk, surec zaten yeterince zorlu; ilk kurulus sancilari, personel bulmak cok zor, turkiye cografyasinda bir elin parmaklarini gecmeyecek profession'larda personel ariyoruz, yurt disi gorusmeler, anlasmalar, artan personel sayisi vs klasik bir startup kaosu mevcut.

tum bunlar yasanirken hem ofis ici personelleri takip etmesi hem de yonetici takima hatirlatmalarda bulunmasi icin idari mudur benzeri bir gorev ile personel alindi sirkete fakat alinan personelin ciddi bir uslup problemi vardi. (beni taniyanlar uslubumdaki rahatligi ve sertligi bilir, hani ben "uslup problemi vardi" diyorum, durum o kadar vahim; ) ).

gel zaman git zaman aradan gunler gecerken bir gun sirketin yatirimcilarindan biri, ki sirketin kurulusu icin ciddi yatirim yapmis (7 haneli bir yatirimdan bahsediyoruz), piyasada bilinen, sirket icinde de adi gecen yatirimcimiz ofis ziyareti yapmaya karar verdi, arada gun ici sohbeti dondu gelecek bi cay icilir sohbet edilir vs diye arkasindan islere daldik, aksamustu yatirimci ziyarete geldiginde sirketin o CEO'su, COO'su bir kac arkadas ve yatirimci ofisin ortasinda ayakta durmus sohbet ediyoruz, derken bu idari mudur benzeri yonetici titrine sahip arkadas mutfaktan bir sey aldi, donerken CEO yatirimciya donup "bak bu da X, yonetici olarak bize katildi gectigimiz gunlerde, cok guzel gidiyoruz" minvalinde birseyler soyledi yatirimciya, yatirimci tebessum ve jestle el sikisma amacli elini uzattiginda idari mudur olan arkadas omzuna iki patpat vurup "eee kim bu delikanli beni tanistirmayacak misiniz? yeni mi aldik ise? gorevi ne?" diyip gulumseyerek suratina bakmaya basladi, yatirimcinin el sikisma amacli uzattigi el havada, CEO, COO kirmizi yuzler ile donup kalmis, bense kahkahalar esliginde "o da bu sirketin kurulmasi icin gereken sermayeyi saglayan ana yatirimci" diyebildim ve kahkahalar atarak uzaklastim o sohbet grubundan.

hatirladikca "hire slow, fire fast" yaklasiminin neden onemli oldugu, sirket kulturunu personellerin olusturacagi, personel seciminin, ozellikle key personel seciminin ne derece onemli oldugu, ekip ruhunu, sirket kulturunu bozan personellerin neden hizla gonderilmesi gerektigini hatirlarim, istemsiz bir tebessum olusur yuzumde; )

yine gunlerden bir gun "su projeyi hayata gecirelim" diyerek surece basladik, kendi projemiz, kendi fikrimiz, ortaklar belli, paydaslar belli, gorev dagilimi belli. hersey gayet net sekilde kurgulanmis. karsilikli fikir teatisi icin bugun hala yatirimci olarak piyasada varolan oyunculardan bir kaci ile gorustuk, sohbet esnasinda fikrin hoslarina gittigini, dogru sekilde kurgulanir ve hayata gecirilirse gayet hos olacagini vs belirttiler, tam bu sirada yatirim tarafinda varolmayan bir arkadasimiz "ben bu isin icinde olmak isterim" dedi.

kendi aramizda bir sure tartistiktan sonra ilk kurulus masraflari + ilk hype'i yaratacak kadar butceyi yatirim olarak almanin isi kolaylastiracagi + angel investor ile ise baslamanin artilari konusunda mutabik kaldik ortaklarla, gittik gorusmeye.
gorusme sirasinda sirketin nasil kurgulandigi, ne is yapacagi, hangi donemde nasil ilerleyecegi, sureclerin nasil gelisecegi gerekli gereksiz ne kadar bilgi varsa aktarip sordugu tum sorulara net cevaplar verdik, cok hosuna gitti ve hemen yatirim surecini baslatmamizi soyledi.

alacagimiz yatirim (rakamlari tamamen atiyorum) $500.000 degerleme uzerinden %10 hisseye karsilik $50.000 olarak belirlendi, iki taraf okeyledi, sirket kurulus sozlesmeleri vs hazirlandiktan sonra yatirimcimizdan bir mail aldik ki mail'de "herseyin duzgun yapilmasini istiyorum, lutfen kurulus sermayesini benim yaptigim yatirim oraninda sirketin gercek degeri uzerinden gosterin" diyordu..

ortaklar arasinda uzun bir sessizlik oldugunu hatirliyorum, $500.000 sermaye gosterdigimizde biz bu sermayenin %25'ini odemek ile yukumluyuz ki bu para $125.000 ediyor, $50.000 yatirim alip $125.000'ini sirket kurlusunda devlete odeyip uzerine sermayenin artisi ile beraber gelen yukumlulukleri yerine getirmemiz gibi bir suru yasal zorunluluk var, uzun bir mail ile bunun olamayacagini, neden mumkun olamayacagini, nasil yasal yaptirimlar oldugunu vs'yi anlatmaya calistik ama kendisi "usulsuz is yapilacaksa ben olmak istemiyorum" dedi ve bunda diretti; )

yatirimin ilk asamasi olarak gonderdigi parayi kendisine iade ederek yollarimizi ayirdik.

ki bugun "yatirimcinizi secerken cok dikkat edin" gibi cumleleri sikca duyuyor olmanizin temelinde yatan bu ve benzeri binlerce tecrubedir.

siber guvenlik, siber ordu, siber tatbikat, peki sosyal muhendislik?

2013-01-23T08:08:00.003+02:00

su aralar cok moda, herseyin basinda bir siber var. kurulan komutanliklar, kurul, kurul ici kavgalar, yetki tartismalari, belgeler, politikalar, hepsi "siber".

siber guvenlik, ulusal siber guvenlik politikalarinin belirlenmesinde turkiye ilk calismalari yillar oncesinde yapmaya baslamasina ragmen bunlari sonuclandirmasi son bir kac yilda gerceklesebildi. simdilerde herkesten ulusal siber guvelik politikasi, taslak belgeler, yorumlar ve konuya iliskin dusunceler yukseliyor.

benim derdim ise siber olmayan kisim ile.

gecenlerde kapak olsun tv'de "e-devlet yapisi ve hizmetleri" adi ile bir program yaptik, o programda da degindigimiz birsey vardi;

"devlet, e-devlet yapisini tasarlarken "varolan hizmetlerin dijitallestirilmesini" esas alarak hareket etti ve varolan sureclerini duzenlemeden bu calismalara basladi" dedik.

simdi siber guvenlik politikalari belirlenmeye, ilgili kurumlar kismen olusturulmaya, kismen duzenlenmeye ve burokrasiye dahil edilmeye calisiliyor vefakat devlet kurumlari ile ilgili "sureclerin belirlenmesi ve denetlenebilir hale getirilmesi" kisminda hala ciddi soru isaretleri var.

okudugum tum belgelerde ve tartismalarda siber dunyaya ve bilisim guvenligi teknolojilerine yonelik egitim calismalari yapilmasi gerektigi, devletin bu alana yonelik tesvik olusturmasi ve varolanlari artirmasi gerektigi, siber guvenligin "savunma" ile kesinlikle saglanamayacagi, kesinlikle saldiriya yonelik bir ordu/birim kurulmasi gerektigi gibi seyler goruyorum.

peki biz varolan devlet yapisi ve konjonktur ile bunlari basarabilecek miyiz, yoksa bosa kurek mi cekiyoruz?

bir hacker grubu devletin kurumuna saldiriyor ve evraklarini caliyor, yayinliyor. ilgili evraklara sahip kurumun baskani canli yayina cikip satir arasinda diyor ki "bizi kapatacaklar, biz bu gordugunuz faydali isler yapan kurumuz buna da dikkat cekmek istiyorum, buna vesile oldugu icin gruba da tesekkur ederim", baska bir canli yayinda "bilisim sistemlerine sizilmasindan cok iceriden bilgi sizdirilmasindan supheleniyoruz" deniliyor, baska vakalarda da benzeri sizma haberlerinin yer aldigini goruyoruz.

evet, verinin bulundugu yer siber dunya olabilir, saldirilar buradan geliyor olabilir, buraya yonelik politika belirlemek gerekiyor olabilir bunlarin hepsi cok guzel ama tum bu sistemlerin nihai olarak yoneticileri, kullanicilari ve fayda saglayicilari insanlar ve nedense kimse insan faktorunun uzerinde durmuyor.

biz su anda tartisilan baglamda mukemmel bir siber guvenlik yapisi olusturdugumuzda;

kritik bilgiye erisme yetkisi olan burokratlarimiz fuhus goruntulerinin cekilmesine sebep olup santaja ugrayarak evraklari vermeyecekler mi elleri ile?
milletvekilleri veya parti baskanlari, kurmaylari ile ilgili goruntuler, belgeler uzerinden onlari caydirmaya yonelik, onlardan bilgi sizdirmaya yonelik operasyonlar duzenlenmeyecek mi?
askerlerimiz fuhus cetelerinin agina dusup devlet sirlarini ifsa etmeyecek mi?
bir turkiye gercegi olan kadrolasma problemi, her siyasi otoritenin kendi kadrolarini olusturmasi ve bu kadrolarin gorev tanimlarini hice sayarak belirli dusunce sistemlerine hizmet ediyor olmasi turkiye'de yasadigimiz bir cok krizin sebebi olmadi mi? bu personellerin cogu icin gorevden, sorumlusu oldugu isten once "kadrolasmayi gerceklestiren" kesimin sozleri etkin olmadi mi yillarca?
"yandas" kelimesine asina olmadik mi hem is surecleri ve ihalelerde, hem basin kulturunde?

biz o mukemmel, tarifi yapilan siber savunma agini kurdugumuzda insan faktoru ne olacak kimse buna deginmiyor.

kamu icerisinde bilisime yonelik bir hayli altyapi kurulumu gerceklesiyor, modernizasyonlar, alimlar, projeler vs. peki kamu icerisindeki bilisim personeli ne kadar yetkin?

guvenlik ile ilgili beylik "bir zincirin en zayif halkasi" ornegini hepiniz biliyorsunuzdur. peki "ULUSAL" bir politika belirlerken, tum ulke alt yapisini zincir olarak birlestirecek cozumler onerirken, buna yonelik ilgili bakanliklardan, yetki sahiplerinden cozum isterken kurmaya calistiginiz zincir ne kadar guclu? en zayif halkalari neye gore belirlediniz? nasil tespit ettiniz?

bu sorularin hicbirinin cevabi yer almiyor.

kamu kendi icerisinde bilgi paylasimindan aciz, bir kurum gidip dunyanin parasini vererek proje gelistirme, alt yapi kurulumu ve entegrasyon yapiyor; baska bir kurum "AYNI" projeye ihtiyac duydugunda ihaleye cikiyor ve o know how'i tekrar satin alip amerika'yi yeniden kesfediyor.

ayni kurum icerisinde ayni sistemi kullanacak daireler dahi birbirleri ile gerek sistem, gerekse bilgi birikimini paylasmayi tercih etmek yerine ayri butceler ile ayni isleri yapan sistemleri kuruyorlar.

peki sistemlerde tekillestirme, yetki dagilimlari, kullanici tekillestirmesi, sistem merkezilestirmesi ne olacak? dedigimde herkes bos bos suratima bakiyor ama aradan bir dakika gecmeden "ulusal siber" diye basliyorlar cumleye.

ne sibermis arkadas!

2000'lerin basiydi, e-devlet yapilari ve internet tartisiliyordu ve o zaman "sizler bu zihniyetle e-devlet sistemleri kurmaya kalkarsaniz o e-devlet ortamlarinin yoneticisi siz olmazsiniz, zira kimse hukmedemedigi alanin yoneticisi olamaz" benzeri birsey soylemistim. su anki duruma bakisim ve gidishat da ne yazik ki cok farkli degil.

devlet kurumlarindan bilgi sizmasi/calinmasi ve sonrasindaki surec.

2013-01-08T12:14:00.000+02:00

gerek e-devlet yapilarinin yayginlasmasi, e-posta kullaniminin artmasi ve is yurutme/is sureclerinin vazgecilmezi haline gelmesi; gerekse evrak yonetim sistemi, surec takip sistemi gibi yazilimlar ile kurum ici sureclerin bilgisayar ve internet odakli cozumlere kaymasi ile birlikte ozel sektor ve kamu kuruluslarinin hackerlarin hedefi haline gelmesi de kacinilmaz oldu.

Turkiye ozelinde degerlendirirsek; yakin gecmise baktigimizda bugun gundeme oturan YOK dokuman yonetim sistemine yonelik saldiri; disisleri bakanligina yonelik saldiri; ulastirma bakanligi, btk, tib, tubitak servis reddi saldirilari; btk bilgi servisi saldirisi, TSK personeline ait bilgilerin calinmasi gibi bir cok ornegi hatirlayabiliyoruz.

bu olaylardan bir tek disisleri bakanligi saldirisi sirasinda kriz masasi kuruldu fakat kurulan masanin birincil amaci olayin sorumlularini bulmakti ki kriz yonetimi sirasinda atilmasi gereken en kucuk adimin "ana odak" haline getirilmesi son derece yanlisti.

YOK'ten calinan evraklar ekseninde kriz masasi olusumu ve gercek senaryo uzerinden olasi ilerleme adimlarini yorumlamayi deneyelim;

60.000 evrakin calindigi sosyal mecralar ve bazi basin organlari tarafindan duyuruldu, ardindan YOK ilgili servisi erisime kapatti ve ic incelemelerini baslatti, bu sirada saldiriyi gerceklestiren grup evraklari ayiklayarak iclerinden bazilarini yayinlamaya ve gundem olusturmaya basladi.

burada devlet refleksi iki sekilde isliyor,

1- inkar,
ulastirma bakanligi ve bagli bazi birimlerin yasadigi servis reddi saldirisinda ilk basta bakanlik yasanan olayi inkar etti vefakat olayin yasandigi saatler icerisinde duruma sahit olan basin ve halk karsisinda "durumdan bihaber" goruntusu cizmek disinda bir ise yaramadi.

2- sessizlik,
arka tarafta olay ile ilgili reaksiyon verilirken (arastirma ekipleri, telefon gorusmeleri, vs) kamuoyu nezdinde sessiz kalarak olayin tarafi olmamayi tercih ediyorlar ki bir cok krizde izlenebilecek alternatif yollardan biridir ama "her zaman" degil.

donduk YOK ve evraklar mevzusuna,

evraklarin sizdiginin farkedilmesi ile birlikte mudahale edebilecek kurumlar (MIT, BTK, EGM/bilisim suclar, EGM/istihbarat vb gibi) arasinda belirlenmis ilk mudahale ekibinin durumdan haberdar edilmesi suc arastirmasi ve sonrasinda yasanacak olasi sizmalara karsi atilacak adimlardan birisi.

bu sirada sizma yasanan sistemin belirlenmesi, hangi sistemlerden nelerin sizmis olabileceginin belirlenmesi, sorunun lokalize edilip tam tespitinin gerceklestirilmesinin ardindan risk analizi surecinin baslatilmasi son derece onemli. evet, bilgilerinizi caldirdiniz fakat hangi bilgilerinizi caldirdiniz, bunlarin icerisinde kritik neler vardi, neleri, hangi kurumlari etkileyebilir gibi onemli soru basliklari belirlenip bu soru basliklarina cevap aranmali.

YOK icerisindeki sizma dokuman yonetim sistemi kaynakli oldugu icin "gizli/cok gizli" ibareli evraklarin barindirdigi bilgiler hizlica analiz edilmeli, bu evraklar icerisinden sorun teskil edebilecek unsurlar var mi; evraklara konu olan kurum ve burokratlar kimler, hangi kamu kurumlari, burokratlar ve hukumet uyeleri bu aciklamalardan etkilenebilir, sonuclari neler olabilir analizi yapilmali.

bu analiz sonucunda elde edilen risk analiz raporlarindan hareketle kriz masasina bagli hukuk grubu ve basin/halk sozculugu ile ilgili grupla bilgi paylasilmali, ilgili kuruluslar ve burokratlara bilgi notlari gecilmeli, olasi bir aciklama durumuna karsi metinler hazirlanmali, resmi sayfalardan duyuru yapilmasi ihtimaline karsi metinler hazirlanmali ve hazirda tutulmali.

bu surecler olayin gelisim surecince proaktif tutum sergilemek acisindan an be an, yasanan sureci de goz onunde bulundurarak guncellenmeli ve aciklama durumunda gundemi yakalayabilmeli. (12 saat onceki gundemi baz alarak yapilacak aciklama arada gecen 12 saat icerisinde ortaya cikan yeni dokumanlardan bi haber kurum/burokrat goruntusu cizer ki bu da krizi yonetemediginizi gosterir).

burada onemli olan unsur "aciklama yapma zorunlulugu" olmamasi, hicbir sekilde kriz durumunda "mutlaka aciklama yapmak zorundasiniz" gibi bir kural yok, hatta basta da belirttigim gibi sessizlik de cogu zaman kriz yonetiminin onemli unsurlarindan olabiliyor vefakat; olasi aciklama durumunda tum birimlerin tek bir merkez uzerinden yayilan bilgi ve guncellemeleri takip ediyor, birbirini dogrulayan, butunlesik yapi icerisinden iletisim kuruyor olmasi gerekir.

su ana kadar ki gidishata baktigimizda bir kriz masamiz var, bu yapi icerisinde ilk mudahale ekibi olarak istihbari suc arastirma ve mudahale organlari; hukuk birimi; basin/halkla iliskiler birimi; evrak analizi yapacak calisma gruplari gibi unsurlari konumlandirdik.

surecin analiz ve arastirma asamalari tamamlandikca olusturulan raporlar kriz masasi ile paylasilir. kriz masasi:

kritik belgelere konu olan kurum ve burokratlara gereken bilgi notlarini olusturur ve bilgi servis eder,
hukuk grubu ile bu evraklari paylasir, yasadisi, sorusturmaya konu olabilecek veya hukuki yaptirim gerektirecek unsurlar varsa bunlarin belirlenmesini saglar, onlardan gelecek rapor dogrultusunda stratejisini belirler,
basin/halkla iliskiler grubu ile gerekli bilgileri paylasarak olasi aciklama ve basin uzerinden yurutulecek calisma icin gerekli soylemleri, yayinlari hazirlatir,
ilk mudahale ekibi ile durumun ilerleyisi hakkinda bilgi alisverisinde bulunur ve krizin boyutu, ne kadar genisleyebilecegi vb gibi konularda gorus alisverisinde bulunur. ( saldiriyi gerceklestiren grubun yaptigi "valilik sirasini savdi" aciklamasi valiligin de sistemlerine girildigini mi isaret ediyor, baska hangi kritik sistemler tehlike altinda veya bu belgeler yayinlanirken olusturulan gundem ve yayilan soylemlerde isaret edilen unsurlar neler gibi.)

bunca calisma "tum evraklar calinmis, olan olmus artik, bosverin basini falan suclulari yakalayalim!" zihniyetinden kaynakli olarak cogu olayda yapilmiyor vefakat kriz masalarinin en onemli islevleri bu tarz surecleri dokumante etmek ve tecrube arsivi olusturmaktir.

ilerleyen surecte benzer bir kriz yasandiginda checklist'ler ile, workflow'lar ile hangi durumda ne adim atilir, ilk yapilacak nedir, bir sonraki adim nedir gibi surecleri belirlemenizi saglar ve hafiza olustururlar.

gelelim olayin diger boyutuna;

YOK oldukca ciddi butceye sahip, ozellikle gecen yil ag alt yapisi, guvenlik alt yapisi, modernizasyon ve dijital arsiv alanlarinda calisma yapmak uzere yuksek butce aldilar. bu kadar genis sorumluluk alanina sahip, boyle kritik bir kurumun "gizli/cok gizli" ibareli evraklari internete acik dokuman yonetim sisteminde tutuyor olmasi kamu kurumlarinin guvenlik politikalari acisindan tekillestirmeye ne kadar muhtac oldugunu gozler onune seriyor. vizyon koyucu herhangi bir oyuncu olmadigi gibi sureclerin nasil yonetilecegi, bu tarz kritik sistemlerin nasil konumlandirilacagi, hangi kurumda hangi kritik sistemlerin oldugu ve bunlarin guvenliginin nasil saglandigi gibi sorulara cevap verebilecek bir mercii yok ki bir sure daha olmayacak gibi gozukuyor.

bireysel merak: acaba ilgili sistemi kim gelistirdi ve kimlerin imzasi ile devreye alindi "gizli" ibareli evraklari barindiran internete acik sistem.

temennim kritik oneme haiz bilgileri barindiran kurumlarin yasanan bu tarz olaylardan ders almasi ve hizli sekilde gereken tedbirleri hayata gecirmesi.

2013, dead or alive.

2012-12-31T09:36:00.000+02:00

hic kitap okumayan bir adam nicin merak eder seneye yazilacak kitaplari?

bu dunyada bile yasamayi beceremeyen nicin merak eder diger gezegenlerdeki hayati?

gecmis ve bu gun ne zaman bitirildi de gelecek sorgulaniyor?

isler hala kallesce hallediliyor ikili ve uluslararasi iliskilerde... her ulkenin sinir komsulari dost ve kardes dusman ulkeler. dogru duzgun top bile oynayamiyorlar kavgasiz!

oyunlari savas gibi gorenler savasi da oyun gibi goruyor elbet..

ayni kadina sevdalananlar birbirini vuruyor, ayni seyden nefret edenler can ciger arkadas..

bir seyi, bir kadini, bir erkegi ya da bir ulkeyi sevmenin cezasi olum bile olabiliyor bazi..

2002 / bana bir seyhler oluyor. altan erkekli.

murat cemcir: kardesim iste ne olursa olsun gene de ozluyor insan..

ahmet kural: ...

murat cemcir: hic nefesini bos yere yorma ahmedim, neyini ozluyorum, niye ozluyorum bilmiyorum ki, ozluyorum iste..

hani her hafta halisaha macinda yenilip, ertesi hafta yine o sahaya cikmaya benziyor benimkisi. ben ya oyunun kendisini seviyorum, ya da maci kaybetmeye o kadar cok alismisim ki! koymuyor artik.

giden gidiyor ya kardesim, sen zannediyor musun ki kalan kalabiliyor? ilk o gidiyor, gitme demiyor ya, ilk o gidiyor.

ahmet kural: ♪♪♫ parca parca, ♪ olmus gonlum. ♪ kirilmis bir kadeh gibi yerde.. ♫♪♪

murat cemcir: nerede ne yapiyorlar acaba sevdiklerimiz, sevgililerimiz.. onlar da bizim icin ne yapiyordur acaba diyor mudur?

ahmet kural: mutlulardir herhalde?

murat cemcir: onlar da mutlu olsunlar! varligimizla mutlu olamayanlar yoklugumuzla mutlu olsunlar ki bi sike yarasin gidisimiz!

2012 / isler gucler. ahmet kural, murat cemcir.

tuba: yazarim sana.

emin: yazma!

o zaman, o zaman bekliyor insan.

e buraya az insan geliyor, cok insan gidiyor. kalan da bekliyor ama.. bazen cok uzun bekliyor...

yani hani mesela zannediyorsun ki bir yoldan birisi gelecek. bos, uzun bir yol. devamli ona bakiyorsun. sonra kimse gelmiyor...

yazma, bosver.

tuba: ben seni hic unutmiycam...

2003 / vizontele tuuba. yilmaz erdogan, tuba unsal.

tini:

2012

avea ve platinium musteri anlayisi

2012-12-29T23:05:00.002+02:00

uzun suredir avea hat kullaniyorum, bu yaza kadar da ciddi bir problem yasadigimi soyleyemem acikcasi. bir ara aradilar, odedigim faturalar vs itibariyle platinium musteri oldugumu ve bir takim ayricaliklardan faydalanacagimi soylediler ki ben ciddi olduklarini dusunmustum, meger baya dalga geciyorlarmis.

tesaduf edenler bilir, yazlari firsatini bulursam altinoluk'a kacar oradan calisirim, bu sene kopru bakimlari vs'yi de bahane edip 2-2.5 ay kadar orada gecirdim, bu surec icerisinde bolgede TTNET ile ugrasmak cok belali oldugundan (kafasina gore hat acan, durmadan kesilen, kalitesiz vs) adsl almak yerine telefonumda nasilsa data paketi var, 3g modem de var hallederim islerimi dedim, aradan 10 gun gecti, gecmedi ki 3g hattim kapandi, goruntude 3g olmasina ragmen gectim sayfa acmayi mail basliklarini bile cekemez, goruntuleyemez hale geldim. musteri hizmetlerini aradigimda 10GB uzeri data kullandigim, maksimum odeyebilecegim tutara ulastigim ve bu sebepten odemenin sabitlenerek hizimin dusuruldugunu ogrendim.

bir cok musteri icin koruyucu tedbir gibi gozuken bu durum seyahatlerde tum islerini internet uzerinden yuruten, yurt disi gorusmeler yapan, "platinium" sifatini alabilmek icin (kendi kriterleri) 250TL ve uzeri fatura odeyen abonelerine karsi yapilmis dusunulmemis bir senaryo gibi geldi. anlattim durumu, kullanimimi, gerekcelerimi, bunun boyle 1-2 ay daha devam edecegini hatta normal surecte de 4GB paketin yetmedigi ve defalarca asim yaptigimi vs'yi ve bana verdikleri platinium sifatinin "ayricalik" kismindan nasil yararlanabilecegimi sordum.

onerdigim:

* varolan aboneligime ek ihtiyacim kadar yeni data paketi satmalari;
* ara fatura keserek odeme yapmami saglayacak bir cozum uretmeleri ve benim sifirlanmis kullanim ile devam etmem
* tanimli olan disinda baska paketleri alarak bu sorunu cozume ulastirmam

gibi cozumlerin hicbirinin mumkun olmadigini ogrendim ve seyahat boyunca ayni cileyi yasayarak devam ettim ki bu kafamda "platinium", "ayricalik", "yuksek kullanimli musteri" gibi seyleri avea'nin nasil tanimladigini sorgulamama sebep oldu ama cok da uzerinde durmadim zira 3 aylik toplam kullanimim ~45GB civariydi ve gercekten planlanmasi gereken bir olasilik oldugunu dusunmedim.

gelelim gectigimiz 3 haftalik surece;

zaten odedigim faturanin yuksek olmasi sebebi ile arkadasim donup "iphone 5 kampanyasindan yararlansana, su anda odedigin faturayla telefonu aliyorsun ustune kara geciyorsun" dedi, baktigimda kullandigim paketlerin ustune 1000 sms'lik bir ek koyarak 159 liraya veriyorlar, e mantikliymis dedim ve avea'yi aradim.

anlattim, fiyatlari sordum, ne zaman teslim edebilirsiniz dedigimde "herhangi bir bayimizden alabilirsiniz, gitmeniz gerek" cevabi ile karsilastim ki turkcell bu surecte "getirip teslim edelim hatti bize tasiyin" diyerek, hakeza vodafone "zaten calisiyorduk" kisvesi altinda ayni teklifi sunarak citayi yukseltmisti. cok sorun etmedim (hic huyum degil yine sabir timsalini oynamisim gereksiz yere) ve bayiye gitmeye karar verdim ama once elinde telefon olan avea bayi bulmak gerekiyordu ki avea bu konuda dahi bilgi sahibi degil, musterinin tek tek arastirmasi gerekiyor.

tesaduf o gun atasehir paladium alisveris merkezine gittim, avea bayine denk geldim, sordugumda "sadece pesin satis icin iphone 5 var, sozlesme ile satis icin yok" gibi abuk bir cevap aldim ki bunu da avea'ya internet yordami ile bildirdim, garip geldi zira. AVEA markasi adi altinda satis yapan bayi AVEA musterisinin "2 yil daha sana minimum 160 lira odeyerek abonen kalacagim" taahhutunu almak yerine pesin satis ile gelen, hattinin ne oldugunu dahi bilmedigi musterilere satis yapiyor (sim kilidi olmadigindan oturu diger operator musterileri de alip kullanabilir telefonu).

ertesi gun bayileri aradim taradim; kadikoy bolgesinde 2-3 subeye sahip olacak kadar buyumus bayilerin tamami "sadece pesin satis" diyor baska bisey demiyor, sozlesme ile satan yok. velhasil kendime yakin olan bir bayi "elimizde var buyrun gelip alabilirsiniz" dedi, gittim.

beni karsilayan bayi sahibi "elimizde telefon yok" dedi, peki de bir hanimefendi ile konustum var dedi diyecek oldum, yanlis soylemis diye kestirip atti, dalga mi geciyorsunuz siz var dediginiz icin yagmur kar buraya kadar geldim boyle sacmalik mi olur diye sinirlendigimde benzer uslupla cevap gelince bir tartisma yasadik sonrasinda ortam sakinlesti, sali gunu idi bu olay oldugunda, persembe, en gec cuma gunu telefon elimizde olacak, buraya kadar yorulmusken sozlesmeyi imzalayalim bosu bosuna tekrar ugrasmayin, biz persembe en gec cuma size teslim edelim dediler, peki dedim. defalarca "olumlu ya da olumsuz beni bilgilendirin zira yogunluk yuzunden sizin pesinizden kosacak ne vaktim var, ne de su tartisma dolu surec yuzunden enerjim kaldi" dedigimde hemen sozlesme uzerine not aldilar ve arayacaklarina dair soz verdiler. "eger 2-3 hafta icerisinde gelecekse bosuna sozlesme yapmayalim, size bagimli kalmayi istemem" dedigimde ise "bizim hakedislerimiz var, persembe ya da cuma KESIN elimizde olacak cihazlar!" diye eklediler.

persembe oldu, cuma oldu, ne arayan var ne soran. bu surec icerisinde ben gunden gune AVEA'dan tiksiniyorum, zira gorustugum yer AVEA'nin kurumsali ile bezenmis yetkili satis bayi, avea'yi temsil hakki olan, onun adina musterisi ile gorusebilen, onu temsil eden isletmeler. musteri ile birebir muhattap olan yuzleri, ustelik ya "sureklilik" talep ettikleri uzun soluklu sozlesmelere imza atmak isteyen, ya diger operatorlerden bikarak "kendisine transfer olacak, kazanacagi" musteriler, ya da ilk kez kendisi ile tanisan, bugunden sonra musterisi olacak insanlar.

haftasonu bir isim cikti, pazartesi oldugunda aklima geldi kimsenin haber vermedigi, aradim ve cok ciddi sekilde kizarak "sadece haber vermenizi rica ettim buna tenezzul etmediginiz gibi cuma elimizde olacak, hemen teslim edecegiz dediginiz telefon icin pazartesi oldu hala ses yok" dedigimde mallarin gumrukte takildigi vs vs gibi hikayeler dinledim. bu arada bazi bayiler hala pesin satis icin stokladiklari mallari satmaya devam ediyorlar.

nihayetinde aradan gecen 2-3 haftalik sure sonunda telefon elime gecti, ve fakat bu sefer de sartli tahliye ile aldim telefonu.

neden?

cunki AVEA'nin distributor olarak anlastigi MOBITEL isimli firma bayilere "eger telefon alacaksaniz benden minimum 100 liralik aksesuar veya modasi gecmis su cep telefonlarini da almak zorundasiniz" diye sart kosmus, bayide kendisine gelen her iphone 5 musterisine 100 liralik aksesuar almayi sart kosuyor.

bu arada sohbet ederken ogreniyorum ki pesin satista arkadaslarin kar marjlari 250 lira, sozlesmeli satista marjlari 25 lira, bu sebepten bayiler "sozlesmeli satis icin olan stoklarimiz bitti, sadece pesin satis yapabiliyoruz" yalani ile musterilere pesin satis yapiyorlar, bunu bana anlatan satin aldigim bayide boburleniyor "ama ben oyle yapmiyorum" diye.

bol miktarda beddua ve kufur esliginde tamamlanan surecin ardindan simdi isi gucu biraktim MOBITEL'in ortaklik yapisi, kuruculari ve avea/avea'nin eski calisanlari arasindaki iliskiye bakiyorum.

olur da vakit ayirmaya karar verirsem yazi dizisi gibi kalem kalem siralarim.

siz siz olun "AVEA platinium musterisiyim" diye sadakat programlarinda varolan ana tanimlara yonelik yaklasimlar beklemeyin, oradaki platinium sadece ve sadece AVEA'ya ne kadar para kazandirdiginiz ile alakali, onlarin size sundugu hizmetin kalitesi ile zerre alakasi yok.

phorm ve donen bir takim geyikler.

2012-10-17T18:33:00.002+03:00

ulke gundemini yakindan takip ediyor olmama ragmen aktivistlerin gundemini (nedense?) fazlasiyla geriden takip ediyorum. bir kac yerde cikan yazilar, sagda solda paylasilan linkler ve ~300 kisilik sosyal mecra unsurlarinin kendi aralarinda tartismalarindan bana yansiyanlar sonrasinda biraz bakinmaya basladim, ardindan gece gokhan'in (@mgokhanahi) telefonu ile konu uzerine biraz konustuk.

gokhan'in ilk sordugu soru "serdar'in yazisini okudun mu?" oldu ve sonrasinda bu yaziyi yazmama kadar devam eden surec basladi.

daha onceden de DPI ve benzeri teknolojilerin zararlarinin/yararlarinin ne oldugu, insanlarin kor cahil, sagdan soldan duyduklari bilgilerle (aranizdan bazilarinin dpi'ci amcalar ile yaptigi calismalar sonrasi sagda solda anlattiklari vs vs) topluma sunduklari uzerine yogun tartismalar yasamistik. sonrasinda phorm'un turkiye'de ofis actigi duyuldu, yine bir takim kulisler, bir takim konusmalar donmeye basladi vefakat kimse olayin tam olarak ne oldugunu anlatmak istemedi. savunanlar sadece iyi yonlerini, karsi cikanlar sadece kotu yonlerini one cikartarak sundular bilgileri, insanlar da "taraf" olduklari olcude dinledikleri kadariyla yorumlayip "karar" verdiklerini sandilar.

oncelikle dpi,

genel acilimina baktigimizda "deep packet inspection" oldugunu goruruz, cikis noktasi "gelen paketler dogru tanimlama ve dogru bilgiler ile mi geliyor" analiz etmekti, sonrasinda teknolojinin kullanim alanlari yayginlasti ve gunumuze gelindiginde tum tasiyicilar ve saglayicilar (isp/carrier) kendi network'lerini efektif kullanabilmek icin bu analizlerden elde ettikleri verileri yorumlayarak hareket eder hale geldiler.

dpi'in cikis noktasi ve kullanim alanlarini yuzeysel olarak bu sekilde degerlendirdikten sonra gelelim insanlar icin sikinti yaratabilecek unsurlara; evet, sistemin cikis noktasi fayda saglamak ama bir cok teknolojik/bilimsel gelismede oldugu gibi bu unsurun da kotuye kullanilabilecek bazi ozellikleri mevcut. bunlarin en basinda da ruhunuz bile duymadan size ait olan trafigin gozlenmesine, tam olarak "ne yaptiginizi/ne konustugunuzu/ne paylastiginizi" kisacasi internet uzerinde gerceklestirdiginiz tum hareketleri gorebilmelerine olanak sagliyor olusu. burada da klasik "who watches the watchers" sorusu ile karsi karsiya kaliyoruz.

dpi tarzi teknolojilerin ulkeler tarafindan kullanilmaya baslanmasi, ulkelerin servis saglayicilara bu ve benzeri teknolojileri dayatmaya baslamasi cok yeni degil, turkiye'de bu teknolojiye dair on calismalarin yapilmasi ~2003'e, ilk analiz sunucularinin kurulmasi ~2005'e tekabul eder. (neden bu zamana kadar ses cikartilmadiginin sorusunu su anda ses cikartanlara sorabilirsiniz buyuk bir keyifle.)

velhasil, konu fazlasi ile dalli budakli oldugundan phorm ozeline gelecegim ve serdar'in yazisinda maddeledigi unsurlar uzerinden giderek bazi seylere aciklik getirmeye calisacagim;

oncelikle, 2 ip'nin turkiye'de olup olmadigi, eger degilse cok buyuk sorun teskil edecegine dair "hurafeler" donmekte ortalikta, onu netlestirmek icin yazidan su madde ile baslayalim.:

"Uygulama TTNET’in sunucularında çalışıyor. Dolayısıyla Phorm size dair ekstra bir bilgiye ulaşamıyor. TTNET de Phorm’un reklam veritabanı ve algoritmasına erişemiyor."

gezinti.com adresi turkiye'de telekom icerisinde announce edilen bir ip, site turk telekom disina cevap vermiyor ki bu kullanilan teknolojilerin gercekten kotu kullanimina bir ornek, phorm'un registered ip block'u icerisinden bir parca turkiye'de turk telekom tarafindan announce ediliyor, bu internet sitesi de turkiye'den announce edilen ip'ler arasinda (ki istanbul'da konuslandirilmis bir sunucu, muhtemelen gayrettepe'de.)

sistemi incelediginizde gezinti.com'un turk telekom tarafinda hizmeti acip kapatmak icin hazirlanmis bir site oldugunu, alt yapi tarafinda calisan ve bilgileri analiz eden/toplayan network'un ise oix.net domain'i uzerinde konuslandigini gorebiliyoruz. oix.net trafigi oldugu gibi ingiltere'ye akiyor, ha akmasaydi turkiye'de kalsaydi ne olurdu?

phorm turkiye'de sadece istihbarat kurumlarinin veya istihbarat kurumlari ile akredite olan kuruluslarin katilabildigi bir takim seminer, kongre ve benzeri etkinlikte boy gosterdi daha once, bu katilimlarda goze carpan mimariye kabaca baktigimizda:

teknolojiyi paylasmak gibi bir hevesleri yok zira bu teknolojiyi satiyorlar (ki acikca belirtmisler telekom erisemez diye), haliyle ulkenizde barindirdiginiz sistem ile bunu yapmaya kalktiginizda phorm'un size sunacagi cozum kendi tarafindan hazirlanmis blackbox (kapali kutu) sistemi tarafiniza gonderip sadece fise takip elektrik vermeniz ve istenen network ayarlarina sahip ag baglantisini saglamaniz olacaktir.

baktiginizda sunucu turkiye'de gibi gorunmesine ragmen vpn ve benzeri teknolojiler ustunden data yine kendi merkezlerine gider, orada islenir ve sonucu is ortaklari ile paylasilacak hale getirilir. netekim su anki yapinin da bundan farkli oldugunu dusunmuyorum.

gelelim yaziya:

1- "Özellikle açılmasını istemediyseniz Phorm hizmeti hattınızda çalışmıyor."

ne yazik ki teoride mumkun, pratikte uygulanmasi son derece zor bir sistem, network'u segmentlere ayirmak, phorm kullanicilarini farkli segmentlerde barindirmak ve phorm'un uc birimine sadece kendine ayrilmis segmentteki ip'leri yonlendirmekten bahsediyoruz velhasil israrla "cookie" bazli yapildigi soylenen calismada phorm "tum trafigi" gormeden kimin kendisine abone oldugunu nereden biliyor, ha bunu phorm bilmiyor da telekom hazirliyorsa daha network topolojisine dahi sahip olmayan firmanin (evet, turk telekom kendi network topolojisine/haritasina sahip degil ne yazik ki) phorm'a boyle bir alt yapiyi nasil sagladigi ayri bir muamma.

2- "Aktif hale getirdiğinizde kimliğinize dair bir bilgi içermeyen size özel 24 haneli bir rakam oluşturuluyor. Phorm artık sizi anonim olarak bu rakamla tanıyor (kim olduğunuzu aslen bilmiyor). Bu bilgi bir çerez (cookie) ile bilgisayarınıza yükleniyor."

cok iyimser yaklasalim ve phorm'un bu datayi gercekten anlattigi gibi aldigini kabul edelim, turk telekom'un musteri datasini her tarafla paylasiyor olmasini, adsl abone bilgilerinin tum kayitlari ile beraber sagda solda gezinmesini vs'yi herseyi bir kenara birakalim. tum hikaye turk telekom'un phorm'a gonderdigi datanin bir kopyasini kendisinde tutmasina bakiyor, sonrasinda kendisine ait networkte bu bilgileri eslestirmek (ki zaten yapabilirlikleri dahilinde bir konu) pek de sorun degil.

3- "Sistem gireceğiniz (aşağıda istisnalarını vereceğim) her sitenin adresini, yaptığınız aramalardaki anahtar kelimeleri, arama sıklıklarınızı ve ziyaret ettiğiniz sitenin içerik özetinden oluşan en fazla 2KB’lık veriyi ana sunucuya çekip sizle eşleştiriyor. Ardından o sitede reklam gösterip gösteremeyeceğine ve tanımlanmış ilgili bir reklam olup olmadığına bakıyor."

4- "Phorm kullanıcıya ait hiçbir veriyi (nereyi ziyaret ettiniz, ne aradınız, vs) kaydetmiyor, arşivlemiyor. İlgi alanınızı belirlediği andan itibaren bunu anonim kullanıcı kimliğinizle eşleştirip aldığı 2KB boyutundaki bilgiyi siliyor. (az önce linkini verdiğim videoda izleyeceğiniz gibi Ertuğrul isteyen herkesin istediği zaman sistemlerini inceleyebileceğini söylüyor. Çiğdem Toraman’dan aldığım bilgiyle şikayetler üstüne benzer bir araştırmayı BTK‘nın yaptığı ve onay verdiğini öğrendim)"

10- "Kanallarda tanımlı bir reklam kampanyası yoksa kullanıcıya dair anonim veri de tutulmuyor. Varsa kullanıcıya dair en fazla 7 günlük kayıt saklanıyor, 7 günü geçince siliniyor."

3, 4 ve 10. maddelerdeki ironiyi gorebilen var midir bilmiyorum ama, "Sistem gireceğiniz (aşağıda istisnalarını vereceğim) her sitenin adresini, yaptığınız aramalardaki anahtar kelimeleri, arama sıklıklarınızı ve ziyaret ettiğiniz sitenin içerik özetinden oluşan en fazla 2KB’lık veriyi ana sunucuya çekip sizle eşleştiriyor." / "Phorm kullanıcıya ait hiçbir veriyi (nereyi ziyaret ettiniz, ne aradınız, vs) kaydetmiyor, arşivlemiyor. İlgi alanınızı belirlediği andan itibaren bunu anonim kullanıcı kimliğinizle eşleştirip aldığı 2KB boyutundaki bilgiyi siliyor." sunucuya cekip eslestirdigi kisimdan "hicbir bilginizi tutmuyor" kismina nasil geldik onu es geciyorum, sistemin en buyuk avantajinin bizi taniyip aliskanliklarimizi ogrenerek bize uygun, sadece bizi ilgilendiren reklamlari gostermek oldugunu bagira bagira soylerken bunu bize dair hicbir hafiza olusturmadan yapiyor oldugunu iddia etmek abes ile istigal. kaldi ki madem bize dair herhangi bir veriyi sistem tutmuyor, neden her kullaniciya unique id verme ihtiyaci duyuyorlar. 3 ve 4'un ustune 10. madde'ye iliskin soyleyecek soz de bulamadim.

haliyle bu uc madde neresinden tutsam elimde kaliyor.

gokhan (@mgokhanahi)'dan gelen talep uzerine biraz daha net olmak gerekirse bu 3 madde ile ilgili:

3. madde: "... veriyi ana sunucuya çekip sizle eşleştiriyor.", 4. madde: "...bunu anonim kullanıcı kimliğinizle eşleştirip..", 10. madde: "...kullanıcıya dair en fazla 7 günlük kayıt saklanıyor..." diyor, butununde ise bagirarak "...Phorm kullanıcıya ait hiçbir veriyi (nereyi ziyaret ettiniz, ne aradınız, vs) kaydetmiyor, arşivlemiyor..."

yorumu size birakmadan ozetlemem gerekirse: boyle bir sistemin calisabilmesi ve size dogru reklamlari gosterebilmesi icin size verdigi unique id ile (cookie diyelim) kendi veritabanlarinda bir kayit olusturmasi, davranislarinizi bu kaydin icerisine yazmasi, sonrasinda bu kayitlari analiz ederek size uygun, dogru icerige karar verip ilginizi cekebilecek reklamlari gostermesi gerekiyor, ki 3 maddeyi inceledigimizde anlattiklari sey de bu.

"size dair kayit tutuyoruz, bu kayit sizin hareketlerinizi ve aliskanliklarinizi iceriyor, bu hareket ve aliskanlik kayitlarini analiz edip size ozel reklam gosterimi gerceklestiriyoruz" cumlesini kuruyorlar, sonra kullanicidan ve olusabilecek tepkiden cekindikleri icin (muhtemelen) "hic bir kayit tutmuyoruz" diyorlar.

bu kadar hassas bir konuda kendisi ile celisen aciklamalarda bulunmak son derece yanlis oldugu gibi kendileri hakkindaki soru isaretlerini dogrulamaktan oteye gitmiyor. ote yandan btk neye, nasil onay verdi, hangi konuda kendisinin bilgisine basvuruldu, iznine basvuruldu da neye dayanarak, nasil bu izni verdi arastirmadigim, sormadigim icin konunun o kismina iliskin yorum yapamayacagim vefakat eger ki gercekten bu konuya iliskin bir izinleri mevcutsa baslari baya agriyacak.

5- "Https ile başlayan hiçbir adres taranmıyor (daha doğrusu yapısı gereği iletişim kriptolu olduğu için taranAmıyor). Dolayısıyla Gmail, Facebook, Twitter, bankaların tamamı ve e-ticaret sitelerinin bir kısmı Phorm kapsamı dışında. Google’ı da kapsam dışı bırakmak isterseniz SSL tabanlı sürümünün olduğunu hatırlatayım."

ssl offloading teknolojisinden tutun dpi'in dogasi geregi vpn/ssl encrypted trafikleri okuyabilecek sekilde yapilandirilmis olmasini gectim, haluhazirda yaygin kullanilan teknolojiler ile bunun "iyi niyet temennisi" olmaktan oteye gecmeyecegini soyleyebilirim. "e ama private key'ler?" diyenler olacaktir, google, skype vb gibi cok uluslu firmalar belirli anlasmalar cercevesinde devletler ile bu bilgileri (private key/user) paylasmaya baslayali cok uzun zaman oldu, ki turkiye'de 2009 sonu, 2010'un basindan itibaren bu anlasmalarin tarafi durumunda.

6- "Pornografik, erotik, bahis, kumar, sağlık, alkol, politika ve din gibi hassas içerikli sitelerdesistem devre dışı kalıyor (hiç çalışmıyor)."

bu siteleri actigimizi farkettiginde sistem kendini devre disi birakiyor. ne tatli.

ozetle, turk telekom ve phorm'un kurdugu ortaklik anlatildigi kadar pembe bir tablo cizmedigi gibi haddinden fazla soru isaretini icerisinde barindiriyor.

iyi niyetli bir caba mi? kendi adima cevap vermem gerekirse, hic sanmiyorum.

sonuc: "dpi kotudur", yanlis. "dpi ve benzeri teknolojiler kotuye kullanilabilir", dogru.

bakis acinizi ve olaylari degerlendirme seklinizi bu eksende tuttugunuz surece kararlariniz ve olaylari yorumlama sekliniz daha dogru, daha tutarli olacaktir.

ttnet 3g mobil internet, huawei e173 ve macbook pro..

2012-06-21T01:15:00.000+03:00

yanilir sasirir bir macbook sahibi olarak ttnet'ten urun alirsaniz (malum oldugu uzere windows harici isletim sistemlerine uzayli gozuyle bakmakta, "ay biz onlara destek vermiyoruz ama" diyebilmekte kendileri) biraz(?!) ugrasmaniz gerekebiliyor.

yakin donemde seyahate cikacagimdan oturu (kendi isini kendin yap ogretisini pas gecip) mobil baglanti alternatifi bulma isini bir arkadasima havale etmistim, o da TTNet 3g modem almis getirmis mutlu sekilde. aksam oldu, eve geldigimde ilgilenirim diyerek bakmadigim modem'i cikarttim kutusundan, pin kodunu ogrendikten sonra cihazi taktim ve vodafone ve benzeri operatorlerde oldugu gibi karsima kurulum dosyalarinin cikmasini ve cift tiklamayi hayal ederek beklemeye basladim.

huawei modem taktigima dair bir notification cikti once, "huawei" ismini gordugumde istemsiz bir "eyvah" dokuldu agzimdan, sonra bir pencere acildi, icerisinde autorun'a benzer biseyler okur gibi oldugumda o pencere kaybolup gitti, arkasindan kendi kendini unmount etti cihaz, sonra tekrar mount etti ve durdu.

ben bu sureci salak gibi izledikten sonra cikartip tekrar taktim, ayni sahne tekrarlandi, herhalde minyatur cd tarzi bisey koydular icerisine diyerek kutuyu aldim, actim ve icerisine koyduklari hizli kullanim klavuzu disinda konuyla ilgili ise yarar bir materyal bulamadim. arada ttnet'in sayfasina girdim, 3g modem ile ilgili FAQ'ya baktim ve orada

ibaresini gordum (ustten ucuncu madde) demek ki ben biseyleri beceremedim diye dusunup neyse dokumana bakayim dedim,

dokumanda:

"pc'ye baglayin, autorun.exe'yi calistirin" gibi ibareleri gordum.. bunun uzerine kutuya baktigimda sistem gereksinimleri kisminda sadece microsoft'un urettigi isletim sistemlerinin yer aldigini gordum.

ttnet her zamanki gibi takdire sayan bir is yapmisti anlasilacagi uzere.

nihayetinde arastirma yaparken kibrisli mobinil isimli operatorun sayfasina ulastim, sayfanin icerisinde;

seklindeki ibareyi gordum ve software'i indirdim zira network preferences pane'de huawei e173 adapter olarak dahi gozukmuyordu. indirip kurduktan sonra cihazi gormeye basladi, ardindan network preferences pane'den HUAWEIMobile- isimli adapter'i sectim, sag taraftan "Advanced.."'a tikladim ve ayarlari asagidaki gibi duzenledim,

sonrasinda OK diyerek kaydettim, "connect"e tikladigimda pin sorma zahmetine bile katlanmadan baglandi ve sorunsuz olarak calisti.

ttnet mi? ne sayfalarinda "urun yazilimini indirmek icin" vs gibi bir link gorebildim (windows veya mac farketmeksizin) ne de dogru duzgun tanimlayici bir cumle, sitede mac os x'te calisir diyor (10.4 uzeri sistemlerde) cihazin kutusunda sadece microsoft isletim sistemleri yer aliyor, urun brosurunde sadece pc ve windows icin anlatilmis.

ben yorum yapmiyorum, taniyanlar biliyor, yaptigim yorumlar siddet ve kufur icerikli oluyor ve bunu da sorumlunun, muhattabin suratina, gozlerinin icine bakarak soylemeyi tercih ederim. site uzerinden yazip cizmenin, atip tutmanin alemi yok. elbet bir gun, bir yerde denk gelir cay iceriz ilgilileriyle.

ha bir de not, musteriniz olarak benim isim sizin sacmaliklarinizi ve bunlardan kaynakli olusan sorunlari ve/veya problemleri cozmek degil, parasini odedigim, bana saglamakla yukumlu oldugunuz hizmeti kullanabilmek. bir ara sirketiniz ve bunyenizdeki is gelistirmecileriniz, proje yoneticileriniz, is ortaklariniz, destek departmaniniz, teknik personeliniz, saha personeliniz, ust yonetiminiz bu mantaliteyi dustur edinirlerse haber edin.

kultur degisimi.

2012-06-04T01:32:00.002+03:00

uzun zamandir yasayamadigim ve ozledigim "klasik pazar sabahi"ni yasama hevesi ile kalktim bugun, once taksim'e gectim bir is icin, arkasindan geleneksel mekanlarimdan birine, parfe'ye dondum.

araba kullanarak gune baslamayi sevmisimdir genelde, parfe'de oturdum ve kahvalti soframi kurdum, aylardan sonra ilk kez bilgisayari kapattim tek basima bir kahvaltida, gazeteye dokunarak, haberleri okuyarak, savunma ve havaciligin son sayisina goz atarak guzelce kahvalti ettim. sonra neleri ozledigimi dusunmeye basladim;

oldum olasi telefonda gorusmeyi sevmemisimdir ama insanlar ile hal hatir sorma amacli gorusmeyi, ozlediklerimin sesini duymayi, bir anda arayip "iyi oldugunu bilmek istedim" diyen dostlari hatirladim, ozlemisim o zamanlari;

telefonda gorusmenin kesmeyecegini bildigimiz icin "haydi bir cay icelim" bahanesi ile bulusup koca gun tum isleri iptal edip liseden kacan cocuklar gibi dolastigim arkadaslarimi hatirladim, bir sesi duymak, ani paylasmak yetmedigi icin bir gunu keyifle, yad ederek, hatirlayarak gecirdikten sonra belki de 1 yil, 2 yil hic gorusmedigim arkadaslarimi, sonra ilk rastlasmamizda karsilastigimiz yerden devam edislerimizi;

vakti zamaninda sadece sevgilimi ozledigim icin sadece 15 dakika gorebilmek ugruna usenmeyip 1000 km yolu araba ile heyecan icerisinde gitmeyi, baska birinin sirf cani kahve istiyor diye sohbet ede ede 100km yol gidisimizi, bir digeri ile canimiz sikildi diye tum istanbul'u saatlerce tavaf edisimizi hatirladim, kimi zaman bir ani paylasabilmek icin, kimi zaman da anlari biriktirip aniya cevirmek icin yaptiklarimizi.

eski kafalisin derler bana hep, bu kadar yeniligi adapte edip tamamiyle "yeni"ye odakli is yapiyor olmama ragmen hayata ve iliskilere bakisim, sohbetlere bakisim hep eski kafali kaldi benim ve mutsuzum cogu zaman bundan. cunki gercekten eskide kaldi artik bazi seyler..

bugun oglen insanlarin artik telefonla aramak veya gorusmek yerine whatsapp denen zikkimdan, viber'dan, facebook'tan, eksi sozluk'ten, friendfeed'den mesaj atmaya basladiklarini farkettim. diger yandan da endiselendigim ve onem verdigim insanlarin haber verme aliskanliklarini kaybetmelerine ragmen acil durumlarda haber vermek yerine sosyal mecralarda paylasmalarindan oturu ne kadar uzun vakitleri otomatik kontrol edecek scriptler yazarak, bunlari takip ederek, firsat buldukca goz gezdirerek harcadigimi farkettim.

sonucu mu; ) friendfeed hesabim kapandi, facebook hesabim kapandi (tam olarak kapatamadim isim geregi kontrol etmem gereken application'lar var ama bir sure kapali kalacak), sozluk hesabim kapandi, twitter hesabimda ciddi bir temizlik yaptim ve acik biraktim zira oraya hicbir zaman sayfa gozuyle bakamadim, ufak notlar aldigim, ara sira da sms gelen bir yer olarak dusundum ve temizligin ardindan acik biraktim, kim bilir, vaktimi alirsa onu da kaparim.

1 saat kadar once de bir dostumu aldim, yemek yiyip sohbet edelim diye; sohbet dondu dolasti kulture geldi, nasil degistiginden, yozlastigindan, kulturu devam ettirmenin ne kadar onemli oldugundan konustuk, konustuk da degil, dertlestik, dert yandik. onunla; degistirebilecegimiz seyleri degistirme konusunda dirayetli ve inatci oldugumuz icin kendimizde gordugumuz yanlislari ve bozulmalari kisa surede toparlariz ama geri kalani ne olur, benim geri kalan dunya ile iletisimim nasil olur onu hic bilmiyorum.

bugun tum o sosyal hesaplari kapatmamin tek bir cikis noktasi vardi, yillar once bir kural koymustum, "eger ozel hayatimda yer alan biri hakkinda bilmem gereken herhangi birsey varsa bu bana kendisi tarafindan soylenir" demistim. ben kendi koydugum kurallari bozmaya basladigimi, kendi dogrularimdan sapmaya basladigimi gordugum icin uzak kalmayi tercih ettim.

eski kafaliyim evet.

oyle kalmaya da devam etmek istiyorum.

start-up'lar vs hayatin gercekleri.

2012-02-19T13:27:00.000+02:00

Gokhan Ahi (@twitter) ile antalya e-tohum kampina geldik kafa dinlemek icin. hem katildigimiz sohbetlerde, hem arada bir araya geldigimiz insanlarda hem de toplantinin genelinde milyon dolarlarin havada ucustugu projeler, milyon dolarlardan bahseden yatirimcilar ve milyon dolarlar bekleyen girisimciler pek bir boldu.

Gokhan ile sohbet etmeye basladigimizda onun kendi alaninda, benim de sektorun genelinde rahatsiz oldugumuz bir seye takildik ciddi sekilde. herkes milyon dolardan bahsediyor iyi hos ama benim kendi adima sordugum bir soru vardir danismanlik verdigim firmalarda;

sohbete "hayaliniz nedir" diye baslarim, sonrasinda onlarin hayalini gerceklestirmeleri icin gereken adimlari belirleyip bunu onlar ile birlikte adim adim ilerletirim. bu surecin baslangicinda da hayalleri konusunda uyaririm (be careful what you wish..). sohbetlerden biri sirasinda ayda 20.000 kar hayali olan bir proje uzerine sohbet ettik, duzenli olarak girisimcilik toplantilarina, sohbetlerine ve egitimlerine katiliyorlarmis. gayet basit matematikle kullanici basina ortalama satisin ne olacagini sordum, 20 TL dediler; %10 karliliginiz olsa operasyonel giderler vs ciktiktan sonra, ayda 200.000 TL kazanmaniz gerekir, 20 TL'lik urun satis ortalamasi ile de 10.000 adet urun satisi gerceklestirmeniz gerekir. bu urunlerin lojistigi, satis alt yapisi, finansal yonetim, urun anlasmalari, marka yonetimi, musteri memnuniyeti gibi alanlarinda ne yapmayi dusunuyorsunuz peki dedigimde hayalin bu kisimlari pek gorusulmemis, uzerine sohbet edilmemisti. sonrasinda gerceklestirdigimiz bir kac sohbette daha benzer konular konusuldu ve yine hayretle dusunulmedigini ve bahsedilmedigini ogrendim. kaldi ki dun aksam Ugur ile (Ugur Ozmen) sohbet ederken de benzer bir konuya degindimizde o da proje hayallerinin ve milyon dolar beklentisi olan projelerin surecleri ile alakali benzer sorular sormaya basladiginda cevap gelmeyisi uzerine ornekler anlatmisti (ki yakin zamanda bir yazi gelecek buna dair), zaten bir araya gelip kahve sohbetine oturdukca mutlaka degindigimiz 2 konu akademilerin (universite ve benzerleri) gencleri bir seylere hazirladigini iddia ederken sektore ve reel hayata uygun, adapte seklide hazirlamayisi; bir digeri de genclerin proje gelistirirken projeye, bunun sureclerine ve sektor gerceklerine hakim olarak/olmaya calisarak bakmak yerine saglayacaklari faydaya ve "exit strategy"e odaklanmalarinin hatasi oluyor oyle ya da boyle.

ayni hikayeyi bugun Gokhan ile konustugumuzda o da gecen sene girisimcilerin genel yukumlulukleri uzerine yaptigi sunumdan bahsetti, bir girisimcinin kitlesine, markalara, ortaklarina, yasalara, sektore ve benzerlerine sorumluluklarini sunumunda anlattiktan sonra genclerin gelerek bu kadar sorumluluklarinin gercekten olup olmadigini hayretle sormalari ve endiselerini paylasmalari gokhan'i da sasirtmis. kimse anlatmamis mi diye birbirimize sorup duruyoruz. netekim kimse anlatmamis(ki Gokhan'dan da bu konuda bir yazi gelecek).

peki kimse anlatmadi ama gencler neden bu konularda kaygi duymuyorlar ve neden bu konularda arastirma yapmiyorlar? cunki kendilerine yuklenen misyon milyon dolarlik projelere sahip olduklari ve bunlari yatirimcilara sunarak satmalarinin gerekliligi uzerine sekillendiriliyor, projenin alt yapisi, surdurulebilir olmasi, bu surec icerisindeki hukuki ve maddi yukumlulukler, toplumsal, sektorel yukumluluklerden bahsedilmiyor, ana hedef milyon dolarlar.

bir baska aci senaryo da epi topu 200-300 kisinin at kosturdugu sektorde palazlananlarin kucuk oyunculari sektore sokmak istememeleri, vahsi kapitalizmmis gibi gostererek rekabet kurallarini sertlestirmeleri ve yer yer gerek yatirimcilar, gerekse kendi networklerindeki gucleri ile ufak firmalarin sektore dahil olmasinin ve sektorun "serbestce" gelismesinin onunu kapamalari.

kendileri kucuk firmalarken, "start-up" olduklari zamanlarda destek gorup sektorun gelismesi icin tesvik edilen, simdinin "buyuk" oyuncusu, "sektorde soz sahibi" olmus kisilerin bu sektorun sadece kendi istedikleri yonde, kendi istedikleri kisiler ile ve kendi cikarlari dogrultusunda gelismesine yonelik cabalarini satir satir, evrak evrak, anlasma anlasma takip ediyorum kendi adima. kisa vadede olmasa da bir baska yazinin konusu olacak bu, muhtemelen basligi da "turkiye'nin internet ve bagli ekonomiler vizyonu, MASAK, maliye bakanligi, KOM mudahalesi oncesinde, turkiye'de yeni mafya duzeni, start-up mafyasi" olacak.

bilisim stk'lari ulastirma bakanindan neler ister?

2011-12-27T13:12:00.000+02:00

bilisim stk'larinin vizyonsuzlugundan ve STK olarak islevsizliginden her onume getirildiklerinde bahsediyorum. vekil secimleri oncesi parti liderleri ile gorustuklerinde vergi duzenlemesi, ihaleleri daha rahat alabilmek vb gibi maddi kaygilardan dert yanan bu STK'lar siyasetin oyuncagi olmaktan oteye gecemedigi gibi kendi rantlari disinda birseyi de siyasi otoriteye sunmayan, trost olabilmek icin cabalayan fonksiyonsuz veya sadece kendi cikarlari ekseninde fonksiyonel kurumlar olmaktan oteye gecemediler.

bu seferki konuya muhattap olanlar, en azindan bu sacmalikta imzasi olanlar kimler?

BGD, BIYESAM, BMD, BTD, CMD, ECID, EDER, INETD, ITO, LKD, MOBISAD, MOBILSAD, TBD, TBGD, TEDER, TELKODER, TESID, TID, TOBB Yazilim Meclisi, TUBISAD, TUBIDER, TUBIFED, TUTED, TZV, YASAD. bunlar bir araya gelmis, toplanmis, ulastirma bakanina sunmak uzere bir calisma hazirlamislar ve taleplerde bulunmuslar.

nedir bu talepleri?

onlarin sunumlarindan sayfalari buraya aktarip altina da kendi yorumlarimi ekleyecegim.

2010 gerceklesen ile 2023 hayalini gerceklemek icin isaret ettikleri yonde ilerlenmesinin gerekliliginden dem vurarak baslamislar, vakti zamaninda e-devlet, e-donusum ve e-ticaret konularinda bilirkisilik yapan, bagimsiz kurullar olarak calisan bu STK'lar bugune geldigimizde kendi vizyonsuzluklarini gozler onune seren "eylem planlari eskimistir" cumlesini kurmayi basarmislar. 2011'de 2010 gercekleseni ustunden 2023 hayali kuran kurumlarin bu calismalar sirasinda varolan vizyonsuzluklari ve basiretsizlikleri ne hikmetse gelir beklentisi ve piyasa hacmi ongorusunde aciliveriyor ve 10 yil sonrasina iliskin tahmin yurutebiliyorlar.

bilisim ile kalkinma/bilisim stratejisi haluhazirda mevcut ve yurutulmekte iken bundan bihaber sekilde "yapilmali" diye ortaya cikmak da ayri bir basiretsizlik ornegi.

tubitak konusunda soyledikleri umursamazlik ve vurdumduymazliga basiretsizlik, vizyonsuzluk ve yeteneksizligi de ben ekleyeyim ama turksat icin ayni seyleri soyleyemeyecegim. yakin donem kamu bilisim vizyonunda (biraz takip etseler farkederlerdi) turksat'in rolu ve onemi cok buyuk. ilerleyen surecte hep beraber bunu gorecegiz.

yani diyorlar ki, kobi'lere biz satamadik, bunu kararname ile zorunluluk yapin (sirketlerin web sitesi zorunlulugu gibi) ustune kdv'yi dusurun, vergi muafiyeti uygulayin ve RANT yaratin, biz de bundan faydalanalim. KOSGEB zaten anasini aglatti ve kendi uyeleri olan bir cok firmayi zengin etti ama yetmiyor, ayni stk'larin uyesi olan bilisim firmalari personel egitiminden maas artisina, hizmet kalitesinden devleti dolandirmamaya, ihale usulsuzlugu yapmamaya bir cok temel ilkeden uzakken ustune bir de "armut pis, agzima dus" politikasini bariz bir sekilde ulastirma bakanina sunmak abes.

ozel sektor oyuncularinin daha mali regulasyonlara dahi uymadigi bir ortamda, varolan girisimleri ve innovation'lari korumaya yonelik bir cok yasal acigin oldugu, ustune sektor oyuncularinin cok da temiz olmadigi ortamda girisimcilerin bilgilerini paylasmak, onlarin projelerini ozel sektorde varolan buyuklere sunmak ve seffaf olmak; bu oyuncularin durust olmasini beklemek abes ile istigaldir. kaldi ki devlet fonlarina ortak olmak isteyen ozel sirketler gayet guzel bir araya gelerek private equity, venture capital firm kurabilirler, bunu yapmak yerine neden devletin fonlarina ortak olmak istediklerinin net ve samimi bir aciklamasi varsa duymak isterim.

giris bariyeri istenmis, sebep? cunki koklu sirketler cok yuksek ucretler ile hizmet saglayabilirken yeni firmalar cok dusuk ucretler ile referans toplamaya calisirlar, biraz buyuduklerinde onlarin da fiyatlari yukselir ve ekosistem yasayisina devam eder. rahatsizlik duyduklari ise yeni oyuncularin baz fiyattan is alip kendi ekonomilerini baltalamasi. peki ama kamu'da sizin girdiginiz ihaleye bir sekilde dahil oldugumuzda aranizda en dusuk fiyat verenin yarisindan az fiyat verip ustune isi layigi ile yaptigimiz gercegi ne olacak? evet, sertifikasyon ve akreditasyon sart ama bu STK'lar tekeline birakilamayacak kadar hassas, devlet gozetiminden uzak tutulamayacak kadar onemli bir konu. haliyle kendi isaret ettiginiz kurumlar degil devlet organlari bu akreditasyon ve sertifikasyonu yapmali. turksat tarafinda tekrar not dusmekte fayda var, bi zahmet bunu yazan stk'lar toplanip turksat istiraklerini, sirket yapisini ve konumlanmasini incelesin. "gitsin uyduculuk yapsin, kablo internet satsin" okuyan ve bilenin gulup gececegi bir yonlendirme/gonderme.

yine vergilendirmenin duzenlenmesi, para kazanamiyoruz isyanlari, onumuz kesiliyor hezeyanlari. stk'larin icerisinde yargi, ekonomi vb gibi kollardan anlayan insanlar var, bir araya gelip "bu bu bu adimlar atildiginda soyle sonuclar alinir ve bu sekilde bir kazanc saglanir/sektor genislemesi elde edilir" diyemiyorlar mi? vergi dusurulsun, kaldirilsin, oran azaltilsin deniyor ve sonrasinda ciddiye alinmayi mi bekliyorlar gercekten?

peki vergi dusurulsun yapilsin edilsin, yarin MASAK ve maliye bakanligi beraber calisma yapsa ve bu STK'lara uye olan sirketleri incelese, personel sigortasindan vergilendirmeye, maas odemelerinden gelir beyanina kadar tum firmalariniz tertemiz gececek mi bu denetimden? siz ekonomiyi kayit disi ve yaniltici bir durus ile ilgili bakanliklara sergilerken onlar neyin analizi ustunden hareket edip neyin kararini alacaklar?

isin ozunde 24 slide'lik sunumda hic mi dogru birsey yok? toplasak 5-6 cumle dogru illaki cikar, geri kalani vergi dussun, kredi karti bilgileri saklanabilsin (kamu bunun muhattabi degil, master visa bunun muhattabi ki bundan bile haberleri yok), vergi dussun, STK'lar daha cok soz sahibi olsun ve muhattap alinsin, vergi dussun, baz istasyonlari rahat birakilsin, vergi dussun vs vs.

ayni adamlar afet durumunda alternatif iletisim alt yapisi ile ilgili bir calisma grubu kurulsun demisler ki ne AKOM'dan ne de alternatif omurgalardan haberdarlar demektir, durum bu kadar icler acisi. gectim gelecege yonelik vizyonu, gecmis 10 yillik vizyonu dahi takip etmeyip izlememisler..

benim sinirim ve midem ilk 5 slide'i degerlendirmeye yetti, daha fazlasini da ayni sekilde yorumlayarak devam edersem agir konusmaya, muhattap almadigim bir kitleye yonelik luzumsuz vakit kaybina girmis olacagim.

her firsatta onume sunulan bilisim stk'larinin ulastirma bakanindan taleplerinin yer aldigi sunumun geri kalan slide'larini da ekliyorum asagiya, usenmeyen okusun.

turkiye, startup'lar ve ilintili kavramlar uzerine

2011-02-20T13:50:00.000+02:00

bir sure once yine friendfeed'de sohbet ederken sekillenen konuyu blog yazisi ile toparlayacagim demistim, araya hastalik, ilgilendigim sirket sayisinin ve dolayisi ile islerimin artmasi sebebi ile bir suru sey girdi ve ancak bugun vakit bulabiliyorum.

aslinda hersey gectigimiz haftalarda sabaha karsi danismanlik verdigim sirketlerden birinde calisan personel, sirketin ceo'su vs hep beraber emirgan'a giderek sohbet etmeye basladigimizda gecen diyalog ile basladi.

hisse opsiyonu sunulmustu personele, personel hisse opsiyonunun sirket ortakligi oldugunu dusunuyordu ve kendisine direkt olarak hisse verilecegini saniyordu, bunun uzerine bir sohbet gecti ve kavramlardan emin olmadan nasil kabul edebildigini sordugumda bir cevap gelmedi.

startup'larda herkesin dikkatini ceken konular sirketlerin hisse veriyor olmasi, sirketlerin guzel ortamlar sagliyor olmasi vs gibi seyler, aslinda startup olarak adlandirdigimiz ve bir fikrin execution'i ustune calisan ve bunu hizlica gerceklestirebilmek icin bir cok proseduru atlayarak, daha uzun mesai saatleri ve yogun tempo ile calisan yeni kurulmus, kurumsalliktan uzak kalarak hizli karar alabilme ve hareket edebilme kabiliyetini koruyan, yatirim alma odakli kurulmus sirketler. bir cogu angel investor'lar olmadan ilk bir kac aylarini tamamlayamayacak durumda iken yine bir cogu seed dedigimiz destekleyici ve buyutucu yatirimi almadan fikirlerini yeterli buyukluge gercekleyemedikleri icin yokolup gidiyor.

angel investor kavramina baktigimizda, genel olarak paraya ihtiyaci olan firmalara hem parasi hem de tecrubesi ile ortak olarak firmayi mali darbogazdan cikartarak deger yaratmasi icin tesvik eden, tecrubesi ile finansal konulara ve piyasaya yonelik olarak firmayi hazirlayan, yon veren kisiler olarak ozetleyebiliriz. (anlattiklarim turkiye geneline yonelik olmayacaktir, etrafimda olanlar turkiye'deki "yatirimci" kitlesine bakis acimi iyi bilirler, yazinin ilerleyen sureclerinde de deginiyor olacagim zaten). angel investor'lar, genellikle belirli bir yuzde veya satin alma hakki karsiliginda yatirimlarini da koruma gudusu ile yonetimde soz hakki alarak sirketlere dahil olurlar. koyduklari para sirketin belirli bir noktaya gelmesi icin gereken masraflari karsilayacak duzeydedir (bu $10.000 olabilecegi gibi ~$700.000 gibi rakamlar oldugu da gorulmustur.). bu surec icerisinde firma masraflarini karsilar, gelistirme icin gereken ekibi, malzemeyi karsilayabilir hale gelir ve darbogaza girmeden urune odaklanir, sonunda fayda saglayacak urun ortaya cikar ve bu surecte execution'in dogru olduguna inanan seeder'lar gelebilir, 1 veya 2 round daha yatirim doner, arkasindan VC (venture capital) firmalari ile gorusmeler baslar ve nihai sonucta tum bu terane "VALUATION" dedigimiz sirket degerlemesinin artarak ilerlemesi ile sonuclanir. (zynga ve facebook ornekleri cok goz onunde gerceklesiyor, ilerlemeye ve valuation'in adim adim nasil arttirildigina biraz arastirarak vakif olabilirsiniz).

ornegin bir sirket actiniz, bu sirket mouse'lariniz ustunden muzik dinleyebilmenizi saglayacak teknoloji gelistirmeye odaklandi ve bu fikir cok tutacak bir fikir. (tamamen ornek olarak yazdigimi anlamissinizdir herhalde) angel investor ile gorustunuz, fikir, fikrin kagit uzerinde sekillenmesi, business plan ve sunumunuz onun da cok hosuna gitti, kurdugunuz ekibe ve sirkete guvendi ve size ekibinizi buyuterek urunu daha hizli cikartmaniz ve masraflarinizi karsilamaniz icin sirketin %40 karsiligi $100.000 para verdi (boylece sirket valuation'imiz $250.000 olarak belirlendi angel'imiz tarafindan). arkasindan isler iyi gitti, ilk demo urununuzu cikartmayi basardiniz, bu arada ilgilenen 2 yatirimci arkadasi ile gorustu angel investor'iniz, onlar da yatirim karari aldilar, 1. round yapildi, burada %10 hisse karsiligi $300.000 gibi bir giris kabul edildi ve hisse dagitimi yapildi. sirket hisseniz %50'a duserken sirket degeriniz $3.000.000 gibi bir rakama yukseldi, arada 2. bir round daha yapildi ve yine yukseldi vs vs, seeder'larin round'lari bittikten sonra VC'nin gelisi ile birlikte oncul yatirimlari yapan grup genel olarak ilk exit'ini yapmak ister, bu noktada bir miktar para aldilar ve ortakliklarini korudular, isler buyudu vs vs.

bu, isin aslinda keyifsiz, yogun calisma gerektiren, sozlesmelerden cok iyi anlamaniz ve isi bilen avukatlar ile calismanizi gerektiren kismi. canim ulkemde bir suru ornegini duyabileceginiz ve gorebileceginiz olaylar silsilesi, yasanmislik mevcut. cok dusuk paralara sirketin cogunluk hissesini alip sonrasinda sermaye arttirimi ile sirket disi birakilan fikir ve emek sahiplerinden tutun da yonetimsel anlamda kar/zarar ortagi gibi gosterilip sonrasinda gelir gider dengesi uzerinden sirkete surekli borclandirilan insanlara kadar bir cok degisik ornege rastlamak mumkun. buna karsilik guzel ornekler de yok degil. hep anlattigim step hali ornegi vardir, is yatirim'in guzel bir case'idir ve mutlaka arastirmanizi oneririm.(is yatirim 3.5 milyon ile basladigi yatirimini nasil sekillendirdi, sirkete ilk ortak olan grup ne kadar para ile ne kadar hisse aldi, su anki sirket degeri nedir gibi seylere bir bakin.)

gelelim isin asil bahsetmek istedigim personel bacagina, cok uluslu firmalar ise personel alirken hisse opsiyonu sunarlar. buradaki temel mantik opsiyon sunulan her personelin sirketin bir parcasi olmasini saglamak, sirket kulturunu "hepimiz kazaniyoruz" lafindan cikartip gercekligi uzerine kurmak ve sirketin her parcasinin sirkete ve gelirlere faydasi olmasi durumunda bundan kazanc saglayabilecegi sistemi gerceklemektir. bir sirket ile calismaya basladiginizda size belirli sayida hisse opsiyonu, emekliliginize yonelik fon opsiyonu gibi bir cok sey sunarlar, hisse opsiyonunda size doner "x yil icerisinde, 1. yil %y, 2. yil %z, 3. yil...." verilecek sekilde toplamda verilecek hisseyi sunarlar ve bunu sizin yapacaginiz belirli seylere baglarlar. bunun disinda bazi sirketler doner der ki "kendi basiniza yatirim amacli sirketimizin hisselerinden almak istediginizde son x ay icerisindeki en dusuk degerden almaniz icin employee discount programimiz var, bundan faydalanabilirsiniz" vs vs. bunlarin tamami sirket kulturu ve beraberinde olusturulmus yapinin parcalaridir, sizin butunun bir parcasi olmaniz ve butunun ilerlemesi icin gerekenleri yapmanizi saglamaya yonelik motivasyon unsurlaridir.

startup'lar ise bu kadar kurumsal kavramlara sahip olacak, bu kadar oturmus kulturel unsurlari gercekleyecek vakte "henuz" sahip olamamistir vefakat yaptiklari isi kaliteli, hizli, profesyonel sektor oyunculari ile rekabet edebilecek duzeyde gerceklestirmeye ihtiyaclari vardir. bu noktada personellerine cok yuksek maas odeyemeyecek olan yeni sirketler personellere hisse opsiyonu, borsa kotasyonu sirasinda kendilerine avantaj saglayacak anlasmalar, gelen yatirimlar dogrultusunda maas iyilestirmeleri, bonuslar vb gibi imkanlar onerirler.

bunu para sacmayi sevdiklerinden veya super iyi niyetlerinden yapmazlar tabii ki; ) normal kosullarda bulundugunuz konumu dolduracak kisiye verilmesi gereken maas $10.000'ken sizi $4.000'e iceri alarak startup'in maliyetlerini dusuk tutmak, sizi de yatirimin ve "RISK"in parcasi yapmak gibi sebepleri var.

takip edenler farketmistir, startup'lar cok ciddi transferler yaparlar, daha ilk bastan buyuk hatalar yapmamak, personel kaynakli olusabilecek hatalari minimuma indirmek, zaten cok riskli olan girisimin personel odakli olan gelistirme, urunlestirme kisminda minimum sorunu yasayarak maksimum verimi elde etmek icin kayda deger tecrubeye ve bilgiye sahip insanlari alirlar. bu insanlar hem bilgieri ile urunun kalitesini yukseltir, hem de edinmis olduklari tecrube dogrultusunda firmanin stratejilerini, bir sonraki hamlesini, alt yapisini dogru kurmasini saglarlar. kurulan yapi dogru ise, fikir dogru ise ve dogru alt yapi ile gerceklenirse sonrasinda yuzlesilmesi gereken bir cok sorundan kurtulmalarinin anahtari olur bu kararlari ve ilk ise alim surecleri.

ps: facebook'un kurulusunda 4. adam olarak ise alinan (employee #4 olarak da bilinir) Taner Halicioglu'nun ozgecmisi, facebook'ta neler ile ugrastigi, su anda calistigi firma gibi bilgilere bakarsaniz anlattiklarim belki biraz olsun netlesir kafanizda.

olaya personel acisindan baktigimizda neden bunlarin yapildigi, neden bu firsatlarin sunuldugu daha net anlasiliyordur artik. personel olarak sizler de bir startup'a girdiginizde belirli bir riski kabul ediyorsunuz, cogu zaman almaniz gereken maastan daha azini aliyorsunuz ve firmanin gelisim surecinde sizler de "YATIRIMCI" olarak bulunuyorsunuz. ortaya koydugunuz deger hem kendinizin hem de firmanin gelecegi icin onemli unsurlar barindiriyor (firma icin tecrube, bilgi birikimi vs iken kendi geleceginiz icin maddi karsilik beklentisi/vaadi ile zamaniniz ve emeginiz gibi).

bu noktada ulkemizde en sik duymaya alistigimiz sozlerden bir kac tanesi;
"biz burada bir aileyiz", genel olarak meali: "hepinizin ustunden super zengin olacagim"
"hepimiz kazanacagiz", genel olarak meali: "maaslariniza tabii ki zam yapacagim, ferrari'min taksidi bitince.."
"para kazanmaya basladigimizda senin kendi ekibin olacak ve sen onlari yoneteceksin", genel olarak meali: "ferrari aldigimi soylemis miydim? taksit hani? sen cok guzel hallediyorsun isleri zaten.."

en acisi da personellerden duydugum "patronum cok iyi bir insan, verdigi sozu tutar" tarzi sozler. yasadigimiz dunya, ozellikle is dunyasi sozler degil sozlesmeler ile, kanunlar ve mevzuatlar ile sekilleniyor. size verilen sozlerin mahkemede bir hukmu olmadigini, sozlesmelerin ve ilintili kanuni duzenlemelerin herhangi bir sorun durumunda sizi koruyacagini asla unutmayin.

turkiye gercegine dondugumuzde, burada sirketlerin borsaya kote olmasina dair duzenlemeler henuz yeni yeni yapiliyor(tum a.s.'lere zorunlu hale gelmesi vs), sirketten hisse opsiyonunu aldiniz, 3 yillik bir anlasma yapmistiniz %3 hisse icin, bu sure icerisinde sirket 2 kere sermaye arttirimina gitti, hisse oraniniz da buna bagli olarak %1.2'ye dustu, 3 yilin sonunda tum hisseyi aldiniz. sirket ortagisiniz, ve?

sirket satisina kadar bu hisse karsiliginda pay almaniz cok zor, sirket satisi sirasinda rakamlar ticari olarak gizli tutulabilir, avukatiniz uzerinden bilgileri istersiniz, surec isler, bilgileri alirsiniz, acquisition sirasinda cikacak kaostan avukatinizin cikartacagi (eger basarabilirse) degerleme ile basbasa kalabilir, firmanin odenmis sermayesi uzerinden almak zorunda birakildiginiz pay ile yetinebilirsiniz. (yasanmis "kotu" ornekler uzerinden ilerliyorum hala). veya hersey cok guzel gider ve sirketiniz $100M valuation'dan satilir, siz de $1.2M'in sahibi olursunuz.

diger yandan hisse opsiyonu anlasmalarinda denk geldigim "personelin isinin gereklerini yerine getirmemesi durumunda" gibi muglak ifadeler is tecrubesi olarak belirli olgunluga ulasmis kisilerin bile dikkat etmedigi, saniyorum sahip olma algisinin gozlerini koreltmesi sebebi ile es gectikleri sikintili unsurlar da fazlasi ile can sikici ve onemli. dikkat etmeden imzaladiginiz sozlesme belirli hayaller ve yatirim ile sahip olmaya calistiginiz geleceginizin ellerinizden ucup gitmesine sebep olabilir. dedigim gibi, sizler de sirkette yatirimci konumundasiniz ve yatiriminizi korumak istiyorsaniz sizlerin de yapmasi gereken yukumlulukler var. kendi calistigim sirketler acisindan kafamin rahat olmasinin sebebi sirket sahiplerinin personellerine "sozlesmeyi mutlaka avukatina goster ve avukatinin onayi ile geri getir, bilmedigin ve sana zarar verecek maddeler var ise karsilikli mutabakat saglayalim" seklinde yaklasim gosteriyor olmalari. buna karsilik denk geldigim pek cok firma (ki iclerinde gecmiste beraber calistiklarim da var) sozlesmeyi personelin onune koyup "bugun icerisinde imzalayip bize teslim etmen gerek" gibi cinlikler ile personelin sozlesmeyi dogru duzgun okumasina bile firsat vermiyor. (kaldi ki bunu yapan cok buyuk olcekli sektor oyunculari da var.). bir cok oyuncu ise yukarida yazdigim sozlere benzer sozler ile (hepimiz zengin olacagiz, hersey cok guzel olacak vs) personeline vaatte bulunmayi tercih ediyor. personeller de iyi niyet cercevesinde bu vaatlere guvenerek is yapiyor ve bir cogu mutsuzluk ve hayal kirikligi ile sonuclanan tecrubelere sahip oluyorlar.

peki nasil olmali, sirketi kuranlar nasil ilerlemeli, bu sirketlerde calisanlar nasil sozlesmelere imza atmali vs gibi konulara simdi girmeyecegim, o da bir sonraki yazinin konusu olsun, ben de firsattan istifade pazar gunumun keyfini cikartmaya devam edeyim.

mola!

semantic web ve dunyanin yeniden (ve yeniden) kesfi

2010-04-08T13:35:00.003+03:00

yine Ugur Ozmen'in bir blog yazisi uzerinden hareketlendim, friendfeed'den de konusmalara bakabilirsiniz. bir ara bu konunun sohbeti de acilmisti, pek de keyifli bir sohbet olmustu diye hatirliyorum ama ayrintilari kafamda cok net kalmamis.

gelelim konumuza, Ugur Ozmen ile her bir araya geldigimizde ucundan kosesinden de olsa CRM'e bir dokunmadan gecmiyor sohbetler, her seferinde bilgilerin yanlis degerlendirilmesi ve kullanimin hatali olmasi durumunda nasil ornekler olustuguna dair gerek deneyimlenmislikler gerek tecrube gerekse olasi senaryolardan bir veya iki orneklem sohbet icerisinde yerini aliyor. yavas yavas sekillenmeye baslayan (once kullanici bazli icerik, interaktivite/interaksiyon ile gelen) web 2.0, simdi de semantikte semantik diye tutturulan web 3.0.

internetin gercek dunya orneklemlerinden feyz alarak sekillenmesi cok da anormal bir sey degil, hele de herseyin buyuk donanimlari tasimanin zorlugu ile basladigi dusunulecek olursa(TCP ilk zamanlar). gunumuze geldigimizde, markalarin ve sosyal topluluklarin etkilesim icerisinde oldugu bir dunyaya gecis sureci tamamlanir tamamlanmaz web kendisini web 2.0 olarak lanse etti, kullanicilarin internette gecirdikleri sure ve varliklarini ispatlama cabalarini gayet guzel bir sekilde kendi bunyesine entegre ettigi cozumler ile harmanladi ve web 2.0 olarak hepinizin tanismis oldugu interaktif, kullanici orijinli (odakli demiyorum ozellikle) yapilar kurulmaya baslandi. bunlarin temel amaci collaboration(kullanici orijinli isbirligi) odakli (kimi zaman competitive collaboration/kullanici orijinli ranking(siralama) mimarileri ile desteklenmis ve bir biri ile karsilastiran) kullanici deneyimleri saglamakti. sonuc? facebook, twitter, friendfeed diye sayacaktir insanlar ama bunlarin cok daha oncesinde varolan icerik ekleme ve yorumlama siteleri, forum mimarisi, daha evveliyati bbs'lerin yayginlasmasi gerceklesti.

varolanin "kavramlar" ile sinirlarinin belirlenmesi ve bu kavramlar dogrultusunda teknolojiler ile beslenmesi ile belirlenen teknoloji ve kullanici deneyimi odakli cozumler silsilesi diyebiliriz rahatca web mimarileri icin. yillardir kullanici verileri isleniyor, bu veriler dogrultusunda site arka planindan kullaniciya ozel avatarlara, kullaniciya ozel hosgeldin mesajlari ve kampanyalardan kisinin bulundugu ulkenin saatini gostermeye kadar pek cok "kisisellestirme" gerceklestiriliyorken web 3.0 cikip "semantik" olacagim diyor ve bunu "3.0" olarak lanse edip yeni bir seymis gibi sunuyor.

insanlari vuran kisim ise yillardir varolan teknolojilerin web mimarisine standart olarak eklenmesi ve anlatilanlarin kavramsallastirilmis olmasi sebebiyle ilgi cekici gelmesi. (2000'lerin basinda ftuff.com'u hatirlayanlar gunumuzde ajax dediginiz temelinde javascript callback'ten ote bir sey olmayan teknolojinin site icerisinde kullanildigini da hatirlayacaklardir.). teknolojilerin kullaniciya inmesi ve yayginlasmasi ne yazik ki kimi zaman dayatmalar ile oluyor, web konsorsiyum da bu konuda ustune duseni masallah pek guzel yerine getiriyor.

web 3.0'a geldigimizde, her konusu acildiginda aklima gelen sahne yillar oncesinde google ile hazirlanan bir video idi. google diger firmalari alarak bir dev haline geliyor, bir sure sonra news corp'u alip basin tekeli oluyor, sonra televizyon vs derken tum "telekomunikasyon ve iletisim odakli" mecralarin sahibi olup cikiyor, sonrasinda tum internete bagli kullanicilari "editor" olarak kullanarak yeni bir haber/iletisim yapisi olusturuyordu bu felaket senaryosu gerceklemesinde.

genele baktigimizda, zaten halu hazirda varolan bir cok teknolojinin (ornegin: kullanici deneyimini kisisellestirme, kullaniciya ozel icerik saglama, kullaniciya ozel arayuz saglama, kullanici bilgileri ve yonelimleri dogrultusunda ona ozel davranis modelleri belirleme, kullanici ve sosyal cevresinden hareketle kullanicinin taleplerini ve hamlelerini tahmin ederek ona uygun urunu onune cikartma vs vs) tekrardan kavramlar ile bezendigini ve insanlarin onune sunuldugunu goruyoruz. gel gor ki bu sisteme zaten cok uzun bir suredir "social profiling" denmekte, hatta kriminal tarafta suclu profili calismalarinda, akademik/sektorel arastirmalarda anket sonuclarinin degerlendirilmesinden ucu topluluklar ve insanlara dokunan calismalarin degerlendirilmesine bir cok alanda kullanilmakta.

gelelim hadisenin benim icin eglenceli kismina;

Ugur Ozmen der ki, web 3.0 trendi ile birlikte CRM'in onemi cok daha iyi anlasilacak, evet, anlasilmaliydi da zaten, web konsorsiyum ve internet kullanicilarinin gucu ile herkesin kafasina vura vura CRM'in ne kadar onemli oldugu ezberletilecek. identity management'in, varolan veri ambarlarindaki datanin boyutunun degil islenebilirliginin, icerisindeki verinin analiz edilebilirliginin onemi anlasilacak.

bu noktada sormak istedigim basit bir soru var, ayni zamanda da eglendigim soru bu. "peki ama simdiye kadar varolan veriler ne olacak?"

bu soruya cevap "yahu koca koca firmalar coktan hazirlardir" ise donup o koca koca firmalarin identity management, CRM mimarisi tarafinda yaptiklari hatalar sonucu size yasattiklari sacma sapan kullanici deneyimlerine bakin, Ugur Ozmen'in yazmis oldugu, diger konuda uzman insanlarin yazmis oldugu orneklere bakin ve tekrar dusunun derim.

web 3.0 ile yayginlasacak ve hizla gelisecek olan "kullanici odakli" mimari "kullanici orijinli" olan eskisine oranla cok daha ciddi bir analiz sureci, onemli kararlar ve dogru hamleler gerektiriyor. tipki tum CRM projelerinde sureclerin en bastan ele alinarak dogru analiz ve strateji ile cozume gidilmesinin gerekliligi gibi.

onumuzdeki surecte keyifle izleyecegim o copluge donmus veri havuzlarinin optimizasyonu icin harcanacak paralari, kaybolan verileri, yasanan sorunlar sebebi ile saatlerce, gunlerce hizmet veremeyecek devleri.

neden keyifle? cunki; nush ile uslanmayana etmeli tekdir, tekdir ile uslanmayanin hakki kotektir.

evet.

Amazon, warehouse management ve big data store, cloud, distributed processing uzerine

2010-03-08T13:26:00.005+02:00

Ugur Ozmen'in yazdigi "veri ambari olustururken" yazisi uzerine friendfeed'de konusmaktayken boyle bir yazi fikri cikti ortaya. Ugur Ozmen'in yazisinda cok keyifli onermeler mevcut, bir gun gidip buyuk supermarketlerin urun dongusunun incelenmesi (inanin musteri olarak, sadece iceride dolasarak dahi cok fazla ayrintiyi yakalayabilirsiniz) bile cok ciddi fikir olusturacaktir.

gelelim isin ticari boyutu ve anlasilabilirligi kismina; gecmiste varolan ve yaygin adi ile "depoculuk" olarak adlandirilan sistem temel kategorizasyon ve taleplerin kategorize edilmis icerik/urun gruplarindan ayristirilarak yeniden paketlenmesi, talebin karsilanmasi seklinde gelismekte idi. bu yapi icerisinde gerek kirilimlarin dogru konumlanmasi, gerekse raf yapilarinin esnekligi(urun kirilimlarinin bir anda degismesi veya ornegin tekstil sektorunde yeni sezon kreasyonunun daha seri islenebilmesini saglayacak hizli degisikliklerin yapilabilmesine musait raf gruplarinin olusabilmesi gibi) ve operasyonel planlamada "critical path method" uygulanabilirligini saglamasi cok yeni gelismeler.

Turkiye'de bir ornegini Levi's deposunda gorebileceginiz paletli raf/kayan raf olarak adlandirilan sistem normal kosullarda depo konumlandirmasinda varolan buyuk urun gruplarinin paletler ile stokta tutulmasi, erisilebilir yerlerdeki urunler bittikce forklift yordami ile urun beslemesi yapilmasi mantigini kiran, gittikce de yayginlasan "insan odakli" sistemlerden biri. (insan odakli dememin sebebini birazdan diger ornekte aciklayacagim).

temel olarak "biten urun/besleme stogundan urun indirilmesi/urun beslemesi" seklinde yasanan donguyu kiracak gelismenin cikis sebebi yogun transfer donemlerinde forkliftlerin cok fazla besleme yapmasinin gerekmesi ve urun beslemesinin gecikmesi(oncelik ve kuyruk tanimlama(priority ve queue) ihtiyaci), haliyle gelen taleplere yonelik paketlemenin cok uzun surelerde gerceklesmeye baslamasi. bu noktada yeni raf sisteminin sundugu esneklik: normal kosullarda her rafta bir urun turunden (birim olarak koli alirsak) 1 koli mal bulunurken kayan raf sisteminde arka arkaya dizilmis 4 koli mal bulunuyor, ondeki bittiginde koli atiliyor ve bir arkadaki one kayiyor. bu yapinin surecsel basarisi

1- rafta urun bitmesinin onune gecilmesi
2- urun beslemeleri sirasinda paketlemenin durmamasi
3- besleme onceligi ile ilgili listeleme/oncelik belirleme yapilabilmesi
4- artan besleme ekipmani/personeli maliyetini optimize etmesi seklinde siralanabilir.

bu noktaya gelindiginde baska bir ihtiyac daha goze carpiyor, bu sureci otomatize edecek sistemler. iste burada ayni raf sisteminin bilgisayarli olanlari devreye giriyor. stoga giren urunlerin bilgisayar sistemlerine de girilmesi ile birlikte temel sorulara cevap araniyor.

1- hangi urunden ne kadar stok mevcut,
2- raf sisteminde yeterli urun var mi,
3- raf sisteminde urun tukendiginde otomatik is emri yaratarak urun beslemesinin yapilmasini saglamak,

zaman icerisinde bu sorularin/calismalarin da cevabi/cozumu ortaya cikti. once 3 ila 6 aylik araliklarla gerceklestirilen depo sayimlari, bunlarin varolan ERP yapilarina islenmesi ve sonrasinda depo icerisinde kullanilan stok modulleri ile varolan raf yapisinin entegre edilmesi gibi cetrefilli cozumler ile ugrasildi. bir yerden sonra 3 ila 6 aylik sureclerde gerceklestirilen sayimlarin ve sonrasinda firma icerisinde gerceklestirilen operasyonlarin "depo maliyeti" unsuruna cok ciddi etkisinin oldugu, 3-6 aylik sureclerde gerceklesen firenin ve bu kadar uzun zamanlari "kismen goreceli" veriler ile gecirmenin gerek depo maliyetinde gerekse firma ile ilgili oncul kararlar vermede sorunlar yarattigi farkedilmis olacak ki RFID yayginlasmaya basladi, firmalarimiz gunumuzde yeni yeni bu teknoloji ile tanismaya basladi.

RFID(radio frequency identification) temel olarak kullanmakta oldugumuz barkod sisteminin radyo dalgalari araciligi ile yayin yapani seklinde tanimlanabilir. ne demek bu dersek, normal kosullarda bir urunumuzu etiketledigimizde bu etiketi bir "barkod okuyucu" ile okutarak urune dair bilgilere ulasabiliyorken RFID'li etiketlerde kullanilan etiket turune gore urunun belirli bir mesafede olmasi yeterli oluyor. (ornegin normal kosullarda tamami eski usul barkodlarla etkietlenmis urunler ile dolu bir depoyu saymak icin tek tek urunleri indirip uzerlerindeki barkodlari okutmak gerekirken RFID'de bu islemi herhangi bir calismaya gerek kalmadan (gerekli teknolojik altyapi kurulduktan sonra) an be an gerceklestirebilirsiniz.)

RFID'nin yayginlasmaya baslamasi ile birlikte "teknoloji odakli" diye adlandiracagim depo mantigi gelisti. onceleri yogun transfer gerceklestiren askeri lojistik merkezlerde, sonrasinda sektordeki lojistik firmalarinda ve gunumuzde kargo firmalari ve retail sektorundeki bir kac firmada kullanilmaya baslanan, tamamiyle otomatize edilmis sistemler. sistemin calisma mantigi

1- tum urunlerin RFID etikletler ile isaretlenmesi,
2- gelen siparislerin bilgisayar sistemi tarafindan islenmesi,
3- depoda varolan robot yapilar/sistemler araciligi ile raflardan toplanmasi,
4- kutulanmasi,
5- talebin sahibine yonelik adreslemesinin yapilmasi,
6- kargoya teslim edilmesi seklinde gerceklesiyor. retail sektorunde bu konuda en ciddi calismalardan birini yanlis hatirlamiyor isem Zara gerceklestirmis durumda, aklimda kaldigi kadari ile;

merkez depolarinda toplam personel sayisi 5 ve ayni gun icerisinde oglen 3'e kadar magaza olarak gectiginiz siparisler ertesi gun sabah kapinizda olacak sekilde bir besleme mantigi kurmuslar. dagitik stok yapisi kurmamalarinin lojistik maliyetlerini arttiracagi dusunulsede merkezi stok ve tek bir depo maliyetine indirgenmis urun bazindaki maliyetin dagitik stok ve bunun lojistigi ile ugrasmaktan cok daha dusuk maliyetler ile kotarildigini ogrendigimde sasirmistim acikcasi. (CEVO gibi lojistik firmalarinin kurdugu alt yapilar da bu mantiga yonelik, agirlikli CRM uygulamalari ile desteklenen ERP yazilimlarinin saha entegrasyonu ile cok daha efektif ve alternatif depolama cozumlerinin gelismesini sagladi.)

Amazon'a dondugumuzde, uzun zaman oncesinde stoksuz satisin dogru cozum oldugunu dusunerek baslayan, gunumuzde ise musteri yonelimi odakli verinin ciddi analiz sureclerinden gecirilmesi ile "trend takibi" ve "musteri yonelimlerinin sekillendirilmesi" olarak adlandirabilecegimiz bir dizi unsur sonucunda urun stoklarinin belirlenmesi, bu stoklarin kanalize edilmesi ve hizli sekilde kullanici ile bulusturulmasi esasinda hareket ediliyor.

yani;

oncelikle fokusunda yer alan ulkede ve globaldeki trendleri takip ediyor amazon, bu takip surecinde varolan musterilerinin davranislarini inceliyor, hangi urunleri inceledikleri, hangi urunleri aldiklari, aramalari, yasam standartlari, internet uzerindeki hareketleri gibi bir cok veriden hareketle bir kullanici profili olusturuyor, bu kullanici bazli profilleri kitlesel hareketleri yorumlayabilmek icin genelliyor. sonrasinda kendi stoguna bu hareketleri karsilayacak urunleri cekiyor ve bunlari bir dizi pazarlama stratejisi ile kullanicilarina hizli bir sekilde ulastiriyor. amazon'un temel olarak bir e-ticaret sitesi olarak adlandirilmamasi, is taniminin "warehouse management" seklinde yapilmasi da bundan kaynaklidir.

gelelim Amazon'un bizim tarafimizda parlayan yildizina; uzun yillar boyunca musteri odakli veri analizi, urun maliyet analizi vs gibi konularda ellerinde bulunan cok ciddi olcekli datanin analizi icin yogun ugraslar/ar-ge calismalari ve maliyetlere katlandiktan sonra mukemmel bir ongoru ile bunu urune cevirdiler ve insanlarin hizmetine sundular. buyuk veri havuzlari uzerinde gerceklestirilen analiz calismalari, bu verilerin islenmesi icin harcanan islemci gucu ve bu sureclerin yonetilmesinde kullanilan ekipmanlari bir bir urun haline getirdiler ve yillar boyu yuruttukleri ar-ge calismalarinin, yuklendikleri maliyetlerin nakite donusumunu gerceklestirdiler.

Amazon AWS adi ile duyurdugu Amazon Web Services mimarisi kendi icerisinde EC2(elastic compute cloud), elastic mapreduce, simpledb, RDS(relational database service), FWS(fulfillment web service), SQS (simple queue service), cloudwatch, VPC(virtual private cloud), elastic load balancing, FPS(flexible payments service), devpay, s3(simple storage service), EBS(elastic block storage), web information service, mechanical turk(ki bu basli basina bir yazi konusu) gibi urunleri barindiriyor.

butune baktigimizda varolan buyuk veri ambarlarinin islenmesi ve cozumlenmesi icin gerekebilecek her adim kendi ic isleyislerinde varoldugundan ve uzun suredir kullandiklarindan her urunun butunlesik bir yapinin parcalari oldugunu gormek de zor degil. uzun zaman oncesinde database'in temellerine yonelik Oracle agirlikli egitimi veren bir dostum ile sohbet ederken degindigimiz bilinen databaselerin atalarindan olan Maya'larin veri yonetim sistemi Quipu, sonrasinda gelisen veri isleme ve veri depolama yontemleri, gunumuzde varolan urun depolama mantiginin bunun ile esgudumlu ilerlemesi ve sonunda iki mimarinin tek bir odakta (depolama) birlesmesi biri olmadan digerinin de varolamayacagini an be an kesinlestiriyor.

Ugur Ozmen'in yazisina atif ile baslamamin sebebi de temel olarak buydu, Carrefour'da gecirdigim bir gunun sonunda (anlik stok hareketlerinin dogru yonlendirmeler ile firmaya katacaklari, bu hareketlerin anlik gerceklestirilebilmesini saglayacak esnek mimariler ile ilgili bir problemin cozumune kafa yormaktaydim) Carrefour'un uyguladigi "mikrofon ile anons yaparak indirimlerinden iceride yer alan musterilerini anlik olarak faydalandirmalari" yaklasimi gayet yerinde olmak ile birlikte(haluhazirda internet ekosisteminde varolan "gunun firsati" ve mailing dinamiginden tek farki "o anda haluhazirda musterisi olan/alis veris yapmakta olan insanlara yonelik direct marketing uyguluyor olmasi), o anda cozmem gereken problem ile ilgili olarak da ampulun yanmasini saglayacak tetikleyici unsur olmustu.

ufak bir not ile toparlamak istiyorum zira genelini okudugumda 2. bir yazi ile data structure, big data store, cloud, distributed processing, map reduce vs odakli ayri bir calisma gerekebilecegini farkettim;

eskiden beri varolan yaygin hata "toplayabilecegimiz tum datayi toplayalim, isimize yarasin yaramasin hepsi elimizde bulunsun" inanisidir. kucuk olcekli islerde bu dusunce yapisi hic bir sorun olusturmayacakken(evet mantik olarak hatali ama surece baktigimizda islenecek veri miktarinin azligi sebebiyle sonucu almak cok uzun surmeyecektir) milyarlarca satirdan olusan, yuksek trafige sahip veri ambarlarinda bu data uzerinde islem yapmak, "aman hepsi bulunsun" diyerek "depo maliyeti" unsurunu gozetmeden aldigimiz kararin sonucunda bizim icin son derece kritik olan herhangi bir raporu cekmemiz cok uzun vakitler alacaktir. bu "cok uzun" sureyi 10 dakikaya dusurmenin maliyeti ayni oranda yuksek cikacaktir.

yapilan is dogrultusunda henuz "projelendirme" asamasindayken (ne yazik ki ulkemizde pek sevilen bir kavram degil) ihtiyac analizinin dogru yapilmasi, hangi verilere ihtiyac oldugu, ilerleyen surecte hangi raporlarin karar almada etken olacagi, bu rapor icin gereken verilerin dogru konumlandirilmasi, veri tabani mimarisinin profesyoneller tarafindan hazirlanmasi ve verinin tutulacagi yapinin dogru belirlenmesi son derece onemli unsurlar. bu sebepten amerika'da is yapmakta olan firmalardan biri cloudera ve ceo'su ilginc bir noktaya deginiyor, start-up'larin cogunun goz ardi ettigi buyuk veri ambarlarinin islenmesi ve firma icin deger olusturacak verinin islenmesi ile ilgili bir cok startup sorun yasiyor, ilk basta alinan yanlis kararlari duzeltmeye kalktiklarinda buyuk boyutlu veriler uzerinde islem yapmak zorunda kaliyorlar ve sonucun saglikli olabilmesi icin projelerini durdurmak, islemin sonuclanmasini beklemek zorunda kaliyorlar. (benzer sorunlari twitter'in da yasadigini hatirlamak gerek). bir cok start-up bu dagitik ve yanlis kararlar ile olusturulmus veri yiginlarinin duzenlenmesi icin gereken bilgi birikimine sahip olmadigi gibi bunu yapabilecek firmalara odeyebilecekleri paralari da yok.

son olarak Ugur Ozmen'in soyledigi, benim de tekrar altini cizmek istedigim bir soz ile bitireyim, "Unutmayalım ki, bir veri ambarı kurmak pazarlamacının ana amaçlarından biri olmadığı için, bu talebin HAKLI BİR NEDENİ olmalıdır. Yani, bu aracı kullanmak istiyorsanız ne amaçla kullanacağınızı bilmeniz gerekir." buradaki pazarlamaci yerine ben veri ambarina ihtiyac duyan her sektor insanini getirerek soyluyorum kapsamini biraz daha genisletip.

mola.

17 Agustos 1999 - deprem guncesi

2009-08-24T05:12:00.003+03:00

17 agustos 1999 sabaha karsi.. annemin "deprem oluyor uyan" cigliklarina uyaniyorum sersem sepet. televizyon ile akvaryumu tutun bir sey olmaz dedigimi hatirliyorum.. sonrasinda geri uyudugumu..

keyfim ve uykumun kactigini hatirliyorum, herhalde 1 saat gecmis. su icmek icin uyandigimda ailemi gordum balkonda, istanbul'da, kadikoy'deki evimizin balkonunda.. elektrik yok, eski bir pilli radyo bulmuslar.. radyo'da aglamakli bir dj duydugumu hatirliyorum.. "tum sehir yikildi, biz mahsur kaldik radyoda, yasayan varsa bize ulassin telefonla.. sehir tamamiyle yikildi" diye kendini tekrarlayip duruyordu.. babam ara ara bunu dinleyip sonra kanal aramaya basladi. ben de oturdum yanlarina.

ilk duyduklarim avcilarin tamamiyle yikildigi, istanbul'un yerlebir oldugu idi fisilti gazetesinden, bazi insanlar apartman bahcesine inmisti, bakiyorlardi oradan binadakilere, digerlerine siz de inin kalmayin binada diyorlardi ve konusuyorlardi. gun aydinlanmadan kipirdamanin cok dogru olmadigini dusundugumu hatirliyorum. sehir ne durumda bilmiyordum, telefonlar calismiyordu, ulasamiyordum.. ve ulasilamiyor.

gun aydinlandiginda tahsis araci ile avcilara gectim. hala anlamaya calisiyordum hasarin boyutlarini, gecerken gordugum bir cok semt duruyordu yerli yerinde.. peki ya duyduklarim. endise yerini yavas yavas rahatlamaya birakiyordu. avcilara ulastigimda devam eden calismalari gordum, yikilan binalar. insanlarin konusmalarini duymaya basladim tekrar. izmit yikildi, yalova yikildi diyorlardi. bu konusmalar arasinda "istanbul cok ucuz atlatti" laflarini hatirliyorum hasbel kader..

gunun aksaminda bir helikopter izmit'e jenerator birakacak, sonrasinda yalova'ya inecek, donuste oradan yaralilari getirecek. izmit'e yaklastigimizda idrak edebildim boyutlarini. bolgesel aydinlatmayi ve calismalari hatirliyorum.. donup kalmisken gozumden inen bir damla yasi.

hep kesik kesik sahneler.. birbiri ile baglamakta cok zorlaniyorum zaman zaman. kimi zaman da bir film gibi izleyip sicradigimi bilirim. geceler boyu uyuyamadigimi.

yalovaya inisimizi hatirliyorum. hastane kurulmaya calisiliyordu, sahra hastanesi, insanlar etrafta, hala aglayanlar, askerler ile konusmaya calistigimi hatirliyorum, neler olup bittigini, durumu ogrenmeye calistigimi. etrafi dolasip anlamaya calistim bir sure.. daha vakit gecenin basi. ustu basi toz duman icinde insanlari goruyorum kosusturan, aglayanlari goruyorum bolca etrafta.. yeni gelen ekipler ne yapmalari gerektigini anlamaya calisiyorlar.. afet koordinasyon yazisi hatirliyorum yarim yamalak, bir a4 ciktisinda. kurulan cadirlar.

gecenin ilerleyen saatlerinde askerler ile cikiyoruz.. ses dinleme ve arama yapacagiz diyorlar. bir askeri kamyon ile yoldayiz, siteler mevkii dedikleri bir yere gidiyoruz. elimizde fenerler, baretler. metal cubuklar ile insaat demirlerine vuruyoruz, duyan var mi diye bagiriyoruz 1 dakika boyunca. sonra herkes enkazin belirli yerlerine dagiliyor.. dinliyoruz.. acaba bagiran veya bir yere vurarak bize ulasmaya calisan var mi diye.. gunun ilk isiklarina kadar devam ediyoruz.. tek bir ses duymadan, kimseye ulasamadan..

tekrar stad bolgesine donuyoruz, gecici cadirlar kurulmus kismen, hala insanlar hareket halinde, saate aldirmaksizin bir kesmekes.. ne yapacagimizi anlamaya calisiyorum hala, dostlar ile konusuyorum, neler oldugunu anlatiyorlar, az cok fikir sahibi olmaya basliyorum.. neler yapabilecegimizi konusuyoruz.. ceset torbalamak, gida dagitmak, enkaz altindan ceset cikartmak, gecici yerlesimler kurmak, denetim\denetleme gibi bir cok adim var yapilmasi gereken, ekipler organize ediliyor gonullulerden.. bir ekibi alip gida dagitmak icin cikiyorum yalova'nin biraz daha sayfiye bolgesi olan bir mintikayi veriyorlar gida dagitimi icin..

kamyon dolusu yiyecek ile ulastigimizda baska bir grup gordugumu hatirliyorum.. insanlar aracin etrafinda toplanmis, gidalari havaya atiyorlar ve insanlar kapisarak alt alta ustuste almaya calisiyorlar.. kamyondan atlayip ustlerine kostugumda yanimdakilerin zor tuttugunu hatirliyorum.. araclarindaki gidaya el koyduktan sonra insanlari siraya sokup her birine elimizde olan erzaklardan ufak paketler dagittik.. sadece 1-2 gun yetecek kadar gida dagitiyorduk ama devaminin yolda oldugunu soyluyorlardi.. dua eden teyzeler, tesekkur eden gencler vardi.. bir kismini yardimci olarak yanimiza alip devam ediyorduk mahalleler icerisinde dagitima..

gunun baslangici ile basladigimiz gida dagitimi oglen aracin bosalmasi ile son buldugunda tekrar geri donduk stada.. enkazdan ceset cikartilmasi gerekiyor dediler. stad yakinlarinda 5 katli bir bina oldugu soylendi.. tamam diyerek yanima 4 kisi alarak yola ciktim. sicak vurmaya baslamisti ve garip bir koku vardi havada.. cigerimi yakiyordu. sonraki gunler daha da agirlasacagini o an kestirememistim. yolda giderken baska bir ekip gorduk.. yardima ihtiyaclari olup olmadigini sordugumda "vucudun ust kismini bulduklarini, belden asagisini da bulduklarinda baska bir enkaza gececeklerini, sorun olmadigini" soylediler.. gayet sakin ve duragan bir sekilde soyledikleri sey algimi zorlamisti. daha kotu sahneler de gormus olmama ragmen anlam veremedim uzun bir sure. kolay gelsin diyerek devam ettik..

5 katli binaya ulasmistik ama 1.5 katli bir ev vardi yol kenarinda, yaninda baska bir 4 katli bina.. bakkala sorarak teyid ettik ve donup binaya tekrar goz gezdirdigimizde kot farki yuzunden goremedigimiz gercekle yuzlestik. 5 katli bina oldugu gibi yikilmis, 4 katin ustune oturmus, 4. katin yarisi ile en ust kat yol seviyesine inmisti.. aglayarak bir adam geldi yanimiza, 50'li yaslarinda herhalde. annem iceride kaldi, naasini alabilirsek defnetmek istiyoruz dedi buruk bir sesle.. siz acsinizdir diyerek gidip ellerinde olan domatesler ve salataliklar ile bir tepsi yapip yanimiza getirdi.. hic birimizin bir lokma yiyecek hali yoktu. enkazda calismaya basladik, oglenden hava kararana kadar gecen vakitte surekli olarak calistik fakat naasa ulasamadik.. hava kararmaya yuz tuttugundan ve aydinlatma olanaklari kisitli oldugundan ertesi gun devam edecegimizi soyleyerek tekrar stad mevkiine donduk..

sivil kiyafet ile denetleme yapilacagini ogrendim, ustumde silah bulunmasinin iyi olacagini soylediler. tedbiren bir silah aldim. yine anlam veremedim. boyle aci dolu bir ortamda neyi denetleyecegiz, niye silah.. daha bunlari dusunmeme firsat kalmadan bagiris cagiris duyduk ilerimizdeki bir sokaktan.. orada ne oldugunu ogrenemedik, gittigimizde sakinlesmisti heryer. gecici cadirlarin oldugu bolgeye gittik once, kalin musambalar gondermisti birileri, yardim amacli.. cadirlarin altina sererek toprak ile temasi kesmek ve yalitim saglamak icin kullaniliyordu. birinin bu yardim amacli musambalari askeriyeye ait olmayan, stadin uzagindaki depolardan calip satmaya kalktigina sahit olduk.. zaten parasi olmayan, evi barki yikilmis insanlara satiyorlardi.. linc edilmesi icin birakmayi cok istedim o an.. oracikta linc etmeyi.. tutuklandigi gibi uzaklastirildi bolgeden.. anlamaya baslamistim neyi denetledigimizi.. kepengi acik bakkalar gorduk.. fahis fiyatla (karton sigara fiyatina tek paket) sigara satan, gida malzemelerini, suyu fahis fiyatla satan.. malzemeler halka dagitilmak uzere alindi bir kismindan, dukkan icerisinde olanlar olmasa da dukkanin onune karaborsa amaci ile cikarttiklari depolara aktarilirken sahislarin da bir kismi alikonuluyordu.. yuruduk kilometrelerce belkide, insanlari dinleyerek, konusarak, ogrenerek yuruduk.. tekrar geri dondugumuzde geceyarisina geliyordu saat. ustumuz basimiz perisan, enerjimiz bitmis haldeydi ve daha bir lokma yememistik. yiyememistik..

tekrar ses dinleme, bu sefer baska bir mevkiiye gittik, yalova'dan siteler mevkiine giderken sag tarafta kaliyor diye hatirliyorum gittigimiz yeri hayal meyal.. siteler mevkiine girdigimizde gecenin karanligi yuzunden binalarda cok hasar olmadigini sanip fenerleri actigimizda hemen hemen tum birinci katlarin bina altinda kaldigini, koca koca binalarin sarsinti etkisi ile 2-2.5 metre birbirinden uzaklastigini gordugumu hatirliyorum.. buradaki manzara da pek farkli degildi.. yine saatler suren arama tarama. yine bir umut bekleyisler ve yine umutsuzca donus.. bu sefer gittigimiz bolgede calisma yapan kurtarma ekibini hatirliyorum. hayatta kalan bir depremzedeyi kurtarmaya calisiyorlardi, santim santim bina parcalarini temizleyerek, santim santim ilerleyerek. cok duramadik orada, aramamiz gerekiyordu.

gun agarirken stada dondugumuzde cay buldugumuzu hatirliyorum, ustu basi toz toprak icinde asker bir cocuk cay getirdi agabey cok yorgunsunuzdur diyerek.. cayin iyi hissettirdigini hatirliyorum, beyaz onlukluleri ve biraz daha duzene kavusmus oldugunu. daha once ceset cikartma calismasi yaptigimiz binaya birilerinin yonlendirilmesini istedigimi hatirliyorum.. eger kimse gidemezse haber verilmesini ekleyerek.. balikesir tugayinin gelecegini duymustum, bir grup vardi, bolgeye 2 buyuk cadir, bir yemekhane cadiri ile geldiklerini hatirliyorum. astsubay bir genc ile tanismistik orada, yarin gecici yerlesimlere erzak ve malzeme goturecegim, civar bolgeyi dolasacagim, merkezde herkes, yakin bolgeye bakan cok fazla olacagini sanmam bu karmasada dedi, gidelim dedim.. once biraz dinlenelim dedik ama 1 saat bile duramadik yerimizde, ustumuzde sera gibi bir cadir, altimizda naylonlar ile 1 saat kadar uzanabildik toz topragin icinde, yorgunluktan uyuyamiyorduk ve yapilmasi gereken cok sey vardi. 1 saat ya gecti ya gecmedi sozlesmis gibi kalkip yurumeye basladik, bir askeri kamyon alip yalova icerisindeki askeri depolara gittik.. malzemeleri araca yuklerken bir binbasi geldi, gerektigi kadar alin gibi bir soz sarf ettigini hatirliyorum.. ve astegmen cocugun gozlerinden yaslar akarak bagirislarini.. bu ortamda "gerektigi" ne demek, satmak icin almiyorum bunlari insanlara dagitacagim, kendi anneme babama malzeme vermedim daha durumlari iyi oldugu, daha fazla ihtiyaci olanlar oldugu icin diye haykirislarini. binbasinin once kizginlasip sonra gozleri dolarak sarilisini izledim.. alin ne gerekiyorsa sozu ile beraber kamyonu yukledik.. yalova cikisi, yonumuzun denize ters oldugunu hatirliyorum, yasli mi yasli bir teyze, bir de amca. ufak kulubeleri de yikilmis depremde, dag basinda bir baslarina tarla ortasinda kalmislar.. yiyecekleri var, barinak ise agac dallarini catarak ustune gerdikleri bir ortu. elde olan imkanlarini cikartiyorlar, ortuler, silteler, bir cadir kuruyoruz onlara kendi olanaklari ile, amca israrli.. daha fazla ihtiyaci olanlar vardir diyerek cadir vermemizi reddediyor.. onlari merkeze goturmemizi de.. taslardan ufak bir ocak hazirlayip biraz cira birakiyoruz ama amca yine reddediyor.. bizim burada odunumuz var yakariz biz onunla.. yutkunuyoruz.. ellerinde olan az erzaklarindan bize ikram ediyorlar acsinizdir diyerek.. yine acligimizi unutmusuz, yiyemiyoruz bir lokma bile.

tekrar donuyoruz sehre dogru, yine erzak dagitimi, kurulan, adini cadirkentler koydugumuz gecici cadirlara gidiyoruz, cadirlari saglamlastiriyoruz elimizden geldigince, ne kadar saglam olabiliyorsa. naylon ile destekliyoruz malzememizin ve gucumuzun el verdigi kadarini.. vakit ogleni gecerken ceset torbalamaya gidiyoruz.. cesetler torbalanmazsa salgin hastalik bas gosterecek, ekipler icin asilar geliyor, yeni gelen insanlara asi yapiliyor hastaliga karsi, ne asisi oldugunu bile bilmiyorum.. ceset torbaliyoruz.. kara kara torbalar, bedenler, bedenler, bedenler. havanin karardigini biliyorum ama orada ne kadar kaldigimizi kestiremiyorum.. tek kelime etmeden gecirdik saatleri..

tekrar stad, bu sefer stadda nefes alamadigimi farkediyorum, astegmen genc gel ailemin yanina gidelim dedi, ailesinin evinin onunde cimlik bir alan var, herkes o cimlik alana yerlesmis, annesi gorur gormez sariliyor oglunun boynuna, opuyor, kokluyor. ikisinin de gozleri yasli.. evden alinacak esyalar oldugunu ve korktuklarini soyluyor. gidip alalim dedigimde astegmenin bakislarini hatirliyorum.. sonrasinda da yan yatmis merdivenleri karsimda gordugumu.. nasil bir cesaret, niye yaptik bilmiyorum ama ayakta durabilmek icin duvara tutunmak zorunda kalacagimiz kadar egilmis binada 2. kattaki evlerinden annesinin ihtiyaclarini alip geri donuyoruz.. ustumuzu degistiriyoruz yan yatmis evde kapali bir yer bulmanin rahatligi ile. dus almak ise hayal.. en fazla yuzumuze bidonlardan akitarak carptigimiz bir avuc su. geri dondugumuzde annesinin bizim icin buldugu cayi iciyoruz, bir bardak, bir bardak daha derken dinclestigimi hatirliyorum.. sonrasinda cimlere uzanmis, basimin altinda baretim ile uyudugumu. geldigimden beri ilk ve son uykum buydu zaten.

yakalasik 2 haftam gecti bu duzende, kimi gun ceset torbalayarak, kimi gun sahra hastanesi kurarak, erzak dagitarak, naas arayarak.. golcukten bir binbasi ile sohbet etmistik, hasarlari uzerine, ne durumda olduklari uzerine.. balikesir tugayi gelmisti, yerlesmisti.. yemeklerinin guzel oldugunu, askerin moralini yuksek tutmaya calistiklarini hatirliyorum. depolar duzene kavusmustu, her gun gelen yardimlarin depolarda duzenli istiflenisini ve giris cikislarin duzene koyulusunu gormustum.. ustumde en son astegmenin evinde giydigim askeri kamuflaj, palaskam, ona takili ekipmanim ve bir tanede beyaz baretim. ustum basim toz toprak, ceset kokusu.. dinlenmem gerektigini soylerek beni evime gondermeye karar vermislerdi, en azindan gecici olarak, 1-2 gun bile olsa.. migdemde bozulma ve yanma vardi, atesim de yuksekti son 1-2 gun. ne kimlik, ne para, hic bir sey yoktu uzerimde. sadece kiyafetler.. bir de gorev karti. deniz otobusune gittik astegmen ile. paraniz yoksa binemezsiniz demesi uzerine askerlerin gisedeki gorevliye kizdiklarini ve azarladiklarini hatirliyorum.. sonra geriye donen 3-4 ekip ile deniz otobusunun ust katini bize verdiklerini. ilk basta iyi niyet sanmistim, kokuyorduk.. ceset kokuyorduk hepimiz.. kamuflajim, palaskaya takili ekipmanlarim, baretim.. deniz otobusunde soguk sandovic ve cay verdiklerini hatirliyorum.. yine yiyemedim ama caya sevindim.. istanbul'a indigimizde insanlarin garip gozlerle bakip uzaklastiklarini hatirliyorum..

dolmuslarin arkasinda yer alan kampanya afislerini gormustum.. sehir garip gelmisti.. dolmuscunun param yok sozume karsilik ne parasi diye sitemini hatirliyorum.. gozu gorevli kartimda.. ustumde kurumus kan izleri olan kamuflajimda.. baretimde.. onun yaninda yari uyuklayarak yari uyanik annemin evine ulastigimda annemin bembeyaz yuzunu, ustunu cikart cabuk diyisini hatirliyorum. apartman boslugunda soyunup eve girdikten sonra dusta agladigimi ve bana 1 hafta gibi gelen uykumu.

talimat uzerine hastaneye giderek tahlillerimi yaptirip saglam oldugumu ogrendikten sonra, -doktorun ishale ilac olarak verdigi kolayi saymazsak..- tekrar dondum yalova'ya. yunan gezici hastanesi gelecekti ve kurulum yapilacakti.. tum depolari gezip son durumu gordukten sonra askeri yerleskeleri dolanip yunanistandan gelen doktor dolusu 2 katli otobusu karsilamistik, onlara sahra hastanesi kurmus, bolgede gezerek calisma yapabilmeleri icin arac ayarlamistik.. 2. gidisimde 3 gun kaldim. yine uyumadik ama daha anlasilabilirdi benim icin.

aradan 10 yil gectikten sonra meren'in blogunda okudugum yazi uzerine paylasmak istedim bunlari.. 10 yil once oradayken, yine ses dinlemesine giderken bir asker cocuk anlatmisti.. "agabey adam yataginda uyurken bina cokmus.. adam uyanmis ve tavanin kendine dogru geldigini gormus.. gozunu kirpmaya korktugunu soyledi o an.. duvar burnuna 5 santim kala durmus.. tavana delik acarak cikartmislar adami.. sabah kendisi anlatti, bu adam nasil uyur bir evde tekrar, ben delirirdim herhalde.." diyerek oradaki bir yasanmisligi.. okudugumda bunun aklima gelmesi ile beraber corap sokugu gibi geldi gerisi. paylasmak istedim.. biraz olsun aklimdan cikar, uzaklasir belki diye.

hic sanmiyorum..

yardim etmek icin oradaydim.. bugun bile kare kare hatirliyorum oradaki bir cok sahneyi.. birebir yasayanlarin hatirladiklarini tahayyul etmek cok zor..

war does not determine who is right, only who is left..

2009-08-11T00:54:00.004+03:00

"iliskiler" diye basladi sozune.. "iki sevenin bir sevgide, iki yalnizin ortak bir yalnizlikta bulusmasi.."

"tipki savaslara benzer. ordulara, stratejilere, tecrubeye sahip iki komutanin kendilerine ait olani koruyarak yeni zaferlere, ilerlemeye olan susuzluklarini dindirmesi.. iki muhattabin birbirlerine dair meraklarini gidermeleri, sevgilerini doyurmalari, yalnizliklarini paylasmalari.."

artik biliyorlardi tanri'nin geceden geldigini ve sadece gece anlatacagini. gun agarmadan gokyuzune yitip gidecegini de ogrenmislerdi.

"bir sevi sirasinda yasanacak savaslar olacaktir. ogrenme sureci sancili. tipki iki kumandanin guclerini sinamasi gibi, kayiplar, acilar ve yikim getirecektir beraberinde. sivri kenarlara sahip iki buz daginin carpismasi gibi.. sivrilikler kirilacak.. birbirlerine yanasabilmek icin dogru yuzey olusana kadar butun sivriliklerden arinacak, en sonunda tek olacaklardir."

huzunluydu.. sigarasinin dumani ile sakladi goz yasini.

"aslolanin bir arada oldugunu anlayana kadar bu savaslar sadece yikim getirecektir her birliktelikte.. amacin beraberlik oldugunu, mutlak niyetin bir arada olmak oldugunu anladiklari gun kazanmaya baslarlar ve ilerlerler..

iki muhattabin bakis acisi farki yuzundendir bu savaslarin yikimi.. bir kadin ile erkegin savasi iki komutanin savasi yonetis ve meydani algilayis bicimlerinin farkliligindandir esasinda.. farkliliklardir hayati yasanabilir kildigi kadar savaslari kacinilmaz yapan. kadin her savasin, her yaklasmanin ve kirilmanin ardindan bitisi gorur.. bir bitis gorur ve bununla yuzlesmek zorunda hisseder.. tekrardan birlikteligin gercekligini gormek, kutsanmasini izlemek ister.. erkek ise savasin ve savasimin kacinilmazliginin bilinci ile anlasmazliklari sonlandirip hayata ve iliskiye devam etme telasindadir..

iki muhattabin bakis acilarindaki farklilik birinin aldigi yaralar ve acilari ile hayata ve iliskiye devam edebilmesine, digerinin ise bu yaralar ve acilar ile durup kutsanmayi beklemesine sebep olur.."

gozleri yine muhattaplarinin gozlerinde dolaniyordu.. her birinin kendisi ile oldugundan emin olmak istercesine bakti kapsonunun icerisini dolduran dumanlarin ardindan.

"bir taraf devam ederken diger tarafin durmasi mesafeleri dogurur.. her kim ki mesafeleri gordugu, uzaklastigini bildigi halde bunu devam ettirirse o uzaklasmayi secmis demektir.. sonunun ayrilik olacagini bile bile uzaklasmayi. ne zaman ki mesafenin arttigini farkederek iliskisini tekrar kutsar, ne zaman ki onurlu bir komutan edasi ile muhattabinin hamlelerini dogru yorumlayip tekrar meydana donerek geride biraktiklarini yanina alir.. o zaman yoluna birlikte devam eder. velev ki farketmedi ve yoluna gitti mesafelere aldirmaksizin.. iste o zaman son umudu da onuru ve gururu ile beraber yiter gider."

son nefesini aldi sigarasindan..

"paylasilmis yalnizliklar yegdir yalniz yasama sirasinda olume.. ama ancak kiymetini bilene. eger ki bir savasiminiz varsa once saygi gosterin muhattabiniza.. onun hamlelerini, taktiklerini benimseyin, dogru analiz edin ve mertce savasin.. ne zaman ki kahpelik eder mertlikten vazgecersiniz, ne zaman ki geride birakirsiniz yalnizliginizi paylastiginiz muhattabinizi.. o zaman yalnizliginiz o kadar buyuk olur ki ne paylasabilirsiniz ne de mucadele edebilirsiniz. ancak ve ancak teslim olur kendi yalnizliginiza boyun egersiniz.."

gidisi ile beraber ay tekrar varligini gostermisti.. zifiri karanligin icerisinde parildayan ay yeni anlatilanlar ile farkli bir yorum getirmisti dinleyenlere.. hayata kaldiklari yerden devam ettiler caylari ve sigaralari ile..

taa ki tekrar gelip bir seyler anlatincaya kadar.