Ismail Kadare

Për këtë çmim Kadare u përzgjodh mes shkrimtarëve të njohur botëror si autori japonez Haruki Murakami, çeku Milan Kundera, italiani Antonio Cabuchi, holandezi Cees Nooteboom, autorë këta të njohur të brezit të Kadaresë. Pretendentët për të fituar këtë çmim ishin 31 kandidatë nga 25 vende të ndryshme të botës.

Çmimi jepet nga fondacioni “Prince of Asturias” dhe u akordohet “atyre personave, institucioneve, puna krijuese dhe kërkimore e të cilëve përfaqëson një kontribut të madh në universale në fushat e letërsisë apo gjuhësisë.”

Duke marrë shkas nga ky çmim mediat e huaja shkruajnë se Kadare është një shkrimtar, i cili filloi të fitojë famën e tij me romanin “Gjenerali i ushtrisë së vdekur”, në vitin 1963, roman me të cilin ai arriti njohje brenda dhe jashtë kufijve të Shqipërisë, dhe që sot materializohet me këtë çmim.

Në vitin 2008, këtë çmim e fitoi nobelistja kanadeze Margaret Atwood. Çmimin “Princi i Asturias për letërsinë” e kanë fituar gjithashtu Jose Hierro, Juan Rulfo, Angel Gonzalez, Mario Vargas Llosa, Camio Jose Cela, Claudio Rodriguez, Carlos Fuentes, Francisco Umbral, Gunter Grass, Augusto Monterroso, Doris Lessing, Arthur Miller, Susan Sontag, Claudio Magris, Paul Auster dhe Amos Oz.

Postime të tjera me interes

• Librat më të shitur gjatë vitit 2008 (8)
• Intervista e Doris Lessing me Rudina Xhungen (0)
• Libra të rinj dhe të vjetër (2)
• Ismail Kadare: Libri, Gjirokastra, shqiptarët (0)
• “Darka e Gabuar”, romani më i ri i Kadaresë (1)

Kësaj here duam t’ju propozojmë dy libra nga profesori i shquar shqiptar Kristo Frashëri, të cilin mbështetur mbi temat që ka trajtuar, e kanë cilësuar si historianin e ngjarjeve madhore të historisë së Shqipërisë.  Ai është dekoruar nga Presidenti Topi me Urdhrin “Nderi i Kombit”.

Prof. Kristo Frashëri ka një prodhimtari shkencore që mbulon një periudhë 70-vjeçare. Që nga viti 1938, kur ka botuar shkrimin e tij modest mbi Jeronim de Radën dhe deri në punimin e tanishëm, ka botuar me dhjetëra e dhjetëra artikuj studimorë, referate historike, vëllime dokumentare dhe monografi shkencore, që trajtojnë pa përjashtim ngjarje, personalitete dhe procese të historisë së Shqipërisë.

Historia e Kosovës nga Prof. Kristo Frashëri
Dardania (Kosova Antike) -  Prof. Kristo Frashëri ka trajtuar temat nga historia politike, zhvillimi ekonomik, probleme shoqërore, mendimi filozofik dhe lëvizja kulturore shqiptare. Ndër to janë sprovat për të ndriçuar mjegullnajën shqiptare gjatë Mesjetës së hershme, rendin feudal mesjetar në viset shqiptare, formacionet shtetërore mesjetare, shqiptarët në Betejën e Kosovës (1389), figurën e errët të Musa Arvanitasit, tiparet e regjimit feudal turk në Shqipëri, jetën kulturore shqiptare gjatë shekujve të sundimit osman, Rilindjen Kombëtare Shqiptare, Luftën çlirimtare të Vlorës, zhvillimin e ekonomisë së tregut gjatë shekujve XIX-XX, jetën dhe veprimtarinë e Pjetër Bogdanit, Sami Frashërit. Spikatin punimet shkencore të botuara pas vitit 1990, si: “Lidhja e Prizrenit 1878-1881” (Tiranë, 1997); “Gjergj Kastrioti Skënderbeu. Jeta dhe vepra” (Tiranë, 2002); “Historia e Tiranës” (Tiranë, 2004); “Historia e lëvizjes së majtë në Shqipëri” (Tiranë, 2006); “Skënderbeu në burimet dokumentare shqiptare në shek. XV” (Tiranë, 2005); “Identiteti kombëtar i shqiptarëve” (Tiranë, 2006); “Historiografia shqiptare në tranzicion” (Tiranë, 2006); “Shpallja e pavarësisë së Shqipërisë, 28 nëntor 1912” (Tiranë, 2008); “Historia e qytetërimit shqiptar” (Tiranë, 2008).

Skënderbeu i shpërfytyruar nga Prof. Kristo Frashëri
Pikënisje e këtij studimi kritik historik u bë trajtesa me titull “Skënderbeu” e historianit zviceran O. J. Schmitt, botuar vetëm në përkthimin shqip. Autori i trajtesës kritike prof. Dr. Kristo Frashëri, një njohës i mirë i historisë së Skënderbeut, nuk u pajtua në asnjë pikë me këndvështrimin negativ të historianit zvicerian. O. Schmitt-i e ka shpërfytyruar nga shumë pikëpamje portretin historik të Skënderbeut.

Ndërsa historiografia shkencore botërore dhe shqiptare e ka vlerësuar heroin shqiptar, si një udhëheqës i shquar i kryengritjes çlirimtare të shek XV kundër zgjedhës osmane, si një strateg gjenial që korri vazhdimisht fitore ushtarake kundër sulltanëve turq, si një farkëtar dorëfortë që krijoi shtetin e përqendruar kombëtar shqiptar, si një burrë shteti, i cili me luftën e tij një çerek shekullore konsolidoi identitetin kombëtar të shqiptarëve, si një personalitet i historisë mesjetare i cili në të njëjtën kohë mbrojti edhe qytetërimin e Europës humaniste.

Përkundrazi, historiani zviceran e paraqet Skënderbeun si një kapedan që luftoi për t’u hakmarrë për vrasjen e të atit nga dy sulltanë turq, si një prijës që synoi të ripushtonte zotërimet feudale të prindërve të tij, si një udhëheqës ushtarak që në luftë kundër ushtrive osmane pati disfata pas disfatash, si një personalitet i cili e mbylli jetën e tij si emigrant në zotërimin venedikas të Lezhës, si një prijës që la pas vdekjes së tij vetëm një vend të mbushur me gërmadha, si një njeri të cilin Europa u kujtua ta nderonte vetëm pas vdekjes.

Pasi hedh poshtë tezat e autorit zviceran, historiani shqiptar Kristo Frashëri analizon në mënyrë kritike edhe disa pikëpamje po aq të padrejta të shfaqura nga disa analistë shqiptarë në shtypin tonë të përditshëm.

“Në bazë të lirisë së pakufizuar të fjalës, demokracia jonë, edhe pse çalamane, falë Zotit, i ka dhënë të drejtë historianit të mbrojë figurat e ndritura të kombit tonë nga fyerjet, përdhosjet dhe shpërfytyrimet e atyre që kanë zgjedhur si mënyrë jetese të fyejnë, të përdhosin, të shpërfytyrojnë ku të mundin – në shtyp, në radio, në televizion – vlerat e ndritura të historisë së Shqipërisë, madje edhe identitetin tonë kombëtar.

Si qytetar bashkohem me ato zëra që protestuan kundër fyerjeve, përdhosjeve e shpërfytyrimeve në dëm të figurës së Skënderbeut nga historiani zviceran Oliver Jens Schmitt dhe nga duartrokitësit e tij shqiptarë, të cilët mezi presin të hedhin baltë kundër çdo vlere pozitive të kombit të tyre – që pas shekuj tallazesh, shtypjesh e mjerimesh arriti, më në fund, të gëzojë lirinë e ëndërruar.

Si historian e ndiej për detyrë, meqenëse vetë Skënderbeu nuk ka mundësi të flasë, të parashtroj, me sa kam mundësi, argumentet historike që hedhin poshtë hamendësimet, shpifjet dhe shtrembërimet që ata kanë përdorur për ta shpërfytyruar Heroin tonë Kombëtar.”

Postime të tjera me interes

• Britania dhe pushtimi i Shqipërisë nga Italia (1)
• Cështja dhe historia shqiptare parë nga të huajt (0)
• Monarkia Shqiptare shqytrohet sërisht ! (1)
• Eqrem Cabej, nje vit, me rastin e 100 vjetorit te lindjes (7)
• Kadare fiton çmimin për letërsinë në Spanjë (0)

Vetëm pak ditë pas premierës botërore, filmi “Angels and Demons – Ëngjëj dhe Djaj” mbërrin edhe në Tiranë. Pikërisht në ditën e premierës, përveç filmit, lexuesit patën mundësinë të shikojnë edhe botimin e ri të librit të Dan Brown “Engjëj dhe Djaj“. Ashtu sikundër veproi edhe me librin “Kodi i Da Vincit” , tre vjet më parë Shtëpia Botuese “Dudaj” ka menduar që për fansat e përbashkët të kinemasë e të letërsisë të hedhë në qarkullim edhe një botim të veçantë që ka për kopertinë posterin e filmit. Ndonëse doli në kinematë amerikane në të njëjtën kohë me filma mjaft të fortë, fundjava e parë e “Angels & Demons – Ëngjëj dhe Djaj” ka qenë mjaft e mirë. Vendi i parë në arkëtimet amerikane është pushtuar pikërisht nga përshtatja kinematografike e librit “Engjëj dhe Djaj” të shkrimtarit Dan Brown.

Prodhimi i drejtuar nga regjisori Ron Howard ka arkëtuar plot 48 milionë dollarë në rreth 3 mijë salla kinemash në kontinentin amerikan duke lënë në vend të dytë filmin “Star Trek”. Shifra konsiderohet mjaft e kënaqshme dhe një predispozitë e mirë për të konkurruar filmin “The Da Vinci Code”, i cili në përfundim të projeksioneve të tij kishte mbledhur në mbarë botën mbi 217 milionë dollarë. Edhe në Shqipëri përshtatja e librit të parë të Dan Brown, rezultoi mjaft e suksesshme.  “The Da Vinci Code” ishte filmi më i shikuar për vitin 2006. Ai u shfaq në Tiranë në të njëjtën ditë me premierën botërore, 19 maj.

“Ëngjëj dhe Djaj” është konsideruar një vijim i filmit “Kodi Da Vinçi”. Por ky vijim nuk ka të bëjë vetëm me faktin se të dy vijnë si përshtatje të dy librave të Dan Brown, por edhe me disa pika të tjera takimi mes dy filmave.  Duke qëndruar tek Dan Brown, mund të themi se autori i librit, ka asistuar në skenarin e filmit të parë, ndërsa e ka mbikëqyrur të dyja përshtatjet kinematografike në cilësinë e producentit ekzekutiv  të filmave.  Profesori i famshëm Robert Langdon është sërish aktori hollivudian Tom Hanks, i cili zë vendin kryesor në posterin e “Ëngjëj dhe Djaj”.

Libra të tjerë me interes

• Kodi i Da Vinçi, Dan Brown

• Ëngjëj dhe Djaj, Dan Brown

• Mashtrimi i madh, Dan Brown

• Diabolus, Dan Brown

• Të fshehtat e librit “Ëngjej dhe Djaj”, Dan Burstein & Arne de Keijzer

• Gjaku i shenjtë, Grali i shenjtë, Michael Baigent, Richard Leight & Henry Lincoln

• Kush e sundon botën, Jim Mars

Postime të tjera me interes

• Kadare fiton çmimin për letërsinë në Spanjë (0)
• Intervista e Doris Lessing me Rudina Xhungen (0)
• Libra të rinj dhe të vjetër (2)
• “Dervishi dhe Vdekja” Mesa Selimovic (0)
• Përse shkruhet … (0)

Nëse nuk keni patur mundësi ta shihni intervisten në television, atëherë aq më tepër ju ftojmë të lexoni intervistën ekskluzive me Doris Lessing, fituese e “Nobel 2007 në Letërsi”, nga Rudina Xhunga, për emisionin “Shqip” në “Top Channel”.

Doris Lessing: Feministet kanë larguar burrat nga librat e mi.

Aktualisht në shqip nga autorja është libri: Fëmija i pestë.

Gjithashtu, ju ftojmë të vizitoni nënkategorinë: Nobelistët në shqip

.

Postime të tjera me interes

• Kadare fiton çmimin për letërsinë në Spanjë (0)
• “Ëngjëj dhe Djaj”, mbërrin edhe në Tiranë (1)
• Libra të rinj dhe të vjetër (2)
• “Dervishi dhe Vdekja” Mesa Selimovic (0)
• Përse shkruhet … (0)

Një mikesha jonë pati mirësinë të na kalonte një shkrim mbi vepën e shkrimtarit të mirënjohur Fatos Kongoli “Bolero në Vilën e Pleqve”. Ju urojmë lexim të këndshëm…

“Nuk e bleva, ma dhanë me të drejtë kthimi. Unë thjesht evidentova faktin që është romani i fundit i Kongolit. Po të mos ma jepnin, do ta blija. Jo dhe aq për çmimet ekonomike që shoqërojne gjithnjë veprat e këtij autori, ide brilante e ndonjë specialisti marketingu kjo, por për shijen e pazëvendësueshme që më lenë këto vepra.

E dua Kongolin. Në fakt dua shumë dhe Kinën, ku ai ka studiuar.

Arsyet që një lexues të dojë aksh shkrimtar mund të jenë të shumta dhe deri këtu nuk po bëj të ditur ndonjë çudi, por në marëdhënien time me Kongolin është vetëm një:

Unë shpesh jam si personazhet e tij. Nuk ndjehem, por Jam. Kjo përbën diferencën…

Arsyeja do ta kërkonte që afiniteti im me librat e Kongolit të kishte si shkak gjuhën e përdorur nga shkrimtari, figurat letrare, krahasimet, aftësitë narrative të ngjarjes, rrethanat, vendet e ngjarjes e ku di unë ç’tjetër. Në rastin tim ka një arsye shumë më të thjeshtë e shumë më primitive, ngjashmëria me të paktën një prej personazheve të tij, në çdo vepër. Dhe kjo, në mos qoftë patjetër gjë e mirë, është ngazëllyese për mua.

Libri i parë (Ne të dy) i Kongolit më ka rënë në dorë krejt rastësisht, jo ashtu rastësisht siç thuhet rëndom në të tilla rrëfime, si p.sh. në ato raste kur intervistohet një aktor i famshëm dhe del që është bërë i famshëm “rastësisht”, apo që filan filozof i madh, në momentin që i festohet 200 vjetori i vdekjes, i dekonspirohet fakti shumë pikant që i qenkërkesh afruar krejt “rastësisht” filozofise, e gjëra të tilla.

Rastësia me librin e parë për mua, të Kongolit, kishte të bënte me rrethanat pasi unë isha tepër e vogel, dhe jo me faktin që ishte një liber. Unë kisha vite që kisha filluar një marëdhënie me librin, kuptohet të përzgjdhur nga të mëdhenjtë.

Nëna ime, mësuese nga profesioni, këtë libër ja mori nje nxënëses së saj si ndëshkim për mosvëmendjen në klasë. Proces ky, shumë i njohur dhe fort i aplikueshëm në shkollat tona, ku të dyja palët (mësues-nxënës), janë përfshirë gjithmonë me zell.

I ngelur në çantën e nënës, romani tërhoqi vëmendjen e sime motre dhe times. Ja nga mënyra tepër intriguese sesi na kish rënë libri në dorë, ja nga përmbajtja e tij, impakti i romanit ka qenë i papërshkrueshem, Sot e kësaj dite, ne jemi në gjendje të riprodhojmë copëra të tëra nga ai.

Ky do të ishte veç fillimi, përveç autorëve të tjerë të preferuar pikërisht për të njëjtat arsye, Kongolin do ta ndiqja hap pas hapi, në çdo vepër të re të tij.

I fundit , “Bolero në Vilën e Pleqve“, u lexua me të njëjtin temp frymëmarrjeje, si në rastin e të parit. Ashtu sikurse nxënësja para shumë vitesh që e mori në klasë, unë përsërita historinë, në rrethana të ndryshme. E mora librin në punë, dhe nëse nxënëses i duhej të binte dakort me shoqen që të mbante shpinën drejt gjatë mësimit për ta mbuluar, unë duhet të llogarisja mirë këndin e kompjuterit, të shaja me vete një copë herë fatin e keq që nuk kam një Desk-Top por një  Lap-Top dhe pastaj të mendoja me qartësi edhe pozicionin e trupit.

Pozicioni proverbial i trupit dhe kokës së strucit kur do të fshihet në rastin tim vlente shumë, por askush s’më ra në sy.

Edhe unë me të përfunduar romanin, nuk e kurseva emocionin e përftuar. Në fund të orarit zyrtar u bëra një përmbledhje të shpejtë të ngjarjes, kolegëve që ndajmë zyrën, duke i lënë të murmurisnin me vete  dhe duke artikuluar shprehjen super standarte në të tilla raste po shpesh e vërtetë dhe që po kaq shpesh shoqërohet me shikime të picërruara në një pikë: ëëë duhet marrë në fakt, duhet lexuar.

Në opinionin tim, në fakt nuk gjen kurkund asnjë përjetim konkret për këtë roman, do ishte e padrejtë dhe unë druaj se s’do të jem në gjendje. Por unë parapëlqej stilin e përdorur nga Homeri, i cili nuk foli kurrë për bukurinë e Helenës së Trojës, por përshkroi gjatë mbresat që bukuria e saj la në Trojanët që e prisnin në bedena… ”

Libra të tjerë nga Fatos Kongoli

• Dragoi i Fildishtë

• I humburi

• Kufoma

• Te porta e Shën Pjetrit

Postime të tjera me interes

• Librat më të shitur gjatë vitit 2008 (8)
• Letërsia kosovare, pranë lexuesit me Shtëpia e Mallit (1)
• Ismail Kadare: Libri, Gjirokastra, shqiptarët (0)
• “Darka e Gabuar”, romani më i ri i Kadaresë (1)
• 20 kryevepra nga kryeveprat e shekullit te 20-te (7)

kësaj here ju prezantojmë një recencë nga: Dr Gëzim Alpion për romanin e Visar Zhitit ‘Funerali i Pafundmë’.

Po qe se akoma nuk e keni lexuar romanin e Visar Zhitit Funerali i Pafundmë, nxitoni të gjeni nje kopje. Po qe se libri nuk ështe më në qarkullim, i shkruani botuesit menjëherë që të botojë kopje të tjera, mundësisht sa më shumë. Po qe se ribotimi do të marr kohë, më shkruani që t’iu dërgoj kopjen time.

Sa më herët që ta lexoni këtë vepër, aq më shumë do të përfitoni. Sa për sqarim – ky roman nuk është argëtues. Megjithatë, pavarësisht nga kjo, ose më saktë, pikërisht për këtë gjë, ju duhet ta lexoni këtë libër, dhe sa më parë. Po qe se nuk e ndiqni këshillën time, ka të ngjarë që pa dijeninë tuaj, ju do të vazhdoni të jeni pjesëtarë sonambulistë i një funerali të cilit ju ngjitet ndoshta që kur lindët. Ndosha ju keni lindur në këtë funeral. Ndoshta ky është funerali juaj. Ndoshta ju jeni kufoma që të tjerët përcjellin në varr. Ndoshta ju jeni kufoma dhe një nga pjesëtarët e korteut në të njëjtën kohë.

Në këtë roman Zhitit na rrëfen ne shqiptarëve gjëra që tradicionalisht nuk na pëlqejnë ti dëgjojmë, shikojmë dhe pranojmë, veçanërisht kur bëhet fjalë për mëkate të përbashkëta.

Si çdo vepër me vlerë, ky roman ju ofron lexuesve nje trajtim terapik që do t’i ndihmojë ata ta njohin vetveten ndoshta më tepër se nga çdo libër tjetër që kanë lexuar deri tani. Si nje Froid letrar, Zhiti e drejton lexuesin me mjeshtëri, simpati por disa herë edhe me insistim në turneun e vështirë nëpër labirinthet e errëta të koshiencës dhe subkoshiencës. Me Zhitin, letërsia shqiptare ka gjetur nje stil te ri rrëfimi që u përsos nga James Joyce dhe Virginia Woolf.

Shkrimtarë si Visar Zhiti janë shumë të talentuar për tu liruar nga burgu. Edhe kur artistë të tillë e kryejnë dënimin e ‘merituar’ për ‘komplotet’ që thurrin duke ‘manipuluar’ fjalën, armën më të rrezikshme që disponojmë ne njerëzorët, ata duhen flijuar me ngujim të përhershëm në kullën e harresës. Për këtë të fundit ne kemi merita, veçanërisht kritika letrare shqiptare.

Po qe se prisni që të informoheni nga kritika letrare shqiptare për një libër të jashtëzakonshëm si ky, ka të ngjarë që të mbeteni të patrazuar në padijen tuaj edhe për shumë kohë. Kritika letrare shqiptare, që tani për tani është në një gjendje vegjetative, ka ende shume për të bërë për tu afirmuar si një art i mirëfilltë dhe shkencë në vete.

Kritika shqiptare do ta ngrinte në qiell këtë roman po qe se do të kishte tërhequr vëmendjen e kritikëve në perëndim. Tani për tani kjo nuk ka të ngjarë sepse Zhiti nuk është i interesuar të trajtojë tema folklorike dhe ekzotike që perëndimorët e interesuar për Shqipërinë dhe hapësirat shqiptare, si gjithmonë, vazhdojnë ti kenë aq shumë për zemër. Zhiti është shkrimtar shumë serioz që të shkruaj vetëm me qëllim që të tërheq vëmendjen dhe siguroj aprovimin e kritikës së huaj. Disa shkrimtarë shqiptar, me eksperiencë apo edhe pinjollë të rinj, që me sa duket e masin suksesin kryesisht me kutin e vlerësimeve të befta që vijnë nga përtej Adriatikut, duhet të mësojnë nga dinjiteti dhe integriteti profesional i Zhitit.

Po qe se mendoni se një vepër e tillë duhet te ishte propaganduar nga qeveria shqiptare, në kohën tonë kjo nuk është më e mundur. Shkrimtarët dhe artistët shqiptarë trajtohen nga establishmenti politik si fëmijë ilegjitim te braktisur. Koha kur shteti shqiptar ta kuptojë sa e rëndësishme është të investojë për tu krijuar artistëve si Zhiti kushte dinjitozë për të vazhduar krijimtarinë, fatkeqësisht duket se është akoma e largët.

Megjithëse në kushte jo normale, Zhiti vazhdon të shkruaj vepra të cilat janë pasuri kombëtare. Ky është ndoshta romani me original i botuar në gjuhën shqipe në dy dekadat e fundit. Qoftë edhe vetëm me këtë vepër, Zhiti radhitet ndër klasikët e letërsisë bashkëkohore shqiptare. E megjithatë kjo vepër pothuajse nuk është vënë re. Edhe ato pak komente që janë bërë për të theksojnë se ky është nje roman kundër diktaturës komuniste.

Deri diku, kjo vepër e Zhitit vërtet është nje roman anti-diktature. Diktatura që Zhiti demaskon pamëshirshëm megjithatë nuk është thjesht ajo komuniste. Si çdo shkrimtar, Zhiti pasqyron në veprat e tij eksperiencën personale. Si çdo shkrimtar i madh, ai nuk është rob i saj, por e përdor atë si platformë për të trajtuar çështje të rëndësishme që kanë të bëjnë me kombin shqiptar. Dhe jo vetëm me të.

Romani i Zhitit përqëndrohet, ndër të tjera, në çështjen thelbësore të mardhënieve të njeriut me shtetin si një instrument force, indoktrinimi dhe totalitarizmi. Këto tipare janë karakteristika të shtetit ne çdo sistem shoqëror, përfshirë shtetet demokratike.

Zhiti ka shkruar një vepër origjinale sa moderniste po aq edhe postmoderniste për nga konceptimi dhe ekzekutimi artistik si dhe mesazhi filozofik. Ky roman mund të krahasohet denjësisht me disa nga veprat më të mira të autorëve si Kafka, Orwell, Salinger, Heller dhe Solzhenitsi. Duke pasur parasysh historinë e romanit shqiptar, Funerali i Pafundmë është një arritje jo e vogël për letërsinë dhe kulturën shqiptare.

Që ky roman ka për autor një poet të talentuar si Zhiti e bën këtë vepër edhe më të veçantë. Ky është romani i parë i suksesshëm në shqip i kompozuar në vargje të lira që për nga mesazhi, pasuria e gjuhës dhe thellësia e mendimit mund të barazohet me kryeveprën Toka e Djerrë të T. S. Eliot.

E veçanta e këtij romani-poemë është se edhe pse simbolizon jetën si një korte kotësie (ndoshta Korteu i Kotësisë do të ishte një titull më domethënës për këtë vepër), Zhiti nuk e humb besimin te njerëzimi, tek vitaliteti ynë si qënie njerëzore për të ngadhnjyer në situata kur arsyja duket se ka vdekur. Zhiti gjen kuptim dhe kthen në art anët më të errëta të realitetit njerëzor. Si çdo kryevepër që përqëndrohet në temën e pesimizmit, atë e përshkon një damar elegant optimizmi.

Romani i Zhitit shënon një arritje të re në letërsinë shqiptare, për të cilën duhet të gëzohemi të gjithë, veçanërisht Kadareja. Për më shumë se katër dekada, Kadareja duhet të jetë mërzitur në vetminë e tij. Nuk them se Zhiti është një Kadare i dytë. Kjo do të ishte një pasaktësi e madhe dhe nënvleftësim i pafalshëm si për Kadarenë ashtu edhe për Zhitin. Nuk duhet që ta masim vlerën dhe origjinalitetin e shkrimtarëve tanë me metrin e suksesit të Kadaresë. Kadareja është një fenomen unik në letrat shqiptare. Kur të vlerësojmë shkrimtarë të talentuar si Zhiti, nuk duhet të nisemi nga premisa që të gjejmë në veprat e tyre një Kadare të dytë. Ne nuk na duhet një Kadare i dytë. Asnjë vendi dhe asnjë letërsie nuk i duhen klonë letrare.

Kur kjo vepër të përkthehet në gjuhët kryesore evropiane, veçanërisht në gjuhën angleze, Zhiti me të drejtë do të konsiderohet si një shkrimtar premtues bashkëkohorë. Me shkrimtarë si Kadareja dhe Zhiti letërsia shqiptare dhe ajo ballkanike përfaqesohet edhe më denjësisht në botë.

Universiteti i Birminghamit, Angli
15 Prill 2009

Postime të tjera me interes

• Ismail Kadare: Libri, Gjirokastra, shqiptarët (0)
• Librat më të shitur gjatë vitit 2008 (8)
• “Darka e Gabuar”, romani më i ri i Kadaresë (1)
• Kadare fiton çmimin për letërsinë në Spanjë (0)
• Shkrim: Bolero në vilën e pleqve, Fatos Kongoli (0)

A është lufta apo paqja që i intereson më shumë Mussolinit?
Në shumë vende është shtruar pyetja nëse Signor Mussolini do ta çojë Italinë në një luftë botërore në krah të Gjermanisë apo jo. Shumë njerëz besojnë se pas asaj që ndodhi gjatë netëve të shkuara, kjo pyetje ka marrë përgjigje. Marrëveshja Anglo-Italiane u dhunua në mënyrën më të pafytyrë. Nuk ka as edhe një çështje të vetme për të cilën premtimi mund të thuhet se u mbajt.

Nga i nderuari Winston Churchill, M.P

Italia premtoi të reduktojë ushtrinë e vet në Libi me 30 mijë vetë. Ajo i tërhoqi këto trupa, por i ktheu sërish pas. Italia premtoi të tërheqë trupat e veta nga Spanja, sapo lufta civile të mbaronte. Lufta ka mbaruar, por trupat e saj janë ende atje.
Ajo premtoi të mos e ndryshojë status quo-në në Mesdhe, gjë që përfshinte, dhe nënkuptohej se përfshinte, edhe Adriatikun. Tashmë ajo hodhi duart e saja të dhunshme mbi pavarësinë e Shqipërisë. Ajo premtoi se të gjitha lëvizjet e trupave do të njoftohej paraprakisht te pala tjetër. Por ky premtim u thye në mënyë të neveritshme.

Ushtritë mund të izolohen
Si për të dëshmuar edhe një herë natyrën e vet gënjeshtare, garanci precize iu dhanë Ambasadorit Britanik nga Konti Ciano se asnjë lëvizje trupash drejt Shqipërisë nuk qe në plan. Pikërisht në atë moment, anijet dhe trupat po suleshin drejt viktimës.

Nuk është e mundur të shohësh një panoramë më të plotë të besës së shkelur dhe pandershmërisë nga ajo që është treguar. Ndonjë mund të besojë se  një qeveri që qe betuar në mënyrë kaq solemne në respektimin e një marrëveshjeje, që sapo qe lidhur me një Fuqi mike, nuk ka mundësi që e ndau mendjen të hyjë në armiqësi me atë Fuqi.

Gjithsesi, megjithëse besa mund të thyhet, interesi mbetet. Qe një maksimë e shekullit të 18të, përmendur nga Duka i madh i Marlborough – “Interesi nuk gënjen kurrë.” Dhe sigurisht interesat Italiane mund të plagosen rëndë nga një luftë kundër Britanisë së Madhe dhe Francës në Mesdhe.

Asnjë vend nuk ka qenë kaq i plandosur sa Italia në këtë çast. Katër ushtri të ndara kanë lënë brigjet e saj dhe mund të izolohen në mënyrë të pashpresë nëse Marina Italiane mposhtet nga flota Anglo-Franceze. Këto flota janë pakrahasimisht më të fuqishme sesa ajo Italiane. Edhe sikur të gjitha anijet italiane të drejtoheshin nga Mussolinë, është e vështirë të besosh se ato do të mund të qëndronin mbi det  përballë goditjeve tona.

Gadishulli i gjatë dhe i dobët
Asgjë nga ato që ka ndodhur në luftë dhe asgjë nga ato që ne kemi mësuar deri tani, nuk na bën të besojmë se burrë për burrë, marinarët italianë janë dy apo tre herë më të aftë sesa britanikët apo francezët. Modestia na shtyn të shprehemi në këtë mënyrë.

Nëse një luftë botërore do të na detyrohet këtë vit ka shumë gjasa që veprimet e para vendimtare të arrihen në Mesdhe dhe këto veprime mund të sjellin pasoja shkatrrimtare mbi ushtritë italiane në Abisini, Libi, Spanjë dhe Shqipëri.

Disa strategë britanikë besojnë se në një luftë botërore kundër Nazizmit, mund të jetë një avantazh pozitiv të kemi Italinë si armik. Në këtë gadishull të gjatë dhe të dobët, me mungesën e dukshme të lëndëve të para, ato vërejnë një skenë ku fitore të rëndësishme mund të arrihen.

Ata deklarojnë se Gjermania do të detyrohet të mbajë Italinë, njësoj si ajo mbajti Austrinë në luftën e fundit. Furnizimet gjermane do të duhet të dërgohen në jug. Ky proces, sakaq ka filluar. Trupat gjermane – mbi të gjitha, avionët gjermanë – do të duhet të angazhohen në mbrojtje të Italisë e për rrjedhim, edhe në aventurat italiane të përtejdetit.

Dëshira e njerëzve për paqe
E ardhmja nuk mund të jetë e kënaqshme për popullin italian. Nëse dominimi Nazist do të jetë i suksesshëm në mposhtjen e rezistencës së Francës dhe Perandorisë Britanike, ndoshta të asistuar nga Shtetet e Bashkuara, natyrisht, do të ketë shumë gjëra për t’u ndarë. Por Gjermania do të jetë tigri ndërsa Italia  shërbëtori i ri që ka dalë për gjah bashkë me të. Gjermanët kanë një mënyrë, kur hyjnë në vende të ndryshme. Ato hedhin të gjithë peshën e tyre mbi to. Edhe nëse shpresat më të mëdha të aksit Berlin-Romë do të realizohen, Italia do të jetë në fakt, ndoshta jo në emër, një vend i varur nga fuqia Naziste.

Por fatet e luftës ndoshta nuk do të ndjekin këtë rrugë. Kombet e mëdha të Perëndimit, ekzistenca e të cilave mund të jetë në rrezik si dhe ato aleatë në Lindje, mund të bashkohen përballë presionit e në fund mund të jenë të suksesshme. Në këtë rast, Italia jo vetëm që do të vuajë goditjet e rënda të fillimit, por mund të dalë në anën e të humburve në përfundim. Sido që të vijnë punët, prespektiva italiane nuk duket joshëse për këdo që e sheh situatën me gjakftohtësi.
Ka arsye për të besuar se kjo është ajo çfarë mendon populli italian. Shumica e tyre nuk lejohet të marrin pjesë në diskutimin mbi të ardhmen e vet. Atyre u tregohet vetëm çfarë është e mirë për ta të dëgjojnë. Mendimet e lira parandalohen që në embrion.

Por ne na kanë thënë se edhe në Këshillin e Madh Fashist fjalë të vrazhda janë hedhur kundër politikës së hyrjes së Italisë në një luftë Mesdhetare kundër Britanisë dhe Francës. Një udhëheqës i rëndësishëm thuhet se ka deklaruar se Italia nuk duhet të futet në luftë “kundër vullnetit të Kishës, të Mbretit dhe të popullit”.

Ne mund të themi se, nga kontaktet e panumërta që ekzistojnë në rang individual mes Britanikëve dhe Italianëve, ky është mendimi i përgjithshëm në të gjithë Italinë. Do të jetë një fatkeqësi e vërtetë që popullata industrialiste dhe e logjishme italiane ta gjejë veten të dënuar me një luftë shkatërrimtare kundër dy demokracive të Perëndimit. Padyshim ata janë siguruar dhe francezët dhe britanikët janë shterpë dhe dekadent; që ato janë kalbur me bolshevizëm; që janë të paaftë për punë burrash. Por kjo propagandë nuk ka bindur shumë vetë dhe në këtë çast mbetet e dyshimtë nëse Signor Mussolini ka apo do të ketë fuqinë për të detyruar Italianët t’i hyjnë kësaj fundosjeje të tmerrshme.

Lëvizje lokale apo një plan më i gjerë?
Thyerja e marrëveshjeve me Britaninë e Madhe, për të cilat shumë njerëz ndjenin se nuk ishin thjeshtë në letrën ku qenë shkruar, nuk është domosdoshmërisht një hap final. Mizoria kundër Shqipërisë shfaqet, si shumë episode në këto kohë, një maskë me shumë kuptime.

Ajo mund të jetë lëvizja e parë Gjermano-Italiane mbi Ballkan, gjë që do të sjellë detyrimisht luftë të përgjithshme. Sigurisht që lëvizja e trupave dhe municioneve drejt Shqipërisë, shumë përtej asaj që është e nevojshme në Shqipëri, duket se mbështet këtë këndvështrim të errët.

Nga ana tjetër, dikush mund të imagjinojë Mussolinin duke shpjeguar se ky ekskursion në Shqipëri është thjeshtë një aksident lokal. Mund të thotë se, ai, hodhi kërkesa në Francë, kërkesa që besonte se ishin të drejta, por që iu refuzuan hapur. Jo Tunizia, jo Korsika, jo Nisa, jo pa një luftë kundër Fuqive Perëndimore. “Ku tjetër,” mund të ketë ulëritur ai, “mund të shkoj unë te kjo Shqipëri, e cila më jep mua diçka për t’ia treguar popullit, pas gjithë vuajtjeve të tyre, pa hapur një luftë të drejtpërdrejtë me Anglinë dhe Francën?”

Garanci për integritetin e Greqisë
Kush do ta zgjidhë gjëegjëzën? Mund të jetë një përgjigje e nxituar. Gjithçka që përmblidhet në këtë artikur është që nuk ka ende një përgjigje nga qeveria Italiane. Por gjithçka duhet të sqarohet shpejt. Qeveritë Britanike dhe Franceze besohet se po përgatiten të japin një garanci për Greqinë dhe Turqinë. çdo sulm mbi tërësinë apo pavarësinë e Greqisë, e cila është më pranë rrezikut, do të sjellë një luftë në Mesdhe dhe padyshim do të jetë një sinjal mbi një konflikt shumë më të rëndë në veri.

Megjithëse është e rrezikshme të parathuhet në një kuptim pozitiv, ne sëpaku mund të ndjejmë gjatë kohës që shkruajmë se aksi Berlin-Romë nuk ka themele më të shenjta sesa Pakti Anglo-Italian.

LIBRA ME INTERES

• Mbreti Zog dhe përpjekja për stabilitet në Shqipëri, nga Bernd J. Fischer

• Shqipëria gjatë Luftës 1939-1945, nga Bernd J. Fischer

• Misioni Amerikan ne Shqiperi, nga Peter Lukas

Postime të tjera me interes

• Zbuloni librat e Profesor Kristo Frashërit (0)
• Cështja dhe historia shqiptare parë nga të huajt (0)
• Monarkia Shqiptare shqytrohet sërisht ! (1)
• Librat me te shitur dhe Statistikat (0)
• Vitrina Jone: At Zef Pllumi (2)