Ama işin gerçeği odur ki 19 Nisan’ın sekiz vizyon filminin dördü ‘seri üretim’e yaslanan projeler gibi gözüküyorlar. En azından dışarıdan öyle gözüküyor diyebiliriz. Yedinci ‘Teksas Katliamı’ (‘The Texas Chain Saw Massacre’) filmi ile dördüncü ‘Şeytanın Ölüsü’ (‘The Evil Dead’) filminin varlığı bu haftaya damga vuruyor işin doğrusu. Gişe rakamlarında da büyük ihtimal bu rekaketi deneyimleyeceğiz.

Bunlardan birinin Fede Alvarez gibi deneyimsiz bir Uruguaylı’ya, diğerinin John Luessenhop gibi memur bir Amerikalı’ya teslim edilmesi de tesadüf değil. Doğrusunu söylemek gerekirse “Kötü Ruh”u (“Evil Dead”, 2013) henüz izlemedim. Ancak filmin ABD gişelerinde iki haftada bütçesini üçe katlaması ‘devam’ adına daha derin bir işler görülebileceğini ispatlıyor. Zaten Raimi’nin şirketi Ghost House Pictures’ın ‘The Messengers’, ‘Garez’, ‘Boogeyman’, ‘The Possession’ gibi deneyimlerle video piyasasından pazarlama ürünlerine uzanan planlı bir yol izlediği görülebiliyor.

Bu durum da 2016’da gelecek “Army of Darkness”ın (1992) devam filmi adına daha gerçekçi adımları hakim kılıyor. Burada özellikle ‘korku-komedi’ ya da ‘zombi-komedisi’ olarak anılan, yüksek kan oranıyla külte dönüşen ‘Şeytanın Ölüsü’ serisi daha profesyonel bir ambalaj giyiyor. 16mm ile çekilip 1.85:1 formatında izlediğimiz filmin dokusunda ise oynamalar yapılmış gibi. 35mm ile 2.35:1 oranı bunu gösteriyor. Elbette bu tercihin sonuçlarını henüz bilmiyoruz.

‘Teksas Katliamı’ etiketinin durumu ise daha farklı. Üç devam filmi, bir yeniden çevrim, bir önbölüm gören seri bunları boşveren bir ‘38 yıl sonrası devam filmi’ne soyunuyor. Yönetmeninin B filmi kafası, ilkiyle kurulan mantık boşlukları ve ana ruhu kaybetme derken ‘déjà vu’dan öte bir tanımla karşılaşamıyoruz. Yerle bir edilen 16mm doku 2.35:1’e transfer olup profesyonel işkence ile yer değiştiriyor.

Slasher filmi klasiği böylece kolayca unutulacak bir yan kolla daha taçlandırılmış oluyor. ‘Leatherface’ hayranlarının iflah olmaz bir şekilde filmi izlemesinden ziyade yeni nesillerin tatması daha normal gibi. Zira bu serinin içinde 1986 tarihli ikinci film ile 2006 tarihli önbölüm daha önemli bir yere oturuyor. Onlar da geriye kalanlar olacak bence. Lionsgate ‘Testere’ kafasında uygun bir altyapı çalışmasında bulunuyor burada.

İşin aksiyon tarafına geldiğimizde ise aslında “Suç Ortağı”nı (“Stolen”, 2012) henüz izlemesem de 2001’den beri aksiyondan uzak kalan “Con Air”in (1997) mimarı Simon West’in “Cehennem Melekleri 2”den (“The Expendables 2”, 2012) farklı bir iş yaptığını düşünmüyorum. Nicolas Cage’ın varlığı ve pörsümüş hız algısı da buna eşlik ediyor büyük oranda.

Kim Jee-Woon imzalı “Geçit Yok” (“The Last Stand”, 2013) ise harman bir aksiyonun peşinde. Westernlerin kanun adamları ile polisiyenin polislerini karşı karşıya getiren bir anti-kahraman mücadelesinin sözünü veriyor. Arnold Schwarzenegger’e ise artık sözünün dinlenmediği bir aksiyon kahramanı ambalajı belirliyor. Kan oranının yükseldiği Peckinpah westerni 90’ların aksiyonuyla birleşince ilginç bir karışımla karşılaşıyoruz.

Bu durum kalıcı olur mu bilemem. Ancak “Domino” (2005) ve “Kaya” (“The Rock”, 1996) ile kurulan akrabalık fazlasıyla gerçekçi. Araba kovalamaca sahnelerini içine alırken westernin düello ve çatışma mantığını tersyüz ediyor. Güney Kore sinemasının şiddet algısını Hollywood’un nefes alma aygıtlarıyla donatıyor.

Bu dört eser dışında “Bahar İsyancıdır” ve “Yabancı” gibi Türk filmleri ile “Kayıp Balık Nemo 3D” ve “Cesur Balık 2” (“The Reef 2: High Tide”, 2012) gibi iki animasyon da mevcut. Elbette bunlar tercih şansını ‘çeşitli’ hale getiriyor. Özellikle 2003 tarihli “Kayıp Balık Nemo”yu 10 yıl sonra üç boyutlu izlemek çocuklar için keyifli olacaktır. Ancak bunu keskin bir tavsiye olarak ‘Pixar’ adına da sunmak doğru değil gibi.

Haftanın iki yerli filmine geçince basına gösterilmeyen “Bahar İsyancıdır”ı görmediğimi itiraf etmeliyim. Ama “Yabancı”nın politik düzenin Türk halkını 12 Eylül’den bu yana getirdiği noktadaki kimlik arayışı adına ilginç bir sosyolojik damar sunduğu söylenebilir. Bunun ötesinde bir profesyonellik sunabildiğini ifade etmek ise güç.

“Crood’lar”ın orijinal kopyalarının da salonlarda şans bulması ve “Oblivion”ın ABD’den önce vizyona girmesi önemli detaylar gibi gözükürken, “Zerre”nin muhtemelen yılın en akılda kalıcı yerli ilk filmlerinden olma endamını unutmamalıyız. Bunun yanında da “Gazeteci Çocuk” gibi bir Lee Daniels deliliğini, çılgın temalar ve özgürlükçülükle Amerikan ırkçılığı üzerinden mercek altına alabilirsiniz.

Bu bağlamda da çok yönlü bir toplam çıkacaktır karşınıza. 32. İstanbul Film Festivali olduğu için açıkçası bu leziz olma ihtimali yüksek seçkinin içinden sadece ikisini izleyebildim. Bunlar arasında da “Gazeteci Çocuk” daha bir önde. Ancak “Oblivion”u özellikle A sınıf bilimkurgunun yükseldiği günümüzde özellikle de IMAX teknolojisinin de katkısıyla deneyimlemek keskin bir sinema salonu hazzı yaşatacaktır.

Ama bana kalırsa ödülleri ve filmleriyle festivallerin çıkarımlarının ele alınacağı bir zaman diliminin içindeyiz. Onur Ünlü’nün “Sen Aydınlatırsın Geceyi” ile Altın Lale’ye ulaşırken bunun kenarına üç ödül daha katması sinemamız adına önemli. Gelenekselleşen jürilerin ödül beğenisinin bu noktada yıkılması mümkün gibi dururken, Tayfun Pirselimoğlu’ndan çıkan bu karara şaşırdım açıkçası.

Zira karşımızda postmodern bir süper kahraman filmi dururken, bunu absürt öğeler, diyalog komedisi ve kan dozu yüksek öğelerle sarmak Takashi Miike, Park Chan-Wook, Seijun Suzuki gibi isimleri Godard’la birleştirmiş gibi duruyor. Görsel estetik bu konuda dikkat çekerken ‘En İyi Kurgu’ ödülünün görülmemiş bir şekilde çizgi romana kaykılan stilin tazeliğini taçlandırması sevindirici.

Bana kalırsa da bundan sonra “Sen Aydınlatırsın Geceyi”nin belki de son yılların en heyecan verici ve özgün Türk filmi olarak aldığı yolu takip etmek gerek. Fantastik sinema adına beklenen devrimi ne kadar erken gerçekleştirebileceği ise seyirciyle kurduğu ilişkiyle ilintili. Şimdiden özgün tema müziği, dizelerden kurduğu anlamlar ve melankolik bakışıyla yaraladığını yaraladı!

“Hayatboyu”nun onun yamacında bir kalite ivmesi izlemesi ise şaşırtıcı olmadı. ‘En İyi Yönetmen’ ve ‘En İyi Görüntü Yönetimi’ kategorilerinde iki ödülle hak ettiğini alırken, minimalist gelenekten seslenen Mahmut Fazıl Coşkun’un kalitesi yetmemiş gibi. Ancak festival daha ziyade Peter Greenaway, Ulrich Seidl ve Carlos Reygadas’ın vurduğu damga ile hatırlanacak. 2012’te ses getiren işleriyle bize de konuk olan bu üçlü sırasıyla deneysel, minimalist ve ruhsal işleriyle akıllardan çıkmayacak.

Greenaway’in “Goltzius ve Pelikan Kumpanyası” ile deneyciliğini erotik gravürcü biyografisi zaman dilimiyle bitiştirmesi bir yabancılaştırıcı tiyatro etkisi yaratırken, Seidl’ın ‘Cennet Üçlemesi’yle Avusturya toplumunun tabanından cinsel yozlaşmayı yüzümüze çarparken sınır tanımaması, Reygadas’ın “Karanlık Aydınlığa” (“Post Tenebras Lux”, 2012) ile mini bir yaşam biçimini kesitlerle hipnotik, stilize ve soğukkanlı bir hayatın anlamı projesine dönüştürmesi önemli.

Tüm bunları toplayıp çarpınca ise dünya sinemasının bir özeti çıkıyor adeta. Elbette yurt dışı festivallerde izlediğim “Beşinci Mevsim”, “Kurt Çocuk”, “Babadan Oğula” gibi eserleri de benzer önemde bunların yamacına yerleştirmek mümkün. Ancak bu sene etkinliğin en büyük eksikliği, sinematek açısından doyuruculuğu arka plana itmesi oldu. Bu konuda da aslında bir fikir jimnastiği yapılması şart. Mike Figgis’ten Stephen Dorff’a, Patricia Arquette’ten Peter Weir’a uzanan konuk listesine paralel olarak en azından Reygadas’a ayrılan özel bölüm gibi bir yönetmen retrospektifi daha olamaz mıydı? O da tartışma konusu.

İstanbul Kültür ve Sanat Vakfı tarafından bu yıl 32′ncisi düzenlenen festivalin, kapanış töreninde her yıl olduğu gibi yine ödül heyecanı vardı. Uluslararası dalda, en iyi film ödülü Lenny Abrahamson’un yönetmenliğini yaptığı “What Richard Did” adlı filme verilirken, jüri özel ödülünü Bruno Dumont‘un yönettiği “Camille Claudel” adlı film aldı.

Altın Lale Ulusal yarışmasında Onur Ünlü’nün “Sen Aydınlatırsın Geceyi“filmi en iyi film ödülünü kazandı. 

Festivalde En İyi Yönetmen ödülü ise “Hayatboyu” filmiyle Aslı Özge‘ye verildi. En İyi Kadın Oyuncu ödülünü “Özür Dilerim” filmindeki rolüyle Sema Poyraz alırken, “Yozgat Blues filmindeki rolüyle Ercan Kesal En İyi Erkek Oyuncu seçildi. En İyi Senaryo ödülü de “Sen Aydınlatırsın Geceyi” filmiyle Onur Ünlü’ye verildi. Gece, Uluslararası Yarışma’da Altın Lale Ödülü’nü kazanan “What Richard Did” filminin gösterimi ile sona erdi.

Diğer yandan geçtiğimiz günlerde Steinfeld’i tekrar başlığına taşıyan Deadline, genç aktristin yeni projesini açıkladı. Buna göre Steinfeld’in yeni projesi, yönetmenliğini Tommy Lee Jones‘un yapacağı Western filmi “The Homesman” olacak. Genç yıldız filmde Hilary Swank, Meryl Streep, James Spader, John Lithgow, Tim Blake Nelson ve David Dencik gibi yıldız isimlere eşlik edecek.

Senaryosunu Kieran Fitzgerald ile Wesley A. Oliver‘in birlikte yazdıkları film, daha önce de aktardığımız üzere tekinsiz bir adam ile kızkurusu bir okul öğretmeninin üç kaçık kadını nakliye etmek için işbirliği yapmasını konu ediniyor. Filme yeni katılan isimlerden Steinfeld’in hikayede Tabitha adlı genç bir kızı canlandırması bekleniyor.

Geçtiğimiz günlerde bir açıklama yapan Alcon CEO’ları Broderick Johnson ve Andrew Kosove projenin yönetmenlik koltuğuna “Invincible” filmiyle tanınan Ericson Core‘un oturacağını açıkladılar. Esas çekimlerine yıl sonunda başlanacak olan filmin oyuncu kadrosunun ise gelecek aylarda belli olacağı duyuruldu.

Türkiye’de “Kırılma Noktası” adıyla bilinen orijinal film, banka soygunu yapan bir çeteyi çökertmek üzere görevlendirilen bir FBI ajanının öyküsünü anlatıyordu. Bir şekilde çeteye sızmayı başaran Johnny bir süre sonra çetenin karizmatik lideri Bodhi’nin etkisi altına giriyordu.

Yapımcılığını “The Mask“, “American History X” ve “Magnolia” gibi ünlü filmlerle tanınan Michael de Luca‘nın üstleneceği projede yönetmenlik koltuğuna Gary Shore oturucak. Film tamamlandığında De Luca’nın ilk yönetmenlik deneyimi olacak. Çekimlerine gelecek aylarda başlanacak olan proje, Matt Sazama ile Burk Sharpless‘in senaryosundan yola çıkarak filme alınacak.

Tarihsel Kazıklı Voyvoda’nın gerçek yaşam öyküsünden yola çıkarak Bram Stocker tarafından kalema alınan efsanevi romanı merkeze alacak olan filmde sihir ve savaşın karanlık çağında trajik bir aşk öyküsü anlatılacak. Filmde Evans dışındaki diğer oyuncular ise gelecek aylarda belli olacak.

Öte yandan geçtiğimiz günlerde Lucas’la ilgili bir gelişmeye yer veren Deadline, aktristin sıradaki projesini açıkladı. Buna göre Lucas, başrollerinde Emily Browning, Kit Harington, Jared Harris, Adewale Akinnuoye-Agbaje ile Kiefer Sutherland‘in yer alacağı “Pompeii” filmi kadrosuna katıldı. Yönetmenliğini Paul W.S. Anderson‘un üstleneceği ve geçtiğimiz aylarda sizlere de aktardığımız üzere çekimleri Toronto’da gerçekleştirilecek olan projede Lucas bir köleyi canlandıracak.

Daha önce de paylaştığımız gibi, film nakliyat yapan bir tüccarın yanında köle olarak yaşayan ve bir gün özgürlüğünü satın alarak efendisinin kızı ile evlenmeyi hayal eden Milo adında bir genci merkeze alacak. Filmde Napoli’de yaşayan bir köleyi canlandıracak olan Kit Harrington, Vezüv Yanardağı’nın patlaması ile yok olacak olan kentten sevdiği kadını ve bir kolezyumda yardım bekleyen gladyatör bir eski dostunu kurtarmak üzere Pompeii’ye gidecek.

Buna göre filmde Duran’ı canlandıracak yeni isim Edgar Ramirez olacak. Onun antrenörü Ray Arcel için Al Pacino’dan boşalan koltuğu ise Robert De Niro dolduracak. Filme ilham veren boksör Duran, Sugar Ray Leonard ile olan ünlü dövüşü ile hatırlanıyor. İkili arasında kıran kırana geçen bir mücadelenin son raundunun bitmesine birkaç saniye kala hakemlere “yeter artık” diyen Duran bu hareketiyle hafızalara kazınmıştı.

Projeye De Niro’nun katılımı ise boks filmleri tarihi açısından özel bir anlam taşıyor. Martin Scorsese ile olan işbirliğinin unutulmazlarından biri olan 1980 tarihli “Raging Bull” filminde Jake LaMotta’yı canlandıran De Niro bu yıl içerisinde “Grudge Match” adlı proje için tekrar eldivenlerini giymişti.

Costa-Gavras, “Missing” (Kayıp), “Z” ve “Eden is West” (Cennet Batıda) gibi filmleriyle eşitsizlik, insan hakları ihlalleri, faşizm gibi evrensel sorunları ele alan çalışmalarıyla tanınıyor.

Costa-Gavras ödülünü, festivalde “Akbank Galaları” bölümünde yer alan son filmi “Capital” (Kapital)’in 7 Nisan Pazar günü saat 13.30’da Atlas sinemasındaki gösteriminden önce İstanbul film Festivali Direktörü Azize Tan’dan aldı. Törende kısa bir konuşma yapan Costa-Gavras, festivalde yer almaktan ve ödüle layık görülmekten duyduğu memnuniyeti dile getirdi.

Costa-Gavras, aynı gün, saat 18.00’de Akbank Sanat’ta sinema anlayışını ve politik sinema yapımının iç yüzünü paylaştığı bir sinema söyleşisi gerçekleştirecek. Söyleşinin moderatörlüğünü Alin Taşçıyan yapacak. Costa-Gavras, Stéphane Osmont’un kitabından uyarladığı son filmi “Kapital”de, Avrupa’nın en büyük bankasının yeni yönetim kurulu başkanı olunca para dünyasının efendisi haline gelen Marc Tourneuil’in önlenemez yükselişini anlatıyor. Festival programında “Akbank Galaları”nda yer alan “Kapital” filminin son gösterimi 8 Nisan Pazartesi akşamı saat 21.30’da Rexx Sineması’nda yapılacak.

Costa-Gavras sinema kariyerinin ilk adımını, büyük ustalardan René Clair’in yardımcı yönetmenliğini yaptıktan sonra 1965’te çektiği “Compartiment Tueurs” (Cinayet Vagonu) ile attı. Bu filmde birlikte çalıştığı Yves Montand’la, onu politik sinemaya lanse eden “Z” (Ölümsüz), “L’aveu” (İtiraf) ve “L’état de Siège” (Sıkıyönetim) gibi üç önemli filmi ardı ardına yaptı. Costa-Gavras’ı, kariyerinin zirvesine taşıyan filmi ise, 1982’de Cannes’da “Altın Palmiye”’yi Yılmaz Güney–Şerif Gören’in “Yol” filmiyle paylaştığı “Missing” (Kayıp) oldu. Halen politik sinemanın başyapıtlarından sayılan “Kayıp”ta, Pinochet diktatörlüğü altındaki Şili’de gözaltında kaybolan oğlunu arayan bir babanın hikâyesini anlatan Costa-Gavras En İyi Uyarlama Senaryo Oscar’ını da kazandı.

Rufus Norris’in İngiliz banliyösünden dinamik bir ahlak ve suç hikayesi “Koşulsuz” (“Broken”, 2012) vurucu taraflara sahip bir eser. Ülke sinemasının geleneğinin dışında hareket etmesiyle de önem arz ediyor. Capcanlı bir yapıt sunarken bunu çok fazla samimiyete boğarak da aslında mütevazı gözükmesini biliyor. İlk film olarak da alkışlanası bir bütüne bürünüyor.

Ama sanki esas haftanın olayı Brian De Palma’nın “Öldüren Tutku”su (“Passion”, 2012) kuşkusuz… Alain Corneau’nun ölmeden önceki son filmi “Aşk Suçu”nun (“Crime d’Amour”, 2010) yeniden çevrim çıkaran eser büyük keyif veriyor. Ortaya çıkan bütün, “Cinayet Dakikaları” (“Dressed to Kill”, 1980), “Sahte Vücutlar” (“Body Double”, 1984) ve “Öldüren Kadın” (“Femme Fatale”, 2002) ile “Kız Kardeşler”in (“Sisters”, 1973) bir araya gelmesiyle oluşmuş gibi.

Psikolojik-gerilim duygusu da tam olarak De Palma omurgasından sarılıyor. Ludivine Sagnier-Kristin Scott Thomas ikilisinin Noomi Rapace-Rachel McAdams ile değiştirilmesi ise tanımı ve elektriği etkilemiyor. Hatta yönetmen daha cesur seks sahnelerine de imza atıp ‘Fransız sanat filmi tabanlı erotik-gerilim’ gibi gözükecek bir yapıta imza atıyor. En azından ABD sularında…

Ancak işin esasında onun ‘pastiş’ ruhu ve ‘dinginlik’i ile öne çıkan geleneklerini birleştiren bir yaklaşım var karşımızda. “Öldüren Tutku” da büyük oranda burjuva ahlakına odaklanmayı beceren tempolu, ekran bölme teknikli, Debussy müzikleriyle sarılı bir yolculuğun adresine dönüşüyor.

Elbette 70’lerin sonunda adı yazılsa sırıtmayacak bir lezbiyen tanımına da imza atıyor. Hitchcockyen yaklaşımı kendi çerçevesine çevirirken, araya mercek farklarını, farklı femme fatale tiplemelerini ve suspens abartısını da dahil ediyor. Lezbiyenlik meselesini çekici hale getiriyor. Seks oyunlarını kullanırken Fransa kaynağını unutmuyor.

“Öldüren Tutku”, De Palma’nın en iyileri arasında yer almıyor belki. Ama çığır açan postmodern psikolojik-gerilimlerini tadını geri getirerek bir nostalji hissi yaratmasıyla dikkat çekiyor. Biçimci yönetmenin duygusunu hatırlatıp seyirciyi evine rahatlayıp yolluyor. Ayrıca “Lanetli Kan” (“Stoker”, 2013) ile aynı ay vizyona girmesi de ayrı bir tesadüf elbette…

Meraklısına bu hafta iki film daha mevcutlar dahilinde… 17 yaşında ölümcül hastalığa yakalanan bir kızın, Dakota Fanning’in samimiyetiyle bunu yenmesi bir ‘aşk’ süreciyle anlatılıyor. “Aşk, Şimdi” (“Now is Good”, 2012), duygusal-dramlardan hoşlananları, duygusallaşma konusunda içi kıpır kıpır edenleri hedefliyor. Bu konuda da sinemaskopta bir eğlencelik sunuyor. Ol Parker gibi ikinci filmini çeken bir ismin çabasıyla biraz olsun izleniyor.

İstismar filmi “Koleksiyoncu 2” (“The Collection”, 2012) ise kesme biçme üstadı suçlusunun ikinci maceralarına odaklanıyor. Bunu yaparken ayağını korkak alıştırmadan adeta ‘Z filmi’ tadında bir seyirliğe uzanıyor. Şiddet yanlılığını hiç saymıyoruz bile… En iyisi 32. İstanbul Film Festivali’ndeki “Beşinci Mevsim”, “Goltzius ve Pelikan Kumpanyası”, “Kurt Çocuk”, ‘Cennet Üçlemesi’, “Babadan Oğula” gibi daha garanti filmlere odaklanmak gibi. Ama yine de vizyon heyecanı da ayrı bir şey elbette…