SMP2252 MARLIN

MINGGU 13: JURNAL REFLEKSI

2010-10-30T23:28:00.000-07:00

Selamat sejahtera dan salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Sebelum memulakan apa-apa bicara, saya ingin mengucap syukur kerana berjaya menghabiskan subjek SMP2252 Malaysian Traditional Music. Untuk pengetahuan semua, subjek ini merupakan salah satu subjek wajib bagi pelajar Pendidikan Muzik (AT22). Subjek ini diajar oleh En.Amran Aris dan dekan Fakulti Seni dan Persembahan iaitu Prof. Madya Dr. Mohd Hassan bin Abdullah. Sepanjang saya belajar di Universiti Pendidikan Sultan Idris (UPSI), inilah subjek pertama yang memperkenalkan penulisan jurnal refleksi melalui blog. Seiring dengan kemajuan teknologi khususnya kemudahan internet seperti Youtube, Blog, Facebook dan sebagainya telah memudahkan proses pengajaran dan pembelajaran subjek ini.

Secara peribadi, saya mengakui bahawa pada permulaannya saya merasa terbeban kerana terpaksa membuat akaun blog individu sebagai langkah pertama untuk penulisan jurnal refleksi setiap minggu. Namun perasaan terbeban itu hilang selepas En. Amran selesai menunjukkan cara untuk membuatnya. Secara jujur saya katakan bahawa pembuatan akaun blog ini tidaklah sesusah seperti yang saya sangkakan apatah lagi kebanyakan pelajar mempunyai komputer riba sendiri dan telah terdedah dengan penggunaan internet sebelum ini. Saya juga tidak terkecuali kerana sebelum saya menyambung pelajaran saya ke sini, saya mempunyai “cyber cafe” sendiri dan telah lama terdedah dengan penggunaan teknologi internet. Walaupun tidak pernah menjadi “blogger” namun kemahiran sedia ada ini telah memudahkan saya untuk mengikuti arahan tanpa menghadapi sebarang masalah.

Dari segi pengajaran dan pembelajaran pula, ianya berjalan dengan lancar setiap minggu dan begitu juga dengan penulisan jurnal refleksi. Penulisan jurnal refleksi ini bermula pada minggu ke-2 dan selepas minggu ke-7, jurnal refleksi lebih kepada kritikan dan cara penambahbaikan terhadap pembentangan kumpulan yang dilakukan dalam kelas. Pada permulaan penulisan jurnal refleksi ini, saya agak kelam kabut kerana membuat sering membuat kerja “last minute” tetapi ianya hanya berlaku pada 3 minggu pertama. Kini penulisan jurnal refleksi dan kritikan telah berjalan dengan lancar tanpa menghadapi sebarang masalah.

Tepat pada waktunya En.Amran memperkenalkan kaedah pengajaran seperti ini kerana dengan kemudahan teknologi yang serba canggih ketika ini, pengajaran yang melibatkan internet bukanlah sesuatu yang mustahil. Malah kaedah ini telah lama diperkenalkan di negara-negara barat dan banyak kajian yang menyatakan bahawa penggunaan internet dalam proses pengajaran dan pembelajaran merupakan salah satu cara yang efektif untuk menyampaikan pelajaran. Dengan kaedah ini juga, kandungan kursus SMP2252 telah disampaikan dengan lebih kemas, teratur dan sistematik. Jika dilihat pada Rancangan Instruksional (RI) bagi subjek ini, kandungan kursusnya agak banyak dan padat kerana meliputi segala aspek yang penting dalam Muzik Tradisional Malaysia tetapi dengan penggunaan kaedah yang diperkenalkan oleh pensyarah, pengajaran dan pembelajaran dapat disampaikan dan difahami dengan mudah.

Dari segi kemahiran berfikir, secara jujurnya saya mengakui bahawa kaedah pengajaran yang melibatkan teknologi internet sangat membantu dalam meningkatkan kemahiran berfikir pelajar. Kaedah ini bukan sahaja meningkatkan kemahiran berfikir tetapi juga membantu mengembangkan pemikiran pelajar sehingga mencapai tahap kemahiran berfikir yang tinggi yang mana perlu dikuasai oleh pelajar khususnya bakal pendidik. Soalan yang dikemukakan pada setiap minggu sangat membantu pelajar dalam mencapai tahap kemahiran berfikir yang tinggi.

Selain itu, kaedah pengajaran secara kolaboratif juga sangat penting dan memudahkan pelajar memahami isi pelajaran yang disampaikan. Kaedah ini juga membantu pelajar meningkatkan kemahiran komunikasi kerana sesi pengajaran dan pembelajaran berlaku secara dua hala. Dengan ini, kemahiran interaksi sosial juga dapat dipupuk dalam kalangan pelajar.

Pembentangan kumpulan juga sangat membantu dalam memahami sesuatu tajuk dengan lebih terperinci. Kajian lapangan yang dibuat oleh rakan-rakan berjaya menarik minat pelajar untuk mengetahui tajuk itu dengan lebih mendalam. Tunjuk cara yang dibuat oleh ahli-ahli kumpulan juga berjaya menarik minat pelajar. Gambar-gambar dan video yang dipaparkan oleh sesebuah kumpulan mengenai kerja lapangan mereka menjadi bukti bahawa adanya pembelajaran yang aktif antara pelajar.

Kesimpulannya, subjek ini sangat menarik ditambahkan lagi dengan penggunaan kemudahan internet dalam pengajaran dan pembelajaran memudahkan pelajar memahami isi pelajaran yang disampaikan. Walaupun di peringkat sekolah kemudahan internet masih lagi terhad dan baru di tahap permulaan, namun di IPTA dan IPTS penggunaan internet telah meluas dan perlaksanaan kaedah ini bukanlah suatu kejutan budaya bagi pelajar. Sebagai seorang bakal pendidik, saya sangat bersyukur kerana berpeluang mempelajari kaedah penggunaan internet dalam pengajaran dan pembelajaran. Hal ini demikian kerana persekitaran sekolah dijangka akan menggunakan teknologi maklumat dalam proses pengajaran dan pembelajaran pada masa akan datang. Oleh itu, guru-guru haruslah menguasai kemahiran seperti ini sebagai persediaan untuk menghadapi cabaran dalam pengajaran pada masa akan datang. Diharapkan kaedah pengajaran yang melibatkan teknologi maklumat dapat membawa pendidikan di Malayia ke arah pencapaian yang lebih cemerlang.

TARIAN SINGA

Video 1: Tarian Singa

Tarian singa merupakan satu adat warisan tradisional masyarakat Cina yang mana penari akan meniru pergerakan singa dengan menggunakan kostum singa. Kostum singa itu dimainkan oleh dua penari iaitu seorang memainkan di bahagian hadapan dengan menggerakkan kepala kostum, manakala pasangan penari akan memainkan bahagian belakang kostum singa tersebut. Tarian ini akan diiringi oleh gong, dram dan dentuman mercun yang dikatakan akan membawa tuah.

Tarian singa ini mempunyai sejarahnya yang tersendiri iaitu dianggap sebagai pelindung dalam kebanyakan adat orang Asia, terutamanya bagi mereka yang berketurunan Cina. Setiap negara-negara di Asia mempunyai corak dan bentuk tarian singa yang berbeza. Tarian singa ini dipercayai bermula lebih 1000 tahun lalu. Terdapat dua tarian singa yang popular iaitu Tarian Singa Utara dan Tarian Singa Selatan.

Di Malaysia, tarian singa bermula pada abad ke-19 oleh penghijrahan masyarakat Cina dari negara China dan lazimnya dipersembahkan ketika perayaan Tahun Baru Cina serta merupakan persembahan yang penuh bertenaga dan menghiburkan.

Tarian Singa Selatan lebih membawa perlambangan alam sekitar dan selalu dipersembahkan sebagai istiada upacara membuang semangat jahat dan upacara meminta tuah. Dari segi cerita pula, tarian singa selatan membawa cerita 3 wilayah (Three Kingdoms). Tarian Singa Utara pula digunakan sebagai hiburan diraja. Tarian ini lebih bersifat pementasan akrobatik kerana tujuannya sebagai hiburan.

ALAT MUZIK

Gambar 1: Luo (gong)

Mempunyai permukaan yang rata dan leper dipukul dengan kayu pemukul. Alat ini digantung dan pemain akan meletakkan satu tangan di bahagian belakang untuk mengawal bunyi yang dihasilkan semasa bermain.

Untuk mempelajari tentang alat muzik ini dengan lebih terperinci, anda bolehlah melawati laman ini LUO (gong).

Gambar 2: Bo

Merupakan simbal yang diperbuat daripada gangsa. Alat ini dipegang dan dipukul bersama oleh pemain.

Gambar 3: Gu

Alat ini merupakan gendang besar yang berbentuk tong dan hanya mempunyai 1 permukaan kulit pada bahagian atas yang dipakukan pada badan kayu dengan paku besi. Di dalam dram tersebut terdapat beberapa dawai yang memberikan warna ton yang berlainan.

Muzik tarian singa dibahagikan kepada 5 bahagian mengikut gerakan singa.

Kemunculan singa - titiran
Singa menyembah - titiran
Singa berjalan - irama bertitik
Singa menjumpai makanan - titiran
Ulang 1 dan 3

Sekian...

MINGGU 12: JURNAL REFLEKSI

2010-10-23T22:18:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Bertemu lagi dalam penulisan jurnal refleksi pada minggu ini. Minggu ini merupakan minggu yang agak sibuk bagi saya dan mungkin juga rakan-rakan yang lain. Hal ini demikian kerana saya perlu bersedia untuk Final Perfomance Instrumental Ensemble III, kelas, tugasan, dan yang paling penting sekali ialah persediaan pembentangan kertas kerja "Pendidikan Keselamatan Jalan Raya" yang telah dibentangkan dengan jayanya di hadapan Naib Canselor semalam (Sabtu). Saya bersyukur kerana penat lelah kumpulan kami semasa bertugas dan membuat kerja lapangan berbaloi apabila mendapat tempat pertama dalam pertandingan pembentangan kertas kerja tersebut.

Berbalik kepada subjek Malaysian Traditional Music, tajuk kuliah pada minggu ini ialah Gendang 24 Musim. Pada awal kuliah, kami telah disajikan dengan tanyangan video yang memaparkan persembahan gendang 24 musim.

GENDANG 24 MUSIM

Video 1: Persembahan Gendang 24 Musim

Gendang 24 musim ini adalah diasaskan oleh seorang guru muzik Encik Chen Wei Chong pada Jun 1988. Peralatan yang digunakan ketika itu adalah diimport atau dibeli dari negara China dan persembahan ini adalah berasaskan satu musim pertanian di negara China. Hal ini boleh dilihat dengan penulisan nama musim tersebut pada gendang dengan kaligrafi Cina.

Setiap pemain gendang ini akan memakai kostum tradisional lelaki Cina dan menggunakan prop lain seperti topeng, bendera berwarna warni dan kain panjang berwarna. Alat yang digunakan dalam persembahan ini ialah 24 buah gendang Shigu yang juga digunakan sebagai dram tarian singa seperti yang selalu kita lihat terutamanya ketika perayaan Tahun Baru Cina. Namun begitu, ada juga yang menggunakan gendang Longgu. Kedua-dua gendang ini hampir sama dan merupakan gendang besar berbentuk tong. Permukaan gendang ini selalunya menggunakan kulit kerbau atau lembu yang dipaku pada bahan kayu dengan paku besi.

Gambar 1 : Shigu

Gambar 2 : Longgu

Dalam persembahan ini, terdapat konsep-konsep JIE QI yang tertentu. Di Malaysia, idea persembahan ini dicetuskan oleh En. Tan Chai Pan iaitu seorang penyajak dan budayawan Cina tempatan. Pada ketika itu, persembahan hanya melibatkan 9 biji gendang yang berasaskan konsep 24 JIE QI (musim) mengikut kalendar tani di negara China.

Persembahan ini mendapat respon dari En. Tan Hooi Soong. Beliau menggunakan pukulan gendang shigu dengan iringan koreografi badan yang canggih dan menakjubkan telah menghasilkan persembahan yang gagah dan gemuruh. Dari sinilah lahirnya persembahan seni baru ciptaan tulen orang Cina di Malaysia.

Sekian sahaja buat kali ini.... bertemu lagi di minggu hadapan....!~

MINGGU 11: JURNAL REFLEKSI

2010-10-06T05:04:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia....

Pejam celik pejam celik, sedar-sedar sudah minggu ke-11 saya menulis jurnal refleksi dan kritikan untuk subjek SMP 2252. Sedar tak sedar, penulisan seperti ini sudah menjadi sebahagian daripada rutin mingguan saya walaupun kadang-kadang menulis pada saat-saat terakhir. Mungkin kerana kerja yang semakin bertambah dan banyak yang perlu dihantar dengan segera, maklumlah kebanyakan kerja atau tugasan perlu dihantar pada minggu-minggu akhir kuliah.

Berbalik kepada pembentangan pada minggu ini, pembentangan pada minggu ini adalah bertajuk Wayang Kulit. Pada minggu ini, sebelum saya memasuki kelas saya berasa sangat aneh. Kelas Muzik Tradisional Malaysia tidak seperti selalu. Saya berkata demikian kerana dari luar saya melihat kelas dalam keadaan gelap dan hanya cahaya lampu samar-samar meneranginya. Sementara saya menanggalkan kasut, dalam hati saya tertanya-tanya apakah sebenarnya yang sedang berlaku. Masuk sahaja dalam kelas, saya terkejut dan teruja melihat beberapa junior sedang membuat persiapan untuk membuat persembahan Wayang Kulit. Wow! Hebat sungguh pembentangan pada hari ini, dalam hati saya berkata.

WAYANG KULIT

Gambar 1 : Wayang Kulit Kelantan

Sesi pembentangan kumpulan pada minggu ini dimulakan dengan persembahan Wayang Kulit Kelantan yang dipersembahkan oleh junior Pendidikan Muzik. Persembahan mereka sangat menarik dan walaupun saya kurang memahami bahasa yang digunakan tetapi boleh difahami secara keseluruhannya. Apa yang sangat menarik perhatian saya ialah unsur-unsur komedi yang diterapkan dalam penceritaan Wayang Kulit tersebut.

Walau bagaimanapun, kadang-kadang saya tertawa bukan kerana isi dialog antara karakter-karakter yang ada tetapi saya geli hati mendengar loghat dan cara Tok Dalang menuturkan dialog tersebut mengikut karakter. Hari ini barulah saya sedar bahawa inilah keistimewaan Wayang Kulit yang membawa kepada perbezaan dengan seni warisan tradisional yang lain.

Video 1 : Wayang Kulit Kelantan

Secara keseluruhannya, pembentangan kumpulan ini sangat menarik dan memuaskan. Penjelasan dan jawapan kepada soalan yang diajukan semuanya berdasarkan kepada fakta atau hasil kajian lapangan kumpulan pembentang. Mungkin jika masa dipanjangkan, kumpulan pembentang boleh menerangkan tajuk ini dengan lebih terperinci dengan sokongan video-video dan gambar-gambar yang diambil semasa menjalankan kerja lapangan. Dengan cara ini, para pelajar akan lebih berminat untuk mendalami Wayang Kulit suatu hari nanti. Sekali lagi saya ingin mengucapkan tahniah kepada kumpulan ini kerana berjaya membuat pembentangan yang begitu menarik sekali. Sekian...

MINGGU 10 : JURNAL REFLEKSI

2010-10-04T07:44:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Selamat membaca jurnal refleksi saya untuk minggu yang ke-10. Pada minggu ini saya berasa sedikit lega kerana telah selesai membuat pembentangan tajuk Orkestra Cina Moden. Kini saya berdebar-debar menunggu komen atau reaksi rakan-rakan terhadap pembentangan kami. Selain kumpulan kami, terdapat 1 lagi kumpulan yang membuat pembentangan. Mereka telah membentangkan tajuk Nobat.

NOBAT

Gambar 1 : Nobat

Pada minggu ini, pembentangan oleh kumpulan Nobat sangat menarik terutamanya dengan pengenalan yang jelas daripada saudari Liew Siaw Wei. Sebelum ini, saya tidak mengetahui apakah itu ensembel Nobat, tetapi pada kelas ini segala persoalan tentang ensembel ini telah terungkai.

Selepas pembentangan tajuk ini, baru saya tahu bahawa ensembel ini tidak boleh dimainkan oleh semua orang. Hanya orang-orang tertentu sahaja yang boleh memainkan alat-alat muzik dalam ensembel ini. Sebelum ini, saya tidak pernah terfikir bahawa ada ensembel di Malaysia yang tidak boleh dimainkan oleh semua orang. Itulah uniknya Malaysia yang kaya dengan kepelbagaian adat resam dan budaya.

Terdapat banyak keistimewaan Nobat yang kita sukar untuk ketahui tanpa mengkajinya terlebih dahulu. Saya sangat tertarik dengan pantang larang dalam ensembel Nobat. Contohnya, alat muzik Nobat tidak boleh disentuh oleh sesiapa kecuali pemuzik Nobat itu sendiri. Selain itu, pernyataan tentang gendang Nahara juga sangat menarik perhatian saya di mana permukaan bawah gendang ini dipercayai diperbuat daripada kulit perut perempuan mengandung.

Gambar 2 : Gendang Nahara

Video 1 : Permainan Nobat

Secara keseluruhannya, pembentangan pada minggu ini sangat baik dan jelas. Banyak input yang saya dapat daripada pembentangan yang dijalankan. Input-input seperti ini sangat berguna lebih-lebih lagi kepada mereka yang bergelar bakal pendidik Pendidikan Muzik. Diharapkan agar lebih banyak kajian akan dilakukan oleh pelajar tentang ensembel muzik ini pada masa akan datang bagi mengelakkannya dari terus hilang ditelan dek zaman.

Sekian....

MINGGU 9 : JURNAL REFLEKSI

2010-09-22T08:24:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Sedar tak sedar kini sudah masuk minggu ke-9 penulisan jurnal refleksi ini dilakukan. Secara keseluruhannya, terdapat peningkatan sedikit demi sedikit dalam gaya penulisan jurnal dan kini penulisan jurnal mahupun menjawab soalan setiap minggu telah berjalan dengan lancar tanpa sebarang masalah. Memang benarlah kata pensyarah kami iaitu En. Amran Aris bahawa masalah hanya dihadapi pada awal pengenalan sistem pembelajaran ini berlaku. Sebagai pelajar, kami benar-benar beruntung kerana selain dapat mempelajari muzik tradisional di Malaysia, dalam masa yang sama kami juga dapat mempelajari sedikit sebanyak tentang penulisan blog. Ini merupakan satu kelebihan kepada pelajar yang mengikuti kursus ini. Diharapkan agar cara pembelajaran seperti ini diteruskan dan dapat digunakan dalam subjek-subjek yang lain.

Nampaknya saya telah berhujah panjang lebar tentang penulisan blog ini. Sebelum memulakan refleksi atau kritikan saya pada minggu ini, rasanya belum terlambat lagi untuk saya mengucapkan Selamat Hari Raya Aidilfitri kepada pensyarah dan rakan-rakan saya. Pada minggu ini, kami telah mempelajari satu lagi tajuk iaitu Mak Yong. Walaupun tajuk ini telah diajar dalam kuliah sebelum ini namun pembentangan kali ini lebih terperinci.

MAK YONG

Gambar 1 : Mak Yong

Pada pendapat saya, pembentangan pada minggu ini sangat menarik dan mungkin merupakan pembentangan yang terbaik setakat ini. Saya berkata demikian kerana pada minggu ini, pelajar telah berpeluang melihat ensembel muzik yang mengiringi Wayang Kulit dan Mak Yong yang dikendalikan oleh Dekan Fakulti Muzik dan Seni Persembahan sendiri dengan bantuan staff. Peluang seperti ini jarang kita dapat dan saya berasa teruja melihat permainan muzik ini dilakukan di depan mata sendiri.

Berbalik kepada pembentangan pada minggu ini, walaupun bermula sedikit lewat namun pembentangan kali ini tetap mendapat perhatian yang sepenuhnya daripada pelajar. Kumpulan pembentang memulakan pembentangan dengan belajar tarian yang wajib ada dalam persembahan Mak Yong iaitu 'menghadap rebab'. Pelajar telah diajar menari tarian ini dengan bantuan video hasil kerja lapangan kumpulan pembentang. Sesi ini sangat menarik kerana pelajar dapat merasakan sendiri kesusahan yang dihadapi oleh penari-penari Mak Yong dan bukanlah mudah seperti yang disangka. Tarian ini memerlukan tahap kesabaran yang tinggi dan tidak semua orang dapat melakukannya.

Video 1 : Persembahan Mak Yong

Secara keseluruhannya, pembentangan ini sangat berjaya kerana walaupun tajuk ini telah dipelajari dalam kuliah sebelum ini namun banyak input baru yang pelajar dapat. Contohnya dari segi sejarah Mak Yong di mana terdapat pelbagai pendapat lain yang menyatakan asal-usul dramatari ini

Dari segi penambahbaikan, pada pendapat saya mungkin pembentangan akan lebih menarik jika pembentang dapat menunjukkan video persembahan Mak Yong sebagai bahan tambahan untuk menarik perhatian pelajar. Mungkin pembentang mempunyai banyak video persembahan Mak Yong tetapi kerana masa yang terhad maka mereka tidak sempat menunjukkan video berkenaan. Namun secara keseluruhannya pembentangan ini sangat baik dan tahniah saya ucapkan kepada pembentang dan tidak lupa juga kepada En. Amran yang banyak membimbing pelajar dalam pembentangan masing-masing. Sekian...

MINGGU 8: JURNAL REFLEKSI

2010-09-14T02:02:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Sebelum memulakan bicara, saya ingin mengucapkan Selamat Hari Raya Aidilfitri kepada semua kawan-kawan dan pensyarah. Saya juga ingin mengucapkan tahniah kepada kumpulan yang telah berjaya membuat pembentangan mengikut tajuk yang diberikan. Pada minggu sebelum cuti raya bermula, hanya 1 kumpulan yang sempat membuat pembentangan kerana masa tidak mengizinkan. Mereka yang membentang ini telah membentangkan tajuk Menora. Apakah itu Menora?

MENORA

Gambar 1 : Tarian Menora

Tarian Menora hanya dapat dilihat di Kelantan. Drama tari ini dipercayai telah dibangunkan di Thailand sekitar 2,000 tahun yang lalu dan diperkenalkan di Kelantan pada pertengahan abad ke-19. Drama tari ini menggambarkan cerita Buddha Jaataka dan menonjolkan sifat Thailand tetapi telah mengalami penyesuaian budaya di Malaysia.

Tarian ini dipersembahkan oleh lelaki yang dianggap sebagai perempuan. Penceritaan drama tari ini berasal dari cerita rakyat kuno yang dipersembahkan melalui gerakan kaki, lengan dan jari. Muzik pengiring bagi tarian ini termasuklah geduk, canai, pi nai, sepasang gedombak, cerek dan kesi.

Video 1 : Menora

Secara keseluruhannya, pembentangan kumpulan ini sangat memuaskan. Semua fakta yang diberikan dapat difahami dengan mudah. Banyak input yang boleh didapati dalam pembentangan ini. Saya berharap agar dapat mempelajari tajuk ini dengan lebih mendalam lagi pada masa akan datang. Sekian...

MINGGU 7: JURNAL REFLEKSI

2010-08-30T06:47:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Sebelum memulakan jurnal refleksi saya pada minggu ini, saya ingin mengucapkan tahniah kepada semua kumpulan yang telah berjaya membuat pembentangan. Pada minggu ini, pembentangan lebih kepada tajuk Keroncong dan Kuda Kepang. Pembentangan yang dilakukan oleh rakan-rakan saya sangat menarik. Tidak hairanlah pembentangan ini mendapat interaksi 2 hala di dalam kelas. Perkara ini membuatkan saya lebih bersemangat mengikuti pembelajaran yang dibentangkan mungkin kerana cara penyampaian rakan-rakan saya sangat menarik dan tidak membosankan.

KERONCONG

Gambar 1 : Ensembel Keroncong

Keroncong merupakan satu ensembel muzik yang tidak asing lagi bagi masyarakat Melayu khususnya di Semenanjung Malaysia. Ada pendapat yang mengatakan bahawa muzik keroncong berasal dari Portugis. Ini kerana muzik ini mempunyai persamaan dari segi alat muzik dan cara dipersembahkan dengan satu seni muzik di Portugal namun pendapat ini tidak mudah diterima.

Muzik Keroncong mempunyai banyak persamaan dengan Muzik Gamelan yang juga merupakan satu ensembel muzik yang popular di Jawa. Persamaan ini boleh dilihat dari segi rentak hinggalah ke melodinya. Muzik Keroncong telah mengalami evolusi alat muzik pada suatu ketika dahulu sehinggalah pada masa kini alat muzik tersebut telah dikekalkan. Alat muzik Keroncong terbahagi kepada 7 jenis alat iaitu Biola, Seruling, Gitar, Ukulele, Tenor Banjo, Cello dan Double Bass.

Gambar 2 : Biola (Violin)

Gambar 3 : Seruling (Flute)

Gambar 4 : Gitar

Gambar 5 : Ukulele (Cuk)

Gambar 6 : Tenor Banjo (Cak)

Gambar 7 : Cello

Gambar 8 : Double Bass

Jika dilihat alat-alat yang tersebut di atas merupakan alat-alat muzik yang berasal dari Eropah dan kesemua alat muzik ini mempunyai peranan masing-masing dalam ensembel Keroncong.

Pada umumnya, Muzik Keroncong terbahagi kepada 4 jenis iaitu:-

Keroncong Asli
Keroncong Langgam
Stambul
Keroncong Ekstra

Kesemua jenis Muzik Keroncong ini masing-masing mempunyai perbezaan dan persamaannya.

Kumpulan yang membentangkan tajuk ini sangat baik dan memuaskan secara keseluruhannya. Mereka juga bernasib baik kerana Fakulti Muzik dan Seni Persembahan mempunyai satu Ensembel Keroncong yang sangat baik malah jika saya tidak silap, Ensembel Keroncong UPSI pernah memenangi pertandingan Muzik Keroncong MAKUM sebagai johan tidak lama dulu. Dengan ini, kumpulan yang membentangkan tajuk ini tidak perlulah bersusah payah pergi ke luar untuk membuat kajian lapangan ini.

Pada pandangan saya, perkembangan Muzik Keroncong kini semakin memberangsangkan. Selepas mengalami evolusi alat muzik keroncong suatu ketika dahulu, Muzik Keroncong kini semakin bergiat dengan wujudnya beberapa jenis-jenis keroncong yang baru terutamanya di Indonesia. Hal ini dapat dilihat dengan wujudnya jenis keroncong seperti Keroncong Beat, Campur Sari, Keroncong Dangdut (Congdut) dan banyak lagi. Walaupun Muzik Keroncong pada masa kini belum menjadi sebahagian dari industri muzik pop namun terdapat beberapa pihak yang masih mengapresiasikan muzik ini.

Mungkin pembentangan ini akan lebih menarik jika diselitkan dengan maklumat tentang fungsi-fungsi Muzik Keroncong pada masa dahulu dan pada masa kini. Ini kerana, melalui pembacaan saya Muzik Keroncong mempunyai beberapa fungsi yang menarik termasuklah sebagai pendidikan, hiburan, ekonomi, sosial dan sebagainya.

KUDA KEPANG

Gambar 9 : Kuda Kepang

Persembahan Kuda Kepang sangat popular di Semenanjung Malaysia terutamanya di Negeri Johor. Ini kerana seni ini dikatakan berasal dari Jawa dan seperti yang kita sedia maklum bahawa Negeri Johor mempunyai ramai penduduk yang berbangsa Jawa. Kuda Kepang merupakan tarian pahlawan berkuda yang juga dikenali sebagai Jaran Kepang, Kuda Lumping, Jathilan dan Ebeg. Kuda Kepang diperbuat daripada buluh atau pandan yang dianyam namun ada juga yang diperbuat daripada papan lapis atau kulit lembu. Sebelum berlakunya perkembangan Islam, seni tradisional ini dimainkan dalam upacara pemujaan.

Dalam seni persembahan Kuda Kepang, terdapat beberapa alat muzik yang digunakan. Antaranya ialah Gendang Jawa, Gong, Jidur, Kenong Kuda Kepang, Saron Pekin, Angklung dan Bonang.

Gambar 10 : Alat Muzik Kuda Kepang

Muzik memainkan peranan yang sangat penting dalam pertunjukan Kuda Kepang. Semua alat-alat muzik di atas ini mempunyai ciri-ciri dan peranan masing-masing.

Kuda Kepang juga mempunyai pakaiannya yang tersendiri. Pada umumnya, pemain Kuda Kepang akan memakai pakaian tradisional Jawa kuno yang lengkap memakai Ketopang atau Tanjak dan Kain Samping. Seluar pemain pula dijahit dengan menggunakan Kain Kempun iaitu sejenis Batik Jawa. Selain itu, pemain juga akan memakai Tengkolok. Tengkolok terbahagi kepada dua iaitu Tanjak Jawa dan Tanjak Melayu. Kedua-dua tengkolok ini dibezakan melalui cara mengikatnya.

Kuda Kepang mempunyai cara dan fungsi yang tersendiri dalam persembahannya. Kuda Kepang dipersembahkan di tempat yang terbuka atau di atas pentas yang besar. Ini kerana persembahan ini memerlukan banyak ruang. Persembahan ini juga dimulakan dengan beberapa upacara tradisional seperti membakar kemenyan dan membaca jampi yang dikatakan berfungsi untuk memberi tenaga kepada kuda-kuda. Persembahan Kuda Kepang bergerak mengikut pola yang ditentukan oleh rentak dan irama lagu yang dimainkan. Semakin laju rentak muzik iringan, semakin lajulah kuda itu bergerak.

Dalam persembahan Kuda Kepang memerlukan sekurang-kurangnya 25 orang iaitu 9 orang penari, 5 orang pemain muzik, 2 orang bertindak sebagai 'bomoh pemulih' dan 9 orang penjaga kawasan. Dari segi fungsi pula, pada masa kini persembahan Kuda Kepang lebih kepada hiburan dan biasanya akan dipersembahkan di majlis-majlis keramaian bagi memeriahkan lagi suasana.

Kuda Kepang juga mempunyai pantang larang yang perlu diikuti. Pantang larang ini termasuklah pantang larang sebelum memulakan tarian, pantang larang pemain alat muzik, pantang larang penari Kuda Kepang, pantang larang Kuda Kepang itu sendiri dan pantang larang penonton.

Kerja lapangan yang dilakukan oleh kumpulan pembentang di Negeri Johor telah sedikit sebanyak menambahkan pengetahuan kita mengenai Kuda Kepang. Walaupun begitu, orang yang ditemubual tidak banyak menceritakan keaslian Kuda Kepang. Mungkin beliau khuatir maklumat yang diberikan bercanggah dengan ajaran agama Islam khususnya yang telah menyebabkan seni tradisional ini telah diharamkan.

Walau bagaimanapun, saya sangat berpuas hati dengan pembentangan yang dilakukan oleh kumpulan ini. Mereka bukan sahaja bersusah payah ke Negeri Johor untuk membuat kerja lapangan ini tetapi juga mempunyai kerjasama ahli kumpulan yang baik. Oleh itu, boleh dikatakan bahawa pembentangan ini sangat baik secara keseluruhannya.

Pada pendapat saya, seni tradisional Kuda Kepang ini harus diteruskan dan tidak seharusnya diharamkan. Ini kerana, kita boleh mempersembahkan seni tradisional ini tanpa menggunakan jampi serapah yang dikatakan bertentangan dengan ajaran agama Islam khususnya. Biarlah kita kekalkan yang tidak bercanggah sahaja dan menganggap persembahan Kuda Kepang tidak lebih daripada satu bentuk hiburan tradisional yang unik.

Sekian dan terima kasih....

MINGGU 6: JURNAL REFLEKSI

2010-08-23T02:30:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Sebelum memulakan penulisan jurnal refleksi saya pada minggu ini, masih tidak terlambat lagi untuk saya mengucapkan selamat menunaikan ibadah puasa bagi yang muslim. Pada minggu ini, kami telah mempelajari serba sedikit tentang Makyung dan Kompang. Walau bagaimanapun, kami tidaklah mendalami tajuk ini dengan terperinci kerana selepas ini, terdapat pembentangan tentang tajuk ini yang akan dilakukan oleh rakan sekelas. Seperti biasa, kelas berjalan dengan lancar. Sebagai set induksi, En. Amran telah menunjukkan kami beberapa video Makyung, Mekmulung dan Menora. Selain menyediakan fikiran pelajar dengan tajuk yang akan diajar, kaedah ini juga digunakan untuk mengetahui pengetahuan sedia ada setiap pelajar.

MAKYUNG

Sejarah Makyung

Gambar 1 : Makyong

Makyung adalah dikategorikan dalam kategori drama tari atau seni lakon utama menurut Patricia Matusky. Makyung tidak jauh berbeza dengan Menora, Mekmulung dan Jikey. Perbezaan antara drama tari ini hanyalah dari segi penceritaan atau cerita. Makyung merupakan satu-satunya bentuk seni lakon yang diiktiraf oleh UNESCO. Seperti yang kita tahu, setiap persembahan muzik atau seni lakon tradisional mempunyai identiti masing-masing termasuk Makyung kerana berbeza dari yang lain iaitu menggunakan manusia sebagai pelakon dan bukannya patung seperti yang ada pada Wayang Kulit. Dialog, tarian, muzik vokal dan instrumental merupakan perkara yang sangat diutamakan dalam persembahan Makyung.

Menurut Prof. Madya Dr. Mohd Ghouse Nasaruddin, Makyung berasal dari perkataan Makyang yang bermaksud semangat padi. Ini kerana masyarakat tradisional pada zaman dahulu menganut kepercayaan anamisme iaitu suatu kepercayaan yang percaya kepada kewujudan roh atau semangat pada setiap benda. Pada ketika itu, masyarakat hanya bergantung kepada aktiviti pertanian sebagai sumber utama makanan untuk terus hidup. Oleh kerana itulah wujudnya perayaan untuk memulihkan roh atau semangat padi yang dipanggil Makyang iaitu Makyung. Perayaan ini tersebar luas di Semenanjung Malaysia, Medan dan Kepulauan Riau-Lingga di Indonesia kira-kira 2oo tahun yang lalu.

Persembahan Makyung dibawah naungan Sultan Mohamad ke IV. Kampung Temenggung di Kota Bahru merupakan tempat persembahan Makyung yang popular pada ketika itu. Persembahan ini dipertanggungjawabkan kepada Tengku Temenggung Ghaffar yang dipertanggungjawabkan dalam sistem latihan, muzik dan kostum yang diperhalusi secara sistematik. Persembahan Makyung bertukar dari Tradisi Istana kepada Tradisi Rakyat.

Video 1 : Makyung

Berdasarkan video di atas, kita dapat melihat bahawa semua watak utama dibawakan oleh wanita sahaja manakala watak peran atau kelakar diberikan kepada lelaki. Ini kerana pada zaman Kerajaan Melayu Lama, kebanyakan lelaki menjadi hulubalang dan pergi berperang untuk menjaga keamanan. Semasa pemergian mereka, istana menjadi suram maka pada ketika inilah Makyung wujud. Selain itu, ada pendapat yang mengatakan bahawa watak utama hanya diberikan kepada wanita kerana raja khuatir permaisuri akan terpikat dengan pelakon lelaki. Watak kelakar pula diberikan kepada lelaki kerana watak ini cuma watak peran dan muka pelakon akan diconteng.

Tujuan persembahan Makyung terbahagi kepada dua iaitu sebagai ritual yang dipersembahkan melalui Main Puteri untuk tujuan menyembuhkan penyakit, persembahan sebagai sembah guru dan sebagai persembahan aras panggung sama dengan aras tanah iaitu persembahan Makyung berada di tengah-tengah penonton dan tanpa 'stage'. Tujuan persembahan Makyung yang kedua pula adalah sebagai persembahan semata-mata.

Gambar 2 : Main Puteri

Makyung membawa cerita asal bertajuk Dewa Muda yang merupakan cerita rakyat. Cerita ini berubah-ubah. Terdapat kira-kira 11 buah cerita dan 30 buah lagu repertoire dan cerita disampaikan melalui dialog, nyanyian, tarian dan diiringi oleh muzik vokal dan instrumental. Watak-watak yang terdapat dalam persembahan Makyung ialah:-

Pakyung dan Pakyung Muda (Watak utama)
Makyung dan Puteri Makyung (Raja perempuan)
Peran Tua dan Peran Muda (Pengasuh)
Tok Wak (Ahli nujum dan tukang)

Gambar 3 : Watak Peran dalam Makyung

Terdapat 3 jenis lagu Makyung iaitu:-

Mengadap Rebab

Merupakan lagu yang terpanjang yang mengiringi nyanyian dan tarian Pakyung. Lagu ini dinyanyikan sebagai simbol penghormatan kepada Rebab. Ini kerana pemain Rebab sangat penting dan dianggap sebagai guru atau pamurba lagu. Menurut artikel yang ditulis oleh Kementerian Kebudayaan, Kesenian dan Pelancongan (2003), pemain rebab dikenali sebagai Tok Minduk. Namun menurut sesetengah orang yang telah lama berkecimpung dalam muzik tradisional ini seperti penulis lokanbertepuk.com menyatakan bahawa pemain rebab dikenali sebagai Jong Rebab dan bukannya Tok Minduk kerana menurut beliau, istilah Tok Minduk hanya terdapat dalam permainan peteri sahaja.

Video 2 : Mengadap Rebab

Kijang Mas

Merupakan lagu selepas Mengadap Rebab dan dinyanyikan oleh Kumpulan Korus dalam keadaan gembira. Selain itu, lagu ini dinyanyikan oleh Pakyung dan Makyung untuk menceritakan sesuatu pada Korus.

Lagu Sindung

Merupakan lagu yang dinyanyikan Pakyung apabila ingin memberikan arahan kepada peran.

Terdapat pelbagai jenis lagu yang dinyanyikan dalam persembahan Makyung. Antaranya ialah Menghadap Rebab, Lagu Ela, Mengulit Raja Nak Tidur, Jembar, Timang Welu atau Kijang Emas, Sedayung Pakyung dan banyak lagi. Semua lagu ini mempunyai mode yang tersendiri mengikut lagu. Contohnya lagu Mengulit Raja Nak Tidur yang membangkitkan perasaan halus.

Alat Muzik Makyung

Rebab

Gambar 4 : Alat Muzik Rebab

Rebab terdiri daripada sebatang kayu tebal tanpa fret (fretless) yang berfungsi sebagai leher. Bahagian bawah dipanggil 'kaki' dan bahagian atas dipanggil 'kecopong' yang bermotifkan pucuk rebung. 3 utas tali (logam) ditarik dari kekuda yang dipanggil 'pacat' terus ke 'pemulas' untuk tujuan talaan (tuning). Laras talaan ialah jeda perfek ke 4 dan perfek ke 5. Open string ditala mengikut jarak vokal penyanyi. Tali digesek menggunakan tali nilon/tangsi yang dahulunya menggunakan sabut kelapa. Alat muzik rebab dimainkan secara duduk bersila menghadap matahari. Ini kerana pada zaman dahulu, alat muzik ini dimainkan di luar 'outdoor'.

Gambar 5 : Anatomi Rebab

Form atau Bentuk

Bentuk dan struktur lagu-lagu Makyung ditentukan dalam sistem gongan (pusingan-jangka masa tertentu yang ditentukan dengan pic-pic gong). Bentuk ini dikawal oleh Tetawak dan menggunakan sistem gongan 8 bit, 16 bit dan 32 bit.

Irama

Gambar 6 : Bentuk dan Irama

Menggunakan 4 timbre (pak, duh, cak, ting) dalam gaya meningkah (interlocking). Hampir semua lagu Makyung bertempo agak perlahan.

Melodi

Gambar 7 : Melodi Makyung

Melodi dipersembahkan oleh seorang penyanyi dan alat muzik rebab. Dalam persembahan Makyung, melodi yang digunakan adalah berhias dan kompleks. Tekstur melodi ini adalah dalam tekstur Heterofoni.

Untuk mempelajari Makyung dengan lebih lanjut lagi, anda bolehlah mengunjungi laman di bawah ini.

http://www.kpkk.gov.my

http://www.aswara.edu.my

http://tabuhemas.com

http://lokanbertepuk.com/mengenal-rebab

KOMPANG

Video 3 : Kompang Fomasi

Pengenalan Kompang

Kompang berasal dari kebudayaan Arab di Asia Barat (Timur Tengah). Kompang juga dikenali sebagai Dufuf, Daff, Duff, Tar atau Bendir. Di Indonesia, kompang dipanggil Terbang atau Rebana. Alat muzik ini dibawa oleh Pedagang Arab pada kurun ke-13 Masihi. Kompang diklasifikasikan dalam klasifikasi membranofon dalam kelas dram kecil. Dalam masyarakat Melayu, kompang berfungsi sebagai alat untuk meraikan perkahwinan, Majlis Keraian Islam, Maulidulrasul dan berkhatan. Namun dalam masyarakat sosial kini kompang juga digunakan dalam menyambut ketibaan pemimpin dan acara rasmi.

Gambar 8 : Kompang

Sejarah Kompang

Terdapat dua pendapat yang menyatakan tentang sejarah Kompang. Pendapat yang pertama menyatakan bahawa bentuknya sama dengan Hadrah yang terdapat di negara Arab. Pendapat yang kedua pula menyatakan bahawa lirik lagu yang dimainkan selalunya dalam bahasa Arab, contohnya selawat memuji Rasulullah SAW.

Menurut Abdul Latif Ali (1980), permainan kompang dibawa oleh pedagang Arab yang datang berdagang ke Nusantara. Ia digunakan untuk menarik perhatian pembeli terhadap perniagaan mereka. Dipercayai permainan ini menjadi ikutan masyarakat tempatan dan seterusnya berkembang sehingga kini. Manakala permainan Kompang berkembang ke Tanah Melayu akibat imigrasi masyarakat Jawa.

Adab Permainan Kompang

Dalam permainan Kompang, pakaian amat dititikberatkan. Selain itu, pemain tidak boleh melentangkan dan melambung Kompang. Pemain juga tidak boleh meletakkan arah kulit muka Kompang ke lantai.

Alat Muzik Kompang

Gambar 9 : Bahagian Penting Kompang

Pembuatan Alat Muzik Kompang

Gambar 10 : Proses Membuat Kompang

Dalam pembuatan Kompang gred 'A', kulit kambing betina digunakan sebagai bahan utama.

Fungsi Kompang

Antara fungsi permainan kompang ialah:-

Mengiringi aktiviti vokal seperti nyanyian solo atau kumpulan secara ensembel (nasyid, marhaban).
Mengarak pengantin, kanak-kanak berkhatan, berkhatam Quran dan upacara rasmi yang melibatkan pembesar.
Menjadi elemen permainan ensembel lain seperti orkestra, lagu etnik kreatif, cak lempong, cak lempong pacik dan gamelan.
Untuk merangsang semangat pasukan yang bertanding, contohnya pasukan bola sepak bagi memeriahkan acara sukan serta membuat gimik sorakan.
Pertandingan-paluan kompang dan kompang formasi.

Video 4 : Kompang Mengiringi Nyanyian

Video 5 : Kompang Mengarak Pengantin

Jenis Permainan Kompang

Permainan kompang terbahagi kepada beberapa jenis. Antara jenis-jenis kompang ialah:-

Kompang Hadrah (Negeri Perak)
Kompang Johor / Jawa
Kompang Eizhar (Negeri Selangor)
Kompang Kelalang (Negeri Melaka)

Kompang boleh diperolehi dalam saiz yang berbeza mengikut umur tertentu. Antara saiz kompang yang mengikut peringkat umur pemain adalah seperti berikut:-

Gambar 11 : Pelbagai Saiz Kompang

Teknik Permainan Kompang

Pegang kompang dengan sebelah tangan sementara sebelah tangan lagi memukulnya. Kompang boleh dimainkan secara duduk atau berdiri. Pada asasnya, kompang menghasilkan dua bunyi iaitu 'pak' dan bunyi 'bung'. Pukulan 'pak' mestilah lebih berat daripada bunyi 'bung'.

Bunyi 'pak' dihasilkan apabila bahagian tengah kompang dipalu dengan tapak tangan sambil jari tangan terbuka. Kekuatan bunyi adalah hasil daripada pukulan tapak jari. Untuk menghasilkan bunyi yang tepat, sentuh tapak ibu jari dan jari anak mendahului jari yang lain semasa memukul.

Bunyi 'bung' dihasilkan apabila bahagian tepi permukaan kompang iaitu 1/3 daripada permukaan dipukul dengan jari. Manakala kesemua jari berkeadaan tertutup semasa membuat pukulan.

Gambar 12 : Kedudukan Kompang di Tapak Tangan

Gambar 13 : Teknik Bermain Kompang

Gambar 14 : Posisi Kompang Secara Berdiri Untuk Perarakan

Gambar 15 : Posisi Pemain Kompang

Jenis Pukulan / Paluan

Terdapat tiga jenis paluan digabungkan untuk menghasilkan paduan bunyi yang berharmoni. Tiga kumpulan paluan tersebut dipanggil Melalu, Meningkah dan Menyilang. Fungsi paluan ini adalah seperti berikut:-

Kumpulan melalu memainkan rentak asas.
Kumpulan menyilang memainkan rentak pilihan (up beat) kepada pukulan melalu.
Kumpulan meningkah menjadi penghias rentak yang dimainkan paluan antara kumpulan melalu dan menyilang.

Setiap persembahan kompang terdiri daripada tiga bahagian pukulan iaitu pukulan 'mula' untuk memainkan sesebuah lagu, pukulan lagu dan pukulan 'mati' untuk mengakhiri sesebuah lagu.

Penjagaan Kompang

Kompang dalam simpanan seharusnya dikendurkan permukaannya. Sebelum memulakan permainan kompang, permukaannya perlu ditegangkan dengan sedak. Kompang yang basah seharusnya dijemur sehingga kering supaya tahan lebih lama.

Semasa dalam simpanan juga, kompang perlu diletakkan dengan berkeadaan muka kompang bertindan dengan permukaan lain dan disusun di rak atau almari yang sesuai. Ini untuk mengelakkan kerosakan muka kompang apabila ditindani oleh baluh kompang.

Penalaan Kompang

Penalaan kompang bertujuan untuk meninggikan ton bunyi kompang dan menegangkan permukaannya dengan menggunakan sedak. Sedak boleh dibuat daripada rotan atau wayar plastik. Sedak ditolak dengan kayu sedak di sekeliling bahagian dalam, di antara baluh dan belulang kompang.

Rentak Kompang

Video 6 : Rentak Inang

Video 7 : Rentak Masri

Video 8 : Rentak Asli

Untuk mempelajari tajuk ini dengan lebih lanjut, anda boleh melawati laman di bawah ini.

http://www.flixya.com

http://smksrkelabkompang.blogspot.com

Sekian....

MINGGU 5: JURNAL REFLEKSI

2010-08-13T08:54:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Selamat datang ke blog saya untuk subjek SMP2252 Malaysian Traditional Music. Kali ini saya akan menulis sedikit berkenaan dengan Muzik Gamelan dan Muzik Cak Lempong. Saya meminta maaf kepada En. Amran selaku pensyarah subjek ini kerana masuk kelas lewat sedikit pada minggu ini. Seperti biasa kelas berjalan dengan lancar dan menarik dengan persembahan video Gamelan Bali sebagai set induksi.

Video 1 : Gamelan Bali

Berdasarkan pengetahuan sedia ada saya terhadap muzik gamelan, Gamelan Bali (Video 1) sememangnya mempunyai beberapa perbezaan daripada Gamelan Jawa mahupun gamelan yang lain. Salah satu ciri yang sangat ketara ialah, Gamelan Bali ini dimainkan di luar (outdoor) manakala muzik gamelan lain lebih banyak dimainkan di dalam bilik (indoor). Selain itu, berdasarkan video di atas, ternyata muzik Gamelan Bali sering mengalami perubahan dari segi tempoh dan dinamik. Dalam ensembel Gamelan Bali juga memiliki lebih banyak alat berbilah.

Dari segi pembuatan alat pula, logam Gamelan Bali lebih tebal sehingga dapat mengeluarkan bunyi yang nyaring. Hal ini sangat penting kerana muzik gamelan ini dimainkan secara 'outdoor'. Mengikut http://id.wikipedia.org/wiki/Gamelan_Bali, ciri yang lain bagi gamelan ini ialah gamelan ini menggunakan sejenis simbal yang dikenali sebagai ceng-ceng. Simbal ini menghasilkan bunyi yang nyaring dan sekaligus membezakan Gamelan Bali daripada gamelan yang lain seperti Gamelan Jawa.

GAMELAN

Pengenalan Gamelan

Perkataan Gamelan berasal dari bahasa Jawa. "Gamel" membawa maksud memukul atau menabuh manakala perkataan akhiran "an" pula berfungsi sebagai kata nama yang merujuk kepada sesuatu benda. Ini mungkin kerana peralatan muzik gamelan tergolong dalam kumpulan alat perkusi yang dibunyikan dengan cara ditabuh atau dipukul. Alat muzik gamelan diperbuat daripada perunggu dan kayu, dan ada juga dari besi serta bambu. Alat-alat ini mempunyai sistem larasan yang tetap (fixed tuning). Permainan muzik gamelan dilakukan secara ensembel. Persembahannya hanyalah lengkap dan sempurna apabila dimainkan secara berkumpulan. Namun muzik gamelan juga boleh dipersembahkan secara tunggal (solo).

Gamelan dipercayai wujud semenjak T.M 1 iaitu dengan terciptanya alat gamelan yang pertama yang dikenali sebagai gong. Kemudian, alat-alat yang lain mula dicipta mengikut peredaran zaman. Pada awal tamadun Melayu, gong merupakan alat yang penting, dibunyikan sebagai tanda sesuatu upacara bermula atau sesuatu peristiwa berlaku. Malah tradisi ini masih digunapakai sehingga kini. Contohnya semasa perasmian sesuatu majlis di mana perasmi akan memukul gong untuk merasmikan majlis tersebut.

Gambar 1 : Memukul Gong Semasa Perasmian Majlis

Pada zaman Pemerintahan Kerajaan Demak di Jawa, gamelan digunakan untuk berdakwah oleh ahli sunan (kiai). Kini gamelan dikenali di seluruh dunia sebagai muzik etnik yang unik yang mempunyai keistimewaannya tersendiri.

Gamelan dipercayai berasal dari Indonesia, tetapi terdapat juga alat gamelan yang serupa di negara jiran seperti Filipina, Thailand, Cambodia dan sebahagian Vietnam. Di antaranya ialah Kulintangan di Sabah, Sarawak, Brunei, Mindanao dan Celebes. Namanya mungkin berbeza dari satu tempat ke tempat lain tetapi bentuk alat serta susunannya adalah lebih kurang sama. Seperti yang kita tahu, muzik gamelan mempunyai banyak jenis namun pembelajaran ini hanya memfokuskan kepada dua jenis gamelan iaitu Gamelan Melayu dan Gamelan Jawa.

Gambar 2 : Kulintangan

JENIS-JENIS GAMELAN

Gamelan Melayu

Sejarah

Gamelan Melayu dikategorikan sebagai Muzik Bentuk Tarian Utama. Gamelan Melayu juga disebut sebagai Gamelan Terengganu dan lebih dikenali sebagai Joget Gamelan. Gamelan diperkenalkan di Pahang ketika pemerintahan Sultan Ahmad Muadzam Shah. Tengku Ampuan iaitu Wan Fatimah telah meningkatkan muzik gamelan dan diikuti oleh isteri kedua sultan iaitu Che Zubaida. Puteri mereka iaitu Tengku Ampuan Mariam, telah berkahwin dengan Sultan Sulaiman Badrul Alam Syah pada 1913 dan telah membawa gamelan ke Terengganu.

Gambar 3 : Sultan Ahmad Shah dan Che Zubaida

Gambar 4 : Sultan Sulaiman dan Tengku Ampuan Mariam

Pada tahun 1914 iaitu apabila Sultan Ahmad Shah mangkat, isterinya Che Zubaida telah berangkat ke Terengganu untuk tinggal bersama puterinya, Tengku Ampuan Mariam di istana. Tengku Ampuan Mariam amat meminati gamelan dan dengan itu pada tahun 1915, set gamelan di bawah jagaannya di Pahang telah dibawa ke Istana Maziah di Terengganu dan melatih pemuda pemudi Terengganu untuk bermain serta menari gamelan.

Gambar 5 : Istana Maziah (1933)

Gambar 6 : Istana Maziah (2010)

Pada tahun 1920, selepas kemahkotaan Sultan Sulaiman, usaha dipergiatkan dengan membawa bekas penari Pahang iaitu Yang Khoja dan Cik Meriam untuk melatih penari Terengganu dan dinaungi oleh Tengku Ampuan Mariam sendiri. Demikian juga En.Wan Mohd, En.Wan Ahmad dan En. Ahin iaitu bekas pemain muzik gamelan Pahang diarahkan untuk melatih kumpulan gamelan Terengganu yang dikelolakan oleh Sultan Sulaiman.

Sehingga 1936, Sultan dan permaisuri telah berjaya memiliki set gamelan sendiri. Berbagai-bagai lagu dan tarian dicipta termasuk Lambang Sari, Geliung, Ketam Renjong, Togok, Gagak, Seteru, Lancang Kuning dan sebagainya. Dengan penciptaan lagu baru, sistem tuning, instrumentasi dan melodi telah membawa kepada perpisahan antara Gamelan Jawa dan Gamelan Melayu. Tengku Ampuan Mariam telah menulis sebuah manuskrip mengenai tarian gamelan sementara Sultan Sulaiman telah bertanggungjawab menukarkan nama "Joget Pahang" kepada "Joget Gamelan Terengganu".

Bagaimanapun, Gamelan Terengganu mengalami kejatuhan pada zaman penaklukan Jepun pada tahun 1941 dan kemangkatan Sultan Sulaiman pada tahun 1942. Tengku Mariam berpindah ke Istana Kolam dengan membawa set gamelan bersama 2 orang bekas penarinya. Set gamelan telah dikembalikan ke Pahang pada tahun 1973 setelah berlakunya tawar-menawar yang tidak menyenangkan antara kerajaan Pahang dan kerajaan Terengganu. Set gamelan tersebut telah dianugerahkan kepada Muzium Pahang di Pekan dan dipamerkan.

Sumber : http://rockapak.org/forum/index.php?topic=7040.0

Video 2 : Persembahan Muzik Gamelan Melayu

Alat Muzik Gamelan Melayu

Gambar 7 : Bonang

Gambar 8 : Gambang

Gambar 9 : Kenong

Gambar 10 : Saron Barung

Gambar 11 : Saron Peking (Penerus)

Gambar 12 : Gendang 2 Muka

Gambar 13 : Gong

Sistem Talaan dan Fungsi Alat Muzik

Gambar 14 : Sistem Talaan

Muzik Gamelan Melayu hanya menggunakan dua kategori alat muzik iaitu idiofon dan membranofon. Dalam kategori alat muzik idiofon, Gamelan Melayu mempunyai 1 Gong Ageng yang menghasilkan register paling rendah yang menentukan pusingan bentuk muzik (musical form). Selain itu, muzik gamelan ini juga menggunakan 1 Gong Suwuk yang juga menghasilkan register rendah dan berfungsi sebagai penanda masa.

Alat muzik seperti Kenong yang bercirikan alat muzik Chime juga digunakan sebagai penanda masa serta diapungkan. Muzik Gamelan Melayu juga menggunakan Saron iaitu alat muzik yang mempunyai ciri metalofon. Terdapat dua jenis Saron iaitu Saron Barung dan Saron Peking (doubling note) dan kedua-dua alat muzik ini berbentuk bilahan. Alat muzik dalam kategori idiofon yang terakhir ialah Gambang. Alat ini terdiri daripada 3 oktaf lebih dan merupakan alat muzik yang mempunyai ciri zailofon. Dalam kategori alat muzik membranofon pula, Muzik Gamelan Melayu menggunakan 1 gendang 2 muka yang berfungsi sebagai tulang belakang bagi ensembel ini.

Gamelan Jawa

Pengenalan dan Sejarah

Muzik Gamelan Jawa dikategorikan sebagai Muzik Bentuk Tarian Utama. Definisi terkini bagi Gamelan ialah orkestra yang didominasikan alat muzik gangsa iaitu terdapat alat muzik kordofon, erofon dan membranofon berserta penyanyi perempuan dan lelaki. Muzik gamelan ini berasal dari Pulau Jawa Tengah dan dibawa oleh orang-orang Jawa ketika penjajahan orang-orang Eropah. Kesenian muzik ini merangkumi tarian, wayang kulit purwa dan kuda kepang. Di bahagian Selatan Semenanjung Malaysia, berbagai-bagai bentuk tarian dan wayang Jawa masih dipersembahkan dengan iringan Gamelan Jawa.

Video 3 : Tarian Kupu-Kupu

Selain itu, muzik Gamelan Jawa juga mengiringi tarian seperti Tarian Kifrah, Serimpi Lilin, Kupu-kupu dan Cakil. Alat-alat gamelan pula didapati digunakan bagi mengiringi Riog, Barungan dan Kuda Kepang. Muzik Gamelan Jawa juga biasanya digunakan di majlis perkahwinan, berkhatan dan sebagainya. Gamelan jenis ini boleh didapati di Johor, Selangor dan Wilayah Persekutuan. Muzik Gamelan Jawa memainkan peranan yang sangat penting dalam kehidupan rakyat iaitu sebagai permainan rakyat dan bukannya terhad untuk persembahan istana sahaja.

Video 4 : Gamelan Jawa

Alat Muzik Gamelan Jawa

Gambar 15 : Alat Muzik Gamelan Jawa

Gambar 16 : Alat Muzik Gamelan Jawa

Set alat Gamelan Johor/Jawa adalah lebih banyak dan permainannya lebih kompleks. Muzik gamelan jenis ini memgandungi 9 alat iaitu gendang (ketipung, jiblon, bem), bonang/keromong, demung, saron barung, saron penerus/pekin, gambang, kenong, kempol dan gong.

Gamelan Jawa dimainkan dalam skel Slendro dan Pelog. Skel Pelog mengandungi 7 ton dan jeda di antara not agak berbeza iaitu di antara 1/2 ton dengan minor ke-3.

Gambar 17 : Skel Pelog

PERBANDINGAN ANTARA GAMELAN JAWA DAN GAMELAN TERENGGANU

Perbezaan dan persamaan antara dua jenis gamelan ini dapat dilihat melalui jadual di bawah.

Gambar 18 : Perbezaan

Gambar 19 : Persamaan

NOTASI GAMELAN

Muzik gamelan tidak menggunakan sistem notasi. Notasi tidak penting bagi muzik ini dan lagu lama tidak dicatat. Muzik ini dipelajari secara tidak formal iaitu melalui pendengaran bermula dengan yang mudah dan beransur kepada yang kompleks. Pada abad ke-19, sistem menggunakan nombor diperkenalkan untuk memudahkan pemuzik memainkan 'repertoire' atau lagu yang telah banyak berkembang. Sistem menggunakan nombor ini dikenali sebagai Sistem Kepatihan dan sistem ini kekal digunakan sehingga kini.

Gambar 20 : Manuskrip Tarian Gamelan

TEKSTUR GAMELAN

Tekstur muzik gamelan adalah polifoni. Polifoni bermaksud gubahan yang mempunyai banyak lapisan suara. Ciri utama muzik gamelan ialah bentuknya yang berulang. Setiap frasa diulang muziknya dan bergerak dalam bentuk bulatan. Permainan gamelan memerlukan kemahiran muzikal serta teknikal, perasaan yang peka kepada tekstur keseluruhan serta kerjasama dan hubungan yang baik di antara setiap alat atau pemain.

CAKLEMPONG

Sejarah

Muzik tradisional Caklempong dibawa ke Malaysia oleh orang-orang Minangkabau yang menetap di Negeri Sembilan seawal abad ke-14. Semenjak dari itu, tradisi Caklempong yang berkembang di Malaysia terus mendapat pengaruh daripada tradisi Minangkabau di Sumatera. Muzik ini juga dikenali sebagai telempong, tak lempong atau talempong. Muzik ini terdapat di Daerah Lenggeng, Kuala Pilah dan Jelebu di Negeri Sembilan. Dahulunya, Caklempong bukan sahaja dimainkan sebagai hiburan pada masyarakat umum tetapi juga semasa istiada penabalan sultan. Hari ini Caklempong dimainkan untuk pelbagai upacara rasmi negeri dan perayaan kebudayaan seperti upacara perkahwinan.

Video 5 : Tarian Lilin

Muzik Caklempong juga turut mengiringi pencak silat, tarian lilin, tarian piring dan tarian inai. Muzik ini juga terdapat dalam drama tari randai. Dalam sesebuah persembahan randai yang biasa dipersembahkan, suatu masa rehat diberi kepada ahli kumpulan persembahan untuk mereka berehat. Pada kebiasaannya, jangka masa ini akan diisikan dengan lawak jenaka atau persembahan ensembel Caklempong untuk mengekalkan perhatian para penonton.

Gambar 21 : Pencak Silat

Caklempong adalah alat muzik tradisional dari keluarga idiofon yang menggunakan skel diatonik. Kini, Caklempong ialah muzik tradisional warisan bangsa yang menjadi kebanggaan negara kita. Untuk majlis perasmian, Caklempong selalunya digunakan sebagai muzik iringan di dalam sesuatu pertunjukan silat atau tarian. Ianya juga digunakan di dalam majlis Diraja seperti istiadat pertabalan dan juga majlis keraian korporat. Di dalam majlis perkahwinan pula, Caklempong dipersembahkan untuk memeriahkan lagi upacara persandingan pengantin.

Di dalam tradisi dahulukala, muzik tradisional seperti Caklempong memainkan peranan yang penting dalam kehidupan seharian mereka. Selain daripada sumber hiburan, muzik ini juga dapat menyatupadukan masyarakat dan penduduk setempat.

ALAT MUZIK CAKLEMPONG

Ensembel Caklempong terdiri daripada sekurang-kurangnya tiga set gong berbusut kecil yang disusun dalam barisan mendatar dan setiap set gong diletakkan pada rak yang ditentukan. Dalam bidang muzikologi alat tersebut biasanya dikenali sebagai gongchime. Gong-chime adalah satu set gong kecil yang disusun secara mendatar pada rak dan alat ini boleh didapati di seluruh rantau Asia Tenggara. Di Tanah Besar Asia Tenggara, gong-gong kecil dan berbusut diletakkan pada rak yang berbentuk separa bulat seperti Kyi-Waing di Myanmar dan Khong Wong di Thailand. Di Kepulauan Asia Tenggara, rak dibina berbaris-baris seperti bonang di Jawa, trompong di Bali, kulintang di Filipina, canang di Semenanjung Malaysia dan Kulintangan serta engkuromong di Sabah dan Sarawak.

Menurut tradisi Minangkabau yang terdapat di Sumatera Barat dan Semenanjung Malaysia, gong-chime dikenali sebagai Caklempong. Terdapat pelbagai gaya kedaerahan dalam instrumentasi dan repertoire yang juga menggambarkan kepelbagaian nama yang diberikan kepada peralatan muzik ini. Pada umumnya, gong berbusut mempunyai garis pusat lebih kurang 14 cm di bahagian atas, busutnya pula berukuran lebih kurang 2.5 cm dan tinggi gong lebih kurang 8-10 cm. Gong dipukul dengan pemukul yang berbalut.

Video 6 : Muzik Caklempong

Bonang

Gambar 22 : Bonang

Bonang Caklempong diperbuat daripada perunggu atau tembaga. Bentuknya sama seperti gong atau tetawak kecil. Saiznya sama besar dengan sebuah piring. Seperti gong, bonang juga mempunyai cembol atau tombol bulat di bahagian tengahnya. Bahagian inilah yang perlu diketuk. Bonang diatur di atas dua baris tali yang telah diikat di dalam tepak Caklempong. Penalaan (tuning) boleh dilakukan dengan cara mengetuk permukaan bahagian dalam cembol untuk mendapatkan pic yang tinggi. Penalaan pic yang rendah ialah dengan cara mengetuk permukaan bahagian luar cembol.

Gereteh

Gambar 23 : Gereteh

Gereteh terdiri daripada 15 biji bonang yang disusun dalam nada C Major satu oktaf, termasuk 7 not pilihan. Seelok-eloknya satu Ensembel Caklempong mempunyai dua set gereteh supaya set gereteh yang kedua dapat memainkan kaunter melodi.

Tingkah

Gambar 24 : Tingkah

Tingkah terdiri daripada lapan biji bonang yang bermula dari not E, F, G, A, Bb, B, C dan D. Permainan bonang tinkah banyak tertumpu kepada pengawalan rentak dan menghasilkan irama mengikut pukulan gendang. Ketukan hanya melalu dan mudah dimainkan.

Sauwa

Sauwa mempunyai lapan biji bonang. Bentuknya sama sahaja dengan tingkah. Bonang Sauwa diketuk mengikut corak irama ostinato dan bergerak mengikut kod melodi. Corak irama ostinato yang sesuai hendaklah terlebih dahulu diajarkan kepada pemain sauwa. Notasi Tingkah dan Sauwa tidak disediakan, hanya kod blok sahaja disediakan. Notasi untuk Sauwa bermula dari not E rendah (1 oktaf di bawah notasi Gereteh).

Gendang Ibu dan Gendang Anak

Gambar 25 : Gendang Ibu dan Gendang Anak

Gendang mempunyai dua saiz. Gendang Ibu lebih kurang 2 cm lebih besar daripada Gendang Anak. Baluh berbentuk cembung dan dua muka kulit gendang diperbuat daripada kulit kambing atau lembu yang diikat pada baluh dengan tali. Muka kulit gendang dipukul dengan tangan oleh dua orang pemain untuk menghasilkan rentak terhasil (resultant rhythmic pattern) melalui teknik permainan bertingkah.

Bangsi dan Serunai

Gambar 26 : Bangsi

Gambar 27 : Serunai

Alat muzik erofon yang terdapat dalam ensembel Caklempong tradisional sama ada Bangsi (berbentuk rekorder, lebih kurang 17 cm panjang) atau Serunai (paip pelidah) atau Pupuik (alat tiupan jenis pelidah daripada golongan daun kelapa). Bangsi diperbuat daripada buluh dengan 7 lubang jari yang dapat menghasilkan skel 7 pic yang berpadanan dengan nada Gereteh. Serunai diperbuat daripada sebatang buluh yang kecil yang panjangnya lebih kurang 17 cm. Di samping itu sebuah paip buluh yang lebih kecil berukuran 6 cm dan mempunyai pelidah dimasukkan ke dalam hujung serunai. Serunai mempunyai 4 lubang jadi dan menghasilkan muzik berasaskan skel pentatonik.

Pupuik terdiri daripada pupuik gadang (diperbuat daripada daun kelap) dan pupuik tanduk (diperbuat daripada tanduk kerbau). Kebiasaannya alat erofon ini memainkan melodi yang sama dengan Gereteh terutama dalam lagu yang dihasilkan.

Dalam Ensembel Caklempong moden, Gereteh, Tingkah dan Sauwa dikekalkan tetapi alat mengiringi ensembel itu mungkin juga gitar dan gitar elektrik, dram barat atau rebano (rebana), akordion, mandolin serta alat lain. Lagu-lagu yang dimainkan adalah daripada repertoire randai tradisional hinggalah kepada melodi kontemporari atau sezaman.

Rupabentuk, penjarian dan cara meniup Bangsi adalah serupa dengan rekorder. Meniup Bangsi adalah lebih mudah daripada meniup rekorder kerana alat ini boleh ditiup dengan kuat tanpa menaikkan tonnya. Bangsi diperbuat daripada jenis buluh yang baik di mana ianya direndam, dijemur dan diawet sebelum dijadikan Bangsi. Serunai pula diperbuat daripada buluh tetapi jauh lebih kecil daripada Bangsi. Serunai hanya berukuran lebih kurang 14 cm dan hanya mempunyai 4 lubang. Serunai hanya boleh menghasilkan 5 not iaitu C, D, E, F dan G.

Kayu Pengetuk

Gambar 28 : Kayu Pengetuk

Kayu pengetuk Caklempong berukuran kira-kira 22 cm panjang. Satu pertiga daripada kayu pengetuk dibalut dengan tali gasing supaya apabila diketukkan ke cembul Caklempong hasil bunyinya tidak terlalu nyaring.

SUSUNAN ALAT CAKLEMPONG

Susunan alat muzik Caklempong boleh dilihat melalui gambarajah yang ditunjukkan di bawah ini.

Gambar 29 : Susunan Alat Caklempong

Gambar 30 : Susunan Alat Caklempong

NOTASI CAKLEMPONG

Notasi Caklempong boleh dilihat melalui gambarajah di bawah ini.

Gambar 31 : Notasi Caklempong

SKEL CAKLEMPONG

Pic-pic dalam muzik Caklempong kontemporari berdasarkan kepada skel diatonik Barat terutamanya skel C Major. Pic-pic yang biasa pada Ensembel Caklempong adalah seperti rajah di bawah ini.

Gambar 32 : Skel Caklempong

Melodi lagu dinotasikan dengan menggunakan sistem nombor, walaupun terdapat berbagai-bagai kaedah notasi dan teknik permainan muzik tradisional di Malaysia dan Sumatera.

Sumber : http://worldcaklempong.blogspot.com/

Pada akhir kuliah ini, pelajar pengayaan diri telah dibawa ke Bilik Tradisional untuk berkenalan dengan Alat Muzik Gamelan. Walaupun saya bukanlah seorang yang pakar dalam memainkan alat muzik ini, tetapi dengan berkat pembelajaran subjek Gamelan yang saya ambil pada semester-semester yang lepas, dapatlah saya menunjuk ajar salah seorang pelajar pengayaan diri untuk memainkan lagu yang mudah iaitu Timang Burung. Saya sangat gembira kerana dapat membantu. Saya berharap pelajar yang mengambil subjek ini sebagai pengayaan diri tertarik dengan pembelajaran ini dan sekaligus mendapat sedikit pengalaman bermain alat muzik Gamelan. Semoga berjumpa lagi di minggu hadapan! Sekian...

MINGGU 4: JURNAL REFLEKSI

2010-08-08T06:17:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia..

Entri saya pada minggu ini adalah merupakan refleksi kepada kuliah minggu ke-4 bagi subjek SMP2252 Malaysian Traditional Music. Saya berharap agar penulisan refleksi saya pada kali ini lebih menarik daripada refleksi yang telah dibuat pada minggu-minggu lepas. Hal ini penting untuk mencapai tahap pemikiran yang tinggi bagi pelajar sesuai dengan objektif pengenalan penulisan refleksi secara blog ini dibuat. Kelas bermula lewat 30 minit kerana pensyarah membahagikan tajuk-tajuk pembentangan kepada setiap kumpulan yang terdiri daripada 5 orang. Kumpulan kami telah memilih tajuk Orkestra Cina Moden. Saya berharap agar kami dapat memberikan yang terbaik untuk tajuk ini.

Selepas membahagikan tajuk pembentangan, En. Amran selaku pensyarah subjek ini telah memberikan satu 'tips' iaitu selepas memberikan tugasan atau kerja kepada pelajar, seseorang guru haruslah mengosongkan fikiran para pelajar agar dapat menyediakan fikiran mereka kepada pembelajaran yang akan diajar contohnya dengan menunjukkan video yang menarik. En. Amran telah menunjukkan beberapa video menarik yang berkaitan dengan bayang-bayang (shadow). Video ini sangat menarik kerana bayang-bayang yang ditunjukkan boleh menyerupai pelbagai bentuk yang lain.

Video 1 : Shadow

Berdasarkan video di atas, pada pandangan anda, dari manakah datangnya idea pembentukan bayang-bayang itu?

Video di atas sangat sesuai dengan pembelajaran pada minggu ini yang bertajuk Muzik Wayang Kulit. Sebelum ini, apabila mendengar sahaja 'wayang kulit' saya beranggapan bahawa wayang kulit merupakan satu pertunjukan tradisional yang membosankan. Malah saya juga membayangkan bahawa pertunjukan ini hampir sama seperti pertunjukan 'upacara Bambarayon' yang diadakan di Negeri Sabah pada setiap perayaan musim menuai. Upacara ini sangat kompleks dan sukar untuk difahami kerana menggunakan dialek atau bahasa KadazanDusun yang mendalam yang hanya boleh difahami oleh orang-orang tertentu. Namun selepas mengikuti kelas ini, ternyata anggapan saya jauh sama sekali. Pertunjukan wayang kulit bukanlah seperti yang saya fikirkan selama ini. Pembelajaran pada minggu ini lebih fokus kepada tiga perkara iaitu jenis wayang kulit, alat muzik wayang kulit dan perbezaan antara wayang kulit.

Sebelum menyentuh tentang jenis wayang kulit, adakah kita tahu apa itu wayang kulit? Wayang kulit ialah teater tradisional kuno Malaysia. Pertunjukan ini merupakan pengkisahan Dalang dan bayang-bayang patung di atas Kelir. Wayang kulit juga merupakan teater purba yang dimainkan oleh orkestra tertentu untuk mengiringi gerak geri wayang selain mempunyai pelbagai repertoire lagu mengikut kehendak cerita.

Wayang kulit juga mempunyai beberapa kompenen yang penting. Kompenen yang pertama ialah seni muzik. Seni muzik wayang kulit amat unik dan memerlukan keahlian khusus. Dalang dan panjaknya harus menghafal lebih dari 35 buah lagu contohnya lagu bertabuh yang terdapat dalam wayang kulit Kelantan. Kompenen yang kedua ialah hikayat. Dalang haruslah mahir dalam hikayat-hikayat. Contohnya dalam wayang kulit Kelantan, hikayat yang digunakan adalah hikayat tentang Ramayana tetapi dibuat dalam bentuk dialog Kelantan dan cerita orang Kelantan.

Kompenen yang ketiga ialah lakunan. Dalang harus pandai melakukan cerita supaya menarik dalam membawa suasana gembira, takut, sedih, kasih sayang dan sebagainya. Selepas kita melihat video pertunjukan wayang kulit nanti, kita akan tahu bagaimana dalang memainkan peranan dalam membawa cerita mengikut lokasi budaya. Epik yang digunakan ialah epik luar seperti Ramayana dan Mahabrata tetapi bagaimana dalang sesuaikan dalam budaya melayu Kelantan. Tetapi kebiasaannya hal ini diamalkan oleh masyarakat Pattani.

Kompenen wayang kulit yang seterusnya ialah pengetahuan agama. Setiap pertunjukan wayang kulit mempunyai pengajaran yang bercorak agama khususnya wayang kulit Kelantan. Kompenen yang terakhir ialah seni lukis iaitu setiap ukiran atau seni lukis yang ada pada patung wayang kulit adalah dianggap sebagai satu kesenian. Jika kita bandingkan antara patung wayang kulit dari Indonesia dan dari Malaysia, kita akan mendapati bahawa patung dari Indonesia adalah lebih unik. Hal ini boleh dilihat dari segi ukiran mata yang membawa watak-watak tertentu. Setiap ukiran pada patung-patung yang dihasilkan mempunyai fungsi, karektor dan simbol yang tersendiri.

Gambar 1 : Patung Wayang Kulit

Patung wayang kulit merupakan satu kesenian khusus yang memerlukan kemahiran dan kesabaran yang tinggi.

JENIS WAYANG KULIT

Wayang Kulit Jawa

Wayang kulit ini juga dikenali sebagai Wayang Purwa dan berasal dari Indonesia. Wayang Kulit Jawa dipersembahkan oleh orang keturunan Jawa di Johor dan Selangor. Terdapat juga wayang kulit di Kelantan yang menggunakan bahasa Jawa namun pupus selepas perang dunia ke-2. Wayang Kulit Jawa yang ada di Johor dan Selangor masih mengekalkan ciri wayang kulit purwa asli iaitu epik Ramayana dan Mahabrata tetapi ditambah dengan unsur seperti cerita lucu dan humor. Wayang kulit ini diiringi oleh Gamelan Jawa dan terdiri daripada pemuzik serta penyanyi.

Video 2 : Wayang Kulit Jawa (Purwa)

Dari segi isi cerita, cerita wayang ini berdasarkan cerita Pendawa Jawa yang disadur dari epik Mahabhrata India. Walaupun begitu, ceritanya tidak memperlihatkan pengaruh cerita panji. Dari segi patung pula, secara keseluruhannya patung-patung ini menyerupai patung wayang kulit Kelantan. Perbezaan yang nyata adalah dari segi bentuk mata patung, iaitu mata Jaitan untuk watak pahlawan, mata pepelangan untuk watak jahat dan mata prebes untuk watak bertapa. Istilah-istilah ini ialah istilah dalam bahasa Jawa. Dari segi bahasa pula, wayang ini disampaikan dalam bahasa Jawa namun dialek Melayu tempatan juga diselitkan dalam dialog cerita.

Gambar 2 : Set Gamelan Jawa

Untuk mempelajari dengan lebih lanjut tentang Wayang Kulit Jawa, anda bolehlah melawati website berikut:-
(http://en.wikipedia.org/wiki/Wayang_Kulit)
(http://www.yogyes.com/id/yogyakarta-tourism-object/performance/wayang-kulit-show/)
(http://www.joglosemar.co.id/wayangjawa.html)

Wayang Kulit Gedek

Wayang ini terdapat di kawasan Utara Semenanjung Malaysia termasuk Perlis dan Kedah. Wayang ini berasal dari Thailand dan menggunakan patung kecil yang mempunyai muka posisi depan. Selain itu, Wayang Kulit Gedek juga menggunakan campuran bahasa Thai dan dialek tempatan. Wayang ini lebih menjurus kepada epos Ramayana yang disebut Ramakien dan mempunyai pengaruh Siam yang kuat.

Gambar 3 : Patung Wayang Kulit Gedek

Dari segi isi cerita, wayang kulit Gedek mempunyai banyak persamaan dengan Nang Talung. Walau bagaimanapun, berlaku beberapa pengubahsuaian dalam wayang ini yang menunjukkan penerapan unsur-unsur setempat. Selain itu, wayang ini banyak diselitkan babak-babak cerita yang popular pada masa kini. Dari segi patung pula, secara umumnya patung-patung dalam wayang kulit ini menunjukkan pengaruh Nang Talung baik dari segi ukiran, pakaian, hiasan dan seumpamanya. Berbeza dengan patung-patung wayang kulit yang lain, patung wayang kulit ini diukir menghadap ke hadapan. Inilah ciri patung yang membezakan wayang kulit Gedek dengan wayang kulit yang lain. Dari segi bahasa pula, biasanya wayang ini disampaikan sama ada dalam loghat Siam mahupun dialek Melayu Kedah.

Video 3 : Wayang Kulit Gedek

Untuk mempelajari Wayang Kulit Gedek dengan lebih lanjut, anda bolehlah melawati laman ini.
(http://eprints.usm.my/9602/1/WAYANG_KULIT_GEDEK.pdf)

Wayang Kulit Melayu (Wayang Jawa)

Wayang ini dipengaruhi oleh Wayang Purwa dari Indonesia. Pada abad ke 19/20, wayang ini berkembang di bawah naungan Raja untuk hiburan bangsawan contohnya di Kedah dan Kelantan. Ini bermakna, wayang kulit ini hanya dipersembahkan di istana. Wayang ini juga dimainkan di istana Patani dalam Epos Mahabhrata. Bentuk patung pula mengikut gaya Pulau Jawa. Mengikut buku yang ditulis oleh Prof. Dato' Dr. Mohd. Ghouse Nasuruddin pada tahun 2003, mendapati bahawa wayang ini masih ada di Kg. Cicah, Kelantan.

Gambar 4 : Patung Wayang Kulit Melayu

Dari segi cerita, cerita Wayang Melayu berdasarkan episod-episod dari epik Mahabhrata terutamanya cerita Pendawa Lima. Wayang ini juga dipengaruhi oleh cerita Panji. Dari segi patung pula, pergerakannya menunjukkan persamaan dengan wayang Purwo iaitu boleh digerakkan kedua-dua belah tangan patung. Patung berwatak baik biasanya menundukkan kepada ke bawah dan bentuk tubuhnya adalah kecil serta elok. Patung berwatak kasar dan sombong lazimnya berhidung besar serta mendongak ke atas. Dari segi bahasa pula, cerita ini disampaikan dalam bahasa Jawa dan diselitkan dialek Melayu tempatan.

Untuk mempelajari Wayang Melayu dengan lebih lanjut, anda bolehlah melawati laman ini.
(http://www.kpkk.gov.my/pdf/buku/wayang_kulit.pdf)

Wayang Kulit Kelantan

Wayang kulit ini adalah teater rakyat dan sangat popular. Wayang ini mempunyai Epos Ramayana iaitu Cerita Maharaja Rawana (Seri Rama, Laksamana, Siti Dewi, Rawana, Hanuman Kera). Watak peran dalam wayang ini adalah watak lawak seperti Pak Dogol dan Wak Long. Wayang ini juga mempunyai penceritaan popular seperti Cerita Melayu, Cerita Panji dan cerita tempatan.

Gambar 5 : Patung Wayang Kulit Kelantan

Dari segi isi cerita pula, Wayang Kulit Kelantan berdasarkan cerita dalam Hikayat Seri Rama. Himpunan cerita dalam wayang ini disadur dari epik Ramayana tradisi India. Dari segi ukiran patung, ukirannya banyak persamaan dengan patung-patung Patani. Ia diukir dalam bentuk mengiring dan kebanyakannya berdiri di atas kenderaan. Dari segi pergerakan mekanikal, hanya tangan di sebelah hadapan yang dapat bergerak sambil memegang alat senjata atau kebesaran lain. Bahasa pengantar dalam teater tradisional ini pula ialah dialek Melayu Kelantan yang mempamerkan pengaruh Patani.

Untuk mempelajari Wayang Kulit Kelantan dengan lebih lanjut, anda bolehlah membaca buku yang bertajuk Malaysian Shadow Play and Music : Continuity of an Oral Tradition yang ditulis oleh Patricia Matusky.

ALAT MUZIK WAYANG KULIT

Wayang Kulit Jawa

Dalam persembahan wayang kulit ini, alat muzik yang digunakan adalah terdiri daripada kategori membranofon dan idiofon sahaja. Semua alat muzik ini adalah merupakan set kepada Gamelan Jawa. Alat muzik membranofon dalam wayang ini ialah khendang. Alat idiofon pula ialah gambang, sarun, demung, slantem, gender, gong ageng, gong suwukan dan kempul. Alat-alat muzik ini dimainkan dalam laras sistem tiunan Slendro.

Gambar 6 : Laras Sistem Tiunan Slendro

Gambar 7 : Set Gamelan Jawa

Wayang Kulit Gedek

Wayang Kulit Gedek diiringi oleh pelbagai jenis alat muzik. Alat muzik kordofon yang mengiringi teater tradisional ini adalah seperti alat yang digesek Saw oo dan Saw Duang, manakala alat muzik membranofon pula adalah seperti Geduk dan Gedombak. Alat muzik Aerofon pula adalah seperti Shawm yang juga dinamakan Pi atau Pi Jawa. Alat muzik idiofon yang mengiringi wayang ini adalah seperti alat simbal dan Gong Chime.

Gambar 8 : Geduk Gambar 9 : Gedombak

Wayang Kulit Melayu

Dalam persembahan Wayang Kulit Melayu pula, alat muzik dalam kategori kordofon yang mengiringi wayang ini adalah seperti Rebab 2 tali. Alat muzik membranofon pula terdiri daripada Gendang Ibu dan Gendang Anak manakala alat muzik idiofon adalah seperti sebiji Mong, 6 biji Canang, Kesi dan Gong.

Gambar 10 : Gendang Ibu dan Gendang Anak

Wayang Kulit Kelantan

Persembahan wayang ini diiringi oleh beberapa alat muzik mengikut kategori. Dalam kategori membranofon, wayang ini diiringi oleh sepasang Geduk, sepasang Gendang dan sepasang Gedumbak. Dalam kategori aerofon pula terdapat 2 jenis Serunai yang digunakan iaitu nada tinggi dan nada rendah. Alat muzik idiofon pula adalah seperti sepasang Canang, Kesi dan sepasang Tetawak.

Gambar 11 : Kesi

Gambar 12 : Sepasang Tetawak

PERBEZAAN DAN PERSAMAAN ANTARA WAYANG KULIT

Gambar di bawah akan memudahkan kita untuk menganalisis persamaan dan perbezaan antara wayang kulit yang telah dibincangkan.

Gambar 13 : Persamaan dan Perbezaan Dari Segi Bentuk Patung

Gambar 14 : Perbezaan Dari Segi Alat Muzik

Kesimpulannya, muzik wayang kulit pada masa kini hampir dilupakan. Oleh itu, pendedahan tentang budaya tradisional ini sangat penting terutamanya dalam kalangan muda-mudi yang semakin melupakan muzik tradisi ini. Sekian..

MINGGU 3: JURNAL REFLEKSI

2010-07-30T10:20:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia...

Entri saya pada minggu ini merupakan jurnal refleksi bagi kuliah minggu ke-3 subjek Muzik Tradisional Malaysia. Seperti biasa, kuliah berjalan dengan lancar serta menarik walaupun pensyarah tidak dapat menunjukkan video yang memerlukan talian internet untuk membukanya. Walaupun begitu, En. Amran banyak menunjukkan video yang sedia ada dalam komputer riba beliau. Pembelajaran pada minggu ini lebih fokus kepada 3 tajuk iaitu kaedah klasifikasi, kategori dan ciri-ciri muzik tradisional Malaysia.

Penciptaan alat muzik diilhamkan melalui pemerhatian pada sumber alam dan menerusi eksploitasi bahan-bahan semulajadi seperti kulit haiwan, tumbuh-tumbuhan, tulang dan tanduk. Bermula hanya dengan bertepuk tangan, menghentak kaki, bersiul, mengetuk kayu dan sebagainya, alat muzik ini terus mengalami evolusi ke tahap yang lebih kompleks dan kompetetif. Pengaruh dan pertembungan budaya dari luar yang berlaku pada zaman-zaman perdagangan dan penjajahan banyak mempengaruhi alat muzik tempatan.

Berbilang asal usul telah melahirkan alat muzik tradisional yang pelbagai lantas melahirkan warisan seni muzik yang kaya dan kompleks. Meskipun bersempadan budaya masing-masing, namun ia berjaya membentuk identiti tersendiri dan menonjolkan ciri-ciri persamaan yang dapat dikongsi bersama oleh pelbagai kaum di negara ini.

PERSPEKTIF ADAPTASI DAN IDIOSINKRETIK

Adaptational (Penyesuaian)

Adaptational atau penyesuaian bermaksud seni muzik tradisional termasuk suara, mode muzik, pembuatan dan hiasan yang telah dipengaruhi serta disesuaikan dengan budaya setempat. Tindak balas juga mengikut keadaan ekologi. Contoh bentuk penyesuaian yang terdapat di Malaysia ialah Ghazal Pathi, Ghazal Johor dan banyak lagi. Di Arab pula Baladi Dance dan Ya Zuhur manakala di Indonesia ialah Orkes Gambus.

Video 1 : Ghazal Johor

Idiosyncratic (Idiosinkretik)

Idiosinkretik ialah cara atau gaya yang tersendiri dan sulit. Idiosinkretik lebih berfokus kepada alat muzik daripada luar yang diambil tanpa melakukan apa-apa perubahan dalam aspek mode muzik dan prinsip akustik yang merangkumi sistem talaan, pemasangan dan kedudukan posisi tali. Kestabilan unsur dan bentuk asal juga dikekalkan. Contoh idiosinkretik yang terdapat di Malaysia ialah Gambus atau Gambus Hadramaut yang berasal dari Timur Tengah yang dibawa ke dunia Melayu pada abad ke-14.

Gambar 1 : Gambus

Untuk mempelajari tajuk ini dengan lebih lanjut, anda bolehlah membaca artikel ini.
(Link)

Alat muzik merupakan suatu instrumen yang dibuat atau dimodifikasi untuk tujuan menghasilkan muzik. Dalam erti kata lain, segala sesuatu yang menghasilkan suara dan dengan cara tertentu boleh diatur oleh pemuzik, dikenali sebagai alat muzik. Walaupun demikian, istilah ini umumnya diperuntukkan bagi alat yang khusus ditujukan untuk muzik.

KLASIFIKASI ALAT MUZIK

Beberapa jenis klasifikasi telah digunakan bagi mengkelaskan alat-alat muzik berdasarkan ciri-ciri tertentu. Budaya muzik Cina, India dan Eropah mempunyai sistem penyusunan alat muzik yang tersendiri.

Cina

Dalam tamadun China purba, semua alat muzik dapat diklasifikasikan mengikut bahan utama yang digunakan dalam pembuatan alat muzik tersebut. Antara bahan tersebut termasuklah logam, batu, tanah, belulang, sutera, labu, buluh dan kayu.

Gambar 2 : Alat Muzik Yang Diperbuat Daripada Kayu

India

Tamadun India purba pula mengumpulkan alat muzik mengikut klasifikasi gong, simbal, gendang, alat bertali dan alat yang ditiup.

Gambar 3 : Alat Muzik Tradisional India

Barat

Alat muzik barat digunakan khusus sebagai alat muzik orkestra barat. Terdapat 4 klasifikasi alat iaitu percussions, strings, brass dan woodwind.

Gambar 4 : Alat Muzik Barat

Percussions atau perkusi ialah alat muzik yang dimainkan secara pukulan, paluan, ketukan atau goncangan. Antara alat muzik ini termasuklah timpani, pelbagai jenis drum, simbal, kerincing, tamborin dan lain-lain. Alat muzik berpic pula termasuklah zailofon, metalofon, glokenspil dan bellyre.

String atau alat muzik bertali digunakan untuk mengklasifikasikan semua jenis alat muzik bertali iaitu violin, viola, violoncello, double bass, harps dan lain-lain.

Brass ialah klasifikasi alat tiupan yang dibuat daripada logam. Contoh alat muzik brass ialah trumpet, trombon, french horn, tuba dan sausofon.

Woodwind ialah alat muzik tiupan yang pada masa dahulunya dibuat dari bahan kayu. Kebanyakan alat ini, menggunakan reed bagi menghasilkan bunyi. Reed diperbuat daripada buluh yang diraut nipis. Antara alat muzik woodwind ialah klarinet, saksofon, flut, pikolo, oboe dan basun. Pada masa kini, terdapat alat muzik woodwind yang dibuat daripada logam, plastik dan bahan gentian kaca.

Alat muzik barat juga diklasifikasikan dengan kaedah pengklasifikasian Sachs-Hornbostel seperti yang kita telah pelajari pada kuliah minggu ke-2.

(Ruj: http://tabuhemas.com/nota02_klasifikasi.html)

Muzik tradisional adalah muzik oleh sesuatu kaum. Ia bergantung pada budaya, adat dan penerimaan sesebuah bangsa. Setiap bangsa mempunyai ciri-ciri muzik yang tersendiri. Di Malaysia, kebanyakan peralatan muzik tradisional zaman dulu banyak dimainkan oleh golongan-golongan bangsawan sahaja. Namun dengan peredaran masa, rakyat biasa juga tidak ketinggalan menikmati alunan muzik tradisional ini.

KATEGORI DALAM MUZIK TRADISIONAL MALAYSIA

Ciri-ciri utama ini dibahagikan kepada dua kategori iaitu tradisi besar yang merangkumi budaya klasik atau istana. Ciri yang kedua ialah tradisi kecil iaitu budaya rakyat itu sendiri.

Terdapat 4 kategori utama muzik. Antaranya ialah muzik rakyat, muzik klasik, muzik sinkretik dan muzik kontemporari.

Muzik Rakyat

Muzik rakyat diamalkan oleh masyarakat desa atau petani. Muzik seperti ini tidak mudah untuk berubah. Latihan juga adalah bersahaja dan selalunya menggunakan sistem abjad. Selain itu, muzik ini juga diperturunkan dengan menggunakan kaedah peniruan (rote method). Muzik ini merupakan cerminan nilai dasar dan kebudayaan kepada masyarakat Melayu tradisional contohnya Wayang Kulit, Kuda Kepang dan Zapin.

Video 2 : Zapin

Muzik Klasik

Muzik ini dimainkan di bandar atau istana. Muzik ini juga mempunyai asas sejarah dan teori yang agak kukuh di samping mempunyai transmisi intelek dan sistematik. Repertoire muzik ini adalah dalam bentuk Genre. Contoh muzik klasik ialah Gamelan, Nobat, Orkestra Karnatik dan banyak lagi.

Video 3 : Gamelan

Muzik Sinkretik

Muzik sinkretik diamalkan oleh budaya bandar dan desa. Muzik ini merupakan gabungan muzik rakyat dan klasik. Muzik sinkretik terdiri daripada muzik tarian dan muzik vokal di samping mempunyai sifat yang fleksibel. Contoh muzik sinkretik ialah Ghazal, Dondang Sayang dan Asli.

Video 4 : Dondang Sayang

Muzik Kontemporari

Muzik ini mempunyai ciri muzik barat dan digubah oleh pemuzik popular. Muzik ini berubah dalam jangka masa pendek dan mempunyai sistem notasi yang sistematik serta kebiasaannya dipinjam dari sumber luar.

Untuk mempelajari kategori utama dalam muzik tradisional Malaysia, anda bolehlah melawati laman ini. ( Link )

Seni muzik merupakan satu dari seni hasil luahan rasa manusia yang menggambarkan identiti dan perlambangan sikap sesuatu bangsa. Bangsa-bangsa di Malaysia turut mempunyai seni muzik mereka yang tersendiri dan unik berdasarkan keadaan negara Malaysia yang terdiri dari pelbagai kaum dan etnik. Terdapat 6 ciri-ciri utama muzik tradisional Malaysia. Antaranya ialah bentuk seni lakon utama, bentuk tarian utama, ensemble genderang, vokal dan instrumental solo, ensemble sosial popular dan ensemble lain.

CIRI-CIRI MUZIK TRADISIONAL MALAYSIA

Bentuk Seni Lakon Utama (Dramatari)

Bentuk seni lakon utama mempunyai ciri-ciri teater dan muzik wilayah. Selain itu, bentuk ini juga dikuasai oleh alat muzik perkusi (percussions) dan merupakan muzik kamar (chamber ensemble). Bentuk ini mengutamakan alat idiofon dan membranofon manakala alat aerofonn dan kordofon biasanya akan memainkan melodi. Contoh bentuk seni lakon utama ialah Mak Yung, Wayang Kulit, Mekmulung, Bangsawan, Randai dan Opera Cina.

Video 5 : Randai

Muzik Bentuk Tarian Utama

Bentuk ini merupakan tradisi muzik yang mengiringi tarian. Ianya terbahagi kepada dua iaitu tradisi kesenian tinggi dan tradisi kesenian rakyat. Tradisi kesenian tinggi memerlukan pemuzik dan penari terlatih contohnya Tarian Asyik, Joget Gamelan, Gamelan Jawa, Tarinai dan Zapin. Contoh tradisi kesenian rakyat ialah Ngajat, Datun Julud, Muzik Tarian Sumazau, Magarang dan Muzik Tarian Singa.

Video 6 : Tarian Sumazau

Muzik Ensembel Genderang

Muzik jenis ini adalah 'Stand Alone' atau mengiringi muzik bentuk tarian utama. Muzik ini juga mengiringi aktiviti kerja, upacara dan ritual tertentu atau seni mempertahankan diri. Contoh muzik ini ialah Kompang, Hadrah, Rodat, Dabus, Gendang Keling, Nobat, Caklempong, Huduk Apa, Bek Alu, Kesut, Tumbuk Kalang, Kertuk dan banyak lagi.

Video 7 : Kertuk

Muzik Vokal Dan Instrumental Solo

Muzik ini melibatkan seluruh aspek masyarakat dan merupakan muzik iringan semasa meraihkan anak yang baru lahir, sosiolisasi dan funeral. Muzik ini merupakan sastera lisan yang disebarkan melalui nyanyian, genealogi (salasillah) di kalangan kaum serta mempunyai daya kreatif dan kemahiran gaya hidup masyarakat.

Contoh vokal termasuklah Zikir, Lagu Menyambut Tetamu (Kayan), Pantun (Kenyah), Wa (Berbentuk cerita-Kaum Kajang), Kui (Kisah penanaman padi) dan Timang (Iban).

Contoh instrumental termasuklah Organ Mulut (Keluri, Sompoton, Seruling, Suling, Nabat) dan Ziter (Krem, Satong, Kecapi, Sapeh, Sundatang, Gagayan).

Gambar 5 : Sompoton

Muzik Ensembel Sosial Popular

Muzik ini lebih cenderung sebagai hiburan, keramaian dan majlis perayaan. Selain itu, muzik ini juga menghasilkan muzik sinkretik, mengiringi tarian ronggeng, nyanyian dalam keroncong dan ghazal, perbalasan pantun seperti dondang sayang dan dikir barat. Di samping itu, muzik ini merupakan cantuman unsur muzik tempatan dengan unsur muzik budaya luar. Contoh bentuk muzik ini termasuklah Ronggeng, Dondang Sayang, Keroncong, Dikir Barat dan Orkestra Cina Moden (Huanyue Tuan).

Video 8 : Dikir Barat

Muzik Bentuk Lain

Terdapat pelbagai genre muzik di Malaysia yang masih belum diselidik, didokumentasi dan dianalisi secara mendalam. Contoh muzik bentuk lain ialah Jiduran Berundai (Kedah), Barongan dan Bongai (Negeri Sembilan) dan bentuk seni lakon seperti Rodat, Hadrah, Ghazal, Tok Slampit, Awang Batil, Jubang Linggang, Kaba, Borio, Menora, Orkestra Klasik India, Muzik Masyarakat Portugis Melaka dan banyak lagi.

Untuk mempelajari tajuk ini dengan lebih lanjut, anda bolehlah melayari laman ini.
(Link), (Link)

Sebagai kesimpulan, negara kita amat jauh ketinggalan dari segi pemuliharaan dan pembangunan muzik tradisional jika dibandingkan dengan negara-negara lain seperti China, Mongolia dan Korea. Walaupun begitu, muzik tradisional perlu dipertahankan dalam apa cara sekalipun kerana muzik tradisional merupakan budaya yang tidak ternilai. Hilang budaya maka hilanglah bangsa.

Sekian dan terima kasih.

MINGGU 2: JURNAL REFLEKSI

2010-07-27T23:50:00.000-07:00

Selamat sejahtera, salam perpaduan dan salam 1 Malaysia..

Jurnal ini merupakan refleksi kepada kuliah minggu ke-2. Saya telah membuat post sebelum ini tetapi kerana sedikit kekeliruan, maka saya membuat keputusan untuk membuat re-post tentang tajuk ini. Terima kasih kepada pensyarah yang disayangi En. Amran kerana dengan tunjuk ajar dan bimbingannya maka dapatlah saya menyelesaikan masalah yang dihadapi. Dalam kuliah minggu ke-2, kami telah mempelajari banyak perkara termasuklah soundscape, budaya muzik, sejarah, kategori alat muzik dan konsep atau struktur muzik.

Bunyi adalah gelombang yang merupakan ayunan tekanan yang dihantar melalui pepejal, cecair atau gas dan terdiri daripada frekuensi dalam lingkungan atau had pendengaran serta mempunyai peringkat atau level yang cukup kuat untuk didengar oleh organ pendengaran.

Untuk manusia, pendengaran biasanya terhad pada frekuensi sekitar 20 Hz hingga 20, 000 Hz (20kHz). Walau bagaimanapun had ini tidak pasti kerana bergantung kepada faktor usia seseorang. Spesies lain mempunyai lingkungan atau had pendengaran yang berbeza. Sebagai contoh, binatang seperti anjing boleh mendengar getaran yang lebih tinggi daripada 20 kHz.

Bunyi merupakan isyarat yang didengar oleh salah satu indera utama dan digunakan oleh banyak spesies untuk mengesan bahaya, sebagai alat komunikasi dan sebagainya. Semua hidupan di darat, dalam air dan hampir semua fenomena fizikal seperti kebakaran, hujan, angin atau gempa bumi menghasilkan (dan ditandai dengan) suara atau bunyi yang unik. Banyak spesies seperti katak, burung, mamalia laut dan darat, juga mempunyai organ khusus untuk menghasilkan bunyi. Manusia telah mengalami evolusi bunyi dengan menghasilkan lagu, pidato dan sebagainya. Lebih jauh lagi, manusia telah mengembangkan budaya dan teknologi seperti muzik, telefon dan radio yang membolehkan mereka untuk menghasilkan, merakam, menghantar dan menyiarkan bunyi atau suara.

(Ruj: http://en.wikipedia.org/wiki/Sound)

SOUNDSCAPE

Sebelum mentafsir apa yang dimaksudkan dengan soundscape, adalah lebih baik untuk kita mengetahui apa itu sound dan scape. Menurut Murray Schafer (1967), sound ialah suara atau bunyi manakala scape pula bermaksud pemandangan. Oleh itu, soundscape ditakrifkan sebagai pemandangan bunyi yang merujuk kepada bagaimana karektor bunyi mengambil tempat dalam konteks lingkungan suara.

Dalam pembelajaran kuliah minggu ke-2, En. Amran telah menguji ketajaman pendengaran pelajar dengan menunjukkan satu video yang mempunyai pelbagai bunyi. Contohnya seperti video di bawah ini.

Video 1 : Gentle Rain, Soothing Sound of Nature

Selepas mendengar bunyi yang terdapat dalam video di atas, uji pendengaran anda dengan menjawab soalan berikut:-

Berapakah karektor bunyi yang terdapat dalam video ini?
Bunyi/suara apa yang paling jelas didengar?
Bunyi/suara apa yang paling merdu?
Bunyi/suara apa yang paling jauh?
Bunyi/suara apa yang paling selesa didengar?

Untuk mempelajari dengan lebih mendalam lagi tentang soundscape, anda bolehlah melawati laman ini. ( http://en. wikipedia.org/wiki/Soundscape)

Kepelbagaian warisan budaya dan kaum di Malaysia paling ketara dapat dilihat pada jenis-jenis muzik dan tarian yang terdapat di sini. Tarian kaum Melayu, Orang Asli serta beberapa suku kaum penduduk di Sabah dan Sarawak benar-benar eksotik dan menawan. Setelah sekian lama kaum Cina, India dan Portugis menetap di Malaysia, tarian-tarian tradisi negara asal mereka juga menjadi sebahagian daripada warisan dan budaya Malaysia. Setiap kaum yang ada di dunia ini mempunyai budaya muzik yang berbeza dan tersendiri.

BUDAYA MUZIK (MUSIC CULTURE)

Menurut Kamus Dewan Edisi ke-4, budaya ditakrifkan kepada tamadun, peradaban, kemajuan fikiran dan akal budi.
(Ruj: http://prpm.dbp.gov.my/Search.aspx?k=budaya)

Muzik pula adalah sesuatu yang dicipta oleh manusia dalam dua cara iaitu mencipta atau membuat bunyi yang dipanggil bunyi dan mencipta atau membuat muzik mengikut domain budaya, persembahan dan aktiviti yang digelar muzik.

Menurut Kamus Dewan Edisi ke-4, muzik ditakrifkan sebagai sebuah gubahan bunyi yang menghasilkan bentuk dan irama yang indah dan menyenangkan.
(Ruj: http://prpm.dbp.gov.my/Search.aspx?k=muzik)

Oleh itu, budaya muzik ialah penglibatan menyeluruh berkaitan muzik seperti idea, aksi, institusi dan material (peralatan, pakaian dsb). Ianya boleh diperkatakan melalui budaya muzik keluarga, komuniti, daerah, negeri atau negara. Budaya muzik dan sub-budaya muzik boleh dikenalpasti melalui genre.

Budaya muzik diturunkan dari generasi ke generasi. Setiap komuniti mempunyai muzik mengikut budaya masing-masing. Budaya muzik berkait rapat dengan muzik dan sistem kepercayaan, nilai estetika dalam muzik iaitu tanggapan atau kefahaman terhadap muzik, konteks muzik iaitu bagaimana sesebuah muzik dipersembahkan, berapa kerap, formal atau tidak formal serta cara menonton dan yang terakhir ialah sejarah muzik. Budaya muzik juga mementingkan penglibatan pencipta, pengamal, pendengar, pengajar dan institusi dalam aktiviti muzik. Repertoire muzik juga merupakan satu kompenen dalam budaya muzik. Repertoire muzik termasuklah stail, genre, teks, komposisi dan pergerakan.

Untuk mempelajari budaya muzik dengan lebih lanjut, anda bolehlah mencari buku yang bertajuk Seni dan Muzik: Refleksi identiti bangsa dalam konteks perubahan dan kesinambungan budaya yang ditulis oleh Tjetjep Rohendi Rohidi (2006) keluaran Fakulti Seni dan Muzik UPSI.

Masyarakat Melayu di Malaysia kaya dengan pelbagai kesenian tradisional yang unik dan istimewa. Berbeza-beza dari satu tempat ke satu tempat yang lain seperti di negeri Melaka terdapat kesenian dondang sayang, nazam, dabus dan rebana keras. Di negeri Kelantan pula terdapat seni persembahan wayang kulit Kelantan, makyung, menora, tari asyik, dikir barat dan rebana kercing.

Di Negeri Sembilan pula terdapat kesenian seperti randai dan muzik caklempong. Di Negeri Johor terdapat kesenian seperti kuda kepang mabuk, zapin dan ghazal. Di Kedah pula terdapat jikey, wayang kulit gedek dan makyung laut. Di Perak terdapat dabus dan hadrah. Di Pahang pula terdapat muzik gamelan, joget gamelan dan lagu-lagu rakyat. Kesemua kesenian-kesenian di atas bukan sahaja berfungsi untuk tujuan hiburan malah berperanan sebagai saluran komunikasi tradisional dalam masyarakat.

SEJARAH MUZIK TRADISIONAL MALAYSIA

Sejarah muzik tradisional Malaysia dapat dilihat dari sudut dunia Melayu lama yang merangkumi Malaysia, Indonesia, sebahagian Thai, Kampuchea dan Filipina. Dalam konteks budaya, terdapat persamaan alat atau struktur muzik yang dipengaruhi oleh unsur-unsur Timur Tengah, India dan China. Interaksi sosiobudaya telah menghasilkan kepelbagaian genre.

Sejarah muzik tradisional dikaitkan dengan pergerakan manusia pada zaman Melayu Proto dan Melayu Deutro. Sejarah muzik juga banyak dipengaruhi oleh agama anamisme contohnya dalam penggunaan jampi serapah untuk memuja semangat dalam persembahan wayang kulit. Selain itu, muzik tradisional juga dipengaruhi oleh pedagang Arab atau Hindu pada kurun ke-13. Sifat toleransi Islam yang menerima budaya terdahulu dan menyerap cerita dan lagenda Islam menyebabkan wujudnya Zapin, Hadrah, Rodat, Dabus dan sebagainya.

Gambar 1 : Wayang Kulit

Selain itu, sejarah muzik tradisional juga mendapat pengaruh daripada Indonesia iaitu etnik Jawa, Minangkabau, Aceh dan Bugis yang bertapak di Johor, Melaka, Negeri Sembilan dan Selangor telah membawa kesenian seperti Wayang Purwa, Ketoprak, Kuda Kepang, dan Angklung. Selain itu, orang Bugis juga membawa masuk Joget Gamelan ke Terengganu dari Kepulauan Riau dan Rodat dari Sumatera melalui Sambas di Borneo.

Video 2 : Wayang Purwa

Muzik tradisional Malaysia juga mempunyai pengaruh Thailand yang bermula pada kurun ke-19 iaitu pada waktu Siam cuba menetapkan kuasa Kedaulatan ke atas Kedah, Kelantan, Perak, Pahang dan Terengganu melalui penghantaran bunga ufti. Pada masa yang sama, unsur-unsur kesenian Thailand telah diterapkan seperti Wayang Kulit Siam yang hampir sama dengan Wayang Nang Talung Talung di Thai. Terdapat juga unsur lain seperti Menora dan Mak Yung.

Video 3 : Menora

Muzik tradisional Malaysia juga menerima pengaruh daripada barat iaitu daripada Portugis yang telah memperkenalkan alat muzik seperti Violin dan Gitar. Pengaruh ini juga diperkuatkan lagi dengan penekanan drama dan teater oleh British. Hal ini telah mempengaruhi kemunculan bentuk muzik sinkretik seperti asli, keroncong, ghazal dan bangsawan yang kebanyakannya menggunakan alat muzik Barat.

Video 4 : Keroncong

Untuk mempelajari sejarah dan asal usul muzik tradisional Malaysia dengan lebih lanjut, anda bolehlah melayari laman ini.

http://www.johordt.gov.my/pelancongan/page/muzik_tradisional/
http://resam-melayu.com/
http://malaysiana.pnm.my/kesenian/Kor_Biola.htm

Mengikut pengelasan yang telah dirangka oleh Curt Sachs dan Erich Von Hornbostel pada tahun 1914, alat muzik Melayu terbahagi kepada empat kumpulan utama. Pengelasan ini adalah lebih spesifik, lebih inklusif dan lebih tepat. Dengan kaedah ini, instrumen dikelaskan mengikut cara bunyi daripada instrumen itu dihasilkan. Kaedah ini menjadi rujukan kepada para pengkaji muzik (musicologist) terutamanya pengkaji muzik etnik. Secara umumnya, kumpulan ini terdiri daripada empat kumpulan utama iaitu Aerofon, Idiofon, Kordofon dan Membranofon.

KATEGORI ALAT MUZIK

Aerofon

Dalam kategori aerofon, bunyi dihasilkan melalui getaran udara (biasanya di dalam instrumen). Instrumen atau bahagian tertentu padanya, dibentuk (selalunya tiub atau set bertiub) supaya getaran berlaku pada satu tempoh dan pitch tertentu. Dalam kategori earofon pula dibahagikan kepada sub-kategori mengikut apa kaedah yang digunakan untuk menghasilkan getaran udara tersebut samada wisel atau siulan, instrumen tiupan yang berlubang, jenis 'reed' atau mempunyai lubang tabung seperti buluh, pemipit instrumen jenis cup, paip organ dan free-aerophones. Instrumen muzik Melayu yang berada dalam kategori aerofon ialah serunai, nafiri, seruling hidung (turali-nose flute), selumprit, keluri dan sompoton (mouth organ).

Idiofon

Berbeza dengan aerofon, idiofon ialah getaran pada instrumen muzik itu sendiri yang menghasilkan bunyi. Idiofon disub-kategorikan mengikut kaedah menggetarkan instrumen seperti perkusi, idiofon berkocak (shake), idiofon gegaran/goncang (concussion), idiofon bergeser (friction), idiofon penggores, idiofon yang dihentak dan idiofon yang dipetik. Instrumen muzik Melayu yang berada dalam kategori idiofon ialah gong, bonang, saron, kenong, gambang dan banyak lagi.

Kordofon

Bagi instrumen kordofon, bunyi dihasilkan melalui getaran tali (strings). Kumpulan kordofon diklasifikasikan mengikut hubungan antara tali dengan kompenen resonans. Kompenen resonans memimik getaran asal dan bergetar dengan bunyi yang lebih kuat berbanding bunyi getaran asal. Sub-kategori kordofon bergantung kepada bagaimana tali pada instrumen dimainkan (contohnya dipetik atau digesek) dan jenis kompenen resonans. Dalam erti kata lain, alat muzik dalam kategori kordofon ialah alat-alat yang mengeluarkan bunyi kerana adanya getaran pada tali yang ditegangkan. Alat-alat seperti rebab, sape dan sebagainya tergolong dalam kategori ini.

Membranofon

Dalam kategori membranofon, bunyi bermula daripada getaran membran (kulit haiwan) yang teregang merentasi kompenen resonans (resonator). Membranofon di sub-kategorikan mengikut bentuk kompenen resonans instrumen. Contoh alat muzik Melayu yang terdapat dalam kategori ini ialah kompang, rebana dan banyak lagi.

(Ruj: http://malaysiana.pnm.my/kesenian/Index.htm)

Untuk mempelajari dengan lebih lanjut tentang pengelasan alat muzik tradisional, anda bolehlah melawati laman ini.

http://titas-oh-titas.blogspot.com/2009/03/pengenalan_16.html

Struktur atau konsep dalam muzik sangat penting untuk diketahui. Ini kerana, tanpa pengetahuan tentang konsep dalam muzik, kita tidak dapat menghayati mahupun menghargai muzik yang ada di dunia ini. Seperti yang En.Amran selalu tekankan bahawa muzik tidak universal sekiranya kita tidak mempunyai pengetahuan untuk menghayati dan menghargai muzik.

STRUKTUR/KONSEP MUZIK

Terdapat enam struktur atau konsep asas dalam muzik iaitu melodi, ritma atau meter, harmoni, bentuk atau form, notasi dan ekspresi atau tafsir.

Melodi

Melodi juga dikenali sebagai irama dalam sesebuah lagu. Terdapat 3 konsep melodi yang utama iaitu arah atas, arah bawah dan melintang atau berulang. Melodi juga mempunyai pic (pitch). Terdapat dua aspek penting dalam melodi iaitu timbre atau kualiti ton dan decorative tone atau ornament. Skel dan interval yang terdapat dalam melodi ialah ton, semiton, microtone, maqam, quarterton dan sebagainya.

Ritma/Meter

Ritma atau meter tidak mempunyai pic. Terdapat dua jenis ritma iaitu metrical rhythm dan non-metrical rhythm. Rentak ialah nada tetap yang menggerakkan melodi. Tempoh pula ialah kelajuan relatif lagu samada lambat, cepat atau sederhana. Detik (pulse) pula dikategorikan samada berkala atau sebaliknya.

Harmoni

Harmoni ialah bunyi yang dihasilkan melalui gabungan ton muzik. Harmoni dipersembahkan dengan permainan kord di piano atau gitar. Harmoni merupakan pelengkap kepada muzik. Harmoni mempunyai beberapa kategori iaitu monophonic, hetrophonic, homophonic dan polyphony.

Bentuk/Form

Bentuk atau form ialah gabungan dan susunan unsur-unsur muzik. Bentuk atau form merupakan idea yang bersifat muzik seperti frasa yang terdapat dalam sesebuah lagu. Ia melibatkan persamaan (pengulangan), keserupaan dan perbezaan antara frasa lagu. Contoh form yang biasa digunakan ialah ABA, AABA, AB dan banyak lagi.

Notasi
Notasi ialah simbol bertulis yang mewakili pic, jangka masa dan susunan berirama ton muzik. Ia melibatkan bunyi panjang atau pendek, kuat atau perlahan, tinggi atau rendah dan tekanan masa.

Ekspresi/Tafsir

Ekspresi atau tafsir ialah kepekaan kepada mood dan perasaan sesebuah muzik. Dalam konsep ini terdapat beberapa kompenen yang penting. Antaranya ialah tempoh iaitu kelajuan relatif lagu, dinamik iaitu kuat atau lembut relatif lagu, frasa iaitu struktur unit yang mengandungi ayat atau idea yang bersifat muzik yang sempurna dan corak ton iaitu ciri kualiti suara atau alat muzik.

Untuk mempelajari struktur atau konsep muzik dengan lebih jelas, anda bolehlah melayari laman ini.

http://cnx.org/content/m11647/latest/
http://en.wikipedia.org/wiki/Meter_(music)
http://historyofmusic.tripod.com/id6.html

Selain itu, anda juga boleh merujuk buku yang bertajuk Music: An Appreciation yang ditulis oleh Roger Kamien (2008).

Sekian dan terima kasih...

BIODATA

2010-07-15T23:35:00.000-07:00

Nama	Marlin Binti Kisil
No Matriks	D20081032419
Program	Pendidikan Muzik
Kumpulan	C
Semester	Lima (5) / Semester 1 2010/2011
Subjek	SMP 2252 – Muzik Tradisional Malaysia
Email	mathgenius73@gmail.com
Alamat Blog	http://smp2252marlin.blogspot.com
Negeri Asal	Sabah
Foto