Social Missie

#Theodicht: korte update van dit initiatief

2012-05-10T14:36:00.003+02:00

Onlangs nam theoloog Jos de Kock het initiatief tot het #Theodicht: 'een boodschap aan de theologie in een gedicht van 140 tekens'. De Kock geeft op Social Missie alvast een korte update van de voortgang van dit mooie, online initiatief.

Aanleiding voor het initiatief dat ik nam is de Nacht van de Theologie, die op 21 juni dit jaar voor de tweede maal plaatsvindt in de Hermitage Amsterdam. Het thema dit jaar is 'Vreemd vermogen'.

De bedoeling van #Theodicht is onder meer een beeld te schetsen van de debatten die theologen zouden moeten voeren.

Na een kleine week is er al een aardige verzameling 'Theodichten' verschenen. Maar er kunnen er nog veel meer bij. Meer informatie over hoe je een #Theodicht schrijft vind je hier.

Bloemlezing

Op 21 juni zal een bloemlezing van alle getwitterde 'Theodichten' verschijnen; uiteraard met eervolle auteursvermelding. Tot die tijd zijn 'Theodichten' te volgen op Twitter via #nvdt, #vreemd en #vermogen.

Ter inspiratie volgt hieronder een selectie van 'Theodichten' die inmiddels op Twitter verschenen zijn.

@akkertje: Theologie, koningin der wetenschappen, viert wederom koninginnenacht. In een paleis, zonder volk. Is dat nu te snappen? #vreemd #nvdt

@CiskaStark: O lieve Heer, heb mededogen/ theologie van onvermogen/ kijkt de tijdgeest naar de ogen/ maar vreemd gegaan is al bedrogen #nvdt #theodicht

@karlijnkwint: lieve theologen/ik vraag me af, is het #vermogen/ons #vreemd naar de kern te kijken/ipv vormen te vergelijken... #nvdt #Theodicht

@M_Noordegraaf: Was ik maar uit Zijn rib gemaakt / dan had ik het vermogen / van eeuwigheid en face-to-face / maar wat was dan geloven? #nvdt

Vasten van sociale media: saai en niet sociaal

2012-04-10T11:31:00.000+02:00

Iets meer dan 40 dagen geleden schreef ik hier op Social Missie waarom je wel of niet zou moeten vasten van sociale media. Ik heb het gedaan, maar het is me niet goed bevallen. Ik zal uitleggen waarom.

Vele voordelen

Natuurlijk had het vele voordelen, het thuisfront was blij dat ik wat minder vaak met m'n telefoon in de weer was, ik kon niet acuut mijn mening spuien over allerhande zaken en ik had meer rust voor het lezen van boeken, kranten en artikelen voor m'n studie. Kortom, ik liet me (sociaal) beperken tot mijn fysieke omgeving en hoefde dat niet uit te breiden met een digitale omgeving.

En toch is het me niet goed bevallen

Het belangrijkste nadeel was dat je veel zaken minder (intensief) meemaakt. Bijvoorbeeld het gemeenschapsleven van de gemeenschap waar ik bij hoor, Stroom Amsterdam. Zonder facebook werd mijn deel van het gemeenschapsleven beperkt tot de fysieke ontmoetingen; ik heb gemerkt dat dat ineens wel heel weinig is. Je mist verjaardagen, je mist geboortes (ja, na een paar dagen ben je er wel van op de hoogte), je mist hulpvragen voor activiteiten rondom Stroom, je mist het hele voorbereidingstraject / toeleven naar de Stille Week. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Mijn participatiegraad binnen de gemeenschap was simpelweg op een erg laag pitje gezet. Of de anderen dat gemerkt hebben? Misschien niet, maar dat is niet zo belangrijk.

Een ander nadeel in dit verlengde: met sommige tweeps 'trek je bijna dagelijks op' en deel je wat je bezighoudt of opvalt of stoort of inspireert of... En met sommigen doe ik dat al zo'n vier jaar. En dan stopt dat ineens.

En als laatste. De afgelopen veertig dagen heb ik alleen, in 'm'n eentje' TV gekeken. Althans, zo voelde dat. Want ik kon niet met anderen bespreken of becommentariëren wat ik zag. Ik kon niet lezen wat anderen vonden van dat gesprek met Kamp en Asscher bij Pauw en Witteman.

Het was saai

Maar daarom ook niet sociaal? Onder andere. Maar ook omdat er tegenwoordig zoveel op internet staat en wordt gepubliceerd dat je elkaar nodig hebt om op de krenten in de pap gewezen te worden. En te wijzen. Jullie hebben een hoop gemist aan boeiende artikelen die ik heb gelezen en niet heb kunnen delen :-).

Het had invloed op mijn 'belonging'

Gerard Delanty merkt in zijn boek 'Community' op dat communicatie als medium de belangrijkste expressie is van 'belonging'. Ik heb gemerkt dat dat klopt. Het had invloed op mijn belonging ten opzichte van Stroom, vrienden op twitter en facebook.

Ja, er wordt nog al eens besmuikt gesproken over het sociale van sociale media. En dat snap ik best. Natuurlijk doe je je soms beter voor dan je bent, maar dat doe je voor de telefoon ook. En natuurlijk zijn er gradaties in vrienden op facebook, maar ook die gradaties zijn op een feestje prima aan te wijzen. Waarom ik hier nog weer eens dat sociale onderstreep? Omdat ik heb gemerkt dat het van groter belang is in ons hedendaagse repertoire van sociale vaardigheden dan vaak wordt gedacht. Nee, dat geldt niet voor iedereen. Maar ja, dat geldt wel voor een steeds grotere groep mensen. En niet te vergeten - het is tenslotte een blog voor voorgangers en dominees - dat geldt ook bij jou in de kerk. Belonging, ook middels facebook en twitter. Hou je daar rekening mee?

'Massaal ontvolgen? Nooit doen!'

2012-03-07T14:43:00.000+01:00

Eerder schreef Jaap Marinus dit blogje voor Social Missie. In onderstaande bijdrage borduurt hij daarop voort naar aanleiding van het feit dat het Twitteraccount van Christelijk Podium.nl deze week massaal volgers ontvolgde. Jaap's punt o.a.: een veel charmanter en vriendelijker alternatief voor massaal je volgers op Twitter ontvolgen, is het gebruiken van Twitterlijsten.

Twitteraccount @ChrPodium, met nieuws over christelijke artiesten en sprekers, ontvolgde mij op Twitter. Niet zo schokkend, zou je denken, maar ik was niet de enige. Op het moment dat ik dit schrijf, heeft @ChrPodium nog slechts 44 volgend en 2724 volgers. Dat maakt @ChrPodium voor mij 'een Twacho'. Dat ik dit niet goed vind, kon je lezen in mijn vorige blog voor Social Missie. Maar in mijn ogen doet @ChrPodium hier nog iets fout. Een marketingtruc wordt verkeerd toegepast.

Wat is het probleem? De tactiek van @ChrPodium is niet heel charmant, eufemistisch gezegd. Hoe is @ChrPodium aan zoveel volgers gekomen? Bovenstaande tweet spreekt boekdelen: 'wij volgen iedereen', dat was in januari 2011. Maandenlang heeft @ChrPodium 'iedereen' gevolgd en waarschijnlijk iedereen die niet terugvolgde ontvolgd. Afgelopen week zagen we de andere kant van hun eerdere Twitteraanpak: de club ontvolgt bijna iedereen.

Handige tool

Hoe kwam ik daar achter? Ik gebruik manageflitter.com, een handige tool om te zien wie jij wel volgt, maar jou niet terugvolgt. Eens in de ongeveer twee weken draai ik het programmaatje en ontvolg ik iedereen die mij niet meer volgt. Dit keer was ik blij verrast, want @ChrPodium en ik volgen elkaar toch al vrij lang op Twitter. Tweeps ontvolgen die jou niet meer volgen, vind ik te rechtvaardigen, maar als ik niet interessant ben voor jou, waarom jij dan nog wel voor mij?

De oplossing is in het geval van @ChrPodium (hij of zij zag door de bomen het bos niet meer) heel simpel: lists. Zet in een lijst welke tweeps je graag wilt bijhouden. Mijn tip is dus: ontvolg geen honderden of duizenden die jou volgen!

Het is slecht voor je Twitterkarma, zoals mijn collega-blogger Erik Drenth het zo treffend zei op Twitter.
Er zijn goede alternatieven voor ontvolgen omwille van het overzicht.
Het kost je hoe dan ook followers, hoewel het gros waarschijnlijk zal blijven volgen.
Een schoonheidsprijs zul je er sowieso nooit mee winnen.

Over veilige wachtwoorden en onze privacy

2012-02-28T10:38:00.001+01:00

De hack bij KPN en de vermeende wachtwoorden die op straat lagen waren onlangs veelvuldig in het nieuws. Uiteindelijk bleken de wachtwoorden uit een lek te komen van BabyDump, maar dat maakt het niet minder erg. Gaan we veilig om met wachtwoorden en onze privacy, ook als voorgangers? 'Piraten' liggen namelijk op de loer om zwakke plekken uit te buiten.

Gevaar
Die piraten zijn op zoek naar wachtwoorden, creditcardnummers en mogelijkheden om aan je te verdienen. Vroeg of laat krijgt iedereen er mee te maken. Of door een schijnbaar e-mailtje van de bank met de vraag in te loggen of door geniepige installatie van software, zogenaamde spyware.

Je kunt jezelf op verschillende manieren wapenen tegen de gevaren op internet. In deze blog wil ik er twee bespreken, maar er zijn natuurlijk meer zaken waar een ieder op moet letten: bijgewerkte anti-virussoftware, firewall, gezond verstand, niet overal op klikken. Seniorenweb (!) heeft een aardig overzicht om je in te lezen.

1. Veilige wachtwoorden
Een veilig wachtwoord is een wachtwoord wat niet makkelijk te raden is. Gebruik daarom niet voor de hand liggende wachtwoorden, zoals de naam van je kinderen of van de kat. Een willekeurige reeks van tekens (zoals 6nf05iKNvchL) is moeilijker te raden dan een standaardwoord (zoals soci4lmissi3isc00l). Gebruik daarnaast niet hetzelfde wachtwoord voor meerdere site's. Het gebeurt namelijk vaker dat (door een lek in software) een complete lijst met wachtwoorden wordt gestolen, dan dat hij gekraakt wordt in de technische zin van het woord.

Een ander advies in dit kader is om, zeker voor belangrijke site's, verschillende wachtwoorden te gebruiken. Ook geen formule waarmee je voor jezelf de wachtwoorden kunt 'uitrekenen'. Want als je Gmailwachtwoord mijnwwvoorgoogle is, dan zal het voor Twitter hoogstwaarschijnlijk mijnwwvoortwitter zijn. En mijnwwvoordebank. En mijnwwvoordekerksite.

Om voor elke site een apart wachtwoord te onthouden, is ondoenlijk. Gebruik daarom een wachtwoordmanager zoals LastPass (opties), waarmee je wachtwoorden moeiteloos beheert. Je hoeft maar één hoofdwachtwoord te onthouden. Het programma kan willekeurige tekens genereren of opslaan. Vertrouw je een online dienst niet dan kun je ook een programma gebruiken die je bijvoorbeeld op je USB-stick installeert zoals KeePass.

2. Privacy
Van een totaal andere orde is het bewaken van je privacy. Grote bedrijven harken je surfgedrag bij elkaar en verdienen eraan. Tot op zekere hoogte kan dit (ze moeten ook geld verdienen) en als Nederlander wil je natuurlijk niks betalen. Het zou mooier zijn om niet al te veel data prijs te geven aan grote bedrijven. Een aantal stappen die je kunt zetten, zijn volgende.

Facebook (en andere sociale media)
Vooral Facebook heeft er een handje van om je data te volgen. Log maar eens in op Facebook en bezoek een andere site waarbij je via Facebook commentaar kunt geven. Op zich handig, omdat je zo én op de bewuste site én op Facebook kunt discussieren. Maar de andere kant is dat Facebook veel meer over je surfgedrag bijhoudt dan je zou willen. Ook als je uitgelogd bent!

Een alternatief wat me aansprak, is om voor Facebook (en andere sociale media) de browser RockMeIt te gebruiken. Dit is gewoon een apart programma, met een aparte folder op de schijf en een aparte folder voor de cookies. Surfen doe ik dan in een andere browsers. Hiermee kan Facebook data minen wat ze willen, maar omdat ik verder niet met RockMeIt surf, krijgen ze van mij geen data binnen.

Google
Google heeft veel producten die naadloos met elkaar samenwerken. Het is een persoonlijke overweging welke diensten je wilt gebruiken. Bedenk dan wel dat alles bijgehouden kan worden. Google biedt een gebruiker gepersonaliseerde zoekresultaten aan.

Een aantal alternatieven:

Google Search (zoeken) >> Ixquick
Chrome (snelle browser) >> Chromium (verschil met Chrome) of natuurlijk Firefox
gMail (mail) >> deze. Of, om eerlijk te zijn, er zijn andere aanbieders, maar gMail werkt natuurlijk heerlijk.
Google Analytics (websitestatistieken) >> Piwik

Afsluitend
Nogmaals, het is een keuze tussen gebruiksgemak en in eigen beheer houden. Nu is Google een grote speler, maar over 5 of 10 jaar? 12 jaar geleden zat iedereen nog op hotmail, ICQ en werkte met WordPerfect. Dat is nu ook anders. Leun daarom niet te veel op gratis (goede) alternatieven die nu voorhanden zijn. Want zoals een wijze uit een ver verleden al eens schreef: 'De zon gaat op, de zon gaat onder... Wat er is gedaan, zal altijd weer worden gedaan.'

Wie vaart over de grote internetoceanen mag best zelf het roer in handen houden en uit handen van piraten blijven. Of ze nou geregistreerd staan bij de Kamer van Koophandel of vanuit hun zolderkamertje enteren.

Vasten van sociale media, waarom wel/niet?

2012-02-22T09:01:00.000+01:00

Vorig jaar werd via een kleine peiling van het Nederlands Dagblad duidelijk dat vasten van sociale media een sterke trend is. Vandaag begint de veertig-dagen-periode weer. Voor mij is dit een goed moment voor bezinning op de vraag of vasten van sociale media een goed idee is.

Waarom wel?
Inmiddels hebben verschillende voorgangers aangegeven om 40 dagen niet te twitteren en/of te bloggen. Hieronder enkele van hun argumenten:

Jos Douma schrijft dat hij wil loskomen van de versnippering van aandacht, om zo ruimte te krijgen voor concentratie en bezinning.
Verderop schrijft Douma: "Ik merk dat twitteren en webloggen voor mij een manier is om me te uiten (waar op zich niks mis mee is), maar dat wel eens ten koste gaat van innen: iets nieuws binnen laten komen, gewoon eens in alle rust een goed boek lezen, of Bijbellezen, of de stem van God vernemen."
Martijn Rutgers noemt het twasten en fastbooken en schrijft: "Hoewel ik er op een dag gemiddeld niet langer dan een uur mee bezig ben, heb ik soms het gevoel dat m’n ziel, zoals Boele Ytsma het ooit zo mooi zei, er door verspreid wordt over duizenden bits en bytes…"

Duidelijke redenen om wel een tijdje zonder sociale media te doen zijn: rust, aandacht, concentratie en bezinning.

Waarom niet?

Vrijwel niemand overweegt om zijn/haar (mobiele) telefoon 40 dagen uit te laten. Want we moeten toch bereikbaar zijn en kunnen ons toch niet helemaal afsluiten van de wereld? Toch doe je dat met twittervasten wel, veel van de mensen die je volgt of die jou volgen staan alleen via dat medium in contact met jou. Wil je die lijn zomaar 40 dagen afsluiten?
Juist richting Pasen (voor veel niet-kerkelijken het grote onbekende feest, iets met voorjaar toch?) kan het goed zijn om als voorganger via Twitter en Facebook mensen te wijzen op Pasen en de achtergrond van Pasen. Zeker als je veel niet-kerkelijken onder je volgers hebt zitten.
Vooral de volgers en Facebook-vrienden die vertrouwd zijn met het vasten zullen iets begrijpen van die 40 dagen stilte, maar al die anderen kunnen denken: "z'n laatste tweet is al een maand oud, tijd om te ontvolgen". En dan is ontvolgen an sich niet erg, maar wel jammer als dat waardevolle contacten zijn of hadden kunnen worden.

Eigen afweging
Zelf hink ik voortdurend tussen wel en niet. Allereerst hangt het sterk af van hoe je die verschillende sociale media gebruikt. Het rijtje 'waarom niet' is nauwelijks interessant voor voorgangers die alleen andere voorgangers volgen of mensen die alleen vrienden volgen.

Toch heb ik besloten om te gaan vasten van sociale media. Ik zal dat ook in mijn Twitter-bio zetten, mensen verwijzen naar mijn blog daarover én duidelijk aangeven hoe ik wel te bereiken ben. Dat klinkt misschien overdreven, maar als je op vakantie gaat geef je in je 'automatisch bericht' via Outlook ook door of en wanneer je (weer) te bereiken bent. In het geval van Twitter lijkt me dat dan ook wel zo netjes.

Lennart Aangeenbrug nieuwe blogger

2012-01-31T09:23:00.000+01:00

Theoloog, aankomend predikant en blogger Lennart Aangeenbrug wordt vaste blogger van Social Missie.

Onlangs schreef Lennart op verzoek van Social Missie de 'Handreiking Beroepscode Sociale Media'. Het Reformatorisch Dagblad publiceerde n.a.v. deze publicatie een kort portret van hem. We verwelkomen Lennart van harte als nieuwe blogger op Social Missie.

Ook bloggen op SocialMissie.nl? Neem contact met ons op.

Handreiking Beroepscode Sociale Media

2012-01-13T12:53:00.000+01:00

Eind vorig jaar plaatsten we op dit blog de oproep mee te denken over de inhoud van een eventuele 'Beroepscode Sociale Media' voor voorgangers. Aanleiding was het nieuws dat een studiecommissie binnen de PKN zich gaat bezinnen op zo'n code. Met dank aan samensteller Lennart Aangeenbrug presenteren we het resultaat van deze oproep: de 'Handreiking Beroepscode Sociale Media'.

Met de handreiking wil Social Missie de PKN-studiecommissie ter wille zijn. De inhoud is echter dusdanig dat deze ook zeer geschikt is om breed-kerkelijk door voorgangers, kerkelijk werkers en ambtsdragers gebruikt te worden.

De handreiking bevat hele concrete adviezen voor goed en evenwichtig gebruik van sociale media door voorgangers. Maar ook het waarborgen van de privacy van gemeenteleden op de eigen gemeentewebsite komt bijvoorbeeld aan bod.

Kader voor gesprek

Het document is een handreiking voor een 'gedragscode' in de breedste zin van het woord. Samensteller Lennart Aangeenbrug schrijft hierover in de inleiding: 'Een nauwe interpretatie van het woord gedragscode is dat het een betuttelend document is. Dat is zeker niet de bedoeling. Wel kan het dienen om een kader te hebben van waaruit het gesprek over internet en sociale media gevoerd kan worden. De opzet is positief en negatief. Positief door te benoemen waaraan gedacht moet worden. Negatief door te benoemen wat vermeden dient te worden.'

De handreiking is hier te lezen en eventueel te downloaden.

Ps: Een papieren versie van de handreiking ging op de post naar het moderamen van de PKN-synode.

'Neem in het online debat af en toe afstand'

2012-01-09T15:09:00.000+01:00

Als voorganger kun je - als je dit wilt - online continue in debat gaan met andersdenkenden. Deze 'opponenten' zijn immers royaal en veelvuldig te vinden op weblogs, sociale media en internetfora. 'Neem, zoals in een fysiek debat, af en toe afstand', is één van de adviezen uit de 'Handreiking Beroepscode Sociale Media'. Deze week publiceert Social Missie de volledige handreiking.

De handreiking is samengesteld door theoloog en aankomend PKN-predikant Lennart Aangeenbrug en bevat onder andere informatie die binnenkwam naar aanleiding van deze oproep.

Stoom afblazen

De handreiking is in eerste instantie gericht op 'voorgangers, kerkelijk werkers en vrijwilligers binnen de Protestantse Kerk in Nederland', maar is ook zeer bruikbaar voor voorgangers binnen andere kerken en gemeenten.

'Online groepsdynamiek vraagt meer energie', schrijft Aangeenbrug. 'Offline bevindt men zich vaak in dezelfde kringen qua opleidingsniveau, sociale en culturele achtergrond en het zich committeren aan dezelfde zaak.
Sprekers op symposia die in debat zijn gegaan met elkaar, zullen door één debat niet bij elkaar komen. Na een debat gaat een ieder weer terug naar zijn eigen wereld. Bij een heftig debat is het nodig even stoom af te blazen. In de offlinewereld is er een continue golfbeweging gaande van terugtrekken van en naderen tot anderen.'

Hij vervolgt: 'Online ontmoet men met gemak mensen die vanuit een andere achtergrond of gedachtenwereld redeneren. Als je wilt, kun je online continue in debat gaan met andersdenkenden. Schrik daar niet voor terug, maar ga met de juiste verwachtingen een 'debat' in en sluit het goed en op tijd af. Neem zoals in een fysiek debat af en toe afstand.'

Reces + Beroepscode Social Media

2011-12-23T13:15:00.001+01:00

Het jaar 2011 hopen we binnenkort met elkaar af te sluiten. Afgelopen jaar introduceerden we Social Missie. Onder andere door jullie betrokkenheid, meedenken en interactie is het initiatief een succes geworden!

Ook in 2012 blijft Social Missie in beweging. Onder meer met nieuwe workshopsessies, gezamenlijk georganiseerd met de CHE. Ook gaan we aan de slag op Facebook. Alle reden dus om Social Missie te blijven volgen.

Tot maandag 9 januari a.s. zetten we Social Missie op hold. Blog en Twitteraccount worden tot die tijd niet beheerd.

Beroepscode Social Media
In november deden we deze oproep, schrijf mee aan een Beroepscode Social Media voor voorgangers. Doel is op basis van de reacties met een voorzet voor een beroepscode gekomen, grotendeels samengesteld door aankomend PKN-predikant en blogger Lennart Aangeenbrug.

De oproep leverde veel reacties op, zowel via Twitter, weblog als e-mail. Bedankt daarvoor! Het heeft wat langer geduurd dan beloofd voor de concept-code gereed was. Inmiddels staat het geheel op papier, maar we houden de uitkomst nog even 'onder de pet'. Als Nederland weer draait, na Kerst en Oud en Nieuw, presenteert Social Missie de code.

Een mooi, zegenrijk Kerstfeest + een goed 2012!

Contact zoeken via Twitter: werkt het?

2011-12-20T21:32:00.000+01:00

Predikant-pionier Taco Koster zet sociale media structureel en bewust in om mensen te bereiken. Social Missie vroeg hem het waarom ervan in een blog toe te lichten. Plus: werkt het?

Als predikant werk ik sinds een aantal maanden in de Vinex-locatie Getsewoud (Nieuw-Vennep). Ik ben er betrokken bij de opbouw van CrossPoint, een jonge en dynamische kerk, een protestantse pioniersplek.

In gesprek raken
Mijn primaire opdracht is om CrossPoint te helpen een missionaire beweging te zijn in Getsewoud. Wat betekenen wij voor de mensen om ons heen?

Ik wil graag in gesprek raken met mensen die momenteel geen beeld hebben bij God, geloven en de kerk. Dit in een Vinex-wijk waar iedereen druk is met relaties, kinderen, werken en het betalen van de hypotheek (en deze combinatie loopt vaak fout, gezien het hoge aantal scheidingen).

Sociale media inzetten
Sociale media zie ik daarbij als een kansrijke manier om contacten te leggen. Daarom plaats ik heel regelmatig dergelijke berichten op Twitter en Facebook. Wekelijks ben ik te vinden in het Grand café Massada, gewoon om daar (niet-gelovige) mensen te kunnen ontmoeten en het gesprek aan te gaan. Via Facebook en Twitter geef ik door dat ik beschikbaar ben voor een gesprek.

Werkt het?
Is het effectief? Reageren er mensen op mijn oproepjes? Een eerlijk antwoord: nauwelijks. Het loopt geen storm bij mijn 'luisteruur' in het café. Natuurlijk kan ik dan roepen dat ik er nog maar een paar maanden mee bezig ben. Maar ik verwacht eerlijk gezegd niet dat het over een jaar anders zal zijn. De drempel om in gesprek te gaan over levensvragen is hoog. Dat blijft.

En toch heb ik me voorgenomen om actief te blijven op Twitter en Facebook. Waarom?

Ik merk dat een aantal mensen uit Nieuw-Vennep mij is gaan volgen. En andersom: ik ben hen gaan volgen. We lezen elkaars berichten en kijken bij elkaar in de keuken. Ik vind vooral Facebook een prachtig podium om iets met elkaar te delen. En al hebben mensen niets met geloven, dan hoop ik nog altijd dat hun beeldvorming verandert door mijn berichten.
Ik ben niet alleen als privépersoon actief op Facebook. CrossPoint Getsewoud heeft ook een eigen pagina gemaakt. Dat biedt allerlei interactieve kansen om mensen uit te nodigen en reacties te vragen. En het leuke is: het werkt! Mensen reageren. Dat vind ik het grote voordeel boven de reguliere website van CrossPoint. Dat is vooral eenrichtingsverkeer.

Hoe het verder zal gaan? Ik heb geen idee, maar wel goede hoop. Ik hoop dat de groep mensen die we nu via Twitter en Facebook bereiken groter zal worden. En vooral: dat meer mensen uit Getsewoud die (nog) geen relatie hebben met de kerk zullen reageren.

Hoe bereik ik deze mensen beter op Facebook en Twitter? Ik sta open voor suggesties!

Christen op Twitter...

2011-12-14T21:55:00.001+01:00

Op mijn persoonlijke webpagina schreef ik het volgende blog. Beetje lang, maar vooruit.

Voor de lustrumbundel van het Utrechtse dispuut Sola Scriptura (CSFR) schreef ik een bijdrage over ‘Christen op Twitter’. Gepubliceerd in Caroline Quint e.a. (red.), Nothing Personal. Van verkenning van jezelf tot verbinding met de ander, Lustrumbundel Sola Scriptura, [z.p.], 2011, 54-59.

Met toestemming van Sola Scriptura (waarvoor dank) neem ik de bijdrage hier over.

CHRISTEN OP TWITTER

Hoe ga je als christen om met social media als Twitter en Facebook? Ga je er wel mee om, of kun je social media maar beter links laten liggen? Als predikant en twitteraar draag ik graag een steentje bij aan de bezinning. Eerst wat algemene observaties bij social media, dan een toespitsing naar gebruik van social media door christenen.[1]

Bezint eer gij begint.
Voor de enkele lezer (zijn ze er nog?) die niet weet wat social media zijn: je deelt via kleinere of grotere berichten en foto’s (status updates of tweets) mee wat je mee wilt delen, in beginsel aan de hele wereld. Via Facebook kan dat uitgebreid en met foto’s of video’s; Twitter is wat spartaanser: beperkt tot 140 tekens per tweet.[2] In het begin is dat best vreemd, maar als je bedenkt wat voor soort berichten jij graag van anderen leest, kom je in de buurt van wat je zelf zou kunnen twitteren. Dus: een gehaald tentamen, maar niet voor de vierde keer op een dag dat je donut eet (dat moet je natuurlijk niet doen, maar je moet het zeker niet twitteren).

Voor wie het nog niet wist: het internet vergeet niet. Ook al verwijder je de tweet, hij (of is een tweet vrouwelijk? Zou zo maar kunnen) blijft vaak nog wel te vinden. Bedenk voor je ‘zomaar’ wat schrijft, dat het voor iedereen zichtbaar is. Is dan de lol er af? Je kunt natuurlijk een ‘slotje’ op je account zetten, waardoor je tweets alleen te lezen zijn voor gebruikers die jij daarvoor toestemming geeft – maar als deze mensen ‘m retweeten, helpt dat nog niet.

Positief
Waarom zou je dan eigenlijk aan social media beginnen? Meldt de calvinistische inborst zich niet luid: ‘wat héb je er eigenlijk aan?’ Laat me een aantal pluspunten noemen:
Netwerk. Het is een stuk eenvoudiger om een groter netwerk te onderhouden. Met oud-jaargenoten heb ik weer contact via Twitter. Dit zou zonder social media niet gelukt zijn. Let wel: dit komt dus niet in de plaats van normaal contact maar in plaats van geen of nauwelijks contact. Daarnaast kun je meeleven met de dagelijkse beslommeringen van een zending in Azië, bijvoorbeeld. Ook kan een dergelijk netwerk handig zijn om op de hoogte te blijven van vacatures.
Informatie krijgen. De hashtag #durftevragen of #dtv is erg handig voor tal van vragen: naar een pannenkoekrestaurant tussen Utrecht en Arnhem, naar een naam waar je niet op kunt komt, of iemand ervaring heeft fotocamera’s van dat merk, enzovoorts. Dat levert geregeld echt wat op: zonder Twitter had ik een van de fondsen die mijn proefschrift sponsorden, gemist – en een aanzienlijk bedrag.
Contact en doorgeven. Niet voor niets spreken we van social media: om mee te doen moet je ook meedoen: zelf ook wat schrijven, meegeven, delen. Of hebben christenen niets mee te delen op Twitter? Niet enkel Bijbelteksten of citaten van C.S. Lewis, maar ook praktisch christelijk leven, zonder dat het er duimendik bovenop ligt.

Ja maar,
Er zijn ook andere kanten aan social media. Dat privacy een probleem is bij Facebook, is bekend; niet voor niets zet oprichter Mark Zuckerberg nauwelijks wat op zijn FB-pagina. Je kúnt erg veel tijd verliezen aan eindeloos twitteren en facebooken. Maar ja, als je die sites niet had, zat je wel anderszins nutteloos te internetten, als je je op dit punt niet kunt beheersen. Er zijn serieuzere negatieve kanten, die nu juist voor een christen een nieuwe uitdaging kunnen bieden.

Exhibitionisme en narcisme
Is het niet heel erg vreemd om allerlei persoonlijke dingen te delen met zogenaamde ‘vrienden’ (FB) of ‘volgers’ (Twitter)? Alsof je zo’n interessant leven hebt. Eerlijk gezegd denk ik dat de verhalen over ‘facebookdepressie’ bij jongeren die zich spiegelen aan de interessante en mooie levens van anderen,[3] een tikkeltje overdreven zijn (in het pastoraat kom ik deze mensen nog niet tegen). Maar toch: je schrijft het niet zo snel als het niet zo lekker ging, als je je om welke reden dan ook wat minder geweldig voelt – en de foto’s van gemeenteleden op Facebook zijn nogal eens flatterend te noemen. ‘Kijk eens hoe geweldig ik ben!’ En als je dan toch eens wat vervelends twittert, is dat niet om toch wat steun te krijgen (‘kom op’, ‘hou vol!’)?

Hoe kun je je op dit punt als christen onderscheiden? Door niet jezelf te presenteren als de meest bijzondere persoon op aarde, maar door afstand te nemen van dit hedendaags narcisme door des te meer Jezus Christus na te volgen. Het gaat niet om mij, het gaat om Hem. Zonder dat dat in elke tweet of statusupdate met zo veel woorden geschreven wordt: zoiets stempelt je hele leven.

Intiem kapitaal
In het essay voor de maand van de filosofie 2011, getiteld Echte vrienden,[4] schrijft Stine Jensen veel wat overeenkomt met wat ik hierboven schreef. Jensens essay, over ‘Intimiteit in tijden van Facebook, GeenStijl en Wikileaks’, legt – geheel in overeenstemming met wat ik hierboven schreef – de vinger bij het narcisme van de sociale media. Er is op Facebook geen ‘vind ik niet leuk’-knop: je kunt alles alleen maar leuk vinden. Daarnaast wijst Jensen het onrustige denken, het springerige en de ‘onelinerigheid’ (28) als problemen aan. Bijzonder treffend legt ze er de vinger bij dat de populariteit van social media past in de trend om journalistiek vooral als ‘human interest’ te presenteren: op zoek naar de mens achter het nieuws. Politici maken daar handig gebruik van (ga maar eens na wat je allemaal van premier Mark Rutte weet: zijn oude Saab, zijn moeder, zijn vriend Jort Kelder enzovoorts; wat weet je eigenlijk van voorganger premier Wim Kok?).

Maar het grootste probleem van de sociale media ligt volgens Jensen op het gebied van het ‘intiem kapitaal’, een term afgeleid van het gedachtegoed van de Franse socioloog Pierre Bourdieu. Onder intiem kapitaal verstaat Jensen alles wat betrekking heeft op waardevolle persoonlijke informatie (14), ofwel ‘verhandelbare privacy.’ (15). Geheel vrijwillig geven wij steeds meer van dit intiem kapitaal prijs. Daaraan kleven bezwaren op het gebied van privacy en dergelijke (bedrijven verzamelen deze gegevens om er analyses op los te laten), maar belangrijker nog: doordat je zo veel deelt met zo veel ‘vrienden,’ worden die ‘vriendschappen’ steeds minder waard. De wederkerigheid ontbreekt ook vaak. Waar een echte vriend daarin een vriend is, dat hij je de waarheid durft te zeggen en een spiegel voorhoudt, desnoods genadeloos, is dat op social media niet voorhanden.

Nu zou je Stine Jensen gemakkelijk voor kunnen houden dat al die ‘vrienden’ op Facebook niet ten kosten hoeven gaan van échte vriendschappen met echte vrienden. Wie social media ziet als een vervanging van diepgravend persoonlijk contact, komt bedrogen uit. Ze zijn uitermate geschikt voor de wat mindergravende contacten, die je anders niet zou onderhouden. Je moet Twitter en Facebook niet zien als vervanging van een gesprek met een goede vriend, maar als gesprekken die je voert bij de koffieautomaat: soms nuttig en diepgaand, soms helemaal niet.

Christelijk twitteren?
Wat betekent dit nu specifiek voor een christen op Twitter of Facebook? Als deze social media inderdaad te vergelijken zijn met een gesprek bij een koffieautomaat, dan lijkt er niets specifieks christelijks aan te zijn. Zoals het lastig is om een typisch christelijk gebruik te maken van, in omgekeerde chronologische orde, e-mail, de telefoon, de brief en de telegraaf – afgezien van de inhoud, natuurlijk. Zijn de social media niet gewoon een nieuw medium waar we niet al te diepzinnig over moeten doen, maar die we gewoon in vrijheid en met voorzichtigheid kunnen gebruiken? Iets van die ontspannenheid zou mij wel welkom zijn; de vrij negatieve toon van het Reformatorisch Dagblad over Twitter en Facebook mag wat mij betreft getemperd worden – wel grappig dat de krant zelf en haar journalisten tamelijk actief zijn op Facebook en Twitter.[5]

Toch zijn er volgens mij wel enkele specifiek christelijke aandachtspunten bij gebruik van social media. Ik noem er drie.

Tegen het narcisme de eenvoud. Hierboven schreef ik al een statement tegen het narcisme dat vaak inherent lijkt aan sociale media. Volgens mij hoeft het niet narcistisch te worden – het narcisme zit in heel onze cultuur, en je damt het niet in door je maar ver te houden van sociale media. Het kan zelfs een oefening zijn in er niet mee gaan. Daarnaast kunnen sociale media dienstbaar zijn om oog te hebben voor elkaar. Goed, er zitten haken en ogen aan, maar het kan wel het begin zijn van een dieper gaand contact. Meerdere keren heb ik uitgebreide e-mailwisselingen gehad met mensen die mij voorheen onbekend waren, maar die ik via Twitter had leren ‘kennen.’ Voor een predikant een mooie gelegenheid om in gesprek te raken met volstrekt seculiere mensen.
Echt intiem kapitaal. Jensen schrijft dat echt intiem kapitaal uiteindelijk niet datgene is dat je zomaar met iedereen deelt, maar ‘de kwelgeesten uit de darkroom van je hersenpan.’ (80) Je karakter dus, met alle onhebbelijkheden van dien. Wie met dat alles, met zijn of haar – het hoge woord moet er maar uit – zonde en gebreken leeft van de genade van Jezus Christus, die wordt een nieuw mens. Dáár valt dan toch ook van uit te delen. Van wat je leest, ervaart van God: dat is toch intiem kapitaal dat het waard is gedeeld te worden? Geheel in lijn met de ontwikkeling van onze cultuur wordt de seculiere medemens niet zo gemakkelijk bereikt met een direct evangelisatorisch verhaal. Maar een opmerking over wat iemand persoonlijk aan zijn of haar geloof heeft zou iemand ten minste geïnteresseerd kunnen maken – ik heb een aantal van dat soort ervaringen gehad. Uiteraard treedt hier de paradox van de authenticiteit in werking: het is zo zeer van belang om écht authentiek over te komen, dat we ons best doen om authentiek over te komen, wat dan weer niet echt authentiek lijkt.
Gezond wantrouwen. Voor een christen hoeft het geen verrassing te zijn dat onze privacy onder druk staat en dat gegevens die Google, of de overheid, of welke instantie dan ook, verzamelt, gebruikt worden voor doeleinden die niet altijd even nobel zijn. We belijden dat mensen van nature zondaren zijn, laten we dan ook van social media gebruik maken met die wetenschap. Dat maakt je voorzichtig in wat je schrijft en niet schrijft. Niet alle vrienden kun je vertrouwen als die Ene.

[1] Waarschuwing vooraf: er zullen veel Engelse termen gebruikt worden in dit artikel. Wie zich terminologisch wil oriënteren, doe dat – om in stijl te blijven – via Google.

[2] Sommigen smokkelen via www.twitlonger.com, maar doorgewinterde twitteraars beschouwen dat over het algemeen als valsspelen.

[3]http://www.refdag.nl/opinie/commentaar/commentaar_sociale_media_leven_in_een_vitrine_1_543720en google eens op ‘facebook depression.’

[4] Stine Jensen, Intimiteit in tijden van Facebook, GeenStijl en WikiLeaks, Lemniscaat 2011.

[5] http://www.facebook.com/refdag en http://twitter.com/#!/refdag ; om redenen van privacy (kuch) laat ik de verwijzingen naar journalisten van het RD weg.

Er valt op sociale media ook wat te halen!

2011-11-28T14:47:00.001+01:00

De doorgewinterde gebruikers van sociale media weten dat het van belang is veel te delen. De term ‘sharing’ staat haast gelijk aan sociale media. Deel je kennis, je talenten en je complimenten. Helemaal waar, maar er valt ook wat te halen op sociale media.

Een mooi voorbeeld daarvan vind ik een preek die ik eens hoorde. Of beter gezegd: zag en hoorde. Het ging over de vraag ‘Echt of niet echt?’. De voorganger liet ons dit filmpje op YouTube zien:

Wij mochten antwoorden: ‘echt’ of ‘niet echt’. Hij liet ons onze standpunten beargumenteren en met elkaar in gesprek gaan. Uiteindelijk bleek maar één antwoord uitsluitsel te geven: de making of. De spreker trok de parallel naar geloven. Willen mensen weten of het geloof echt is, dan moeten ze de 'making of' zien: de Bijbel.

Iets voor jou?
Zo wist de spreker ons met behulp van YouTube-filmpjes te boeien en te bepalen bij zijn boodschap. Wie weet kun je in deze adventstijd iets met een commercial van een warenhuis, of een online communicatiebureau.

Wellicht past video als medium niet in jouw straatje. Maar er is vast iemand die mij kan aanvullen met andere media als input voor je preek! Ik lees ze graag in de comments hieronder...

Ben jij een Twacho, Tweut of Tweep?

2011-11-14T11:54:00.002+01:00

Jaap Marinus (klik op dit linkje, en hij stelt zich verder voor) schreef onderstaand pittig blogje voor Social Missie. Zeg hem hoeveel mensen jou volgen op Twitter + hoeveel mensen jij volgt, en het wordt duidelijk: je bent een Twacho, Tweut of Tweep.

Je Twittergedrag is niet het enige dat van invloed is op je uitstraling op het internet, al zou je dat in eerste instantie misschien niet zeggen. Ook de verhouding tussen followers (volgen jou) en following (volg jij) is van belang. Zo deel ik mensen op Twitter in drie categoriën in. Hieronder vind je mijn drie soorten mensen: de Twacho, de Tweut en de Tweep.

De Twacho
De Twitter macho is degene met veel followers, maar weinig following. Beter gezegd vindt de Twacho dat hij belangrijk genoeg is om gevolgd te worden, maar wil hij alleen maar mensen volgen die hij zelf interessant vindt. Bij Obama of Justin Bieber snappen we allemaal dat iedereen terugvolgen dan alsnog nietszeggend is, maar er zijn Twacho’s met 400+ followers en 8 following. Een kleine moeite om iedereen terug te volgen lijkt me…

De Tweut
Een Tweut is precies de tegenpool van de Twacho. Veel following, weinig followers. Eigenlijk heb ik wel sympathie voor Tweuts, maar alleen als dit redelijk in verhouding is. 20.000 following en 4 followers is 99% zeker een spamaccount. Als een Tweut na een aantal maanden ineens een Twacho is geworden, dan is dat een Twufter omdat hij een groot deel van zijn following heeft geünfollowed.

De Tweep
En dan hebben we natuurlijk nog de Tweep. Followers en following is gewoon in balans. Voordat een Tweep een Twacho wordt, moet je rekening houden met een marge van 20%. Als een Tweep 600 following heeft, en hij heeft 720 followers, dan is het nog geen Twacho. Twitter voor de grap eens 140 tekens vol met automerken en je hebt er het aantal genoemde merken in followers bij. Snap je wat ik bedoel?

Maar, maar…
Nu snap ik wel dat er nuances te maken zijn en dat je goede redenen kunt hebben voor je keuzes. Vooral de Twacho kan verantwoorden waarom hij deze verhouding heeft: ik kijk er niet eens naar joh; ik kan toch moeilijk al die mensen terug gaan volgen; ik volg alleen degenen die ik interessant vind. Hierbij wil ik je ervan bewust maken dat je zo – al dan niet onbewust - uitstraalt dat je je followers niet interessant vindt, maar voornamelijk jezelf.

De followers/following verhouding beïnvloed mijn (terug)volggedrag. Ben je een Twacho, dan zal ik je wel terugvolgen als je mij volgt, maar zal ik zelf niet de eerste stap zetten. Ben je een Tweut, dan heb je kans dat ik je uit mijzelf ga volgen of volg ik je terug als je mij volgt, tenzij je bio vol staat met: SEO, Headhunter, Social Media expert, Webdesign, bla, bla (die tip krijgen jullie er extragratis bij). Tweeps zijn neutraal, wat mij betreft de leukste mensen ;)

Schrijf mee aan Beroepscode Social Media

2011-11-11T14:25:00.001+01:00

De generale synode van de PKN aanvaarde vandaag een nieuwe beroepscode voor predikanten. Het voorstel van Gerben van Dijk om daarin ook een beroepscode voor gebruik van sociale media door predikanten op te nemen, haalde het niet. Er komt een studiecommissie die zich daarop gaat bezinnen.

Wij helpen deze (toekomstige) studiecommissie graag een handje, samen met de ‘online sympathisanten’ van Social Missie. Samen met jullie leveren we bruikbare input voor de (eventueel) te formuleren Beroepscode Social Media voor voorgangers. Deze bieden we aan het moderamen van de PKN-synode aan.

Welke handreikingen en/of regels moet deze 'Beroepscode Social Media voor voorgangers' volgens jou bevatten?

Geef het aan in de comment onder deze post;
Tweet het naar @SocialMissie;
Mail het naar Social Missie via het contactformulier.

Samen met aankomend PKN-predikant en fervent twitteraar en blogger Lennart Aangeenbrug formuleert Social Missie (naar verwachting eind volgende week) op basis van jullie input een voorzet voor de Beroepscode Social Media. Denk mee!

Ethiek op sociale media? 7 handreikingen

2011-11-07T14:43:00.003+01:00

Theologiestudente Els van der Vlist schreef recent voor haar studie een essay over ‘De ethiek van de voorganger en sociale media’. In deze post geeft Els op basis van haar essay zeven (!) handreikingen.

Vlak voor afronding van mijn essay verscheen de afstudeerscriptie van Mirte Martinus over twitterende dominees. Zij concludeert hierin o.a. dat er nog wordt gezocht naar een – wat je kunt noemen – ‘normen- en waardenkader’ voor Twitter-gebruik. Voorgangers gaan veelal ieder op een andere manier om met het medium, en kijken naar elkaar. Er blijkt behoefte te zijn aan een normenstelsel voor predikanten op Twitter, en breder: sociale media. Daarom een handvol handreikingen hiertoe.

Sociale media zorgen voor interactie en vormen een prettig middel voor alleen-werkers, weet ik uit eigen ervaring. Daarnaast geldt echter wel dat - al participeer je op persoonlijke titel - een voorganger altijd in zijn functie wordt aangezien. Hij heeft een zekere autoriteit. Daarom is het goed om te beseffen dat op wat je zegt ook de kerk die je vertegenwoordigt wordt beoordeeld, en soms ‘alle christenen’.

Het meeste is openbaar op sociale media, het blijft ook online bewaard. Mensen kunnen elkaar snel verkeerd begrijpen, een ruzie via internet is snel ontstaan en minder snel gesust. In 140 tekens is het moeilijk nuance aan te brengen, en komt een boodschap snel bot over. Denk daarom minstens altijd eventjes na voordat je tweet of online reageert.

Sociale media kunnen een verslavend effect hebben. Is het de behoefte aan nieuws, aan continu in contact blijven met de wereld, voortdurend aanwezig en bereikbaar willen zijn? Juist in de wereld van drukte en chaos heeft een christen behoefte aan rust, meditatie en stilte. Daarin mag en moet de voorganger een voorbeeldfunctie vervullen. Bovendien heeft juist een voorganger zelf ook die stilte nodig, omdat hij in een functie aan de ‘frontlinie’ in Gods koninkrijk staat.

Sociale media zijn heel nuttig voor ‘selfbranding’, jezelf in de markt zetten. Als geestelijk leider moet je er echter voor waken jezelf niet te veel groot te maken: was je eigenlijke taak niet om Jezus groot te maken?

Af en toe iets over privézaken twitteren of op Facebook en Hyves zetten maakt je deelname persoonlijk, maar er zijn grenzen. Dit geldt overigens ook voor de partner van de voorganger, als die actief is op sociale media. Als absoluut dieptepunt van teveel privézaken op straat gooien vind ik de tweet (waar gebeurd): 'Vandaag eerste bh’tje gekocht met (naam dochter)'.

Meld online geen ambtsgeheimen, geen privézaken en geen opmerkingen dat je baalt van je werk. Behandel anderen zoals je in het dagelijks leven ook zelf behandeld wilt worden. In 140 tekens kun je snel kwetsen; ga niet in op provocaties van een ander, ga niet schelden, blijf hoffelijk. Ruzies in de privésfeer los je ook in de privésfeer op, niet via internet!

Als voorganger heb je een belangrijke voorbeeldfunctie. Gemeenteleden die je online volgen zullen je leven toetsen aan wat je preekt of in gesprekken voorhoudt. Het is lastig voor hen als blijkt dat jij in je dagelijks leven helemaal niet naleeft wat je zelf preekt; je tweets geven een duidelijke boodschap over jezelf af. Als gemeenteleden bijvoorbeeld lezen dat je voortdurend met andere dingen dan gemeentewerk bezig bent, terwijl ze zelf op een pastoraal bezoek wachten, kan dat gaan wringen.

Heb je zelf een goede, aanvullende handreiking? Voeg deze vooral via een reactie toe aan deze post.

Help Social Missie aan een Webfish Award!

2011-11-03T19:48:00.001+01:00

Het (online) initiatief Social Missie dingt mee naar een Webfish Award 2011. De Webfish Awards worden jaarlijks uitgereikt aan de makers van de beste christelijke sites in Nederlands taalgebied.

Als 'makers' van Social Missie willen we natuurlijk graag een Webfish (we gaan voor de gouden ;-) in de wacht slepen. En daarbij kunnen jullie, sympathisanten en volgers van dit blog, helpen. Hoe? Door te stemmen op Social Missie op de site van Webfish Awards, en je waardering in een cijfer te geven.

Klik hier om je stem uit te brengen op Social Missie, en een cijfer (via de sterren) te geven.

Over enkele weken (24 november a.s.) zal bekend zijn of Social Missie een Webfish Award in de wacht heeft gesleept.

CHE gaat participeren in Social Missie

2011-11-02T09:00:00.001+01:00

De Christelijke Hogeschool Ede (CHE) gaat participeren in Social Missie, het afgelopen zomer gelanceerde initiatief dat voorgangers coacht bij de inzet van sociale media. Vanaf het voorjaar 2012 organiseren CHE Transfer en Social Missie workshopseries, speciaal gericht op voorgangers die sociale media (willen) gebruiken.

Voorgangers (predikanten, evangelisten, pastoraal werkers en ambtsdragers) leren in de workshops doelgericht en effectief te acteren op sociale media. Sociale media zijn voor hen steeds belangrijker om contact te krijgen en houden met bijvoorbeeld gemeenteleden, jeugd en collega’s. Maar hoe doe je dit? Hoe kan acteren op bijvoorbeeld Twitter, Facebook en LinkedIn werkelijk toegevoegde waarde hebben voor het werk van een predikant?

Serieuze communicatietools
De workshops zullen aan de CHE in Ede gegeven worden. Maarten Bakker, manager CHE Transfer Journalistiek & Communicatie: ‘Je ziet dat voorgangers in toenemende mate sociale media inzetten. Komende tijd zal dit nog een enorme vlucht nemen, verwachten we. Sociale media worden serieuze communicatietools voor voorgangers. Samen met Social Missie begeleiden wij met de workshops voorgangers in de aanpak ervan. De workshops zullen heel praktisch zijn, maar ook morele aspecten van het gebruik van sociale media krijgen de aandacht.’

Op dit moment biedt Social Missie al workshops aan voorgangers aan. Vanaf het voorjaar 2012 zullen de gezamenlijke workshops met de CHE daarbij komen. De workshops zijn geschikt voor zowel voorgangers die willen starten met social-mediagebruik, als voorgangers die al langer actief zijn op sociale media. Social Missie en CHE verwachten met de workshops een brede groep voorgangers uit reformatorische, gereformeerde en evangelische kerken te bereiken.

Aanmelden

Meer informatie over de Social Missie/CHE workshops volgt komende periode. Aanmelden voor de workshops kan alvast via het contactformulier. U wordt dan persoonlijk op de hoogte gehouden van de voortgang en aanpak.

Ideale netwerktool

2011-10-28T13:11:00.000+02:00

Afgelopen week was ik op een conferentie in Berlijn van City to City Europe, zeer inspirerend en voor de geïnteresseerden wijs ik graag op de verslagen in kranten (oa ND, RD) en bijvoorbeeld op deze tijdelijke conferentieblog van een groep uit Amsterdam. En voor allerlei boeiende quotes moet je natuurlijk even zoeken op de hashtag #ctce.

Maar daar gaat het me nu niet om, ook al is het best aan te raden om even te lezen. Nee, op zo'n conferentie merk je hoe belangrijk de pauzes en vrije momenten zijn, want dan spreek je met allerlei 'soortgenoten' uit heel Europa. En als je dan een goed gesprek hebt gehad, wil je graag in contact blijven met elkaar. Maar je weet hoe dat gaat, in het gunstigste geval heb je allebei een visitekaartje met mailadres en telefoonnummer. Zonder concrete vraag is de kans echter vrij klein dat je (intensief) het contact onderhoudt.

De oplossing? Twitter :-)
Het is zo makkelijk om in elk geval voor een tijdje elkaar te volgen en als de klik blijft, ontstaan er vanzelf gesprekken. En dat leidt (uit ervaring) vanzelf tot face-to-face afspraken. Simpel, maar doeltreffend.

Dus heb je ook last van leuke ontmoetingen tijdens conferenties die uitlopen op niets, zorg dan dat je gaat twitteren en indien nodig haal de ander over het ook te doen. Het werkt.

Houd je weblog levend: tips voor input

2011-10-23T21:19:00.002+02:00

Een gezond weblog moet regelmatige updates krijgen. Dat is belangrijk voor de geloofwaardigheid en vindbaarheid in de zoekmachine (SEO). De updates moeten passen binnen de thematiek van jouw blog. Waar kunnen die updates over gaan? Hieronder een paar ideeën die ik zelf gebruik. Doe er je voordeel mee!

Vertel een persoonlijk verhaal. Dat is het meest kwetsbare natuurlijk en meest persoonlijke ook. Maar als je eerlijk durft te zijn over persoonlijke zaken, kan je blog bijzonder krachtig zijn. Want een les die je zelf leert, heeft de meeste communicatiekracht. Zie bijvoorbeeld "Lessen uit India".
Beschrijf een historische gebeurtenis. Het lijkt op een persoonlijke les, maar gaat dan niet over iets wat je zelf meemaakt, maar over dingen die uit de geschiedenis duidelijk worden. Je kunt lessen trekken uit het verleden.
Bespreek een boek, een film of software. Het helpt anderen om te lezen wat jij ergens van vindt. Als het niets is, help je mensen om ergens geen tijd aan te besteden. Heb je geweldige boeken of films, dan inspireert het anderen. Zie bijvoorbeeld "Absolute aanrader: de tienerbijbel".
Geef je gedachten naar aanleiding van een filmpje of een foto. Soms zeggen beelden zoveel meer dan duizend woorden. Naar aanleiding van een filmpje kun je tot denken worden aangezet. Een korte uitleg waarom een foto of filmpje je tot nadenken hebben gezet inspireert anderen. Zie bijvoorbeeld "Wat nu als de kerk..."
Schrijf iets naar aanleiding van een quote. Dit is geen review van een boek, maar je kunt geen boek lezen zonder sommige zaken vast te houden in quotes. Ik verzamel quotes. Naar aanleiding van een quote kun je een persoonlijke gedachte uitwerken. Zie bijvoorbeeld "Verboden saai te preken", dat ik schreef naar aanleiding van een quote van Charles Swindoll.
Geef een lijst van hulpmiddelen. Lijstjes werken altijd wel handig. Je hebt zaken opgezocht die je helpen of waar je allang gebruik van maakt. Welke applicaties gebruik je, welke sites zijn behulpzaam, welke plug-ins zijn handig. Zie bijvoorbeeld "Mijn Chrome extensies" of het meer recente overzicht "Nederlandse Bijbelsites".
Geef een duidelijke uitleg over een specifiek thema. Hoe concreter je kunt zijn, hoe beter en effectiever. Zelf heb ik een serie over preken en preekkunst waar ik regelmatig kleine thema's uitpluk om hier wat concrete tips te geven. Zie bijvoorbeeld "Lichaamstaal en welke te voorkomen".

Nog wat extra tips staan op mijn eigen weblog, Creatov.nl. Zelf tips? Geef mij ze door.

‘Twitter is voor mij een platform’

2011-10-20T08:25:00.002+02:00

In onderstaande post reageert ds. Jos Douma op het gisteren op Social Missie gepubliceerde onderzoek naar twitterende predikanten.

Gisteren heb ik kennis gemaakt met de scriptie van godsdienstwetenschapper Mirte Martinus over ‘Twitterende dominees’. In de post ‘Dominees twitteren vooral met elkaar’ van Esther de Hek vind je al wat samenvattende opmerkingen die je wegwijs maken in het verhaal van Mirte. Die titel van de blogpost zette mij trouwens wat op het verkeerde been (wat niet de bedoeling van Social Missie zal zijn), namelijk dat het dus niet relevant is dat dominees twitteren; ze twitteren immers vooral met elkaar.

Sneue dominees

Het is een boeiende en zeer lezenswaardige scriptie geworden. Mij spreekt aan dat Mirte Martinus het thema zeer serieus neemt terwijl er nog best veel mensen rondlopen (en van zich laten horen) die het maar wat sneu vinden dat dominees twitteren. In de inleiding van de scriptie staat dit te lezen: “Ik wil met mijn onderzoek te laten zien dat religie, traditie, moderniteit en technologie altijd in beweging zijn en elkaar wederzijds beïnvloeden, in elkaar overvloeien en samensmelten.” Kijk, dat is interessant. Het gaat niet om dominees die ook zonodig moeten meehypen met zoiets als twitter, maar om de vraag hoe (even in mijn woorden nu) binnen de wereld van de christelijke kerk een nieuw medium als twitter toegevoegde waarde kan bieden. Dus voor iedereen die betrokken is bij de kerk, bij het internet en de sociale media is dit een must read.

Twitter is géén social network

Bij het doorlezen van de scriptie werd ik het meest getroffen door een collega die er blijk van geeft het echt heel erg slecht te vinden als er via een twitteraccount alleen maar informatie uitgezonden wordt. Bijvoorbeeld kerken die alleen maar melden wie er de komende zondag voorgaat. Nu trek ik me dat persoonlijk wel wat aan, want de facto gebruik ik zowel het kerkelijke account @Fonteinkerk als het inspirerende account @TijdmetJezus. Via de laatstgenoemde account geef ik vijf ker per week een zin door uit een korte meditatie die op dezelfde dag op www.tijdmetjezus.nl is te lezen. Het account heeft bijna 700 volgers en geen van hen neemt het me blijkbaar kwalijk dat ik alleen maar zend, niemand volg en ook niet reageer op @mentions.

Twitter valet usu

Ik wil hiermee een gedachte illustreren die minstens ook in beeld moet zijn als het gaat over twitteren. Er zijn namelijk twitterdeskundigen die heel hard roepen: twitter is géén social network! Twitter is hun ogen een nieuwsmedium en dus in wezen gaat het op twitter niet om relatie maar om informatie. Daar is natuurlijk ook wel weer wat op af te dingen, maar het helpt wel om te zien dat je geen algemene uitspraken kunt doen over wat wel en niet mag. Twitter valet usu: twitter ontleent zijn betekenis aan het gebruik dat we er van maken. Dus de simpele gedachte dat elke tweet een antwoord biedt op de vraag ‘wat ben ik nu aan het doen?’ is allang achterhaald en daarmee ook de sterke focus op de vraag hoeveel inkijk je mensen wilt geven in je privé-leven.

Twitter als verlengstuk van predikant zijn

Zelf heb ik overigens een heldere keuze gemaakt als het gaat om persoonlijk of beroepsmatig gebruik van twitter. Ik gebruik twitter beroepsmatig en laat mijn privéleven (gebeurtenissen in ons gezin bijvoorbeeld) vrijwel helemaal buiten beeld (op een keer een hashtag als #20jaargetrouwdvandaag na). Ik vind het echt drie keer niks als bijvoorbeeld kinderen van dominees figureren in de tweets van hun vader of moeder: gun je kinderen toch hun privacy.
Nu denk ik dat volgers mij best redelijk persoonlijk kunnen leren kennen via twitter en mijn weblog, maar aandacht voor het persoonlijke is niet hetzelfde als aandacht voor mijn/ons privéleven. Twitter maakt voor mij eerder deel uit van wat Michael Hyatt een ‘platform’ noemt: een plek op in deze wereld (zowel fysiek als virtueel) waar je informeert, deelt, communiceert over datgene wat je wezenlijk vindt en waarvoor jij warm loopt. Daarbij heeft twitter ook een heel belangrijke rol als het gaat om personal branding (een term die ik liever gebruik dan het door Mirte Martinus gekozen self branding).

Ideologisch twitteren

Daarmee zou ik in de drie soorten twitterende dominees te categoriseren zijn als de ‘ideologisch twitterende dominee’. Ik heb de indruk dat aan het woord ‘ideologisch’ een nogal negatieve geur kleeft, dus dat is wel jammer. Het gaat er denk ik om dat er iets is wat je passie heeft (in mijn geval: mensen bij Jezus brengen, en dat vooral door inspirerende teksten en gedachten) en waarover je wilt communiceren, zowel informerend als inspireren en reagerend. Ik mis bij de drie soorten de ‘netwerkende dominee’, want ik merk dat dit voor mij ook een heel belangrijke functie van twitteren is.

En nu de volgers

Voor vervolgonderzoek (waarvoor Mirte Martinus ook zelf een aantal suggesties doet aan het einde van haar scriptie) zou het interessant zijn om de gevonden drie types twitterende dominees nader te onderzoeken. Misschien moet de vraag iets preciezer worden gesteld: Welke functies heeft twitteren voor twitterende dominees én voor hun volgers? Want dat laatste is ook heel interessant. Het hele thema leiderschap komt in de scriptie niet voor, terwijl twitteren mijns inziens ook een manier is om vorm en inhoud te geven aan leiderschap. Een bekende uitspraak rond leiderschap is: een leider is iemand die volgers heeft. Dus in een vervolgstudie graag het woord aan de volgers!

Dominees twitteren vooral met elkaar

2011-10-19T13:18:00.000+02:00

Godsdienstwetenschapper Mirte Martinus deed onderzoek naar twitterende dominees. Onlangs studeerde ze af op het onderwerp. Het leverde een zeer lezenswaardige masterscriptie op, waaruit onder andere op te maken is dat twitterende dominees vooral met elkaar twitteren. Deze en nog een paar andere interessante issues uit het onderzoek zetten we op een rij. De scriptie is hier te lezen en eventueel te downloaden.

Waarom twitteren dominees?

Om zichtbaar te zijn voor de buitenwereld.
Om transparant te zijn voor gemeente/gemeenteleden.
Om ‘sociaal kapitaal’ te creëren door collegiaal contact.
Om het netwerk te verbreden.

Drie typen twitterende dominees

De ‘ideologisch twitterende’ dominee - Hij (en ook zij) ziet Twitter als een instrument om stem te zijn in de publieke ruimte. De ideologisch twitterende dominee is zowel bezig met zenden als ontvangen. Hij gelooft daarbij in de revolutionaire kracht van Twitter. Twitter zou een nieuwe vorm kunnen geven aan het ‘kerk zijn’ in de samenleving.
De ‘zichtbare dominee’ - Hij ziet Twitter als instrument om zijn werk zichtbaar te maken. Deze dominee is op zoek naar nieuwe manieren om de kerk toegankelijker en open te maken voor het grotere publiek. Hij zet Twitter dan ook in om mensen betrokken te houden bij de kerk.
De ‘missionaire dominee’ - Hij ziet Twitter als middel dat ingezet kan worden om te evangeliseren. Deze dominee zet Twitter in als communicatiemiddel; omdat Twitter er is, moet je het ook gebruiken. Twitter is een nieuw platform voor dezelfde missie.

Wat valt inmiddels op bij twitterende dominees?

Dat ze hun eigen online gemeenschap op Twitter hebben gevormd. Er is contact rondom een gezamenlijke interesse. Hierin vervullen ze hun eigen behoefte en creëren ze een online predikantenrol.
Dat ze samen op zoek zijn naar goede omgangsnormen op Twitter, inclusief een goede presentatie en branding voor predikanten online. Een deel van deze gedragscodes is onderdeel van algemene Twitter-etiquette, zoals oversharing (te veel twitteren) vermijden en mentions beantwoorden. Andere normen zijn specifiek voor dominees, bijvoorbeeld normen rondom het delen van informatie over het pastoraat.

Conclusies (onder andere):

Ondanks het ideaal Twitter in te zetten om grenzen tussen verschillende geloven en vakgebieden te doorbreken, hebben de predikanten momenteel het meeste contact met elkaar via Twitter.
Dit contact via Twitter biedt de dominees vooral sociaal kapitaal, oftewel een breder netwerk.
De deur die ze met Twitter openzetten is nu voornamelijk de deur naar hun werkkamer. Ze presenteren het werk van de dominee en komen zo in contact met het werk van andere dominees.
Twitterende dominees maken het protestantisme (weer) meer publiek. Het zijn onder meer twitterende voorgangers die proberen de kerk een nieuwe rol en vorm te geven in de samenleving. Op dit moment proberen zij hun krachten te bundelen om als protestanten stem te kunnen zijn in het publieke debat. Er is nog weinig zinnigs te zeggen over de vraag of dit ook gaat lukken.

Connect met iedereen, en behoud je aandacht!

2011-10-01T10:22:00.018+02:00

Is het misschien de paradox van de sociale media? Veel, heel veel interacties met anderen, heel veel anderen - maar zonder echte aandacht?

De volgende stelling is daarom de moeite van het overwegen waard:

Hoe meer digitalisering, hoe meer je aandacht moet hebben voor hoe 'aandacht' werkt.

Misschien is het slechts mijn ervaring, maar ik merk dat gebruik van sociale media niet bijdraagt aan, maar een bedreiging is voor focus en aandacht. Ik merk het sinds ik een smartphone gebruik: handig, overal de beschikbaarheid over Gmail, Twitter, Facebook, en LinkedIn. Ik merk het als ik thuis op mijn studeerkamer achter mijn computer zit - met steeds meer cloud-werken: Dropbox, Evernote, Google Calendar en sinds kort ook mijn eerste kennismaking met Google Docs.

Er zijn tal van manieren te vinden om een workflow te hebben waarin je vooral profiteert van het gemak dat digitalisering biedt. Maar je aandacht bij het werk houden, is er niet eenvoudiger op geworden. Dat is op zich niet erg, maar het maakt wel dat je er zelf voor moet zorgen dat je weet wat 'aandachtig werken' helpt of hindert.

Hoe aandacht werkt, laat de volgende mindmap goed zien:

Sociale media zijn overal en roepen om onze aandacht. Facebook en Hyves moet je bijhouden; te lang niet twitteren levert dan misschien wel nieuwe volgers op en houdt je nederig, maar ook je volgers willen wel weer eens wat terughoren; en tussendoor moet je nieuwe contacten op LinkedIn verwelkomen. Alles tegelijk en door elkaar.

Aandacht heeft te maken met wat in het klooser 'stabilitas' heet: niet weglopen, maar commitment opbrengen en vasthouden. In 'Een levensregel voor beginners' schrijft Wil Derkse:

de dingen gedijen bij onze aandacht - en wij gedijen dan tegelijk zelf ook beter

Dus: onze tweets gedijen beter als we ze met aandacht schrijven, de conversaties in de sociale media zullen verbeteren als we er meer aandacht in stoppen, en het echte leven zal gedijen als we onze aandacht wat minder verdelen.

Over Frapperen.nl en Ik-wil-dood.nl

2011-09-30T12:42:00.000+02:00

Ging men vroeger met medische vragen direct naar de dokter, tegenwoordig kijken veel mensen eerst eens rond op internet. Hetzelfde geldt voor diverse andere vragen en problemen, of het nu over kinderen of wasmachines gaat, of over God en geloven. Social media zijn voor veel mensen een zelfhelpdesk geworden.

Deze ontwikkeling biedt kansen. Er zijn al diverse missionaire initiatieven op ingesprongen. Ik bespreek er een paar:

Frapperen.nl
Het doel van Frapperen is ‘mensen te motiveren en te stimuleren om de liefde van Jezus zichtbaar te laten zijn in hun eigen leven’. In feite is het een database met praktische tips en ideeën voor evangelisatie in je eigen omgeving. Zo vormen ze een zelfhelpdesk voor mensen die iets aan evangelisatie willen doen. Behoort Frapperen.nl tot de social media? Gedeeltelijk wel! Je kunt namelijk zelf ook ideeën toevoegen en reageren. Daarmee is het crowdsourcing.

VraagaanGod.nl
Vraag aan God is een evangelisatieproject van De Levende Steen. Een plaatselijke gemeente in Gouda. Mensen die met (geloofs)vragen zitten, kunnen ze hier kwijt. Via Google (zoekopdrachten en advertenties) komen mensen op de site terecht. Een team van medewerkers beantwoord de vragen. In de antwoorden wordt duidelijk aangegeven dat ze niet voor God willen spelen, maar antwoord geven vanuit de Bijbel. Zo proberen ze zowel gelovigen als ongelovigen een stap verder te helpen.

Ik-wil-dood.nl
Stichting Agapè heeft diverse sites waar mensen laagdrempelig met het Evangelie in aanraking komen. Een van de indrukwekkendste vind ik zelf Ik-wil-dood.nl. Vooral omdat deze site een antwoord geeft op een ernstige vorm van internet als zelfhelpdesk. Elke dag tikken namelijk duizenden Nederlanders de zin ‘ik wil dood’ in bij Google. Zo reiken ze mensen met zelfmoordgedachten andere oplossingen aan.

Helpdeskmedewerkers gezocht
Het internet is vol van mensen met vragen. Denk alleen al aan de hashtags #durftevragen en #dtv. Je hebt zojuist wat inspirerende initiatieven gelezen. Ga nu eens na welke antwoorden jij voor anderen hebt. Durf je de vraagstellers op te zoeken?

P.S. Wil je in gesprek met de initiatiefnemers? Stel ze zelf eens een vraag via @frapperen, @vraagaangod en @agapenederland.

'Nu brainstorm je via Twitter'

2011-09-23T14:14:00.004+02:00

Via onder meer Twitter en LinkedIn stelde dr. A (Jos) de Kock deze zomer het themanummer samen van het tijdschrift Handelingen, waarvan hij redactielid is. Hij zette sociale media in om onderwerpen én auteurs te vinden. Grote vraag: was dit online experiment succesvol? “Nu brainstorm je via Twitter en LinkedIn”.

Hoe zette u sociale media in bij de samenstelling van een nieuw nummer van Handelingen?
“In de redactie ontstond het idee een themanummer te maken over ‘ kerk en social media’. Aan een themanummer moet een scherpe vraagstelling ten grondslag liggen. Ik koos ervoor om via Twitter ideeën te verzamelen over zo’n vraagstelling. Hetzelfde heb ik gedaan via mijn netwerk op LinkedIn. Dit deed ik kort voor de zomervakantie en kort na de zomervakantie. Daarnaast heb ik deze brainstorm ook gedaan via de e-mail en - gewoon offline - door gesprekjes met mijn directe collega’s aan de PThU. Alles bij elkaar leidde dit tot een vraagstelling, deelvragen en een concrete opzet voor het themanummer.”

Hoe kwam u op het idee sociale media in te zetten?
“Heel eenvoudig eigenlijk. Je gaat een themanummer maken over social media. Die moet je dan ook maar vanaf het allereerste begin gebruiken bij het maken van dat nummer, dacht ik. Het grappige is namelijk dat de communicatie via een papieren tijdschrift als bijvoorbeeld ‘Handelingen’, veel trager is dan de communicatie via social media. Beide manieren van communiceren komen nu bij het maken van het themanummer bij elkaar. Dat is ook boeiend om te ervaren.”

En, wat is de oogst?
“Ik heb een vraagstelling met een aantal deelvragen kunnen definiëren. Ook heb ik een inhoudsopgave met mogelijke auteurs voor de artikelen opgesteld. Dit kon op voldoende enthousiasme van de redactie rekenen. Op onderdelen ga ik naar aanleiding van de redactievergadering nog zaken aanscherpen. Dan ga ik auteurs aanzoeken en breekt een nieuwe fase in het wordingsproces aan. Ik sluit niet uit dat ik dan opnieuw social media inzet om input te genereren voor de afzonderlijke hoofdstukken in het themanummer.”

Heeft de inzet van sociale media een ander ‘type’ auteur en/of onderwerpen opgeleverd, denkt u?
“Dat vind ik moeilijk te beoordelen. Volgens mij is het vooral zo dat de wijze waarop je een brainstorm inricht anders is geweest. Want tot nu toe was dat het vooral: een brainstorm via social media. Nu brainstorm je via Twitter en LinkedIn en combineert dat met de uitkomsten van e-mailcontact en wandelganggesprekjes met collega´s. Vervolgens spiegel je de uitkomst in een redactievergadering.

Voorheen zou je wat meer en intensiever overleg gehad hebben met directe collega´s en een groepje vakgenoten, die je telefonisch of bij bepaalde ontmoetingen zou hebben geraadpleegd. De opzet van het themanummer was daarmee misschien niet veel anders geworden, maar de interesse voor het themanummer is nu al veel eerder bij een grotere groep mensen gewekt. Dat is dus wel een duidelijk verschil.”

Bieden sociale media theologen/voorgangers kansen, gelooft u?
“Ja, ze bieden kansen. Het is een nieuwe manier om present te zijn in debatten en input te krijgen voor je eigen werkzaamheden. Maar ze bieden niet alleen kansen, ze kunnen ook erg afleiden. Dat is de andere kant van dit medium. Dat zul je dus zelf goed moeten managen.
En: een mens is meer dan zijn tweet. Aan de ene kant zie je via social media kanten van een mens die je zonder niet zo snel zou hebben ontdekt. De andere kant is ook waar: je ziet in een tweet ook heel veel van een mens niet. In dit opzicht relativeer ik social media wel.”

Social media en nederigheid

2011-09-16T13:35:00.000+02:00

Op het eerste gezicht zou meedoen in social media een hoogmoedig gebeuren kunnen lijken. Je deelt wat voor interessants je nu weer gedaan of beleefd hebt. Je hebt 'volgers' - en wordt het niet snel een competitie om volgeraantallen? Passen sociale media wel een christelijke levensstijl en daarbij behorende nederigheid?

Juist je followers houden je nederig. Niet alleen door hun reacties, maar vooral door hun stemmen met de voeten. Natuurlijk moet je je niet te veel met aantallen followers bezighouden, maar ik heb wél de indruk dat de meeste er bij komen wanneer ik niet twitter. Laat dat even op je inwerken. Ze komen als ik zwijg, maar zodra ik mijn toetsenbord beroer, vluchten ze al dan niet gillend weg. Telkens als je écht een standpunt inneemt, vervreemd je ook weer mensen van je. Maar zeg je even niks, dan weet men je te vinden. OK, als je helemaal nooit twittert, werkt het zo natuurlijk weer niet.

Ga niet jezelf promoten. Helaas gebeurt dat nog steeds. Mensen die enkel dingen twitteren waardoor het ontzag voor hen wel enorm moet toenemen: 'weer een boek geschreven', 'weer 80 km hard gelopen'. Of neem die mensen die elke tweet die ook maar een beetje complimenteus is retweeten. Persoonlijk retweet ik liever snoeiharde kritiek die mensen op mij hebben, zodat ieder kan zien hoe bescheiden ik wel ben... ;-)

Zelfrelativering, aka humor. Neem jezelf niet altijd al te serieus. Je bent ook maar een mens, toch? En nu maar niet proberen krampachtig menselijk te doen naar de mensen toe. Misschien is het een aardig begin om ook echt reageren op de tweets van een ander. Maar niet vanuit de stille hoop dat ze dan allemaal weer op jou gaan reageren...

Hoe ontwijken jullie Narcissus? Benieuwd naar jullie gedachten!