Sociologija

Sadržaj

2012-06-04T19:05:00.000+02:00

Globalizacija

2012-06-04T18:25:00.002+02:00

Globalizacija može biti definisana kao intenzifikacija društvenih odnosa koji povezuju udaljena Mesta na način das u lokalni dogadjaji oblikovani dogoađajima koji su se odigrali hiljadama kilometrima daleko i obrnuto. Uže tumačenje koje globalizaciju predstavlja kao širenje zapadne kulture na planetarnom nivou. Afemizam je značajan lokalno u stvaranju globalnog konteksta posebno izražena isticanjem značaja pojedinca. Concept globalnog civilnog društva naglašava značaj građanskih inicijativa koje se povezuju na svetskom nivou s celjem da nateraju države i korporacije na ponašanje koje bi bilo više u skladu s interesima pojedinaca. Mada ne raspolažu ni ekonomskom ni vojnim silom ove inicijative računaju na simboličnu moć koja se ispoljava preko uticaja javnog mnjenja. U pogledu ekonomske sigurnosti globalnost ističu da ekonomska efikasnost koju podstiče globalizacija doprinosi pojavi sve više radnih mesta i robe po sve nižim cenama. Dok protivnici globalizacije ističu da globalni naziva kapitalizam, pogoduje pojava finansijskih kriza, a pritom i konkurencija dovodi do deindustrijalizacije i povećanju stope nezaposlenosti. U pogledu demokratizacije društvenog odnosa zagovornici globalizacije ističu da ona afirmiše javnu svest i proširuje mogućnost debate o javnim poslovima od kojih zavise sudbine običnih ljudi. To se potkrepljuje mišljenjem liberalne demokratije i ljudskih prava. S druge strane međutim ističe se da država nikad nije bila demokratska, a da je globalizacija samo doprinela da se još više suzi njen demokratski potencijal. Najzad dok protivnici globalizacije smatraju da ona potkopava indentitet ukorenjen u lokalnim kulturama i void kulturnom imperijalizmu zapada. Njeni zagovornici ukazuju da razvoj komunikacija obogaćuje kulturni pluralizam i void boljem razumevanju među ljudima kao osnova za stvaranje humane svetske zajednice. Potpuno suprotan stav imaju autori koji se zalažu za deglobalizaciju što podrazumeva povratak na predglobalno stanje. Međutim nisus vi koji ukazuju na negativne posledice globalizacije nužno njeni protivnici, naprotiv većina onih koji se potire globalizaciji zalažu se zapravo za jednu drugu globalizaciju. Reformisti se zalažu za upravljanje globalizacijom putem javne politike. Transfornacionalisti se zalažu za razvijanje strategija koje bi globalizaciju postavile na nove temelje različite od onih na kojima sada počiva. Reformisti se dakle slažu u kritici neoliberalne globalizacije koja ugrožava culture, ekološke, ekonomske, političke i psihološke temelje čovečanstva ali s druge strane smatraju da je rešenje ovih problema u više globalizacije koja bi bila bazirana na netržišnim principima, drugim rečima oni se zalažu za kapitalizam sa ljudskim likom koji može doprineti ekonomsku efikasnost al ii pravednoj raspodeli dobara. Ključne mere u tom pogledu predstavljaju institucionalne i zakonske promene. Transfornacionalisti se takođe zalažu za globalni svet ali smatraju da promena zakona i institucija nije dovoljna već je neophodna promena struktura odnosa na kojima počiva globalizacija u tom smislu ističe se ideja globalnog socijalizma kao nove socijalne uticaje različite od modela koji je postojao u društvu realnog socijalizma.

Ekologija

2012-05-23T17:56:00.002+02:00

Danas se sve češće suočavamo sa razlilčitim vrstama proizvedenih rizika koje je stvorio uticaj naših sopstvenih znanja tehnologije na svet prirode. Reč je o ekološkim rizicima i rizicima po zdravlje. Napori da se spase životna sredina zahtevaju kako društvenu tako i tehnilošku promenu. Resursi planete zemlje nedovoljni su da bi svi ljudi mogli da imaju kvalitet života karakterističan za bogato razvijeno društvo. Ekološka pitanja se ne odnose samo na to kako se na najbolji način suočiti sa posledicama štete po životnu sredinu već na samim načinom življenja u okviru industrijalizovanih društava. Sve veća potrošnja kao odraz privrednog razvoja dovodi do uništavanja resursa životne sredine i do povećanja globalnih nejednakosti. Potrošnja energije i sirovina je veoma neravnomerno. Daleko je veća na zapadu nego u drugim delovima sveta. Malo šta od prorodnog sveta nije dotakla ljudska ruka u vidu urbanizacije, industrijske proizvodnje i izgađivanja velikih prirodnih projekata, izgradnju brane i sl. utiču na prirodnu sredinu, a ukupan ishod takvih procesa jeste široko uništavanje životne sredine. Postoje dve vrste zagađivanja vazduha: spoljašnje (industrijsko zagađivanje, izduvni gasovi automobila) i unutrašnje (sagorevanje u domaćinstvima). Zagađenje vode prouzrukovano je otrovnim hemikalijama i mineralima, pesticidima ili neadekvatnim rešenjima sistema kanalizacije. Globalno zagrevanje je proces postepenog povećavanja prosečne temperature Zemlje usled promene hemijskog sastava atmosvere. Ona je takođe proizvedeni rizik jer gasovi koji se gomilaju i menjaju atmosveru u velikoj meri su prosledica ljudske aktivnosti. Možemo zaključiti da je svet u kome živimo i naseljeniji i bogatiji nego ranije, a opet kao da nad njim lebdi ekonomska katastrofa. U današnje vreme postoji mogućnost kontrolisanja sudbine i oblikovanja života za bolju budućnost. Tu se misli na pojmove eko-efikasnosti i ekonomske modernizacije. Eko-efikasnost se odnosi na tehnologije koje obezbeđuju privredni rast uz minimalno ugrožavanje životne sredine. Ekonomska modernizacija je verovanje da se industrijski razvoj i ekonomska zaštita međusobno ne isključuju.

Društvo i prostor

2012-05-23T15:50:00.001+02:00

Grad kao jedna prostrana zajdenica predstavlja difernciranu celinu stanovništva, aktivnosti i institucija koncentrisanih na istom prostoru, gradski život znači koncentraciju u raznovrsnost, koegzistenciju ljudi različitog porekla i načina života, distancu i prisnost, probleme i mogućnost. Postoji tesna povezanost između preobražaja globalnih društva i gradova s druge strane. Ako se osvrnemo na evropsku istoriu, možemo razlikovati tri tipa društva: agrarno, industrijsko i informaciono.

Agrarnom ili seljačkom društvu odgovara varoš (prvobitni grad). On je predstavljao ostrvo u dominantnom seoskom okruženju. Idealno tipski posmatrano seljačko društvo ima sledeće karakteristike:

Ekonomički sistem je uređen po logici privredne samodovoljnosti i ne razlikuje proizvodnju i potrošnju.
Isprepletenost porodice i preduzeća daje centralnu ulogu kućnog domaćinstva.
Tradicija upravlja svim ljudskim postupcima.
Pošto je uključena u globalno društvo lokalna zajdenica uživa relativnu autonomiju u odnosu na to društvo.

Za industrijsko društvo je karakteristična forma industrijskog grada koji zadržava samo nekoliko crta varoši. On je znatno veći od varoši, ima više funkcija a njegova struktura poprima strukturu industrijskog društva koja se rađa. Industrijski grad je obeležen veoma uočljivim demografskim, ekonomskim i drugim rastom koji ide u korak sa veoma značajnim begom od sela(ruralni egzobus).

Informaciono društvo se karakteriše metropoli zajdenicom. Ovo društvo se zove još i postindustrijsko ili rizično društvo. Demografski rast i društveni preobražaj koji protive ovo društvo doprinose rađanju urbanog poretka čime se kida veza sa industrijskim gradom. Početkom 21.veka čovečanstvo prvi put u svojoj istoriji ima veći broj gradskog nego seoskog stanovništva. U socioprostornom smislu metropola (svetski grad) sasvim je drugi tip grada u odnosu na varoš i industrijske gradove.

Geto u širem smislu označava gradski kvart u kojem je prinudno ili po sopstvenom izboru koncentrisanom jedna etnička ili religijozna grupa. Tokom srednjeg veka jevreji su u evropskim gradovima živeli uglavnom slobodno ali vlasti Francuske i Engleske su ih proterali u 13.veku. U Španiji progoni jevreja počinju u 16.veku. U istom periodu u germanskim i slovenskim naseljima stavovi prema Jevrejima bili su pomirljiviji i vlasti su im dopuštale više slobode u svakodnevnom životu. Kasnije, a naročito sa Napoleonovim zakonodavstvom mnogo geta su porušena i tako iščezla iz gradova zapadne Evrope. Geta su se duže održala u istočnoj evropi, ali su tragično završila u rasističkim pogromima za vreme nacizma. Jevrejska geta su postojala i u srednjoj africi i u bliskom istoku. Danas se geta misle na svaku socijalnu segregaciju (odvajanje) koja ima prostornu podlogu za svaku podlogu urbane koncentracije manjinskog stanovništva.

Slam (prigradsko naselje) označava gustonaseljeni urbani lokalitet obeležen prenatrpanošću, sambenom bedom, siromaštvom i socijalnom dezorganizacijom. Pojam slam ima dvojno određenje: urbanističko (fizičko) i sociološko. Fizička dimenzija slama preoblađuje u zvaničnoj definiciji nehigijenskog naselja, međutim nehigijensko naselje nije samo fizička, već i socijalna činjenica jer skoro uvek postoji veza između degradivnog i stanovnog života, otuda adekvatna definicija slama treba da sadrži i društvenu i prostornu dimenziju te pojave. Slam je dakle stambena četvrt koja fizički, društveno i psihički negativno utiče na zdravlje, ponašanje i osećanja njegovih života.

Maloletnička delikvencija

2012-05-22T22:02:00.001+02:00

Kriminalitet predstavlja ukupnost svih krivnih dela izvršenih na datom prostoru i u određeno vreme. Osnovni oblik reagovanja na ovakva dela je kažnjavanje. Među brojnim kriminalcima koj se vezuju za pojavu kriminaliteta pominju se pol, uzrast, rasni činioci, bolesti zavisnosti i prostitucija. Uobičajeno je da se u cilju izbegavanja žigosanja mladih učinilaca krivičnih dela izraz zločinac zameni terminom maloletnički delikvent iako vrše ista dela koja se kada je punoletno lice označavaju kao zločin. Veliki deo kriminaliteta je povezan sa bolestima zavisnosti. Najčešća podela je:

Imovinski kriminalitet: krađa, prevara, vandalizam.
Nasilnički kriminalitet koji izaziva najveću pažnju i strah građana: razbojništvo i zločini mržnje.
Politički kriminalitet spadaju dela koja se vrše iz ideoloških razloga i najčešće se pod njima podrazumeva izdaja i veleizdaja (iznutra se pokušava na protivzakonit način promeniti politički poredak), zavera za ubistvo vladara, oružana pobuna...
Saobraćajni kriminalitet obuhvata dela kojima se zbog kršenja propisa u saobraćaju izaziva smrt ljudi ili izaziva šteta.

Iskustva brojnih zemalja su pokazala da pojedinci uglavnom ne odstupaju od vršenja krivičnih dela zbog straha od kažnjavanja, već zbog moralnog osećaja da čine loše, ali i zbog bojaznosti od odbacivanja u zajednici u kojoj žive ili lišavanja profesionalnog statusa.

Narkomanija

2012-05-22T21:48:00.006+02:00

Droge su materije prirodnog ili sintetičkog porekla koje kada se unesu u organizam menjaju psihičke funkcije (osećanja, svest) i izazivaju zavisnost. Narkomanija nastaje kao posledica učestanog korišćenja psihoaktivnih supstanci što za posledicu ima psihofizička i socijalna propadanja i izaziva psihološku ili fizičku zavisnost. Psihička zavisnost se sastoji u adaptaciji organizma na drogue, a fizička u potrebi da se povremeno ili stalno uzima droga kako bi se postiglo osećanje zadovoljstva ili izbegla neprijatnost. Droge po dejstvu mogu se podeleiti na:

Sedative: morfijum, heroin, alkohol, sredstva za spavanje.
Stimulanse: kokain, hašiš, marihuana.
Halucionogene droge: meskalin, psiholaciobin.

Alkoholizam

2012-05-22T21:48:00.005+02:00

Upotreba alkohola je jedan od najraširenijih običaja danas, međutim to je jedna od najtežih psiholoških bolesti. O štetnosti alkohola još stari grci su bili svesni ali tek u 19.veku jedan američki lekar je alkoholizam definisao kao bolest. U Sparti onima koji su preterivali u alkoholu sečene su im noge. U kini je sečena vinova loza jer je bila izvor alkohola. Savremeno društvo je dosta blagonaklono prema upotrebi alkohola, čak ga i stimuliše u pojedinim situacijama. Međutim svaka upotreba alkohola nije alkoholizam. Treba razlikovati društveno dozvoljenu upotrebu alkohola i alkoholizam. Ta društveno dozvoljena upotreba alkohola predstavlja korišćenje alkohola u prirodne svrhe i povremeno, ali količina alkohola nije presudna u razvrstavanju u društveno dozvoljenu upotrebu alkohola ili alkoholizam, već okolina. Upotreba alkohola dovodi do društveno negativnih pojava u porodici i na javnom mestu, onda se to kvalifikuje kao alkoholizam. Nakon upotrebe alkohola kod svakog čoveka slabi koncentracija, pojačava se amnezija, smanjuje se tolerancija.

Uzroci koji su najčešći za alkoholizam:

Lični razlozi.
Porodica i odnosi u njoj.
Šira društvena zajednica.
Školsko okruženje.
Vršnjačko okruženje.

Posledice:

Smanjenje fizičke i socijalno-ekonomske moći.
Nazadovanje na profesionalnom planu.
Nesređeni porodični odnosi.
Veća mogućnost za izvršavanje krivičnih dela, posebno se odnosi na seskualne delikte i na ubistva bez predomišljenja.

Porodica

2012-05-22T21:48:00.004+02:00

Brak i porodica su istovremeno društvena zajednica i društvena institucija. Kao društvena zajednica brak je zajednica muškaraca i žene zasnovana na određenim dužnostima. Za brak i porodicu su karakteristični slični uslovi zajedničkog života, određeni sistem organizacije braka i porodice i tesna poveanost pripadnika braka i porodice. Porodica je pak krvna srodnička zajednica muškaraca, žene i njihove rođene ili adoptirane dece. Brak i porodica su istovremeno i društvene institucije zato što se u njima na relativno trajan način obavljaju određene društvene funkcije i zadovoljavaju određeni društveni ciljevi, a kao institucija brak i porodica su uređeni pravnim, moralnim i običajnim normama. Osnovne funkcije su:

Reproduktivna funkcija koja se ogleda u obnavljanju ljudske vrste.
Funkcija zadovoljavanja polnih nagona supružnika koja može ali ne mora biti reproduktivne funkcije.
Ekonomska funkcija koja se ogleda u organizovanom prikupljanju i trošenju materijalnih dobara.
Funkcija pružanja zaštite ogleda se u pomoći i zaštiti ostarelih i iznemoglih pripadnika braka ili porodice.
Emocionalna funkcija ogleda se u razvijanju emocija (ljubavi ali i ljubomore i drugih emocija).
Vaspitno-obrazovna funkcija ogleda se u vaspitnom podizanju potomstva u porodici.
Socijalizotarska funkcija ogleda se u pripremanju dece za društveni život.

Brak i porodica u istoriji, posebno u praistoriji vrlo malo liče na brak i porodicu danas. U početku postojao je promiskuitet (polno opštenje svih sa svima) stanje neizdiferenciranih polnih odnosa pri čemu je incest (rodoskrnavljenje, stupanje u brak bliskih krvnih srodnika) bio svakodnevna pojava. Prvi tabu u polnim odnosima je bila zabrana polnih odnosa neđu pripadnicima različitih generacija (roditelja i dece) tako nastaje grupni brak krvnog srodstva koji je po karakteru bio endogamni. Vremenom je uočeno da je potomstvo nesrodnika otpornije od potomstva srodnika pa je usledio novi tabu, zabrana polnih odnosa među pripadnicima iste generacije koji su bili bliski krvni srodnici i po bočnoj liniji pa pošto je to pio period matrijahata (prevlasti žene) onda su muškarci u potrazi za ženama odlazili u druge rodove i tamo su bili muževi svim ženama. To je i daljle bio grupan brak, ali sada je to egzogamni brak a porodica se zvala punalua (bliski drug, ortak). To su bili muževi istih žena. Do incesta se idalje dolazilo, ali sada iz neznanja jer su polne odnose stupali bliski krvni srodnici koji to nisu znali. Potomstvo se računalo po majci i to ne samo zato što je bio period matrijahata, već zato što se otac često puta nije znao. Sa daljim razvojem proizvodnih snaga društva razvijao se i brak, porodica. Novi, savršeniji oblik grupnog braka bio je sindijazmička (brak i porodica parova), muškarci su među svim ženama birali sebi jednu koja je imala status miljenice kao što su i žene birale jednog sa statusom miljenika i tako je nastajala jedna lako raskidiva zajednica muškaraca, žene i njihovog potomstva. Krajem prvobitne ljudske zajednice javljaju se i prelazni oblici od grupnog ka monogamnom obliku, porodica. Prelazni oblici su oblici poligamije: poligimija i poliandrija. Prelazni oblici su još levirat i sororat. Levirat je običaj, često i obaveza žene da se posle eventualne smrti muža uda za njegovog brata. Sororat običak muškaraca da se posle eventualne smrti žene oženi njenom sestrom. Ovo nisu bili besmisleni običaji. Cilj je bio da se malo imovine koju su stekli živeći zajedno muškarac, žena i potomstvo zadrži u krugu bliskih krvnih rodova.

Monogamni brak (jednog muškarca i jedne žene) nastaje sa robovlasničkim društvom iz težnje da se imovina ostavi baš svome potomstvu a ne nekom drugom.

Karakteristike:

Potpuno isključenje incesta.
Zakonitost – odnosi su uređeni zakonom.
Patrijahalnost sve do današnjih dana (prestaje dominacija žene, počinje dominacija muškaraca).

To patrihahalni monogamni brak i porodica ima neko klasno-ekonomska obeležja:

Patrijahalni brak se ne sklapa iz ljubavi već iz težnje za uvećavanje bogatstva, zbog toga su muškarci ljubav tražili na drugoj strani, van braka.
Ekonomska i svaka druga zavisnost žene od muškaraca.
Neučestvovanje žene u javnom i političkom životu.

U savremenim uslovima patrijahalna porodica sve više ustupa mesto demokratskoj porodici čije su karakteristike:

Ravnopravnost muškaraca i žene.
Dohodak se stiče van porodice, najčešće potiče it radnog odnosa.
Prihodi najčešće ne mogu da pokriju rashode pa se zato izlaz traži u kreditima.

Porodica u savremenim uslovima pored tih demokratskih odnosa karakteriše se i atomiziranjem. Međutim pored ovih progresivnih tendencija, javljaju se i negativne tendencije, patologija porodice, a patološke pojave su one koje odstupaju od društveno usvojenih normi ponašanja. Oblik patologije porodice je dezorganizacija porodice, a osnovni oblici su nesređena, nesrećna porodica i nepotpuna porodica. Nesrećna porodica je porodica punog sastava ali sa bitnim ugroženim porodičnim odnosima, karakteriše svađa, ljubomora, pa i tuča. Deca iz takvih porodica trpe najčešće posledice, deca su loši đaci, ispoljavaju asocijalno ponašanje a sve to ide do maloletničke delikvencije.

Nepotpuna porodica je porodica kojoj trajno fali jedan ili oba roditelja. Porodica bez dece nije nepotpuna, nego krnja porodica. Nepotpuna porodica ne može da obavlja sve svoje funkcije pa su i ovde vaspitni problemi dece veoma izraženi, ali i ekonomski i drugi problemi. Najčešći razlozi za nepotpunost su razvod i vanbračno rođenje, pa su i osnovni oblici nepotpune porodice: porodica posle razvoda braka i vanbračna porodica. Razvod braka je patološka pojava po pravilu kad se razvodi brak sa decom. Nije patološka kada se time omogućava normalan i slobodan život jednom od supružnika. Porodice posle razvoda braka su u većini dosta ugrožene u obavljanju svojih funkcija jer jedan od supružnika često izbegava alimentaciju. Vanbračna porodica nastaje vanbračnim rođenjem. Po zakonu su statusi vanbračne dece izjednačeni, ali u praksi nije tako. Najteži položaj je status nahočadi ( nađena deca ). Patologija porodice bez obzira od vida dovodi do dezorganizaciju ličnosti po društvenom, psihološkom i socijalnom planu da bi ta dezorganizacija ličnosti vodila novim dezorganizacijom porodice.

Ideologija

2012-05-22T21:48:00.003+02:00

Pojedinac pripada razlicitim grupama koji mu prenose svoje vrednosti i utiču na prihvatanje grupnih interesa kao njegovih sopstvenih. Ideologija je manje ili vise skladan sistem ideja koji se obrazuju vrednosti i pravdaju interesi određenih društvenih slojeva ali i etničkih zajednica, nacija i imperija kao opštedruštveni interesi celog čovečanstva. Potrebno je razlikovati totalne od partikularne ideologije. Prve se odnosi na celokupnu svest neke istorijske epohe ili vladajuće klase dok se drugi ograničava na određene ideje. Osnovne ideologije su konzervativizam, liberalizam i socijalizam.

Konzervativizam je ideologija koja smatra da je neophodna hierarhijska organizacija društva i zalaže se za očuvanje postojeće društvene hiararhije, posebno naglašavajući potrebu pokoravanja autoritetima jer samo oni mogu sačuvati pojedinca od nesavršenosti ljudske prirode. Treba razlikovati konzervativce od reakcionara jer prvi žele očuvati postojeće društvo dok reakcionari u dubokoj prošlosti nalaze ideje društvenog uređenja. Po pravilu što je tačka prošlosti u kojem se nalazi uzorak organizacije društva udaljenija to je ideologija reakcionarna.

Liberalizam se zalaže za ostvarenje što veće slobode pojedinaca u društvu. Ključne vrednosti: sloboda, pojedinac, razum, trpeljivost, raznovrsnost. Posedovanje svojinom smatra se neophodan uslov slobode. Država treba da služi pojedincu a ne pojedinac njoj, otuda zalaganje za ustavom ograničenje vlasti jer ustav štiti prava čoveka.

Socijalizam je ideologija koja zastupa ideje jednakosti i solidarnosti u organizovanju društva. Jednakost i društvena pravda osnovne su vrednosti za koje se zalaže društvena socijalnost. Razlike između socijalistima ogledaju se u odnosu na poželjnu ulogu države. Komunisti žele jaku državu u prvoj sociološkoj fazi i njeno odumiranje kada nestanu neprijatelji socijalizma. Social-demokrati pak žele jaku državu pojedinaca i društvenih grupa trudeći se da pomognu onima kojima je pomoć neophodna. Anarhisti pak žele uništenje države kako bi se pojedinci mogli organizovati i delovati. Fašizam je reakcionarna ideologija koju odlikuju krajnji nacionalizam i rasizam kao i odanost starog hiararhijskog autoritarnog porekla. Neprijatelji su im liberali, jevreji, crnci… klasični fašisti su negovali ideju korporatizma i militarizma. Danas su naslednici fašizma krajnji desničari koji su napustili korporatizam i nošenje uniformi ali ne i druge pomenute odlike pre svega odanost rasističkim i krajnje nacionalističkim sadržajima, izraženim autoritarnost, antiglobalizam i islamofobija karakterišu danas krajnje desničare u Evropi i SAD.

Narod i nacija

2012-05-22T21:48:00.002+02:00

Etničke zajednice su zajednice ljudi koje povezuje jezik, kultura, običaj, etnička srodnost i sl. Postoje različiti oblici etničkih zajednica i obično se one dele na primitivne ili nerazvijene i razvijene etničke zajednice. U nerazvijene etničke zajednice spadaju horda, rod, bratstvo, pleme i savez plemena.
Osnovna karakteristika nerazvijenih formi etničkih zajdnica jeste krvno srodstvo pripadnika tih zajednica. Ove nerazvijene forme su karakteristične za prvobitnu ljudsku zajednicu. Za robovlasničko feudalno društvo karakterističan je narod kao etnička zajednica. Osnovna karakteristika naroda je predpostavka o zajedničkom poreklu. Za narod je karakteristična zajednička teritorija, jezik i etnička srodnost. Ove karakteristike nisu tipične za narod, to znaci da bez njih narod moze da postoji. U 13. I 14 veku u razvijenim italijanskim gradovima javlja se reč nacija. U to vreme engleska i francuska nacija već su bile konstituisane. Glavni uzrok nastanka nacija bio je razlog robne proizvodnje, koja je zavhtevala široko tržiste. A sa tim ekonomskim išlo je i političko i kulturno i svako drugo povezivanje i stvaranje širih i čvrsćih zajednica ljudi od naroda koje se nazivaju kraće nacije. Društvena snaga koja je bila nosilac stvaranja nacija bila je mlada buržoazija iz čistoklasnih razloga. Nacija je specifična narodna zajednica nastala na osnovu podela rada u epohi kapitalizma u okviru zajedničkog jezika na kompaktnoj teritoriji i na osnovu etničke i kulturne srodnosti uopste. Karakteristike nacija:

Istorijska kategorija - da je ona nastala da postoji i da će nestati, a put za nestanak nacije je afirmacija nacionalnih karakteristika.
Nacije su nastale iz naroda na dva nacina: spajanjem naroda i razdvajanjem naroda. Spajanjem je nastala vecina juznoslovenskih nacija, francuska, italijanska najbolji primer je nacija SAD. Razdvajanjem naroda je nastala crnogorska nacija odvajanjem od Srpskog naroda, a nastala je i Austrijska nacija odvajanjem od Nemackog naroda.
Zajednički jezik
Kompaktna teritorija na kojoj žive pripadnici nacije
Svest o pripadnosti jednoj naciji.

Ovo su tipične karakteristike za naciju.

Politika i političke partije

2012-05-22T21:48:00.001+02:00

Reč politika potiče od grčke reči polis – grad država i obično se podrazumeva veština obavljanja državnih poslova. To je dosta usko shvatanje pojma pa bi potpuno određenje bilo: politika je organizovana ali i slobodna društvena delatnost koju pojedine društvene grupe obavljaju određenih klasnih, nacionalnih i drugih društvenih ciljeva uključujući tu i obavljanje državnih poslova ali metode i sredstava koji su potrebni za ostvarivanje ciljeva imajući pritom u vidu realne društvene odnose. Karakteristike politike na osnovu ovakvog oređenja:

Organizovani i slobodni društveni proces.
Specifična društvena delatnost.
Metode i sredstva koja se koriste ekonomski i drugi društveni ciljevi koji se politikom ostvaruju.
Politika nije samo delatnost, ona podrazumeva i postojanje političkog subjekata.
Politika je realni društveni proces.

Jedna od najznačajnih političkih subjekta jesu političke partije (stranke). Javljaju se veoma rano, još u antičkom periodu pod imenom Heterije. Poznati su atinska i makedonska heterija u vreme Filipa i Aleksandra Makedonsokog, pitogorejski savez i dr. Heterije su se razlikovale od modernih političkih partija jer su to bila uglavnom udruženja građana. Moderne političke partije nastaju sa kapitalizmom u 16. i 17. veku javljaju se prve političke partije u engleskoj: Parijevci i Vigovci kao prethodnici današnjie konzervativne i laburističke partije u engleskoj. Ove prve političke parije formirali su pripadnici tzv. trećeg staleža (Buržoazije), zato što je postojao zakonski propis po kome su političke partije mogli da formiraju samo oni građani koji su raspolagali sa imovinom tzv. imovinski cenzus. Radnička klasa svoje političke partije stvara tek od polovine 19-tog veka. Političke parije su dobrovoljne relativno trajne političke organizacije istomišljenika čiji je cilj legalno preuzimanje vlasti, učešće u vlasti ili makar uticaj na vlast radi ostvarivanja određenog programa organizovanja društva.

Svaka politička partija ima svoju ideologiju, zatim svoj program u kome je ta ideologija pretočena u vidu ciljeva, metoda i sredstva koje ona koristi i ima svoj statut. To je pravni akt kojim se uređuju odnosi u partiji. Osnovna funkcija političkih partija jeste da društvo preko njih utiče na državu, ali i obrnuto. Pored toga partije imaju i druge funkcije: organizacije građana na izborima, edukacija građana za politički život. Svaka partija je posrednik izmedju građana i odlučivanja, a odluke u partijama donosi partijski vrh i to prikazuje kao želju celokupnog članstva. Postoje jednopartijski i višepartijski sistemi. Višepartijski sistem, iako su i parije posrednici između građana i odlučavanja je svakako demokratski od jednopartijskog zato što on pruža veći broj alternative.

Budizam

2012-05-22T21:48:00.000+02:00

Budizam kao religija nastaje na tlu Indije. Osnivač i prorok budizma je Buda koji je po rođenju bio princ i kome je dok je on boravio u senci jednog drveta bog otkrio istinu i obavezao ga da tu istinu prenese drugim ljudima. Budizam je imao za cilj ukidanje kastinske podeljenosti indijskog društva koja je bila rezultat brahmanističke mitologije. Budizam je nudio svim ljudima jednake šanse da ostvare blaženstvo ili nirvanu stanje a takvo stanje se ostvaruje molitvama i pobožnom verom u boga. Moral budizma je specifičan, to je moral nesuprotstavljanja zlu, moral pokoravanja sudbini jer se veruje da je sudbinom sve određeno i da se ništa ne može promeniti pa su narodi koji ispovedaju budizam oduvek bili lak plen mnogobrojnim osvajačima. Moralni zahtevi su slični moralnim zahtevima u hrušćanstvu: ne ubij, ne kradi, ne laži, ne čini preljubu. Budizam je nastao u Indiji, ali se ubrzo proširio pa danas se veruje da ima oko 500 miliona ispovednika. Ima više varijanti Budizma. Jedna od najpoznatijih je Lamaizam. Dalaj Lama je verski i svetovni poglavar Tibeta. Veruje se da se duša Dalaj Lame posle njegove smrti seli u telo nekog dečaka pa se posle smrti svi dečaci koji se rađaju, zagledaju ako imaju neki osobeni znak onda se njihovo ime upisuje na ceduljicu i odlaže. Kada umre Dalaj Lama iz te posude se izvlači jedna ceduljica i to je novi Dalaj Lama. On se odvodi od svih žena pa i od majke i podvrgava se strogoj verskoj obuci nakon koje preuzima dužnost.

Razlike među monoteističkih religija su:

Od svih monoteističkih religija jedino budizam ne zastupa shvatanje da je to jedino ispravna religija.
Jedino budizam uvažava tradiciju, sve ostale polaze od nule.
Pravoslavno hrišćanstvo je donekle slično budizmu jer tu postoje običaji preuzeti još iz perioda animizma: kult vatre, badnje večeri...
Islam je potpuno srastao sa državom, hrišćanstvo je zvanično odvojeno od države, ali u praksi je tesno povezano. Jedino budizam je religija potpuno odvojena od države.

Islam

2012-05-22T21:47:00.005+02:00

Islam kao univerzalna monoteistička religija se odnosi na jednu kompaktnu etničku celinu, na Arape, pa je u tome donekle islam sličan jevrejstvu. Ono što povezuje pripadnike Islama jeste jezik kojim je napaisana sveta knjiga islama jezik je arapski, a sveta knjiga Kuran. Osnivač i prorok islama je Muhamed. A islam nastaje u 7 veku nove ere i to je najmlađa monoteistička religija pa pošto je islam nastao na istim prostorima na kojima je pre njega nastalo jevrejstvo i hrišćanstvo, islam koristi iskustva ovih religija. Stvarajuci islam Muhamed je želeo da objedini razjedinjena arapska plemena pa svoju vlast i moć on je koncentrisao oko gradova Meka i Mmedina. U stvaranju islama on je pošao od starog plemenskog božanstva Hubel koje će kasnije dobiti ime AL-LAH što znači svemoguć. Muhamed je iskoristio običaj posete svetom mestu pa je za sveto mesto Islama izabrao Kabu (Cibu) u Meki. To je četvougaona građevina u čijem je jugoističnom delu ugražen veliki crni kamen koji je bio predmet obožavanja još iz doba animizma i u početku je taj kamen poistovećivan sa desnom rukom alaha a kasnije i sa samim alahom. Muhamed je zarazliku od hrista ovozemaljsko biće. Bio je veliki osvajač osvojio je Egipat i Mesopotamiju i došao čak do oblala Španije. 622 godine Muhamed je prešao iz Meke u Medinu (Hidžra) prva godina muslimanske ere. Istinu je Muhamedu saopštio anđeo Gabriel glasno čitajuci sa nebeskog originala a glasno čitati na arapskom se kaže Kuran pa odatle ime svetoj knjizi. Kuran sadrži pored religijskog učenja i filosofko učenje i političko i učenje o moralu a tumače ga učeni ljudi jer u Islamu nema svešenika u onom smislu u kome oni postoje sveštenici u Hrišćanstvu.

Reč islam pak znači počinjavanje bogu i ispoljavanje mira i ima isti koren kao reč selam (mir). Muslimanom se postaje vrlo lako. Dovoljno je da čovek pred svedocima izjavi da je alah jedini bog i time je on postao Musliman. Dogme (verovanja): verovanje da je alah jedini bog, verovanje u svete knjge, verovanje u anđele, verovanje božije izaslinike, verovanje u preodređenosti svega na svetu, verovanje u vaskrs ljudske duše, verovanje u propast sveta itd.

Dužnost Muslimana: Da se 5 dnevno moli (da klanja), za vreme Ramazana uzdržava od jela, pića i seksualnih odnosa od izlaska do zalaska sunca. Posle Ramazana je Bajram. Da majkar jednom u životu poseti sveto mesto islama. Da pomaže siromašnima,da se uzdržava od korišćenja svinjske masti. Verski objekti su Džamije. Unutrašnjost je islikana urnamentima i arabeskama jer je prikazivanje boga u ljudskom obliku u Islamu zabranjeno. Islamske verske škole zovu se Medrese. Posle izraelskog arapskog rata 1967 godine javlja se islamski fundamentalizam i neprijateljski odnos prema drugim religijama i zemljama, naročito prema SAD.

Hrišćanstvo

2012-05-22T21:47:00.004+02:00

Hrišćanstvo kao univerzalna monoteistička religija i religija otkrovenja nastaje na tlu moćne rimske imperije. Na velikim prostorima rimskog carstva ljudi različitih jezika i kultura masovno su prihvatali hrišćanstvo zato što je nudila ljudima spasenje bez obzira što je to spasenje na nekom drugom a ne na ovom svetu. Sveta knjiga hrišćanske religije je novi zavet. To je zbirka tekstova koja sadrži dobru vest odnosno izveštaj o životu Isusa Hrista. Novi zavet: jevanđelja su po Mateju, po Marku, po Jovanu i po Luki. Sadrži i dvadesetjednu apostolsku poslanicu a završni deo je otkrovenje Jovana Bogoslova (apokalipsa). Novi zavet nastaje u periodu od tridesete do stodvadesete godine naše ere. To znači da Hristos više nije bio živ. A Isus Hrist je istorijska ličnost. Živeo je dugo na obali Mrtvog mora kao pripadnik jedne verske sekte koja se odvojila od zvanične jevrejske religije od koje je Hrist preuzeo mnoge ideje za svoje učenje koje će po njemu dobiti ime hrišćanstvo. Prema piscima jevanđelja Hrist je novi Mesija (izbavitelj naroda) jer Hristos upravo znači od boga poslat, a jevreji su upravo očekivali prema svojoj religiji da će se pojaviti novi mesija. U hrišćansanskoj religiji bog ili božanstvo ima tri oblika: bog otac, bog sin i sveti duh. I Isus Hrist kao bog sin je rođen bezgrešnim začećem boga oca sa ženom jevrejina Josifa, Marijom. Jevreji nisu prihvatili Hrista kao novog mesiju, a njegovo učenje je i bilo suprotno sa zvaničnom rimskom mitologijom pa su ga zato rimljani osudili na smrt tako što će biti razapet na krst. Taj krst Isus Hrist je morao sam na svojim plećima da iznese po velikoj vrućini uz kamenito brdo Golgotu. Dok su ga sa obe strane puta maltretirale okupljene grupe ljudi, na sve to on je ogovarao: oprosti im bože, oni neznaju šta rade. Samo tri dana nakon respeća Hrist je vaskrsao i spojio se sa bogom ocem na nebu, od tada je krst simbol hrišćanstva a legenda o životu posebno smrti Hrista simbolično je plaćanje otkupa da bi se iskupili gresi siromašnih i prezrenih ljudi kako bi oni dospeli u raj. Prvo jevanđelje je nastalo sedamdesetih godina nove ere a zatim nastaju i brojna druga jevanđelja. U petom veku je biskup Teodor iz grada Sira sakupio oko 200 jevanđelja od kojih je zadržao samo četiri. Razlog zbog koga je novi zavet tako dugo nastajao verovarno leži u činjenici da je hrišćanstvo učenje koje je nastalo na istoku a trebalo ga je prilagoditi potrebama zapada. U početku hrišćani su bili progonjeni a za zvaničnu religiju hrišćanstvo je priznato 313.godine Milanskim ediktom (car Konstantin) zato što je bilo lakše držati rezličite ljude u jedinstvo. U početku je hrišćanstvo bilo revolucionarno učenje. To se najbolje vidi iz stava jevanđelja po Mateju: lakše će se kamila provući kroz iglene uši nego što će bogataš dospeti u carstvo božije. Hrišćanska filosofija je filosofija ljubavi i smernog života jer samo takvim životom se može dospeti u carstvo božije (duhovni put) a postoji i stramputica (život pun čulnog uživanja). Saznanje o hrišćanstvu je mistično, saznaje se otkrovenjem, a ne čulima i razumom, odnosno saznaje se mnjenjem ili verovanjem u nešto zašto nisu potrebne činjenice. Hrišćanski moral je specifičan i izražava se jevanđeljem po Mateju: ko tebe kamenom, ti njega hlebom. Religija ili vera na jednoj strani bitno se razlikuje od crkve na drugoj strani. Religija je čovekovo unutrašnje opredeljenje da veruje u natprirodno biće, a crkva je društvena institucija i kao takva ona je zvanični čuvar religije. Na prostorima rimskog carstva oduvek je postojala raztlika u svim oblastima života između istoka i zapada a tako se javila razlika u pojmljenju religije. Hrišćanstvo se deli na ortodoksno ( pravoslavno ) koje je karakteristično za istočni deo rimskog carstva i katoličko ( katolikan - opštevažeći ) koje je karakteristično za zapadno rimsko carstvo. Osnovna razlika jeste u shvatanju osnovne hrišćanske dogme a osnovna hrišćanska dogma je sveto trojstvo. Za pravoslavno hrišćanstvo bog otac nije rođen, bog sin je rođen, a sveti duh je ishođen. To znači da se radi o nesalivenom jedinstvu boga oca, boga sina i svetoga duha koje se u svakom trenutku može sastaviti i rastaviti pa se pravoslavci krste sa tri prsta. Bog sin je za pravoslavno hrišćanstvo obogotvoreni čovek. Za katoličko hrišćanstvo međutim bog otac, bog sin i sveti duh predstavljaju saliveno jedinstvo koje se ne može sastaviti i rastaviti pa se zato katolici krste celom šakom, a Hrist je za njih božansko biće. Druga bitna razlika jeste u organizaciji crkve. Pravoslavna crkva je od početka slobodno organizovana u vidu nacionalnih crkava koje imaju autokefalnost dok je katoličanstvo od početka organizovano kao jedna celina sa sedištem u Vatikanu. Treća razlika jeste pravoslavne crkve važne odluke donose na crkvenim saborima na kojima učestvuju samostalne autokefalne crkve dok se u katoličanstvu donose na crkvenim kancilima (organ katoličke crkve). Katolička crkva je bila monolitna sve do 16.veka kada se javlja pokret za reformom. Reforma je obćana ali samo posle tri godine oećanja je povučena pa se zato javio protest, odnosno pokret poznat pod imenom protestantizam na čelu Majtona Luter. Nisu priznavali kancile već su želeli da razviju religiju na osnovu novog zaveta. Katolička crkva je na to odgovorila formiranjem posebnog jazuitskog reda kaluđera i primenom inkvizicije. Rezultat međutim nije bilo pa je i danas sever Evrope i Amerike protestantski a srednja i južna Evropa i Amerika katolički. Za katolicizam karakteristično je i postojanje sekti. Sekte su male crkvene zajednice nastale odvajanjem od zvanične religije. Većina njih nisu po svojoj prirodi negativne i jedino satanističke sekte su opasne kako za ostale religije tako i za obične ljude jer ih koriste kao sredstvo za ostvarivanje ciljeva. Pravoslavna crkva je od početka slobodno organizovana, danas je prisutna kao ruska, srpska, bugarska, grčka, rumunska crkva… srbi su primili pravoslavlje u 8.i.9.veku. veliku ulogu su imali Kliment i Naum, Ćirilo i Metodije i dr. specifičnost pravoslavlja kod srba je to što se ona povezuje sa verovanjima iz animizma pa je prisutno obožavanje vatre, kult badnje večeri, krsne slave… Pravoslavlje kod srba često se zove svetosavlje prema prvom srpskom arhiepiskopu svetom Savi koji je uspostavio autokefalnost srpske pravoslavne crkve 1219. godine a car Dušan je srpski arhiepiskopiju podigao na rank patriaršije a i svi kasniji vladari su dali svoj doprinos razvoju pravoslavlja u Srbiji zidanjem manastira, crkava i na druge načine. Manastiri i crkve iz toga perioda su pod zaštitom nacije.

Monoteističke religije – Jevrejstvo

2012-05-22T21:47:00.003+02:00

Sve monoteističke religije imaju neke zajedničke karakteristike.

Univerzalni karakter – prisutne su u čitavom svetu. Izuzetak je donekle samo Jevrejska religija jer su jevreji kao narod rasuti po svetu pa je i njihova religija posredno univerzalna.
Postojanje proroka – božji zaslanik, osnivač religija.
Sotorološki karakter – spasilački karakter. Soteri ili spasioci su opet osnivači.
Svo zlo za čoveka potiče od njegovog tela.
Eshatološki karakter – sve ove religije uče da će svet propasti.

Jevrejstvo je najstarija monoteistička religija, to je istovremeno istorija ali i mitologija. Sveta knjiga jevrejstva je stari zavet ( biblija ). Jevrejstvo u svom razvoju ima više faza. Jedna od značajnih faza je biblijsko jevrejstvo koja se kao učenje nalazi u bibliji. Karakteristika ove faze jeste učenje o savezu boga ( Jehova ) sa mitskim junacima jevrejskog naroda. Prvi takav savez bio je sa Nojem koji je bio najpošteniji čovek na svetu kome je bog odredio da živi posle potopa. Sledeći savez je bio sa Avramom, zatim sa Mojsijem i četvrti savez je bio sa Davidom. U 6.veku pne. vavilonci su rešili da sruše jevrejski hram u Jerusalimu i proterali su jevreje. Jevreji su se nakon toga rasuli po svetu a brdo iznad Jerusalima je postalo simbol povratka jevreja u njihovu otadžbinu. 1885. formiran je pokret cioizam čiji je cilj bio povratak jevreja. Nakon progona jevreja verski centri su preneti u Egipat, Vavilon i Persiju a stoga u razvoju jevrejstva počinje novi period koji se naziva rabinsko jevrejstvo ( rabin – moj učitelj ). Rabini su učeni ljudi koju tumače svete knjige jevrejstva, biblija i talmund – zbirka pravila i uputstava za život a sve te knjige se tumače u sinagogama. Sinagoga znači skupština. Jevreji su veoma star narod, pojavljuju se još u 14.veku pne. pod imenu hebreji ili sinovi Izrailja.

Mit i Mitologija

2012-05-22T21:47:00.002+02:00

Mitologija ili politeizam je verovanje u više bogova, s tim što ti bogovi sada imaju ljudski oblik. Reč mitologija može da znači i nauka o mitovima, a mit je priča ili legenda o istoriji delatnosti natprirodnih bića. U mit ljudi veruju kao što deca veruju u bajku ili basnu. Mit takođe može da govori o nastanku čoveka i sveta, a mit se priča u posebnim prilikama. Uz pomoć mita pripadnici jedne društvene zajednice se ne samo upoznaju sa svojim korenima, već se poistovećuju sa svojim izvorom. Konkretno mit se priča u vreme prinošenja žrtve, kada su ljudi u jednom posebnom psihičkom stanju u kome se predaju (podaju) biću od koga veruju da vode poreklo. Mitologija nastaje na prelazu od prvobitne ljudske zajednice ka robovlasničkom društvu i osim toga što je to poseban oblik religijske svesti. Mitologija je istovremeno i poseban pogled na svet koji nije sasvim racionalan jer nije sasvim lišen praznoverja (praznovernice). Razlika između duhovnog i telesnog (duše i tela) koji se javlja još u animizmu u mitologiji se ispoljava kao razlika između muškog i ženskog principa, pa otuda u svim mitologijama postoji osnovni par bogova od koga se veruje da vode poreklo svi ostali bogovi. U Kineskoj mitologiji to su Jin i Jang, U Starogrčkoj su Zevs i Hera, u egipatskoj su Oziris i Izida... Suština čoveka u mitologiji se ne traži u pojedincu već u natprirodnom biću, a mitologija nastoji da ljude oslobodi od straha, pre svega straha od smrti. S tim u vezi u mitologiji se ljudi prikazuju kao bića koja su stvorena da budu besmrtna, međutim svojom ili tuđom greškom ljudi su izgubili besmrtnost. To se vidi iz poznatih mitova, a najpoznatiji je o Adamu i Evi. Suština je da su Adam i Eva kao prvi ljudi na zemlji stvorena da budu besmrtna bića, ali pod uslovom da ne smeju da uberu plodove sa drveta života, međutim lukava zmija je navela Evu da ubere jabuku i zbog toga su oboje izgubili besmrtnost. Druga kazna je bila da muškarac u znoju lica svog izdržava ženu, a žena da mu u mukama rađa decu. U kini u robovlasničkom periodu postojale su 2 religije: taoizam i konfučijanstvo. Taoizam je kult prirode a njegov osnivač je Tao-ce. Konfučijanstvo je zasnovano na kultu predaka, a njegov osnivač je Kung-fu-ce.

U indiji u robovlasničkom periodu dominira brahmanistička mitologija. Postoji Brahman (opšti duh) i atman (pojedinačni duh) s tim što atman teži da se suprodstavi brahmanu. Bogovi ove mitologije su bog Brahman ili Višna (bog stvaranja sveta) i bog Šiva, bog razaranja sveta.

Najstariji starogrčki kult su heleusinske misterije. Ovaj kult je održavan u selu Heleusine u čast boginje Demetre. Posle 8.veka pne. svaki grad dobija svoje božanstvo (boga) pa se u tom periodu javljaju najveći kultovi: boga Apolona, boga Dionisija i Orfeja.

Apolon je bio zaštitnik ljubavi i večne mladosti. Njegov kult se karakteriše racionalnošću i umerenošću. Hram se nalazio u Delfima i tamo su ljudi odlazili da se napoje mudrošću. Ovaj kult su upražnjavali bogatiji slojevi a svoj filosofski izraz nalazi u idealističkoj filosofiji.

Kult boga Dionisijusa (Bah) je bio zaštitnik prirodnog u čoveku pa su karakteristike neracionalnost i neumerenost (bahato ponašanje). Ovaj kult su upražnjavali siromaši ljudi i svoj filosofski izraz nalazi u materijalističkoj filosofiji.

Kult Orfeja. Suština jeste a je ljudska duša stanište bogova, a telo je tamnica ljudske duše.

Religija; Nastanak religijske svesti

2012-05-22T21:47:00.001+02:00

Reč religija potiče od latinske reči RELIGO, RELIGERE (svezati, povezati), a reč je o duhovnoj vezi pripadnika neke društvene zajednice sa natprirodnim bićem. Prva karakteristika religije upravo je ta duhovna povezanost pripadnika jedne druge zajednice sa natprirodnim bićem koje se shvata kao sveto biće koga ljudi poštuju, ali se i plaše njega. Druga karakteristika religije je postojanje molitve kojom se od svetog bića nesto zahteva, ali i postojanje običaja prinošenja žrtve čime se odaje zahvalnost natprirodnom biću.

Ovo je suština sociološkog tumačenja religije. Pored sociološkog postoje i druga tumačenja religije medju kojima se izdvaja psihoanaliticko tumačenje religije čiji je autor Zigmunt Frojd. Prema ovom tumačenju religija je rezultat Edipovog kompleksa, odnosno doživljavanje oca kao rivala (suparnika) u odnosu na majku zbog čega se otac poštuje, ali se i plaše njega. Pojam religije može da se koristi u širem i užem značenju.

U širem značenju religija obuhvata sve oblike religijske svesti od prvih, a to su: toteizam, fetišizam, magija i animizam, zatim politeizam (verovanje u više bogova) ili mitologija i najviši oblik monoteističke religije. Najpoznatije monoteističke religije su: Jevrejstvo, Hrišćanstvo, Budizam, Islam.

U užem značenju pod religijom se podrazumevaju samo monoteističke religije. Razlike izmedju primitivnih oblika religije sveta i religije u užem smislu:

Primitivni oblici religije nastoje da direktno utiču na prirodu dok monoteisticke religije to čine indirektno preko natprirodnog bića.
2.Obredi ili rituali u primitivnim religijama se odvijaju u bilo koje vreme dok se u monoteističkim ritualima odvijaju u pravilim vremenskim razmacima.
Primitivne religije nastoje da ostvare neposredan efekat u odnosu na pripadnike jedne društvene zajednice dok druge ne teže neposrednom efektu već preko natprirodnog bića nastoje da ostvare vezu sa svojim precima.
Primitivne religije se karakterišu obavljanjem obreda bilo gde, dok se u monoteističkim obred uvek obavlja pored kućnog ognjišta ili u crkvi.

Obred ili ritual su praktične radnje koje su praćene plesom i pevanjem. Obično se vrši prilikom prinošenja žrtve. Kult pored čulno dostupnih radnji ima i svoju duhovnu stranu. Ono se ogleda u obožavanju predmeta, biljaka ili životinja. U hrišćanstvu je veoma jak kult predaka. Značajni kulti: kult krsne slave kojom se odaje zahvalnost zaštitniku kuće, kult zadušnica poštovanje umrlim rođacima i prijateljima, kult badnje večeri kojom se simboličko pozivaju preci na večeru. Bitno je znati da se kult uvek vrši u određeno vreme. Ritual ili obred se vezuju za konkretni događaj: obred vezan za venčanje, sahrane…

U različitim etapama prvobitne zajednice u zavisnosti od stepena razvoja javljaju se pojedini oblici ljudske svesti:

Totemizam je misteriozna veza krvne ili grupne sredničke povezanosti pripadnika jedne društvene zajednice, obično je to plemenska zajednica koji veruju da imaju zajedničko poreklo. Totemizam je drugim rečima bratska i sestrinska povezanost pripadnika jedne društvene zajednice koji veruju da imaju zajedničkog pretka ( sveta biljka ili posvećena životinja ) u zavisnosti od toga čime se pleme bavi. Tu svetu biljku ili posvećenu životinju pripadnici plemena smatraju starijom i važnijom od bilo kog pripadnika, razvijaju kult i on postaje totem.
Fetišizam je oblik religijske svesti sličan totemizmu jer se i ovde verue u natprirodnu moć stvari, biljaka i životinja. Rec FETICO prvi put su izgovorili portugalski mornari na obalama južne Afrike da bi njome označili ukrasne predmete na telo domorovca. Fetišizam je ustvari verovanje u moć amajlije (talismana) predmeta za koji se veruje da se pomoću njega moze uticati na natprirodno bice i koji donosi sreću onome ko ga nosi. I danas postoji verovanje u moć amajlije (talismana). Talisman može da bude predmet, deo neke biljke, životinje.
Magija je slična prethodnim oblicima religijske svesti, jer se i tu veruje u moć biljaka, predmeta, stvari, ali se magija karakteriše i praktičnim radnjama koje su slične onome sto želimo da se dogodi pa je suština magije da se slično izaziva sličnim. Zbog toga su primitivni ljudi pre polaska u lov crtali životinje koje su želeli da ulove i to na način na koji su to želeli da učine, verovajući da će se to zaista dogoditi. Magija kao oblik religijske svesti karakteristična je za primitivno društvo, ali se i ona kao i fetišizam zadržala sve do danas. Postoji crna i bela magija. Crnom magijom se čini nazao ljudima, dok se belom magijom čini dobro ljudima. Primera za crnu magiju ima mnogo. Vrlo čest primer je cepanje slike nekada voljene osobe, jer se veruje da se na taj način definitivno prekida veza, i nanosi se zlo osobi čija je slika iscepana.
Animizam je verovanje u duhove i to pre svega duhove predaka (vevovanje u vampire) ANIMUS - duh. Veruje se naime da ljudska duša samo privremeno boravi u čovekovom telu. Ona se na kratko seli dok čovek spava, a kad čovek umre njegova duša se trajno seli u telo nekod drugog čoveka, biljke ili životinje. Pa kako postoje dobri i zli ljudi, postoje i dobri i zli duhovi.Animizam je viši oblik religijske svesti od prethodnih oblika zato što se ovde razlikuje duh i telo. To je ustvari prelaz ka politeizmu, ka mitologiji gde ce razlika između duha i tela biti još vidljivija, a ona je najvidljivija u monoteističkim religijama.

Kultura

2012-05-22T21:47:00.000+02:00

Kultura je osobina koju poseduje jedino čovek. Nijedno drugo živo biće nema kulturu. I kultura kao bitna karakteristika dolazi do izražaja onda kada se pojedinac posmatra, u celini odnosno u tesnu vezu sa njim. To ne znači da kultura nema komponentu individualnosti velikih ličnosti već samo znači da je kultura bitna društvena pojava. Problematinkom kulture danas se bavi veći broj naučnih disciplina: Filozofija, Antropologija, Psihologija, a posebno mesto pripada socijologiji, odnosno socijologiji kuture.

S obzirom da se proučavanjem kulture bavi veći broj naučnih disciplina javlja se problem definisanja kulture. To znači da postoji veći broj definicija kulture, jer svaka nauka pokušava da definiše kulturu.

Americki teoretičar Dejvid Bidnej je sakupio 257 definicija kulture. Sve te definicije kulture mogu da se svrstaju u ovih 5 grupa definicija:

Pozitivističke
Normativističke
Metafizičke
Kulturalističke
Naturalističke

Pozitivističke - Ova grupa definicija culture ne shvata kulturu kao jednu celovitu (integralnu) pojavu već ove definicije insistiraju na kulturnim činjenicama, kulturnoj građi i kulturnoj praksi.

Normativističke - Ova grupa definicija nasuprot prethodnoj (pozitivisticke) insistira na kulturnim normama (pravilima kulture ) pomoću kojih se stvara željena kultura.

Metafizičke(nesto sto je iza prirode ) - Strogo odvaja pojedine delove kulture tako što odvaja materialno od duhovne kulture pa čak u unutar materijalne (duhovne) pravi različite podele.

Kulturalističke - Ova grupa definicija nastoji da drustvo definiše preko kulture a ustvari treba obrnuto, da kulturu definiše preko društva.

Naturalističke(prirodne definicije) - Ova grpa definicija kulture čoveka shvata kao biloško i psihološko biće koje je predoređeno da se kulturno razvije.

Uviđajući nedostatke postojećih definicija kulture naš teoreticar kulture Dr. Miloš Ilić pokušao je da da jednu integralnu definicuju kulture sa socijoloskog stanovišta. Ta definicija kulture glasi :

Kultura je skup svih pojava, promena i tvorevina koje su rezultat materijalne i duhovne intervencije ljudi u prirodi, društvu i ljudskom mišljenju, smisao kulture je održanje, produženje i napredak ljudskog društva.

Prednosti ove definicije kulture nad svim ostalim definicijama su sledeće:

Obuhvata materijalnu i duhovnu kulturu.
Kulturu shvata kao dinamičku ili razvojnu pojavu koja se ne može razumeti izvan određenog vremena i prostora.
Iz okvira kulture izbacuje sve ono sto ne doprinosi održanju, produženju i napredku ljudskog društva.
Naglašava značaj rada za stvaranja kulture.

Komponente su kulturna tradicija i progres.

Kulturna tradicija je sve ono što su stvorile ranije generacije. Kulturni progres je sve ono što su stvorile nove generacije.

Vrednosti u kulturi i kulturni progres je to samo za generaciju koja ga stvara jer se već na narednu generaciju prenosi kao tradicija.

Karakteristike progresa u kulturi :

Kreiranje (stvaranje) novih kulturnih vrednosti i otvaranje novih horizonata ljudske slobode.
Razvijanje novih potreba i zadovoljavanje novih potreba ljudi.
Razvijanje proizvodnih sposobnosti ljudi.
Razvijanje lične sreće I zadovoljstva ljudi.

Pored Progresa koja je najčešća pojava , moguća je i kulturna stagnacija(zadržavanje kulturnog fonda na približno istom nivou razvoja) i regres - ugrožavanje ili smanjivanje kulturnog fonda (u ratnim uslovima).

Klasifikacija pojava u kulturi vrši se primenom kriterijuma koliko ta pojava doprinosi održanju, produženju i napredku društva, pa čak i kad zbog različitih interesa to i nije lako.

Civilizacija

Reč civilizacija potiče od latinske reči civis – slobodni građani. Ova reč se javlja u 16.veku u vreme jakog kolonijalnog sistema vlasti. Njome se označava kultura kolonijalnih naroda. Da bi se na taj način ona odvojila od primitivne kulture naroda u kolonijama. Kultura kolonijalnih naroda se nametala na svaki način pa i silom što je često imala vrlo štetne posledice. Primer nametanje kulture Velike Britanije narodima Indije je umnogome unazadilo dotle vrlo razvijenu Indijsku kulturu. Pored pojma civilizacija u 16.veku se javlja i pojam evrocentrizam. Evrocentrizam je shvatanje da je kultura evropskih naroda (Engleza, Francuza, Španaca) izvan kulture vanevroskih naroda. Ekstremni vid evrocentrizma jeste fašizam jer on ne samo da odvaja kulture pojedinih naroda i predpostavlja jednu drugima vec odvaja i ljudske rase i jedne proglašava nižim a druge višim. I danas su u upotrebu pojmovi civilizacija i evrocentrizam s tim što njihovo značenje nije uvek i svuda isto. U Nemačkoj pod civilizacijom se podrazumeva materijalna a pod evrocentrizmom samo duhovna kultura. U Engleskoj i Francuskoj reč civilizacija i kultura se koriste kao sinonimi. Iz svega do sad rečennog može se zaključiti da je kultura sve ono što ima trajno važenje i predstavlja trajnu vrednost i to ne samo za svoga tvorca, već i za sve ljude. Najkraća definicija kulture: to je ono što ljudima preostane kada sve zaborave.

Oblici ispoljavanja vrednosti; suština osnovne funkcije novca; zakoni vrednosti

2012-05-22T21:46:00.005+02:00

Razmena proizvoda je odivek postojala. Najstariji oblik razmene bio je prosti ili slučajni oblik vrednosti. On se sastojao u tome sto se samo jedan proizvod razmenjivao za samo neki drugi proizvod ( luk i strela za sekiru ). Prost je jer nije bilo više proizvoda, a slučajan je jer se sasvim slučajno dogodilo da se taj proizvod razmeni za onaj drugi. U ovom obliku razmene mogu da se uoče tri protivorečnosti:

Upotrebna vrednost ekvivalenta potvrđuje vrednost robe u relativnom obliku.
Konkretni rad uložen u proizvodnji ekvivalenta potvrđuje da je u robi u relativnom obliku uložen apstraktni ljudski rad.
Undividualni rad uložen u proizvodnji ekvivalenta potvrđuje da je u robi u relativnom obliku uložen društveno korisni rad.

Sa razvojem proizvodnih snaga društva javlja se puni ili razvijeni oblik razmene. On se karakteriše time što se u ulozi robe u relativnom obliku nalazi samo jedan proizvod, a u ekvivalentnom obliku veći broj proizvoda. Ovo više nije prosti oblik razmene jer se jedan proizvod može razmeniti za više. Nije slučajan jer se unpred zna.

Sa daljim razvojem proizvodnih snaga puni ili razvijeni prevaziđen je opštim oblikom. On se karakteriše što se u ulaz robe u relativnom obliku nalazi veći broj proizvoda a u ulozi robe u ekvivalentnom obliku samo jedan proizvod. Obično je taj proizvod bio vezan za to čime se pleme bavilo. Na ovaj način je elementarna razmena na nivou plemene ali je ona između različitim plemenima idalje nailazila na probleme pa se zato nametnula potreba za jednim opštim ekvivalentom za sve ljude. U toj ulozi se našlo i zadržalo zlato zbog svojih fizičkih i ekonomskih karakteristika. Lako se kuje, lako se izvlači, postojano je. To znači da je zlato novac u izvornom obliku, a novac se definiše kao roba u ulozi opšteg ekvivalenta i kao svaka druga roba novac ima vrednost, upotrebnu vrednost, prometnu vrednost, ali novac ima i četvrtu osobinu, to je društveno upotrebna vrednost novca, odnosno sposobnost da meri vrednost ostalih roba.

Funkcije novca su:

Novac kao mera vrednosti.
Novac kao prometno sredstvo.
Novac kao sredstvo za zgrtanje bogatstva.
Novac kao platežno sredstvo.
Novac kao svetski novac.

Novac kao platežno sredstvo: u početku vrednost svih roba merilo je zlato. Pošto se zlato habalo, zlato je zamenjeno papirnim i kovanim novcem koji međutim mora imati svoje zlatno pokriće. U novije vreme umesto pokrića u zlatu, koristi se pokriće u robi. Kad se pojavio novac, javljaju se i cene. Cena je novčani izraz za vrednost robe i cena obično odstupa od vrednosti robe kvalitativno ( ima cenu neka vrednost ) i kvantitativno ( kolebanje cene oko vrednosti robe ) usled delovanja zakona vrednosti. Ovu funkciju novac vrši idealno, on ne mora biti prisutan u ovoj funkciji.

Novac kao platneno sredstvo: U ovoj funkciji novac se javlja kada robu uzmemo pa platimo naknadno. U trenutku plaćanja novac se javlja kao platežno sredstvo a posledice su menica, banknote I ček ( kreditni novac ). Menica je hartija od vrednosti kojom se dužnik obavezuje da ce vratiti dug poveriocu.Banknota je hartija od vrednosti koju emituje narodna banka I garantuje za njeno pokriće.

Ček je hartija od vrednosti koju popunjava lice koje ima sredstva u banci.

Novac kao sredstvo za zgrtanje bogatstva: kad se pojavio novac, ljudi su počeli da ga čuvaju, ali ne bilo koji novac, već zlato ( konvertibilnu valutu ).

Novac kao svetski novac: na kraju kalendarske godine zemlje svode međusobne račune i razlika se isplaćuje u zlato ili nekoj konvertibilnoj valuti.

Zakon vrednosti govori o vrednosti robe, a vrednost robe se oderđuje DPRV. Ovaj zakon govori o formiranju DPRV ali o njenom praktičnom firmiranju.

Značaj:

Stimuliše proizvođače da brže rade.
Stihijski raspoređuje društveni rad i sredstva za proizvodnju na pojedine privredne grane.

Društvena proizvodnja; osnovna obeležja robne proizvodnje; roba i njena osnovna svojstva

2012-05-22T21:46:00.004+02:00

Proizvodnja je rad organizovan na društvenoj osnovi i u društvenim razmerama. Osnovni činioci procesa proizvodnje su rad, oruđa za rad i predmeti rada. Oruđa i predmeti rada zajedno čine sredstva za proizvodnju a ljudski rad i sredstva za proizvodnju zajedno čine materijalne proizvodne snage društva koje su od velikog značaja za društvo jer od njihovog razvoja zavisi razvoj drustva u celini. Proizvodnja je u svom istorijskom razvoju imala 2 oblika. To su naturalna i robna proizvodnja. Naturalna proizvodnja je bila dominantni oblik do kapitalizma. Karakteristika naturalne proizvodnje jeste proizvodnja uglavnom za sopstvene potrebe. Robna proizvodnja je dominantna od kapitalizma pa nadalje. Postoji sitna i krupna robna proizvodnja odnosno za tržiste ili za druge ljude pod sredstvom tržista.

Karakteristike sitne robne proizvodnje:

Nerazvijena sredstva za proizvodnju.
Vlasnik sredstava je istovremeno I proizvodjač.
Cilj sitne proizvodnje su drugi proizvodi.

Karakteristike krupne robne proizvodnje:

Sredstva su veoma razvijena.
Vlasnik sredstava nije sam proizvodjač, proizvodjači su plaćeni radnici.
Cilj krupne proizvodnje je zarada ili profit.

Krupna robna proizvodnja moze da bude kapitalistička i socijalistička. Oba oblika imaju svoje specifičnosti ali su im osnovne kategorije zajedničke. Osnovne kategorije su: roba ,novac, trziste, cene.. Roba kao osnovna kategorija robne proizvodnje jeste proizvod ljudskog rada koji je namenjen tržistu tj. drugim ljudima. Osnovna svojstva su upotrebna vrednost i vrednost. Upotrebna vrednost je sposobnost robe da zadovolji neku potrebu. Jedna roba moze da ima jednu ili više upotrebnih vrednosti. Svaka stvar koja nema upotrebnu vrednost nije roba. Upotrebnu vredost robe daje konkretni ljudski rad a to je rad proizvodjača sa konkretnim oruđima za rad i na konkretnim predmetima. Upotrebna vrednost kao rezultat je ono po čemu se robe ne mogu uporediti i razmenjivati. Vrednost roba ima zato što je za njeno dobijanje upotrebljena izvesna količina rada pa izgleda da se rad talozi u robi. Vrednost robe kao rezultat apstraktnog rada, a to je svaki ljudski rad shvaćen kao proces trosenja psiho-fizičkih sposobnosti ljudi. I vrednost kao rezultat apstraktnog rada po čemu se roba upoređuje i razmenjuje. U vezi sa vrednošću robe mogu da se postave dva pitanja:

1.Pitanje: Ko može da potvrdi vrednost neke robe? Odgovor na ovo pitanje je samo neka druga roba zato što je i za tu drugu robu uložena izvesna količina ljudskog rada, roba koja se nudi na tržištu zove se roba u relativnom obliku. Roba u relativnom obliku zove se roba u ekvivalentnom obliku. Na tržištu u razmeni roba dobija i treću svoju tržišnu vrednost. To je količinska srazmera u kojoj se jedna roba razmenjuje za drugu.

2.Pitanje: Ko određuje vrednost robe? Da li rad svakog pojedinca ili neki drugi rad? To zbog toga što različiti ljudi za različito vreme proizvode istu vrstu robe? Odgovor: Ne određuje vrednost robe rad bilo kog proizvođača već društveno potrebo radno vreme ( DPRV ) a to je ono vreme koje je potrebno da se iz prosečne tehničke uslove i uz prosečnu tehničku produktivnost napravi jedan proizvod u prosečno radno vreme. Na tržištu DPRV se formira kroz konkurentsku borbu proizvođača. Teorijski DPRV može da se izračuna ako se ukupan broj radnih časova podeli sa ukupnim brojem proizvoda ali se DPRV nikada ovako ne formira.

Sociološko proučavanje rada; podela rada

2012-05-22T21:46:00.003+02:00

Rad je uži pojam društvenih delatnosti. To znači da je svaki rad društvena delatnost ali da svaka društvena delatnost nije rad. Šetnja gradom je društvena delatnost ali nije rad. Pojam rada može da se definiše u širem ( antropološtkom ) ili užem ( ekonomskom ) smislu. U širem rad predstavlja svesnu i ciljnu delatnost kojom ljudi proizvode sebe kao kulturna i istorijska bića. Sposobnost da svesno rade imaju samo ljudi. Neka druga živa bića mogu da obavljaju aktivnosti slične radu, to međutim nije rad, već instiktivna aktivnost jer to nije svesno, a nije i ciljno. Uže značenje pojma ljudskog rada, rad je trošenje psihofizičkih sposobnosti ljudi radi stvaranja dobara potrebnih za njihov život. Rad predstavlja profesionalnu delatnost čoveka i kao takav rad ima sledeće karakteristike:

Rad ima primarnu ulogu u obezbeđivanju egzistencije ljudi.
Potrebno je prethodno priprema ili obrazovanje za rad.
Ukupno radno vreme ljudi deli se na radno vreme i slobodno vreme.
Rad predstavlja carstvo nužnosti ( Hegel ).

Da bi razumeli strukturu rada kao profesionalnu delatnost moramo da ogovorimo na sledeća pitanja:

Ko radi?
Zašto radi?
Čime radi?
Koji se to vrednosti ostvaruju radom?
Koji se interesi ostvaruju radom?
Kakva je organizacija rada?

Podela rada

Svi ljudi u društvu ne mogu da obavljaju isti posao niti pak jedan čovek da obavlja sve poslove. Zato je neophodna podela rada pa je podela rada prema tome deljenje društvenog rada i pojedinca ili društvene grupe pri čemu je to njihovo trajno životno opredeljenje. Najstarija podela rada je prirodna podela rada. Ta je podela rada prema polu, uzrastu i fizičkoj snazi pa su mlađi i zdravi obavljali teže poslove, a stariji i slabi lakše. Na srednjem stupnju varvarstva prvobitnih ljudskih zajednica javila se prva društvena podela na zemljoradnju i stočarstvo. Druga velika podela društvenog rada se javlja kada se javlja zanatstvo pa se rad delio na zemljoradnju, stočarstvo i zanatstvo, i treća velika društvena podela rada je sa pojavom trgovine pa se rad delio na zemljoradnju, stočarstvo, zanatstvo i trgovinu. U robovlasničkom društvu javila se klasna podela rada pa je podela rada na umni i fizički rad koja je omogućila jednoj grupi ljudi da se bavi isključivo umnim radom. Zahvaljujući njemu je došlo do burnog razvoja društvene kulture. Postoji opšta, posebna i pojedinačna podela rada na pojedine privredne grane. Posebna podela rada je podela rada u okviru tih društvenih grupa i pojedinaca. Podela rada je podela rada u okviru jednog preduzeća rada. Ta podela rada je različita od ostalih zato što se ovde rad deli na pojedine radne operacije u okviru jedne vrste posla. Postoji još i međunarodna podela rada koja je još uvek u početku.

Podela rada ima veliki značaj jer se njome usavršavaju svi elementi proizvodnje pa se time povećava produktivnost. Međutim podela rada ima i neke negativne posledice koje se obično nazivaju idiotizam profesije a pod tim se podrazumevaju psihičke i fizičke deformacije ljudi koji godinama rade isti poseao. Te deformacije mogu da se ublaže povremenim menjanjem radnog mesta i skraćenjem radnog dana.

Društvo i stanovništvo

2012-05-22T21:46:00.002+02:00

Društvo je apstraktni pojam koji obuhvata društvene odnose, system i strukturu institucija, sistem vrednosti, porodicu, kulturu, društveme grupe i zajednice. Nasuprot tome stanovništvo je pojam koji se odnosi na konktretni sadržaj, tj. na skup pojedinaca ( stanovnika ) koji žive na određenom prostoru u određenom vremenu i imaju određene osobine. Sociologija proučava društvo, a demografija proučava stanovništvo. Demografija je nauka o stanovništvu. Predmet demografije su precesi prirodnog (natalitet, mortalitet) i mehaničkog kretanja stanovništva ( imigracija ) kao i structure ( osobine ) stanovništva. Osnovni metod demografije je statistika. Popis je osnovni izvor demografskih saznanja, pa su velika sveobuhvatno detaljna istraživanja stanovništva koje sprovodi država ( statistički zavodi ) na celokupnoj svojoj teritoriji svakih 10 godina i to početkom dekade. Tim putem se prikupljaju sistematske informacije o veličini i osobinama ( strukturama ) stanovništva, domaćinstva i stanovanja, privrednim aktivnostima, naseljima i slično.

Demografska ( vitalna ) statistika je drugi važni izvor informacija o stanovništvu koje takođe prikupljaju i objavljaju statistički zavod ali na godišnjem nivou. U njima su sadržani podaci o demografskim procesima: rađanju, umiranju, sklapanju braka i razvodu, migracijama ( unutrašnjim ).

Natalitet označava process prirodnog obnavljanja stanovništva koji nastaje udruživanjem pojedinih događaja rađenja, a izražava se na dva načina:

Kao broj beba na100 stanovnika stradinom godine posmatrana
Na 100 žena između 15 i 49 godina ( ferilitet – sposobnost rađanja )

Mortalitet je negativnakomponenta kretanja stanovništva. To je broj umrlih lica na 100 ( živih ) sredinom godine. Njihova razlika čini prirodni priraštaj stanovništva.

Migracije ili mehaničko kretanje stanovništva odnosi se na prostornu pokretljivost koja je najčešće povezana sa društvenom pokretljivošću jer se ljudi obično sele u potrazi za boljim životnim uslovima (ekonomske migracije). Pored njih postoje i prisilne migracije usled društvenih konflikta i ratova (izbeglice, interno naseljena lica i sl.), socijalne patologije ( krijumčarenje ljudi ) ili prirodnih katastrofa. Zavisno od toga da li se prelaze državne granice dele se na:

Imigracije (useljavanje)
Emigracije (iseljavanje)

Osobine stanovništvaizvodi se iz osobina pojedinava. To su distribucije stanovništva prema različitim pojedinačnim obeležjima: biološkim ( starosno-polna struktura ), društveno ekonomskim ( bračna struktura, struktura po zanimanju, po zaposlenosti... ) ili kulturno’antropološki ( etnička, prema obrazovanju, religiji, rasi ). Osnovna demografska struktura je starosno**** koja je u osnovi svih ostalih struktura i bitno utče na njihov izgled.

Teorija demografske tranzicije formulisana je polovinom 20.veka na osnovu demografskog razvitka severozapadne Evrope krajem 19.i u 19.veku kao troetapni model preobražaja stanovništva koji nastaje u vezi s procesima modernizacije i razvitka kapitalizma. Označava prelaz režima visokih stopa nataliteta i mortaliteta na socijalnom, ekonomskom i racionalnom režimu ****** stopa nataliteta i mortaliteta i niskog ili čak negativnog prirodnog priraštaja stanovništva.

Populaciona politika se odnosi na konkretne praktične mere, akcije i progrese kojima se demografske promene usmeravaju ka željenom cilju. Sastavni je deo ostalih državnih politika tesno povezanih i drugim politikama vlade. Krajnji cilj je dostizanje ‘‘optimalnog stanovništva’’ što se može postići kvantitativno ( određena veličina populacije ) ili kvalitativno ( razvijanje poželjnih osobina kod stanovništva ) kao i državnog razvoja.

Društvene promene i društveni razvoj

2012-05-22T21:46:00.001+02:00

Prirodna i društvena stvarnost istovremeno su trajne i stalno promenljive, zavisno od toga koja se promena posmatra ii z kog ugla. Različita tumačenja uzoraka i pravaca romena nalazimo još u starim mitovima kao i u hrišćanstvu i drugim religijama, al ii u antičkoj i modernoj filoyofiji te i naukama. Neki su ppromene tumačili kao napredovanje, drugi kao nazadovanje, a treći kao smenu jednog i drugog.

Društvene promene su procesi kojima se tokom kraćeg ili dužeg vremena uspoljavaju novi oblici odnosa između društvenih grupa kao i između pojedinaca. Odnosi koji se menjaju prethodno su barem neko vreme bili stabilni, ti su odnosi i sami istorijski nastali promenom ranijih struktura. Obično se prvo menjaju pojedini elementi neke pokave dok niz promena tih elemenata ne dovede do promene pojave u celini.

U socijalnoj literaturi najčešće se navode sledeći oblici društvenih pojama:

Promena pojedinačnih elemenata koji čine strukturu nekog sistema odnosa.
Promena odnosa između pojedinih elemenata sistema.
Promena podsistema iz kojih se mogu sastojati složenije društvene strukture.
Promena granica koja odvaja jednu strukturu od druge, odnosno njene okoline.
Promena okoline u kojoj je struktura situirana ( gde se nalazi ).

Često se društvene promene razlikuju i s obzirom na svest onih koji te promene izvode. U tom slučaju govori se o:

Svesnim i namernim promenama
Nesvesnim i nenamernim promenama
Promenama u posledicama suprotih od očekivanja

U društvu možemo govoriti o promenama koje podrazumevaju rast, razvoj i progres.

Društveni rast se određuje kao kvantitativno uvećanje neke društvene pojave ( pri čemu se njena svojstva bitno ne menjaju ), broja njenih elemenata podsistema ili sistema ( rast broja stanovnika ). Pojam društvenog razvoja znatno je složeniji i u vezi s njim postoje neslaganja. Samo značenje ovog pojma podrazumeva i određen način tumačenja društvenih promena pošto se razvoj u jezičkim rečenicama definiše u potpuni preobražaj u složenije oblike, savršenije stanje. Obeležja su:

Postiže se tako što se postepeno ostvaruju mogućnosti koje su unapred date u nekoj pojavi.
Predstavlja dužni proces
Odvija se kroz određene faze
Razvojno kretanje po pravilu je nepovratno
Svaka sledeća razvojna faza predstavlja savšeniji društveni poredak.

Još specifičnije tumačenje od tumačenja društvenog razvoja kao oblika društvene promene javlja se u pojmu društvenog progresa. Za taj pojam je karakteristično izrazito naglašavanje vrednosnog stanovništva onog ka promenu tumači. Pojam progresa uvek podrazumeva kretanje prema nekom obliku idealnog društvenog poretka čija se svojstva unapređuju u skladu sa nečijim vrednosnim opredeljnjem. Društveni progres podrazumeva sledeće elemente:

Jedinstveno istorijsko vreme.
Usmereno i nepovratno kretanje kroz određen broj faza do konačnog cilja.
Kumulativnost ( stvaraju se uslovi za sledeću fazu ).
Neizbežnost faza kroz koje istorija kretanja prolazi.
Imonetnost činilaca koji pokreću proces promena zbog čega je on nužan.
Zajednički proces poboljšavanja društvenih poretka.

Pojam progresa je još uži od društvenog razvoja jer podrazumeva da se istorijski razvoj najopštije rečeno odvija isključivo kao kretanja prema idealnom društvenom obliku. Postoje različiti uzroci društvenih promena, teoretičari različitio objašnjavaju društvene promene. Danas je vrlo raširena teorija modernizacije koja prihvata mogućnost različitih razvojnih pravaca i ističe da između tradicionalnih i modernih društvenih obrazava nema nepromenljivih jaza.

Društvene nejednakosti

2012-05-22T21:46:00.000+02:00

Društvene nejednakosti su one nejednakosti između pojedinaca i društvenih grupa koje imaju pripisano društveno značenje. To su nejednokastno stvorene određenim društvenim odnosima u kojima se novac, uticaj i ugled oko kojih se ljudi nadmiću rapoređuju neravnomerno s obzirom na nečije društvene osobine. To znači da će većina pripadnika neke društvene grupe imati manje ili vše novca, ugleda i moći zbog svoje boje kože, pola, starosti ali i zanimanja, nivoa obrazovanja, državnnosti i sl. Razlike u socijalnim osobenostima, kao što su različita zanimanja ( političari i službenici ) kao i razlike između građana različitih država ( tipična građanka Bugarske i Nemačke) manje su vidljive nego one koje počivaju na biološkim osobinama, ali se i ovi parovi razlikuju u mogućnostima. Mogućnost političara da utiče na važne odluke u društvu, da zarađuje u troši novac i slobodno vreme, da bira gde će stanovati i letovati veće su nego mogućnosti službenika, takođe tipična građanka Nemačke ima veće mogućnosti učenja i lečenja nego tipična građanka Bugarske.

Društvene nejednakosti nastaju u određenim društvenim odnosima, a društveni odnosi su odnosi između pojedina, društvenih grupa i institucija koji čine manje ili više uređenu celinu i koji se odvijaju na osnovu formalne i neformalnih i neformalnih pravila. Poželjno je da se odnosi između pojedinaca i grupa u jednom društvu što više odijaju kroz formalne kanale, a da pravila budu vidljiva, odnosno poznata najvećem broju članova društva kao i da počivaju na saglasnosti većine članova i njihovih predstavnika.

U prvobitnoj zajednici fizička snaga i veština preživljavanja je određivala stepen jednakosti, odnosno stepen podređivanja jačem. U prvim uređenim društvima već su postojala i pisana pravila kojima se određivalo pravo raspolaganja različitim resursima što je određivalo i meru nejednakosti, ali su neka od tih pravila dozvoljavala i raspolaganje tuđim životima ( robovlasništvo ).

U moderno vreme ovi principi su prerasli u odnose posredne zavisnosti. Do 20.veka većina stanovnika sveta stekla je pravo na sojinu, pravo na rad, ali su društveni odnosi u kojima žive dovodili do toga da neki pojedinci društvene grupe ili države pomenuta prava ostvari u većoj a neki u manjoj meri. U postmoderno vreme porasla je osetljivost na pravi jednakost pa samim tim i zahtevi za smanjenje nejednakosti. Razvoj ideje o venoj nejednakosti je bitan jer on pomaže da ljudi shvate koje su nejednakosti urođene, a koje društveno pripisane. Na ovoaj način ideja o jednakosti pomaže da se prevaziđu ustaljeni odnosi nejednakosti i da članovi društva budu solidarni jedni prema drugima. U vreme drevne Grčke kulture javile su se prve filosofske ideje o jednakosti i pravednoj meri nejednakosti među ljudima. Već u to vreme istaknuta je i deja nejednakosti zasnovana na sposobnosti i postignuću kao i jednakosti u individualnim pravima. U srednjem veku zakonski propisi su štitili interese monarha i zemljoposednika i nametali intenzivnu eksplpoataciju seljaka. Na ovaj način je definisana osnova društvene nejednakosti u feudalizmu. Kapitalizam umesto feudalizma uvodi na društvenu scenu nove društvene grupe – društvene klase ( kapitaliste, industrijske radnike ), a postojala je i srednja građanska klasa i odvojio crkvu od države. Za promenu odnosa nejednakosti ključno je to što je u centar novih odnosa stavljen građanin države koji ima pravo da učestvuje u državnom životu, da sam bira svoj životni put. Već u drugoj polovini 19.veka izgrađena je i treća velika ideologija – socijalistička. Pošto je i ova ideologija isticala jednakost kao i liberalna ideologija, među njima se javlja konkurencija. U početku ključna socijalistička ideja o smanjenju ovih nejednakosti bilo je da se ukine osnova stvaranja nejednakosti – privatna svojina. Krajem 20.veka evropski socijalizam se urušio, ali su širom sveta ostale ublažene socijalističke ideje koje podrazumevaju veću ulogu države u privredi, ograničavanje profita kapitalista kroz povećanja uporezivanja i državnu politiku preraspodele. Meritrokopija ( vladavina zaslužnih ) jeste ideal prema kojem društveni odnosi funkcionišu tako da na najvažnije društvene položaje koji donose i najveću ličnu dobrobit dolaze pojedinci koji su to zaslužili svojim sposobnostima i tridem. U savremenom sveto postoje različiti oblici nejednakosti: ekonomska je najvažniji oblik društvene nejednakosti, a ogleda se u posedovanju, odnosno neposedovanju, nejednakosti u obrazovanju i zapošljavanju koje se ispoljavaju kao vidljive i nevidljive prepreke pojedinih članova društva da se obrazuju ili nađu zapošljenje, klasne nejednakosti koje se ogledaju u nejednakim mogućnostima pripadnika različitim klasama da raspolažu finansijskim sredstvima, javnim dobrima i uslugama radne nejednakosti koje se ogledaju u neravnomernim mogućnostima muškaraca i žena odnosno položaj različitim resursima i društvenih moći.

Globalne nejednakosti – između kolektivnih koje se mogu prepoznati na svetskom nivou, najčešće se tu misli na razlike u bogatstvu i kvalitetu života.

Društveni ugled

2012-05-22T21:45:00.007+02:00

Društveni položaj, poreklo i imovina stanje su osova društvene slojevitosti. Osnova podele društva na statusne grupe jeste društveni ugled, odnosno kvalitet obavljanja uloge koju pojedinac ima u društvu. Statusne grupe se formiraju od pripadnika koji imaju zajedničku ulogu i određeni yajednički ugled u društvu. Pripadnost statusnoj grupi pokazuje na koji način pojedinac obavlja svoju društvenu ulogu. Društvo od pripadnika pojedinih statusnih grupa očekuje da ini imaju: zajednički način života, zajedničko sticanje dobitka, zajedničko obedovanje, sklapanje brakova između pripadnika istih statusnih grupa. Statusne grupe ne zavise mnogo od imovnogstanja i položaja, ali pogoduju ispoljavanju određenog statusa u društvu. Statusne grupe imaju monopol u pojedinim oblastima. Pripadnici statusne grupe su svesni svoga statusa, oni ga najčešće biraju, dok se pripadnost društvenog sloja ne bira. U normalnim društvenim uslovima kada društvo ide napred, više se obaća pažnja na pojedine društvene slojeve, a kada dođe do problema, društveni status dobija važnije mesto od nekog društvenog sloja.