Sek Sokha

គណបក្សនយោបាយមូលដ្ឋានថ្មី (ឯកសារដើមពី VOA ជាភាសាអង់គ្លេស) ត្រូវបានប្រកាស

2024-10-29T04:42:00.000-07:00

ស្ថាបនិក និងតំណាងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន (គបម) ឈរបង្ហាញមុខក្រោយការបោះឆ្នោតនៅថ្ងៃទី០២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៥ នៅផ្ទះមួយនៅក្នុងខណ្ឌសែន សុខ រាជធានីភ្នំពេញ (រូបថតដោយ Hul Reaksmey/VOA Khmer)
រាជធានីភ្នំពេញ—

ស្ថាបនិកបណ្តាញសង្គមដ៏ល្បីមួយបានប្រកាសបង្កើតគណបក្សនយោបាយថ្មី។ ក្រុមស្ថាបនិកបាននិយាយនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសមួយថា គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន មានគោលបំណងកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ និងបង្កើនយុត្តិធម៌សង្គម។

លោក [សាម អ៊ីន] ថ្នាក់ដឹកនាំ និងជាស្ថាបនិកមួយរូបនៃបណ្តាញសង្គមខ្មែរដើម្បីខ្មែរបានប្រាប់វិទ្យុសំឡេងសហរដ្ឋអាមេរិក ផ្សាយភាសាខ្មែរ នៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសកាលពីថ្ងៃអាទិត្យថា៖ គណបក្សនេះខុសពី (គណបក្សផ្សេង) ដោយអនុវត្តវិមជ្ឈការនៅមូលដ្ឋាន។

លោក [សាម អ៊ីន] និងស្ថាបនិកគណបក្សផ្សេងទៀតនិយាយថា វិធីសាស្រ្តបែបនេះនឹងបង្កើតនូវ “លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ” នៅក្នុងប្រទេសដែលនៅតែនិយមអំណាចមជ្ឈការ និងបុគ្គល ហើយដើរតាមគំរូនយោបាយដែលធ្វើបានតិចតួចចាប់តាំងពីកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ បានបង្កើតរដ្ឋកម្ពុជាទំនើប។

លោក [សាម អ៊ីន] មាននិយាយថា គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាននឹងផ្តល់វប្បធម៌នយោបាយថ្មីជំនួសវិញ។ លោកបានបន្តថា៖ «វប្បធម៌ចាស់ មើលងាយគ្នា ប្រមាថគ្នា និងលាបពណ៌ ទម្លាក់កំហុសដាក់គ្នា។ «យើងចង់បង្កើតវប្បធម៌ថ្មីដែលមានន័យថា ជាវប្បធម៌នយោបាយនៃក្ដីសង្ឃឹម សេចក្ដីស្រឡាញ់ និងការគោរពគ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីលុបបំបាត់ភាពកខ្វក់ក្នុងការធ្វើនយោបាយ»។

គោលដៅទី១៦៖ សន្តិភាព យុត្តិធម៌និងស្ថាប័នរឹងមាំ

2024-09-18T22:11:00.000-07:00

លើកកម្ពស់សង្គមដែលមានសន្តិភាព និងប្រកបដោយបរិយាបន្ន ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព ផ្តល់នូវការទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាជនគ្រប់រូប និងកសាងស្ថាប័នដែលមានប្រសិទ្ធភាព គណនេយ្យភាព និងបរិយាប័ន្ននៅគ្រប់កម្រិត។

គោលដៅទី១៦ គឺអំពីការលើកកម្ពស់សង្គមប្រកបដោយសន្តិភាព និងបរិយាបន្ន ការផ្តល់សិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌សម្រាប់ទាំងអស់គ្នា និងការកសាងស្ថាប័នប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព គណនេយ្យភាព និងបរិយាបន្ននៅគ្រប់កម្រិតទាំងអស់។ ប្រជាជន នៅគ្រប់ទីកន្លែង រស់នៅដោយគ្មានការភ័យខ្លាចនូវអំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់ និងមានសុវត្ថិភាពគ្រប់ពេលក្នុងជីវិតរបស់ពួកគាត់ មិនថា ជាតិសាសន៍ ជំនឿ ឬនិន្នាការផ្លូវភេទរបស់ពួកគេ។

ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ជម្លោះហិង្សាដែលកំពុងកើតមានជាបន្ត និងថ្មីៗ នៅជុំវិញពិភពលោកកំពុងធ្វើដំណើរប្រាសចាកមាគ៌ាសកលលោកឆ្ពោះទៅកាន់សន្តិភាព និងប្រាសចាកពីការសម្រេចជោគជ័យនូវគោលដៅទី១៦នេះ។ ជាការគួរឱ្យព្រួយបារម្ភណាស់ ដែលនៅឆ្នាំ២០២២ យើងបានឃើញជាក់ស្ដែងនូវមរណភាពជនស៊ីវិលទាក់ទងនឹងជម្លោះ កើនឡើងច្រើនជាង៥០ភាគរយ ដែលនេះជាលើកដំបូងចាប់តាំងពីប្រទេសនានាបានអនុម័តរបៀបវារៈសម្រាប់សម្រេចគោលដៅនៅឆ្នាំ២០៣០ - ដែលមរណភាពនេះ ភាគច្រើនដោយសារតែសង្គ្រាមនៅអ៊ុយក្រែន។

កម្រិតយ៉ាងខ្ពស់នៃអំពើហិង្សាប្រដាប់អាវុធ និងអសន្តិសុខនេះ មានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យមានការបំផ្លាញដល់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស ខណៈពេលដែលអំពើហិង្សាផ្លូវភេទ ឧក្រិដ្ឋកម្ម ការកេងប្រវ័ញ្ច និងការធ្វើទារុណកម្ម កើតមានជាទូទៅ នៅពេលដែលមានជម្លោះ ឬគ្មាននីតិរដ្ឋ ហើយប្រទេសនានាត្រូវតែចាត់វិធានការដើម្បីការពារប្រជាជនដែលប្រឈមហានិភ័យបំផុត។

រដ្ឋាភិបាល សង្គមស៊ីវិល និងសហគមន៍ត្រូវធ្វើការរួមគ្នា ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយយូរអង្វែងចំពោះជម្លោះ និងអសន្តិសុខ។ ការពង្រឹងនីតិរដ្ឋ និងការលើកកម្ពស់សិទ្ធិមនុស្ស គឺជាគន្លឹះនៃដំណើរការស្វែងរកដំណោះស្រាយនេះ ក៏ដូចជាកាត់បន្ថយលំហូរនៃអាវុធខុសច្បាប់ ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងការធានាឱ្យមានការចូលរួមជាបរិយាបន្នគ្រប់ពេលវេលា។

ហេតុអ្វីខ្ញុំត្រូវខ្វល់?

តើ នៅកន្លែងដែលខ្ញុំរស់នៅត្រូវអនុវត្តដោយរបៀបណា?

គោលដៅទី១៦ ស្របតាមក្របខណ្ឌធំទូលាយនៃសិទ្ធិមនុស្ស ដោយលើកកម្ពស់សង្គម ដែលមានការគោរព និងផ្ដល់តម្លៃខ្ពស់ដល់សិទ្ធិបុគ្គល ក៏ដូចជាសិទ្ធិឯកជនភាព សេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មាន។

សន្តិភាពគឺជាលក្ខខណ្ឌចាំបាច់ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច។ បើគ្មានសន្តិភាពទេ សង្គមតែងតែញាំញីដោយជម្លោះ អំពើហិង្សា និងអស្ថិរភាព ដែលអាចរារាំងដល់វឌ្ឍនភាព និងបណ្តាលឱ្យបាត់បង់ជីវិត និងធនធាន។

សិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌ស្មើៗគ្នាគឺចាំបាច់សម្រាប់ការការពារសិទ្ធិបុគ្គល ការដោះស្រាយវិវាទ និងធានាថាប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះមិនត្រូវបានផាត់ចេញពីសង្គម ឬធ្វើបាប។

បទល្មើសដែលគំរាមកំហែងដល់សង្គមសន្តិភាព រួមទាំងអំពើមនុស្សឃាត ការជួញដូរមនុស្ស និងបទល្មើសរៀបចំផ្សេងៗទៀត ក៏ដូចជាច្បាប់ដែលរើសអើង ឬការអនុវត្តច្បាប់ដោយរើសអើង ប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសទាំងអស់។

ចុះបើយើងមិនចាត់វិធានការ?

អំពើហិង្សាដោយប្រដាប់អាវុធ និងអសន្តិសុខ មានឥទ្ធិពលដែលបំផ្លាញដល់ការអភិវឌ្ឍប្រទេស ប៉ះពាល់ដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ហើយជារឿយៗបណ្តាលឱ្យមានទុក្ខយូរអង្វែងនៅតាមសហគមន៍នានា។

អំពើហិង្សាក៏ប៉ះពាល់ដល់សុខភាព ការអភិវឌ្ឍ និងសុខុមាលភាពរបស់កុមារ និងសមត្ថភាពនៃការលូតលាស់របស់កុមារដែរ។ វាបណ្តាលឱ្យមានរបួសផ្លូវចិត្ត និងធ្វើឱ្យបរិយាបន្នសង្គមចុះខ្សោយ។

កង្វះសិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌មានន័យថា ជម្លោះនៅតែមិនអាចដោះស្រាយបាន ហើយប្រជាជនមិនអាចទទួលបានការការពារ និងដោះស្រាយទេ។ បណ្ដាស្ថាប័នដែលមិនដំណើរការទៅតាមច្បាប់ ងាយនឹងទទួលរងនូវអំពើបំពានតាមទំនើងចិត្ត និងការប្រើអំណាចដោយបំពាន ហើយមិនមានសមត្ថភាពច្រើនក្នុងការផ្តល់សេវាសាធារណៈជូនប្រជាជនគ្រប់គ្នាទេ។

ការផាត់ចេញ និងការរើសអើងប្រជាជនទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ មិនត្រឹមតែរំលោភសិទ្ធិមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំងបង្កឱ្យមានការអាក់អន់ស្រពន់ចិត្ត និងភាពច្របូកច្របល់ និងអាចបង្កឱ្យកើនឡើងនូវអំពើហិង្សាក្នុងសង្គមថែមទៀតផង។

តើយើងអាចធ្វើអ្វីបាន?

អនុវត្ត ឬប្រើសិទ្ធិរបស់អ្នក (សិទ្ធិស្របរដ្ឋធម្មនុញ្ញ) ដើម្បីធ្វើឱ្យមន្ត្រីជាប់ឆ្នោតធ្វើការដោយការទទួលខុសត្រូវ (មានគណនេយ្យភាព) ប្រើសេរីភាពនៃទទួលព័ត៌មាន និងចែករំលែកមតិ គំនិត ឬយោបល់របស់អ្នកជាមួយតំណាងរាស្ត្រ, ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់របស់អ្នក។ លើកកម្ពស់បរិយាបន្ន (ការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ) និងគោរពមនុស្សដែលមានដើមកំណើត ជាតិសាសន៍ សាសនា ភេទ ទំនោរផ្លូវភេទ ឬទស្សនៈផ្សេងៗគ្នា។

More information in English: Sustainable Development Goals.

សន្ដិភាព តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា

2024-09-17T05:41:00.000-07:00

ស្ថិតក្នុងសម្ពាធនៃលោកាភិវឌ្ឍន៍ មនុស្សទូទាំងសាកលលោក កំពុងប្រឈមមុខនឹងបញ្ហានៃការដណ្ដើមធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីស្នងនូវការលូតលាស់ផ្នែកវត្ថុនិយម និងបរិភោគនិយម ដែលជាកត្ដាមួយនាំមកនូវវិបត្តិផ្នែកទស្សនគិត ឬជាដើមហេតុនៃការខ្វែងគំនិងគ្នា ផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ សង្គម។

ការខ្វែងគំនិតនេះ នាំមកនូវផលប៉ះទង្គិចទាំងផ្នែករាងកាយ និងចិត្តវិញ្ញាណ ដែលយើងអាចនិយាយក្នុងភាសាសន្ដិភាពថា “ហិង្សា”។ អំពើហិង្សាកើតឡើងរវាងប្រទេស និងប្រទេស ឬប្រជាជន និងប្រជាជន ក្នុងសង្គមត្រូវរកវិធីដោះស្រាយរម្ងាប់អំពើទាំងនេះ ដើម្បីសន្ដិ ស្ងប់សុខរបស់ប្រជាជន។ បើជារឿងប៉ះពាល់ផ្នែកសន្ដិសុខរវាងប្រទេស គេត្រូវការរកដំណោះស្រាយដោយសន្ដិវិធី ដោយការចរចា និងធ្វើសន្ធិសញ្ញារវាងប្រទេស ដោយមានការទទួលស្គាល់អំពីប្រទេសជាមិត្ត ឬសហគមន៍លោក ដែលហៅឈ្មោះជាផ្លូវការថា “អង្គការសហប្រជាជាតិ” ឬអង្គការនានា ដែលទទួលបន្ទុក ផ្នែកដំណោះស្រាយរកសន្ដិភាព ចំណែកជម្លោះរវាងប្រជាជន និងប្រជាជន គេត្រូវការរកដំណោះស្រាយ ឬសម្របសម្រួលគ្នា តែសម្រាប់បុគ្គលមួយចំនួន ដែលត្រូវការសន្ដិភាពយ៉ាងពិតប្រាកដ គេត្រូវការវិវេកខ្លួន ដោយផ្ដោតលើអារម្មណ៍មានសតិ ជាទីតាំង មានសម្បជញ្ញៈ ឬស្មារតី ជាដែនកំណត់ វាស់នូវចលនាដែលកើតឡើង។

តើសន្ដិភាព មានន័យដូចម្ដេចចំពោះសាកលលោក ហើយព្រះពុទ្ធសាសនាមានទស្សនទានយ៉ាងណាចំពោះពាក្យថា “សន្ដិភាព”។

អ្វីជាសន្ដិភាព?

មានអ្នកប្រាជ្ញជាច្រើនបានផ្ដល់អត្ថន័យ «សន្ដិភាព» តាមទស្សនៈផ្សេងៗគ្នា ដូចជា ក្នុងវចនានុក្រមវែបស្ទ័រ (Webster Dictionary) ផ្ដល់និយមន័យថា “ការគេចផុតពីសង្រាម ឬរស់នៅដោយគ្មានសង្រ្គាម”, Alvin Toffler & Disakyikeda ថា “សន្ដិភាព កើតចេញពីសង្គ្រាម”, Johan kaltung ជាអ្នកជំនាញផ្នែកអំពើអហិង្សាថា “សន្ដិភាពកើតចេញពីសង្គ្រាម ឬជាសភាវអហិង្សា បើគ្មានសង្រ្គាម សន្ដិភាពនឹងកើតឡើងមេ្ដចទៅ” “without war or violence, peace will occure” បើវៀរចាកពីសង្គ្រាមបាន សន្ដិភាពនឹងកើតឡើងពិតប្រាកដ។

សន្ដិភាពតាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា

ដូចដែលយើងបានដឹងស្រាប់ហើយថា ក្នុងបណ្ដាសាសនាទាំងឡាយក្នុងលោក មានតែសាសនាមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះដែលពុំសូវមានហេតុអធិករណ៍ វិវាទគ្នា ក្នុងចំណោមសាសនានោះ គឺព្រះពុទ្ធសាសនា។

ការកើតឡើងរបស់ព្រះពោធិសត្វ គឺដើម្បីស្វែងរកសេចក្ដីសុខដល់មនុស្សជាតិ ពេលត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធ សច្ចធម៌ទាំងឡាយដែលទ្រង់ត្រាស់ដឹង សុទ្ធតែបង្ហាញនូវគោលការណ៍ជីវិតក្នុងការស្វែងរកសេចក្ដីសុខ យ៉ាងពិតប្រាកដ ដោយសេចក្ដីសុខទាំងនោះ ពុំមែនកើតចេញពីការបរិភោគសោយសុខ តាមតម្រេកតណ្ហាទេ តែជាសេចក្ដីសុខផ្នែកចិត្តវិញ្ញាណ ដែលកើតចេញពីការចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍របស់ខ្លួន។ ក្នុងន័យនេះ មានការបង្ហាញអំពីគោលការណ៍ស្វែងរកសន្ដិភាពតាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលយើងអាចចែកជាពីរគឺ៖

១. សន្ដិភាពបែបបរមត្ថសច្ចៈ (Peace in Ultimate truth meaning) ជាសន្ដិភាពកើតចេញពីសេចក្ដីស្ងប់ “ពុំមានសេចក្ដីសុខឯណា ស្មើនឹងសេចក្ដីស្ងប់ឡើយ” ក្នុងចំណុចនេះ មានន័យថា “ព្រះនិព្វាន” គឺភាពត្រជាក់ត្រជុំ។ គឺត្រជាក់ ឬស្ងប់ពីសេចក្ដីតម្រេកទាំងឡាយដែលកើតចេញអំពីចំណង់ សេចក្ដីត្រូវការ សេចក្ដីក្រោធ កំហឹង ហិង្សា សេចក្ដីវង្វេង ដែលភាសាធម៌ ហៅថា “លោភៈ ទោសៈ មោហៈ អវិជ្ជា ជាដើម”។ ក្នុងន័យមួយទៀតថា ចិត្តរបស់យើងមិនស្ថិតនៅក្រោមអំណាចតណ្ហា ដែលសំដែងឱ្យឃើញអំពីសភាវចិត្តបរិសុទ្ធ ស្ងប់ និងសន្ដិសុខហៅថា សេចក្ដីស្ងប់ ឬសន្ដិភាព ពិតប្រាដក “True Peace”។

២. សន្ដិភាពក្នុងន័យទូទៅរបស់មនុស្ស សត្វ (Peace in General understanding meaning) តាមធម្មតាការរស់នៅរបស់មនុស្ស សត្វក្នុងសង្គមរមែងខ្វែងគំនិតគ្នាក្នុងការចែក រំលែកធនធានធម្មជាតិ ដើម្បីគ្រប់គ្រងជាកម្មសិទ្ធិ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការខ្វែងគំនិតនេះរហូតនាំឱ្យមានការប្រើអំពើផ្សេងៗ ទាំងផ្លូវកាយក្ដី វាចាក្ដី ចិត្តក្ដី នោះរមែងស្ងប់ដោយសារចរចា ស្វែងរកហេតុផល ដែលជាដំណោះស្រាយល្អបំផុតតាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនាថា ការប្រើអំពើទាំងឡាយដោយការវាយដំ ឬប្រើកំលាំងលើផ្លូវកាយ ការប៉ះទង្គិចតាមពាក្យសំដី និងការចងគំនុំបៀតបៀន ព្យាបាទតាមផ្លូវចិត្ត ពុំនាំមកនូវសន្ដិភាពពិតប្រាកដទេ តែផ្ទុយទៅវិញ មានតែនាំមក នូវកំហឹង ហិង្សា ព្យាបាទគ្នាគ្មានទីបំផុត។ ទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនាបានបង្ហាញថា ការគេចផុត ឬរំងាប់អំពើទាំងនេះបានដោយ សេចក្ដីស្រលាញ់ សេចក្ដីមេត្តា ករុណា យោគយល់គ្នា។

ហេតុអ្វីបានជាសន្ដិភាព សំខាន់ចំពោះមនុស្ស សត្វ?

បើនិយាយអំពីសន្ដិភាព យើងមិនភ្លេចនិយាយអំពីសេចក្ដីទុក្ខរបស់មនុស្សសត្វទេ ព្រោះចាប់តែពីអតីតរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន សេចក្ដីទុក្ខនេះបានធ្វើដំណើរមកព្រមជាមួយការកើតឡើងរបស់មនុស្សសត្វ ដរាបណាបើកភ្នែក ដរាបនោះឃើញសេចក្ដីទុក្ខ តែមនុស្សយើងពុំសូវយកចិត្តទុកដាក់ មើលរំលង ឃើញសេចក្ដីសុខកើតចេញពីសេចក្ដីពេញចិត្តប្រើប្រាស់ និងសេពសុខលើវត្ថុច្រើនជាង។ ដរាបណាឃើញតែសេចក្ដីសុខក្លែងក្លាយ ដរាបនោះ រមែងមិនឃើញសេចក្ដីទុក្ខ ពិតប្រាកដ ដរាបណាឃើញសេចក្ដីទុក្ខពិតប្រាកដ ហើយយល់ដឹងថា ជាសេចក្ដីទុក្ខ ដរាបនោះរមែងឃើញសេចក្ដីសុខពិតប្រាកដ ដោយចេះធ្វើការវិវត្ត ឬបដិរូប សេចក្ដីទុក្ខមកជាសេចក្ដីសុខ។

បច្ចុប្បន្នសេចក្ដីសុខរបស់មនុស្ស សត្វ មួយចំនួនកើតឡើងពីការកេងដណ្ដើមយកផលប្រយោជន៍ធនធានធម្មជាតិ ជាហេតុខ្វែងគំនិត ជំទាស់គ្នា រហូតនាំមកនូវការបង្កហេតុការណ៍ផ្សេងៗ ជាហេតុនាំមកនូវវិនាសកម្មលើអាយុជីវិត ទ្រព្យសម្បតិជាដើម ដើម្បីដោះស្រាយហេតុការណ៍នេះ គេព្យាយាមស្វែងរកដំណោះស្រាយដោយសន្ដិវិធីគ្រប់បែបយ៉ាង។ តើសន្ដិភាពកើតចេញពីដំណោះស្រាយនោះមានតម្លៃយ៉ាងណាសម្រាប់មនុស្សជាតិយើង?

១. សន្ដិភាពនាំមកនូវសេចក្ដីមេត្តាស្រលាញ់រាប់អានរបស់មនុស្សសត្វក្នុងសង្គម

តាមទស្សនៈរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា នៅពេលណាចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ ជាពិសេសគឺសេចក្ដីស្ងប់កើតចេញពីខាងក្នុងសេចក្ដីស្ងប់នេះនាំមកនូវ សេចក្ដីមេត្តា ហើយយើងអាចផ្សាយសេចក្ដីមេត្តានេះ ដល់មនុស្សសត្វរស់នៅជាសុខ។ សេចក្ដីមេត្តា ធ្វើឱ្យយើងយល់ដឹង និងស្គាល់អំពីសេចក្ដីត្រូវការរបស់អ្នកដទៃ ដូច្នេះយើងគួរជំរុញចិត្ត ផ្នែកវិជ្ជមាននេះ ជួយសង្គ្រោះមិត្តរួម កើត ឈឺ ស្លាប់ ព្រោះថា មនុស្សយើងមិនអាចរស់នៅលើលោកឯកាម្នាក់ឯងបានទេ នេះជាកត្តាសំខាន់តម្រូវឱ្យមនុស្សត្រូវចេះស្រលាញ់ រាប់អាន និងជួយសង្រ្គោះគ្នា សាងសាមគ្គីគ្នា ជាភាតរភាពក្នុងសង្គម។ ដូច្នេះ យើងត្រូវការសេចក្ដីមេត្តាដើម្បីជួយសង្គ្រោះមនុស្សសត្វឱ្យរួចផុតពីសេចក្ដីទុក្ខដោយមិនមានលក្ខខណ្ឌ

២. សន្ដិភាពនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ

មានមនុស្សមួយចំនួនគិតថា ការមានឋានៈ យសសក្ដិ ទ្រព្យសម្បត្ដិ លោកធម៌រមែងនាំមកនូវសេចក្ដីសុខ តែផ្ទុយទៅវិញ សេចក្ដីសុខរបស់បុគ្គលទាំងនេះពោរពេញទៅដោយសេចក្ដីទុក្ខបង្កប់នៅ ព្រោះចិត្តរបស់បុគ្គលនោះនៅតែមានតម្រេក សេចក្ដីត្រូវការ ឥតឈប់ឈរ។ ដរាបណាចិត្តរបស់បុគ្គលស្ងប់ សេចក្ដីសុខពិតប្រាកដរមែងកើតមាន ព្រោះសេចក្ដីស្ងប់នេះ មានន័យថា បុគ្គលចេះគ្រប់គ្រងអាម្មរណ៍ មិននាំចិត្តឱ្យលុះក្នុងអំណាចតណ្ហា។ ន័យនេះ បង្ហាញឱ្យឃើញថា សេចក្ដីសុខ និងទុក្ខកើតចេញពីចិត្ត បើចេះគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងធ្វើចិត្តឱ្យស្ងប់ សេចក្ដីសុខពិតប្រាកដពិតជាកើតមាន។ ផ្ទុយទៅវិញ បើចិត្តនៅតែក្រវល់ក្រវាយ ក្ដៅក្រហាយដោយលាភ យស បណ្ដាសក្ដិ សេចក្ដីទុក្ខរមែងកើតមាន។ ឧទាហរណ៍ នៅពេលណា យើងមានសេចក្ដីក្រោធ សេចក្ដីសុខរមែងបាត់ទៅ ដរាបកំចាត់សេចក្ដីក្រោធនេះបាន នោះសេចក្ដីសុខរមែងកើតឡើង។

ដូច្នេះ ក្នុងចំណុចនេះ យើងត្រូវការសន្ដិភាពផ្នែកខាងក្នុង ពិតប្រាកដ ព្រោះសន្ដិភាពបែបនេះ ធ្វើឱ្យអំពើហិង្សាទាំងឡាយក្នុងសង្គមរលត់បាត់ទៅ។

៣. សន្ដិភាពនាំមកនូវសាមគ្គី និងភាពស្រុះស្រួល

សេចក្ដីសាមគ្គី និងភាពស្រុះស្រួលនាំមកនូវកម្លាំងសង្គម ដែលកើតចេញពីសេចក្ដីសហប្រតិបត្តិការរវាងមនុស្សក្នុងសង្គម។

ដើម្បីបង្កើតនូវសាមគ្គីភាព និងភាពស្រុះស្រួលគ្នា មុនដំបូង យើងត្រូវសាងសន្ដិភាពផ្នែកខាងក្នុងសិន ព្រោះវានាំមកនូវប្រតិកម្មវិជ្ជមានក្នុងការនិយាយ ស្ដាប់ គិត ជាដើម។ មួយទៀត សន្ដិភាព និងភាពបង្រួបបង្រួម មានន័យសំខាន់បំផុតសម្រាប់សង្គមមនុស្ស បើគ្មានសន្ដិភាព តើសេចក្ដីស្ងប់សុខ និងសហការកើតមានម្ដេចបាន។ ចំណុចទីពីរ សម្ដែងឱ្យឃើញនូវតម្លៃសាមគ្គីរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម ដែលចាំបាច់ត្រូវកើតមាននៅក្នុងសង្គម ព្រោះសង្គមមនុស្សនីមួយៗ ត្រូវមានការទំនាក់ទំនងរវាងគ្នា ពុំមានបុគ្គលណាមួយរស់នៅឯកោ លើលោកនេះទេ។ ចំណងមិត្តភាពរបស់មនុស្សក្នុងសង្គម នាំមកនៅសេចក្ដីស្រលាញ់រាប់អានគ្នាជាមិត្ត សេចក្ដីរាប់អានធ្វើឱ្យស្គាល់ទឹកចិត្ត និងសេចក្ដីត្រូវការ ហើយអាចរកវិធីជួយសង្រ្គោះតាមមាន តាមបាន។

ហេតុផលនេះហើយ ដែលសង្គមលោកទាំងមូលត្រូវការសន្ដិភាព ហើយសន្ដិភាព មានសារៈសំខាន់បំផុតសម្រាប់សង្គមមនុស្ស សន្ដិភាពប្រៀបដូចជាស្ពានតភ្ជាប់រវាងមនុស្សក្នុងសង្គម។ បើគ្មានស្ពាននេះទេ តើសង្គមរបស់យើងនឹងបានស្ងប់សុខ មានសាមគ្គីទេ?

កត្តាអ្វីធ្វើឱ្យមនុស្ស និងសង្គមខ្វះសន្ដិភាព?

មនុស្សលោកបច្ចុប្បន្នពោរពេញទៅដោយលោកធម៌គ្រប់គ្រង ខ្វែងគំនិតគ្នាដើម្បីកេងយកផលប្រយោជន៍ពីធនធានធម្មជាតិ ដែលតាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនាថា កើតចេញពីតម្រូវការ (តណ្ហា – desire) សេចក្ដីក្រោធ ខឹង ក្រអឺតក្រទម (ទោសៈ – Arrogance) សេចក្ដីវង្វេង ងងឹតងងល់ ខ្វះនូវការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ (មោហៈ – delusion)។

១. សេចក្ដីត្រូវការ (តណ្ហា-desire)

តម្រេតនៃសេចក្ដីត្រូវការរបស់មនុស្សយើងគ្មានទីបំផុត ដរាបណា នៅមានដង្ហើមចេញចូល ដរាបនោះ មនុស្សមួយភាគធំនៅតែស្វែងរកដើម្បីបំពេញចិត្តតាមចំណង់ សេចក្ដីត្រូវការរបស់ខ្លួន ជួនកាល ត្រូវប៉ះទង្គិចផលប្រយោជន៍របស់អ្នកដទៃ ជាហេតុនាំមកនូវវិវាទ អ្នកមានអំណាចអាចនឹងបានកេងផលប្រយោជន៍មិនថា ផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច តែចំពោះអ្នកដែលដឹងខ្លួនថា ចាញ់ប្រៀប រមែងចងនូវគំនុំ និងរកវិធីគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីកេងយកផលប្រយោជន៍ ទោះបីមិនបានច្រើន ក៏សុំរួមចំណែកនៃការគ្រប់គ្រងដែរ ដែលទីបំផុត បុគ្គលទាំងពីរត្រូវស្វែងរកអ្នកគាំទ្រ និងរកអាជ្ញាកណ្ដាលដើម្បីកាត់សេចក្ដីថា តើបុគ្គលណា គួរបានចំណែកនេះ ច្រើន ឬតិចជាង។ សួរថា តើអាជ្ញាកណ្ដាល ជាទូទៅប្រកបដោយធម៌ទេ បើកាត់សេចក្ដីប្រកបដោយធម៌តាមយន្ដការច្បាប់ បុគ្គលទាំងពីរខាង ទទួលស្គាល់ ហេតុវិវាទនឹងបានស្ងប់ ផ្ទុយទៅវិញបើ មិនប្រកដោយយុត្តិធម៌ គិតស្វែងរកផលប្រយោជន៍ពីបុគ្គលទាំងពីរ ហេតុឈ្លោះវិវាទនឹងកាន់តែរីកដុះដាលជាមិនខាន។

ហេតុការណ៍ដូច្នេះ ធ្លាប់បានកើតក្នុងសម័យពុទ្ធកាល ដោយសារការចែករំលែកប្រភពធនធានទឹកមិនបានស្មើគ្នា ក្រុមទីមួយគឺពួកសក្យៈ និងមួយទៀតគឺកោលិយៈ ហើយក្រុមទាំងពីរនេះសុទ្ធតែញាតិធម៌របស់ព្រះពុទ្ធអង្គ ទីបំផុត ទាំងពីរក្រុម ប្រើកម្លាំងដាក់គ្នា ការខូចខាតនៃអាយុជីវិតកើតមាន នេះហើយជាផលនៃការចែករំលែកធនធានធម្មជាតិមិនយុត្ដិធម៌ ព្រោះរបស់ដែលបានមកមិនស្នងតបតាមសេចក្ដីត្រូវការ ពេញចិត្តរបស់ជនទាំងពីរក្រុម។ ចំណុចនេះបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា តម្រេកចំណង់សេចក្ដីត្រូវការរបស់មនុស្ស ផ្ដើមឡើងដោយការប្រើអំណាច និងនយោបាយ ផលតាមមក គឺបញ្ហាសង្គម និងផ្លូវចិត្ត។

ព្រះពុទ្ធទ្រង់មានព្រះតម្រិះថា បើកាលណាទុកឱ្យបុគ្គលទាំងពីរក្រុមឈ្លោះដណ្ដើមគ្នាតទៅទៀត វានាសកម្មទាំងទ្រព្យសម្បតិ្ដ និងអាយុជីវិតនឹងរីកដុះដាលជាសង្គ្រាមពេញផ្ទៃប្រទេសជាមិនខាន ទ្រង់ដាស់តឿនសតិជនទាំងពីរឱ្យ មានសតិ ស្មារតី និងយល់អំពីតម្លៃ អាយុជីវិតរបស់មនុស្សជាតិ ទ្រង់មានពុទ្ធដិការថា “ស្រលាញ់ទ្រព្យ ឬអាយុជីវិត?” ទីបំផុត ក្រុមទាំងពីរមានសតិ ហើយព្រមសម្រុះសម្រួល ចរចា និងបែងចែករំលែកផលប្រយោជន៍ស្មើៗគ្នា។

ចំណែកទំនាស់រវាងខ្មែរ-ថៃ ករណីប្រាសាទព្រះវិហារ តើយើងនឹងយកបុគ្គលណាជាបុគ្គលកណ្ដាល មិនសម្លឹងរំពៃផលប្រយោជន៍ផ្នែកនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច ហើយបុគ្គលនោះត្រូវប្រកាន់យកយុត្តិធម៌ គ្មានអគតិ។

បើជម្លោះផ្នែកនយោបាយ ខ្វះនូវយន្ដការដោះស្រាយ តើយើងអាចនឹងយកសាសនា វប្បធម៌ និងតម្លៃអាយុជីវិតមនុស្សជាតិមកធ្វើជាយន្ដការបានទេ ព្រោះប្រទេសទាំងពីរសុទ្ធតែមានគុណសម្បតិ្ដផ្នែកសាសនា វប្បធម៌ និងតម្លៃ មនុស្សជាតិស្រដៀងគ្នា។ ចំណុចនេះ គ្រាន់តែជាទស្សនគតិមួយស្នើឡើងតែប៉ុណ្ណោះ ហើយគង់នឹងមិនកើតមានជាពុំខាន តែបើមាន អាចជាប្រយោជន៍ប្រសើរបំផុតដល់មនុស្សជាតិជាមិនខាន។

២. ការបញ្ចេញកំហឹង និងភាពក្រអឺតក្រទម (ទោសៈ- Arrogance)

មនុស្សមួយចំនួន ក្នុងសង្គមតែងតែសម្ដែងអាកប្បកិរិយា ភាពក្រអឺតក្រទមរបស់ខ្លួនថា ប្រសើរជាង មិនថា ជាតិសាសន៍ ត្រកូល យសសក្ដិ ការសិក្សា ការងារ ទ្រព្យសម្បត្ដិ មាក់ងាយអ្នកទន់ខ្សោយ មើលរំលងតម្លៃនៃមនុស្សជាតិ ទីបំផុតបង្កនូវសង្គ្រាមពូជសាសន៍ ឬសង្គ្រាមលោកធម៌ ហើយក៏បង្កនូវបញ្ហាផ្លូវចិត្តសង្គមដែរ។

ព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់សម្ដែងថា “បុគ្គលណា គិតថាខ្លួនប្រសើរជាងអ្នកដទៃ បុគ្គលនោះនឹងប្រសប់នូវទំនាស់ ខ្វែងគំនិតគ្នាជាមិនខាន”។ ដូចជា ករណីកើតឡើងរវាងញាតិវង្សរបស់ព្រះពុទ្ធ ត្រកូលសាក្យៈគិតថាខ្លួនប្រសើរជាងគេ ក្នុងជម្ពូទ្វីប បដិសេធរៀបការជាមួយត្រកូលអន់ខ្សោយ មិនព្រមចូលសមាគមន៍ និងត្រកូលដទៃ ទីបំផុតបង្កឱ្យមានសេចក្ដីក្រោធ កំហឹង ហិង្សា និងសង្គ្រាមពូជសាសន៍។

ក្នុងលោកនេះ គ្មានបុគ្គលណាម្នាក់ ប្រសើរជាងបុគ្គលណាទេ នេះបើសិនបើយើងសម្លឹងមើល តាមផ្នែកតម្លៃនៃមនុស្សជាតិ ឬមនុស្សធម៌, តែផ្ទុយទៅវិញ គឺ “អំពើល្អ ប្រសើរជាង”។

ពេលណាភាពក្រអឺតក្រទមកើតមាន ភាពយល់ជម្រៅចិត្តរវាងគ្នាពិបាកនឹងកើតឡើង ដូច្នេះត្រូវទម្លាយផ្នត់គំនិតនេះឱ្យបាន បើកចំហចិត្ត ព្រមស្ដាប់រាល់ការបញ្ចេញគំនិត ហើយវិភាគតាមហេតុផល ដើម្បីឆ្ពោះទៅរកសន្ដិសុខនៃសង្គម។

៣. មោហៈ (delusion)

សេចក្ដីវង្វេងរបស់មនុស្សរមែងកើតមានដល់មនុស្ស ពីព្រោះកត្តាទាំងពីរដែលបានលើកឡើងខាងលើ រហូតខ្វះសតិ ស្មារតីពិចារណារកផ្លូវកែបញ្ហា។ ហេតុការណ៍ដែលកើតឡើងទូទាំងពិភពលោក ដូចជា ក្នុងករណី ការដណ្ដើមអំណាចផ្នែកនយោបាយក្នុងប្រទេសក្រិច ការសម្ដែងអគតិនិយមរបស់ក្រុមអាវលឿងក្នុងប្រទេសថៃ សង្រ្គាមដណ្ដើមមរតកផ្នែកវប្បធម៌ប្រាសាទព្រះវិហារ និងបុរណភាពទឹកដីរវាងខ្មែរនិងថៃ បានជំរុញជាតិនិយមកើតឡើងដោយខ្វះនូវសតិស្មារតី ប្រើកម្លាំងយោធាដាក់គ្នា អ្នកដែលរងគ្រោះជាងគេបំផុតគឺប្រជាជន (ភ្នែកខ្មៅៗ)។ អង្គុយខំ ភាវនាសុំសន្ដិភាព និងសេចក្ដីមេត្ដាពីអ្នកប្រើអំណាចទាំងនេះ។

ចំណុចនេះ បញ្ចាក់ឱ្យឃើញថា ប្រជាជនធម្មតាបែរជាមានសតិ អាចគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ខ្លួនឯងបាន ចំណែកអ្នកល្មោភតណ្ហាលុះក្នុងអំណាចលោកធម៌ បង្កតែសេចក្ដីក្រោធ មិនគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ វង្វេង និងយល់ខុស ពិបាកកែ ដែលផលិតផលចេញមកគឺសេចក្ដីទុក្ខ អសន្ដិសុខ ទូទាំងប្រទេស។

តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា បើសេចក្ដីវង្វេងនេះកើតឡើង ការយល់ចិត្តគ្នា សេចក្ដីមេត្តារាប់អានរមែងកើតឡើងពិបាក ដូច្នេះដើម្បីរម្ងាប់នូវអំពើនេះ មានតែប្រើ សតិ ស្មារតី គ្រប់ខណៈពេល ទីបំផុតប្រើបញ្ញាកើតចេញពីសតិ ឬក្នុងភាសាធម៌ថា បញ្ញា កើតចេញពីសមាធិទើបអាចរម្ងាប់សេចក្ដីវង្វេងនេះបាន។

តើយើងនឹងស្វែងរកសន្ដិភាពពិតដោយវិធីណា?

ក្នុងចំណោមសាសនាលើលោក ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនានៃសន្ដិភាព បង្ហាញនូវសន្ដិវិធី តាមរយៈពុទ្ធវិធី ពោលគឺសេចក្ដីមិនប្រមាទ សតិ សមាធិជាអាទិ៖

ធ្វើចិត្តឱ្យមានសតិ សមាធិគ្រប់ដង្ហើមចេញចូល រាល់ខណៈពេលបច្ចុប្បន្ន ដង្ហើមចេញដឹងថាចេញ ដង្ហើមចូលដឹងថា ចូល សង្កេតមើលខ្យល់ដង្ហើមចេញចូល រហូតធ្វើឱ្យចិត្តស្ងាប់រំងាប់ពីនីវរណធម៌ [នី-វៈ-រៈ-ណៈ-ធ័រ] លោកធម៌ និងអកុសលធម៌។ ព្រះនិព្វានរមែងកើតឡើងពីចិត្តស្ងប់រម្ងាប់ មានន័យថា មានសន្ដិភាព សន្ដិសុខពិត។

ចំណុចនេះ បញ្ជាក់ថា សន្ដិភាពពិត កើតចេញពីសមាធិ ក្នុងន័យថា សមាធិធ្វើឱ្យចិត្តស្ងប់ ជាសន្ដិភាពពិតប្រាកដ ងាយក្នុងការស្វែងរក គឺដរាបណាចិត្តស្ងប់ ដរាបនោះរមែងមានសន្ដិភាព។

អត្ថបទស្រង់ចេញពី សាសនានិងអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរ, ដោយ យន់ សុធា

៧ចំណុចនៃគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ (សម្រាប់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម)

2024-07-08T08:20:00.000-07:00

គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ៧ចំណុច ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា៖

១. អធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (ប្រជាធិបតេយ្យ?)៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញចែងថា ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសរាជាធិបតេយ្យអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានព្រះមហាក្សត្រជាព្រះប្រមុខរដ្ឋ ប៉ុន្តែអំណាចអធិបតេយ្យភាពជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។

២. ប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញផ្ដល់នូវប្រព័ន្ធពហុបក្ស និងធានាដល់គណបក្សនយោបាយនូវសិទ្ធិមាន និងធ្វើសកម្មភាពដោយសេរីក្នុងដែនដែលកំណត់ដោយច្បាប់។

៣. ការបែងចែកអំណាច៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញអនុញ្ញាតឱ្យបង្កើតស្ថាប័នរបស់រដ្ឋាភិបាល បីដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ប៉ុន្តែអាស្រ័យគ្នាទៅវិញទៅមកគឺ នីតិប្រតិបត្តិ នីតិបញ្ញត្តិ និងតុលាការ។

៤. សិទ្ធិ និងសេរីភាពជាមូលដ្ឋាន៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញទទួលស្គាល់សិទ្ធិស៊ីវិល និងសិទ្ធិនយោបាយ រួមទាំងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំ សមាគម និងសាសនា។

៥. សមភាព និងភាពមិនរើសអើង៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញហាមឃាត់ការរើសអើង និងធានានូវសមភាពចំពោះមុខច្បាប់ ដោយមិនគិតពីពូជសាសន៍ ពណ៌សម្បុរ ភេទ ភាសា ជំនឿសាសនា និន្នាការនយោបាយ ដើមកំណើត ស្ថានភាពសង្គម ទ្រព្យសម្បត្តិ ឬឋានៈផ្សេងទៀត។

៦. ប្រព័ន្ធតុលាការឯករាជ្យ៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញធានាថា តុលាការឯករាជ្យ និងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ដើម្បីពិនិត្យឡើងវិញនូវធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់។

៧. វិមជ្ឈការ និងអភិបាលកិច្ចមូលដ្ឋាន៖ រដ្ឋធម្មនុញ្ញធានាការបង្កើត និងបែងចែកដែនរដ្ឋបាលមូលដ្ឋាន ដែលគ្រប់គ្រងដោយក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោត។

ទោះបីជា គោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យទាំងនេះត្រូវបានដាក់បញ្ចូល និងធានានៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដោយ ក៏ការអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនេះ ឱ្យបានពេញលេញ និងសម្រេចជោគជ័យ នៅតែជាបញ្ហាប្រឈមនៅក្នុងទិដ្ឋភាពនយោបាយរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។ ការប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ទាំងនេះនៅតែជាអាទិភាពសំខាន់សម្រាប់ការអនុវត្តរបបនយោបាយប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស នៅកម្ពុជា។

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុចរបស់ បណ្ឌិតកែម ឡី

2024-07-07T21:35:00.000-07:00

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុចរបស់ បណ្ឌិត កែម ឡី

១. លោក កែម ឡី ត្រូវបានគេឲ្យតម្លៃខ្ពស់ ចំពោះភាពក្លាហានរបស់លោក។ ពលរដ្ឋខ្មែរ និងអ្នកសារព័ត៌មាន តែងតែចាត់ទុក លោក កែម ឡី ជាអ្នកនិយាយរិះគន់មិនសំចៃមាត់ ចំពោះចំណុចអវិជ្ជមានរបស់រដ្ឋាភិបាល និងគណបក្សប្រឆាំង។ ក្រៅពីការរិះគន់ លោក កែម ឡី តែងតែផ្តល់ដំណោះស្រាយតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រ និងបែបតក្កវិទ្យា(Logical)។ លើសពីនេះ បើទោះបីជា លោក កែម ឡី ធ្លាប់រងការគំរាមកំហែងដល់អាយុជីវិតក៏ដោយ តែបុរសមាឌដំបង និងសម្បុរស្រអែមរូបនេះ មិនដែលផ្លាស់ប្តូរមនសិការ និងការងាររបស់ខ្លួនឡើយ។

២. លោក កែម ឡី បានលះបង់យ៉ាងច្រើន ដើម្បីបុព្វហេតុសិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ។ លោក កែម ឡី សុខចិត្តលះបង់ជីវិត ចោលប្រពន្ធ និងកូនជាទីស្រឡាញ់របស់លោក ដើម្បីធ្វើការងារស្រាវជ្រាវជាប្រយោជន៍ដល់ពលរដ្ឋខ្មែរ។ មុនទទួលមរណភាព លោក កែម ឡី បានបង្កើតយុទ្ធនាការ«១០០រាត្រី»។ ១០០រាត្រី គឺជាសកម្មភាពរបស់លោក ក្នុងការរស់នៅជាមួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរចំនួន១០០ខ្នងផ្ទះ ដើម្បីស្រាវជ្រាវពីបញ្ហារបស់ពលរដ្ឋ និងចងក្រងជាឯកសារ ទុកឲ្យក្មេងជំនាន់ក្រោយ។ ក្រៅពីនេះ លោកមានបំណង ចងក្រងកោះខ្មែរដើម្បីទុកជាភស្តុតាង ករណីមានជម្លោះដែនកោះរវាងកម្ពុជា និងប្រទេសជិតខាង។

៣. លោក កែម ឡី ត្រូវបានពលរដ្ឋឲ្យតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងចំពោះសិល្បៈនិយាយរបស់លោក។ លោកត្រូវបានអញ្ជើញជាវាគ្មិននៅតាមសិក្ខាសាលា វេទិកាយុវជន និងវាគ្មិននៅតាមបណ្តាញសារព័ត៌មានយ៉ាងច្រើន។ ក្រៅពីសំឡេងដ៏មុតស្រួច លោកមានលក្ខណៈពិសេសម្យ៉ាងទៀត គឺលោកពូកែពន្យល់ដើម្បីផ្តល់ចំណេះដឹងដល់ពលរដ្ឋគ្រប់មជ្ឈដា្ឋន។ ចំណុចនេះ ទើបពលរដ្ឋ ដែលធ្លាប់ស្តាប់លោកបណ្ឌិត កែម ឡី ទោះបីជាពលរដ្ឋមួយចំនួន មានចំណេះដឹងតិចតួចយ៉ាងណាក្តី ក៏អាចទទួលបានគំនិតជាច្រើនតាមរយៈបំណិនប្រសប់នៃការពន្យល់របស់លោកកែម ឡី។

៤. លោក កែម ឡី គឺជាមនុស្សសាមញ្ញបំផុត។ ទោះបីជា លោកទទួលបានសញ្ញាបត្របណ្ឌិត និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញក៏ដោយ ប៉ុន្តែ បុរសវ័យ៤៦ឆ្នាំរូបនេះ មិនដែលមានឫកពារឆ្មើងឆ្មៃនោះទេ។ ទឹកមុខញញឹម និងភាពរួសរាយរាក់ទាក់ បានចាក់ជ្រៅដល់បេះដូងរបស់យុវជនខ្មែរ។ នៅពេលចូលរួមធ្វើជាវាគ្មិននៅតាមសិក្ខាសាលា ឬវេទិការយុវជនផ្សេងៗ លោក កែម ឡី តែងតែបង្ហាញអាកប្បកិរិយាគោរព ចំពោះមនុស្សទូទៅ។ ហេតុនេះហើយ ទើបមានយុវជនជាច្រើន តែងតែសុំលោកថតរូបជាមួយ នៅពេលសម្រាកពិសារអាហារសម្រន់ និងនៅពេលបញ្ចប់កិច្ចពិភាក្សា។ ចំណែក សំលៀកបំពាក់វិញ លោក កែម ឡី ត្រូវបានគេសង្កេតឃើញថា លោកតែងតែ ពាក់អាវសជាមួយខោខៅប៊យ និងពាក់ស្បែកជើងកីឡាដ៏សាមញ្ញ។ យូរៗម្តង ទើបគេឃើញលោកពាក់អាវធំ ដោយមានក្រវ៉ាត់ក។

៥. បណ្ឌិត កែម ឡី គឺជាមនុស្សនឹងនរ។ ទោះបីជាលោកត្រូវគេប្រមាថ ឬប្រើសម្តីមិនសមរម្យមកលើរូបលោក នៅក្នុងវេទិកាតុមូលក្តី វេទិកាយុវជនក្តី តែគេហាក់មិនដែលឃើញលោកកែម ឡី ខឹងសម្បារឬច្រលោតខឹង ចំពោះដៃគូពិភាក្សានោះទេ។ លោកតែងតែប្រកាន់ឥរិយាបថញញឹមជានិច្ចគ្រប់ស្ថានភាព។

៦. តាមរយៈការជជែក ឬពិភាក្សាពីគោលនយោបាយ ច្បាប់ សិទ្ធិមនុស្ស… លោក កែម ឡី តែងតែមានយុទ្ធសាស្ត្រ ឬដំណោះស្រាយទាំងរយៈពេលខ្លី និងរយៈពេលវែង។ លោកត្រូវបានគេចាត់ទុកថា ជាមនុស្សដែលមានចក្ខុវិស័យវែងឆ្ងាយ និងមានផែនការច្បាស់លាស់ ដើម្បីជួយប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួន។

៧. លោក កែម ឡី គឺជាមនុស្សមិនលោភលន់បុណ្យសក្តិ តួនាទី ឬតំណែងនោះទេ។ កន្លងមក ជំនួយការ របស់ លោក កែម ឡី ធ្លាប់បានអះអាងថា លោក កែម ឡី ត្រូវបានគេផ្តល់អ្វីៗគ្រប់បែបយ៉ាង ដែលអាចឲ្យលោក និងគ្រួសាររស់នៅយ៉ាងសុខស្រួល គ្រាន់តែលោក ត្រូវបញ្ឈប់ការងារស្រាវជ្រាវរបស់លោកប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ លោក កែម ឡី មិនបានខ្វល់ខ្វាយនឹងលាភសក្ការៈទាំងនោះទេ។

៨. លោក កែម ឡី គឺជាមនុស្សស្មោះត្រង់។ ប្រសាសន៍របស់លោកស្ទើរគ្រប់ម៉ាត់ គឺតែងតែចង់ជួយប្រជាជន និងប្រទេសជាតិ ឲ្យមានការរីកចម្រើន មានសុភមង្គល និងសុខសន្តិភាព។

៩. លោក កែម ឡី គឺលោកជាមនុស្សនិយាយផង និងធ្វើផង។ កន្លងមក គេសង្កេតឃើញ លោក កែម ឡី មានសកម្មភាពជាច្រើន ដូចជា ការចុះស្រាវជ្រាវបញ្ហាជម្លោះដីធ្លី ការចុះដេកព្រៃដើម្បីការពារព្រៃឈើ និងការអប់រំពលរដ្ឋពីសិទ្ធិ និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យជាដើម។ អ្នកដែលស្គាល់ លោក បណ្ឌិត កែម ឡី តែងតែលើកឡើងថា លោកជាមនុស្សដែលធ្វើការងារសកម្មបំផុតជាមួយយុវជន។

១០. លោក កែម ឡី គឺជាមនុស្សចូលចិត្តនិយាយត្រង់។ ថ្វីដ្បិត ពាក្យសច្ចៈ ធ្វើឲ្យមនុស្សមួយចំនួនមិនសប្បាយចិត្ត ប៉ុន្តែ មានតែពាក្យពិតទេ ដែលជាវត្ថុដ៏ពិសិដ្ឋសម្រាប់ព្យាបាលជំងឺសង្គមខ្មែរ។ ការនិយាយការពិត បានធ្វើឲ្យលោក កែម ឡី ក្លាយជាវីរជនរបស់យុវជន និងពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់ស្រទាប់វណ្ណៈ។ លើសពីនេះ ពលរដ្ឋខ្មែរបានសម្រក់ទឹកភ្នែកស្ទើរមួយនគរ នៅពេលលោក កែម ឡី ត្រូវបានឃាតករបាញ់សម្លាប់កាលពីព្រឹកថ្ងៃទី១០ កក្កដា ឆ្នាំ២០១៦ នៅកណ្តាលរាជធានីភ្នំពេញ

កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ

2024-06-18T03:00:00.000-07:00

កំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការនៅកម្ពុជាមានសារសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋ និងការការពារសិទ្ធិមនុស្ស នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ខាងក្រោមនេះ ជាចំណុចសំខាន់ៗខ្លះដែលអាចលើកយកមកដោះស្រាយដើម្បីនាំមកនូវកំណែទម្រង់ដ៏មានអត្ថន័យ៖

១. ឯករាជ្យភាព និងភាពមិនលម្អៀង៖ ការធានានូវឯករាជ្យភាព និងភាពមិនលម្អៀងរបស់ស្ថាប័នតុលាការគឺជារឿងចាំបាច់។ ដាក់ចេញនូវការអនុវត្តវិធានការដើម្បីការពារចៅក្រមពីការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ និងការប្រើឥទ្ធិពល ដើម្បីផ្ដល់ឱកាសឱ្យចៅក្រមធ្វើការ និងធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្តដោយផ្អែកទៅលើច្បាប់ និងភស្តុតាងដែលបានដាក់ជូនចៅក្រម (https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview- of-cambodian-judiciary/)។

២. តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ ការលើកកម្ពស់តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការមានសារសំខាន់ណាស់។ អាចសម្រេចបែបនេះបាន ដោយការលើកកម្ពស់ដំណើរការជំនុំជម្រះក្ដីដោយបើកចំហ និងជាសាធារណៈ ដោយមានគោលការណ៍ណែនាំច្បាស់លាស់សម្រាប់ការប្រព្រឹត្តិរបស់តុលាការ និងការបង្កើតយន្តការសម្រាប់ដោះស្រាយបណ្តឹងជំទាស់នឹងចៅក្រម (https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview-of-កម្ពុជា-តុលាការ/)។

៣. ការបណ្តុះបណ្តាល និងការកសាងសមត្ថភាព៖ ការវិនិយោគលើកម្មវិធីបណ្តុះបណ្តាលដ៏ទូលំទូលាយសម្រាប់ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា និងបុគ្គលិកតុលាការ មានសារសំខាន់ណាស់ ដើម្បីបង្កើនទាំងចំណេះដឹង និងជំនាញរបស់ពួកគាត់។ កម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលនេះ រួមបញ្ចូលទាំង ការបណ្តុះបណ្តាលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស បទដ្ឋានច្បាប់អន្តរជាតិ ការគ្រប់គ្រងសំណុំរឿង និងការទាញហេតុផលផ្លូវច្បាប់ (https://cchrcambodia.org/en/projects/judicial-and-legislative-reform/)។

៤. សិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌៖ ការធានាឱ្យមានសិទ្ធិទទួលបានយុត្តិធម៌ស្មើៗគ្នាសម្រាប់បុគ្គល ឬប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដោយមិនគិតអំពីស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គមរបស់ពួកគាត់ គឺជារឿងសំខាន់។ អាចសម្រេចបែបនេះបាន ដោយការកែលម្អ ឬធ្វើឱ្យល្អនូវសេវាជំនួយផ្នែកច្បាប់ ការលើកកម្ពស់នូវយន្តការដោះស្រាយវិវាទក្រៅប្រព័ន្ធ និងការបង្កើនលទ្ធភាពនៃការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន និងធនធានផ្លូវច្បាប់ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ(https://cchrcambodia.org/en/projects/judicial-and-legislative-reform)។

៥. កំណែទម្រង់នីតិបញ្ញត្តិ៖ ការពិនិត្យឡើងវិញ និងការធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពច្បាប់ដែលមានស្រាប់ ដើម្បីតម្រូវច្បាប់ដែលមានស្រាប់នោះឱ្យត្រូវនឹងបទដ្ឋានច្បាប់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ជាការចាំបាច់។ កំណែនទម្រង់នេះ រួមបញ្ចូលទាំងច្បាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងនីតិវិធីព្រហ្មទណ្ឌ នីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី សិទ្ធិការងារ និងបទប្បញ្ញត្តិពាណិជ្ជកម្ម (https://cchrcambodia.org/en/projects/judicial-and-legislative-reform/)។

៦. ការត្រួតពិនិត្យប្រព័ន្ធតុលាការ៖ ការបង្កើតយន្តការដ៏មានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យតុលាការ អាចជួយរក្សាបាននូវសុចរិតភាពនៃប្រព័ន្ធតុលាការ ដែលអាចពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាតុលាការ ឬគណៈកម្មាការ ឯករាជ្យ ដើម្បីតាមដានការអនុវត្តរបស់តុលាការ ធ្វើការស៊ើបអង្កេត និងដាក់វិធានការវិន័យនៅពេលចាំបាច់ (https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview-of-cambodian-តុលាការ/)។

៧. កិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយសង្គមស៊ីវិល៖ ការអនុញ្ញាតឱ្យមានការចូលរួមពីអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សក្នុងដំណើរការកំណែទម្រង់អាចផ្តល់នូវគំនិត និងទស្សនៈប្រកបដោយគុណតម្លៃ។ កិច្ចសហការជាមួយភាគីពាក់ព័ន្ធទាំងនេះអាចជួយកំណត់បណ្ដាផ្នែកនានាសម្រាប់ការកែលម្អ និងធានាថា កំណែទម្រង់នេះឆ្លើយតប នឹងតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (https://cltc.law/justiceincambodia/)។

ប្រភពឯកសារពិគ្រោះ និងស្វែងយល់បន្ថែម៖

១. ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃតុលាការកម្ពុជា - CACJ៖ https://cacj-ajp.org/cambodia/judiciary/overview-of-cambodian-judiciary/

២. មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR)៖ https://cchrcambodia.org/en/projects/judicial-and-legislative-reform/

៣. From the Frontlines of Justice in Cambodia: Reflect, Rethink and Reinvest. - មជ្ឈមណ្ឌលសម្រាប់ការផ្លាស់ប្តូរច្បាប់ និងការផ្លាស់ប្តូរ៖ https://cltc.law/justiceincambodia/

វិធីដែលយុវជន ពលរដ្ឋសកម្ម អាចចូលរួមជួយដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌សង្គម

2024-06-12T04:34:00.000-07:00

មានវិធីដែលបងប្អូន យុវជន ឬពលរដ្ឋសកម្មម្នាក់ៗ អាចចូលរួមចំណែកក្នុងការលើកកម្ពស់ និងធ្វើឱ្យមានយុត្តិធម៌សង្គមនៅក្នុងសហគមន៍មូលដ្ឋាន ដូចខាងក្រោម។

ស្វ័យអប់រំ៖ ប្រើពេលដើម្បីស្វែងយល់អំពីភាពអយុត្តិធម៌សង្គមដែលប៉ះពាល់ខ្លាំង ដល់សហគមន៍របស់លោកអ្នក។ អានសៀវភៅ អត្ថបទ និងស្តាប់ទស្សនៈពីក្រុមប្រជាពលរដ្ឋដែលទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត។ ពង្រីកការយល់ដឹងកាន់តែស៊ីជម្រៅអំពីវិសមភាពជាប្រព័ន្ធ។

ផ្សព្វផ្សាយភាពអយុត្តិធម៌របស់ក្រុមពលរដ្ឋទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត៖ ប្រើវេទិការបស់លោកអ្នក មិនថាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ព្រឹត្តិការណ៍សហគមន៍ ឬការសន្ទនា ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយឱ្យកាន់តែឮទូលំទូលាយ នូវ ភាពអយុត្តិធម៌ ដែលសហគមន៍ ប្រឈមនឹងការរើសអើង និងការគៀបសង្កត់នានា។ សកម្មបង្កើតឱកាស សម្រាប់ក្រុម ដែលខ្វះតំណាងដើម្បីចែករំលែករឿងដែលកើតឡើង។

គាំទ្រអង្គការក្នុងស្រុក៖ ស្រាវជ្រាវ និងចូលរួមជាមួយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល និង សង្គមស៊ីវិល ដែលមានមូលដ្ឋាន ឬស្នាក់ការនៅក្នុងសហគមន៍ ជាមួយ ក្រុមតស៊ូមតិ ឬ ក្រុមដែលខំប្រឹងប្រែងជួយក្រុម ដែលកំពុងធ្វើការលើភាពអយុត្តិធម៌សង្គម។ ស្ម័គ្រចិត្ត ប្រើពេលវេលា ជំនាញ ឬធនធានរបស់អ្នក ដើម្បីពង្រឹងការងាររបស់ក្រុមទាំងនោះ។

ចូលរួមក្នុងនយោបាយនៅមូលដ្ឋាន៖ ចូលរួមកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សា ឃុំសង្កាត់ ប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសាលារៀន ឬវេទិកាពលរដ្ឋផ្សេងៗទៀត ដើម្បីតស៊ូមតិឱ្យមានគោលនយោបាយ និងកំណែទម្រង់ដែលជំរុញឱ្យមានសមធម៌សង្គម។ ទៅបោះឆ្នោត តាមមូលដ្ឋាន ឬឃុំសង្កាត់របស់ លោកអ្នក ដើម្បីជ្រើសរើសយកបេក្ខជនដែល ជាតំណាង និង មានការតាំងចិត្ត ឬប្តេជ្ញាចិត្តធ្វើឱ្យមានយុត្តិធម៌សង្គម។

ធ្វើជាសម្ពន្ធមិត្ត និងជាអ្នកតស៊ូមតិ៖ ធ្វើអន្តរាគមន៍យ៉ាងសកម្មនៅពេលអ្នកឃើញភាពអយុត្តិធម៌ ឬការរើសអើង។ និយាយប្រាប់ ឬរាយការណ៍ តវ៉ានឹងភាពលំអៀង និងប្រើប្រាស់ឯកសិទ្ធិរបស់អ្នក ដើម្បីឈរក្នុងស្មារតីសាមគ្គីភាពជាមួយសហគមន៍ដែលទន់ខ្សោយ ក្រីក្រ និងខ្វះខាត។

គិតឡើងវិញចំពោះភាពលំអៀងរបស់លោកអ្នកកន្លងមក៖ ឆ្លុះបញ្ចាំងដោយស្មោះត្រង់លើជំនឿ អាកប្បកិរិយា និងការសម្រេចចិត្តរបស់លោកអ្នក។ កំណត់អត្តសញ្ញាណ និងស្វែងយល់អំពីការរើសអើង ឬការសន្មតដែលអាចបង្កើតឱ្យមានវិសមភាព ឬភាពមិនស្មើគ្នា។

ចូលរួមធ្វើសកម្មភាពដោយផ្ទាល់៖ ចូលរួមក្នុងការតវ៉ា ពហិការ កូដកម្ម ដោយសន្តិវិធី ឬក្នុងសកម្ម ភាពផ្សេងទៀតដែលជាការជំទាស់នឹងការមិនគោរពច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី ដើម្បីទាញការចាប់អារម្មណ៍ យកចិត្តទុកដាក់ចំពោះភាពយុត្តិធម៌សង្គម និងការដាក់សម្ពាធឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមាន។

វិធីសាស្រ្តដែលមានឥទ្ធិពលបំផុត តែងតែពាក់ព័ន្ធនឹងប្រើនូវយុទ្ធសាស្រ្តទាំងនេះរួមគ្នា ដោយត្រូវអនុវត្តជាប់លាប់ជាប្រចាំក្នុងរយៈពេលវែង។ សកម្មភាពតូចៗរាល់ថ្ងៃ គួបជាមួយការចូលរួមជាប្រចាំរបស់សហគមន៍ផង អាចធ្វើឱ្យមានវឌ្ឍនភាពដ៏មានន័យថែមទៀត។

តើកម្ពុជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន អ្វីខ្លះ?

2024-06-04T20:35:00.000-07:00

តើកម្ពុជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន អ្វីខ្លះ? ខាងក្រោមនេះគឺជាបញ្ហាធំៗ ដែលកម្ពុជាកំពុងប្រឈម

"ការខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមធំៗដូចខាងក្រោមនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ដែលរដ្ឋភិបាលត្រូវបំពេញ ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងសុខភាពបរិស្ថាន។"

ការរិចរិលដី៖ ការរិចរិលដីដោយសារការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ សំណឹកដី និងការប្រើប្រាស់ដីមិនមាននិរន្តរភាព។

ការថយចុះនៃជីវចម្រុះ៖ ជីវចម្រុះដ៏សម្បូរបែបរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ប្រឈមការគំរាមកំហែងដោយការបាត់បង់ទីជម្រក ការជួញដូរសត្វព្រៃខុសច្បាប់ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

ការរិចរិលនៃធនធានជលផលក្នុងទឹក៖ ការនេសាទហួសកម្រិត ការបំពុល និងការបំផ្លិចបំផ្លាញជម្រក ប៉ះពាល់ដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ីទឹកសាប។

ការគ្រប់គ្រងធនធានឆ្នេរ និងសមុទ្រ៖ តំបន់ឆ្នេរទទួលរងការបំពុល សំណឹកឆ្នេរ និងការអនុវត្តការនេសាទដែលគ្មាននិរន្តរភាព។

ការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់៖ នៅតែជាបញ្ហាធំពាក់ព័ន្ធនឹង ការចោលកាកសំណល់ និងការគ្រប់គ្រងកាកសំណល់ មិនបានល្អត្រឹមត្រូវ។

បន្ថែមពីលើនេះ ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងរងផលប៉ះពាល់យ៉ាងខ្លាំងពីការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ ដែលនាំឱ្យកើតមានគ្រោះរាំងស្ងួត និងទឹកជំនន់ញឹកញាប់ជាងមុន។ មូលដ្ឋានធនធានធម្មជាតិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា រួមទាំងជលផលក្នុងស្រុកត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយការផ្លាស់ប្តូរលក្ខខណ្ឌអាកាសធាតុ និងសមត្ថភាពបន្សាំ ឬសម្របខ្លួនកម្រិតទាប។ ការខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ មានសារៈសំខាន់ណាស់ ដែលរដ្ឋភិបាលត្រូវបំពេញ ដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាព និងសុខភាពបរិស្ថាន។

យោង៖ REPORT: Cambodia Environmental Outlook

ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរពីអំពើពុករលួយ

2024-06-03T06:10:00.000-07:00

អំពើពុករលួយដែលមានស្ទើរគ្រប់ទីកន្លែង ពីលើដល់ក្រោម ធ្វើឱ្យមានផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរចំពោះសង្គម។ ខាងក្រោមនេះជាផលវិបាកធំៗ ដែលកើតមានជាទូទៅ៖

ផលប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ច៖

ការវិនិយោគបរទេស និងក្នុងស្រុកថយចុះ ដោយសារខ្វះទំនុកចិត្ត និងស្ថិរភាព
ការបែងចែកធនធានសាធារណៈ និងមូលនិធិមិនចំទិសដៅសម្រាប់សេវាសាធារណៈសំខាន់ៗ
ថ្លៃដើមនៃការធ្វើអាជីវកម្មកើនឡើងដោយសារអំពើស៊ីសំណូក សូកប៉ាន់ និងបែបបទមិនល្អ
ការខ្ទប់សេដ្ឋកិច្ច និងការអភិវឌ្ឍ

ឥទ្ធិពលនយោបាយ៖

ធ្វើឱ្យបាត់ទំនុកចិត្តសាធារណៈលើស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល និងនីតិរដ្ឋ
ធ្វើឱ្យចុះខ្សោយនៃបទដ្ឋានប្រជាធិបតេយ្យ និងគណនេយ្យភាព
ធ្វើឱ្យមានការប្រមូលផ្តុំអំណាចនៅក្នុងដៃរបស់ក្រុមសម្ពន្ធជនពុករលួយ
រាំងខ្ទប់គណបក្សប្រឆាំងនយោបាយ ជាពិសេសបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិល

ផលប៉ះពាល់សង្គម៖

ធ្វើឱ្យមានវិសមភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ នៅពេលដែលមន្ត្រីពុករលួយប្រើ ឬបង្វែរធនធានសាធារណៈខុសទិសដៅ
ថយចុះលទ្ធភាពទទួលបានសេវាសាធារណៈប្រកបដោយគុណភាព ដូចជា ការថែទាំសុខភាព និងការអប់រំ
បំផ្លិចបំផ្លាញគុណធម៌ការងារ និងឱកាសការងារស្មើគ្នា
បំបែកភាពល្អូកល្អើន ស្អិតរមួត និងសាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម និងការចូលរួមការងារសង្គមរបស់ពលរដ្ឋសកម្ម

ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន៖

ការគ្រប់គ្រងមិនត្រឹមត្រូវ និងកេងប្រវ័ញ្ចធនធានធម្មជាតិ
ខ្វះការអនុវត្តបទប្បញ្ញត្តិបរិស្ថាន
បង្វែរខុសទិសដៅនូវមូលនិធិសម្រាប់ការពារបរិស្ថាន

ជារួម អំពើពុករលួយដែលរីករាលដាល ស្ទើរគ្របច្រកល្ហក អាចបង្កើតដំណើរវិលវល់ដ៏កាចសាហាវមួយ ដែលស្ថាប័នសាធារណៈ សេដ្ឋកិច្ច និងសុខុមាលភាពសង្គម កាន់តែ អន់ថយទៅៗ។ វាធ្វើឱ្យប្រទេសមួយមានការលំបាកកាន់តែខ្លាំងក្នុងការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងសមធម៌។ ការដោះស្រាយអំពើពុករលួយតម្រូវឱ្យមានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួមគ្នានៅទូទាំងវិស័យនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។ ការពង្រឹងតម្លាភាព គណនេយ្យភាព និងនីតិរដ្ឋ គឺជាជំហានសំខាន់ក្នុងការកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ។

តើវាពិតជាពិបាកយល់ណាស់ មែនទេ?

2024-05-08T19:56:00.000-07:00

ប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាប្រព័ន្ធនយោបាយមួយដែលអំណាចស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ (រដ្ឋធម្មនុញ្ញ មាត្រា៥១ថ្មី)។ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ចូលរួមក្នុងដំណើរការនៃការសម្រេចចិត្ត និងនិយាយ ឬបញ្ចេញមតិ អំពីការគ្រប់គ្រងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ជាធម្មតា ប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានចាត់ទុកថាជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសង្គមទំនើប ដែលផ្តល់តម្លៃលើ សិទ្ធិ សេរីភាព និងសមភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប។

នៅក្នុងប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ ប្រជាពលរដ្ឋ បោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាង (តំណាងរាស្ត្រ និងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់)។ តំណាងរាស្ត្រ ឬក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ត្រូវធ្វើការជំនួសប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់អំណាច ក្នុងការបង្កើត ឬតាក់តែងច្បាប់ និងគោលនយោបាយផ្សេងៗជាប្រយោជន៍សង្គមជាតិ។ តំណាងរាស្ត្រ និងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ ទាំងនេះត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ ហើយត្រូវប្រជាពលរដ្ឋ បោះឆ្នោតទម្លាក់ប្រសិនបើ តំណាងរាស្ត្រ និងក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ទាំងនេះ មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះការងារ ឬសកម្មភាពរបស់ខ្លួន តាមរយៈការបោះឆ្នោតទៀងទាត់៥ឆ្នាំម្ដង។ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ក៏មានន័យថា ការការពារ សិទ្ធិ និងសេរីភាព របស់ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗដែរ ដូចជា សេរីភាពក្នុងការនិយាយ ការជួបជុំ និងការបញ្ចេញមតិ។

គោលការណ៍គ្រឹះមួយក្នុងចំណោមគោលការណ៍គ្រឹះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាគំនិតនៃការគ្រប់គ្រងដោយភាគច្រើន ដែលការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើឆន្ទៈភាគច្រើន។ ទោះជាយ៉ាងនេះក៏ដោយ វាជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវកត់សម្គាល់ថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវគោរពសិទ្ធិមតិភាគតិច និងនីតិរដ្ឋដែរ ដោយធានាថា សិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់ៗត្រូវបានការពារ ហើយការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើងក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃច្បាប់ និងគោលការណ៍ដែលបានបង្កើតឡើង។

ប្រជាធិបតេយ្យលើកទឹកចិត្តឱ្យប្រជាពលរដ្ឋចូលរួមសកម្ម លើកកម្ពស់តម្លាភាព គណនេយ្យភាព និងផ្តល់យន្តការសម្រាប់ការដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី។ ប្រជាធិបតេយ្យ ផ្ដល់ឱកាសឱ្យមានការលើកឡើងនូវមតិ ឬយោបល់ និងទស្សនៈខុសៗគ្នា ដែលជំរុញឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរគំនិតយ៉ាងល្អិតល្អន់ និងផ្ដល់ឱកាសឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ ដោយសន្តិវិធី។

សូមចងចាំថា ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យអាចមានទម្រង់ច្រើន ហើយអាចខុសគ្នាទៅតាមប្រទេស និងវប្បធម៌ផ្សេងៗគ្នា។ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យតាមប្រទេសនីមួយៗមានលក្ខណៈពិសេសដោយឡែក និងដំណើរការរៀងៗខ្លួន ប៉ុន្តែ ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យនៅប្រទេសណាក៏ដោយ វាមានគោលដៅរួមគឺ អនុញ្ញាតឱ្យប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់អំណាច ត្រូវតែ មានសំឡេងនៅក្នុងដំណើរការធ្វើការសម្រេចចិត្ត ដោយការបោះឆ្នោត។

ខ្ញុំសង្ឃឹមថា ការពន្យល់នេះអាចបញ្ជាក់ថា អ្វីទៅជាប្រជាធិបតេយ្យ។ ប្រសិនបើ អ្នកមានចម្ងល់បន្ថែម ឬមានអ្វីផ្សេងទៀតដែលខ្ញុំអាចជួយអ្នកបាន សូមសួរដោយសេរី!

ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្ស

2024-04-29T06:21:00.000-07:00

ការលើកកម្ពស់ការអនុវត្ត ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្ស គឺជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ដំណើរការ និងការរីកចម្រើនរបស់គណបក្ស។ ខាងក្រោមនេះជា ទស្សនៈខ្លះដែលអាចជាការចូលរួមចំណែកដល់ ការអនុវត្តប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្សឱ្យបានល្អ៖

១. ការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយតម្លាភាព៖ លើកកម្ពស់តម្លាភាពក្នុងដំណើរការនៃការធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តនៅក្នុងបក្ស។ ប្រាកដណាស់ថា សមាជិកគណបក្សត្រូវតែមានសិទ្ធិទទួលបានព័ត៌មានអំពីគោលនយោបាយ យុទ្ធសាស្ត្រ និងនីតិវិធីនៃការសម្រេចចិត្តរបស់គណបក្ស។ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការពិភាក្សា និងការពិភាក្សាលើបញ្ហាសំខាន់ៗរបស់គណបក្សដោយបើកចំហ។

២. ការចូលរួមយ៉ាងសកម្ម៖ ជំរុញវប្បធម៌នៃការចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងចំណោមសមាជិកបក្ស។ លើកទឹកចិត្ត សកម្មជនឱ្យចូលរួមក្នុងសកម្មភាពគណបក្ស រួមចំណែកជាគំនិត និងចូលរួមក្នុងដំណើរការនៃការសម្រេចចិត្ត។ ការចូលរួមបែបនេះ អាចត្រូវបានសម្របសម្រួលតាមរយៈកិច្ចប្រជុំទៀងទាត់ សិក្ខាសាលា និងវេទិកាដែលសមាជិកអាចបញ្ចេញមតិ និងផ្តល់មតិកែលម្អ។

៣. ការបោះឆ្នោតផ្ទៃក្នុងបក្ស៖ រៀបចំការបោះឆ្នោតផ្ទៃក្នុងបក្សឱ្យបានទៀងទាត់ និងយុត្តិធម៌ក្នុងបក្ស ដើម្បីជ្រើសរើសមេដឹកនាំ និងប្រតិភូតំណាង។ ពិតប្រាកដណាស់ថា ដំណើរការបោះឆ្នោតត្រូវតែមានតម្លាភាព មានបរិយាបន្ន និងអនុញ្ញាតឱ្យមានបេក្ខជនច្រើនចម្រុះ។ ធ្វើបែបនេះជាការលើកកម្ពស់គណនេយ្យភាព និងផ្តល់ឱកាសជូនសមាជិកដែលមានទេពកោសល្យក្នុងការបង្ហាញខ្លួនជាអ្នកដឹកនាំ។

៤. ការចូលរួមពីមូលដ្ឋាន៖ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមជាមួយសមាជិកគណបក្សនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន។ រៀបចំកម្មវិធីផ្សព្វផ្សាយ ព្រឹត្តិការណ៍សហគមន៍ និងការប្រជុំនៅថ្នាក់មូលដ្ឋាន ដើម្បីស្វែងយល់ពីកង្វល់ និងសេចក្តីប្រាថ្នារបស់សមាជិកគណបក្ស។ ធ្វើបែបនេះនឹងជួយក្នុងការបង្កើតគោលនយោបាយដែលឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងពង្រឹងការគាំទ្រគណបក្ស។

៥. រចនាសម្ព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ៖ បង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងគណបក្ស ដូចជា គណៈកម្មាធិការ ឬក្រុមការងារបក្ស ដើម្បីសម្រួលដល់ការសម្រេចចិត្ត និងភាពជាតំណាងរួម។ ផ្តល់ឱកាសដល់សមាជិកក្នុងការបម្រើការក្នុងតួនាទីដឹកនាំ និងចូលរួមក្នុងការរៀបចំរបៀបវារៈរបស់គណបក្ស។

៦. ក្រមសីលធម៌ផ្ទៃក្នុង៖ បង្កើតក្រមសីលធម៌ផ្ទៃក្នុងដែលបញ្ជាក់ច្បាស់អំពីស្តង់ដារសីលធម៌ លើកកម្ពស់អាកប្បកិរិយាប្រកបដោយការគោរព និងធានាឱ្យមានការអនុវត្តដោយយុត្តិធម៌ដល់សមាជិកគណបក្ស។ ក្រមសីលធម៌នេះអាចមានបញ្ចូលបទប្បញ្ញត្តិសម្រាប់ការដោះស្រាយបណ្ដឹងតវ៉ា វិវាទ និងការលើកកម្ពស់បរិយាកាសល្អនៅផ្ទៃក្នុងគណបក្ស ។

៧. ការអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាល៖ វិនិយោគលើការអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលសមាជិកបក្ស ដើម្បីបង្កើនការយល់ដឹងអំពីគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ ដំណើរការនយោបាយ និងបញ្ហាគោលនយោបាយ។ ធ្វើបែបនេះនឹងផ្តល់សិទ្ធិអំណាចឱ្យសមាជិកបក្សចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងកិច្ចការគណបក្ស ចូលរួមចំណែកប្រកបដោយអត្ថន័យក្នុងការពិភាក្សា និងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយការយល់ដឹងច្បាស់លាស់។

៨. ប្រព័ន្ធព័ត៌មាន និងផ្សព្វផ្សាយ៖ បង្កើតបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយ និងទំនាក់ទំនងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងបក្ស ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន ចែករំលែកព័ត៌មានថ្មីៗ និងភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងជាមួយសមាជិក។ ប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ព្រឹត្តិបត្រព័ត៌មាន និងវេទិកាផ្សព្វផ្សាយផ្សេងទៀត ដើម្បីធានាបាននូវតម្លាភាព និងបរិយាបន្នកម្មក្នុងការផ្សព្វផ្សាយក្នុងបក្ស។

៩. បរិយាបន្នកម្ម និងភាពចម្រុះ៖ សង្កត់ធ្ងន់ទៅលើបរិយាបន្នកម្ម និងភាពចម្រុះនៅក្នុងគណបក្ស ដោយលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមរបស់សមាជិកមកពីតំបន់ ប្រជាសាស្រ្ត និងប្រវត្តិផ្សេងៗគ្នា។ លើកកម្ពស់ សមភាពយេនឌ័រ ភាពជាតំណាងនៃក្រុមដែលទន់ខ្សោយ និងបង្កើតឱកាសសម្រាប់សមាជិកដែលមានតំណាងមិនគ្រប់គ្រាន់ឱ្យបានបញ្ចេញមតិ ឬលើកឡើងបញ្ហារបស់ខ្លួន។

១០. ការវាយតម្លៃ និងមតិកែលម្អ៖ វាយតម្លៃជាប្រចាំនូវប្រសិទ្ធភាពនៃដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្ស និងស្វែងរកមតិកែលម្អពីសមាជិកបក្ស។ វាយតម្លៃផលប៉ះពាល់នៃការសម្រេចចិត្ត និងគោលនយោបាយស្តីពីការសាមគ្គីភាពក្នុងបក្ស ការចូលរួម និងការពេញចិត្តរបស់សមាជិក។ ប្រើមតិរិះគន់ដើម្បីកែលម្អការដែលចាំបាច់ និងដោះស្រាយការខ្វះខាតដែលកើតមាន។

តាមរយៈការអនុវត្តទស្សនៈខាងលើនេះ គណបក្ស អាចពង្រឹងការអនុវត្តគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្ស លើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់សមាជិក និងពង្រឹងតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន។

ព្រែកជីក៖ គុណសម្បត្តិ និង គុណវិបត្តិ

2024-04-26T22:12:00.000-07:00

ខាងក្រោមនេះ ជាការសិក្សាលើ គុណសម្បត្តិ និងគុណវិបត្តិ ពាក់ព័ន្ធនឹងការសាងសង់ព្រែកជីក។ វាជាការសិក្សាអំពី គម្រោងសាងសង់ព្រែកជីកទូទៅ និងមិនសំដៅតែលើ គម្រោងសាងសង់ ព្រែកជីកហ្វូណនតេជោទេ។

គុណសម្បត្តិ៖

ការដឹកជញ្ជូន និងការតភ្ជាប់តំបន់៖ ព្រែក ឬប្រឡាយអាចពង្រឹងបណ្តាញដឹកជញ្ជូន ធ្វើឱ្យមានចលនាទំនិញ និងការធ្វើដំណើរ (មនុស្ស) ដែលអាចមានសក្តានុពលធ្វើឱ្យពាណិជ្ជកម្ម និងការតភ្ជាប់រវាងតំបន់/ស្រុកខេត្ត កាន់តែល្អប្រសើរ។

អភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច៖ ព្រែកជីកអាចជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច បង្កើតឱកាសការងារ និងទាក់ទាញការវិនិយោគ ជាពិសេស វាជួយសម្រួលដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការដឹកជញ្ជូន។

ការគ្រប់គ្រងទឹក៖ ព្រែកជីកអាចត្រូវបានប្រើក្នុងគោលគោលបំណងគ្រប់គ្រងទឹក ដូចជាការគ្រប់គ្រងទឹកជំនន់ ប្រព័ន្ធធារាសាស្រ្ត និងការផ្គត់ផ្គង់ទឹកសម្រាប់គោលបំណងកសិកម្ម ឬឧស្សាហកម្ម។

វិស័យទេសចរណ៍ និងការកម្សាន្ត៖ ប្រិសនបើ ព្រែកជីក ត្រូវបានរៀបរចនាបានល្អ វាអាចក្លាយជាតំបន់ទេសចរណ៍ និងផ្តល់ឱកាសកម្សាន្តដូចជា ការជិះទូក នេសាទ និងសកម្មភាពកម្សាន្តតាមមាត់ទឹក។

គុណវិបត្តិ ឬបញ្ហាត្រូវដោះស្រាយ៖

ផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន៖ ការសាងសង់ប្រឡាយអាចមានផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដល់បរិស្ថាន រួមទាំងការបំផ្លិចបំផ្លាញទីជម្រកមនុស្ស សត្វ ការរំខានដល់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី និងអាចធ្វើឱ្យមានការបំពុលបរិស្ថានទឹក។

ខ្ទង់ចំណាយ និងលទ្ធភាពហិរញ្ញវត្ថុ៖ គម្រោងព្រែកជីកធំៗ អាចមានតម្លៃថ្លៃខ្លាំងលើការសាងសង់ និងលើការថែទាំ ដែលទាមទារឱ្យមានធនធានហិរញ្ញវត្ថុយ៉ាងច្រើន។ អត្ថប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ប្រហែលជាមិនចេះតែ ទទួលបានលើសពីចំណាយនោះទេ។

ការផ្លាស់ទីលំនៅ និងផលប៉ះពាល់សង្គម៖ គម្រោងព្រែកជីក អាចបណ្តាលឱ្យមានការផ្លាស់ទីលំនៅសហគមន៍ និងការរំខានដល់ជីវភាពរស់នៅ ប៉ះពាល់ដល់ប្រជាជន និងរចនាសម្ព័ន្ធសង្គម។

ការថែទាំ និងនិរន្តរភាព៖ ព្រែកត្រូវការការថែទាំបន្តជាប្រចាំ ដើម្បីឱ្យដំណើរការជាប់លាប់ ហើយប្រសិនបើ ការថែទាំត្រឹមត្រូវ មិនត្រូវបានយកចិត្តទុកដាក់ទេ យូរៗទៅវាអាចនឹងកាន់តែយ៉ាប់យ៉ឺន ដែលនាំឱ្យបាត់បង់ប្រសិទ្ធភាព ឬកើតមានបញ្ហាបរិស្ថាន។

សូមស្វាគមន៍ មតិផ្សេងៗ ពីលោក លោកស្រី ប្រិយមិត្តលើបណ្ដាញទំនាក់ទំនងនិងផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានសង្កម។

សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច៖ ឈ្វេងយល់អំពី គុណវិបត្តិ និងគុណសម្បត្តិ

2024-04-25T04:34:00.000-07:00

សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា សំដៅលើការជួលដីសាធារណៈរបស់រដ្ឋ (ដីរបស់ប្រជារាស្ត្រខ្មែរ) ឬដីដែលកាន់កាប់គ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលគ្រប់គ្រងប្រើប្រាស់ដោយបក្សកាន់អំណាច គឺជួលឲ្យទៅក្រុមហ៊ុនឯកជន សម្រាប់គោលបំណងកសិកម្ម កសិឧស្សាហកម្ម ឬនិស្សារណកម្ម។ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច បានក្លាយជាប្រធានបទមួយពោរពេញដោយភាពចម្រូងចម្រាស និងការជជែកវែកញែកមិនដាច់ស្រេច ដោយសារតែផលប៉ះពាល់សង្គម បរិស្ថាន និងសេដ្ឋកិច្ច ពីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទាំងនេះ។ ខាងក្រោមនេះគឺជា គុណវិបត្តិ និងគុណសម្បត្តិ ដែលទាក់ទងនឹងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច៖

គុណវិបត្តិ៖

១. ការទន្ទ្រានយកដី និងការផ្លាស់ទីលំនៅ៖ ការរិះគន់ចំៗអំពី សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច (ELCs) គឺបញ្ហានៃការទន្ទ្រានដី និងការបណ្តេញប្រជារាស្ត្រចេញពីសហគមន៍ដែលរស់នៅទីនោះ។ ក្នុងករណីខ្លះ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច បានធ្វើឱ្យ ប្រជារាស្ត្រ ដែលជាជនជាតិដើមភាគតិច កសិករ និងក្រុមដែលងាយរងគ្រោះផ្សេងៗទៀត បាត់បង់ដីធ្លី បាត់បង់ការងារ និងជីវភាពរស់នៅ។

២. ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ និងផលប៉ះពាល់បរិស្ថាន៖ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ច្រើនតែពាក់ព័ន្ធនឹងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ ការបំផ្លិចបំផ្លាញជម្រកសត្វព្រៃ និងការបាត់បង់ជីវចម្រុះ។ ការឈូសឆាយដីសម្រាប់កសិកម្ម ឬសកម្មភាពទាញយកប្រយោជន៍អាចបណ្ដាលឱ្យមានការរិចរិលបរិស្ថាន និងមានផលវិបាករយៈពេលវែងសម្រាប់ប្រព័ន្ធអេកូឡូស៊ី។

៣. កង្វះតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ មានការព្រួយបារម្ភអំពីកង្វះតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពក្នុងដំណើរការផ្តល់ និងគ្រប់គ្រងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច។ ក្រុមអ្នករិះគន់អះអាងថា អំពើពុករលួយ អភិបាលកិច្ចខ្សោយ និងការចូលរួមពីសាធារណជនមានកម្រិត នាំឱ្យមានភាពមិនប្រក្រតី និងលទ្ធផលអវិជ្ជមាន។

៤. បញ្ហាសង្គម និងសិទ្ធិមនុស្ស៖ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ធ្វើឱ្យមានកង្វល់កាន់តែខ្លាំងទាក់ទងនឹងការរំលោភសិទ្ធិការងារ ប្រាក់ឈ្នួលទាប លក្ខខណ្ឌការងារមិនល្អ និងការទទួលបានសេវាសង្គមមានកម្រិតសម្រាប់កម្មករនិយោជិតដែលជួលដោយសម្បទានិក។
សំណួរ៖ តើលោកអ្នក មើលឃើញបញ្ហា ឬគុណវិបត្តិអ្វីទៀត?

គុណសម្បត្តិ៖

១. ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច៖ សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចមានសក្តានុពលក្នុងការទាក់ទាញការវិនិយោគក្នុងស្រុក និងបរទេស ជំរុញកំណើនកសិកម្ម និងរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចដោយបង្កើតឱកាសការងារ និងបង្កើនប្រាក់ចំណូលពីការនាំចេញ។

២. ការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ៖ ក្រុមហ៊ុនដែលប្រតិបត្តិការ ក្នុងគម្រោងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច (ELCs) តែងតែតម្រូវឱ្យវិនិយោគលើការអភិវឌ្ឍហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធដូចជាផ្លូវថ្នល់ ប្រព័ន្ធធារាសាស្ត្រ និងកន្លែងកែច្នៃ ដែលអាចធ្វើឱ្យប្រសើរឡើងនូវហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធទូទៅនៅក្នុងតំបន់ដែលអនុវត្តគម្រោងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច។

៣. ការផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងការចែករំលែកចំណេះដឹង៖ ក្រុមហ៊ុនដែលមានជំនាញក្នុងវិស័យកសិកម្ម ឬការអនុវត្តកសិឧស្សាហកម្មអាចផ្ទេរបច្ចេកវិទ្យា និងចំណេះដឹងកម្រិតខ្ពស់ដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន ជួយលើកកម្ពស់ផលិតភាព និងបច្ចេកទេសកសិកម្ម។

គួរកត់សំគាល់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានចាត់វិធានការមួយចំនួន ដើម្បីដោះស្រាយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានដោយសារគម្រោងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច។ ក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះ មានកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការពិនិត្យ និងលុបចោលសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ចមួយចំនួន ការបង្កើតកម្មវិធីផ្តល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីធ្លី និងពង្រឹងបទប្បញ្ញត្តិដើម្បីការពារសិទ្ធិរបស់សហគមន៍ដែលរងផលប៉ះពាល់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ប្រសិទ្ធភាពនៃវិធានការក្នុងការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់អវិជ្ជមានទាំងនេះ នៅតែជាប្រធានបទនៃការជជែកដេញដោលបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។

ធ្វើដូចម្ដេចទើបប្រជាពលរដ្ឋអាច ស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ពហុបក្ស ឱ្យស្របរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឡើងវិញ?

2024-04-16T20:34:00.000-07:00

តើការអនុវត្តរបបអត្តាធិបតេយ្យ ផ្ទុយនឹងរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ឬទេ? បើចម្លើយថា ផ្ទុយ សូមអានបន្ត។ ប៉ុន្តែ ប្រសិនបើ ចម្លើយថា មិនផ្ទុយទេ សូមកុំអានបន្ត។

ការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងរបបអត្តាធិបតេយ្យ ទាមទារឱ្យមាន សកម្មភាពរួមគ្នាជាយុទ្ធសាស្ត្រ អត់ធ្មត់ និងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរួម។ ខាងក្រោមនេះជាយោបល់ និងមេរៀនខ្លះ ដែលអាចមានប្រយោជន៍ក្នុងការតស៊ូ និងការប្រឆាំងនឹងរបបអត្តាធិបតេយ្យ៖

១. ពង្រឹងសង្គមស៊ីវិល៖ អង្គការសង្គមស៊ីវិលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងការលើកកម្ពស់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្ស។ គាំទ្រ និងផ្តល់អំណាចដល់ក្រុមសង្គមស៊ីវិល រួមទាំងអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជន និងអង្គការប្រចាំមូលដ្ឋាន។ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមពីក្រុមទាំងនេះ ផ្តល់ធនធាន និងការពារសេរីភាពក្នុងការបង្កើតសមាគមរបស់សង្គមនេះ។

២. កសាងសម្ពន្ធភាព និងកិច្ចសហការ៖ បង្កើតសម្ពន្ធភាព និងកិច្ចសហការ ជាមួយបុគ្គល អង្គការ និងគណបក្សនយោបាយដែលមានគំនិតដូចគ្នា ដែលមានការប្តេជ្ញាចិត្តរួមគ្នាចំពោះគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ។ សហការ និងសម្របសម្រួលកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្កើនឥទ្ធិពលរបស់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ ចែករំលែកធនធាន និងលើកកម្ពស់រណសិរ្សរួបរួមប្រឆាំងនឹងរបបអត្តាធិបតេយ្យ។

៣. លើកកម្ពស់ការអប់រំ និងការយល់ដឹងរបស់ពលរដ្ឋ៖ អប់រំ និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងដល់ប្រជាពលរដ្ឋអំពីសារៈសំខាន់នៃតម្លៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស និងគ្រោះថ្នាក់នៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ជំរុញការគិតត្រិះរិះ បង្កើនចំណេះដឹងផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងលើកកម្ពស់សមត្ថភាពក្នុងការស្វែងយល់អំពីព័ត៌មានមិនពិត ឬការផ្សព្វផ្សាយកាឡៃ។ ចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការសាធារណៈ សិក្ខាសាលា និងការសន្ទនាសហគមន៍ ដើម្បីប្រមូលការគាំទ្រសម្រាប់ឧត្តមគតិប្រជាធិបតេយ្យ។

៤. ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ឌីជីថល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម៖ ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍ឌីជីថល និងវេទិកាប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម ដើម្បីផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន រៀបចំយុទ្ធនាការ និងប្រមូលមតិសាធារណៈ។ ប្រើប្រាស់បណ្តាញទំនាក់ទំនងមានសុវត្ថិភាព ដើម្បីការពារសកម្មជន និងអ្នកផ្តល់ព័ត៌មាន ចៀសផុតពីការតាមដាន ឃ្លាំមើល និងការសងសឹក។

៥. ចូលរួមក្នុងការតស៊ូដោយអហិង្សា៖ ប្រកាន់យកយុទ្ធសាស្រ្តតស៊ូអហិង្សា ដូចជាការតវ៉ាដោយសន្តិវិធី កូដកម្ម និងការប្រឆាំងច្បាប់មិនល្អ ដើម្បីតស៊ូប្រជែងនឹងរបបផ្តាច់ការ។ ចលនាអហិង្សាមានឱកាសខ្ពស់ក្នុងការទទួលបានការគាំទ្រពីសាធារណៈជនកាន់តែទូលំទូលាយ និងទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍ពីអន្តរជាតិ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ វាមានសារៈសំខាន់ណាស់ក្នុងការកំណត់អាទិភាពសុវត្ថិភាព និងសុខុមាលភាពរបស់អ្នកចូលរួម និងធ្វើយុទ្ធសាស្រ្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីបង្កើនប្រសិទ្ធភាពឱ្យបានខ្ពស់។

៦. ការតស៊ូមតិ និងសាមគ្គីភាពអន្តរជាតិ៖ ស្វែងរកការគាំទ្រ និងសាមគ្គីភាពពីសហគមន៍អន្តរជាតិ។ ចូលរួមជាមួយអង្គការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ស្ថាប័នពហុភាគី និងរដ្ឋាភិបាលប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីការរំលោភបំពានដោយរបបអត្តាធិបតេយ្យ ការតស៊ូមតិដើម្បីឱ្យមានគណនេយ្យភាព និងជំរុញឱ្យមានការដាក់សម្ពាធការទូត និងសេដ្ឋកិច្ច។

៧. គាំទ្រប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ៖ ការពារ និងគាំទ្រប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យដែលផ្តល់ព័ត៌មានត្រឹមត្រូវ និងមិនមានលម្អៀង។ លើកទឹកចិត្តអ្នកសារព័ត៌មានស៊ើបអង្កេត និងធានាសុវត្ថិភាពអ្នកសារព័ត៌មាន។ ប្រតិកម្មឆាំង បទអត្ថាធិបាយដោយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយដែលគ្រប់គ្រងដោយរដ្ឋ ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត និងការឃោសនាដោយផ្សព្វផ្សាយដោយបង្វែរប្រភពនៃព័ត៌មាន។

៨. ពង្រឹងនីតិរដ្ឋ៖ តស៊ូមតិដើម្បីឯករាជ្យនៃតុលាការ និងនីតិរដ្ឋ។ គាំទ្រអ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់ មេធាវីសិទ្ធិមនុស្ស និងអង្គការដែលធ្វើការដើម្បីលើកកំពស់សិទ្ធិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងតស៊ូនឹងការអនុវត្តរបស់របបអត្តាធិបតេយ្យ តាមមធ្យោបាយផ្លូវច្បាប់។ ចងក្រងឯកសាររំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងធានាថា ជនល្មើសមានការទទួលខុសត្រូវ។

៩. លើកកម្ពស់តម្លាភាពសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ៖ លាតត្រដាង និងប្រឆាំងអំពើពុករលួយក្នុងរបបអត្តាធិបតេយ្យ។ តស៊ូមតិដើម្បីឱ្យមានគោលនយោបាយសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយតម្លាភាព រួមមាន ធ្វើឱ្យមានលទ្ធកម្មសាធារណៈ ការបែងចែកថវិកាជាតិ និងការគ្រប់គ្រងធនធាន។ លើកកំពស់គំនិតផ្តួចផ្តើមដែលធានានូវការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចប្រកបដោយការទទួលខុសត្រូវ និងមានការចូលរួមពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ។

១០. រក្សាតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យក្នុងសម័យអន្តរកាល៖ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការផ្លាស់ប្តូរ ឬការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយគ្រប់គ្រងប្រទេស វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការថែរក្សាតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យ និងទប់ស្កាត់ការបូកសរុបរបបអត្តាធិបតេយ្យ។ គាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីធានាឱ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ លើកទឹកចិត្តឱ្យមានកំណែទម្រង់រដ្ឋធម្មនុញ្ញបរិយាបន្ន និងលើកកម្ពស់ដំណើរការយុត្តិធម៌អន្តរកាលដែលដោះស្រាយការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សកន្លងមក។

សូមចាំថា ការប្រយុទ្ធនឹងរបបអត្តាធិបតេយ្យ គឺជាការតស៊ូយូរអង្វែង ដែលទាមទារការតស៊ូ ការសម្របខ្លួន និងការរួបរួម សាមគ្គីគ្នា។ វាចាំបាច់ណាស់ក្នុងការផ្តល់អាទិភាពដល់សុវត្ថិភាព និងសុខុមាលភាពរបស់សកម្មជន និងប្រជាជនដែលងាយរងគ្រោះ និងដើម្បីកែសម្រួលយុទ្ធសាស្រ្តទៅនឹងបរិបទជាក់លាក់ និងបញ្ហាប្រឈមនានាដែលនឹងកើតមាន។

៦គួរធ្វើ ៦មិនគួរធ្វើ របស់អ្នកនយោបាយ

2024-04-01T05:05:00.000-07:00

ខាងក្រោមនេះ ជាសេចក្ដីណែនាំទូទៅសម្រាប់អ្នកនយោបាយ នៅកម្ពុជា ដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើ។

៦ធ្វើ៖

១. ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ៖ ប្រកាន់យកតម្លៃនៃសេរីភាព សមភាព និងយុត្តិធម៌ ហើយធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការពង្រឹងស្ថាប័ន និងដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ។

២. បម្រើប្រជាជន៖ ផ្តល់អាទិភាពដល់សុខុមាលភាព និងផលប្រយោជន៍របស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការកែលម្អជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ តាមរយៈគោលនយោបាយ និងគំនិតផ្តួចផ្តើមដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ពួកគេ។

៣. មានតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព៖ អនុវត្តតម្លាភាពក្នុងការសម្រេចចិត្ត ទំនាក់ទំនងជាមួយសាធារណជនដោយស្មោះត្រង់ និងទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់អ្នក។

៤. ជំរុញបរិយាបន្នកម្ម៖ ចាប់យកភាពចម្រុះ និងធ្វើការឆ្ពោះទៅរកការបង្កើតសង្គមបរិយាបន្ន ដែលមនុស្សគ្រប់គ្នាមានឱកាស និងតំណាងស្មើៗគ្នា។

៥. អនុវត្តគោលការណ៍ដឹកនាំប្រកបដោយសីលធម៌៖ ដឹកនាំដោយធ្វើជាគំរូ សុចរិតភាព ភាពស្មោះត្រង់ និងអាកប្បកិរិយាប្រកបដោយក្រមសីលធម៌ក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជាអ្នកនយោបាយ។

៦. សហការ និងបង្កើតភាពស្រុះស្រួលគ្នា៖ ជំរុញការសន្ទនា និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយគណបក្សនយោបាយ ភាគីពាក់ព័ន្ធ និងប្រជាពលរដ្ឋផ្សេងទៀត ដើម្បីស្វែងរកមូលដ្ឋានរួម និងធ្វើការសម្រេចចិត្តដោយមានព័ត៌មានគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។

៦មិន៖

១. មិន ចូលរួមអំពើពុករលួយ ឬប្រព្រឹត្តខុសសីលធម៌៖ ជៀសវាងការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ការស៊ីសំណូក ឬការប្រើប្រាស់អំណាចខុសដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ គោរព និងរក្សាស្តង់ដារសីលធម៌ខ្ពស់ក្នុងនាមជាអ្នកនយោបាយ។

២. មិន លើកទឹកចិត្តឱ្យមានការបែងចែកបក្សពួក និងបែកបាក់សាមគ្គី៖ ជៀសវាងការជំរុញឱ្យមានការបែងចែក ប្រកាន់ រើសអើងគ្នា ក្នុងចំណោមក្រុមផ្សេងៗគ្នានៃប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសង្គម។ ផ្ទុយទៅវិញ ចូរខិតខំលើកកម្ពស់ការរួបរួម សាមគ្គីជាធ្លុងតែមួយ និងការយោគយល់គ្នាក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់។

៣. មិន ធ្វេសប្រហែសក្នុងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស៖ គោរព និងការពារសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដោយមិនមានការរើសអើង។

៤. មិន បំពានអំណាច ឬបង្រ្កាបអ្នកប្រឆាំង៖ ជៀសវាងការប្រើមុខតំណែងជាអ្នកមានអំណាច ដើម្បីគាបសង្កត់សំឡេង មតិដែលមិនពេញចិត្ត ឬដើម្បីរំលោភសិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

៥. មិន ធ្វើការសន្យាមិនពិត៖ ត្រូវមានភាពស្មោះត្រង់ និងប្រាកដនិយមក្នុងការប្រាស្រ័យទាក់ទងជាមួយសាធារណជន ជៀសវាងការសន្យាមិនពិត ឬការនិយាយបំភាន់ ឬនិយាយបោកប្រាស់ប្រជាពលរដ្ឋ។

៦. មិន ធ្វេសប្រហែសចំពោះតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៖ រក្សាទំនាក់ទំនងជាមួយប្រជាពលរដ្ឋដែលមានកង្វល់ និងបំណងប្រាថ្នា ហើយខិតខំធ្វើការ ដើម្បីឈានទៅរកការដោះស្រាយតម្រូវការរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

អ្វីជា អំពើពុករលួយ?

2024-03-28T03:47:00.000-07:00

អំពើពុករលួយ៖ តើមានភាពខុសគ្នាដូចម្ដេចមុន និងក្រោយ អានសេចក្ដីពន្យល់អំពីនិយមន័យនៃអំពើពុករលួយ

អំពើពុករលួយ សំដៅលើអាកប្បកិរិយាមិនស្មោះត្រង់ ឬគ្មានសីលធម៌របស់បុគ្គលនៅក្នុងមុខតំណែងមានសិទ្ធិអំណាច ឬមានអាជ្ញា (អាជ្ញាធរ)។ នៅក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា អំពើពុករលួយមានន័យថា មនុស្សមួយចំនួនដែលកំពុងកាន់តំណែងមានឥទ្ធិពល ដូចជាមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ជាដើម អាចបំពានអំណាចដើម្បីយកផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ជាជាងបម្រើផលប្រយោជន៍ល្អបំផុត ដើម្បីប្រទេសជាតិ និងប្រជាជនរបស់ខ្លួន។

អំពើពុករលួយអាចមានទម្រង់ផ្សេងៗគ្នា ដូចជា ការស៊ីសំណូក ការកេងបន្លំ បក្ខពួកនិយម និងការអនុគ្រោះនិយម។ ជាឧទាហរណ៍ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលពុករលួយអាចទារ ឬទទួលយកប្រាក់ ឬអំណោយជាថ្នូរនឹងការផ្តល់សេវាជាក់លាក់ ឬផ្តល់ការអនុគ្រោះពិសេសអ្វីមួយ។ នេះអាចរារាំងដល់ការប្រព្រឹត្តទៅដោយយុត្តិធម៌ និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពនៃស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល បំផ្លាញទំនុកចិត្តសាធារណៈ និងជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ការអភិវឌ្ឍ និងសុខុមាលភាពរបស់ប្រទេសទាំងមូល។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចប្រទេសជាច្រើនទៀតដែរ អំពើពុករលួយអាចប៉ះពាល់ដល់វិស័យផ្សេងៗ រួមមាន នយោបាយ អាជីវកម្ម ការអនុវត្តច្បាប់ និងសេវាសាធារណៈ។ វាអាចនាំឱ្យមានកង្វះតម្លាភាព ការបែងចែកធនធានមិនស្មើគ្នា និងរារាំងដល់វឌ្ឍនភាពសេដ្ឋកិច្ច។

កន្លងមក តែ...? កិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងត្រូវបានធ្វើឡើងដោយរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមស៊ីវិលក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើពុករលួយ និងលើកកម្ពស់អភិបាលកិច្ចល្អ។ ទាំងនេះរួមមានការអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ការបង្កើតស្ថាប័នត្រួតពិនិត្យឯករាជ្យ និងការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីផលប៉ះពាល់ដ៏អាក្រក់នៃអំពើពុករលួយ។ គោលដៅគឺដើម្បីជំរុញឱ្យមានប្រព័ន្ធតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពកាន់តែច្រើនដែលផ្តល់អត្ថប្រយោជន៍ដល់ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាទាំងអស់។

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងនយោបាយ

2024-03-20T21:49:00.000-07:00

តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយគួរត្រូវដឹកនាំដោយគោលការណ៍ មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និងអហិង្សា។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើតសង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម។

ការអប់រំ ឬប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធសាសនា ជំរុញឱ្យអ្នកដឹកនាំគ្រប់គ្រងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវខាងសីលធម៌ និងផ្តល់អាទិភាពដល់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាជនជាងផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ឬអំណាច។ អ្នកដឹកនាំត្រូវតែមានគុណសម្បត្ដិ ដូចជា ភាពស្មោះត្រង់ សុចរិតភាព និងភាពមិនអាត្មានិយម។ គោលការណ៍ សមធម៌ យុត្តិធម៍ និងសមភាព គឺជាស្នូលនៃការយល់ដឹងអំពីទស្សនៈនយោបាយរបស់ពុទ្ធសាសនា។

លើសពីនេះទៅទៀត ទស្សនវិជ្ជាពុទ្ធសាសនាលើកកម្ពស់ការចូលរួមរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបក្នុងដំណើរការនយោបាយ ដោយសង្កត់ធ្ងន់លើសកម្មភាពដោយសម្បជញ្ញៈ និងសីលធម៌។ មានន័យថា បុគ្គលត្រូវតែចូលរួមក្នុងនយោបាយដោយមានសតិសម្បជញ្ញៈ មានការយល់ដឹង និងការតាំងចិត្តចំពោះអហិង្សា។ ការចូលរួមក្នុងសកម្មភាពនយោបាយត្រូវតែធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងលើកកម្ពស់ ភាពសុខដុមរមនា យុត្តិធម៌ និងសុខុមាលភាពកាន់តែប្រសើរឡើងសម្រាប់សង្គមទាំងមូល។

វាជាការសំខាន់ដែលត្រូវកត់សម្គាល់ថា ព្រះពុទ្ធសាសនាមិនតស៊ូមតិ ដើម្បីប្រព័ន្ធនយោបាយជាក់លាក់ណាមួយ ឬគាំទ្រទម្រង់នៃអភិបាលកិច្ចណាមួយឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើសារៈសំខាន់នៃ ក្រមសីលធម៌ មេត្តាធម៌ និងប្រាជ្ញា ក្នុងគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិត រួមទាំងនយោបាយដែរ។

ការបង្ហាញជាក់លាក់នៃគោលការណ៍ទាំងនេះនៅក្នុងប្រព័ន្ធនយោបាយអាចប្រែប្រួលអាស្រ័យលើកត្តាវប្បធម៌ ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងសង្គម។

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងនយោបាយ

2024-03-20T21:38:00.000-07:00

តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា នយោបាយគួរត្រូវដឹកនាំដោយ គោលការណ៍ មេត្តា បញ្ញា/ប្រាជ្ញា និងអហិង្សា។ ព្រះពុទ្ធសាសនាសង្កត់ធ្ងន់លើទំនាក់ទំនងគ្នាទៅវិញទៅមកនៃសត្វលោក និងលើកកម្ពស់សុខុមាលភាព និងសុភមង្គលរបស់បុគ្គលគ្រប់រូបជាសង្គមតែមួយ។ នៅក្នុងបរិបទនយោបាយ មានន័យថា ការផ្តោតទៅលើការបង្កើត សង្គមមួយប្រកបដោយ យុត្តិធម៌ និងសមធម៌ ដែលលើកកម្ពស់សុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់របស់សង្គម។

អភិបាលកិច្ច និងអភិបាលកិច្ចល្អ មានន័យដូចម្ដេច?

2024-03-14T06:26:00.000-07:00

អភិបាលកិច្ច និងអភិបាលកិច្ចល្អ

អភិបាលកិច្ច សំដៅលើវិធីដែលអំណាចត្រូវបានអនុវត្ត ការសម្រេចចិត្តត្រូវបានធ្វើឡើង ហើយធនធានត្រូវបានគ្រប់គ្រងនៅក្នុងសង្គម ឬអង្គការណាមួយ។ អភិបាលកិច្ច ក្ដោបលើដំណើរការ រចនាសម្ព័ន្ធ និងស្ថាប័នដែលត្រូវបានអនុវត្តតាមរយៈអាជ្ញាធរ ហើយគោលនយោបាយ ត្រូវបានរៀបចំបង្កើតឡើង និងអនុវត្ត។ អភិបាលកិច្ចល្អ ជាទូទៅត្រូវបានកំណត់ដោយតម្លាភាព គណនេយ្យភាព ការចូលរួម នីតិរដ្ឋ ប្រសិទ្ធភាព និងបរិយាប័ន្ន។

ចំពោះថាតើអភិបាលកិច្ចល្អគួរត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាឬយ៉ាងណានោះ យើងត្រូវកត់សម្គាល់ថា អភិបាលកិច្ចល្អត្រូវបានចាត់ទុកថាមានសារៈសំខាន់សម្រាប់សុខុមាលភាព និងការអភិវឌ្ឍរបស់ប្រទេសណាមួយ។ អភិបាលកិច្ចល្អ ជួយធានាថា ធនធានសាធារណៈត្រូវបានប្រើប្រាស់ប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព លើកកម្ពស់ការអភិវឌ្ឍសង្គម និងសេដ្ឋកិច្ច លើកកំពស់នីតិរដ្ឋ ការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងអំពីទំនុកចិត្ត និងភាពស្របច្បាប់រវាងរដ្ឋាភិបាល និងប្រជាពលរដ្ឋ។

ក្នុងបរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជាក៏ដូចជាប្រទេសដទៃទៀតដែរ ការអនុវត្តគោលការណ៍អភិបាលកិច្ចល្អអាចមានអត្ថប្រយោជន៍យ៉ាងសំខាន់។ កម្ពុជាបានប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាអភិបាលកិច្ចជាច្រើននាពេលកន្លងមក រួមទាំងបញ្ហាទាក់ទងនឹងអំពើពុករលួយ តម្លាភាពមានកម្រិត កង្វះគណនេយ្យភាព និងការរឹតត្បិតលើសេរីភាពពលរដ្ឋ។ ការយកចិត្តទុកដាក់ខ្លាំងទៅលើអភិបាលកិច្ចល្អអាចជួយដោះស្រាយបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះ និងរួមចំណែកដល់ការអភិវឌ្ឍ និងស្ថិរភាពរបស់ប្រទេសកម្ពុជា។

តាមរយៈការជំរុញ និងការលើកកម្ពស់តម្លាភាព និងគណនេយ្យភាព កម្ពុជាអាចកាត់បន្ថយអំពើពុករលួយ និងធានាថា ធនធានសាធារណៈត្រូវបានបែងចែក និងគ្រប់គ្រងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។ ការលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការបញ្ចូលគ្រប់ភាគីដែលគេមិនគិតគូរ និងភាគីទន់ខ្សោយអាចលើកកម្ពស់ដំណើរការប្រជាធិបតេយ្យ ពង្រឹងសំឡេងនៃក្រុមប្រជាពលរដ្ឋដែលទន់ខ្សោយ និងខ្វះខាត និងជំរុញឱ្យមានសាមគ្គីភាពក្នុងសង្គម។ ការលើកកម្ពស់នីតិរដ្ឋអាចផ្តល់នូវបរិយាកាសស្ថិរភាព និងអាចព្យាករបានសម្រាប់អាជីវកម្ម អ្នកវិនិយោគ និងប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាហេតុជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច និងទាក់ទាញការវិនិយោគពីបរទេស។

ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការអនុវត្តជាក់លាក់នៃគោលការណ៍អភិបាលកិច្ចល្អនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជានឹងតម្រូវឱ្យមានការពិចារណាយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់លើបរិបទ ទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌ និងសមត្ថភាពស្ថាប័នរបស់ប្រទេសនោះ។ អភិបាលកិច្ចល្អ អាចពាក់ព័ន្ធនឹងកំណែទម្រង់ក្នុងវិស័យផ្សេងៗ ដូចជាការពង្រឹងប្រព័ន្ធតុលាការ ការកែលម្អរដ្ឋបាល សាធារណៈ ឬសេវាសាធារណៈ ការលើកកម្ពស់សេរីភាពសារព័ត៌មាន និងការលើកកម្ពស់ការអប់រំពលរដ្ឋ។ អភិបាលកិច្ចល្អ មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់រដ្ឋាភិបាល អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីលើកកម្ពស់វប្បធម៌នៃអភិបាលកិច្ចល្អ និងធានាការអនុវត្តប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព។

មើល និងកត់សម្គាល់ថា តើប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អហើយឬនៅ?

2024-03-08T23:30:00.000-08:00

ដើម្បីមើល និងកត់សម្គាល់ឱ្យដឹងថា ប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អ ឬមិនល្អ ក្នុងបរិបទនៃប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យណាក៏ដោយ រួមទាំងបរិបទក្នុងប្រទេសកម្ពុជាផង ជាទូទៅគេមើល និងកត់សម្គាល់លើគោលការណ៍ ឬកត្តាសំខាន់ៗមួយចំនួនដូចខាងក្រោម៖

ការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌៖ តើការបោះឆ្នោត ត្រូវបានធានា និងមានលក្ខណៈប្រកួតប្រជែង ដោយមានគណបក្សជាច្រើន (ពហុបក្ស) មានឱកាសចូលរួមប្រកួតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ហើយ ឬនៅ?

នីតិរដ្ឋ៖ តើប្រព័ន្ធតុលាការ ត្រូវបានពង្រឹង ដើម្បីធានាឱ្យមានឯករាជ្យ និងមានសមត្ថភាពអនុវត្តច្បាប់ដោយមិនលំអៀងហើយនៅ?

សេរីភាពនៃការនិយាយ និងសារព័ត៌មាន៖ តើសិទ្ធិបុគ្គល និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងការបញ្ចេញមតិ ត្រូវបានធានា ការពារឱ្យមានការបញ្ចេញមតិ ឬនិយាយ និងផ្សព្វផ្សាយដោយសេរី ដែលជាកត្តាសំខាន់សម្រាប់ការទទួលព័ត៌មាន ដើម្បីការជជែកពិភាក្សាជាសាធារណៈហើយឬនៅ?

សង្គមស៊ីវិល៖ តើមានការលើកទឹកចិត្ត សង្គមស៊ីវិល រួមទាំងអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល សហជីព និងអង្គការដទៃទៀត ឱ្យមានការអភិវឌ្ឍយ៉ាងសកម្ម និងរស់រវើក ក្នុងការបង្កលទ្ធភាពឱ្យសង្គមស៊ីវិលអាចតស៊ូមតិដើម្បីផលប្រយោជន៍ដល់គ្រប់ភាគី និងសង្គមខ្មែរហើយឬនៅ?

ការអប់រំ៖ តើមាន ការលើកកម្ពស់ និងយកចិត្តទុកដាក់ក្នុងការអប់រំពលរដ្ឋដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់អំពីសិទ្ធិ ច្បាប់ និងការទទួលខុសត្រូវរបស់ពួកគាត់ និងអំពីសារៈសំខាន់នៃតម្លៃប្រជាធិបតេយ្យហើយឬនៅ?

វាជាការសំខាន់ដែលត្រូវមើលឱ្យដឹង និងកត់សម្គាល់ថា នេះជាគោលការណ៍ទូទៅ ហើយការប្រតិបត្តិ ឬអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនេះ អាចប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងអាស្រ័យលើបរិបទជាក់លាក់នៃប្រទេសនោះ។ ប្រសិនបើ ការអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនេះ មិនទាន់បាលល្អប្រសើរទេ និងចង់ឱ្យមានការផ្លាស់ប្តូរ និងឱ្យប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អ វាចាំបាច់ណាស់ ត្រូវទាមទារឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការពីភាគីពាក់ព័ន្ធជាច្រើន ទាំងក្នុងប្រទេស និងអន្តរជាតិ។ ដើម្បីឱ្យប្រជាធិបតេយ្យដំណើរការបានល្អ និងពេញលេញ ប្រទេសនោះ ត្រូវការរយៈពេលវែង ក្នុងការអនុវត្តគោលការណ៍ទាំងនេះ។

សាមគ្គី ជាហេតុនាំមកនូវសុខសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាពសង្គម

2024-03-06T21:37:00.000-08:00

“ការសាមគ្គី ជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីសុខ (សាមគ្គី សាមគ្គានំ តបោ សុខា), សាមគ្គីរស់ បែកបាក់សាមគ្គីស្លាប់”

ការរួបរួម សាមគ្គីគ្នា គឺជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីសម្រេចទាំងឡាយ និងជាកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លា ដែលអាចកសាងសេចក្តីចម្រើនលូតលាស់គ្រប់វិស័យ។ សាមគ្គីភាព គឺជាគោលការណ៍ដែលជនគ្រប់រូប គ្រប់វណ្ណៈក្នុងសង្គមគប្បីឈ្វេងយល់ និងយកចិត្តទុកដាក់ ហើយសហការគ្នា ដើម្បីកសាងនូវស្ថិរភាព និងការអភិវឌ្ឍសង្គមខ្មែរ។

បើសង្គមណាជួបនូវការបែកបាក់ ហើយចង់បង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាគ្នាឡើងវិញ នោះប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសង្គមនោះ គប្បីដើរតាមមាគ៌ាដែលនាំមកនូវសាមគ្គីភាព។ មាគ៌ា ឬគោលធម៌ ដែលត្រួសត្រាយផ្លូវនាំឲ្យកើតសាមគ្គីភាពមាន៦យ៉ាងគឺ៖

១. ចិត្តប្រកបដោយមេត្តា៖

បានដល់ការគិតល្អ សម្លឹងមើលគ្នាក្នុងផ្លូវល្អ មានចេតនាល្អ និងបំណងល្អចំពោះគ្នា ស្រឡាញ់រាប់អានគ្នា គិតជួយស្ថាបនាគ្នា ដោយមិនច្រណែនឫស្យាដាក់គ្នា មិនគិតដោយអគតិចំពោះគ្នា មិនគិតព្យាបាទគ្នា មិនខឹងគ្នា ចេះអភ័យទោសចំពោះគ្នា។

២. ការពោលពាក្យប្រកបដោយមេត្តា៖

បានដល់ការនិយាយល្អចំពោះគ្នា និយាយគ្នាដោយសេចក្តីស្រឡាញ់រាប់អាន ចេះប្រើសម្តីឲ្យកម្លាំងចិត្តគ្នាក្នុងគ្រាដែលអ្នកដទៃ ជួបសេចក្តីទុក្ខលំបាក និយាយណែនាំក្នុងផ្លូវល្អ និងមានប្រយោជន៍ តែមិនត្រូវនិយាយជាន់ពន្លិចបន្ថែម និងមិននិយាយដើមពីក្រោយខ្នង ឬមិនកុហកបោកប្រាស់។

៣. ការប្រព្រឹត្តប្រកបដោយមេត្តា៖

បានដល់ការធ្វើល្អចំពោះគ្នា ជ្រោមជ្រែងគ្នាខាងកម្លាំងទ្រព្យ ឬកម្លាំងកាយ មានសេចក្តីឱនលំទោនចំពោះគ្នា ចេះគោរពគ្នា ធ្វើល្អចំពោះគ្នារហូត ដោយមិនត្រូវបៀតបៀនគ្នា និងមិនធ្វើបាបគ្នា។

៤. ការចែករំលែក៖

បានដល់ការចែករំលែកភោគផលដល់គ្នាដោយយុត្តិធម៌ មានសេចក្តីស្មើភាពគ្នា អើពើគ្នាជានិច្ច ជួយអនុគ្រោះគ្នា ដោយមិនត្រូវគិតតែប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និងមិនយកប្រៀបគ្នា។

៥. ការគោរពច្បាប់ និងសិទ្ធិសេរីភាពអ្នកដទៃ៖

បានដល់ការបដិបត្តិតាមច្បាប់របស់រដ្ឋ បទបញ្ជា ឬបទវិន័យ ផ្សេងៗរបស់ស្ថាប័ន និងគោរពសិទ្ធិសេរីភាពរបស់បុគ្គលគ្រប់រូប។

៦. ការបង្រួបបង្រួមទស្សនៈ´៖

បានដល់ ការយល់ឃើញស្របគ្នា គិតក្នុងគោលដៅដូចគ្នា សម្រួលគំនិតឲ្យត្រូវគ្នា ស្វែងរកចំណុចរួម និងរក្សាទុកចំណុចផ្សេងរបស់គ្នានិងគ្នា ដោយមិនគួរប្រកាន់ខ្ជាប់តែការយល់ឃើញរបស់ខ្លួនជាធំ តែត្រូវចេះស្តាប់មតិយោបល់របស់អ្នកដទៃ។

គោលធម៌ទាំង៦យ៉ាងនេះ អាចបង្កើតឲ្យមានសាមគ្គីភាព ស្ថិរភាព សុខសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាពទាំងពួងក្នុងសង្គម។

ព្រះជិនស្រី ទ្រង់ត្រាស់សម្តែងថា «សាមគ្គី សាមគ្គានំ តបោ សុខា។ ការសាមគ្គី ជាហេតុនាំមកនូវសេចក្តីសុខ»។ ឯបុរាណាចារ្យខ្មែរ បានពោលទុកថា «សាមគ្គីរស់ បែកបាក់សាមគ្គីស្លាប់»៕

ធាតុសំខាន់ៗនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

2024-01-11T01:32:00.000-08:00

លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាទស្សនៈយ៉ាងស្មុគស្មាញដែលមានការបកស្រាយ ពន្យល់ផ្សេងៗគ្នា ប៉ុន្តែមានធាតុបីសំខាន់ៗ ដែលត្រូវបានចាត់ទុកជាទូទៅថា ជាធាតុសំខាន់៖

គុណតម្លៃគ្រឹះ

សិទ្ធិមនុស្ស និងសេរីភាព៖ ការគោរពសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់មនុស្ស ដូចជា សេរីភាពក្នុងការនិយាយ ការជួបជុំ សាសនា និងសារព័ត៌មាន មានសារៈសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការចូលរួម និងការបញ្ចេញមតិតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ។

សមភាព ឬភាពស្មើមុខគ្នាចំពោះមុខច្បាប់៖ ការប្រព្រឹត្តចំពោះ ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវស្មើភាពគ្នា តាមផ្លូវច្បាប់ ដោយមិនគិតពីកត្តាណាមួយ ដូចជា ពូជសាសន៍ សាសនា ភេទ ឬស្ថានភាពសេដ្ឋកិច្ចសង្គមជាដើម។

ការគ្រប់គ្រងដោយការយល់ព្រម៖ ភាពស្របច្បាប់នៃរដ្ឋាភិបាលកើតចេញពីការយល់ព្រមពី ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលតាមធម្មតា គឺតាមរយៈនៃការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌។

រចនាសម្ព័ន្ធ និងដំណើរការនយោបាយ៖

នីតិរដ្ឋ ឬការដឹកនាំប្រទេសដោយច្បាប់៖ ប្រជាពលរដ្ឋគ្រប់រូប រួមទាំងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាល ត្រូវស្ថិតនៅក្រោមច្បាប់ដូចគ្នា ហើយគ្មាននរណាម្នាក់នៅពីលើច្បាប់ ឬអាចយកច្បាប់មកជាន់ឈ្លីនោះទេ។

ការបែងចែកអំណាច និងជញ្ជីងអំណាច (ការត្រួតពិនិត្យ និងតុល្យភាព)៖ អំណាចត្រូវចែកដាច់ពីគ្នា រវាងស្ថាប័នរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល។ អំណាចនីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និងអំណាចតុលាការ ត្រូវចែកដាច់ពីគ្នា ដើម្បីការពារការក្ដោបអំណាច និងការរំលោភបំពានអំណាច។

ប្រព័ន្ធពហុបក្ស៖ ប្រជាពលរដ្ឋ មានសិទ្ធិបង្កើត និងចូលរួមគណបក្សនយោបាយ និងប្រកួតប្រជែងការបោះឆ្នោត ដោយផ្តល់ជម្រើសក្នុងការប្រកួតប្រជែង។

ការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌៖ ការបោះឆ្នោតទៀងទាត់ ត្រូវតែធ្វើឡើងដោយមានការបោះឆ្នោតសកល (ប្រជាពលរដ្ឋពេញវ័យអាចបោះឆ្នោតបាន) ដោយសន្លឹកឆ្នោតសម្ងាត់ និងការប្រកួតប្រជែងដោយយុត្តិធម៌ក្នុងចំណោមបេក្ខជន។

ការទទួលខុសត្រូវ និងតម្លាភាព៖ មន្ត្រី និងស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាល មានការទទួលខុសត្រូវចំពោះ ប្រជាពលរដ្ឋ ដោយមានការសម្រេចចិត្តជាចំហ និងបង្ហាញព័ត៌មាន ជូនប្រជាពលរដ្ឋ។

ការចូលរួម និងការងារពាក់ព័ន្ធរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ៖

សេរីភាពពលរដ្ឋ៖ សិទ្ធិក្នុងការតវ៉ា ដាក់ញត្តិ និងចូលរួមក្នុងការនិយាយជាសាធារណៈមានសារៈសំខាន់ណាស់ ដើម្បីធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលចេះទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ និងបង្កើតគោលនយោបាយ។

ពលរដ្ឋមានចំណេះដឹង និងទទួលបានព័ត៌មានគ្រប់គ្រាន់៖ ការទទួលបាននូវការអប់រំ និងព័ត៌មានច្បាស់លាស់ និងអាចទុកចិត្តបាន ផ្តល់សិទ្ធិអំណាចដល់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការសម្រេចចិត្តប្រកបដោយបញ្ញា ចំពោះរដ្ឋាភិបាល និងសង្គមរបស់ខ្លួន។

ភាពចុះសម្រុងសង្គម៖ គំនិតនៃអត្តសញ្ញាណរួមគ្នា និងការគោរពចំពោះទស្សនៈចម្រុះ និងផ្សេងៗគ្នា ជំរុញកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ និងការសម្របសម្រួលនៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។

ការរៀបរាប់ទាំងប៉ុន្មាននេះ គ្រាន់តែជាធាតុសំខាន់ៗខ្លះនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ រីឯការអនុវត្តជាក់លាក់ និងការផ្ដោតជាសំខាន់ អាចប្រែប្រួលយ៉ាងខ្លាំងរវាងប្រទេសនីមួយៗ និងបរិបទនៃប្រទេសនីមួយៗនោះ។ វាជារឿងសំខាន់ដែលត្រូវចងចាំថា លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគឺជាដំណើរការអនុវត្តជាប្រចាំ មិនមែនជាចំណុចបញ្ចប់មិនប្រែប្រួល ដែលទាមទារឱ្យមានការខិតខំប្រឹងប្រែង និងការប្រុងប្រយ័ត្នជានិច្ច ដើម្បីរក្សា និងពង្រីកប្រយោជន៍របស់វា។

ឆ្នាំងបាយរបស់គ្រូបោក គឺមនុស្សឆោត

2023-11-25T04:52:00.000-08:00

មន្តអាគមគាថា យ័ន្តកថា កើតឡើងអំពីការមិនដឹងនូវសច្ចភាពនៃជីវិត។ រឿងទាំងអស់នេះ បើទោះ ជាមានប្រសិទ្ធភាព ក៏ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធទ្រង់ហាមភិក្ខុសង្ឃមិនឱ្យធ្វើដែរ គឺហាមទាំងធ្វើឱ្យគេ ហាមទាំងធ្វើប្រើខ្លួនឯង ព្រោះជាវិជ្ជាមួយដែលបិទបាំងនូវចំណេះដឹងក្នុងរឿងជីវិត ជាវិជ្ជានាំឱ្យមនុស្សជឿខុស ព្រះអង្គទ្រង់ហៅថា តិរច្ឆានវិជ្ជា (វិជ្ជាដែលទទឹងទាស់ ឬខ្ទាស់នឹងច្បាប់ធម្មជាតិ)។

វិជ្ជាដែលគេជឿថាខ្លាំងពូកែ មិនមែនសុទ្ធតែមិនសក្តិសិទ្ធនោះទេ ប៉ុន្តែពីបុរាណកាលមក អ្នករៀនវិជ្ជាទាំងនោះ ត្រូវតែមានត្រណមតឹងរឹងទើបអាចរក្សាមន្តានុភាពបាន។ ម្យ៉ាងទៀត គ្រូពីបុរាណ មុននឹងបង្រៀន ឬផ្ទេរវិជ្ជាទាំងនោះដល់សិស្ស ពួកគាត់តែងតែពិសោធទឹកចិត្តសិស្ស ថាតើសិស្សនោះអួតក្អេងក្អាងឬល្មោភលោភលន់ដែរឬទេ។ ត្រណមដែលអ្នករៀនរបៀនទាំងនោះត្រូវតមមានដូចជា៖

មិនឱ្យយកវិជ្ជាទាំងនោះទៅរកស៊ី គឺទុកគ្រាន់តែការពារខ្លួន ឬទុកគ្រាន់តែសង្គ្រោះអ្នកដទៃ ដោយមិនឱ្យទាមទារសគុណ។
ទ្រនឹប មានត្រឹមតែទៀន៥ ធូបប្រាំ ចេកមួយស្និត ផេះមួយត្រឡោក (អាចមានផ្សេងៗគ្នាខ្លះ ប៉ុន្តែមិនចំណាយច្រើនឡើយ) ទុកសម្រាប់ថ្វាយគ្រូ។
ហាមអួតអាងថាខ្លួនពូកែ ដោយហោចទៅសូម្បីតែនិយាយថា ខ្លួនចេះនេះចេះនោះក៏មិនបាន អ្នកដទៃអាចដឹងថាពូកែពេលដែលខ្លួនសង្គ្រោះគេប៉ុណ្ណោះ (មិនផ្សាយ ទុកឱ្យគេមករកដោយខ្លួនឯង)។
មិនប៉ះពាល់ ឬលេងសើចជាមួយមាតុគ្រាម (ស្រី)។
មិនឱ្យជេរម្តាយគេជាដើម។

លោកនេះពិតជាងងឹតខ្លាំងណាស់ ទោះព្រះអាទិត្យ១០រះក្នុងគ្រាតែមួយ ក៏មិនអាចឱ្យសត្វលោកទាំងអស់ភ្លឺស្វាងបានដែរ សូម្បីតែព្រះពុទ្ធ ដែលមានបញ្ញាខ្ពង់ខ្ពស់ស្ទង់មិនដល់ ក៏មិនអាចពន្យល់សត្វលោកឱ្យយល់អស់បាន ល្មមតែព្រះអង្គឈប់ចង់នៅក្នុងលោកនេះទៀតមែន។

គ្រូបោកនៅស្រុកខ្មែរ បើមើលតាមបច្ចេកទេសនៃការបោក គឺអន់ខ្លាំងណាស់ ឃើញថាជាការបោកនៅលើគោកៗ ប៉ុន្តែមនុស្សជឿច្រើនជាងអ្នកនិយាយការណ៍ពិតឆ្ងាយណាស់។

តាមវត្តព្រះពុទ្ធសាសនាមួយចំនួន ក៏ជាអ្នកចូលរួមធ្វើឱ្យប្រជាជនកាន់តែល្ងង់ទៅ ឆោតទៅៗ ដែលជាហេតុឱ្យគ្រូខូចបោកពុទ្ធបរិស័ទបានយ៉ាងងាយ ព្រោះប្រើតែវិធីសាស្ត្រ ដែលធ្វើឱ្យបរិស័ទរេចរឹលបញ្ញាអស់ ដូចជាស្រោចទឹក រំដោះគ្រោះ សូធ្យជ័យ ក្រុងពាលី បរចង្រៃជាដើម។

សូមគិតឡើងវិញទៅមើល តើវិធីទាំងអស់នេះបានផ្តល់អ្វីដល់បរិស័ទ? តើពាក្យថា កម្ម ផល នៅឯណា? ខ្ញុំសូមនិយាយឱ្យលំបាកស្តាប់បន្តិចទៅចុះថា ពិធីទាំងអស់នេះ គឺប្រឆាំងព្រះពុទ្ធចំតួតែម្តង។ សូម្បីតែធម៌សូត្រមន្ត អ្នកសូត្រដ៏ច្រើន មិនយល់ថា ធម៌ដែលខ្លួនកំពុងសូធ្យ មានន័យដូចម្តេចផង តើឱ្យអ្នកស្តាប់យល់ម្តេចនឹងកើត?

ដូចជាធម៌ជយន្តោ ដែលគេនិយមចូលចិត្ត ព្រះពុទ្ធទ្រង់ចង់ប្រាប់ថា មង្គល សិរីសួស្តី កើតចេញពីកាយសុចរិត វចីសុចរិត និងមនោសុចរិត ប៉ុន្តែទាំងអ្នកសូធ្យនិងអ្នកស្តាប់ផ្តោតតែទៅលើទឹកមន្តទៅវិញ។

ឱ្យប្រាប់ថា នរណាជាអ្នកបោកខ្លះ ខ្ញុំពិតជាប្រាប់មិនអស់ទេ ព្រោះថាអ្នកបោកនឹងចេញមកបោកជាបន្តបន្ទាប់ទៀត មិនចេះអស់ទេ ឱ្យតែមានមនុស្សឆោត គ្រាន់តែគេប្រើវិធីសាស្ត្រខុសគ្នាបន្តិចៗប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែបំណងមិនសូវខុសគ្នាទេ គឺរកស៊ី។

បោកបាន ចេះតែបោកទៅ……….. ព្រោះមនុស្សត្រូវបោកមានច្រើនទៀត។

ឆ្នាំងបាយរបស់គ្រូបោក គឺមនុស្សឆោត។

ព្រះភិក្ខុវជិរប្បញ្ញោ សាន សុជា

ព្រហស្បតិ៍ ២កើត មិគសិរ វក ២៥៦០ – ០១ ធ្នូ ២០១៦

កែសម្រួលអក្ខរាវិរុទ្ធដោយ មេត្តាកវី

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ (Citizen Knowledge)

2023-11-24T20:41:00.000-08:00

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ គឺជាចំណេះដឹងដែលពលរដ្ឋត្រូវមាន ពាក់ព័ន្ធនឹង សិទ្ធិ ការទទួលខុសត្រូវ និងប្រព័ន្ធនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសរបស់ខ្លួន។ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ ជាផ្នែកយ៉ាងសំខាន់នៅក្នុងប្រទេសដែលអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ព្រោះចំណេះដឹងនេះ នាំឱ្យពលរដ្ឋអាចសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ប្រកបដោយបញ្ញា ឱ្យមានរដ្ឋាភិបាលដែលខ្លួនចង់បាន និងចូលរួមប្រកបដោយអត្ថន័យនៅក្នុងដំណើរការនយោបាយ។

មានប្រភពផ្សេងៗជាច្រើនដែលអាចលើកកម្ពស់ ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ។ ប្រភពទាំងនេះមានដូចជា (១) ការអប់រំផ្លូវការ (២) ការរៀនក្រៅផ្លូវការ និង (៣) បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួន។ ការអប់រំផ្លូវការអាចមានដូចជា ថ្នាក់ពលរដ្ឋ ថ្នាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រ និងថ្នាក់ព្រឹត្តិការណ៍បច្ចុប្បន្ន នៅតាមសាលា។

ការរៀនក្រៅផ្លូវការអាចមានដូចជា ការអានអត្ថបទព័ត៌មាន ការមើលវេទិកាពិភាក្សានយោបាយ និងការជជែកជាមួយមិត្តភក្តិ និងក្រុមគ្រួសារ អំពីនយោបាយ។

បទពិសោធន៍ផ្ទាល់ខ្លួនអាចមានដូចជា ការចូលរួមក្នុង ការបោះឆ្នោត ការតវ៉ាផ្សេងៗ និងចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តក្នុងយុទ្ធនាការឃោសនានយោបាយ។

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ មានសារៈសំខាន់ដោយសារហេតុផលមួយចំនួន ដែលណេះដឹងទាំងនេះ នាំឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ៖

ចេះសម្រេចចិត្តច្បាស់លាស់ថា ត្រូវបោះឆ្នោតឱ្យអ្នកណា និងត្រូវគាំទ្រគោលនយោបាយអ្វីខ្លះ។
ចេះតាមឃ្លាំមើលមន្ត្រីជាប់ឆ្នោត និងជំរុញឱ្យមន្ត្រីជាប់ឆ្នោតនោះចេះទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពការងារបម្រើពលរដ្ឋ។
ចូលរួមជជែកក្នុងវេទិកាសាធារណៈប្រកបដោយអត្ថន័យ។
ចេះការពារសិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ខ្លួន។

មានបញ្ហាប្រឈមខ្លះ ក្នុងការលើកកម្ពស់ចំណេះដឹងពលរដ្ឋ។ បញ្ហាប្រឈមទាំងនេះរួមមាន៖

រដ្ឋាភិបាល និងនយោបាយ កាន់តែមានភាពស្មុគស្មាញ។
ការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានបំភាន់ និងព័ត៌មានមិនពិត។
ការថយចុះនៃការអប់រំពលរដ្ឋនៅតាមសាលារៀន។

ទោះបីជាមានបញ្ហាប្រឈមទាំងនេះក៏ដោយ ក៏នៅមានដំណោះស្រាយ ក្នុងការលើកកម្ពស់ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋដែរ ដែលដំណោះស្រាយទាំងនេះ មានដូចជា៖

បញ្ចូលកម្មវិធីអប់រំពលរដ្ឋវិជ្ជា ប្រកបដោយគុណភាពខ្ពស់នៅតាមសាលារៀន។
គាំទ្រឱ្យមានបណ្ណាល័យសាធារណៈ និងប្រភពព័ត៌មាន និងចំណេះដឹងផ្សេងៗ។
ការលើកទឹកចិត្តឱ្យមានការចូលរួមនៅក្នុងវេទិកាជជែកជាសាធារណៈ។
ការលើកកម្ពស់ចំណេះដឹងផ្នែកប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។

សាមគ្គី និង សាមគ្គីធម៌

2023-01-01T20:48:00.001-08:00

ធម្មទេសនា ថ្ងៃទី២៣-៨-៦៦ របស់ភិក្ខុ យឹម-សំអឿន វត្តលង្កា ភ្នំពេញ, ការផ្សាយរបស់វិទ្យាស្ថានពុទ្ធសាសនបណ្ឌិត្យ ទស្សនាវដ្តីកម្ពុជសុរិយា ឆ្នាំ១៩៦៦

សាមគ្គីកថា

នមោ តស្ស ភគវតា អរហតោ សម្មា សម្ពុទ្ធស្ស។ សូមនមស្ការ ចំពោះព្រះភគវន្តមុនី អរហំសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ (ព្រមទាំងព្រះធម៌ និងព្រះអរិយសង្ឃ ដោយសេចក្ដីគោរព)។

វេលានេះ អាត្មាភាពសូមដកស្រង់យកពុទ្ធភាសិតថា៖ “សុខា សង្ឃស្ស សាមគ្គី“ ប្រែថា ” សេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នារវាងពួកក្រុមនាំឱ្យកើតសន្តិសុខ(ក្នុងលោក)“ ដែលមានសម្ដែងជាធម្មាធិដ្ឋានក្នុង ឱវាទប្បាតមោក្ខ” ជាធម្មស្សវនាការ ដូចតទៅនេះ៖

សាមគ្គីមាន៣យ៉ាងគឺ៖

១. កាយសាមគ្គី = សេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នាដោយកាយ គឺកិច្ចដែលកើតឡើងក្នុងពួករបស់ខ្លួន ត្រូវតែជួយខ្នះខ្នែងដោយកម្លាំងកាយអបស្ទបព្រួតគ្នាធ្វើ ដើម្បីញ៉ាំងកិច្ចការនោះឱ្យឆាប់សម្រេចដូចបំណង។ ម្យ៉ាងទៀត ការប្រព្រឹត្តិខ្លួនឱ្យមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ដោយកាយដែលមានរបៀបរៀបរយដូចគ្នា ហៅថា “កាយសាមគ្គី”។

២. វចីសាមគ្គី = សេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នាដោយពាក្យសំដី គឺហេតុការណ៍ រឿងរ៉ាវ ឬ កម្មវិធីណាមួយដែលត្រូវនិយាយ ដែលត្រូវចាត់ ឬ មិនត្រូវ ក៏ត្រូវតែសន្មតឱ្យមានរបៀបលក្ខណៈដូចគ្នាឈ្មោះថា ”វចីសាមគ្គី”។

៣ ចិត្តសាមគ្គី = សេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នាដោយចិត្ត គឺមានចិត្តជាទីតាំង មានចិត្តប៉ុនប៉ងចំពោះប្រយោជន៍រួម មានចិត្តស្លូតត្រង់ មិនវៀចវេរពីគ្នា ចេះស្រឡាញ់សេចក្ដីសុខ-ចម្រើនរបស់ខ្លួន និងពួក គណៈ មិនក្បត់នឹងគ្នា ឈ្មោះថា “ចិត្តសាមគ្គី”។

ការព្រមព្រៀងគ្នាដោយចិត្តនេះ ជាហេតុមួយជួយបំពេញដល់ កាយ និង វាចា ឱ្យមានសាមគ្គី ប្រកបដោយកម្លាំងក្លៀវក្លាឡើង។ ក៏ សាមគ្គីធម៌ ទាំង៣នេះឯងហើយ ដែលចាត់ជាពន្លឺមួយសម្រាប់ទ្រោលបំភ្លឺឬ ចាត់ជាកញ្ចប់មួយដ៏មាំ សម្រាប់វេចខ្ចប់នូវឧបាយនៃការបង្កើតសាមគ្គី ឱ្យបានគង់វង្សជាស្ថាពរ។ សាមគ្គីធម៌នេះ បរិបូណ៌ក្នុងទីណាហើយ ទីនោះប្រាកដជាមានសុខសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាពមិនខានឡើយ។

ករណីយកិច្ចធំៗ ដូចជាការកសាងព្រះវិហារ សាលា អាគារសិក្សា មហាគ្រិះស្ថាន ជាដើម កាលបើប្រជាជនមានសាមគ្គីធម៌ពេញបរិបូណ៌ហើយ ទៀងតែនឹងញ៉ាំងករណីយកិច្ចនោះឱ្យសម្រេចបានយ៉ាងឆាប់រហ័សជាប្រាកដ។ ម្យ៉ាងទៀត សាមគ្គីធម៌នេះ ចាត់ជាកម្លាំងដ៏ធំ អាចការពារឧបស័គ្គ គ្រោះថ្នាក់ ភយន្តរាយ មិនឱ្យសត្រូវចូលមកបៀតបៀនបានឡើយ។ ឧទាហរណ៍ ដូចជា៖

សត្វកណ្ដៀរ មាឌតូចៗ ប៉ុន្តែវាមានការប្រឹងប្រែងមិនឈប់ នាំគ្នាជញ្ជូនដីពូនជាដំបូក មានកម្ពស់ពីរ-បីជំហរមនុស្ស សម្រាប់ជ្រកកោន ពួនសម្ងំរបស់វាបាន។

ឆ្កែព្រៃ មានមាឌតូចៗ ជាងឆ្កែស្រុកសោះ ប៉ុន្តែវាមានសាមគ្គីនឹងគ្នា បង្កើតជាកម្លាំងមួយ អាចហ៊ានចោមរោមខាំខ្លា រាជសីហ៍ដែលជាម្រឹគធំៗ ដ៏មានអំណាចកាចសាហាវក្រៃលែង យកទៅស៊ីបាន។

ព្រះបរមសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់ឧស្សាហ៍សម្ដែង អំពីសាមគ្គីធម៌នេះចំពោះពុទ្ធបរិស័ទជាញឹកញយណាស់ ទ្រង់សរសើរសាមគ្គីធម៌ថាជាកិច្ចត្រូវបំពេញ ព្រមទាំងអានិសង្សនៃសាមគ្គីធម៌ ដោយអនេកបរិយាយព្រោះហេតុថា សាមគ្គីនេះ ជាគុណជាតិប្រសើរបំផុតក្នុងការស្វែងរកសន្តិសុខដើម្បីប្រទេសជាតិ សាសនារបស់ខ្លួន។ សាមគ្គីនេះទុកដូចជាស្នេហ៍មុខនៃសន្តិសុខនិងវឌ្ឍនធម៌។

ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធគ្រប់ព្រះអង្គ ទ្រង់មិនដែលសម្ដែងសរសើរ អំពីការបំបែកបំបាក់សាមគ្គីថាជាហេតុផ្ដល់នូវសន្តិភាព និង វឌ្ឍនភាពសោះឡើយ។ មានតែទ្រង់សម្ដែងបំភ្លឺចំពោះពុទ្ធបរិស័ទ ឱ្យប្រយ័ត្នមិនឱ្យបែកសាមគ្គី ជារឿយៗណាស់ ព្រោះការបែកបាក់សាមគ្គី ជាហេតុមួយនាំឱ្យជាតិ សាសនា របស់ប្រទេសនីមួយៗអន្តរាយវិនាសទៅ ជាប្រាកដ។ ការបំបែកសាមគ្គី លោកពោលថាជាទោសធំបំផុត។ បណ្ដាទោសទាំងអស់ ការញុះញង់បំបែកសាមគ្គី ត្រូវទទួលទោសកំហុសយ៉ាងធ្ងន់ជាងទោសឯទៀតៗ។ ដូចយ៉ាងទោសអនន្តរិយកម្មទាំង៥ លោកយកទោស ”សង្ឃភេទ” (ការបំបែកពួកក្រុម) ថា ជាទោសធំបំផុត។ សមដូចពុទ្ធភាសិត ក្នុងគម្ពីរចុល្លវគ្គ វិន័យបិដក ត្រង់សង្ឃភេទក្ខន្ធកៈថា “អាជាយិកោ នេរយិកោ កប្បដ្ឋោ សង្ឃភេទកោ វត្តរតោ អធម្មដ្ឋោ យោតក្ខោមា បធំសតិ សង្ឃំ សមត្តំ ភិន្ទិត្វា កប្បំ និរយម្ភិ បច្ធតិ“ ប្រែថា ”ភិក្ខុអ្នកបំបែកសង្ឃ ត្រេកអរក្នុងពួកមិនតម្កល់នៅក្នុងធម៌ តែងទៅកើតក្នុងអបាយ ទៅកើតក្នុងនរកតាំងនៅអស់មួយកប្ប រមែងឃ្លាតចាកធម៌ជាគ្រឿងក្សេមចាកយោគៈ។ ភិក្ខុអ្នកបំបែកសង្ឃ ដែលកំពុងតែមានសេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នា រមែងឆេះនៅក្នុងនរកអស់មួយកប្ប”។

សេចក្ដីអធិប្បាយបញ្ជាក់ថា ប្រទេសទាំងឡាយនៅលើផែនដី សុទ្ធតែមានច្បាប់សម្រាប់ការពារសន្តិសុខ រវាងជនរួមជាតិ និងជនរួមជាតិ។ ក្នុងខណៈដែលពួកជន កំពុងមានការស្រុះស្រួលគ្នា នាំគ្នាស្រឡាញ់ប្រទេសជាតិ សាសនា ព្រះមហាក្សត្ររបស់ខ្លួន រួបរួមគ្នារស់នៅក្រោមច្បាប់សម្រាប់ជាតិខ្លួន ហើយប្រសិនបើ មានជនណាមួយថ្លស់គំនិត គិតប្រទូសរ៉ាយ បំបះបំបោរ បំបែកសាមគ្គីតែជាតិឯង បង្កអសន្តិសុខ ធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិអាប់កិត្តិយសរលត់រស្មី ទទួលបរាជ័យដោយសារខ្លួនដែលមានចំនួនមួយក្ដាប់ ជននោះនឹងត្រូវទទួលទោសយ៉ាងធ្ងន់នៅក្នុងលោកបច្ចុប្បន្ន និង លោកខាងមុខ ជាពិសេសប្រទេសជាតិរបស់ជននោះ នឹងត្រូវទទួលនូវសេចក្ដីលំបាកយ៉ាងចម្លែក គឺត្រូវគេប្រមាថជ្រៀតជ្រែកហែកហួរអំពីប្រទេសដទៃ ព្រោះតែការបែកសាមគ្គីនេះឯង។

ឯការបំបែកបំបាក់ បង្កើតអសន្តិសុខ ធ្វើឱ្យអន្តរាយដល់សាមគ្គីធម៌នេះ កើតឡើងដោយសារហេតុច្រើនប្រការគឺ៖ ដោយសារ ឧបក្កិលេស ដោយសារ អគតិធម៌ និងដោយសារ ទិដ្ឋិ ជាដើម។

ហេតុទី១បានដល់ឧបក្កិលេស ១៦យ៉ាងគឺ៖

១. អភិជ្ឈាវិសមលោភ: សេចក្ដីលោភ ចង់បានហួសហេតុ បំពារបំពាន រំលោភ ចង់បានតែរបស់គេ។

២. ទោសៈ ប្រទូស ឬ បៀតបៀនគេ។

៣. កោធៈ ក្រោធខឹង ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញគេ។

៤. ឧបនាហៈ ចងគំនុំ ឬចងក្រោធទុក។

៥. មក្ខៈ លុបគុណ ឬវេរឃ្នើសគុណគេ។

៦. បលាសៈ វាយឫកស្មើ លើកតំកើងខ្លួន។

៧. ឥស្សា ឫស្សាច្រណែនឈ្នានីសគេ។

៨. មច្ឆរិយៈ កំណាញ់ស្វិតស្វាញ។

៩. មាយា មានពុតត្បុតអាក្រក់ ឬ បិទបាំងទោសខ្លួន ហើយទម្លាក់ទៅលើអ្នកដទៃ។

១០. សាថេយ្យ អួតអាង អែបបន្លំខ្លួន។

១១. ថម្ភៈ កោងកាចព្រហើន ចចេសមុខរឹង។

១២. សារម្ភៈ អួតថាគ្រាន់ ដណ្ដើមពូកែតែឯង។

១៣. មានៈ ប្រកាន់ខ្លួន ឆ្មើងកន្ទ្រើង។

១៤. អតិមានៈ មើលងាយគេ ប្រមាថបៀតបៀនគេ។

១៥. មទៈ ស្រវឹងឈ្លក់ ក្នុងលាភ យស សុខ សរសើរ ។

១៦. បមាទៈ ធ្វេសប្រហែស ភ្លេចស្មារតី។

ហេតុទី២បានដល់ អគតិធម៌ ៤ យ៉ាងគឺ៖

១. ឆន្ទាគតិ សេចក្ដីលំអៀង ឬយល់មុខព្រោះស្រឡាញ់។

២. ទោសាគតិ សេចក្ដីលំអៀង ឬផ្ដន្ទាទោសព្រោះស្អប់។

៣. មោហាគតិ សេចក្ដីលំអៀង ឬ កិកកុកព្រោះល្ងង់។

៤. ភយាគតិ សេចក្ដីលំអៀង ឬរណេបរណឺបអែបអបព្រោះខ្លាច។

ហេតុទី៣បានដល់ ទិដ្ឋិ ឬសត្រូវធំពីរយ៉ាងគឺ៖

១. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ លទ្ធិមិនជឿឋានសួគ៌-នរក មិនជឿបុណ្យបាប។

២. អត្តទិដ្ឋិ លទ្ធិគិតតែប្រយោជន៍ខ្លួន ជាតិខ្លួន មិនគិតប្រយោជន៍គេ ជាតិគេ។

ធម៌ដ៏លាមកប៉ុណ្ណេះជាដើម សុទ្ធតែឆ្នួនបំបែកសាមគ្គី ជាមេបំផ្លាញសាមគ្គីឱ្យអន្តរាយសាបសូន្យទៅ។ ដូច្នេះ គួរសាធុជនចៀសវាងឱ្យស្រឡះ កុំបណ្ដោយឱ្យធម៌ដ៏ទន់ខ្សោយ ចូលមកដឹកនាំខ្លួនយើង គប្បីយើងឱ្យប្រើឧបាយប្រាជ្ញា ដឹកនាំញាំញីធម៌ទន់ខ្សោយនេះវិញ ទើបអាចបណ្ដុះសាមគ្គីរវាងសាសនិក ឬមនុស្សជាតិផងគ្នាឱ្យកើតឡើងបាន រួចហើយគប្បីខ្នះខ្នែងស្វែងរកធម៌ ដែលនាំឱ្យសាមគ្គី រកឧបាយផ្សះផ្សានូវការបាក់បែកប្រែះឆា ឱ្យជាប់ជិតស្និទ្ធឡើងវិញ។

សាមគ្គី នឹងកើតឡើងបាន ឬសូម្បីប្រែះឆាទៅហើយ នឹងផ្សារតឱ្យជាប់បាននោះ ដោយអាស្រ័យធម៌ច្រើនប្រការគឺ សង្គហធម៌ និង សារាណីយធម៌ ជាដើម។

សង្គហធម៌ ៤ យ៉ាងគឺ៖

១. ទាន ការឱ្យទេយ្យវត្ថុ ឬ ចែករំលែកអានុភាព និងសមត្ថភាពតាមការគួរ។

២. បេយ្យវជ្ជៈ ការពោលវាចា គួរឱ្យចង់ឮ ចង់ស្ដាប់ ឬ ឧស្សាហ៍រាក់ទាក់ដោយពាក្យពិរោះ ចំពោះជនទួទៅមិនរើសមុខ។ ឧស្សាហ៍រំលឹកដាស់តឿនប្រាប់ប្រយោជន៍ ច្បាប់ទម្លាប់ និងសេចក្ដីខុសត្រូវ។

៣. អត្ថចរិយា ការប្រព្រឹត្តិអំពើជាប្រយោជន៍ ដល់គ្នានិងគ្នា ឬ ប្រយោជន៍ឱ្យកើតឡើងដល់ខ្លួនព្រមទាំងអ្នកដទៃ។

៤. សមានត្តភាព ការតាំងខ្លួនស្មើ។ មិនរឹងត្អឹង មិនប្រកាន់ខ្លួនដោយជាតិ ត្រកូល យសសក្ដិ និងទ្រព្យសម្បត្តិ។

សារាណីយធម៌ ៦ យ៉ាងគឺ៖

១. មេត្តាកាយកម្ម ការងារដែលត្រូវធ្វើការតាមផ្លូវកាយ សុទ្ធតែប្រកបដោយមេត្តា ឬមេត្រីចិត្តដល់គ្នានិងគ្នា។

២. មេត្តាវចីកម្ម កិច្ចការដែលត្រូវចាត់ចែងដោយសំដី សុទ្ធតែប្រកបដោយមេត្តា។

៣. មេត្តាមនោកម្ម អំពើដែលធ្វើក្នុងចិត្ត សុទ្ធតែប្រកបដោយមេត្តា។

៤. លាភៈ ការចែករំលែក លាភៈ យស សុខ សរសើរដល់គ្នា។

៥. សីលៈ ដំណើរមានសណ្ដាប់ធ្នាប់ មានរបៀបបែបបទ និងសេចក្ដីប្រព្រឹត្តិត្រូវគ្នា ។

៦. ទិដ្ឋិ សេចក្ដីយល់ត្រូវ ចុះសម្រុងគ្នា ឬ លទ្ធិត្រូវគ្នា។

ធម៌ដ៏ឧត្ដមប៉ុណ្ណេះជាដើម សុទ្ធតែជាមេ ឬ ជាបច្ច័យឱ្យកើតសាមគ្គី ទាំងជាគ្រឿងផ្សារសាមគ្គី ដែលប្រែះឆាឱ្យជាប់មាំវិញបាន។ កាលបើស្វែងរកមេ ឬ ធម៌ជាបច្ច័យឱ្យកើតសាមគ្គី ឬ ធម៌ជាគ្រឿងផ្សាសាមគ្គីឱ្យកើតឡើងបានហើយ គួរតែស្វែងរកចំណីអាហារ ជាគ្រឿងថែរក្សាសាមគ្គីឱ្យមានជីវិតជាសកម្មតទៅទៀត។

ឯធម៌ជាចំណីអាហារ សម្រាប់ចិញ្ចឹមឃុំគ្រងរក្សាសាមគ្គីឱ្យមានជីវិតលូតលាស់ឡើងដែលហៅថា “សាមគ្គីរក្ខា” នោះមាន ៦ យ៉ាងគឺ៖

១. វីរិយៈ សេចក្ដីព្យាយាមក្លៀវក្លា។

២. ខន្តិ សេចក្ដីអត់ធន់ ឬ តស៊ូ អត់ធ្មត់ចំពោះការងារ។

៣. សច្ចៈ សេចក្ដីស្មោះត្រង់ដល់គ្នា មិនក្បត់ចិត្តគ្នា។

៤. អធិដ្ឋាន សេចក្ដីខ្ជាប់ខ្ជួនដោយឧបាយបញ្ញា។

៥. មេត្តា សេចក្ដីរាប់អានគ្នា ដោយស្និទ្ធស្នាល។

៦. បរិច្ចាគៈ ការចែករំលែកដោយសង្គ្រោះ ឬ ដោយបូជាគុណ។

សាមគ្គីរក្ខាទាំង ៦ យ៉ាង នេះ ទុកដូចជាចំណីអាហារសម្រាប់បំប៉នសាមគ្គី ឱ្យរីកធាត់ធំមានកម្លាំង ពុំនោះទុកដូចជាជីជាតិសម្រាប់ស្រោចស្រង់ប្រស់ព្រំសាមគ្គី ដែលទើបនឹងដុះដាលឲ្យលូតលាស់ ឱ្យរីកចម្រើនឡើង។ ក៏សាមគ្គីនោះឯង បើប្រាសចាកធម៌ទាំងនេះហើយ ក៏រមែងរលត់រលាយ ក្លាយជាស្វិតស្រពោនទៅ ឬ ក៏បែកបាក់រលាយបាត់ទៅដោយឆាប់រហ័សពុំខាន។ ព្រោះហេតុនោះ សាធុជនអ្នកមានបំណងល្អចំពោះសាសនា ប្រទេសជាតិ និងចំពោះលោកទាំងមូល ចង់ឱ្យបានសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាព រុងរឿងអស់កល្បកប្បនោះ គប្បីតម្កល់ខ្លួនឱ្យតាំងនៅក្នុងឧត្ដមធម៌ទាំងអស់ ដូចបានរៀបរាប់មកជាសង្ខេប ទើប សាមគ្គីធម៌ សីលធម៌ វឌ្ឍនធម៌ ដុះដាលលូតលាស់ឡើង ហើយចេះតែចម្រើនជាសកម្មតទៅ។

កាលបើជាតិ សង្គមណាមាន សាមគ្គីធម៌ សីលធម៌ វឌ្ឍនធម៌ និងអារ្យធម៌ លូតលាស់ហើយ អ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយមានព្រះពុទ្ធជាដើម ទ្រង់សម្ដែងថា “នឹងត្រូវទទួលនូវអានិសង្សនៃសាមគ្គីរស៧យ៉ាង” គឺ៖

១. ទិដ្ឋធម្មេ សមត្តានំ សុខំ ឧបប្បវជ្ជតិ សេចក្ដីសុខរបស់ពួកជនអ្នកព្រមព្រៀងគ្នា រមែងកើតឡើងក្នុងបច្ចុប្បន្ន។

២. ឧត្តរឹ សព្វា វុឌ្ឍិ ឧប្បជ្ជតិ វឌ្ឍនធម៌គ្រប់យ៉ាង រមែងកើតមានឡើងយ៉ាងក្រៃលែង។

៣. ពុទ្ធាទយោ សមត្តេ បសំ សន្តិ បណ្ឌិតទាំងឡាយ មានព្រះពុទ្ធជាដើម រមែងសរសើរចំពោះពួកជនដែលព្រមព្រៀងគ្នា។

៤. បរេ ជនា ន មវមញ្ញន្តិ ជនទាំងឡាយដទៃ នឹងមិនហ៊ានមើលងាយ។

៥- សមគ្គានំ តាមេ ចោរកម្មំ ន ហោតិ ចោរកម្ម ក្នុងស្រុករបស់អ្នកព្រមព្រៀងគ្នា មិនមាន។

៦. កល្យាណោ កិត្តិសទ្ទោ មព្ភុត្តច្ឆតិ កិត្តិសព្ទដ៏ល្អរមែងល្បីល្បាញ។

៧. កាយស្ស ភេទា បរម្មរណា សុគតឹ សគ្គំ លោកំ ឧបបជ្ជតិ លុះបែកធ្លាយរាងកាយទៅ បន្ទាប់ពីសេចក្ដីស្លាប់ ក៏រមែងទៅកើតក្នុងសួគ៌ទេវលោក។

ធម៌ទាំង៧ប្រការនេះ ទុកដូចជារង្វាន់មួយដ៏មានតម្លៃសម្រាប់ជូនចំពោះពពួកជន ឬ ប្រទេសជាតិណាដែលមានសេចក្ដីព្រមព្រៀងគ្នា។ សមដូចជាប្រទេសវជ្ជី នាសម័យពុទ្ធកាល ដែលមានរបៀបគ្រប់គ្រងជាសាធារណរដ្ឋ ដោយអាស្រ័យធម៌សាមគ្គីជាហេតុ ទើបក្រុងវេសាលី ដែលជារាជធានីនៃដែននោះ ទៅជាក្រុងមួយដ៏រុងរឿងបំផុត មានអារ្យធម៌ល្បីល្បាញផ្សាយទៅគ្រប់ទិសទី ទាល់តែព្រះអរហំសម្មាសម្ពុទ្ធជាម្ចាស់ ទ្រង់ប្រៀបប្រដូចទៅនឹងស្ថានសួគ៌ឈ្មោះចាតុម្មហារាជិកា ទាំងទ្រង់ព្យាករថា ”បើអ្នកដែនវជ្ជីនៅតែមានសាមគ្គី ប្រព្រឹត្តតាមអបរិហានីយធម៌ដូច្នេះ ដែនវជ្ជីនោះ នឹងចម្រើនរុងរឿងឥតអាក់ ឥតមានប្រទេសណាហ៊ានទៅលុកលុយ ក្នុងផ្ទៃក្នុងបានឡើយ។

តែគួរឱ្យស្ដាយជាទីបំផុត ដោយសម័យតមក អ្នកដែនវជ្ជីបែកសាមគ្គីគ្នា ទៅជាគណៈបរប័ក្ស បៀតបៀនកាប់សម្លាប់តែគ្នាឯង មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ត្រូវសហរដ្ឋមគធៈ លើកកងទ័ពចូលមកវាយលុកទាល់តែដែនវជ្ជីរលាយរលត់រលប់ឈ្មោះបាត់ពីផែនទីលោករហូតដល់សព្វថ្ងៃ ព្រោះទោសនៃការបែកសាមគ្គីនេះឯង។

សម្ដែងមកក្នុងពុទ្ធភាសិតថា ”សុខា សង្សស្ស សាមគ្គី” ប្រែថា ”សេចក្ដីព្រមព្រៀងរវាងពួកក្រុម នាំឱ្យកើតសន្តិសុខ(ក្នុងលោក)” ក៏សន្មតថាចប់ដោយសង្ខេបតែប៉ុណ្ណេះ។ ធម្មទេសនាតេជេន ដោយតេជះនៃធម្មទេសនានេះ សូមទេវតាទាំងមួយហ្មឺនលោកធាតុ ពិភក្ដិរក្សាសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ដែលជាព្រះបិតាសង្ឃក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ សូមទ្រង់ប្រកបដោយព្រះជន្មាយុទីឃាយុយឺនយូរអស់រយព្រះវស្សា ប្រាសចាកទុក្ខសោករោគាពាធគ្រប់ជំពូក។ ពិភក្តិរក្សាសម្ដេចព្រះមហាក្សត្រិយានីព្រះមាតាជាតិ សម្ដេចព្រះប្រមុខរដ្ឋព្រះបិតាសន្តិភាពជាតិ សូមទ្រង់ប្រសិទ្ធីដោយចតុព្វិធពរ គឺ អាយុ វណ្ណៈ សុខៈ ពលៈ បរិបូណ៌ដោយព្រះសតិបញ្ញាក្លាហាន ឱ្យបានលុះដល់ឧត្ដមគតិដោយមហុត្តកាល ដ៏រួសរាន់ទាន់សម័យ ទាំងសូមពុទ្ធបរិស័ទគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ដែលបានប្រតិបត្តិតាមសាសនវិធី រួបរួមគ្នារស់ក្រោមអធិបតេយ្យនៃព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ឱ្យបានប្រកបដោយសុខភាពអនាម័យដ៏ល្អ ដើម្បីជាពលរដ្ឋប្រកបកិច្ចសាសនា ក្លាហាន បានមគ្គាភិសម័យសមតាមអធ្យាស្រ័យ វត្ថុបំណងកុំបីឃ្លៀងឃ្លាតឡើយ ឯវំ។

Sek Sokha

គណបក្សនយោបាយមូលដ្ឋានថ្មី (ឯកសារដើមពី VOA ជាភាសាអង់គ្លេស) ត្រូវបានប្រកាស

គោលដៅ​ទី១៦៖ សន្តិភាព យុត្តិធម៌​និងស្ថាប័នរឹងមាំ

សន្ដិភាព តាមទស្សនៈ​ព្រះពុទ្ធសាសនា

៧ចំណុចនៃគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ (សម្រាប់អ្នកប្រជាធិបតេយ្យនិយម)

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុច​របស់ បណ្ឌិត​កែម​ ឡី

កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការ

វិធី​​ដែលយុវជន ពលរដ្ឋសកម្ម ​អាចចូលរួមជួយដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌សង្គម

តើ​កម្ពុជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន អ្វីខ្លះ?

ផល​វិបាកធ្ងន់ធ្ងរ​ពី​អំពើ​ពុក​រលួយ

តើវាពិតជាពិបាកយល់ណាស់ មែនទេ?

ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្ស

ព្រែកជីក៖ គុណសម្បត្តិ និង គុណវិបត្តិ

សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច៖ ឈ្វេងយល់​អំពី គុណវិបត្តិ និងគុណសម្បត្តិ​

ធ្វើដូចម្ដេច​ទើបប្រជាពលរដ្ឋ​អាច ស្ដារ​ប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ពហុបក្ស ឱ្យស្របរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឡើងវិញ?

៦គួរធ្វើ ៦មិនគួរធ្វើ របស់អ្នកនយោបាយ

អ្វី​ជា អំពើពុករលួយ?

ព្រះពុទ្ធ​សាសនា និងនយោបាយ

ព្រះពុទ្ធសាសនា និង​នយោបាយ

អភិបាលកិច្ច និងអភិបាលកិច្ចល្អ មានន័យដូចម្ដេច?

មើល និងកត់សម្គាល់ថា តើប្រជាធិបតេយ្យមានដំណើរការល្អហើយឬនៅ?

សាមគ្គី ជាហេតុនាំមកនូវសុខសន្តិភាព និងវឌ្ឍនភាពសង្គម

ធាតុសំខាន់ៗនៃលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ

ឆ្នាំងបាយរបស់គ្រូបោក គឺមនុស្សឆោត

ចំណេះដឹងរបស់ពលរដ្ឋ (Citizen Knowledge)

សាមគ្គី និង​ សាមគ្គីធម៌

គោលដៅទី១៦៖ សន្តិភាព យុត្តិធម៌និងស្ថាប័នរឹងមាំ

សន្ដិភាព តាមទស្សនៈព្រះពុទ្ធសាសនា

គោលការណ៍ ឬលក្ខណៈពិសេស ១០ចំណុចរបស់ បណ្ឌិតកែម ឡី

វិធីដែលយុវជន ពលរដ្ឋសកម្ម អាចចូលរួមជួយដោះស្រាយភាពអយុត្តិធម៌សង្គម

តើកម្ពុជាប្រឈមមុខនឹងបញ្ហាបរិស្ថាន អ្វីខ្លះ?

ផលវិបាកធ្ងន់ធ្ងរពីអំពើពុករលួយ

សម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច៖ ឈ្វេងយល់អំពី គុណវិបត្តិ និងគុណសម្បត្តិ

ធ្វើដូចម្ដេចទើបប្រជាពលរដ្ឋអាច ស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ សេរី ពហុបក្ស ឱ្យស្របរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ឡើងវិញ?

អ្វីជា អំពើពុករលួយ?

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងនយោបាយ

ព្រះពុទ្ធសាសនា និងនយោបាយ

សាមគ្គី និង សាមគ្គីធម៌