SOSYAL YAŞAMDA ALTERNATİF

APATİ İLE EMPATİ MED CEZİRLERİ

2026-10-16T13:49:58.962-07:00

Köpek, komşunun duvarına, başı duvarın üstüne gelecek şekilde abanıyor ve sürekli havlıyor, hayvan belli ki bir şeylerden huysuz… Komşu köpek sahibine “köpeğin sürekli havlamasına bir çözüm bulun lütfen” deyince, sadece muhteremin kendisi hayvan sever ya, heyhat, behemehâl vites yükseltip “sizin bu hayvanlarla derdiniz ne yaaa” diyerek son yıllarda moda haline gelen köylü kurnazlığı ile konuyu sulandırmaya çalışıyor… Oysa rahatsızlığını beyan eden adamın tek derdi, sürekli havlayan bir köpeğin verdiği rahatsızlığa dikkat çekip, çözüm aramak… Nedir bu uzun yıllardır artarak yaygınlaşan davranış biçimi, hemen konuyu genelleştirmek bu yolla da sulandırmak ve netice itibari ile gargaraya getirmek… Mesela, Başbakan hakkında gensoru veriliyor, “servetinin araştırılması için” o hemen tüm liderlerinki de araştırılsın diyerek konuya genişlik kazandırıyor, sonra da bodrumda çıkın buldum diye sulandırıyor, nihayetinde de konu gargaraya geliyor… Peki, bunu sadece politikacılar mı yapıyor, ya da neden politikacılar yapıyor diye yakınanların da neredeyse tamamı aynı taktikle ilerliyor… Üzüm üzüme baka baka kararıyor… Eeee sonuçta üzüm tabii, bakma diğer üzüme desen dahi dinlemiyor ki…

Benim buna benzer başka çok yaşanmışlıklarım var. Mesela bir tarihte kendinden menkul efsane belediye başkanı birine, yol yapımı ve deniz dolgusu ile belki de biraz acımasızca lakin son derece ahlaki ve teknik bir eleştiri yapınca konuyu kavgaya ve gargaraya getirmek için behemehâl sen benim ailemin düşmanı mısın, sen benim aileme hakaret edemezsin yaklaşımı ile beni ortaya atmaya çalışmış idi. Oysa konu son derece basit ve yol yapımı ve deniz dolgusunun yanlışlığı üzerine idi… Lakin bir konuyu kilitlemek ve gargaraya getirmenin en etkili yoludur bu ve ne yazık ki konu “duyuna kalır” yani çözümlenemez hale gelir. Sonra mı? Kolay gücü gücü yetene… Oysa şikâyet ve eleştiri konusu üstüne kendin mantıklı ve makul ve dahi ahlaki ve hatta empatik davranış geliştirsen konu kapanacak… Sen denizi doldururken, senin yanında pozisyon alanların bile “aman yapmayalım, yanan Osmanlı Donanmasının batıklarının üstünü kapatıyoruz” feryatlarına rağmen elindeki güç, tercih ya da hamle üstünlüğünü bahane ederek “ben yaptım oldu” dersen, “defacto” yaratmaya çalışırsan, sadece elindeki güçle sınırlı olur tüm bunlar… Peki Devlet-i Ali’nin yetkilileri bunları yapıyor muhatapları da çaresizlik içinde sonuçlarına katlanıyor da, komşuluk ve hemşericilik ilişkileri içinde bu nasıl tezahür ediyor, sonu kavga, gürültü, gücü gücü yetene…

Sosyal medyada viral olmuş bir geyik dönüyor ya, hani çok tutulunca sürekli ve her şehre münhasır versiyonları çevrilen… Hani dayı orada belediyeden zabıta ile görüşmesinde “evladım şu sokak köpeklerine bir sahip çıksanız” deyince cabbar ve cevval zabıta “amca biz onları kısırlaştırdık, bir şey olmaz” diyor da, dayı cevaben “evladım ben ısırıyorlar diyorum” deyip konuyu damaya çıkarıyor ya… Sen ne diyorsun karşındaki ne anlıyor, senin rahatsız olman onların umurunda değil, izah ediyor da ediyor… Yok efendim onların alanlarına tecavüz hissediyorlar, efendim sabah yemeklerine müdahale olacağını hissediyorlar, “ben merkezci izahat gırla”… Hani tüm bu örneklerdeki muhteremlerin durumu; sen “Çanakkale Boğazı” diyorsun o “yandı orası” diyor ya…

Sonra köpeklerini alıp da sokaklarda gerine gerine geziniyorlar ya muhteşem bir şahsi tatmin ama senin evin önüne pisliyor lakin umurunda mı beyefendinin, hanımefendinin… Köpeği mutlu ya kendi de dört köşe efendim birkaç tekrardan sonra ki, mezkûr hayvan seviyor aynı yere defi hacet eylemeyi, hani bir tarafı ile de hükümranlık alanlarının tayininin röper taşlarını dikiyor, hayvan haklı, içgüdüleri böyle diyor… Haydi, o hayvan böyle yapıyor da, siz neden ön açıyorsunuz sorusuna cevap mı, salla ne cevabı… Oysa ne beklenir “hayvan sever” köpek gezdirenden hemen özel çantasından küreğini çıkarıp mezkûr necaseti toparlayıp defetmesi gerekir değil mi? Öyle mi oluyor, zinhar… Daha çok söylenebilir de lafı da bu kadar hoyrat kullanıp heder etmenin manası yok… İlaveten lafın tamamı “anlamayana” denir…

Diğer taraftan şahsi tatminlere matuf arifane izahlar konusunda da maşallah çok mahirler… Mezkûr muhteremleri bir dinle görgü, bilgi, hoşgörü, empati başlıkları altında her biri efsane maşallah… Genellikle de, köylülük üstüne her biri fetva sahibi edasıyla arzı endam ederken siz de keşke köylüler kadar hayvan sevseniz dersiniz lakin karşılık bulmaz kelamınız duvar-ı yüzünden adeta squash topu misalidir… Mevzunun derinliğinde her biri “çağdaş medeniyetin” merkezi Avrupa hayranıdır, oradaki sokaklar, parklar, korular lastik gibi gerilerek anlatılır lakin hayvan besleme mevzularındaki disiplin görmeye ya da görülse dahi hatırlamaya değer bulunmaz…

Bu kabil “hayvan sever” örtüsü altında konu, şüphesiz çok çeşitli hayvanların beslenmesine şamil olsa dahi sonuçta ağırlıklı kedi ve köpek ile sınırlı bir sevgide kilitlenmiş görülmektedir. Mesela aynı muhteremlerin kurban kesme ritüellerine sahte ve cılız ses çıkarmalar dışında ciddi manada itirazları yoktur… Hatta bir kısmı da büyük iştahla kurban kesme ritüellerinin assolistidirler… Develer kurban edilir, diller lal olmuştur… Adaklar adanmıştır, inançlara saygılıdırlar… Sucuk, pastırma, sosis müşterilerinin önemli bir kısmı hayvan severdir aynı anda… Dinlersen herkese münasip, mütenasip ve emsal kıssalar çıkar… Kıssalara güler misin, ağlar mısın? Zata mahsus hizmet…

Köpeklerin evcilleştirilmesi üzerine saatlerce, tarihi geçmişi abdestlenerek verilen fetvaları dinliyorsunuz ve anlıyorsunuz ki tüm bu olanlar kültürel ve sosyal ananeler kabilindendir… Kendine korunaklı alanların oluşturulması sürecinde en vefalı hayvanlar olarak köpekler öne çıkmıştır… Köpek üstüne, köpekleşmek deyimi üstüne olan tarihsel değerlendirmeler nedir peki? Neden köpekleşmek diye bir deyim var birçok dilde…

Nazım Hikmet’in çok sevdiğim bir başka şiiri ile son verelim… Hani diyor ya; “sen elmayı seviyorsun diye, elmanın da seni sevmesi şart mı?”.

Tahir olmak da ayıp değil Zühre olmak da

Hatta sevda yüzünden ölmek de ayıp değil.

Seversin dünyayı doludizgin

Ama o bunun farkında değildir

Ayrılmak istemezsin dünyadan

Ama o senden ayrılacak

Yani sen elmayı seviyorsun diye

Elmanın da seni sevmesi şart mı?

Yani Tahir’i Zühre sevmeseydi artık

Yahut hiç sevmeseydi

Tahir ne kaybederdi Tahirliğinden?

HALİKARNAS BALIKÇISI CEVAT ŞAKİR KABAAĞAÇLI

2026-10-16T13:29:26.178-07:00

Daha önceki bir yazımda, Halikarnas Balıkçısı Cevat Şakir Kabaağaçlı adını daha çocukken babam ile bir sohbetimizde ondan duymuştum, babam “Tito Yaşar”, edebiyat dünyası ile çok ilgili olmamasına rağmen Balıkçı’nın yazılarından sitayişle bahsetmiş idi. Nereden öğrendi ya da biliyor ise, Bodrum Kaymakamının Balıkçının kalebentliğini ziyadesiyle yumuşatarak, kentte kalmak kaydıyla serbest hareket etmesine, balıkçılık ve yurtdışından tohumlar getirerek tarım yapmasına kadar müsaade etmiş olduğunu da ilave etmişti. İlk temas bu lakin sonra okumaya başlayınca, hele yönümüzü bu tarz okumalara çevirince, Balıkçı’nın derya deniz olduğunu gördüm.

Evet, Halikarnas Balıkçısı, Cevat Şakir Kabaağaçlı, Şakirpaşazade, toplamda kendisini beğenmeyen, muhalefet yapma tarzını sevmeyen, kendini her şey zannedenlerden, sağ ve dinci cenahın “Komünist”, sol iddiası sahiplerinin “faşist” nitelemesine muhatap olmuş birisidir. “Birisidir” dediğime bakmayın, dil alışkanlığı deyin, üstüne kelam etmek kolay değil. O ki; bir âlim, bir barışsever, bir çevreci ve çevre dostu, bir bilim adamı, bir poliglot, bir balıkçı, bir kaptan, bir dalgıç, bir bahçıvan, bir arkeolog, bir botanikçi, bir deniz biyoloğu ve jeoloğu, bir oşinograf, bir gazeteci, bir yazar, bir turizm rehberi, bir ressam, bir şair, bir evrensel entelektüel, bir feylesof, bir düşünür, hülasa say say bitmez vasıfları tekmilen barındırandır. Hepsinden de önemlisi bir duygu ve gönül dostuymuş… Esasen bunun üstüne sağdan ve angaje soldan gelen sığ ve manasız eleştirileri kale almamak gerekmektedir, görüşüme göre… Tarafların başını çekenlerin Mustafa Armağan, Ali Kemal ve Murat Belge olması sebebiyle, şu kadarını söyleyeyim; Mevlana’ya atfedilen söz ile iktifa edelim. “Suskunluğum asaletimdendir. Her lafa verecek bir cevabım var elbet. Lakin bir lafa bakarım, laf mı diye? Bir de söyleyene bakarım, adam mı diye?”. Cevat Şakir Kabaağaçlı nevi şahsına münhasır biri olarak yukarıda sıraladığım vasıfları ile tam teşekküllü olarak bir “Anadolucudur”, “bir antiemperyalisttir”, dahası mı daha ne olsun…

Canım Yurdumun önemli gazeteci, yazar ve kanaat önderi Yaşar Aksoy Abimiz, "Şakirpaşazade Halikarnas Balıkçısı Ailesi” adlı kitabının bir yerinde bakın nasıl muhteşem ve şiirimsi tanımlıyor Balıkçı’yı; “Halikarnas Balıkçısı ve fikir arkadaşlarını anarken daima Homeros’un İlyada ve Odysseia’sı içinde gezindim durdum. Çift atlı arabası içinde Balıkçı, sanki Hektor gibi bulutlar arasından süzülüp gidiyordu ama elinde bir kılıç değil, bir zeytin dalı vardı. Sonra onu Ege’nin güzelim bağlarında şarkı söyleyerek üzüm toplayan İyonyalı kızlar arasında gördüm. Birden bir Türkmen ozanı olarak karşıma çıktı. Sazı ile destanlar dokuyordu. Osmanlı köylüsü oldu, özgürce toprağını çapaladı. Rum esnaf oldu, Ermeni komşu oldu. Yazar oldu. Cumhuriyet devriminde, öğretmen oldu halkına bilinç aşılıyordu. En son, üzerinde mum yanan şamdanla, şu 1978 yılında kavga eden gençlerimiz arasında, kanlı sokaklarda, üniversite koridorlarında gördüm onu. Tıpkı Diogenes gibi. Anadolu’nun uygar, barışçıl hikâyelerini anlatıyordu onlara. Yunus gibi, Mevlana gibi, Hacı Bektaş-ı Veli gibi…”

Halikarnas Balıkçısının İzmir’de vefatı üzerine vasiyetine uyarak Bodrum’a defnedilmesi kararlaştırılmış, Cenazenin nakli söz konusudur. Yaşar Aksoy Abimiz burada benim de yeni öğrendiğim bir hatırasını aktarıyor mezkûr kitabında; “Bu çöp tenekesine, Balıkçı öldüğü zaman naaşını Bodrum’a götürmek için belediye cenaze arabasını vermeyen İzmir Belediye Başkanı sağcı Adalet Partili Osman Kibar’ı da yolluyorum. Bu yüzden Balıkçı’nın cenazesi, koltukları sökülmüş bir minibüse konularak gözyaşları içinde Bodrum’a iletilmiştir.” diyerek karşılaşılan vefasızlık karşısında adeta isyan etmiş.

Halikarnas Balıkçısının, okuduğum kitapları üstüne her bir araya geldiğimizde konuşuruz Balıkçı sever dostlarımla… Yaşar Abi, yayını bir süreliğine durdurulan sansasyonel Tv dizisi üzerine yazar mezkur kitabını yakınlarda… Ben uzun süre önce edindiğim “Sertellerin anılarında Nazım Hikmet ve Babıali” adlı kitabı okurken tekrardan ve iyi ki karşılaştığım “Cevat Şakir (Halikarnas Balıkçısı)” başlıklı bölümü dikkatle okudum. TV dizisinin yarattığı tartışmaların merkezindeki konuya rastladım Zekeriya Sertel’in anlatımlarında… Hani, Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın babasının ölümüne sebep olan talihsiz gelişmenin gerekçeleri üzerine olan bölüm… Yaşanan talihsizliklerin baş aktörü İtalyan eşinin Bodrum’a geldiği, orada eşinin kendisi hapiste iken yaşadığı başka ilişkilerinin delillerini fark ettiği yazılmakta olup, bu bilginin başka hiçbir kaynakta bulunmaması da enteresandır. Oysa kendisi hapiste iken İtalyan eşi annesi tarafından kollanıp korunmaktadır ve bilahare de İtalya’ya dönmüştür. Neticede, bu kitap üstüne Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın kız kardeşinin kızı Nermidil Erner Binark’ın yazmış olduğu, uzunca bir süredir okunmayı bekleyen “Şakir Paşa Köşkü” adlı kitabını okuyayım, belki aile içinden bilgi çıkar diye düşündüm. Lakin mezkûr vaka üstüne kısacık değinmeler haricinde başka bilgi yoktu. Bu kitabı okuduğumu gören Yaşar Aksoy abimiz hemen piyasaya yenilerde çıkmış kitabını lütfedip imzalayıp takdim etti. Hemen daha önce edindiğim bilgilerin üstüne yeni bilgiler katalım dedim, taze taze. Genel manada hemfikir olduğumuz minvalde, gayet detaylı ve geniş ele alınmış bir hayat, dostlarının gözünden ve kaleminden balıkçı, kader birliği yaptığı Bodrumlu balıkçı ve süngercilerin anlatımlarından derlenmiş bana göre Balıkçıyı merak eden herkesin okuması gereken bir başvuru kitabı…

Yaşar Abi, “bestekâr ve klasik Türk musikisi araştırmacısı, Ege Üniversitesi’nde Musiki Arşivi kurmakla meşgul” diye tanıttığı Ali Rıza Avni’den, Cevat Şakir Kabaağaçlı’nın müzik konusundaki görüşlerini de şöyle aktarıyor bir bölümde, “Akıldan ve gönülden Türk musikisini pek çok seviyorum diyemem. Çünkü Türk musikisi, çeşitli bakımlarda ‘Türk müziği’ olmaktan çıkmıştır. Şarkı; adı üstünde şark müziği. Oysa türkü ise Türk müziğidir…

Anadolu, Türk yurdudur; nice uygarlık ve efsanenin yanı sıra müziğin de anayurdudur. Müziğe adını veren Müz’ler (sanat perileri) Anadoluludur. İlk flüt Keleinai’de (bugünkü Dina dolayları) yapılmış ve kullanılmış. İlk gitar konserleri Iasos’ta (Milas, Güllük yakınları) verilmiş. İlk çağlarda çok güzel sesleri tanımlamak için ‘Frigya flütü gibi’ deyimi kullanılmış.

Sonra ne olmuş? Adına şarkı denen ve adı da, havası da Doğu’ya özgü olan, Arap’a, Acem’e özgü olan ağır ve ağdalı müziğe heveslenilmiş.” Bu kadar derin bilgi ve ilgi ile yukarıda sıraladığımız tüm sıfatlara “müzikolog” vasfının da ilave edilmesi gerekmektedir.

İNEBOLU’DAN BİR NAZIM GEÇMİŞ

2026-10-16T11:40:12.726-07:00

İnebolu seyahatimizin en manalı hatırasını oluşturacak mevzu “Nazım Hikmet ve Vala Nurettin’in” Ankara Hükümetinin çağrısı üzerine Milli Mücadeleye katılmak üzere Süzgeç İskelesinden karaya çıkmaları ve yaşadıkları enteresan değişim süreci olacaktır. 1 Ocak 1921’de Yeni Dünya Vapuru ile İstanbul’dan yola çıkılır, yanlarında devrin şairlerinden Yusuf Ziya Ortaç ve Faruk Nafiz Çamlıbel bulunmaktadır. 3 Ocak 1921 günü karaya ayak basılır.

Vâlâ Nureddin (Vâ-Nu) “Bu Dünyadan Nazım Geçti” adlı kitabında şöyle anlatmaktadır yaşananları; “Böylece, heyecan içinde vapurdan mavnaya bindik, mavnadan karaya çıktık. Donanmış kayıkların bize karşıcı gelmemiş olmasını fırtınaya verdik. O devrin bir adeti vardı: esir İstanbul’dan hür sayılan Anadolu’ya geçenler secdeye kapanır, vatan toprağını öperdi. Yusuf Ziya’nın ihtarı üzerine, bu ödevi gerçi Zonguldak’ta yapmıştık ama, İnebolu’da başkalarının yerlere kapandığını görünce, vatanın bu eteğini de öpmekten geri kalmadık. Kocaman bir kayayı şappadak öptüğümü hatırlıyorum…

İnebolu, Kurtuluş Savaşı Anadolu’sunun giriş kapısı durumundaydı. Süzgeçli bir kapı... Buraya dışarıdan gelen yerli ya da ecnebiler, tıpkı bizim gibi veya Seyfettin Gaştoft gibi otellerde, kahvelerde resmen rakı içilemeyen ahçı dükkânlarında on on beş gün siftiniyor, bu uzun beklemeden sonra, ya ‘buyur içeri’ ya da tahkikat olumsuz çıkıyor ‘git gerisin geri’. Kasaba yabancı doluydu. Çoğunun parası tükeniyor, birbirinden borç istiyordu. Yusuf Ziya’nın aklına, Seyfettin Gaştoft’tan borç istemek geldi. Fransızcası, bilhassa diktesi en kuvvetli grupta bendim. Gayet vakur bir mektup döşendim. Borcun iade edileceğini katiyetle bildirdim. Polonyalı, bizi, alışılmış neşesiyle ve bitmez tükenmez hatıralarıyla karşıladıysa da mali durumunun parlak olmadığını laf arasında yarım yapalak cümleyle söyledi geçti.

Yarı açtık. Son derece heyecanlı ve dertli on beş gün bekledikten sonra bir gün komiser, Yusuf Ziya ile Faruk Nafiz’i davet etti. Yüreğimiz cızladı. Demek bizi küçük buldular, adam yerine koymadılar. O meşhur Hecelileri içeri alıyorlar. Bizi ise açıkta demirleyen vapura yollayacaklar. Meğer durum tam tersineymiş: Yusuf Ziya ile Faruk Nafiz’in İstanbul’a geri gönderilmeleri karar altına alınmış. Çünkü, -lahavle!- seciyesizmişler. Kullanılan tabir buydu. Ne insafsızlık… Ve üstelik, Ankara’da münasip görülen bu yafta uzun müddet üzerlerinden kalkmadı. İstanbul’daki gazetelerin mizah yazarlarına sermaye oldu.

Seciyesizliklerinin gerekçesi şu: Yusuf Ziya, Alemdar gazetesinin yazarıymış, edebi sayfasını yönetmiş filan. Faruk Nafiz ise Ferit Paşa’dan nişan almış; mecmuasına yazı yazdığından…”

Yazar; ilk karşılamanın hiç de dostane olmadığını anlatır lakin sızmalara karşı alınan tedbirlere de yapılacak bir şeyler yoktur. Karadeniz Oteline yerleşiliyor ve başlanıyor beklemeye… Nazım Hikmet’in İnebolu yolculuğu öncesindeki sanatçı kimliği, edebiyat tarihçileri tarafından “milliyetçi bir romantizm” olarak tanımlanmaktadır. Bu bakımdan İnebolu’da geçirilen yaklaşık 25 günlük süreç, Nazım Hikmet’in fikirsel dönüşümü için adeta bir km taşıdır. O güne kadar yazdığı şiirlerden en dikkat çekicileri, Balkan Savaşlarındaki yenilginin de tesiriyle adeta ağıt tarzında yazılmaktadır, “Vatana”, “Irkıma” ve “Şehit Dayıma” şiirlerinde de milliyetçi romantikliğine yakından şahit olunmaktadır. Genellikle civar gezileri yaparak kendi deyimi ile ilk defa gördüğü köy, köylü ve köylü kadını izlenimlerini çoğaltarak kendisini geliştirmektedir. Nazım Hikmet İnebolulu gençlerle devamlı bir araya geliyor, sohbetler ediyor. Bu sohbetler sırasında, yenilerde Almanya’dan Milli Mücadeleye katılmak üzere gelip tıpkı kendileri gibi müsaade edilmesini bekleyen, “Spartakistler” adı ile maruf bir grup ile tanışırlar. İşte bu 25 gün boyunca yaptığı sabahlara kadar süren sohbetler, Anadolu gerçekleri ve fakru zarureti ile yüz yüze gelmesi neticesinde kafasındaki “romantik vatanseverlik” fikri, sınıfsal ve sosyalist bir bilince dönüşmeye başlar. Hülasa İnebolu, Nazım Hikmet için “milliyetçi romantizmden” ayrılıp, toplumcu gerçekçiliğe ve sosyalist fikirlere yelken açtığı yerdir. Biraz daha mezkûr kitaptan aktarayım; “İnebolu’da, sonradan Halkevleri ismiyle Türkiye’de kurulan teşekküle benzer kulübümsü, mahfilimsi, gençler uğrağı bir lokal vardı. İsmini şimdi hatırlamıyorum. Kasabaya geldiğimizden günden beri, -İstanbul’a geri gönderilen şair arkadaşlarımızla birlikte- oraya gider, çay içer, gazete okurduk. Aydınlarla çene çalardık. Akşamları burası pek kalabalık olurdu. Bizlere şiir okuturlar, çok alkışlarlardı. En büyük başarıyı Nazım kazanırdı. Onun milliyetçi şiirleri çok beğeniliyordu. Çünkü günün savaşçı ruhuna uygun düşüyordu. Osmanlı ruh haletiyle yetişen bizler, bu arkadaşlarımız arasında da bir havaya kapılıyor, Spartakistlerin arasında olduğu gibi heyecanlanıyorduk. Bir yandan işte bu çevrenin etkisi, fakat öbür yandan kırmızı boyun atkılı Sadık Ahi’nin telkinleri… Beynelmilellik… Sınıfilik… Emperyalizm… Halk tabakalarının kandırılışı…”

Nazım Hikmet çevre gezileri yapar, köy ve köylü gözlemlerini güçlendirmeye çalışırdı, demiştim ya… Nâzım Hikmet ve Vâlâ Nureddin, İnebolu’da geçirdikleri günlerde denize nazır “Abaş Tepesi” tırmanırlar, buradaki bir pelit ağacının altında oturarak hem bu şiiri hem de ünlü “İnebolu” şiirini kaleme almışlardır.

“Karanlık sularında boğulurken yolcular,

Günahkâr Karadeniz onun yerini arar.

Eteğine sürürmüş inleyerek yüzünü.

Ziyaretine gittik onun bu Cuma günü.

Öyle Azametli ki Abaş Baba Türbesi

Üstünde bir çatı yok, gökler onun kubbesi.

Mehtap onun kandili, yıldızlar onun mumu,

Bu tepede bu mezar cennete bir kapı mı?

Derdimize teselli buluruz diye belki,

Dikenli dallarına biz de iplik bağladık,

Biz de köylüler gibi huzurunda ağladık.”

İnebolu şiirini almazsak olmaz, deyip aktarıyorum…

“İki arkadaş tuttuk dağlara giden yolu,

Öyle yükselmişiz ki, sahilde İnebolu

İnce sokaklarıyla ufaldıkça ufaldı.

Minareler bir çizgi, camiler nokta kaldı.

Evleri birbirine giren şehri içinde

Ufuklar genişledi önümüzde git gide;

Denizi kucaklayan iki açık kol oldu.

Rüzgâr esti denizin suları yol yol oldu.

Yığılmıştı yollara yığınla yaprak;

Yaprakların üstünde sendeleyip kayarak

Dağın son kayasının dibine varabildik.

Bu tepede bu kaya mağrur bir baş gibi dik!

Çıkıp onun üstünden bakabilirsek eğer,

Güzel İç Anadolu görünecekti bize.

Bunu nakşetmek için bir anda kalbimize

Son adımı atmadan gözümüzü kapadık.

Gözümüz açılınca karşımızdaydı artık

Sisli vadileriyle rüyalı Anadolu.

Görüyorduk uzaktan dereye inen yolu;

Sağ yanında bir çayır, solda çam ağaçları.

O kadar yakın ki dağların yamaçları

Dereye düşen bahar bir daha çıkamamış”

İNEBOLU TİCARET ve SANAYİ ODASI, TÜRK OCAĞI

2026-10-16T09:59:15.053-07:00

İnebolu seyahatimiz benim için inanılmaz öğretici oldu, mesela İnebolu’da “Ticaret ve Sanayi Odası” olur mu diye sorsalardı, çokbilmişliğimle hemen olur mu öyle şey, ilçelerde “Esnaf ve Sanatkârlar Odası olur" derdim. Meğerse varmış, hem de nerelerde, nerelerde… Öğrenmenin sınırı yok şüphesiz… Ben “eksiğim çok” dedikçe bazı dostlarım, kızıyorlar…

İnebolu; merkezinde yaklaşık 10.000, köyleri ile birlikte toplam 20.000 nüfusu olan bir yer… Canım Yurdumun genel ilçe nüfusları ile kıyaslandığında görece küçük bir yerleşim yeri… Lakin hem coğrafi, hem de tarihi misyonu açısından bakılınca ticari manada çok önemli bir yer olagelmiştir. Meclis Başkanı dönem arkadaşımız Ahmet Çeçen’in aktardıkları ve okuduklarımdan kısa bir özet çıkarmak istiyorum. Osmanlı İmparatorluğunun, resmiyet kazanamasa da ilk “Ticaret Odası” girişimi burada yapılıyor. 1870 senesinde ismine ulaşamadığım bir Fransız Firması tarafından, özellikle yumurta, kendir, kenevir, ip, halat, kereste, başta elma olmak üzere diğer meyvelerin ihracat işlemlerinin kolaylaştırılmasına ve işlerinin geliştirilmesi, ihtiyaçlarının giderilmesine matuf girişimi ile faaliyete başlar, lakin ömrü uzun olmaz. Osmanlı Bankasının bile ilk şubelerinden birini açtığı “tarihi liman kenti İnebolu”, Canım Yurdumun “Ticaret Odacılığı” geçmişindeki bu istisnai, öncü ve güçlü yerini, bu defa 1881 senesinde Kastamonu Salnamesinde “Ticaret Odası” Ticaret ve Ziraat Loncası adı ile kuruluşunun ilanı yer alır. İhracat ve İthalatın bu güçlü limanı, Avrupa’dan devrin sanayi mamullerini karşılarken, tarım ve gıda mamullerinin en mühim göndericisidir.

Yine okumalarımdan anladığım kadarı ile Canım Yurdumun ilk resmi “Ticaret ve Sanayi Odası” 1879 senesinde Tarsus’ta kuruluyor ve bunlardan sonra “İstanbul Ticaret ve Sanayi Odası” Dersaadet Ticaret Odası adıyla kurulur. Bilahare Antalya ve İzmir mezkûr odalara sahip olur.

İnebolu Çarşısını gezerken, bir binanın önüne gelince, oranın “Vehbi Koç’un yazıhanesi” olduğunu öğrendim… Ben bunu biliyordum, ama nereden, evet hatırladım, yayına Can Dündar’ın hazırladığı “Özel Arşivinden Belgeler ve Anılarıyla Vehbi Koç” adlı kitapta vardı bu detaylar, çok net hatırlayamadığım için bu yazı öncesi, kitaplığımdaki kitaptan ilgili yerleri bir kez daha okudum. Enteresan hatıralar… “Babam beni, ilk önce Alemdarzade Hasan Efendi’nin yanına kattı, arkadaşım Arif Çubukçu da bizimle geldi. Üçümüz yaylı arabayla bir sabah Ankara’dan yola çıktık. Birinci akşam Kalecik, ikinci akşam Çankırı, üçüncü akşam Kalehan, dördüncü akşam Kastamonu, beşinci akşam Ecevit, altıncı akşam İnebolu’ya varırdık” Evet, böylesi bir meşakkate rağmen engin ticaret arzusu Vehbi Koç’u, tarihi liman kenti İnebolu’ya getirir. Enteresan hatıralar var…

İnebolu’nun ihracatına aracılık ettiği mühim mamullerden birisi de halat ve urgan olup, bilhassa Osmanlı Donamasının ihtiyaç duyduğu halat, urgan, yelken bezi ihtiyacının en mühim miktarı Kastamonu civarında yetiştirilen kendirden elde edilmekteydi. Stratejik mahsul kendir başlarda el tezgâhlarında ip, urgan, halat, kalafat, çuval olarak imal edilirken sonraları yerel sanayinin önemli bir girdisi olmuş. Hatta Canım Yurdumun endüstriyel dönüşümünün stratejik mahsulü kendir ve benzerlerinin ıslahı ve geliştirilmesi uğruna Kastamonu bir de ziraat mektebine kavuşmuş.

İnebolu’nun bir diğer ihracat ürünü de yumurtadır. İnebolu gönüllüsü rehberimiz Hakan Kurt’un aktardığı bilgilere göre senelik 60 milyon yumurta ihracatı söz konusudur. Elde bulunan bu eski fotoğraftan da anlaşılacağı üzere 750 ve 1.500 adetlik, adına tabut denilen ahşap sandıklara yerleştirilen yumurtalar başta Rusya, İspanya ve İngiltere olmak üzere diğer Batı Avrupa ülkelerine ihraç edilirmiş. Gerçi yumurta ihracatının yükseldiği dönem Cumhuriyet sonrası olmakla birlikte faaliyet çok eski senelere kadar gidiyormuş.

İnebolu, Karadeniz’in Anadolu’ya ve bağlantılı olarak İpek yoluna kadar bağlantısı sebebiyle stratejik bir önem kazanmaktadır. Bu öneme çok önceleri okumuş olduğum başka kitaplarda da rastlamıştım.

İnebolu’nun bir diğer önemi de; Mustafa Kemal Atatürk’ün “Şapka ve Kıyafet İnkılabı” programı dâhilinde yaptığı İnebolu seyahatinde “İnebolu Türk Ocağında” vermiş olduğu nutuk sebebiyledir. Bizim de sınıf arkadaşları buluşması vesilesiyle bulunduğumuz İnebolu’da önemli ziyaret hedefimizdi Türk Ocağı… Mustafa Kemal Atatürk’ün nutuk verdiği İnebolu Türk Ocağı Balkona çıktık, oradan Karadeniz’in engin sularına bakarak bir taraftan İnebolu gönüllüsü rehberimiz Hakan Kurt’u dinledik bilahare de artık “İnebolu Türk Ocağı İstiklal Yolu Müzesi” olarak kullanılan mekânın adeta müze ile özdeşleşmiş Müdiresi Sn. Nurhayat Ergün’ün samimi, içten ve bilgi dolu aktardıklarını dinledik… Mustafa Kemal Atatürk’ün nutku sonrası dinlendiği, yorgunluk kahvesi içerek Karadeniz’i izlediği odayı gördük, adeta o günlere tarihte yolculuk yaparcasına duygular yaşadık… Sn. Nurhayat Ergün, yanımızda bulunan gerek eski Belediye Başkan Yardımcısı Hakan Kurt, gerekse de İnebolu Ticaret ve Sanayi Odası Meclis Başkanı Ahmet Çeçen ve değerli eşi Uğur Çeçen ile samimi ve içten ilişkileri gereği, bizimle görece fazla özel ilgilendiğini hissetmiştim lakin Uğur Çeçen hemen kulağıma doğru eğilerek, Müdire Hanımın esasen müzeye gelen yerli ya da yabancı herkese, özellikle de öğrenci ve araştırmacılara çok özel ilgi göstermekte ve özellikle de Mustafa Kemal Atatürk’ün Şapka Nutkunu anlatarak, İnebolu turizmine ve tarihi mirasına büyük katkı sağlayan simge bir yönetici olduğunu söyledi.

SÜZGEÇ İSKELESİ ve İSTİKLAL YOLU

2026-10-12T04:11:19.072-07:00

İnebolu’nun “süzgeç iskelesi” ya da “süzgeçli kapı” adı ile anılmış olduğunu ilk defa Vâlâ Nureddin’in (Vâ-Nu) “Bu Dünyadan Nazım Geçti” adlı kitabında görmüştüm. Milli mücadele senelerinde Ankara Hükümetinin İnebolu geçiş noktası için, Anadolu’ya girişte tatbik edilen çok sıkı kontrol noktası manasında kullanılmış olduğunu kolayca anlıyoruz. Esasen de Ankara’ya gelene kadar başta İnebolu, bilahare Kastamonu ve nihayetinde de Çankırı olmak üzere toplamda 3 kademeli bir emniyet duvarı teşkil edilmiş. Her şey yaygın olarak konuşuluyor olsa da Milli Mücadele önderlerine karşı girişilen suikast girişimleri hemen hemen mevzu edilmez. Oysaki Milli Mücadeleyi sona erdirmek için bir taraftan işgalci İngilizler olmak üzere İstanbul Hükümeti ve şerikleri ortalıkta cirit atmaktadırlar. İngilizlerle, sürgüne gönderdikleri 150’liklerin serbest bırakılmalarına dair yapılan pazarlıklarda Kuvâ-yi Milliye’nin elinde derdest edilmiş İngiliz ajanlarının ve suikastçılarının sayısı alenen görülmektedir. Muhtemelen İstiklal Yolunun da ikmal yolu olarak tercih edilmesinin gerekçelerinden biri emniyet tedbirlerinin görece kolay tesis edilebilmesi olsa gerektir.

Vâlâ Nureddin’in (Vâ-Nu) “Bu Dünyadan Nazım Geçti” adlı kitabından; “İnebolu, Kurtuluş Savaşı Anadolu’sunun giriş kapısı durumundaydı. Süzgeçli bir kapı... Buraya dışarıdan gelen yerli ya da ecnebiler, tıpkı bizim gibi veya Seyfettin Gaştoft gibi otellerde, kahvelerde resmen rakı içilemeyen ahçı dükkânlarında on on beş gün siftiniyor, bu uzun beklemeden sonra, ya ‘buyur içeri’ ya da tahikat olumsuz çıkıyor ‘git gerisin geri’. Kasaba yabancı doluydu. Çoğunun parası tükeniyor, birbirinden borç istiyordu. Yusuf Ziya’nın aklına, Seyfettin Gaştoft’tan borç istemek geldi. Fransızcası, bilhassa diktesi en kuvvetli grupta bendim. Gayet vakur bir mektup döşendim. Borcun iade edileceğini katiyetle bildirdim. Polonyalı, bizi, alışılmış neşesiyle ve bitmez tükenmez hatıralarıyla karşıladıysa da mali durumunun parlak olmadığını laf arasında yarım yapalak cümleyle söyledi geçti.

“İstiklal Yolu ya da Atatürk ve İstiklal Yolu” adı şüphesiz ki Milli Mücadele döneminde verilmiş değildir. 2006 senesinden itibaren bu ad resmiyet kazanmış görünmektedir. 1920 ve 1922 seneleri arasında Milli Mücadelenin insan ve mühimmat kaynağının Anadolu’ya giriş kapısı İnebolu’dan Ankara’ya kadar, İnebolu Kastamonu arası 7 durak, Kastamonu Çankırı arası 15 durak, Çankırı Ankara arası 11 duraktan meydana gelen meşakkatli ve ziyadesiyle zor bir rotadır. Özellikle çetin kış şartlarında Küre Dağları ve Ilgaz Dağları kolay kolay aman vermez, mezkûr zorlu geçitleri şimdiden bakılarak şimdinin şartları ile hayal etmenin mümkünatı yoktur.

“İstiklal Yolu” Milli Mücadele için çok önemli bir lojistik rotadır. O kadar önemlidir ki; Mustafa Kemal Atatürk, Büyük Taarruz hazırlıkları hitamında nihai püskürtme harekâtı öncesi, “Gözüm Sakarya’da, Dumlupınar’da, kulağım İnebolu’da” diyerek Milli Mücadelede mezkûr cephane ve ikmal hattının hayati önemini anlatır. İstiklal Yolu başlangıç şehri İnebolu, bir liman kenti olmamasına rağmen özellikle Sovyetler Birliği’nden gelen iki senede yaklaşık 400.000 ton harp malzemesinin karaya ulaştığı yerdir. Karadeniz’in hırçın ve acımasız dalga ve rüzgârlarına rağmen “İnebolu Mavnacılar Loncası” (Kayıkçılar Cemiyeti) kayıkçıları insanüstü çabalarla, üstelik İngiliz ve Yunan Savaş gemilerinin tehdit ve acımasız saldırılarına aldırmadan ikmalde devamlılığı temin etmişlerdir. Tüm bunları, “Gönüllü Rehberimiz” İnebolu sevdalısı Hakan Kurt’tan, güçlü tarihi ve kent kültürü bilgisi ile son derece edebi bir üslup dâhilinde dinliyoruz. Mavnacılar Loncası 2 ayrı vazife temelinde, yük taşıyan “denk kayıkları” ile insan taşıyan “piyade kayıkları” şeklinde İnebolu’ya has bir teşkilat kurmuşlar. Tehdit ve saldırılara karşı ikmalin olabildiğince süratli yapılması şarttır, iskele olmadığından açıkta demirleyen gemilerden cephane ve sair malzeme sandıklarının tahliyesini üstlenen İnebolu’nun denk kayıkçıları bu manada tarihteki yerlerini almışlardır. Genellikle düşman gemi saldırılarından korunmak için geceleri faaliyet yürüten denk kayıkları gemicilerinin karanlıkta birbirlerini süratli seçebilmeleri için beyaz elbiseler giydiklerinden ötürü kendilerine “beyaz gömlekliler” de denildiği okumuştum bir yerlerde. Bu üstün çaba ve başarılar, İnebolu’ya Canım Yurdumun “İstiklal Madalyası” olan tek ilçesi şerefini de getirmiştir.

Bu büyük fedakârlık denizden ikmalde yaşanırken, karaya salimen getirilen malzemelerin Ankara’ya taşınmasında daha ağır şartlarda yaşanmaktadır esasen. Hani o çok dinlediğimiz “çocuğu ile mermileri” aynı battaniye altına sarmalayıp koruyan meşhur “Şerife Bacı” menkıbesi yaşananlardan bir tanesidir. Esasen de erkeklerin neredeyse tamamı cephelerde olduğu için bu destansı faaliyet başta kadınlar olmak üzere çocuklar ve yaşlılar tarafından yürütülmüştür. Fedakârlık hatta üstün fedakârlık işte tam da budur… Milli Mücadele devrinde, İnebolu’dan başlayıp Ankara’da sona eren tarihi ve çetin rota yaklaşık 344 km.lik olup, ağır kış şartlarında kağnı kolları ile 16-18 gün sürmekteymiş… Her kağnının yük taşıma kapasitesinin de en fazla 250-400 kg. civarında olduğu varsayımıyla yalnızca Sovyetlerden gelen silah ve mühimmatın taşınması için kaba bir hesapla her gün 150 civarında kağnının yola çıkması demektir. Bu maksada matuf tamamen gönüllülerden teşkil edilmiş “Kağnı Kolları Kumandanlığı” bile ihdas edilmiştir.

İstiklal Yolu’nun mühim duraklarından kabul edilen Küre Dağlarının başlangıcında yer alan Ecevit Han bugün restore edilmiş vaziyettedir. Merhum Başbakanlardan Bülent Ecevit’in babası Dr. Fahri Bey soyadını “İstiklal Yolunun” en mühim duraklarından olan “Ecevit Han”ın bulunduğu Küre İlçesi Ecevit köyünden alırken, yörenin ünlü çorbası “Ecevit Çorbası da” adını Dr. Fahri Ecevit’ten almış… Bilindiği üzere mezkûr devirde Dr. Fahri (Ecevit) bir vade doktor olarak vazifede bulunmuştur.

Şerife Bacı menkıbelerine benzer çok yaşanmışlıklar var, hele bir tanesi var ki benim açımdan müthiş enteresandır. İnanılmazlar listesinin başına oturabilecek düzeyde bir yaşanmışlık olup, Sovyetlerden yüklediği silah ve mühimmatları hedefe taşırken Yunan savaş gemileri tarafından kuşatıldığını anlayan “Kaptan” malzemeyi yolda karaya çıkarır salimen ve tam kuşatma başlayınca gemiyi batırır, geminin battığını gören düşman kuşatmadan vazgeçince gemi tekrar yüzdürülür. İşte bu kahraman ve zeki “Kaptan” ve gemisi “Rüsumat No:4(Gazi Rüsumat)” tarihteki yerini altın harflerle yazılarak almıştır.

OĞUZ ATAY ÖYKÜ ÖDÜLLERİ VE İNEBOLU KÜLTÜR SANAT DERNEĞİ

2026-10-04T13:43:58.484-07:00

Sınıf arkadaşları toplantısı için bu kez İnebolu’da idik, arkadaşımız Ahmet Çeçen’in mükemmel organizasyonu ile merkez başta olmak üzere çevre köyler ve ilçeler ile ziyadesiyle ün yapmış Valla ve Horma Kanyonlarını gezdik. Sevgili Ahmet’in de aktif olarak faaliyette bulunduğu “İnebolu Kültür ve Sanat Derneği” ziyaretini de gerçekleştirince, bugüne kadar her yıl yayınladıkları ödül almış öyküleri topladıkları kitapları hediye etmiş olmasına rağmen bu sefer ilk kez dernek faaliyetleri, amaç ve neticeleri üzerine memnuniyet verici ve Canım Yurdumun edebiyatı adına gurur dolu tablo ile karşılaştım. Başarılan faaliyetlerin zorluğuna rağmen yüksünmeden daha iyisini hedefleyen bir dernek ile karşılaşmak emin olun inanılmaz memnuniyet verici bir şey. Hele Dernek Başkanı Hasan İlyasoğlu’nun sanki sıradan faaliyetler anlatıyormuşçasına mütevazılığı, esasen de kültürel ve sosyal derinlik ve kucaklaması manasında yüceliğini ifade etmekteydi sanki. Böylesine güzel şeylerde oluyordu Canım Yurdumda…

Neden “öykü ödülleri” Oğuz Atay adına düzenleniyor? Çünkü edebiyatımızın önemli ve özgün yazarlarından biridir kendisi ve İnebolu doğumludur. Mezkûr Dernek, yazarın doğmuş olduğu topraklarda hatıratını yaşatmak, bu vesileyle İnebolu ile tarihi ve kültürel bağını öne çıkarmak ve özellikle de güçlü hikâyeci Oğuz Atay’ın kimliği delaletiyle de yeni genç yetenekleri keşfetmek gibi esas manada amaç edinmiş.

Başkan Hasan İlyasoğlu; 5. Oğuz Atay Öykü ödüllerinin verildiği öykülerin yer aldığı kitapçığın “sunuş” yazsında ne kadar güzel özetlemiş bu muhteşem çalışmaları… “Sanat, insanın iç sesine tuttuğu en berrak aynadır. Edebiyat ise o aynada parlayan binlerce hayatın, binlerce duygunun kelimelere dökülmüş halidir. Kelimelerle bir dünya kurmak, bazen bir yarayı sarar, bazen bir sevincin kapısını açar, bazen de yalnızlığın ve umudun ortak dilini yaratır. Biz, İnebolu Kültür ve Sanat Derneği olarak, işte bu ortak dili çoğaltmak, edebiyatın sesiyle çoğu zaman sessiz kalan yürekleri buluşturmak için yola çıktık. Oğuz Atay’ın izinde yürümek kolay değildir. O, ‘tutunamayanların’ iç çekişlerini edebiyatın en derinlerine taşımış; yalnızlığı kayboluşu ve umudu birer kelime nehrine dönüştürmüştür. O yüzden Oğuz Atay Öykü Ödülleri yalnızca bir yarışma değil, aynı zamanda kelimelerin peşinde yürüyen ruhların buluşma noktasıdır. Her yıl yeniden düzenlenen bu ödüller, edebiyatımıza yeni soluklar getirmek, genç kalemlere cesaret vermek, usta yazarların kaleminden süzülen incelikleri gelecek kuşaklara taşımak için bir vesiledir.” Aklına, diline ve kalemine sağlık sevgili Hasan İlyasoğlu, esasen de çok kısıtlı imkânlarla çalışıp başarabilmek… Lakin asıl alkış bu kadar başarılı çalışmaların tüm ekibine; Dernek yöneticilerine, üyelerine ve ekonomik desteğini esirgemeyenlere, gönüllülerine, katılımcı edebiyatçıların ziyadesiyle güzel öykülerini tek tek inceleyip deyim yerinde ise “ince eleyip, sık dokuyarak” değerlendiren seçici kurula, yayımda ve dağıtımda emeği geçen herkese, önce kocaman alkış sonra sonsuz teşekkürler…

Seçici Kurul Adına, öykülerin yayımlandığı kitapçığa vefa duygusunu öne çıkararak “önsöz” yazan Altay Ömer Erdoğan, biraz da uzun lakin son derece iç ısıtıcı, vefa ve mana dolu bir giriş yapmış. Alkışlarımızla… “’ne yeniden yaşamak mümkün, ne de yaşadıklarını silebilmek’ diye yazmıştı Oğuz Atay. Yaşadıklarımızı kolay kolay silemeyeceğimiz bir yılı daha geride bıraktık. Gözlerimizin önündeki kara tablo pek değişmedi. Açlık, yoksulluk, savaş, insan hakları ihlalleri, hayvan hakları ihlalleri, kadın cinayetleri, doğanın kıyımı, doğal felaketler ve iklim krizi, küresel ölçekli insanlık dramları azalmadı, aksine artışa geçti. Atay’a göre ‘zaten tarih de tekerrürden ibaretti.’ Tekrarlardan almadığımız dersi, gündelik hayat bize her seferinde daha şiddetli bir acı eşliğinde veriyordu. Zamanı durdurmayı, bütün hatalarımızı temize çekmeyi ve hayata boş bir sayfaymış gibi başlamayı ne kadar çok isterdik… Atay’ın ‘hiçbir şeyin değeri yok artık’ diye dile getirdiği bir dünya üzerinde ve bir hayat kurgusunda; önce vicdanı sıcak tutmak, sonra vefa adı verilen duyguya sahip çıkmak, kendimizi anlamanın, dolayısıyla anlatmanın bir yolu, yöntemi gibi görünüyor. Gittikçe daralan bu yolun yolcusu olmak, gözlerimizin önündeki kara tabloyu ışıl ışıl aydınlatmaya yetmeyecek belki ama bir mum alevi gibi adımlarımıza kılavuz olabilecektir. Yaşadığımız bu modernlik kurgusunda, ne çok kendimizi anlamak zorunda bırakılıyoruz. ‘İnsan kendini anlamaktan bıkıyormuş.’ Bunu da anladık, bir bıkkınlığı daha bıkkınlıklar hanesine eklerken.”

Oğuz Atay anısına İnebolu Kültür ve Sanat Derneği tarafından bu yıl altıncısı düzenlenen Oğuz Atay Öykü Ödülü, seçici kurulun titiz ve özverili çalışmalarıyla sonuçlandırılmış. Altay Ömer Erdoğan, Ercan Y. Yılmaz, Hülya Soyşekerci, Hüseyin Peker ve Muzaffer Kale’den oluşan seçici kurul, değerlendirmeleri neticesinde şu açıklama ile bu seneki yarışmayı da alınlarının akıyla sona erdirmişler. “İnsan merkezli anlatımın dışına çıkarak, bir nesneye duygu, hafıza, toplumsal gözlem ve karakter kazandırmada ve tanık olduğu hayatların, sınıf değişimlerinin, mutlulukların ve trajedilerin canlı bir tanığı yapmadaki başarısı, 1990'lardan günümüze Türkiye’nin geçirdiği sosyo-ekonomik ve kültürel dönüşümleri bir otomobilin el değiştirmesi üzerinden işleyen, bireysel hikâyeleri ekonomik krizler, deprem, göç gibi toplumsal kırılma noktalarıyla son derece doğal bir akış içinde birleştiren kurgusal bütünlüğü, kurgudaki sinematografik ögelerin öykünün tematik derinliğiyle uyumu ve sıcak, samimi, yer yer mizahi ve ironik olanla hüznü dengede tutan dil ve anlatımı nedeniyle 6. Oğuz Atay Öykü Ödülü’ne oy çokluğuyla ‘Uzun Metraj’ adlı öyküsüyle İnal İnal layık görülmüştür.”

Yönetici ve gönüllülerinin bir bölümü ile tanışma şerefine nail olduğum İnebolu Kültür ve Sanat Derneği; “Nâzım Hikmet İnebolu'da Şiir Ödülü ve Şiir Dinletileri” de düzenlemekteymişler, Nâzım Hikmet'in Millî Mücadeleye katılmak üzere İstanbul’dan İnebolu’ya gelişini anmak üzere Nazım’dan şiir dinletileri ile bestelenmiş şiirlerin şarkılarının seslendirilmesi etkinliği organize edilmekteymiş. Yazar-Okur buluşmaları ve Söyleşileri ile İmza Günleri, Tarih ve Cumhuriyet söyleşileri, Tarihsel, Sosyal ve Sportif Etkinlikler de Dernek faaliyetleri arasındaymış. Daha ne olsun… Bu imkânlarla ya da imkânların son derece kısıtlı olmasına rağmen bu kadar “edebi ve kültürel faaliyet”…

Dernek bünyesinde oldukça özel bir yere sahip, düzenlenen birçok edebiyat projesinde öncü ve rehber, özellikle “Nâzım Hikmet İnebolu’da Şiir Ödülü’nün” hayata geçirilmesinde, süreçlerin planlanmasında çok büyük emeği ve rolü olan Özlem Keskin’in 5. Oğuz Atay Öykü Ödülü kitapçığının arka kapağında yazmış olduğu yazıyı aynen buraya aktararak; müthiş cümlelerin delaletiyle Oğuz Atay ve İnebolu onların öyküye evrilmesinin takdimine şahitlik ediyoruz. “Rüzgâr hep aynı yönden esmez bu şehirde. Bazen denizden gelip tuz kokusu getirir, bazen de yokuşlardan taşlara vuran kırık dökük bir şarkı gibi eksik hecelidir… Çığlıklarca susan insanlar; konuşmaktan yorulmuşlardır. Evlerin duvarları, pencerelerden sarkan perdeler, birbirine bağlanan sokaklar hepsi duyar, hepsi saklar en çok da kadınların gecenin içine gömdüğü çığlıkları.

İnebolu’nun yokuşlarından aşağı inerken taşlar eski hikâyeler fısıldar. Deniz, tuz kokusuna gömülü bir sır tutar. Dalgalar mı önce çarpar kıyıya, yoksa insanlar mı dağılır kendi içine çarpa çarpa?

Dar sokaklardan bir gölge geçer. Elinde yarım kalmış cümleler, hiç gönderilmemiş mektuplar. Belki Oğuz Atay’dır belki de yalnızca kendi kayboluşumuzun suretidir. Onunla birlikte geçip giden, unutulmuş bir kahkahanın ardından o derin sessizliktir belki tutunduğumuz.

Kimse bilmez; önce insan mı susar, yoksa dünya mı? Hangi sessizlik daha ağırdır? Denizin feryadı mı daha baskındır yoksa insanların yıllarca kalplerinde biriktirdiklerinin mi? Çünkü acı, en çok sessizliğe karışır. Cevabı aramanın en hüzünlü, en umutlu yoludur belki de öyküler.

Deniz kabarır, rüzgâr tekrar eser. Bir dalga daha vurur kıyıya. Biz, bütün bunların arasında suskunluğumuzun ağırlığını taşırız hala. Önce deniz mi kabarır, yoksa içimizdeki boşluk mu? Belki de hiçbir şeyin sırası yoktur. Her şey aynı anda olur belki. Dalgalar kıyıya çarpar, bir öyküde birleşir ellerimiz, sesimiz de sessizliğimiz de birbirine karışır, bir cümle yarım kalır, bir yazar gölgesini alıp gider.

Mor bulutlar, paslı çanlar, taş sokaklar; İnebolu, en çok vefalı bir öyküye yakışır…”

DÜNYA KAZAN BEN KEPÇE ÜZERİNE

2026-10-01T03:52:25.515-07:00

Büyük Usta Aziz Nesin’in çok kitabını okumuştum lakin ilk defa “gezi yazıları” kapsamında “Irak ve Mısır” adlı kitabını okudum. İlk izlenimim, diğer tüm eserlerinde olduğu üzere, burada da öğreticiliğine, belgeleyiciliğine, ve ufuk açıcılığına hiç ara vermiyor. Hani benim haddime değil bu mevzuda derinlemesine ahkâm kesmek lakin “bir eksiğini daha gidermişin birisinin duygu yansıtması” diyelim…

Aziz Nesin gezi yazısı kaleme alma üzerine neler yazıyor; “Yurtdışı gezi yazılarımı yazarken bir ölçüt koyarak kendime şu soruyu soruyorum: Yazacağım gezi yazıları Türk halkı için yararlı mı? Bu ölçütü doğru bulmayanlar çıkabilir. Ama okurlarım bilmelidirler ki, benim ölçütüm budur; yazılmasının halkımızın yararına uygun düşmeyeceğine inandığım gezi izlenimlerimi yazmıyorum. Fotoğraf makinesi, düğmesine basılınca, objektife yansıyan bütün görüntüyü saptar. Ses alma makinesi de, çalıştırılınca, alma gücü alanına giren bütün sesleri saptar. Ama bir yazar ne fotoğraf makinesidir, ne de ses alma makinesi…” Evet, gezi yazıları benim de ziyadesiyle katıldığım haliyle tamamen böyledir. Görülenler ve gezilenler arasında seçici davranılmaktadır ve de öyle olmalıdır. İlaveten okuduğum kitaplar üzerine de ben aynı yaklaşımı münasip bulmaktayım, beni en fazla etkileyen, yeni öğrendiğim şeyler hep bir öne geçmekte ve yaygın bilinen şeylerin tekrarından kaçınmaktayım.

Ustamızın bu kitabında da kendimce enteresan bulduğum ve muhtemelen yaygın bilinmeyen bir vaka var. Kerkük’te gezerken iki dükkân sahibinin kendi aralarındaki konuşmalardan bir şeylerden yakındıklarını anlar ve “rahmet kefen çalana” diye bir şey duyar ve üstüne öğrendiklerini yazar.

“İşte üç sözcük ama bir romanda bile zor anlatılabilecek bir toplum gerçeğini ortaya koyuyor: rahmet kefen çalana! Bu üç sözcük şunu diyor: “bundan önceki yöneticiler… kim o yöneticiler? Muhtar deyiniz, karakol komutanı deyiniz, komiser deyiniz, bölge yargıcı deyiniz, ilçenin kaymakamı deyiniz, belediye başkanı deyiniz, vali ya da bakan deyiniz, ya da bunların hepsini birden anlatmak isteyiniz. Bundan önceki yöneticiler öyle hırsızdılar, öyle hırsızdılar ki, hatta mezarları açıp ölülerin kefenlerini bile soyup çalıyorlardı. Ama şimdiki yöneticiler, o kefen çalanları bile bize arattı. Kefen çalanları bile arar, o kefen hırsızlarını bile rahmetle anar olduk. Biz o kefen çalanların değerlerini bilememişiz, hay canlarına rahmet olsun.”

Bir başka yerde benim hiç duymadığım, bilmediğim çok enteresan olduğunu zannettiğim bir konuyu da kaleme almış Ustamız; “Uzmanların söylediklerine göre Irak petrollerinin 60 yıllık yedeği vardır ve 2010 yılında Irak petrolleri tükenmeye yüz tutacaktır” diye uzman görüşlerini aktarmış. Kitabın 1960’lı ve 1970’li senelerde gerçekleşen gezi notlarına dayandığı göz önüne alınırsa ve 2010 senesini geçeli 16 sene olduğu realitesi ile beraber uzmanların görüşlerinin pek de isabetli olmadığı anlaşılmaktadır.

Petrol neyse de daha mühimi su konusudur, Irak için. “kaynağı kendisinde olmayan su da Irak’ın dışa bağlı can damarıdır. Irak, salt Suriye’de Fırat üzerinde yapılmış olan baraja değil, Türkiye’de bu iki nehir üzerinde baraj yapılmasına da karşıdır. Ama aynı Irak, kaynağı Türkiye’den gelen suyu, susuz ülkelere satmaktadır. Bu konuda çok ilginç bulduğum Mukbil Özyörük’ün bir yazısının bir bölümünü aktarıyorum (Tercüman, 27 ağustos 1981). Şimdi öğreniyorum ki, (Hürriyet, 24 ağustos) aziz dostumuz Iraklılar, bu işin yarısından fazlasını başarmışlar… ‘kendi ülkenizin bu suları ile, kendi memleketinizi sulayıp susuzluktan kavrulan ovalarınızı ekip biçmeye kalkarsanız, bizim suyumuz bir miktar azalabilir. Bunu yapamazsınız…’ diye bize heyetler gönderen Iraklı kardeşlerimiz, bendenizin “amatörce” fikrimi “profesyonelleştirerek”, Kuveyt’e doğru bir kanal açmışlar ve bizim Fırat’ın suyunu, parayla Kuveyt’e çoktandır satmaya başlamışlar. Londra’da, öğrencilik yıllarından tanıdığım ve şimdi Amerika’nın Miami üniversitesinde hoca, “Temiz Enerji Araştırma Enstitüsü Müdürü” Prof. Nejat Veziroğlu, bu kanalı ve su satışını fark edip incelemiş, incelettirmiş. Iraklı kardeşlerimizin, başka vasıtalarla aynı suyu öteki Arap ülkelerine satmakta olduklarını da öğrenmiş. Fiyatı da petrolün on misline gidiyormuş. Yani on litre petrole, bir litre Fırat suyu… Veziroğlu bir hesap yapmış ki, Irak, sattığı sudan Türkiye’ye kırkbeş milyar dolar borçlu… Iraklı kardeşlerimiz ayrıca, iki yıl önce imzaladıkları bir anlaşma ile Ürdün’e de ikinci bir kanal açıyorlarmış… Bizim suyu, Ürdün’e de satacaklar… Biz ise 1981’in ilk altı aylık ihracat geliri olan iki milyar doları, tamamen altı aylık ham petrol alımına ödemişiz.

Yani bizim burada anamız ağlıyor, enerji sıkıntısı, akaryakıt pahalılığı içinde kıvranıyoruz, geceyi gündüze katıp kan ter içinde mal üretip ihracata çalışarak akaryakıt teminine uğraşıyoruz ve altı aylık ihracatın tamamını akaryakıta kapatıyoruz, aşağıda sevimli Iraklı kardeşlerimiz, bizim yurdumuzun Fırat’ta ve Dicle’de toplanan suyunu Kuveyt’e, Ürdün’e ve daha başkalarına satıp kırkbeş milyar dolar kazanıyorlar…

“Meşhur Bürokrasimize” soruyorum: bunu biliyor muydunuz? Geçmiş hükümetleri ikaz ettiniz mi? Hiç değilse onbir aydanberi, bunu KONSEY’e bildirdiniz mi?” Evet, su konusu dönüp dolaşıp dünyanın en mühim malzemesi olarak öne çıkmaktadır. Su hayattır klasik deyişini seslendirip gereğini de yapmadığımız aşikârdır, deyip geçelim…

Aziz Nesin, bir fırsat bulup Musul ve Kerkük gezisi de yapar, oradaki izlenimleri kısıtlıdır lakin çok çarpıcıdır. Görevli şoförün polis olmasının yanında yoğun bir takip, baskı ve kontrol süreci yaşar. Lakin esas baskının Türkmenler üzerinde ne kadar insafsız olduğunu Irak yönetimi tüm çabalarına rağmen gizleyemez. Esasen bu kabil baskıları gizlemek mümkün de değildir… Canım Yurdumda, 12 Eylül’cülerin yaptıkları kesif saklama ve örtmelerin ne kadar çocukça olduğu ve sırıttığını yaşı müsait olanlar çok net hatırlarlar… Aziz Nesin buradaki yer adlarının Arapçalaştırılması üzerinden de bir türlü gizlenemeyen baskıyı özellikle ele alır. “Musul’la Kerkük, Türklerin yoğun yaşadıkları yerlerdir. Buralarda, ister istemez Türkün tarihi de vardır. Bu yüzden oralarda pekçok yerin adı Türkçedir. Bugünkü Irak’ın Baas iktidarı, bu Türkçe yer adlarını Arapçalaştırarak, buralardan Türk tarihini, Türk izlerini silmeye çalışmaktadır. Pekçok yer adı Türkçeyken Arapçalaştırılmıştır. Bu yüzden Türkmenler, dışa vuramadıkları, belli edemedikleri bir üzünç içindedirler. Örneğin, yüzyıllardanberi adı Kerkük olan, yine yüzyıllardanberi Türklerin Irak’ta en yoğun yaşadıkları Kerkük’ün adı “Al-Tamim” yapılmıştır.” Bu tür davranışlar maalesef dünyanın pek çok ülkesinde yaşanmaktadır lakin asıl olarak da kendi yurdumuzda yaşananlar canımızı ziyadesiyle acıtmaktadır. Bu yöneticileri ve onları alkışlayanları anlamak mümkün değildir hiçbir zaman… Muhtemelen kendileri de bir vade benzer şikâyetlerde bulunmalarına rağmen insanları ve mekânları tarihsel ve kültürel bağlarından koparmakta bir beis görmezler…

“Gittikçe güçsüzleşerek de olsa, Irak Türkmenlerini birlik olarak bugüne dek koruyan ulusal iki bağdan biri anadilleri olan Türkçeyse, biri de yurt sesleri olan “hoyrat”lardır.” Aziz Nesin’in bu tespitini ziyadesiyle önemsiyorum ve Irak Türkmenlerinin bir “hoyratı” sonlandırıyorum.

Düşer bir gün

Yıkılıp düşer bir gün

Düşmana düşen fırsat

Bize de düşer bir gün

Gül yarası

Bülbülün gül yarası

Hançer yeri sağaldı

Sağalmaz dil yarası

DÜNYA KUPASINDAN GERİ DÖNÜŞ

2026-09-20T10:09:12.572-07:00

Ziyadesiyle gecikmeli bir yazı, belki güncelliğini de çok yitirdi lakin ancak sıra geldi diyelim, hem fena mı oldu tekrar hatırladık mezkûr süreci. Gidişimiz gibi dönüşümüzde “enler” ile oldu, öyle diyor kerameti kendinden menkul zevat, gidiş muhteşemmiş geliş büyük hüsranmış vs vs… Bir zamanlar Erkan Yolaç’ın “evet-hayır oyunu” için bir daveti vardı, “mehter marşı ile geliyorsunuz, İzmir marşı ile gidiyorsunuz” diyordu ya… Durum tam da o…

Aslında yazının başlığını “örgütlü kaybetme kabiliyeti” düşünmüştüm, sonra değiştirdim… Esasen “İzmir Marşı” ile muhteşem dönüşümüzün hangi vakit gerçekleşeceğini hep beraber bekliyorduk, siz bakmayın öyle “şunu yenersek, final bile oynarız” iddialarına… Bazı dangalak, apalak futbolcu eskileri turnuvadan elenilmiş olmasını “Galatasaray’a” bağlıyorlar, bu apalak andevülün bırakın gazetelerde ya da tv’lerde yorum yapmasını derhal bir tımarhaneye kapatılması memleketin hayrınadır. Yahu bu kadar kötünün harmanından iyi netice bekliyorlar, belki onlar da beklemiyorlar sadece bize gaz veriyorlar, onu da bilemiyorum… Bu “vasattan” vasat bir şeyin bile çıkamayacağını bilenler biliyor.

Almanya topraklarında 72 sene sonra alınmış bir galibiyet var ve 2005’ten beri kendi evimizde de yenemediğimiz bir Almanya vardı. Ve yendik 2-3. Şöyle bir hatırlayalım; başarısı yere göğe sığdırılamayan, Milli Takım Teknik Direktörü; 2023 senesinde özel, yani dostluk, yani hazırlık, yani gazozuna, Almanya ile oynanan ve kazanılan bir maç sonrası neler diyor… “Bu çocuklar o kadar milliyetçiler ki bu duygu karşısında durmak imkânsız”… Bu lafın edildiği tarihten, Türkiye ile Avusturya arasında 2 Temmuz 2024 tarihinde oynanan EURO 2024 son 16 turu maçında 2-1 galibiyetle biten maçın ardına kadar olan sürece bakın futboldan ne kadar uzak “futbol” oynandığının ve izlendiğinin ayırdına varıp biraz kendimize gelebiliriz. Verilen cezaya yapılan yorumlardan, hani benim gibi ayak takımlarının yorumlarından bahsetmiyorum, koca koca deve dişi gibi abilerden gelen yorumlar, yok 1000 yıllık işaretmiş, yok şu imiş, yok bu imiş muhabbetleri tam bir şaklabanlık... Adamlar ülkelerinde yasaklamışlar bu işareti sende onları yenmişsin, hem de bileğinin hakkıyla, biraz sindir vaziyete müzahir sevin değil mi? Yok hayır seni protesto edeceğim… Yahu protesto mu etmek istiyorsun, git Viyana Meydanlarına aç pankartını, sen meşhursun yap basın açıklamanı, ben beğenmiyor olsam dahi hakkının teslimini desteklemek adına senden yana olayım… Tüm bunların sonucunda bu abuk subuk adamların milliyetçilik delaleti ile memleket gidiyor da, nereye, göreceğiz, dedik... Ahada gördük, mehter marşı ile gittik, İzmir marşı ile geldik… Ya da “ne oldu bu çocukların milliyetçiliğine” diye soran olmadı…

Bu kadar sonuç odaklı, bu kadar duygusal, bu kadar saha dışı işlere konsantre ki her ligimiz, her takımımız, futbol oynamaya, futbol konuşmaya vakit kalmıyor… Bir kere dahi yenilen bir takımın, yöneticisinin, teknik heyetinin, futbolcusunun “bu futbolla yenilmek kaçınılmaz” dediğini duymayız… Hep yapı vardır, hep hakemler bize karşıdır, hep yabancılar bize karşıdır, hülasa herkes bize karşıdır, peki biz ne yaptık, kocaman bir hiç lakin bu kocaman hiçe bir kılıf bulacağız çaresiz… Herkes bize karşı da biz kime karşıyız o pek anlaşılamıyor… Galiba en çok biz bize karşıyız…

Hele evlere şenlik futbol yorumcuları var, tam teşekküllü rezalet. Nerdeyse hepsi illiyet ve irtibat ehliyetine haiz, muhteşem taraftarlar esasen taraftar da deyip gerçek manadaki taraftarı töhmet altında bırakmayayım, bunlar Neyzen Tevfik’in “geçmez ele bir pâye, kavuk sallamayınca” iddiasının ispatının peşindeler. Genellikle “hiçbir baltaya sap olamamış” tiplerdir, “koyunun olmadığı yerde keçiye Abdurrahman Çelebi derler” sözü mucibince bir külah kapıp günlerini gün etmekteler. Hatta o kadar ki, zamanında çok meşhur olsalar bile şimdi kendilerini takan kimse olmayınca, somun pehlivanlığına soyunmuşlardır. Onların derdi futbol falan değil kendi külahlarıdır mühim olan… İşte bu mühim olmayan, sallama cesaretleri hasebiyle de Canım Yurdumun ahalisi tarafından ziyadesiyle sevilen, hayatları defo dolu muhteremlerin bir “kıymeti harbiyesinin” olmadığını bilerek bakmalıyız mezkur zevata…

Bizim teknik direktörlere, yöneticilere, yorumculara tuttukları takımlara göre olmak kaydıyla sürekli kolay takım bulmak gerekiyor, yaptıkları yorumlardan bunu anlıyorum. İşte o zaman bunların ağzı futbol lafı etmeye başlıyor. Azıcık direndi mi rakip yandı gülüm keten helva… Başlıyor solo hatta koro halinde bahaneler, kaybedilen maç sonu, hakem, diğer takım sert oynadı, saha zemini bozuk idi, zemini özellikle suladılar olmadı kuru bıraktılar, çim uzundu olmadı çim kısa idi, otelin yanında sabah kadar davul çaldılar, seyirciler çok küfretti, futbolcularımızı tahrik ettiler, hava soğuk idi olmadı hava sıcak idi, rakım yüksekti olmadı alçaktı, yol yorucu idi, yolculuk uzun idi… Bir türlü bahane bitmiyor… Yahu söyleyin Allah aşkına biz size “nereden kolay takım ya da saha bulalım”… Ya da avaneleriniz futbolcu eskileri, işsiz güçsüz lakin cesaret sahibi gaz verilmiş gazeteci kisvesindeki muhteremlere sorun kimi münasip buluyorlarsa, gayri…

Şimdi iddia “siyaset futbola girdi/karıştı” şeklinde ya bence tam da öyle değil, “futbol siyasete girdi” daha doğru… Hem de öyle iddia edildiği gibi yeni değil, bakın Fenerbahçe tarihine ve başkanlarına, bakın Galatasaray tarihine ve başkanlarına, Beşiktaş, Trabzon ha keza… Peki, Sivasspor farklı mı, Adana Demirspor farklı mı? Futbolu yönetmeye başlayanlar ile siyasete başlayanlar, ya aynı kişiler ya fikirsel birlikteler ya da tekmili birden… Hiç öyle ah vah etmeye gerek yok, unutulmadı, belediye başkanlarının, valilerin kulüp başkanı oldukları… Üst düzey siyasetçilerde hemen hepsi bu mecradan pay almaya bakıyorlar, ne eksik ne fazla, tastamam böyle… Siyasetin spora bu denli karışması, sporu adeta işgal etmesi ifadesi/kararı mevzunun isabetli ve hakkaniyetli bir değerlendirmesi olamamaktadır. Aynı otorite “Kadın Voleybolunda” yok mu ki onlar son derece başarılılar. Demek ki bu kabil bir yaklaşım doğru olsa bile mevzunun izahı bakımından yeterli değildir bence… Mevzunun çok parametreli bir analize tabi tutulması lazımdır bence… Dedim ya; “futbola siyaset karışmadı” tam aksine “siyasete futbol karıştı” diye, işte bizim takım şampiyon olsun diye kulis yapanlar, bakan atayanlar, genel müdür tayin edenler, bu uğurda kendilerine mafiyozi ilişkiler oluşturanlar, kulüpler üzerinden yeşil pasaport tahsisi simsarlığı yapanlar, başta olmak üzere daha binlerce mevzuu bu işin ispatıdır bence… Kimse o kadar da değil demesin; “Şükrü Saraçoğlu kimdir diye sorarlar adama, Faruk Ilgaz, Ali Tanrıyar, Mehmet Ali Yılmaz, Süleyman Seba...

Dünya Şampiyonu Kadınlarımıza, şampiyonaya giderken ekonomik “cattle class” tarifeli uçak ayarla, kızlarımızı ekonomik "cattle klas"ta (manasını bilenler biliyor) gönder, İtalyanlara özel uçak tahsis et sonra bu durumu savunmak adına yok biz İtalya sponsoruyuz de, durumdan sıyrılmaya çalış, yahu THY müdürü sen yönetici olsa idin emir filan beklemeden hemen özel bir uçak tahsis eder gönderirdin, lakin umurunda değil ki...

Bu manada siyasi eğilimi olanların kendilerini güçlü hissettikleri bu dönemde bunu öne çıkarmaları belki de ilerlemeleri önünde en büyük mani… Sabah namazına kalkanların duaları namaz sonrası maça başlayacaklara katkı… Sanki namaza katılmadan milli takımın başarılı olmasını istemeleri yani bu manadaki duaları kabul olmazmış fetvası almış gibiler… Ya ateist olup sadece milli takımla başarı yaşamak isteyen olamazmış gibi…

BÖREKÇİ ORHAN ABİ

2026-09-16T11:01:25.467-07:00

Çeşme’nin bana göre önemli kişilerinden biri de Börekçi Orhan Abi idi. 1970’li senelerde piyasada dolaşarak, akılda kalan müthiş lezzetli böreklerini sevenlerine ulaştıran abimizdi ve bu sebeple adı da Börekçi Orhan’a çıkmıştı.. Dönem itibariyle Çeşmelilerin enteresan iki yemek tercihi öne çıkmaktadır, sabah saatlerinde tava ciğer, öğleden sonraları da Orhan Abinin milföy tekniği ile el açması börekleri. İşte Orhan Abi ve böreklerini anlatmak istiyorum, aklımda kaldığınca… Şüphesiz eşinin müthiş becerisi ile imal edilen leziz börekler için söylenebilecek çok şey var lakin ben aklımda kalanlar ile güncel yansımalarına şöyle kabaca değineceğim.

1970'li yılların Çeşme’sinde “milföy tekniği ve el marifetiyle kat kat ve çıtır çıtır” bir börek ise konumuz, tahmin edilen efsanevi lezzet Orhan Abi ve Eşi ile tam karşılık buluyor. Orhan Abi, mezkûr dönem “dead-end” Çeşme’sinin yerel hafızasında çok mühim bir yer edinmiş, el açması hamuru özel bir teknikle katlayarak, yağlayarak aynı milföy gibi pufuduk pufuduk kabaran ve tel tel dökülen börekleriyle meşhur Usta’dır. Orhan Abi'nin eşi, güzelce eritilmiş yerel ve özel tereyağı karışımıyla incecik açtığı hamuru üst üste sererek yaptığı, yenilirken ağızda dağılan adeta damak çatlatan lezzet üretirdi. Ve dahi benim hafızamda böyledir ve şüphesiz ki Çeşme Kent hafızasında da aynısıdır, kendisini tanıyanları var oldukça da yer alacaktır. Dönem itibariyle, bugünlerin janjanlı kapitalist reklam ifadelerinin aksine işler, uğraşılar, beceriler ve nihayetinde mamuller, imalatı yapanlarla mahdut bir hayatiyete sahiptirler. Şimdiki gibi elektronik ortamlarda yalan dolan tanıtımlara dayalı, janjanlı reklam tabelaları ardına saklanmış vasat mamullerin hayat bulmaları söz konusu değildir. Başta Orhan Abimiz olmak üzere tüm emsalleri sahip oldukları kıymet ve değeri yaptıkları işi layığı ile yapmış olmaları hasebiyle tamamen kulaktan kulağa reklam marifetiyle edinmişlerdir. Öyle kolay değil bu yapılan işler ve elde edilen neticeler…

Akşamüzerleri çıkan böreğin müthiş kokusu, şekli ve lezzeti, her yerde ve her şekilde yenilmesi mümkün lakin illa ki “Ayfer’in Kahvede” denize bakarak, tavşankanı demlenmiş çay ile birlikte yenilmesi anlatılmaz bir keyif idi… Dönem itibari ile daha milföy ticari hamurların olmadığı dönemdedir Çeşme, en azından benim bilgilerime göre… Lakin Orhan Abi ve eşi o kadar mahirdirler ki, milföy inceliğinde kat kat hamur, dönemin meşhur peynirleri ya da tam yerli ve milli kıyması ile müthiş börekler imal ederlerdi. Orhan Abi de tepsiyi kaptığı gibi dışarıdadır, çok uzun dolaşması gerekmez, bilenler ve sevenler sayesinde o güzelim börekler çok kısa sürede biterdi. Orhan Abi baş üstüne konan bir ara malzeme üstüne yerleştirilen tepsi taşımanın klasik yöntemini kullanmaz, geniş elini tepsinin altına yerleştirir dengeli bir vaziyette sağ omuzu üzerinde taşırdı, sol elinde de açılır kapanır sehpa vardır. Tepsi dikdörtgen kesitli ve alüminyumdan mamul kenarları yaklaşık 5-7 cm yüksekliğindeydi. Bazı vakitler 2 tepsi üst üste taşırdı, o vakitler hangileriydi hatırlamıyorum şimdi. Hafta sonları mı? Tatil günleri mi? Demek ki kendisinin böyle bir tefrik ve tercihi vardı. Dediğim gibi uzun süre dolaşması gerekmezdi saatini ve güzergâhını bilenler kendisinin yolunu gözlerlerdi. Kısa sürede tükenirdi börekler, soranlara Orhan Abi “size de yarın”, derdi…

Milföy; “mille feuilles” binyaprak manasında Fransızca kökenli bir sözcük olup Canım Yurdumda günümüzde zincir marketler marifetiyle çok bilinir ve kullanılır hale gelmiş görünmektedir. Annelerimizin, Ninelerimizin hazırladığı buram buram bizim toprakları yansıtan böreklerimizin yerini şimdilerde ziyadesiyle almış görünmektedir. Sonradan öğrendiğim üzere de milföy hamurunun kabartılması için maya ve kabartma tozu kullanılmazmış. Kabarmanın gerekçesini fizik bir olay olması ile izah ederlermiş. Soğutularak bekletilmiş hamurun yine soğuk yuvarlanmış tereyağı ile harmanlanması ve ince ince istenilen ebatlarda açılması cidden bir maharet gerektirmekteymiş. Sonra istenilen derecede ısıtılmış fırına sürülünce de hamur katmanları arasındaki tereyağı katmanlarının bünyesindeki suyun buharlaşması ile de hamur katmanları yukarıya doğru itilir ve katmanlar arası meydana gelen boşluklar çıtır çıtır bir börek oluşmasına sebep olurmuş. İşte esasen zor lakin ehil ve mahir ellerde kolaylaşan bu mamul bilahare sıcak sıcak sokağa taliplilerine ulaşmak üzere sevk edilir. Ehil el ve taliplilerine ulaştıran el burada da Orhan Abimiz ve değerli eşi olmaktadır.

Orhan Abi; 5 kız ve 2 oğlan çocuk babasıdır. Mezkûr imalatın neticeleriyle ve dahi günün zor ve kısıtlı şartlarında hiç yüksünmeden, arabeske dalmadan medar-ı maişet motorunu başı dik, alnı ak mütemadiyen ileriye sürmüştür. Şimdi biliyorum olumsuz konuşup konuyu küçültmek isteyenler var lakin çabalar ve neticeleri üzerinden bakılınca hiç de öyle dudak bükülecek vaziyet söz konusu değildir. Kızların birisinin arkadaşımız meşhur Çarkçı Başı İbrahim Pamir ile en büyüğünün ise yine Çeşme’mizin karakter kişilerinden artık aramızda olamayan Badili Kaya (Küçükkarabina) abimiz ile evli olduğunu biliyorum. Bu kadar çok çocuk, ekonomik ve sosyal şartlar böyle iken… Bunun kolay bir iş olduğunu düşünenlere, de buyur derler…

Muhteşem bir hatıra ile nihayetlendirmek istiyorum. Yine Orhan Abi taze çıkmış börekleri ile Çeşme Sahiline gelir, “Ayfer’in Kahvede” deniz kenarında oturuyoruz, yaz ayları geliyor ya da gelmiş, Çeşmeli Gençler deyim yerinde ise tiril tiril giyinmişler, her biri kendince piyasa yapıyor. Çeşme’mizin muhteşem üçlüsünden Filika Hüseyin vaziyeti çok uygun, ayağında günün modasına uygun süper ütülenmiş krem rengi İspanyol paça bir pantolon, üste yine güzel ütülenmiş açık renkli bir gömlek, masada denize bakar vaziyette oturmuş sigara tellendiriyor. Ertan Otelin köşesinden Orhan Abi görününce hemen tavşankanı çay siparişi verildi, o güzelim böreklerden bir tane ısmarlandı. Orhan Abi, tepsiyi elindeki açılır kapanır sehpanın üstüne koydu, teksir kâğıdından mamul küçük pakete böreği koyup verdi. İşte şimdi tam da çay ve börek keyfi çıkarılacak zamandı. Derken Ertan Oteli köşesini muhteşem üçlünün bakiye ikilisi, memur “Uğur Tabakoğlu” ve “Jo Ahmet” (Pamir) döndü geliyorlar, Filika kendisine börek ortağı beklemediği ve arzu etmediği esasen de diğerlerinin sağda solda “onun böreğini nasıl yedik ama”, dedikodusuna katlanamayacağı için, derhal kâğıt içindeki böreği güzelce sarıp bir anda pantolonun cebine sokuyor. Sıcak böreğin bu haliyle sıkışınca dışına bıraktığı sıvılaşmış tereyağı, o güzelim ütülenmiş pantolonun ön sağ cebi seviyesinden dışarıya, aşağılara doğru akmaya başlar. Pantolon mahvolmuş lakin börek kurtarılmıştı, yani maksat hasıl olmuştur. Bunu yan masalardan bizle birlikte görenler katıla katıla gülüyorlardı. Filika’nın umurunda değil, o böreği kurtarmıştı…

O dönemi ve sınır tanımaz şakaları bir kez daha hatırlarken, andığımız artık aramızda olamayan başta Orhan Abimizi, Jo Ahmet’i, Memur Uğur’u ve Filika’yı ve dahi Badili Kaya Abimizi saygı ve minnetle hatırlarken hayatta olan Çarkçı Başı İbrahim Pamir’e de sağlıklı ve uzun bir hayat diliyorum.

ÇEKİRGE İBO (İBRAHİM ÇINAR)

2026-09-10T12:23:37.395-07:00

İbrahim Çınar ile ilkokula birlikte başladık, öğretmenimiz ilk önce şimdi soyadını hatırlayamadığım Neşe Öğretmen bilahare de Huriye Pala Öğretmen, bizim okulu sevmemizin ilk temas an ve noktalarıydı… Kimler yoktu ki, bizim sınıfta, her biri nevi şahsına münhasır olup, Pejo Recep’den başlayıp, Gazeteci Mahmut’a kadar… Bir vade, Çekirge İbrahim, Pejo Recep ve ben aynı sıraya oturmuştuk. Müthiş bir anımız var, tam dersin ortasında, öğretmen ne anlatıyorsa artık, tüm sınıf can kulağıyla dinliyoruz. Derken, inanılmaz bir gürültü ve itişme oldu yanımda, İbrahim ile Recep birbirine bağırıyor, itişiyorlar, öğretmen koştu geldi… O devirde çocukların harçlığı ortalama 25 kuruş idi ve bu tutarın karşılığı madeni para da bizim bakır ve çinko alaşımı pirinç “sarı 25” dediğimiz para idi, çelik nikel alaşımı gümüş renkli “beyaz 25” olarak bilinen para da yeni tedavüle sürülmüş, bizler için bu yeni paraya sahip olmak bir ayrıcalık ifadesidir. Neyse o arada, Recep beyaz 25’i gösteriyor İbrahim’e, İbrahim hemen kapıyor beyaz 25’i, karşılığında kendisindeki sarı 25’i veriyor Recep’e, işte kıyamet kopuyor… İbrahim avucunun içine sıkmış beyaz 25’i “tövbe” açmıyor ya, Öğretmen “evladım bunların her ikisinin de değeri aynıdır” deyip duruyor lakin nafile… Recep de bağırıyor, “versene beyaz 25’i mi”. Netice itibariyle Öğretmen biraz alttan alarak biraz kızarak, paraların değişmesini temin ederek, sulh salah sağladı…

İbrahim çok çalışkan birisi olup, neredeyse yapmadığı iş yoktur hepsinde de başarılı olmuştur bana göre. Kendince bir başarı tarif ve hedefi onu bu uğurda Çeşme düzeyinde bir başarı ölçüsü ile taltif etmiştir. “Hallederiz Abi” kodlu Canım Yurdumun meşhur mottosu mucibince İbrahim de kendince tarifler dâhilinde kendine her şeyi kolay eylemiştir. Her işi yaparım diyen mezkûr abilerin, yani usta, yani her yola gelen yani joker olarak kabul edilen ve sosyal ve iş hayatında çok bariz, neredeyse hiç tartışılmaz ortak özellikleri vardır, her işe soyunan ve iyi kötü becerendirler. Çevredeki herkesi bilirler, tanırlar, etraftaki her gelişmeyi ve olayı duyarlar ve üstüne bilgi sahibidirler, size bir malzeme mi lazım oldu, nereden bulacağınızı söylerler, size bir işi görecek biri mi lazım oldu, tavsiye hazırdır. Siyasi tercihleri dışında İbrahim de böyle birisi olup, “bu iş olmaz” demez hemen kolları sıvar, işe girişir. Olur, olmaz, artık gerisini biraz da iş düşünsün, ahada başladım tercihleri hep ön plandadır.

Standart bir hayat arayışı oldu hep, “azıcık maaşım, ağrısız başım” umdesini hep benimsedi, tercih etti, dolayısıyla da böyle yaşadı… Kendine faydası kadar çevresine faydası olmadığını iddia edenler hep oldu, lakin fayda enstrümanları da ziyadesiyle mahduttur… Aaa, çok olsa fayda transferi yapar mıydı, bilemiyorum. Lakin her daim “gemisinin kaptanı” oldu… Belki de bu umde tercihi Çeşme dışına çıkmasına, yeni arayış ve bakışlara sahip olmasına mani oldu.

İzmir Büyükşehir Belediyesi yatırımı olan “Tansaş’ın” Çeşme Şubesinde et reyonunda vazifeli iken gördüm yıllar sonra, yoğunluğundan artan vakitte sohbet ettik. Bildiğim kadarı ile et ve et mamulleri ile ilgili bir tecrübesi yoktu lakin ben yanlış biliyormuşum. Kendini bu konuda geliştirmiş hatta daha sonraları daha sofistike bir ürün olan dönerciliğe terfi etmişti.

Tıpkı babası “Mehmet Abi” (Çekirge Mehmet) gibi medarı maişet motoru için sürekli bir şeyler yaptı, günün ihtiyaçları ne ise artık. Devir itibariyle Çeşme her şeyiyle kendine yeten bir ilçedir, küçüktür, yolun sonudur sonrası denizdir, iş imkânları çok sınırlıdır hatta neredeyse herkes kendi işini yapar, kendine müstahsildir, kendi mahsul ve mamulünü tüketir. Esasen biraz da hayat sizi her şeyi bilmeye en azından fikir sahibi olmaya ya da imal etmeye zorlamaktadır. Zaten ihtiyaçlar da şimdiki gibi çok çok çeşitli değil, faaliyetler de, üretim ve tüketimin en basit hali ile ye-iç-giyin ısın temelli üstüne de olabiliyorsa azıcık para kazan… Mehmet Abi, tütüncülük ve balıkçılık başta olmak üzere her türlü işi yaptı işte oğlu İbrahim de sanki onu tekrarladı… Babası da, kendi gibi Çeşme’nin sevilen simalarından olmaya becerebilmiştir. Babası için gazetecilik yaptığını iddia eden Yılmaz Özdil abuk subuk bazı iddialarda bulunmuştu, hani gazeteci beyin Çeşme’de çalıştığını iddia ettiği devirlere yönelik… Aslı astarı yoktur, anlattıklarının, esasen kulaktan dolma, sallama yuvarlama haber yapalım dersen böyle oluyor işte…

Beş çocuklu bir ailenin ferdidir İbrahim, Tufan, Zafer dışında iki de kız kardeş vardır. Kızlar beni affetsinler, adlarını hatırlayamadığım için, lakin ikisi de iki arkadaşımızla evlendiler, biri Çeşme’de fotoğrafçılık konusunda çağ atlatan ve fikri genişlik temin eden Atila Ozansoy diğeri ise Köste’li Arap Mehmet Abimin oğlu Bayram arkadaşımızdır. Maalesef Tufan, Atila artık aramızda değiller, şimdi İbrahim de yok… Bu vesile ile hepsini saygılarımla anıyorum. Zafer Çeşme’nin ilk oto ve motor tamircisi büyüğümüz Tahir Ustanın çıraklığını yaparak bu konuda kendini yetiştirdi ve geliştirdi şimdilerde kendini inzivaya çekerek tabiat ile baş başa küçük çaplı üreticiliğe devam etmektedir.

Baba Çekirge Mehmet büyüğümüz devrin tüm balıkçılarının yaptığı işleri bihakkın yerine getirerek yaşadı, kuşağının her bir ferdi gibi nüktedan kişiliği ile de sevilen kişi olmayı başarmıştır. Balıkçılar Sokağı üzerinde mübadele ile kendilerine tahsisi gerçekleşmiş Çeşme mimarisine güzel bir misal evde yaşadılar. Ev ile ilgili en önemli hatıram, zemin kattaki deponun zaman zaman tütün depolamak için kullanılması olup, zaten buraya çok yakın Tekel’in tütün alma merkezi ile birlikte şubat ayları başında tüm çevreye hâkim olan tütün kokusudur. Ev şimdilerde restore edilip klasik Çeşme evleri envanterine katılmıştır.

İbrahim artık aramızda yok maalesef. Siyaseten başka görüşleri dinlemeye sağır davranışı, sahip olduğunun da savunmasını olabildiğince zayıf mesnetlere dayandırarak yapması bir süre sonra aramızda mizah konusu olmuştu. Her şeye rağmen son güne kadar birbirimize saygılı, ölçülü ve 60 senelik arkadaşlığımıza münasip bir biçimde ilişki yürüttük. Evet, kuşağımız eksiliyor. Adı geçen aramızda olamayan tüm dsotlarımızı saygıyla bir kez daha anıyorum.

AGÂH ADAK, ABİDE ADAM

2026-09-04T02:23:09.455-07:00

Çok değerli Hocam, Abim Kadir Agâh Adak, müthiş insan, çelebi, bilge ve örnek insan, hangi özelliği öne çıkar nasıl desem bilemedim ki… Tekmili birden işte, eksik bırakmamaya çalışıyorum lakin mutlaka eksik kalacak… Öğrenciliğimiz döneminde Canım Yurduma dayatılan ve yaşatılan iç savaş şartlarındaki yaşanan bin türlü provokasyon ve saldırılar karşısında serinkanlılığı, olayların analizinde hızlı kavrayış ve intikali karşısında her daim hayranlık duymuştuk. Sadece bu sebeple mi? Zinhar, başta iş hukuku, kamu hukuku, idare hukuku ve ticaret hukuku konularındaki çok yönlü disiplin ve kariyerinin öncelikle de bir akademisyen ve idareci olarak nasıl da ilmek ilmek örülmüş olmasının sonuçlarını yakından izleyenler olarak nasıl da gıpta ile izlerdik… Canım Yurdumun karabasanı 12 Eylül açık faşizminin kendisine yaşattıklarından sonra da, yine yılmadan İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi öğretim kadrosuna katılması ise umudunun ve inadının nasıl da yıkılmaz ve sarsılmaz olduğunun bir ifadesidir bence… 12 Eylül faşizminin özellikle ve başta kendisine ve Doç. Dr. Güneş Arıkdal Hocamıza ve şüphesiz ki tutuklanan tüm hocalarımıza yaptıklarını anlatmak için kitaplar yazmak gereklidir. Bunları bilahare buluştuğumuz Güneş Hocadan dinlerken, yaşanan acıları tam da bir Adanalıya layık biçimde ağzını doldura doldura küfredişini, “r” harflerini yerine geldikçe en az 4 kez tekrarlayarak galiz küfürlerle anlatışından anlıyorduk. Muktedirlerin ve yancılarının biat etmeyen öğretim ve eğitim elemanlarına, tüm diğer insanlara olduğu üzere bitmeyen, tükenmeyen bir nefret ve kinle nasıl saldırmış olduklarını da hatırlayınca insanın gönlü kırılır, isteği tükenir diye düşünmesi normal olabilir lakin bu kırıklık ve isteksizliğin zerresi bile olmadı Agâh Hocada… İşte böyle birisinden bahsediyorum.

Çok yönlüdür, bilimsel altyapısı da, kariyeri de, akademisyenliği de… Aynı zamanda Genel Yayın Yönetmenliği de yaptı, bu kadar uğraşısı yanında. Namus ve ahlak abidesi insanlardan biri olarak “Farklı Gazete” spotu ile çıkarılan “Demokrat Ege” Gazetesinin yönetimini de üstlendi. “Demokrat Ege” gazetesi Ege Bölgesinde tüm demokrat ve devrimci kesimlerinde umut ve heyecan uyandırırken, muhalefet ve itiraz istemeyen hâkim kesimlerde de telaş ve korku yaratmıştı. O günlerde, Hocalığımızdan Abiliğimize terfi etmiş Agâh Adak, gazetenin beklenti ve hedeflerini benimle paylaşırken duyduğu heyecanı emin olun bugün yaşıyor gibi hatırlıyorum. Agâh Abimizin akademisyenlikten gelen bilgi ve görgüye dayalı kararlı görünüşü her daim olmakla birlikte bu kez bu sektörde de etkili olmuştur. Şu anda aklımda kaldığı kadarıyla, ben ayakta kalınabilir mi diye sorduğumda, hiç üşenmeden ve sıkılmadan devir itibariyle bir gazetenin ayakta kalmasının tirajı üzerine geniş geniş bilgiye dayalı izahat vermiş ve bilahare de söylediği tiraj rakamların büyük ölçüde yakalandığını büyük bir umut ve şevkle ilave etmişti. Lakin bilindiği üzere halkımızın kendilerine doğruları söyleyenleri pek sevmediği iddiası maalesef bu girişimde de tekrarlanmış ve gazete yayınını sonlandırmıştır.

Üniversite sonrası her birimiz devrin gerçekleri mucibince dört bir yana dağıldık, bir taraftan günlük dertleri çözmeye çalışıyor bir taraftan da eski günlerin hatırına binaen birbirimiz arayıp soruyorduk. Devrin iletişim şartları bir öncesine göre biraz daha ehven olsa dahi bugünkü imkânlarla kıyaslandığında sıfıra yakın kabul edilmelidir. Bir tarafı ile 12 Eylül tenkil politikaları neticesi insanlar ses çıkaramaz hale getirilmiş, ses çıkaranlara ise, Mamak, Diyarbakır, Metris, Adana başta olmak üzere mahpushaneler mekân olmuş, diğer tarafı ile bu furyadan yırtmış olanlar da Yaşar Kemal’in deyimi ile “zilli kurt” haline düşürülmüş, iş aş peşine koşarak çaresiz umarsız olmanın da yarattığı bir savrulma yaşanmaktadır. Bu şartlarda tekrardan görüşebilmeler, bir araya gelebilmeler genellikle yaşanan tesadüflere kalmıştır.

Seneler sonra namus ve ahlak abidesi dekanımız bilahare abimiz Agâh Adak ile birbirimizden habersiz İzmir’de yaşamaya başlamışız… Lakin aileler parçalanmış, aile bireyleri birbirini görebilmek adına, her daim 1000 km git, 1000 km gel, marşına tabi olmuş, kimin umuruna… Böylesi bir seyahatte, Agâh Hocanın eşi değerli ve sevgili Suzan Ablamız ve eşim Adana İzmir seyahatinde, otobüste yan yan otururlar… Kolay değil, konforu görece düşük otobüsler, uzun molalar vs. derken yaklaşık 13 saat süren bir yolculuk ve birliktelik. Nereye gidiyorsun, ne kadar kalacaksın muhabbeti, benim inşaat mühendisi olduğum İzmir’de çalıştığım eşimin de her fırsatta ziyaretime geldiğinin beyanı üzerine, Suzan Abla da aynı seyahatleri her fırsatta yaptığını, eşinin de Çukurova Üniversitesi İnşaat Fakültesi eski dekanı olduğunu ve eşini ziyarete geldiğini söyler… Evet, ortak noktalar bulunmuş, İnşaat Fakültesi, biri öğrenci, diğeri dekan… Bu ortak noktalar, öğrenci ve dekan isimlerinin söylenmesine evrilince, kendilerini evlerinde ziyaret etmemden ötürü Suzan Abla beni iyi tanıdığını söyler… Bilahare mümkün olduğunca İzmir’de görüşmeye başlıyoruz. Agâh Adak, sadece başarılı bir akademisyen, öğretim üyesi değil aynı zamanda başarılı bir hukukçudur da, İzmir’de avukatlık yaparak medarı maişet vapurunu sürmektedir. İzmir’de avukatlık yapmakta, Baro’nun aktif üyesidir, çeşitli komisyonlarda görev alır, fikir arz eder iken memleket üstüne kaygıları, duyguları ve katkıları olan insanlar ile bir araya gelinir.

Amerika’nın “bizim çocuklar” diye takdim ve takdir ettiği, tam da bugünlerde lazım olur diye önemli mevkilere getirilmesinin hazırlıklarının titizlikle yapıldığı artık yeterince ve aleniyette bilinen, şimdilerde ise yalandan da olsa yargılanan ve rütbeleri sökülen general taifesi ve yönetici kadrosu, her gün ellerindeki silaha güvenerek kendilerine muhalif olan herkese hakaretler yağdırıp, olmadı tutuklatıp, olmadı işkencelerden geçirip susturmaya çalışırlarken susmayanlar da vardı. Bunların arasında şüphesiz ki Agah Adak Hocamız da vardı. İnsan Hakları Derneği (İHD) İzmir Şubesi Başkanlığı yaptığı dönem, Türkiye’de askeri faşist darbe sonrası sivil hak arayışlarının, cezaevi açlık grevlerinin ve ağır sansürün yaşandığı oldukça riskli ve tarihi bir dönemdir. 12 Eylül’ün ne menem bir illet ve felaket olduğunu bizzat yaşayarak tecrübe eden Hocamız, yaşanan genel ve yaygın manadaki insan hakları ihlalleri, Buca ve Aydın Cezaevleri gibi bölgedeki kritik mahpushanelerde tutuklu ve mahkûmların can güvenliği, sağlık hakları ve ailelerin engellenen görüş hakların için adliye’lerde, baroda ve cezaevi önlerinde gözlemci ve savunucu olmaktan da geri durmadı. Gerek Baro’da, gerekse de İHD’de lüzumlu komisyonların oluşturulup, siyasi ya da adli gerekçelerle gözaltına alınıp hak ihlaline ve işkenceye uğrayan kişilere hukuki destek ve danışmanlık yapılmasına çok büyük katkılar koydu.

Şüphesi daha çok şey anlatılabilir, bu namus abidesi, devrimci ve demokrat hocamız için. Hülasa “mağdurun ve sahipsizin” avukatlığını, bir dönem çıkardıkları gazete ile sözcülüklerini yapan ve ne yazık ki artık aramızda olamayan Agâh Adak’ı bu vesileyle derin bir saygı ile anarken eşi çok değerli Suzan Ablamıza da sağlıklı uzun bir ömür diliyorum.

ÜMİT AYDİL, DEVRİMCİ BİR SUBAY

2026-08-28T23:57:38.303-07:00

Adana, ikinci köyüm üstüne yazmaya başlayıp, o günlere bir “zap yapınca” neler hatırladım neler. Geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer… Müthiş ve inanılmaz bir tanışma, mecburi ve ziyadesiyle uzun bir ayrılık, tekrardan tesadüfi kavuşma ve maalesef ebedi kopuşun, kendimce fevkalade hatıralarımın diğer tarafı sevgili dostum Av. Vacit Ümit Aydil… Vacit’i de maalesef kabrini ziyaret ettiğimde öğrendim. Evet, uzunca bir süredir aramızda yok ve klasik deyimle bir eksiğiz…

Onu tanıdığımda deyim yerinde ise “zımba” gibi, “çakı” gibi bir üsteğmendi, çelik yay gibi bir vücut ile tam da Kayseri Hava İndirme Tugayı askeri olmayı hak etmiş görüntüde gibiydi, bakışlar adeta laser gibi delip geçer cinsten olup, aynı zamanda tevazunun de doruğu ifadesi olmazsa olmazıdır bu kısa tarifin. Bizim okulun güvenliğinden de sorumlu bir vazifenin ahlaklı, erdemli, haysiyetli, namuslu ve şerefli bir öncüsüydü… Öncüydü, çünkü yaratılan iç savaş koşullarında bırakın layığı ile öğrenci kalmayı, namert ve hain güçlerin liste ve hedefinden can esirgeyebilmek bile her zaman mümkün olamazken, O tüm diğer vazife arkadaşlarına, alt ve üstüne rağmen, bizleri adeta gözü gibi esirgedi… Bizler onun nöbetleri dışındaki vazifeşinas ahlaksızların becerdiği ve kotardığı namussuzlukları da görünce, kendisinin bir adalet timsali oluşuna her daim büyük bir saygı ve minnet duyduk…

Canım Yurdumun, karabasanı ve kahpeliğin doruğu “Kahramanmaraş Olayları” üstüne, orada vazifeli olmasına istinaden şahitlik ettiği, dinlediği, gözlemlediği rezil ve ahlaksız katliamlar, insanlık adına kendisini öylesine yaralamış idi, her anlattığında titreyen sesi, dolan gözleri hislerinin seviyesini göstermekteydi. 21. Yüzyıla hazırlanan Canım Yurdumun karanlık mahfillerinde tezgâhlanan büyük oyunun günlük hayatımıza yansımasının neticesi her gün yaklaşık 10 – 15 kişinin aslında faili malum iken faili meçhule yazılması da kendisini de kahrederdi… Her muhabbetimizde bu huzursuzluğu ve hazımsızlığı tekraren anlatır dururdu. Yurdunu tıpkı öncülü abileri gibi canından fazla sevdi, bu uğurda doğruları teşhis ve tespitte gaflete düşmedi, yaşanan ahlaksızlıkların dehşetini yüreği burkularak gözledi lakin bu kadar büyük oyunda elinden gelen her şeyi yapmasına rağmen gücü de yetemezdi… Lakin denizyıldızlarını suya atan çocuğun mutluluğunu her daim yaşadı ve yaşattı…

İşte böylesine karanlık güçlerin saldırısı, devrimci güçlerin savunusu ahkâmında tanıştık bir gün okulda… Memleket meseleleri üstüne ziyadesiyle muhabbetler ettik, meselelerin kendimizce derinine daldık, kâh umutlandık, kâh efkârlandık, lakin her daim Nazım Hikmet’in “yeter ki solmasın sol memenin altındaki cevahir” önermesiyle zinde kaldık… 12 Eylül’ün maksadına matuf “mıntıka temizliği” babından milyonlarca insanın yaşadığına benzer şeyleri hep birlikte yaşadık, birbirimizden çok uzaklara düştük... Artık cebren ve hileyle Üniversitemiz, her bir diğer benzeri gibi zapt edilmiş, dekanlıklar dağıtılmış, personel tard edilmiş vaziyettedir. Peki diğer kurum ve kuruluşlarda vaziyet farklı mıdır? Zinhar… Bu kapsamda Ümit Aydil de tard edilmiş, bizler “zindanı ahlak müessesesine” doldurulmuş, mukabil bir avuç şahsi menfaat hedefleyen yerli mümessil “müstevlilerin siyasi emelleriyle tevhit ettikleri hedefleri” doğrultusunda muktedirler… Astıkları astık, kestikleri kestik, devir asmasak da beslesek mi devri olmuş, ağızlarından çıkan her kelam kanun olmuş…

Yıllar sonra Namus ve ahlak abidesi dekanımız Agâh Adak, Ümit Aydil ve bendeniz birbirimizden habersiz İzmir’de yaşamaya başlamışız… Lakin aileler parçalanmış, aile bireyleri birbirini görebilmek adına, her daim 1000 km git, 1000 km gel, marşına tabi olmuş, kimin umuruna… Böylesi bir seyahatte, Agâh Hocanın eşi sevgili Suzan Ablamız ve eşim Adana İzmir seyahatinde, yan yan otururlar… Kolay değil, konforu görece düşük otobüsler, uzun molalar vs derken yaklaşık 13 saat süren bir yolculuk ve birliktelik. Nereye gidiyorsun, ne kadar kalacaksın muhabbeti, benim inşaat mühendisi olduğum, Suzan Ablanın da İnşaat Fakültesi eski dekanının eşi olduğuna gelir… Birden Suzan Abla beni iyi tanıdığını söyler ve artık mümkün olduğunca İzmir’de görüşmeye başlıyoruz. Agâh Adak, sadece başarılı bir akademisyen, öğretim üyesi değil aynı zamanda başarılı bir hukukçudur da, İzmir’de avukatlık yaparak medarı maişet vapurunu sürmektedir. Aynı dönemde Ümit Aydil de İzmir’de avukatlık yapmaktadır. Memleket üstüne kaygıları, duyguları ve katkıları olan insanlar birbirlerini buluyorlar şüphesiz, hele ki geçmişten benzer mekânı ve şartları yaşamış olurlarsa daha süratle kaynaşılır…

Neticede; bölgesel bir gazete çıkarılmaya kadar gider bu buluşmalar ve konuşmalar… Evet, artık “Demokrat Ege” gazetesinin hazırlıkları başlamıştır. “Farklı Gazete” spotu ile çıkarılan gazete bölgenin demokrat kesimlerinde umut ve heyecan uyandırırken, muhalefet ve itiraz istemeyen hâkim kesimlerde de telaş ve korku yaratmıştı. O günlerde, Hocalığımızdan Abiliğimize terfi etmiş Agâh Adak, gazetenin beklenti ve hedeflerini benimle paylaşırken duyduğu heyecanı emin olun bugün yaşıyor gibi hatırlıyorum. Agâh Abimizin akademisyenlikten gelen bilgi ve görgüye dayalı kararlı görünüşü her daim olmakla birlikte bu kez bu sektörde de etkili olmuştur. İşte o günlerde birden Gazete Yönetim Ofisinde artık sivilleşmiş Ümit Aydil’i gördüm, hemen görüşemediğimiz günlerin bize dayattıkları üstüne koyu ve derin bir muhabbete girdik. Ümit memleket sevdasını bir yandan İzmir Barosuna bağlı bir avukat olarak, toplumu ilgilendiren her konuda öne çıkmış, rol almış biri olarak İzmir Barosunun çeşitli komisyonlarında kanun ve yönetmeliklerin daha çağdaş hale gelmesi için yoğun çabalar sarf etmiştir. Bahse konu askeri vazife devrinde edindiği mesleki, ahlaki ve akli disiplinin hukukçu kimliğindeki kararlı hak hukuk adalet arayışı, gazeteye katkı sürecinde memleket sevdası tüm hayatının özeti olmuştur.

Kendisini, saygı ile yâd ederken, gerek gazete gerekse de hukuk alanında kendisine çok büyük destekler veren önce Hocam, sonra da Abim olan ve maalesef artık aramızda olamayan Agâh Adak’ı da bir kez daha minnet ve hürmetle hatırlıyorum. Ve İzmir Barosunun, Ümit’in vefatının bir seneyi devriyesinde kendisini Tuğrul Tanyol şiiriyle anmış olmasını hatırlıyorum ve Namus abidesi bu 2 dosta ithafen, o şiiri ben de tekrarlıyorum.

“Zaman sesini yükseltiyor şimdi seyrelmiş otların arasından

Kıyıya yanaşan kayıklardan iniyor

Kalabalık, gölgesini ardında bırakıp

Usulca bir imgeye dönüşüyor

Irmağın buzları erirken ötelerde

Son kez dönüp bak, geride bıraktığın izleri topluyor çocuklar.”

Ümit için, diyebileceğim en son laf da büyük usta Yaşar Kemal’in; “İnsan evrende gövdesi kadar değil, yüreği kadar yer kaplar” sözü olsun. Derin ve bitimsiz saygılarımı arz ediyorum, hem ona, hem de namus abidesi hocam ve dekanımız ve dahi Abimiz Agâh Adak’a. Bir ayrı yazıda da Agâh Adak ile hatıralarımı paylaşmak istiyorum.

ADANA’DA İLK GÜNLERİMİN MAHALLESİ VE EVİ

2026-08-22T09:06:14.245-07:00

Adana’ya ilk kez gelişim 1976 senesi Eylül ayıdır, İnşaat Mühendisi olma hayali ile kayıt yaptırmak için… Adana, İzmir ve Ankara’dan sonra gördüğüm, Canım Yurdumun dördüncü büyük şehri olarak bize öğretilen, aslına bakarsanız da mülki amirler başta olmak üzere “dünyanın en büyük köyü” olarak isimlendirilen, bana göre ise “fahiş tezatların, fahiş birlikteliğinin başkenti”dir. Canım Yurdumun en zengin insanlarının da, en mühim film yapımcı ve oyuncuların da, en mühim edebiyatçılarının da, çoğunluktaki en yoksul insanların da, bir arada bulunma ve yaşama mecburiyeti, feodal dönemde sineye daha kolay çekilir iken kapitalist dönemde sineye çekilemez oluyordu… Muhteşem bir malikânenin hemen dibinde, yoksunluğun ve yoksulluğun adeta zirvesi sayılabilecek gecekonduların (esasen de konduğu dahi telaffuz edilmemeli) bulunması bile bu mecburiyetin en mühim cüzüdür. Üstüne de “Küçük Amerika” olacağız teraneleriyle esasen de NATO’nun doğu sınırı koruması üstlenmek uğruna Canım Yurdumun askeri üslerle doldurulmasından şüphesiz ki “Güzel köyüm Adana’da” nasibini alır. Artık sokaklarımızda, sadece gece lambaları değil gündüz lambaları da seyr ü seferdedir. Kâfi miktarda tenakuz var iken bir sosyal ve kültürel hatta iktisadi tenakuz da sokakları kaplar olmuştur.

Eskiistasyonun terk edilip yenisine vasıl olununca, çok sonraları da olsa paralel ihdas ve inşa edilen Atatürk Caddesi, Ziya Paşa ve Gazipaşa Bulvarları devir itibariyle prestij ve statü sayılan apartman hücumuna uğrar lakin ticaret ve maişet mekanlarının mevzii sabit kaldığından mezkur içiçelik kaçınılmazdır. En zengin ile en fakir bir aradadır, sulh, salah ihdası beklense de polarizasyon kaçınılmaz içten içten zuhur etmektedir. Kısa vadede karşılıklı duygu ve düşünce birikimi sosyal huzursuzluklara sebep olmamakla birlikte uzun vadede mezkûr birikimlerin farklı sonuçları kaçınılmaz olmaktadır. Adana’da modern hayata mütenasip orta sınıf tercihi evlerin bulunduğu diğer bölge de, Şakirpaşa Havaalanına yakın konuşlanmış, Güney Sanayi Evleri ile Emek Mahallesi Evleri olarak bilinmektedir. Şakirpaşa Havaalanından Trafik Şubesi cihetiyle, şimdiki E-5 karayoluna bağlanan yolun sol tarafı tamamen Havaalanı, sağ taraf ise, yol boyunca adeta tren katarı tadında dizilmiş, her birisi iki katlı, bahçeli ve devrin gösterişli ve konforlu, herkesin gıpta ile baktığı, evsizlere hayal kurduran “Güney Sanayi Evleri” ve “Sigorta Evleri” olarak da bilinen “Emek Evler” ki, Güney Sanayi Evleri ile İstiklal Mahallesi arasında konuşlanmıştır. Baklava dilimi şeklinde planlanmış sokakları, blokların aralarında nispeten geniş yeşil alanlar ile eğleşme mekânları olması hasebiyle de nispeten modern hayatı yansıtan bir görüntü vermektedir.

Adana’nın diğer bölgeleri ise, her bir dalganın çok farklı sebepleri olmakla birlikte yüzyıllardır dur durak bilmeyen göçlerin nihai hedefidir. Açıkçası Adana tarımsal ve endüstriyel iş alanlarının oluşturduğu müthiş cazibeye de sahiptir ya, esasen muktedirlerin ucuz işgücü deposu yaratma azmiyle Adana’yı adeta “taşı toprağı altındır” takdimine matuf müstevlileri lehine muratlarına ermektedirler. Artık, öncelikleri sadece az da olsa maişete tasvip para kazanabilmek maksadı olan yığınlar, çalışabilmek uğruna tercih edilmeyi beklemektedirler… Maksat hâsıl olmuştur, netekim…

Lakin yaşam alanları hiç de ilk bölümde verilen fotoğrafı tatbik ve tasdik etmemiştir. Teşekkül eden mahalleler sürekli gelenler ile bir taraftan yatayda büyürken, diğer taraftan mevcut mekânlar ise ihtiyaca binaen bölünerek çoğalmaktadır. Evler adeta birbiri üstüne yığılmış vaziyettedir, bütün teknik imkânlar da yeterince uzaktır, mezkûr mahallerden… Evler genellikle 1,5 katlı, birinci buçuk kat kerpiç, ikinci kat ahşap, önlerinde herkesin müşterek kullanımına haiz, zeminden ahşap bir merdivenle ulaşılan “hayat” denilen üstü kapalı lakin yanlar açık bir mekân, zemini kil ağırlıklı ve sıkıştırılmış toprak avlu, avlunun uzak köşesinde fosseptik üstü “helası” bulunan, sokak ile irtibatı ise yine kerpiç bir duvarla eğreti vaziyette tesis ve temin edilerek kesilmiştir. 1970’li senelerin Adana’sındaki ev stoku ağırlıklı bu vaziyettedir. İşte ben de Adana’ya ilk geldiğim 1976 senesinde, çok kısa bir süre hemen bir ev bulabilme planına sadık ucuz bir otelde kaldıktan sonra, Hurmalı Mahallesindeki bir ara sokakta mezkûr evlerin birinin, “birinci buçuk” katında esasen yaşamak için planlanmamış, ihtimal de plansız inşa edilmiş bu yapının bir yarı depo tadındaki odasına yerleştim. Evet, artık bir odam vardı, lakin ihtiyaç olan mutfak düzeneği, banyo ve tuvalet düzeneği maalesef yoktu. Mevcut maddi imkânlarda bundan ötesine mütenasip değildi. Esasen banyo düzeneği tüm mahalle içinde aynı şartlardaydı. O güne kadar çok duyduğum lakin ilk kez bu kadar yakından şahit olduğum “hamam sefaları” ile nihayet tanıştım. Genellikle haftada bir gün gidilen hamamlar vasıtasıyla insanlar yunuyordu, arınıyordu, anlatılanlara göre… Adana sıcağında haftada bir gün banyo, inanılır değil lakin gerçek… Gerçi belki insanlar bu kadar terlemiyorlardı, terleseler dahi anatomileri ve onu destekleyen beslenme düzen ve rejimleri sayesinde etrafa rahatsız edici koku vermiyorlardı, bilemiyorum gayri… Ben hamam düzeneğini kendime münasip bulmadığımdan, küçük tüp üstünde tencerede ısıtılan su ile yeterli büyüklükteki plastik leğen içinde duş alıp, atık suyu da bahçeye gece saatlerinde çıkıp çaktırmadan serpmek suretiyle def ettiğim bir usul ihdas ettim. Muhtemelen herkes yapılanı çakıyordu ama bu körpe ve naif gence ilişmeyelim faslından olacak kimse ses etmemişti, orada kaldığım sürece. Düzensiz olmakla birlikte sıkılaştırılmış ya da zamanla kendiliğinden sıkışmış kil zemin artık beton gibidir ve geçirimsizdir, dökülen her bir litre su orada bir vakit kalmaktadır. Hele yağmurlu havalarda, adeta havuzu andıran bir bahçedir. Tek bir ağaç yoktur, tek bir çiçek yoktur olsa da kim bakacak, kim ilgilenecek o ortamda… Hela (tuvalet) bahçenin uzak köşesinde demiştim ya, o fasıl da müthiş bir fasıldır. Genellikle sabah saatlerinde elinde ibrikleri ile sıranın kendisine gelmesini bekleyenler, içeride ise dışarıda sıradakileri ve onların işitme kabiliyetlerini düşündükçe terleyen insan olmanın hiç de tercih edilmediğini söyleyebilirim. Mesela benim def-i hacet rejimim sabahtan gece yarısına kaymıştı… Kullanma suyu ise fosseptik yakınında “vurulmuş tulumba” marifetiyle temin ediliyordu, olsun toprağın sonsuz ve merhametli filtreleme kabiliyet ve vazifesi vardı ya, mezkûr ibriklerde doldurulurken hafiften bir sırada orada oluşuyordu… Adeta Yahudilerin “Kortejo evlerinden” mülhem, Komünizmin “komünal evlerine” ilham… Bu hayata ve şahitliklere ilave edilecek şüphesiz ki binlerce detay daha var, adeta bir kitap oluşturacak miktarda, lakin kiyafet-i nakli vaka, diyelim…

Mahallemiz, Adana’nın tam merkezidir, E5 Karayolu öncesi, Mersin Ceyhan, Antep bağlantısının, Eskiistasyon önünde uzanan şimdiki adı Kurtuluş Caddesi marifetiyle Kuruköprü’ye, oradan Özler Caddesi marifetiyle Küçüksaat’e, oradan da Abidinpaşa caddesi ile Tarihi Taş Köprüye vasıl olup, ziyadesiyle debisi ve genişliği heybetli olan Seyhan Nehri geçilmek suretiyle temin edildiği bazı kaynaklarda yazılmaktadır. Şüphesiz ki Hergele Yolunun daha önceleri mezkûr bağlantının ana unsuru olduğunu unutmayalım. Şimdiki Kurtuluş Caddesi üzerinde, Kuruköprü cihetinde sol cenahta kalan Sümerbank’ın teşhir vitrinleri vardı, akşamları ışıl ışıl parlayan bu vitrinlerin ihtiyaç sahiplerinin ve özenenlerin durup durup baktıkları önemli bir yer olduğunu hatırlıyorum. Kuruköprü’ye varırken hemen sağda meşhur şalgamcı “Ali Göde’nin” mekânı vardı ki burası hala faaldir bildiğim. Tezgâh üstünde çeşit çeşit turşular takdim ve teşhir edilir, buzlar marifetiyle ehven soğutulmuş şalgamın, tercih edenlerin taneli, acılı ve turşu sulu karışımı ile de satışı yapılırdı ve harikaydı… Kuruköprü 24 saat hizmet veren çorbacılarında mekânıdır ve ziyadesiyle de meşhurdur bu çorbacılar, en meşhuru da Toros Paça Salonuydu. Lakin bu hizmetlerden kısa bir vakit sonra mahrum kalmıştık çünkü daha önce aktardığım ekonomik tenakuzların ve farklılıkların sert ve acımasız siyasi mücadelelere evrilmesi neticesinde devrimcilerin kolay gidemedikleri bir meydandır orası artık… Gidilemeyen yer, sağa 100 metre, sola 350 metre, yukarı 50 metre gibi ziyadesiyle küçük bir alan olmakla birlikte, sıkıntılıdır. Bu alan içine maalesef o vakitlerde tek öğrenci yurdu da dâhildir ve orada kalmak asla bizim planımız içinde olmamıştır.

HERGELE YOLU ADANA

2026-08-13T10:23:58.346-07:00

Duran Aydın’ın “Hergele Yolu İstiklal Mahallesi’nden tozu alınmış yıllar” adlı kitabını okudum, bendeki etkisi tek kelime ile müthiş… Adana’ya ilk defa gittiğimde bir süre ikamet ettiğim, gezdiğim, alışveriş ettiğim yerler tam da benim ilk defa gördüğüm yıllar itibariyle, neler hatırladım neler… Emin olun tam da klasik ifadeyle ”hayali cihan değer” babından… Tam da benim meşrebime yazılmış sanki… Teşekkürler Duran Aydın, sayende o senelere hayalimde seyahat ettim, çok duygulandım, çok mutlu oldum…

Heyamola Yayınları; “Kentler Dizisi” adı altında, edebiyatçılar, sinemacılar, şairler, gazeteciler, tiyatrocular, tarihçiler, şehir plancıları ve arkeologlar tarafından, birlikte ya da ayrı ayrı olmak üzere yazılmış, mezkûr kentin, doğup-büyüdükleri semtlerinin, başta ve öncelikle kendi anıları olmak üzere çocukluk, gençlik ve öğrenim hayatlarını ve semtin sosyal, siyasal, ekonomik, kültürel, sportif ve demografik hayatı üstüne gözlem, söyleşi, hatıra, beklenti ve özlemlerini yansıttıkları bir dizi kitap yayınlamışlar. Heyamola Yayınları amaçlarını şöyle özetliyor: “Kentlerimiz hızla fiziksel ve sosyal değişime uğruyor ve yaşanılanlar kaydedilmediği için hızla unutuluyor. Buradan yola çıkarak o kentlerde ve semtlerde doğan yazarlara ulaşarak, kendi yaşamlarından yola çıkıp, bir bakıma kendi ve kentinin özgeçmişini kaleme almalarını talep ediyoruz. Ve sonuçta ortaya çok başarılı kitaplarla birlikte paha biçilmez bir arşiv oluşuyor.” Alkışlarımız bu çalışmalar nedeni ile Heyamola yayınevine…

Kitap, şimdilerde artık maalesef imar rantına kurban, binalar, fabrikalar, yollar, çarşılar ve buralara hayat veren insanlar ve insani faaliyetler üzerine duygusal ve nostaljik fonda Adana Kentinin tarihine, kentsel ve toplumsal değişim ve dönüşümüne, insan tipolojisine ve kültürüne, büyük ölçüde artık hatırlanmayan değerlerine detaylı ve kocaman bir ayna tutmaktadır, bana göre…

Kitaba adını veren “Hergele Yolu” kitabın dibacesinde şöyle takdim edilmektedir; “Şimdilerde ‘Güney Adana’dan sayılan, o zamanlar kentin tam da göbeğinde gidip gezmeye bile çekindiğimiz Yüzevler, Reşatbey Mahallesi, Atatürk, Ziyapaşa, Gazipaşa Bulvarı gibi ‘zengin semtlerinde’yse kendimize yabancı ve uzak saydığımız para babaları, pamuk-buğday tüccarları, ağalar, çiftçiler yaşardı.

Tatlı bir mayışmayla birlikte gözkapaklarımızı ağırlaştırıp öğle sonu uykularının tadını da kaçıran, yapış yapış terden cımcılık olduğumuz bitmek bilmez yaz aylarında; sanki bir tek buralarda, ‘bizim mahallelerde’ böylesine yoksulluk içinde yaşanırdı. O yoksulluk bir de o yakıp kavurucu ‘sıcağı kıran’ yer yer sağlı sollu okaliptüslerin gölgelediği Hergele Yolu’nda; bilinmez bir ressamın karakalem tablosunda, yol kenarına teyellenmiş kerpiçten barakalara resmedilmişti.

Artık ‘Bakımyurdu Caddesi’ olsa da adı, orası yine ve her zaman bizim için ‘Hergele Yolu’ydu.

Kuruköprü’den yüz elli, iki yüz metre kadar güneye yüründüğünde ilk kavşaktan sağa dönüşte başlayan, Adana Şakirpaşa Havaalanı’na varmadan ucu görünen ‘bizim Hergele Yolu’muz…’

Yolun, havaalanı yapılmadan çok önceki yıllarda, kesintisiz olarak arazinin ortasından Tarsus yönünde ulaşımı sağladığı, biz yaştakilerin bilemeyeceği, o yılları yaşayanların anlattıkları arasında.”

Hergele Yolu’nun “Bakımyurdu Caddesine” evrilmesini de yazar şöyle aktarmaktadır; “Hergele Yolu’nun “Bakımyurdu Caddesi” adıyla kayıtlara geçip bugünlere uzanışının öyküsü; Doğumevi ve Nuri-Zekiye Has İlkokulu’nun olduğu yerde bulunan “Bakımyurdu”ndan besleniyor.

Halkın “Darülaceze” diyemeyip “Dellaze” dediği “Bakımyurdu”, 70’lerde Döşeme Mahallesinde Yazlık Esendam Sineması yakınlarıydaydı. O yıllarda kısa donlu bir çocukken daha; penceresindeki demir parmaklığa yüzümü dayar, kadın erkek demeden saçları “sıfıra vurulmuş”, grisi solup tanımlanmayacak bir renge bürünmüş entarili insanları acınarak izlerdim. Avluda amaçsız gezinen, koşan, bağıran, belirli bir noktaya gülerek bakan, kendince karşısındaki “birileriyle” konuşan bu hasta insanlarla dalga geçen, alay edenler olurdu.

Darülaceze, sonralarda “Kuzey Adana”da, Kurttepe Köyü yakınlarında bir yere konuşlandı, adına da Adana Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi denildi”

Kitap, ayrıca Adana Sinemaları ve Sinemacıları içinde adeta bir yıldızlar geçidi oluşturuyor. Başta Yılmaz Güney olmak üzere, gerek filmlerde akıllarda kalıcı rollere imza atmış, gerekse adeta bir yazlık sinema cenneti olan Adana’nın mezkûr bölgesine düşen sinemaların tek tek zikredilmesi… Müthiş ötesi, göz buğulatan anılar… Sinema deyince bizim kuşaktan bilinen tüm isimleri bilmeyen yoktur eminim. Yazlık sinemaların inanılmaz tılsımlı çekiciliği nasıl hatırlanmaz. Sinemalardaki, sonradan adlandırılmalarına benim de şahitliğim olan, beyaz, sarı ve kara gazozların, açacak şişeye sürtünürken çıkan seslerin yarattığı cazibeye kapılmayan yoktur. Kaynatılmış karpuz çekirdeğinin, ayçiçeğinin bu içeceklere ortaklığı ve oluşan lezzetin hala çaktırmadan dilimizin ilgili bölümünde hissedilir olduğunu zannediyorum.

Kitaptan beni çok eskilere götürüp duygulandıran bölüm, özellikle çizgili pijamaları ile un taşıyan hamalların benzerini, İzmir Kordon girişindeki mavnalardan çuvallar içinde kum çakıl taşıyan hamalları hatırlayınca oldu. Niye duygulandıysam artık, ama öyle… İşte bu paragraflarla sona geliyorum…

“Çok öncelerden, hazin bir kederle anımsanan, toz toprak içindeki daha asfalt katranının bulaşmadığı parke taşı Hergele Yolumuz… Fayton ve tek atlı araba tekerlek seslerinin, at nalı tapırtıları ve koşumundan yükselen müziğin, hüzünlü ve uzak resimlerden kulağımıza çalındığı… Bilinir ki bir duvar oyuğunda, paslı bir çinko damın oluğunda, bir demircinin örsüne inen çekiç sesinde, sırtına yaslandığı kahvenin duldasında, içindeki ustasıyla unutulmuş kalaycı barakasında, ne bileyim bir yerlerde, uzaklardan ağır usul gelen yoksul arabacı türküleri gizlidir… Sisler arasında üstü başı un içinde pijamalı hamallar, yaşlı bir kamyondan Tanoğlu Ekmek Fabrikası’na koşaradım un çuvalları indirir… Sekizgen köylü kasketi kaşlarına yıkık babam, Güney Sineması’nın altında Ülker’in deposundan, o günkü “rızk”ımızı çıkarmak için teneke teneke bisküviyi at arabamıza yükler… Bakıldığınca görülür ki o çocukluk yıllarımda bana dünyanın en uzun yolu gibi görünen “Güney Adana’da bir kıyıdaki Hergele Yolu’nda, şimdilerde esnafının hiç de iyi işler yapamadığı, eskiyi çok aradığı günler yaşanır”

Hele mahallenin girişinde bulunan Kemal Matbaası ki Canım Yurdumun en uzun grevine sahne olmuş bir işyeri olup çalışanı arkadaşımız Esat Çağlayan (Kel Esat) sebebiyle grev çadırı ziyaretleri kabilinden sık uğradığımız bir yerdir. Adana’da bulunan Kemal Matbaası’nda 1970’li senelerin sonlarında DİSK’e bağlı Basın-İş Sendikası marifetiyle gerçekleşen mezkûr grev, Türkiye İşçi Sınıfı tarihinde sınıf sendikacılığının önemli ve örnek grevlerinden en önemlisidir. İşverenin baskı ve sömürüsüne karşı toplu iş sözleşmesi hakkı ve sosyal haklar talebiyle başlatılan grev, işçilerin kararlı tutumuyla ses getirmiş olmasına rağmen 12 Eylül ile işveren lehine neticelenmiştir.

Kitabın beni ziyadesiyle etkilemiş olmasının muhtemel sebeplerinden birinin de üniversite yıllarımın başlangıç günlerinin mezkûr bölgede geçmiş olması olmalı, oradaki hayatı ve yaşadığım evi bir başka yazımda anlatmak istiyorum, becerebildiğim kadarıyla, bakalım…

KAYSERİ ŞEHİR KÜTÜPHANESİ – SURP ASTVADZADZİN KİLİSESİ

2026-08-06T04:34:21.654-07:00

Canım Yurdumu geziyorum, seviyorum, son derece keyifli hatta o kadar keyifli ki, daha evvel birkaç kez gittiğim yerlerde bile çok eksik bıraktığım yerler çıkıyor, oraları ziyaret etmek, eksiğimi tamamlamak keyiflendiriyor. Oysaki geziye çıkmadan önce ciddi ciddi çalışıyorum, kilometreler, varılacak yerlerde geçirilecek süreler, hava durumları başta olmak üzere bir sürü detaylara bakıyorum aklımca, hazırlanıyorum. Lakin her vakit her plan eksik kalıyor, bazen zaman planlanmasındaki aksaklıklar, bazen hava şartlarının ani değişikliği, restorasyon çalışmaları, deprem zararlarına bağlı kapalı olma halleri, tatiller gibi öngörülmeyen sebeplerle çok eksik faaliyet veya gezi gerçekleşiyor. Bu manada Kayseri’de daha önce eksik kalan “Surp Asdvadzadzin (Meryem Ana) Kilisesi” ziyaretini bu sefer gerçekleştirdim lakin artık kilise olarak değil “Şehir Kütüphanesi” olarak hizmet vermekte iken… Evet, Kayseri Büyükşehir Belediyesi, uzun senelerce kültür merkezi, dil ve müzik kur merkezi, depo, sergi salonu, belediye zabıta merkezi ve spor salonu olarak kullanılan bu güzel ve nadide mimari eseri yeniden düzenleyerek kütüphane olarak kullanıma açmış. İçerisini kısa süreli dahi olsa “bir bakıp çıkacağım” faslından da görmek mümkün değilmiş, mecburi üye oldum, makul bir süre içerisinde hazırlanan üye kartımı alarak turnikeden okutarak giriş yaptım. Son derece güzel bir ortam izlenimi veren kütüphane deyim yerinde ise tıklım tıklım ve genellikle öğrenciler tarafından oldukça yoğun kullanıldığını anlıyorum, görevlilerden ve gözlemimden.

Evet, üye olduktan sonra, Kütüphanenin içine girdim dedim ya, çok hızlı bir şekilde kitap tercih ve sunumlarına olabildiğince hızlı baktım. Özellikle ilk kattaki kitap raflarını, zamanın ve gözümün elverdiğince inceledim. Envanter de, benim daha zengin ve geniş bir arşiv beklememe rağmen yine de azımsanmayacak vaziyettedir. Gözüme, Nazım Hikmet’ten, Karl Marks’a, oradan Yaşar Kemal’e, Baskın Oran’a, bir tane olsa bile Mahir Çayan (e kitap) adlı eserler çarptı. Mesela, Karl Marks’ın Kapital adlı eserinden birkaç adet gördüm, enteresan. Hani, uyanık kütüphane yöneticileri ya da onların daha üst yöneticileri, kayıtları içine bu kabil eserleri alırlar lakin “okuyucuda” numarası ile de depoya kaldırırlar ya, mezkûr eserler için söz konusu olmadığı görünmekte.

Kilise için yazılan genel tanıtımlarda 1800’lerin ilk yarısında inşa edilmiş denmiş olsa da, Kütüphanede dağıtılan broşürde 1618 yılında Kayseri’ye gelen Polonyalı bir seyyahın seyahatnamesinde yer aldığı beyan edilmiştir. Demek ki kilise 1618 senesinden önce inşa edilmiş ve ondan sonra yapılan her şey genişletme, düzenleme ve tamir onarım faslındandır. Kilise, bazilika (dikdörtgen) plana haiz olup, merkezde ana nef (ana salon) sağlı sollu 4’er güzel korunmuş ya da restore edilmiş kolon marifetiyle ayrılmış 2 görece küçük nef’ten ibaret şirin görünümlü bir yapı. Ana nef, merkezinden oldukça geniş ve ferah pencerelerle kapatılarak üzerine kubbe oturtulmuş olup yan nefler ise tonozlarda kapatılmış vaziyettedir. Dışarıdan ise yapı klasik bir kesme taş yapı, yani klasik Ermeni taş işlemeciliği… Özellikle de kubbenin dışarıdan görünümü taş işçiliğinin en sıcak tatbikatını sergiliyor adeta. Dış cephedeki son derece karakter uyum ve ahenk arz eden, aynı taşın farklı tonlarının adeta bir desen oluşturma tadında, yer yer kabartma figürlerin de yerleştirilmesiyle gözü okşayan, aklı etkileyen, hafızayı güncelleyen bir yapısı var. Dağıtılan broşüre istinaden anlıyoruz ki, mülkiyetinin Gençlik ve Spor Bakanlığına ait olduğu ve 2012 senesinde bir protokol ile Kayseri Büyükşehir Belediyesine tahsis edilmiş. Mezkûr broşürde yayın sayısı çok daha az gösterilmesine rağmen web sitesinde yer alan bilgiye göre yaklaşık 215.000 basılı kitap, yaklaşık 27.000 e kitap ve süreli yayınlar bulunduğu bildirilmektedir. Anladığım kadarı ile öğrencilere bilabedel çay, çorba ve su servisi de yapılmaktadır ki bu öğrenci yoğunluğunu izah etmede işi kolaylaştırıyor.

Bana göre, kentleşme büyük büyük caddeler, meydanlar açmak, beton yığınlarını adeta göğü delercesine yükseltmek olmamalı, olmaz da. Kentlere kişiliğini, karakterini ve ruhunu veren geçmişin ve eskinin korunarak, hatırlama ve hatırlatma değeri yüksek eserlerini korurken esasen de asli faaliyetin aslına münasip geliştirilmesi ve güzelleştirilmesi olmalıdır. Eski kilise, mektep, cami, kale, kervansaray gibi yapılara kalıcı mahiyette sergi salonu, müze, kütüphane, otel benzeri fonksiyonlar yüklenmesi mezkûr yapıların kısırlaşmasına, ruhuna ve karakterine aykırı atmosfer istihsaline sebep olmaktadır. Kentlerin hafızasına katıksız saygı gösterilmeli, yenileme, dönüşüm, düzenleme gibi gerçekçi olmayan buram buram rant kokusu veren nitelendirmelerle örtülerek faaliyet yürütülmemelidir. Hani, kent için zaman ve mekân kompozisyonuyla yaratılan insani aidiyet, düşünce ve ruh derinliği ve zenginliği, hatırlama ve hatırlatma, kültür ve sanatın medeniyete vites arttırması marifetiyle şekillenen mimari ihtiyaçlar düzenlemesi tanımı yapılır ya, geçmişin geleceğe layıkı ile taşınması adına, işte tam da o… Karar vericiler asla ve kat’a unutmamalılar ki; kentler bize emanet ve bizde kentlere misafiriz… Bizden öncekiler olduğu gibi bizden sonrakiler de olacaktır. Bu manada yetkimizi aldık deyip her şeye kadir ve muktedir olmak yerine her şeye saygı ve sahiplenme ile ilerleyelim, derim…

Evet, netice itibariyle mezkûr Kilisenin yıkılıp gitmediğine mi sevinsek, kütüphaneye dönüşmüş olmasına mı üzülsek, bilemedim, hakikatten… Depo yerine kütüphane olması şüphesiz ki daha manalı gelebilir lakin neden orijinal halini koruyamayız bu kabil yapıların bilemem… Efendim yeterli cemaat yok bu sebeple “kilise” olarak hizmet vermesi düşünülemez diye görüş oluşabilir ya da zaten Ermeni Cemaati’nin rızası vardı, hatta ısrarı vardı denilebilir. Gerçi içeriden bile kilise özellik ve görünüşü korunarak vazife tahvili yapılmış, kütüphanenin 2 katı için demonte edilebilir çelik bir yapı oluşturulmuş, bu da önemli bir şey şüphesiz… Çok eski halini bilemediğim için şu anda duvar ve tavanlarda korunan ikonalar ve şekillerin ne kadarı korunmuş, ne kadarı yok edilmiş bilemiyorum lakin ciddi miktarda şekil ve çizimler bulunmaktadır. Şüphesiz böylesine güzel ve tarihi bir yapının etkileyici atmosferi içerisinde kitap okumak, araştırmak, yazmak insanda enteresan hisler yaratır.

Görevlilerden aldığım bilgi ise buranın bizatihi Ermeniler tarafından kütüphaneye dönüştürülmesi önerilmiş, desteklenmiş biçiminde idi. Bilemiyorum, böylesine bir talep var ise de, ne kadar doğru, ne kadar içten ve samimidir. Hani; ricalin “affedersiniz çok daha çirkin şeyler söyleyenler oldu, Ermeni diyen oldu” sözü mucibince oluşan ruh hali tahlil edilince, öyle çok da taammüt içeren bir vaziyet görülmez, görülemez…

Canım Yurdumun muhteşem miktarda yaygınlık, çeşitlilik ve tarihsellik dâhilinde emsalsiz bir üst düzey zenginlik içeren arkeolojik, etnografik, etnolojik yapısını iyi korumuş, bakmış ve bakıyor ve işletiyor olmamızın mecburiyetimiz olduğu bilinciyle değerlendirmeler yapılması lazım ve şarttır. Karar vericilerin ve karar vericileri tayin edenlerin etrafına bu fikir ve zikirle bakıyor olmaları da ayrı bir mecburiyettir.

HULUSİ ÖZTİN, BİR DİĞER ÖNEMLİ BELEDİYE BAŞKANI

2026-07-30T11:33:06.906-07:00

Sokağımızın yakışıklı abisi, bir vade kentimizin Belediye Başkanı olarak görev yaptı. Saygın ailenin, benim de tanıma şerefine eriştiğim Halide Teyzemizin, temin ve tesis ettiği tabii şartlar, mahal veya sosyal atmosfere müstenit, mutedil ve muteber saygın birey olunur, kaçınılmaz olarak. İşte Halide Teyzemizin oğlu Hulusi Abimiz, bana göre tam da böyle birisidir, her bir akranı gibi. Hulusi Abimiz bidayette İzmir’de bakkallık yaparak medar-ı maişet motorunu sürmekte iken Çeşme’nin mezkûr devirdeki siyasi ve ekonomik olarak çok güçlü belediye başkanının karşısına CHP’nin güçlü bir adayla çıkma arzuna binaen döner gelir, aday olur… 1963 ve sonrası beş yıl için artık o belediye başkanıdır. Beş yıl sonra yeniden selefine kaybedip muhalefete geçer 1975-1977 arası tekrar belediye başkanıdır bilahare Saim Ertürk’e kaybeder. Bunun üzerine siyaset arenasından çekilir. Lakin tıpkı öncesinde olduğu üzere sonrasında da o bizim hep Abimizdir, kendisi de bizlere hep bu gözle baktı ve daima bunu hissettirdi, ne büyüklük taslayarak, ne de herhangi bir nobranlık gösterisi içinde oldu.

Enteresan icraatları da vardır Hulusi Abimizin… Mesela, Çamlı Pansiyon karşısında, Ovacık Köy ve Çiftlik Köy yol ayrımı üstünde bir mezarlık vardı, bugünlerde önemli bir yatırın yüzü suyu hürmetine küçücük bir bakiyesi bulunur ya, işte orası bir günde yıkıldı ve temizlendi… Temizlendi dediğime bakmayın yıkım sonrası ortaya çıkan moloz yığınının uzaklaştırılması manasında diyorum elbette… Onun yıkılması işi maalesef Hulusi abimizin döneminde gerçekleşti… Bir sabah erkenden bizatihi kendisinin de başında bulunup, yönettiği ve yönlendirdiği ekipler tarafından yıkım tarihe olamasa dahi hafızalarımızın bir tarafına nakşedildi. Hatta o kadar özensiz ve düzensiz yapıldı ki bu iş, yıkımdan ortaya çıkan atıkların önemli bir kısmı dolgu olarak kullanıldıkları yerlerde yapılan her çalışmada karşımıza çıktı sonradan. Ovacık Köy yoluna sapınca hemen solda kalan bu mezarlık, mezar taşlarının bugün bile birer mermer işçiliği sanatı olarak hatırladığımız Osmanlı dönemi mezarlığıdır ki; her biri beyaz mermerden olup mezkûr cüzden mütemmim hakkında yorum kolaylaşır. Mezarlığın nazar boncuğu kabilinden tutulması mümkün iken yıkılmasının tercihi kolay anlaşılır değil şüphesiz, lakin bugün karar verilmesi gerekse ittifakla koruyalım kararı çıkardı diye düşünmekteyim. Sadece burası değildi elbette hedef, şimdi A Otel olarak çalışan otelin arsası da komple mezarlık idi, o da ne yazık ki aynı fasıldan yıkıldı gitti. Mezarlık ile birlikte maalesef bir su deposu kabilinden “yerüstü mahzeni” diye bilinen bizlerin “akar” diye adlandırdığımız bir taş yapı da maalesef hakkın rahmetine intikal ettirilmiş oldu. Bu yerüstü mahzenine akar denmesinin sebebi sürekli bir şekilde bir boru marifetiyle taşan suyun tahliye edilip yol üstünden yolu aşarak hemen yakındaki denize akıyor olmasıdır, bu sebeple yolun o bölümünde yol kaplaması devamlı küçük de olsa bir kanal gibi oyulmuş vaziyette olurdu. Yolu geçer geçmez ise küçük bir kanal vardı denize bağlantıda. Derenin yanında denize dik yanında evin bahçe duvarına paralel dar bir yoldan içinde güzel bir dut ağacı olan çayırlık bir alana girilirdi. Bu çayır alan bizim için bazen futbol, bazen voleybol sahası olurdu lakin devir itibariyle çok fazla rüzgâr olduğundan fazlaca faydalanamazdık bu güzel çayır alandan. Mezarlığın yanından Çeşme merkeze giderken hemen mezarlık ile omuz omuza vermiş çok güzel 2 katlı bir ev vardı, sahibesi Ülker Hanım Teyze her daim 2. kattaki cumbadan yolu seyreder, bazen tüm tanıdıklara bazen de tanıdık olsun olmasın herkese seslenir, iletişim kurardı. Şimdi bu güzel Çeşme Hanımefendisinden geriye kalan genellikle tanıyamadığı kişilere “Allah be evladım sen kimlerdensin”, hatırlamaya ya da tanımaya yönelik cevaba istinaden de “Kızım boynundakiler altın mıdır?” tarzı merak giderici replik… Hay Allah, Ülker Hanım Teyze, nurlarda olasın… Muhtemelen şimdi cennet bahçelerinde, yine bu tarafta olduğu üzere, sağ elini açık ve gergin vaziyette hemen gözlerinin üstüne, alnın tam ortasına alına dik gelecek vaziyette yerleştirip aynı sualleri yöneltiyordur, tüm güzellik ve sevecenliğiyle…

Bilinir, Çeşme Çarşı da, şimdilerde hediyelik eşyalar satılan dükkânların bulunduğu kısacık sokakta, 2 katlı, üst katına geniş bir merdiven marifetiyle çıkılan, Haralambos Kilisesine bitişik Belediye Çarşısı vardı. Yol kotundan biraz yüksek olup, doğru hatırlıyorsam 6 ya da 7 basamak ile zemin kata ulaşılırdı. Hemen solda meşhur ve genellikle yabancı turistlerin tercih ettiği “Hasan Bağcı” meyhanesi bulunur tam karşısında da bir kasap dükkânı vardı… Üst kat tek başına bilardo solonu, kahvehane ve langırt oyun salonu gibi çok ve genel maksatlı olup ihtiyaç halinde düğün salonu olarak da kullanılan bir mekândı. Mezkûr binanın çatı katı açık teras gibi düzenlenmiş ve dar bir beton merdivenden ulaşılırdı oraya. Biz gençler de “Halkevi” kurmak için yer aramakta iken Belediye Başkanı Hulusi Abimizden yardım talebinde bulunmaya karar vermiştik. Hiç tereddüt etmeden lakin inşaatını kendi imkânlarımızla yapmak kaydıyla bir oda büyüklüğünde bir alanın tahsisini yapıverdi. Bizler de imece usulü bir düzen içinde kısa sürede bir oda yapıvermiştik orada, al sana Halkevi… Biz gençlere bu kabil yardımları, katkıları, yol gösterici davranışı ve devir itibariyle oldukça çağdaş ve demokratik tutumu sebebiyle kendisini hep minnet ve saygı ile hatırlıyoruz ve hatırlayacağız.

Hulusi Abimizin önemli bir hayali ise, Başkanlığı döneminde ihtiyaç sahiplerine ya da müracaatçılar arasında kura çekilmek suretiyle de olsa sembolik rakamlarla meskene müsait arsa tahsisidir, bu işi realize etme fırsatı da bulur. Çeşme Merkez, Otoyol ve Çiftlik Köy yani şimdiki Marina kavşağından Çiftlik Köy istikametine giderken son ev Ali Subay’ın evidir yani şimdiki Maskot Turizm acentesinin olduğu yer ve yol şimdiki olduğu yerde değildir, deniz doldurulmamıştır. Liman özelleştirilmesinin ne olduğu bile bilinmez, bilenler de utançlarından telaffuz etmezlerdi. İşte, şimdiki sıralanmış evler ile Karadağ arasında kalan dar yol var ya, oradan Çiftlik Köye gidilirdi, ana yol orasıydı. Yol Çeşme Körfez manzaralı idi, işte o manzaranın katli maalesef o tarihte şimdiki sıralanmış evlerin arsalarının tahsisi ile başlamıştır. Hulusi Abimiz CHP’li olmasından ötürü AP’lilerin bugün bile eleştirileri fasılasız devam eder. Lakin bu eleştirilerin sebebi asla yapılaşmanın önü açıldı, deniz doldurulmasının önü açıldı değildir, yandaşlara tahsisi yapıldı eleştirisidir. Oysa bugün bile alenen bilinir ki tahsislerin büyük çoğunluğu AP taraftarlarınadır. Babam Tito Yaşar’ın deyişi ile “laf olsun, torba dolsun” kabilinden…

Hulusi Abimizin, bizim bilmediğimiz devirlerde İzmir’de öğrenciliği sırasında hızlı ve başarılı bir basketbolcu olduğu da söylenir. Fazlası ile eksiği ile bizim “Bağarasından” bir abimizi daha saygıyla hatırlıyoruz ve hatırlayacağız. Bu vesile ile de diğer tüm kayıplarımızı saygı ile yad ederim.

PESTALOZZİ, BİR ÖRNEK EĞİTİMCİ

2026-07-21T12:52:27.336-07:00

“Toplumu eğitmek bazen yöneticilerin işine gelmez. Fikirleri ve algıları yönlendirilebilir kitlelere sahip olmayı tercih ederler. Bu nedenle de toplumu eğitmekten kaçınırlar. Ne yazık ki sırf bu nedenden ötürü toplumsal gelişme hep yavaş ve sancılı olmuştur.” veciz sözünün sahibidir, İsviçreli eğitimci, filozof ve politikacı, Johann Heinrich Pestalozzi. Alfred Rufer tarafından kaleme alınmış, “Pestalozzi Fransız devrimi ve Helvetik” adlı kitabı birkaç sene önce okudum. Şiddetle tavsiye olunur bir yapıt, 14 Haziran 1928 tarihli bir önsöz ile yazılmıştır, tüm yüksek dikkatlerin, tarihe ve bilahare de fikir ve zikirlere teksif edilmesini bilhassa rica ediyorum.

Pestalozzi “Fransız Devrimini” yerinde takip etmiş biri olarak, devrimin hürriyet ve eşitlik ideal ve iddialarından ziyadesiyle etkilenmiştir. Halk eğitimi, adalet ve yoksul geniş kitlelerin haklı taleplerinin karşılanması hedefinin, kendi hedefleri ve idealleri ile benzeşmesine, örtüşmesine istinaden devrime kendince katkılar yapmış ve bu sebeple de “Fransa yurttaşlığına” layık görülmüştür. Fransız devriminin, adalet temin ve tesis etmenin, yokluğu ve yoksulluğu bertaraf etmenin yegâne aracı eğitim olduğu tespiti mucibince kendisi de devrimden mülhem eşitlikçi ve özgürlükçü pedagojik tespit ve taleplerini şekillendirmiştir.

Ezbere dayalı eğitim yerine gözlem, deneyim ve uygulamaya önem vermiş olan bu unutulmaz eğitimci, bir vade Canım Yurdumun da öğretim ve özellikle eğitiminde yepyeni bir çığır açmış “Köy Enstitülerinin” tasarlayıcısı ve tatbikatçısı İsmail Hakkı Tonguç’un da dikkatlice ve titizlikle takibindeymiş, öyle anlıyoruz okumalarımızdan… Yine anladığım kadarıyla, köy hayatına yönelik radikal değişiklikler hedefleyen fikir ve çalışmaları da söz konusudur ünlü eğitimcinin ve bu yönü ile Köy Enstitülerine ilham vermiş görünmektedir. Mezkûr kitabın yazarı kitabın takdiminde; “elinizdeki bu çalışma, doğuşunu, Pestalozzi’nin ölümünün 100. yılı dolayısıyla Bern Devlet Öğretmen Okulu Mezunları Birliğinde verdiğim bir konferansa borçlu.” diyerek çalışmanın nasıl detaylı ve titizlikle yapıldığının girizgâhını yapıyor. Ünlü eğitimcinin hayatının üstüne yapılan çalışmanın da eksiksiz olmadığını belirterek, ünlü eğitimciyi yeni insanlık peygamberi olarak tanımlayarak da değer tespitine vites attırıyor. Hayatından detayları okudukça, öğrendikçe bu tanımlamanın isabetli bir yaklaşım olduğunu anlıyoruz.

Yazar, Pestalozzi’nin Avrupa ve ABD üzerine yaptığı bir analizinden bahsediyor, sanki bugünleri yaşamış bilahare geriye ışınlanmış gibisinden; “ Pestalozzi burada iki ülkenin ticaret serbestliğini ve ekonomik çıkar ortaklığını savunursa da, çok geçmeden bu dayanışmayı bütün Avrupa halklarının birliği biçiminde genişletir. Lienhard ve Gertrud’un ikinci baskısında (1792), insanın ve devletlerin mutluluğunun ekonomik standartların iyiliğine bağlı olduğunu söyler ve bir uyarıda bulunur. Avrupa ülkeleri böyle standartlara ulaşamadıkları, birbirlerine el uzatmadıkları takdirde dünyanın bu kıtasının zenginliği Amerika’ya geçecektir, çünkü Amerika ihtimal Avrupa’nın bütün bilgeliğini örnek alacak, ama budalalıklarını almayacaktır. Gerçekten peygamberce bir söz! Ama bunun ne kadar gerçek olduğunu ancak günümüzde anlaşılabiliyor. Böylece Pestalozzi, gümrük sınırlamaları, ithal yasağı ve tekel politikalarını mahkûm eder, ama savaşı da. Ve Avrupa’nın mahvolmaktan ancak barış ve işbirliğiyle kurtarılabileceğini belirtir. Bu düşüncenin ucunda, bu işbirliğini ve barışı düzenleyip güvenceye alacak bir halklar birliği ideali yok mu? Bu düşünce Pestalozzi’nin kendisinde açıkça dile gelmez ama, kılavuzları olan fizyokratlarca gerçekten formüle edilmiştir.” İşte iyi bir eğitimcinin, filozofun ve politikacının gerçekçi, akılcı, isabetli analiz ve tespitleri…

Pestalozzi; insanın toplumsal her merhalede kaderiyle uzlaşmaya ve rıza göstermeye mahkumdur görüşüne şiddetle karşı çıkar ve; “insan, gerçeği ve hakkı hiç umursamadığı için haktan yoksun ve perişandır. Ama eğer ararsa gerçeği bulabilir. Eğer isterse bir hakkı olabilir. İnsanı koşullar yaratır; ama ben şunu da gördüm; koşulları insan yaratıyor; bir güç var insanın içinde, o bu güçle aynı şeyi isteğine göre çeşitli yerlere yöneltebilir. İnsan kendi isteğiyle görür, ama yine kendi isteğiyle kördür. Kendi isteğiyle özgür, kendi isteğiyle köledir. Kendi isteğiyle namuslu kendi isteğiyle alçaktır.” diyerek de taaa 18. yüzyılda özgür iradenin ve volontarizmin gereği üstüne basa basa tespitler yapar…

Diğer taraftan yazar Pestalozzi’ye atfen başka bir detay analiz aktarıyor; “bütün bunların yanında bozulmanın başka nedenleri de vardı. Halklar genelinde kötü yönetiliyordu. En zorunlu ihtiyaçları bile karşılanmıyordu. Vergi yükleri hakça dağıtılmamıştı; dahası harçların yüklü bir bölümü toplayanların cebine giriyordu. Birçok yerde devlet maliyeleri tam iflas durumundaydı. Saraylar savurganlık ve sefahat yerleriydi. Üst sınıflar çoğu zaman, bencillik, kibirlilik, katılıkla, ikiyüzlü dindarlık ve sahte namuslulukla beliriyorlardı. Küçük memurlar çoğunlukla canları istediği gibi, keyfi iş görüyor, halkın haklarını hiçe sayıyorlardı. Aşağı tabaka insanı çok sık olarak insanlık onurunun yaralandığını hissediyordu. Dullara, yetimlere ve yoksullara layıkıyla bakıldığı pek enderdi. Halkın eğitimi neredeyse tümüyle bir yana bırakılmıştı, adalet hizmeti hiçbir yerde üst yönetimden ayrılmış değildi. Tarafsız bir hukukun hiçbir garantisi yoktu. Kimi yerde yargıçlar halkın suç işlemesinden maddi yarar sağlıyorlardı; suç sayısı ne kadar çok olursa devlet adamlarının cüzdanı da o kadar doluyordu. Sonuçta adalet de barbarca cezalandırmadan, sanık ve tutuklulara insanlıkdışı davranıştan, her durumda şiddet kullanarak suçu kabul etmeye zorlamaktan başka bir şey değildi. Pestalozzi bu kadarla kalmadı. Suçu bireysel ve toplumsal bir hastalık belirtisi olarak gördü. Haklı olarak, bir dizi suçun, özellikle de çocuk öldürmelerin sorumluluğunun tamamen toplum düzeninde ve toplum ahlakında olduğuna dikkat çekti.” Hay Allah… Peki; bunlar ne zaman kaleme alınıyordu, 1928 senesinde, peki hangi senelerden geliyordu bu analiz ve tespitler, 1870’li senelerden… Peki; bu analiz ve tespitleri yaptığı ülkede devlet kendisine ne yapıyor, yetki veriyor, “haydi gel düzelt” diyor… O vakitler bizim topraklarda neler oluyordu, bir kıyaslayın…

Alfred Rufer’in mezkûr eseri 1962 yılında Canım Yurdumda İmece Yayınları tarafından, İsmail Hakkı Tonguç, Fuat Gündüzalp ve M. Rauf İnan çevirisiyle yayınlanır. Bu yayına İsmail Hakkı Tonguç kapsamlı ve detaylı bir önsöz kaleme alır. Önsözde, Tonguç Pestalozzi’den naklen, “halkın eğitimi, halkın ihtiyaçlarına sıkı sıkıya bağlı olmalıdır, eğitim öğrenciyi gerçek hayata bağlamalı; onu kendi yaşayışına uyarak tabii şekilde yoğurmaya ve insan olarak eğitmeye hizmet etmelidir. Bunun manası, hayat eğitim demektir” kelamının altını çizerek, eğitim konusunda benzeşmelerine dikkat çekmektedir. Bir başka yerde ise; “O, insanda şu üç esas kuvveti görüyordu: düşünmek, hissetmek, yapmak. Kafanın, kalbin ve elin kuvvetleri. İnsan eğitiminin amaçları bu üç noktada toparlanıyordu. Zihnin, kalbin ve elin eğitilmesi eğitimin esasını teşkil ediyordu. Onun şu sözlerinden eğitime verdiği mana ve değeri, buna nasıl candan bağlandığını, insanlığa ne kadar geniş bir ufuk açtığını öğrenmek mümkündür.” tespiti marifetiyle kendisini ne kadar detaylı ve dikkatli takip ettiğini de tebarüz ettirmektedir. Her detayda fikirlerini kamuoyuna aktaran Pestolozzi için Tonguç anlatmaya devam ediyor; “Pestalozzi bu fikirlerini açıkladığı zaman dünya okulları, ortaçağın gelenek ve görenekleriyle dinsel vasıflarının etkisine tabi olarak çocukları inletmekte idiler. Bu okullarda her şey anlamadan ezberleniliyor, ezberlenen şeylere de bilgi deniliyordu; öğrencilerin çoğu gaddar öğretmenlerin bilinçsiz idaresinde kişiliklerini kaybederek onlara köle ve kul oluyorlardı. Korku, okulun her tarafına kol salıyordu. Bu okullarda serbest çalışma, düşünme, hareket etme, tartışma, yakın çevreyi inceleme, yaratıcı işe girişme yasaktı.” Pestalozzi’nin fikirleri ile ziyadesiyle alakalı ve hemhal Amerikalı ünlü eğitimci John Dewey’in Türkiye Cumhuriyetinin ilk döneminde Milli Eğitime yönelik görüş ve önerileri alındı. Tonguç, bu gelişmeleri mezkûr önsözde şöyle açıklıyor; “1936 yılından itibaren Türkiye’de ilköğretim alanında kuvvetli bir hamle yapıldı; on binlerce köyü okula kavuşturmak amacıyla eğitmen kursları ve köy enstitüleri açıldı. Pestalozzi, J Dewey ve Kerchensteiner gibi eğitmenlerin eğitim ve öğretim ilkeleri bu kurumlarda, buralardan mezun genç eğitmen ve öğretmenlerin çalıştıkları köy okullarında geniş ölçüde uygulanmaya başlandı. Onun için Türk Eğitken ve öğretmenlerinden bu işlere katılanlar bu kitabın yazarının dediği gibi ‘Pestalozzi’nin muakkipleri’dirler.”

Yazımı yine Pestalozzi’nin, şahsen tüm kalbimle katıldığım bir veciz sözü ile nihayetlendirmek istiyorum; “Temelinde sorgulama olmayan dogmatik bilgi yığınlarının aktarılması işlemine eğitim demek eğitimin özüne saygısızlıktan başka bir şey değildir.”

İNSANIN BİR POLİTİK DURUŞU OLMALI MI?

2026-07-15T10:26:29.484-07:00

Hiç duraksamadan cevap vereyim, kocaman bir “evet”… İnşaat Mühendisleri Odası İzmir Şubesi yöneticileri lütfedip Çeşme’de ikamet eden, çalışan ya da yaşayan inşaat mühendislerini bir toplantı için davet ettiler, ben de davetlilerdendim. Yönetim Kurulu üyesi ve oda görevlisi “genç arkadaşlar” son derece iyi niyetleriyle meslektaşlarının sorun ve sorularını dinleyip cevaplamaya çabalayıp durdular. Herkes kendi meşrebince, kendine münasip tarz-ı telakki, tarz-ı nazar ile takdim etti hallerini. Gayet kâmil ve kemal bir muhabbet ilerledi durdu… İştirak edenlerden birisi, biraz da uzun konuşmasında defalarca inşaat mühendisleri odasının politikadan ari bir vaziyette olmasının lüzumunun altını çizdi durdu… Toplantının bu konudan acilen uzaklaşması lazım geldiği kanaatiyle bu başlıkta bir söz almak istemedim. Peki; söz alsa idim neler diyecektim. Özetle, bu memlekette herkes politik duruş sergiliyor özellikle de mühendislere karşı, yerelde ya da genelde siyasi otoritenin yer yer hasmane tutum sergilemesi de cabası, mühendislere sıra gelince hangi sebepledir bilinmez, hatta bilen de bilmeyen de fetva sahibi edasıyla, zinhar onlar yapmasın, Allah Allah, sebep… Politik duruş ve davranıştan uzaklaşınca yapı ve konut güvencesinden de uzaklaşıldığının farkına varamıyor mu acaba bu muhteremler… Zahir, politik duruşun bir siyasi partiye yaslanma ve dayanma meselesi olarak görülmesi söz konusu… Kastımız bu olamaz ve olmamalı da zaten…

Meslek gruplarının bir kısmı teşkilatlandıkları odalarında politik duruş arz ederlerken, inşaat mühendisleri hangi zaruretle politik duruş arz etmesinler, Şoförler Odası yapacak, İş adamları yapacak, sanayiciler yapacak lakin mühendislere sıra gelince zinhar yapmayacak. 2 oda daha yapmayacak, baro ve tabip odaları, sebep, onlar genelde ve temelde muhalif… Yahu kardeşim, hukuk politikaları ve genel sağlık politikaları meselesi söz konusu ise tercih ve taraf olup, politik duruş sergilemek neden mahsurlu. Bunu anlamak ve kabul etmek imkânsız. Ekonomipolitik, ekopolitik, jeopolitik, sosyopolitik diye deve dişi disiplinler olacak lakin bunların her birinden ziyadesiyle nasiplenmiş, bilgi sahibi, mesleği itibariyle ilgi sahibi mühendislerin politik duruşu olmayacak, tam tamına kocaman bir münasebetsiz tanımlama… Hemen akla geliyor; “mühendisler siz işinize bakın, köprü ve yol yapmak bizim işimiz” diye hazırlattığı dövizleri Ankara minibüslerine metazori astıran “İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Gazetecilik ve Halkla İlişkiler Yüksekokulu” mezunu muhterem…

Mesela; “Merkez Bankası Para Politikaları Kurulu” adlı bir kurulumuz var, bunu nasıl değerlendireceğiz. Kurul para politikası kurgular ve yönetirken bir siyasi partinin politikasını mı kurguluyor teorik olarak, şüphesiz hayır, pratikte bakmayın siz bu kadar göbekten bağımlılığa… Merak edenler mezkûr kurulun kuruluşunu ve faaliyetlerini düzenleyen kanunda “temel görev ve yetkiler” başlıklı bölüme bakarlar. Konu külliyen mali, iktisadi ve büyüme, istihdam vb konularda “tekniktir”, ta baştan sona… Yani bir duruş ve yön tayin ve tercihidir “politik” ifadesinin manası… Yani özetle siz neyi, neden ve nasıl tercih edeceğinize bu adı veriyorsunuz…

Politik duruş sahibi olmanın, güncel ve popüler siyasetin aracıları partilerin üyesi veya taraftarı olmak ile uzaktan yakından bir alakası yoktur, olamaz da… Bir konuda filan partiyi kendine yakın hisseden diğer bir konuda falan partiyi kendine yakın hissedebilir lakin kendi konumlanmasını, genel manada da kendi tarafını, sahip olduğu dünya görüşü ile tarif ve tahkim eder… Politik duruşun esası olarak sayılabilecek ilkeler ise; hak ve özgürlükler, eşitlik, bilimsellik ve rasyonalite, adalet ve liyakat, hesap sorulabilirlik ve verilebilirlik, şeffaflık, açıklık ve mütevazılık, sürdürülebilirlik, erişilebilirlik, kurallı hayat olup, poligonlarının birleşiminden mürekkep bir mefhumdur. Bütün bu ilkelerin tanımladığı alanın fiziki durumu, büyüklüğü, kimlerin yan ve yararına olduğuna bakarak bizde davranış belirleriz. Mezkûr ilkelerin geniş yurttaş kitlesi lehine katıksız ve ödünsüz uygulanması bizim taraf olmamız lazım gelen yandır… Politik duruş; kişilerin, organizasyonların toplumsal gelişmelere, mevzulara, vakalara, adalet ve hukuka, ekonomiye, güvenliğe yani toptan devlet yönetimine bağlı ve karşı sahip oldukları ideolojik tavrı ve aldıkları vaziyeti ifade eder. Bu vaziyet, belirli bir siyasi partiye “itaat et, rahat et” usul ve erkânı ile değil, dünyayı anlama ve yorumlama şeklini ve temel değer ilke ve yargılarını tatbikatlara yansıtma şeklidir. Bu şekil, geniş yurttaş kitlesi ya da küçük mutlu azınlıklardan yana tutum ve davranış gösterme tercihine bağlı olup, konum ve konuşlanma tezahürüdür. İşte bu sizin politik duruşunuzdur.

Şimdi gelelim İMO’nun politik tutumu olmalı mı sorusuna yeniden, şüphesiz ki, evet… Tartışılması bile abes kabul edilmelidir. Politik duruşumuz daima geniş yurttaş kitlesi adına, disiplinler arası etkin ve yoğun işbirliğiyle, güvenli yaşanabilir meskenler tasarlanması, yapılması ve işletilmesi, bu kentlerin elektrik ve su teminin kararlı, güvenli, kesintisiz ve yenilebilir kaynaklardan karşılanması, ulaşım altyapısının tabiat ve çevre uyumluluğu ile tesisi ve işletilmesi, endüstriyel alanların planlanması, katı atık ve suların güvenli ve düzenli uzaklaştırılması ve arıtılması, hayata yeniden kazandırılması, yeraltı ve yerüstü yurt kaynaklarının toplum faydasına kullanılmasının temini konuları başta olmak üzere neredeyse hayatın tüm detaylarını bilimsel ilkelerin, yaratıcı, problem çözücü, tecrübelerin analizi dâhilinde yenilikçi, kolaylaştırıcı, verimli olmak durumundadır.

Bir de “politik duruş ve davranışın” sulandırılmış hali söz konusudur, o da girdiği kabın şekline bürünme hali diyebileceğim bir sululuk olup, belli bir felsefe ve ideolojiye bağlı olmadan, prensip harici, durumun kendi çıkarlarına münasip tefsirine müstenit, anlık faydacı, omurgasızlık hülasa nabza göre şerbet verme ve alma vaziyetidir… Mezkur vaziyetin bir de vecize haline gelmiş yanı vardır Canım Yurdumda ve milyonlarca cansiperane müdafileri ile; “dün dündür, bugün bugündür” cemiyetidir. Neyseki şimdilerde artık süre gün değil saatlerle ölçülmektedir… Çok şükür gelişiyoruz…

Buluşma sonrası toplu fotoğraf çekimi sonrasında ilgili ve görevli arkadaşlara naçizane söylediğim sözü bir kez daha burada tekrarlamak istiyorum. Mutlaka bir “politik duruşunuz olsun”, olmalıdır da… Bizim gibi artık inşaat mühendisliğinden kaldırım mühendisliğine terfi etmişlerden gelen bu sözlerin kendilerini mutlu ettiğini görünce, ben de çok mutlu oldum. Peki; göstermiş olduğum bu yaklaşımın hilafına davranan, pozisyon almalar kendi kişisel menfaatlerini heybesine dolduran mühendisler yok mu, şüphesiz var ve kaçınılmaz olarak olacaktır da… Peki diğer meslek gruplarında mezkûr davranış ve duruş sergileyen erbap şahsiyetler yok mu, olmaz mı? Onlara hangi gözle bakıyorsak, içimizdekilere de o gözle bakıyoruz ve bakmaya devam edeceğiz.

Netice olarak; İnşaat Mühendisleri Odasının; sürekli olarak yayınladığı Mühendisin Yeminini yazarak yazımı nihayetlendiriyorum.

“Bana verilen Mühendislik unvanına daima layık olmaya; onun bana sağladığı yetki ve yüklediği sorumluluğu bilerek, hangi şartlar altında olursa olsun, onları ancak iyiye kullanmaya; yurduma ve insanlığa yararlı olmaya, kendim ve mesleğimi maddi ve manevi alanlarda yükseltmeye çalışacağıma namusum ve şerefim üzerine yemin ederim.”

TOKMAK HASAN (ÇELEBİ)

2026-07-09T12:56:15.566-07:00

Hasan Abi; tanıdığım devir itibariyle benim gözümde Çeşme’nin yakışıklı, dinamik, çalışkan Manavıdır. Onu, 1970’li senelerin yaz aylarında her gün Çeşme Müstahsil Toptancı Halinde görürdüm, sayısı bidayette mahdut bilahare nahudut olan manav esnafına dâhil olduğu günden beri. Manav Salih başta olmak üzere Mantolu Davut ve Mehmet Ege bildiğim en eskileridir, efsane Çeşme Gazozları imalatından manavlığa hızlı geçiş yapan Somalı Mehmet ve Tokmak Hasan ise en yenileri… Horasan Ahmet Abimizde, seyyarlık ve kalıcılığa mezkûr meslek erbabı olarak katılmıştır bir vade sonra akıp giden kervana… Özellikle Horasan Ahmet büyüğümüz büyük çapta sebze üretimi faaliyeti yürütürdü hatta bu faaliyet çocukları ve torunları tarafından son günlere kadar devam ettirildi. Lakin turizm ve neticesi imar onları aştı maalesef… Yani anlaşılacağı üzere Çeşme’de manavlık kendi ürettiği sebze ve meyveyi satma saikleri ile başlamıştır, muhtemelen Canım Yurdumun birçok yerinde de böyle gelişmiştir. 1960’lı ve 1970’li seneler Çeşme’nin kendine yettiği seneler olarak yerini almıştır hatıralarımızda… Sonraları bugün Levent Balık sahibi Ahmet Gören Abimiz ve kardeşleri de Dalyan Köy eski yol köşesindeki yerde manavlık işine bir hayli büyük çaplı girmişlerdi ve büyük ölçüde Çeşme dışı kaynaklardan temin edilen mahsullerle. Diğer taraftan Ilıca ciddi manada yazlıkçıların bulunduğu bir mahaldir ve oranın unutulmaz manavı da Dursun Şantürk Abimizdir, manav Yavuz diye bir abinin de varlığını Mustafa Ertemiz’den dinlemiştim. Bu arada “mobil manavları” da unutmayalım, özellikle Ilıca Plaj Evlerinde eşeklerin iki yanına bağlanmış özel imalat büyük kasalar içerisinde her türlü sebze ve meyve tüketime arz olunurdu. Bir de muhtemelen “sanat güneşi” Zeki Müren’in devrin ses getiren “Bahçevan” filminden mülhem at arabalı manavlar da zuhur etmişlerdi. Görüldüğü üzere devrin önemli ve prestij mesleğidir. İşte bu ahvalde Tokmak Hasan Abimiz de bu uğraşı içinde ilerlemektedir. Özellikle yaz ayları, okul tatilleri döneminde babamın da ana faaliyeti gereği her gün Çeşme Müstahsil Toptancı Haline gider, satılan mahsullerin daralarını satın alan manavlardan geri toplamak için kesilen hesap fişlerini/faturalarını alır, bedellerini tahsil eder bilahare de daraları toplamaya başlardım. Bu sebeple neredeyse her gün Tokmak Hasan Abimizin de manavına yolum düşerdi. Kendisi devrin her Çeşmelisi gibi son derece ağırbaşlı, mütevazı, sakin ve etrafına güven veren, etrafını koruyup kollama vazifesi almışçasına dikkatli ve özenlidir. Belli ki dönemin sporculuğunun da kattığı sportmenlik ve centilmenlik de ziyadesiyle söz konusudur.

Tokmak Hasan Abimiz; daha önceki yazılarımın birinde yazmaya çalıştığım Rasim Çelebi büyüğümüzün abisinin oğludur. Çelebi Sülalesi hem geniş bir sülaledir hem de neredeyse tüm tanıdıklarım soyadlarından mülhem birer “Çelebidirler”. Her birinde ziyadesiyle ağırbaşlılık ve mütevazılık mevcuttur. Hasan Abi katran karası, muhtemelen devamlı takviyeler kullanılarak ve bazı Çeşmelilerin deyimiyle “güvercin kanadı taranmış saçlarıyla”, ittihatçı bıyıklarıyla, daimi güler yüzüyle ve her daim bakımlı ve itinalı şık giyimli birisi olarak tanınır. Kendisinin bu özenini mesleğine istinat edenler olsa da herkesin ittifakla bahsettiği vaziyet ise her daim aynıyla vaki halleridir. Manav iken de aynıdır, lokantacı olarak da aynıdır, hep aynı kalmayı başaranlardan birisidir, hülasa…

Hasan Abi; iyi de futbolcudur, devrin futbol oynama şartları ve “Tokmak” lakabı hangi sebeple kendisine verilir, kendi ağzından; “15 yaşında top oynamaya Çeşme Gençlikspor’da başladım. O zamanlar siboplu toplar vardı. Şişirir, sibobunu içine sokardık. Tam yuvarlak olmadığından top hâkimiyeti zordu. Birde yağmurda ıslandı mı gülle gibi olurdu. Futbol ayakkabılarımızda çiviliydi. Çiviler bir müddet sonra ayağımıza batmaya başlar, topa vuramazdık. Maç dediğin doksan dakika, şimdiki oyuncu değiştirme diye bir şeyde yok, sesimizi çıkarmaz canla başla mücadele ederdik. Çok iyi çıkardım toplara, ‘bak topa tokmak gibi vuruyor’ derlerdi. Orta sahada oynamama rağmen penaltıları hep bana çektirirlerdi. ‘Tokmak Hasan’ lakabı oradan gelmedir.” Evet, Hasan Abi forvet arkası oynar ve topa vurduğu zaman mahkemedeki hakimlerin tokmak vuruşunda çıkan benzer sese istinaden kazanılmış lakabı ile “Tokmak Hasan”, başta takım arkadaşları Fuat Albayrak, Arap Ekrem, Nuri Ertan, Boşnak Mustafa, Berber Mustafa, Baytar Süleyman, Kunduracı Nejat, Palaçaki İsmet, Yanık Hüseyin ve Atılay Derici olmak üzere çok sayıda Çeşmeli yıldız ile top koşturur.

Mezkûr devirde, futbol takımımız adı “Çeşme Gençlikspor”dur ve bu ad inanılmaz şekilde dillere pelesenk, zihinlere de derin iz olmuştur. Lakin Canım Yurdumda, 12 Eylül askeri darbesi yaşanıp, Turgut Özal iktidarından sonra, tek mühim detay para olunca ve bu kere de dillere bu pelesenk olmuştur, “kaynak” ve “kaynak nerede” gibi abuk subuk iddia ve sualler öne geçmiştir. Oysaki Çeşme Gençlikspor kendi yağı ve kaynakları ile sporun asli ve ulvi unsuru yaygın spor yapılması ile yerel kaynakların etkili değerlendirilmesi ilkesi uyarınca ilerlemektedir. “Kaynak, kaynak” diye devamlı terennüm arz eden, bilip, bilmediği de pek bilinmeyen bir grup zuhur etmiştir artık Canım Yurdumda… Velhasılı, Çeşme Gençlikspor, Çeşme Belediyespor’a tahvil olunmuş, kaynak ve siyaset kulübe transfer edilmiştir. Muktedirler pekâlâ biliyorlardı ki biat etmenin ya da ettirmenin yegâne yolu mali bağımlılık ve ulufe dağıtımının usul tayin edilmesidir. Şüphesiz bu malum stratejiye matuf kanunlar da yapıldı, mali yükümlülüklerin paylaşılmasına ya da yandaşınkileri külliyen karşılamaya, asgari ücretten bile mütekamilen vergi alınırken sporcunun muaf tutulması, spor malzeme ve sahalarının tesis ve tanzimine, sözde amatör sporun takviye ve tahkimine vs vs… Bugün gelinen nokta da maalesef yerel hiçbir sporcumuz takımda yer bulamamaktadır. Şüphesiz bu neticede sadece bu sayılanlar mıdır müessir amil diye baktığımızda, çok daha mühim amillerin varlığı görülmektedir… Öyle ya da böyle, netice de artık ne Çeşme Gençlikspor var, ne de Çeşmeli topçular… “Paramız var” futbolcu ithal ediyoruz ya daha ne olsun…

“Tokmak Hasan” vefatını müteakip artık adı “Çeşme Belediyespor” olan takımımız tarafından unutulmamış, bir maç öncesi seremoniye “’Tokmak Hasan’ seni unutmayacağız” pankartı ile çıkarak taçlandırılmıştır.

1984’ten beri “Tokmak Hasan” adı ile maruf lokanta Hasan Abinin vefatından sonra çocukları Kamil ve Mustafa tarafından artan kalite, çeşitlilik ve servis süresiyle hizmete devam etmektedir. Muhtemelen Hasan Abimiz de bulunduğu yerden buradaki artan başarıyı büyük bir mutluluk ile görüp, yaratılan eserle gurur duymaktadır. Bu vesile ile artık aramızda olmayanları saygıyla yâd eder, yaşayanlara da sağlık ve mutluluk dolu daha nice seneler dilemekteyim.

İBRAHİM GÜRSOY NAM-I DİĞER SANLI

2026-07-03T11:54:07.521-07:00

Maalesef, İbrahim Gürsoy’u da kaybettik… Artık Çeşme “Sanlı’sı” olmaksızın devam edecek yoluna maalesef bizlerde teker teker eksiliyoruz. Her kayıpta hele böyle benzer yaşlarda olunan kayıplarda, diğer insanları bilemem lakin ben de etkisi çok çok fazla oluyor. İbrahim, Baba Sahil Sıhhiye görevlisi Mustafa Abimiz, Anne Hidayet Ablamızın 3. evladı olarak, büyükleri İsmail ve Ali, küçüğü Serdar ile aynı sokakta büyüdüğümüz kocaman bir yaşam boyu birbirimize hep saygı ve sevgi ile baktığımız birisi olarak “hatıralarımızda hayatına devam” edecektir. Baba Mustafa Abimiz, bizim sokağın 2. üniformalı kişisi olup, lacivert takım elbisesi, kravatı ve ceketinin sağ göğsündeki kokartı ile fevkalade bir görüntü verir, verdiği görüntünün kendisinde yarattığı gururu da dışarıdan herkese hissettirirdi. Bizim sokağın en muhteşem evlerinden birinde oturmaktaydılar, iki katlı taş bina, güzel ve hatırda kalır pencere söveleri ve panjurları ile güzel ve geniş bir bahçe içerisindeydi. Şüphesiz ki şimdilerde yerinde yeller esiyor o güzelim evin, o da tıpkı diğer benzerleri gibi günün ekonomik koşullarının dayatması ve yaratılan imar rantına kaybetti, hatıralardaki yerini aldı… Mezkûr ev; “Bağarası’nın” nam-ı diğer Ovacık Yolunun, bahçe sahiplerinin ekonomik durumunu yansıtır 4 evinden biri olarak, yeni ihtiyaçlara binaen inşa edilmiş diğer evler arasında ayrıcalıklı durumunu hep korudu, korumacılığın “tukaka” edildiği Turgut Özal Türkiye’si artık bu eski yapılara katlanamazdı, katlanamadı netekim, tekmili birden yenilerine yer verdiler…

Mustafa Abinin erken vefatı üstüne sıkıntı ve üzüntü yaşanmasın diye “Sahil Sıhhiye’de” eşi Hidayet Ablamıza bir vazife bulundu, nasıl bir vazife idi şimdi hatırlamıyorum… Hidayet Abla, inanılmaz çalışkan birisi olarak, idarede verilen görevi yerine getirip, tamamlayınca asıl vazife başına geçip 4 tane her biri ayrı havada çocuk yetiştirdi, evlendirdi, mürüvvet gördü… Hidayet Abla, iyi ve merhametli insan tarifinin hayat bulmuş halidir benim hatıralarımda. Bu yaşadıklarından ötürü, hayata serzeniş etmedi, küsmedi, yılmadı ve çok başarılı ve dengeli bir hayat sürdü. Yedirdi, giydirdi, ak pak gezdirdi, gecesini gündüzüne kattı Hidayet Abla… Tüm yaşananların tanığı oldu herkes Çeşme’de… Öğretim için her bir çocuğunu büyük bir özveri ile destekledi lakin günün genel ve yerel şartları bu arzunun gerçekleşmesine engel oldu maalesef… Akranımız sayıldığı için en yakından bildiğim İbrahim de çok başarılı olamasa bile çok çabaladı, çok didindi ve direndi günün manalı mezuniyetlerine ulaşmak için… O devirde okullu olmak, okula gitmek, orada kalmak, kalabilmek, oradan ilerlemek bugünkü kadar basit ve kolay değildi şüphesiz, ilkokul bitirme imtihanları, ortaokul bitirme imtihanları gibi bugün hiç hatırlanmayan bariyerler bulunmaktaydı… Peki; sadece sistem mi iyi ve kâmil insan yetiştirmek için münasip değildi, şüphesiz hayır, asıl sistemi yürüten işine gönül vermiş öğretmenler çoğunluk olmakla birlikte azınlıkta da çaresizlikten tercih edilen uğraş diye öğretmen kopyaları mevcuttur. Bunlar, “şimdi bunlara bulaşmayalım” edasındaki çoğunluğu etkisi altına almışlar görüntüsünü hep verirlerdi, asla ve kat’a öyle olmamakla beraber… İbrahim zaten son derece müşkül şartlarda deyim yerindeyse pamuk ipliğine bağlı şekilde okula devam ederken, yerli yersiz savunma yapamayacaklarını bildikleri öğrencileri deyim yerinde ise “eşek sudan gelene kadar dövme” konusunda mahir 3 kişiden biri olan “çapik” lakaplısına denk gelince pamuk ipliği koptu… İbrahim Okulu bıraktı…

Hepimizin bir büyüğümüzden bakiye elbiseler de okula gittiğimiz devirde, İbrahim bu klasik görüntünün dışında değildi lakin hepimizden ziyadesiyle farklı olan yegâne detay kravatındaydı… Genellikle gevşek, tam sıkılmamış, boyu da olabildiğince kısa lakin bir o kadar da geniş kravat bağlardı. Herkesin normal uzunlukla ve sıkılıkta kravat bağlamasına rağmen onun tercihi buydu, artık rahat mı ederdi, kendine bir tarz mı oluşturmaktaydı, yoksa bir şeyleri protesto amacı mı ile yapardı, bilinmez?

Kendisi çoğu Çeşmeli gibi yanlış hatırlamıyorsam Beşiktaşlı idi, lakabı da her ne sebeple hatırlamıyorum Beşiktaş’ın efsanevi futbolcusu “Sanlı” ya çıkmıştı lakin Beşiktaşlı Sanlı santrafor iken bizim Sanlı’mız kaleci oynardı. Çeşme Eski Hükümet Binasının arkasında top oynadığımız yaygın bilinen adı ile de Ali sami Yen’in olan taşlı topraklı zemininde kaleciliğini konuştururdu. Lakabı “Sanlı” olan İbrahim Gürsoy’un efsaneleştiği yerdi mezkur alan. Ali Sami Yen’in yan tarafındaki yüksek alan ve yıkıntılar ise seyirciler için adeta bir tribün vazifesi görürdü, inanın ki şimdiki statları hiç aratmayacak kalite ve tempoda tezahüratlar da yapılırdı bu maçlarda. Hele hele gençleri izlemeye gelen, izlediklerine eleştiri ve düzeltme girişiminde bulunan, zaman zaman da nasihat bağırışlarıyla Çeşmespor’da artık son dönem görevlerini yapan ya da futbol zevki için seyirci olan, aklımda kaldığı kadarı ile başta Çoşkun Kalkan, Nuri Ertan, Ekrem Çimen, Nuri Tarhan, Mehmet Korkmaz, Atalay Derici, Nejat Albayrak, Yıldıray Derici, İsmet Gökseloğlu başta olmak üzere büyüklerimizi hatırlamadan geçmeyeyim. Ve bu vesile ile artık aramızda olmayanları saygıyla anıp, hayatta olanlara da sağlıkla mutlulukla dolu nice seneler dileyeyim. Bu büyüklerimizin alkışlarının ve tezahüratlarının kıymeti isimlerinin önemi ile muadildir, emin olun. Bu maçlarda hatırladığım kadarıyla kendisini hiç sakınmadan gelen şutlara karşı cansiperane, o taşlı toprak sahada yerden yere atıp müthiş kurtarışlar gerçekleştiren İbrahim, en fazla alkış alan kişiydi… Yine hatırladığım bu beceri ve kabiliyet ve feda düzeyinde futbola vakfı önemli takımlara terfi etmesine yetmedi, yetemedi… Bir de elden tutan olmayınca…

Biraz tercih ettiği hayat tarzına münasip ve özensiz davranışların çok etkili olduğu kabul edilen yaşadığı talihsiz sağlık problemleri sebebiyle hayatının son dönemini tekerlekli arabaya bağlı bir vaziyette geçirmişti. Bu hali kendisini hiçbir şekilde hayattan koparamamıştır. Sürekli tekerlekli araba ile dolaştı durdu, insanlarla muhabbetler etti, hayata karşı hep dirençli davrandı…

Arkadaşım, komşum ve gayet düzeyli muhabbetim olan “nevi şahsına münhasır” hayat sürmüş birini kaybetmiş olmanın maalesef derin üzüntüsünü yaşıyoruz. Mustafa Abi ve Hidayet Ablamız ile dört evladından üçü artık aramızda değil, bu vesileyle başta aile büyüklerini ve kaybedilen evlatları saygıyla yâd eder geride kalan Serdar kardeşimize de sağlıklı uzun bir hayat diliyorum.

TURAN TÜTÜNCÜOĞLU

2026-06-25T00:55:04.562-07:00

Fırıncı Turan abimiz bizim mahallenin gösterişli ve karizmatik abilerinden bir diğeridir. Gösterişlidir, her daim pırıl pırıl boyalı siyah iskarpinleri ile kravatsız takım elbiselidir… Kravat takar mı idi ara sıra vallahi onu hatırlayamadım. Bazı vakitler o güzelim iskarpinlerin “fortuna” basardı onu hatırlıyorum… İddialı ve iddiacı bir abimizdi… Turan Abi, fazlaca farkına varılmaz olmakla birlikte inanılmaz çalışkan birisidir. Fırın, bahçe işleri ki bunlar günün neredeyse tamamını dolduracak ve zor faaliyetlerdir…

Fırın; sabah erkenden hazırlanacak ekmekler için akşamdan hazırlık yapılması gerekir, hamurlar hazırlanacak, mayalanmaya bırakılacak… Öyle canının istediği saat yapılacak işler değildir bunlar, hasta oldum, bugün canım çalışmak istemiyor tarzı bahane ve mazeret üretilemeyecek faaliyetlerin merkezidir fırıncılık… Sabah ekmek hazır değilse kısa sürede müşteri külliyen kaybedilir, sermaye kediye yüklenir maazallah. Şimdi kısaca, benim hatırladığım halleri ile işin yönetimsel zorluk ve meşakkatleri üstüne birkaç kelam etmek istiyorum. Sosyal hayatınızın bozulmasına ciddi sebep olan gece yarısını henüz geçmiş iken fırıncının mesaiye hamur hazırlamakla başlaması, uykusuzluk, üstüne her şeyin elle halledilmesine bağlı aşırı yorgunluk, başta ağır un çuvallarının taşınması ve hamur karılması gibi kas ve iskelet üstüne aşırı yük, nihayetinde de fırının yakılması, ısıtılması ve bu derece ziyadesiyle sıcak bir ortamda çalışılması ve hepsinden öte bu faaliyetin fasılasız ve tatilsiz ifa edilmesi… Ve de en kötüsü, genel manada fırınların küçük birer işletme olması ve özellikle devir itibariyle Çeşme’deki faaliyetin boyut ve kapsamı itibariyle tek kişilik bir iş olması, kolay üstesinden gelinir olmasa gerek… Sadece bir vade sonra gündüzleri, kısmen satış yapmak, kısmen fırının açık kalmasını temin ya da mahallelinin yemeklerinin fırında pişirilmesine nezaret etmek adına çocukluk arkadaşımız Latif Çelebi uzunca bir süre Turan Abinin fırınında bahse konu kapsamda çalışmıştı. Latif döneminde komşuların pişirilmek üzere fırına getirilen yemeklerinden küçük parçalar yürütmemiz bir başka hoş hatıra olarak hafızalarımızdadır.

Hayatımda ilk kez hamur makinesini Turan Abinin fırınında görmüştüm, şaşırmak kaçınılmaz idi şüphesiz. Ondan önce kocaman ahşaptan yapılmış dar uzun, bir uzun kenarı dik, diğer uzun kenarı yaklaşık 45 derece eğik bir hamur teknesi vardı. Hamur karanlar eğik kenardan yaparlardı işlerini. İlaveten annelerimizden hamur açma ve hazırlama faaliyetlerini görmüş olarak öyle hayretle izlemiştik ilk günler… Bir elektrik motoru marifetiyle, yatayda yerleşik hareketli bir dişli üzerinde kendi etrafında dönen görece büyük bir kazan içine uzanmış metal mamul parabolik kesitli bir kolun orta hızda ve kesintisiz kendi etrafında ve dikeyde pozisyon değiştirerek dönmesiyle hamuru karan bir basit lakin devrine göre bizim için tılsımlı bir düzenek… Hamur karmayı bazen hayranlıkla birkaç arkadaş birlikte izlediğimiz de olurdu… İzlerdik de ne olurdu, işte bu soruya cevabım yok…

Dönem peksimet üretimi dönemidir ayrıca satılamayan ekmek olursa behemehâl peksimet kesilir, israf nerdeyse sıfır… Bilindiği üzere, Peksimet, kuruyup bayatlayan ekmeğin düşen nem oranı ile doğru düzgün dilimlenerek ve dilimlerin en az iki kez fırınlanması marifetiyle elde edilen, aylar boyunca hatta yıllar boyunca bozulmadan saklanabilme ve yenebilme tazelik ve kalitesini koruyabilen dayanıklı bir kuru ekmek çeşididir. İmalat, ulaşım ve saklanabilme ekonomik ve teknik imkânlarının neredeyse olmadığı dönemlerin en önemli ve şatafatlı ekmeğidir. Gerçi bizim Çeşme’de peksimetin başkenti Bekir Abinin (Erte) fırınıdır lakin bayatlayan ekmeğin ekonomik değerinin devamı adına neredeyse tüm fırıncıların başvurduğu bir imalat çeşididir. Turan Abimiz de bu usule çok sık olmasa bile başvururdu… Biz de taze fırınlanmış peksimetlerden aşırtıp yemeyi çok severdik… Turan Abi görür de görmezden mi gelirdi, hakikaten görmez miydi, bilemedim… Görüp de ses çıkarmamış ise zaten bağışlamış manasında alırım da görmemiş ise de kendisi ile cennet te karşılaştığımda bağışlanmamı isteyeceğim… Turan Abi muhakkak cennettedir, aksi düşünülemez, bu kadar çalış, imalat ve yetiştirmenin duayeni ol, cennete gidememe şıkkı olamaz herhalde, benim ise muhakkak ki yerim orası… Uzunca bir vadedir, peksimetin yeni çeşitleri dükkânlarımızın vitrinlerini süslemektedir, susamlısı, fıstıklısı, tuzlusu, tuzsuzu, diyete münasip olanı, diye diye gayet uzun bir listede modernize halleri ile yerlerini almışlardır.

Turan Abi aynı zamanda sert mizaçlı birisidir, Çeşme’de yeni yeni zuhur eden siyasetin çoklu ve standart dışı davranış ve gayri hukuki pozisyon almalarda da taraf olmaktadır. Bu baptan ciddi “efelikler” de söz konusudur. Lakin bunları bu kadarıyla hatırlayarak geçmek evladır… Sadece sert hayatın kendisini ne derece sert hale getirdiğini hatırlamak ve hatırlatmak istedim. Adeta gözünü budaktan esirgemeyen abimiz, çifte su verilmiş çelik gibidir, gözü karadır, korkusuzdur… Haksızlık söz konusu ise, nasıl bir otoriteye karşı olduğunun bir ehemmiyeti yoktur, siyasi ve ekonomik büyüklük onu yıldıramamıştır…

Ekmeklerin daha bakkallar marifetiyle satıldığı sistem icat edilmemiştir, herkes ekmeğini fırınlardan almaktaydı… Her ailenin tercih ettiği bir fırın vardı lakin benim hatırladığım babam çok dengeli davranırdı, farklı fırınlardan ekmek satın alırdı, bazen Sakıp Abi, bazen Seydiahmet, bazen Bekir Erte. Ben, satın alma görevi bana verilmiş ise her daim Turan Abinin fırınını tercih ederdim. Turan Abinin fırından taze ekmek çıkışı anında, bazen yarım, bazen çeyrek ekmek kestirir, içine de hemen yakındaki bakkallardan bütçemize münasip ne ise gayri az helva ya da az peynir yerleştirilir, maç arası ya da oyun arası yerdik, nasıl bir keyif idi o şimdi anlatamam… Anlatsam da şimdi keyif alınan şeyler çok farklı olduğu için bunun tam tadı çıkmaz hülasa layığı ile anlaşılmaz…

Bahçe işleri başta enginar olmak üzere tüm sebzeleri kapsardı sonraları büyükbaş hayvan yetiştiriciliğine de başladı, koca bir hayatı tüm diğer akranları gibi durmadan çalışarak geçirdi. Bu işler sadece bilenler tarafından bilinir, ne menem meşakkatli işlerdir, üretimi zordur pazarlaması zordur…

Evet; bizim o devirde Hamam Sokağı dediğimiz sokağın ana yola cepheli bir köşesinde Turan Abinin, diğer köşesinde Seydiahmet Abinin fırını bulunmasına ve genellikle insanların evlerinde kendi imkânlarıyla ekmek ve börek işlerini kotarması münasebetiyle piyasadaki müşteri azlığı sebebiyle aralarında niza, kıskançlık ve fuzuli rekabet izine rast gelinmemiştir.

Bu vesileyle, artık aramızda bulunmayan başta Turan Tütüncüoğlu abimiz olmak üzere tüm diğer büyüklerimizi saygıyla yâd ediyorum, hayatta olanlara da sağlık ve mutluluk diliyorum…

100. YIL CUMHURİYET ALFABESİ VE HAYDAR ERGÜLEN

2026-06-17T10:59:12.521-07:00

Başlıktaki kitabı okudum, süper bir dil ve tespitler özellikle de vakalar arası tesis edilen illiyet ve diyalektik takdire şayan benim açımdan. Yazar Haydar Ergülen, ilk defa kitabını okuyorum, sürekli okuduğum gazetede genellikle hafta sonları olmak kaydıyla uzunca bir süredir köşe yazıları da yazmış olmakla birlikte, kitaplarına rast gelmemişim demek ki ya da benim aklımda kalmamış. Ne yapacaksınız yaşlılık diyelim de durumumu kurtarmaya çalışayım… Sevgili dostum Bürçin Karagemicioğlu, benim adıma imzalatarak almış, bu keyifle okunan kitabı bana hediye etmek üzere… Yazarın, biyografisinden aynı “kuşağın yolcuları” olduğumuzu anlıyorum, ODTÜ’nün ODTÜ olduğu dönemde talebelik eylemiş… Evet, o devirde henüz sınav sorularını çalan “mezkûr acar ve çalar grup” ODTÜ’yü sulandıramamış idi, hatta hedeflerinde bile değildi. Ne vakit ki, emperyalizm ve yerli mümessilleri, hedef olarak “ılımlısı” olsun, yeter ki bizim mamalar düzgün ve dolgun olsun dediler, tüm diğer benzerleri gibi ODTÜ’de bilim yerine şimdi yazmaya gerek olmayan arayışlar öne geçti… Geçmiş olsun.

Neyse, maksada marş… Değerli yazar, Cumhuriyetin 100 yılının alfabesi deyip, harf sırasıyla A’dan Z’ye öğrendiği, gördüğü, düşlediği cumhuriyeti tariflemek adına, yazmayı tercih ettiği başlıklar ile ziyadesiyle güzel bir kısmi ansiklopedik eser çıkarmış ortaya. Dil süper, teşhis ve tespitler süper, diyalektik süper, ifade tarz ve üslubu süper, hele deneme konularının tercihi tam isabet, adeta tercih edilen konular marifetiyle cumhuriyetin poligonları mütekâmilen atılmış, poligon birleşim marifetiyle de tekmili birden bizatihi kendisi…

“A” deyince şüphesiz Ankara ile başlıyor, isimleri ve kaynaklarını anlatıyor kendi meşrebince, bir tanesi de geçen sene Sibirya’da gördüğüm membaı Baykal Gölü Angara Nehri’nden mülhem… Mustafa Kemal Atatürk’ün de ziyadesiyle önemsediği bir içtihat… “Tanpınar’ın izinde beş şehir” adlı kitabın yazarı Alberto Manguel’den aktarıyor; “Ankara, birbirine rengârenk ipliklerin karmaşık sonsuzluğu ile bağlanmış olan, bir çağlar ve tarzlar düğümü. Aynı zamanda bilmecelerle dolu…” Alıntı tam yazarın nevi şahsına münhasır… “Ankara’da Devlet Mahallesi var. Kemalizm’le sosyalizm arasında yaşanan bir “sol çocukluğun” sonra bir zamanda karşımıza ilk cümle olarak çıkacak özlemi var; ‘devrim vaktiyle bir ihtimaldi ve çok güzeldi.’ Bu ‘ihtimal’ Ankara’da bir ‘olasılık’ olarak hep var oldu ve Komünist başkentlerin bürokratik hüznü Ankara’nın yüzüne vurdu. Doğrusu Komünist bir başkent olmak da Ankara’da iyi dururdu, Ankara da Orta Avrupa’da iyi dururdu.” diye tanımlama ve tarifleme ile devam eden yazar çok değişik temsiliyete haiz yazar ve şairlerden alıntılarla hoş bir potpori oluşturmuş başkent Ankara adına.

“B” de; İstanbul Ansiklopedi’sinde olmayıp da Rakı Ansiklopedi’sinde olan İstanbul Semti hangisidir diye sorarak başlıyor, el cevap “Bomonti”… “Bomonti halk bahçesi. Halkevleri’nin de bahçesi sayılır, işletmecileri farklı da olsa. Asmalımescit, nasıl ‘Cumhuriyet bohemi’nin yeriyse, Bomonti de Cumhuriyet’in birinci derece anlamlarından ‘asri’nin yeridir, ‘asri mekan’dır.” diye fevkalade özetlediği başlığın muhtevasını kitabın sonuna eklediği, kitabın adeta “kırmızı kurdeleli cümleler” faslından, “Cunhuriyet’in 100 yılına 100 sevinçli cümle” bölümüne ise; “Cumhuriyet bir zamanlar Bomonti bahçelerine ailece bira içmenin sevincidir.” diyerek taçlandırmaktadır. Ve dama; maksada külliyen matuf cümle; “Cumhuriyet’in bayramlarının da kutlandığı Bomonti, bir bira fabrikası, rakı ve bira markası, bira bahçesi olmanın ötesinde bir anlam taşıdığı için, tıpkı Balıkpazarı’nda adı Cumhuriyet olan meyhane gibi, başka bir anlamla çarpışacaktır yıllar yıllar sonra; Eylül 2019’da Bomonti Bişra Fabrikaları külliye yapılması için Diyanet’e devredilecektir. Cumhuriyet’in kurumlarının yine Cumhuriyet’in kurduğu Diyanet eliyle onun yıkımında kullanılmasına kim ironi diyebilir? Danıştay’ın şimdilik durdurduğu bu ‘yıkım’la ‘iki ayyaş’ın kurduğu Cumhuriyet’de şimdilik yıkımdan kurtulmuş olur.”

“N”de; “hiç düşünmeden Nazım (Hikmet) deyişim, yalnızca onu evrensel ve yüzyıllarca kalacak bir şair diye düşündüğümden, aynı dünya görüşünü, düşleri ve sosyalist bir toplum tasavvurunu paylaştığımdan değil; onun Cumhuriyet içindeki aykırılığıyla Cumhuriyet’in ilk yüzyılını temsil eden şair olması arasındaki unutulmaz mı demeli, can dayanmaz mı yoksa inanılmaz mı, her neyse, işte o ironi de geçerli bunda.” takdimi ile Nazım Hikmet yer alıyor.

“R”de ise, şüphesiz ki mühim bir “poligon atılıyor” Rakı… Ne diyor üstad; “Rakıyı bir cumhuriyet icadı gibi görmek göstermek de doğru değil! Bunu özellikle vurguluyorum, Osmanlıların nerdeyse bir şeriat imparatorluğu gibi sunulmasına karşın, rakının membaı cumhuriyet değil imparatorluktur! Üzgünüm!

Üzgün filan değilim tabii, niye olayım?

İslamcılar ve neo-Osmanlıcılar üzülsün üzülecekse! Çok uzaklara gitmeye gerek yok, Ahmet Mithat Efendi’yle onu ustası olarak bilen Ahmet Rasim’e bile bakmak yeter bu hususta! Osmanlı’da izinli çalışan gedikli meyhanelerin yanı sıra, ruhsatsız çalışan koltuk meyhanelerinin varlığı da bilinir. Sokak aralarında ayaküstü yudumluk içki satan ayaklı meyhaneler de bir bakıma “tek-tekçi” sayılır.” Daha önceleri okuduğum Reşad Ekrem Koçu’nun yazdığı “Eski İstanbul’da meyhaneler ve meyhane köçekleri” adlı kitapta, mezkûr meyhanelerin fevkalade tafsilatları ile anlatılmış olduğunu da hemen hatırlatayım.

Peki, poligonlar bunlardan mı ibaret, şüphesiz değil… Bu seçimler benim tercihim… Lakin değerli şair ve yazar Haydar Ergülen, Ankara ve İstanbul diye önemli şehirleri, Ulus ve Taksim diye meydanları, İslam ve Gavur diye dini karşılıkları ve karşıtlıkları, öz ve üvey diye sahiplikleri, Şef ve Parya, Ortadirek diye siyasi ve sosyal sınıf ve mevzileri ve daha da yaklaşık 90 adet poligonu atıp, poligonları birleştirerek, aklındaki, fikrindeki ve nihayetinde zikrindeki Cumhuriyet tespitini bize aktarmaktadır. Poligon atışları sadece tek düzlemde de değil elbette tarihsel derinlik de söz konusudur, geçen yüzyıl da var, bu yüzyıl da, hatta evveli ve ahiri de, akli, ilmi, edebi, harsi, hukuki, örfi, fikri, zikri ve ahlaki teferruatları da…

Kitabı okuduktan sonra; “bu cumhuriyet size ne yaptı be, sağından, solundan, altından, üstünden fütursuzca çekiştirip duruyorsunuz” diyesim geldi lakin mefhumu muhalifinden de bakınca “yahu burası da, şurası da, çok eksikmiş be” demekten de kendimi alamıyorum.

Evet, A’dan Z’ye bir Cumhuriyet turu atmak isteyenler beklemeden mezkûr esere başvurabilirler. Öğrenme, bilgilenme, güncellenme ve tazelenme kefaletim var ve tamdır. Birkaç cümlede kitabın sonundaki”100 sevinçli cümleden” gelsin diyorum

2. cümle; “Birinci yüz yılında Cumhuriyetin varlığı bizi çok sevindirdi, üzdüğü de oldu, ama üzdüğünden çok sevindirdi. Şimdi ikinci yüz yılında sıra bizde, ne sırası mı, Cumhuriyet’i sevindirme sırası elbette!”

37. cümle; “Cumhuriyet, Cumhuriyet’in yanlışlarını, eksiklerini özgürce tartışma sevincidir.”

39. cümle; “Cumhuriyet, kızlı-oğlanlı köy çocuklarının onlara hem bilgi hem beceri kazandıran Köy Enstitülerinde yetişmesinin sevincidir.”

Evet, tafsilatlı fazlası kitapta deyip değerli şair ve yazara da “aklına ve emeğine sağlık, kalemine kudret” diyelim…

ESKİ ÇEŞME VE ÇEŞMELİLER, KÜSKÜN ÇİÇEK

2026-06-10T04:03:11.809-07:00

Ekim 1979 senesinde dönemin meşhur ve mühim sinema oyuncuları Türkan Şoray ve Cüneyt Arkın’ın başrollerini paylaştıkları bir film çekilir. Film, şöyledir, böyledir diyebilecek durumda değilim, film üzerine maalesef benim söyleyeceğim fazlaca bir şey yok, olamaz da… O günlerin film konuları, mekânları ve beğeni seviyesine çok münasip bir görüntüsü var sanki… Sevgi ikrar ve takdimleri de tam da o günlere münasip, nefret 5 dakikada büyük aşka dönüşüyor, dönüşebiliyor, “git buradan” repliği “gitme gel” haline ne kadar hızlı ve kolay dönüşebiliyor. Demek ki aşk böyle algılanıyormuş vatandaş nezdinde devir itibariyle… Şüphesiz ki bu yazı bir film tanıtım ya da reklamı değil, eleştirisi hiç olamaz zaten, böylesi bir şey benim ne bilgi, ne de ilgi alanıma girer lakin mekân ve sosyolojisi hariç… Filmin, benim için yegâne ilgi çekici tarafı Çeşme’de çevrilmiş olması, farklı noktalarda o devirde Çeşme nasılmış, Çeşmelilerin o devirdeki halleri nasılmış… Filme dâhil olan Çeşmelilerin filme katkıları ile rollerini nasıl yaptıklarıdır ilginç olan sadece.

Filmin ana mekânı arkadaşım Güngör Yamaner’in Tekke Mahallesindeki (eskiden böyle söylenirdi) evidir, müthiş Çeşme ve Limanı manzarası 1979 model olarak kayıt altına alınmıştır netekim. Bahçedeki zemini beton kaplı, 2 farklı seviyede yani iki kademeli taraça, oradaki masa ve orada çay kahve içtiğimiz günler hala dün gibi aklımda… Çoğunluğu teneke olan saksılardaki değişik değişik çiçekler… Güngör’ün evinin mutfağı da filmde müstesna yerini alıyor… Evin ve hayatın sade ve basit hali ne kadar da nostaljik olmuş. Lakin film çekimi bittikten sonra yani evin tahliyesinden sonra Güngör’ün serzeniş ve şikâyetleri çoktur, tazmin konusunda ve telafi konusunda söz verenler de artık ortalarda yoktur. Hülasa Güngör şikâyetleri ve serzenişleri ile baş başadır. Olsun, o şikâyetlere devam etsin, bizler açısından film nihayetinde, seti itibariyle, arkadaki fonu itibariyle 2. derece bir Çeşme belgeselidir adeta… Yıllar geçti bizler filmi neredeyse unutmaya başlamış idik ki, bir başka Çeşmesever sevgili Sabri Usta hatırlattı filmi, bilahare Ahmet Erküçük’ün Türkan Şoray ile olan fotoğrafını iletmesi vesilesiyle bir kez daha hatırladım, tekrar seyrettim, hatırlayamadıklarım tekrar bugüne geldi… Müthiş bir zamanda seyahat manasında…

Cüneyt Arkın’a, hasta olduğunu söyleyen doktor, bizim Ender Gönüllü abimiz, hani Çeşme’deki ilk eczane sahibi, sonradan o güzel abimizin ANAP’tan, kimlerin ikna etmesi ile güncel siyasetin içine çekilmesi, sonra siyaseten unutulması, vs başlıkları ile kendisini yazmaya çalıştığım abimiz. Cüneyt Arkın kadar yakışıklı hali perdeye yansıyor Ender Abimizin, görünen o ki eczacılıktaki başarısını güncel siyasette olduğu gibi, mezkûr film için rol yapmakta da aynı maharette kullanamıyor.

Cüneyt Arkın, Çeşme Seyahat ile Çeşme’ye geliyor, Çeşme Ertan Otel’e geçiyor, çocukluk arkadaşlarımdan, Çeşme Gençlik Kulübü önemli oyuncularından Ömer Tütüncüoğlu ile resepsiyonda diyalogları yansıyor, hay Allah Ömer’in o yıllarını görüyor, “hani benim gençliğim” demekten kendimi alamıyorum. Çeşme Ertan Otel’in o resepsiyonunu çok iyi bilirim, çünkü ben de orada çalışmaya başladım ve 2 saat sonra anlamıştım ki bu iş ve bu mekân bana göre değil, derhal kimseye haber vermeden ayrılmıştım. Lakin sonraları farklı maksatlarla çok kez ziyaret ettiğim bir yer idi, sonraları orada çalışan bir başka arkadaşım sebebiyle…

Film, ağırlıklı olarak o devirde Çeşme’nin mühim turistik mekânı, şimdiki İş Bankası dinlenme tesisleri, TURTES’in restoran ve lokalinde geçiyor, başrol oyuncularının diyaloglarında, kamere bir birinin arkasında kalan Kalem Burnu’nu (Altın Yunus), bir diğerinin arkasında kalan Ayayorgi tarafını fon yapıyor. Kiremitsiz ve betonsuz Kalem Burnu… Sadece Altın Yunus Oteli bembeyaz silueti ile rol kapıyor. Esasen hatırladığım kadarı ile de o vakitler Kalem Burnu komple “tarihi sit alanı”… Lakin işte orasından çekiştir, burasından çekiştir, yasaların, yönetmeliklerin, gelinen nokta, beton yığını alanlar, sonra da şikâyet et… Bu mevzuda söylenecek çok laf var da, vakti ve mekânı değil…

Film, Çeşme’nin neredeyse her bölümünü, yeterli detayda “film seti” yapıyor, Çeşme Emniyet Müdürlüğü, o vakitteki haliyle Gümrük Müdürlüğü ile paylaştığı bina, oranın önü şimdiki “seyir terası”, oranın tertemiz görüntüsü, ticaretin ve para kazanmanın arkasına sığınmamış bozulmamış vaziyet, oradan Çeşme Sahilinin sakinliği ve sadeliği, Çeşme Kalesinin görüntüsü, Kale Yokuşunun ve hemen arkasında bugün restore edilmiş olan eski Çeşme Evleri… Şimdiki, Jandarma ve Askerlik Şubesi arasında çocukluk arkadaşlarıma ait kahvehane, bir diğer arkadaşımız Berber Kenan Kadayıfçı, Çeşmeli otobüs şoförlerinden Muyni lakaplı Mustafa Karabulut, bir başka doktor rolünde Sıhhiyeci İbrahim sırasıyla rol ve sahne alıyorlar… Ziyadesiyle keyifli…

Çeşme’nin Meydanı bir ara Çeşme Seyahat ve otobüslerinin kalkış ve varış noktası olarak filmde dolayısıyla arşivdeki yerini alıyor. Otobüs Acentasının eski yazıhanelerinden biri olan, şimdi büyük bir reklam panosu ile kapatılmış yerdeki, 3 ya da 4 basamak merdiven ile çıkılan mekânı da tekrar hatırlıyoruz. Kalenin önünde yönünü denize çevirmiş vaziyette park edip, yolcularını aldıktan sonra halen orada duran ağacının etrafından dönerek Çarşı içine yönelen otobüsleri görüyoruz… Hele de 2 yönlü taşıt trafiğinin olduğu Çarşı hatırlatması ise unutulmaz ve muhteşemdir. Çeşme Meydanı ortasındaki Aydın Korkmaz’ların çalıştırdığı çay bahçesi, şimdi yerinde ve unvanında yeller esen Tütüncüler Bankası, o vakitlerin Akdeniz Oteli şimdi boş olan tarihi bina, Çarşının şimdikine göre daha geniş duran ya da görünen hali, hele hele de girişin tam solunda sıra sıra dizilmiş ayakkabı boyacılarının olduğu köşe klasik görüntüyü vermeye en azından filmde devam etmektedir.

Doktor rolündeki Türkan Şoray’ın vatandaşlarla Çiftlik Köyünde Tarihi Gümrük Binası önünde muhabbetine, yansıyan Çiftlik Köyünden tanıdıklarım sahne alıyor bir ara… Zafer Aktaş’ı görüyorum, Bekçi Recep’in oğlu Sabit Bozkurt’u, Bekâr Ahmet’i görüyorum… Gözden kaçırdığım dost ve tanıdıklarım beni affetsin. Her biri bundan yaklaşık 47 yıl önceki halleri ile bugüne geliyorlar, hafızamızı tazeliyoruz, içten içten mutlu oluyoruz bundan ve bu içten gelişi dışa vurup paylaşıyoruz… Binanın önündeki meydanın adını şimdi “Şehit Mehmet Meydanı” gibi hatırlıyorum, değilse de behemehâl böyle bir ad verilmelidir. Orada aynı adla mermerden yapılmış bir de anıt bulunmaktadır, hazır nasıl olsa. Bu adlandırmaya kimsenin de itiraz edeceğini zannetmiyorum…

AHMET ERKÜÇÜK, ÇEŞME’NİN BİR BAŞKA DEĞERLİ VE RENKLİ SİMASI

2026-06-04T00:32:25.961-07:00

“Değerli arkadaşım, rahmetlileri yazıyorsunuz yaşayanları’da yazar mısınız? Teşekkürler Sevgiler, son söz sizin…” diye yazılmış bir notla karşılaştım, Ahmet Erküçük Abimizin verdiği zarfı açınca… Düşündüm, doğru lakin benim de mazeretim var… Eskiden tanıdığım ve Çeşme’ye karakter kazandırdığına inandığım büyüklerimin bir şekilde ailesi ve yakınları dışında az hatırlandığını ya da unutulmaya yüz tuttuğunu görüyordum, maksat unutulmasınlar diye başlayıp, hatıralarım olanları günümüze dilim döndüğünce, aklım yettiğince getireyim dedim, ilaveten benim gözümden Çeşme’nin ve Çeşmelilerin o günü ve bugünü kıyaslaması olsun istedim lakin daha da mühimi kaydedilen mesafenin kaç arpa boyu olduğu kıyaslaması ortaya çıksın istedim.

Ahmet Erküçük Abimizin zarfında neler neler vardı. Kendi el yazısıyla hayatını özetlemiş, benim açımdan bilinmeyenler az olmakla birlikte detaylarda hiç bilmediğim şeyler de var. Kendisi eskilerde gerçekleştirilmiş “Çeşme Müzik Festivali” haberlerinin verildiği gazete kupürleri, Çeşmeliler başta olmak üzere bazı ziyadesiyle meşhur ve sevilen sinema oyuncuları ile çekilmiş fotoğraflar, aile fotoğrafları, benim şahsen hiç bilmediğim yönü ise yazmış olduğu şiirleri, meşhur ve mühim muhteremlere yazdığı şiirlere gelen yazılı cevaplar, çeşit çeşit…

Yazdığı şiirlerden birisini daha öne aldım, şiirin edebi değeri nedir ben bilemem, uzmanlık alanıma girmez, siyaseten yapılan tariflere de fazlaca katılamam siyasi değerlendirmelerime münasip düşmez, lakin yazıldığı kişi ve ıslak imzalı cevabı görünce ister istemez öne geçiyor. Şiirin adanarak yazıldığı kişi Bülent Ecevit olunca… Ahmet Abinin bana verdiği dokümanlardan, çok muhtemelen bir takdim tehir hatası ile şiirin altında Ekim 1984 tarihi yazılmaktadır, oysa Bülent Ecevit’in kendisine yazdığı teşekkür mektubunda Haziran 1975 yazmaktadır. Şiirin tarihinin Ekim 1974 olması çok muhtemeldir, eğer şiiri sonradan temize çekerken ya da elle çoğaltırken bir yazım hatası olmamış ise… Şüphesiz ki Bülent Ecevit’ten beklentilerin zirve yaptığı dönemde yazılmış bir şiir, umutlar büyük lakin unutulan taraf ise Bülent Beyin hiç oralı olmayacağına dair rahle-i tedrisatı yani fikri ve zikri… Dolayısıyla kendisinin, küçük azınlık dışında kimsenin beklentisini yerine getirmeden görevini tamamladığı da tüm Canım yurdum tarafından ittifakla kabul edilmiştir. Mezkûr şiirin yazılması da muhtemelen Bülent Ecevit’in Çeşme ziyareti sırasında sergilediği “Halkçı Ecevit” profiline matuf olsa gerek… Mavi gömleği sırtında, ayakkabılar elinde Ilıca Plajında sıradan bir insan gibi yürüdüğü vakit verdiği izlenim çizilen profile ve yurttaşın beklentilerine de ziyadesiyle mütenasiptir.

Şiirin başlığı “Umudumuz Ecevit”, şiirden ilk kıta;

Umudumuz Ecevit Gençliğin sevgilisisin,

Geç milletin başına derdimiz dile gelsin,

Bu ortamda sadece sende bize güvensin,

Başbakan dediğimiz inan ki yine sensin,

Diye başlayıp ilerleyen bir şiir, içerisinde bulunulan umutsuzluğun içinde yaratılan umut olmanın tekrarından ibaret… Lakin Bülent Ecevit gerçekten kendisinden umulan şeyleri gerçekleştirebildi mi? Maalesef. Bence daha da kötüsü oldu, umutlanamaz hale gelen bir yurttaş kitlesi yaratıldı. Evet, fazlaca güncel politikaya girmek istemiyorum lakin kaçınılmaz oluyor dokunmak inceden…

Şiirler bu kadar mı? Değil şüphesiz… Gazeteci yazar diğer büyüğümüz Yaşar Aksoy, mühim muhtarımız Rasim Özgül ve tabiidir ki eşi hanımefendiye de yazılmış şiirler var… Anlıyorum ki yazmaya da devam ediyor Ahmet Abimiz.

1979 senesinde Çeşme’de “Küskün Çiçek” adında bir film çekilir, bu filmi izledim, neredeyse bütün detayları da hatırlıyorum. Ertan Otel ve resepsiyonda bir başka arkadaşım Ömer Tütüncüoğlu, bir diğer arkadaşım Berber Kenan Kadayıfçı, Doktor rolünde Ender Gönüllü Abimizin, bir başka doktor rolünde Sıhhıyeci İbrahim Abimizin de rol aldığı film için Türkan Şoray ve Cüneyt Arkın Çeşme’ye gelirler. Ahmet Abi durur mu, her ikisine de birer şiir yazar, gönderir. Onlar da Ahmet Abinin bu nazik davranışının karşılığında o vakitler Çeşme’de önemli turistik tesis olan TURTES’de misafir ederler ve günün hatırına buluşma fotoğrafla ölümsüz kılınır.

Ahmet Abi, Çeşme Gençlik Kulübünün 1970’li yıllarda önemli golcülerinden Mehmet Erküçük’ün abisidir, “Rensenbrink” lakabını kendisine helal ettiğimiz Hasan Erküçük’ün de abisidir. Hem Mehmet hem de Hasan iyi arkadaşlarımdır. Ne yazık ki Mehmet geçtiğimiz yıllarda kaybettik. Hasan ise zaman zaman ayaküstü dahi olsa mutlaka muhabbet ettiğimiz birisidir. Lakabı ise “snakeman lakaplı Rensenbrink’ten” aynı dönemde ve benzer mevkide top oynayan Johan Cruyff’lu müthiş Hollanda Milli Takımının meşhur ve müthiş sol kanat oyuncusundan gelmektedir, o da uzun saçları ile özellikle dripling anlarında aslan yelesi gibi saçlarını sallamasından mütevellit bir benzetmeydi. Hasan, sakatlıklar ve fizik sıkıntılar sebebiyle sürekliliği olamayan futbolcularımızdandı maalesef.

Ahmet Abi; Çeşme Futbolunun duayen isimlerinden “Terzi Emin” büyüğümüzün yanında terzi çıraklığı ile başlar iş hayatına, sonraları kendi dükkanını da açar, bilahare de devlet memurluğunu tercih eder Sağlık Bakanlığı bünyesine katılır. Terzilik dönemini iyi hatırlıyorum, hatta şimdi bulamadığım bir fotoğraf hatırlıyorum, farklı farklı dükkânlarda çalışan terzi çırak ya da kalfalarının bir dikiş yarışması fotoğrafa yansımış idi, o fotoğrafta da Ahmet Abi yerini almıştır. Sağlık Bakanlığına geçmiş olduğunu da Üniversiteden arkadaşım Tıp Doktoru Gani Demircioğlu’nun Çeşme Sağlık Ocağına geçici görevle geldiği bir dönemde ekip olarak çekilen fotoğrafından öğrendim… Terzi Emin Çeşme’de Beşiktaşlılığı ile tanınan birisidir, muhtemelen o sebeple Ahmet Abi’de Beşiktaşlıdır.

GÜNGÖR TAYLAN, DAİMA ÜRETİMİN İÇİNDE

2026-05-27T04:47:28.896-07:00

Mütevazılığın, mülayimliğin, muhteremliğin ve bir eski futbolcu olarak da sportmenliğin bu kadar toptan ve kolay yakışabileceği bir insandır, Güngör Abi… Güngör abimiz tarımsal üretimin her daim ne kadar çok mühim olduğunun altını çizdi. Bu mühim addetme kendisini tarımsal faaliyetlerin ve üretmenin daima merkezine yerleştirmiştir. Fırıncılık, enginar üreticiliğinden tavuk yetiştiriciliğine uzanan bir geniş yelpazede sonuna kadar gitti… Hiçbir zaman yeter demedi, gücü ve imkânları çerçevesinde hep üretimin içinde kaldı… Bundan 35 – 40 yıl önceleri başlamış idi, böyle giderse “gıda krizi” gelir demeye...

Mustafa, Hulki, Güngör ve Levent Abiler Çeşmespor formasını terletmiş futbolcu kardeşlerdir. Güngör Abi santrhaf oynamış ve inanılmaz başarılı olmuş birisi olarak hep hatırlanmaktadır ve hatırlanacaktır. Ben ancak Levent Abinin oyunculuğuna denk gelebildim. Futboldaki sportmenliklerini her birisi sosyal hayatlarına, sindirilmiş olarak aktarmışlardır. Güngör Abi ile birlikte oynamış eski belediye başkanlarından Nuri Ertan abimize sorduk futbolculuk dönemini ve başarılarını, müthiş başarılı idi diye sitayişle bahsetti ilaveten diğer kardeşlerinin de çok başarılı olduğunu teyit etti.

Güngör Abi Çeşme’nin en eski fırıncılarındandır aynı zamanda, babası da fırıncı imiş, ben kesin hatırlamamakla beraber şu andaki 2008 sokak girişinde hemen sağdan ikinci dükkân olduğu bilgisi var bende, bir şekilde nasılını bilmeden… Yine de ne yaparsam yapayım başka detaylar şekillenmiyor şu anda hafızamda… Yine bir başka büyüğümüz “Kürt Mehmet” Lakaplı Mehmet Kumbasar’dan aktaran Mustafa Ertemiz’den dinlediğim bir hikâye var fırıncılığına yönelik, bir akşam arkadaşları ile “felekten bir gece çalarlar”, sihirli su fazla kaçar anlaşılan, ertesi gün için ekmek hamuru hazırlanamaz, henüz hamur makineleri yaygınlaşmamış, Çeşme’ye ise hiç gelmemiş, hamur elle hazırlanıyor tabiatıyla yetişmez ekmek hazırlığı, uzun yıllar takılma mevzuu olduğunu da biliyoruz…

Yine saygıyla analım, Hafız Ahmet’in Cemal Abimiz, herkese babaannelerinin adıyla seslenirdi, Çeşme küçük, herkes birbirini deyim yerindeyse yedi sülalesinden biliyor… Aktarılan o ki, Cemal Abi Güngör Abiye de “Ziynet” diye seslenirmiş. Hay Cemal Abi, bu yanı ile çok keyif alıyorum bunları hatırlamaktan…

Güngör Abi için en net hatıralar, bize komşu gelip, enginar tarımı ve tavukçuluk yaptığı günlere denk düşer… Güngör Abi benim ziyadesiyle detaylı bildiğim, Üretici Hali Yöneticisi Mustafa Ertemiz’in de teyit ettiği biçimiyle hep üretimin içinde sabır, uğraşı ve sevgi ile kalmıştır. Müthiş çalışkandır, zannedilmesin ki bu çalışkanlık sadece ihtiyaca binaendir, onun için aslolan tüm bunları inanç ve sevgi dolu vaziyette yapabilmektir. İşte tekmili birden tüm bu sıfatları layıkıyla kurum ve kurallarıyla hak edendir, Güngör Abi… Zorunlu haller haricinde hep çalıştı, çok çalıştı hem de yılmadan, küsmeden, pişman olmadan büyük bir inançla, sevgiyle ve fedakârlıkla. Önceliği inanç ve fikirlerinin tahakkuku bilahare de medar-ı maişet şüphesiz… Sevgi ve inanç görüntüsünün altını çiziyorum ziyadesiyle çünkü Çeşme’de bulunduğum her vakit kendisiyle her görüştüğümde yüzündeki memnuniyet, kanaat ve hazzetme hislerinden anladığım bu idi…

Güngör Abi, hatırlamadığım bir tarihte şu anda halen mülkiyetlerinde olan tarlayı satın alır ve artık komşumuzdur. Şu anda, Musalla Mahallesinde imar tatbikatları neticesi oluşturulan park, spor sahası bölgesindeki alanın tam merkezine gelecek arazide enginar tarımı yapmaya başlar. Mezkûr tarla o vakitlerde çok miktarda ve sık yağan yağmurlarla hep su altındadır, bazı senelerde taa haziran ortalarına kadar kurbağa seslerinin işitildiği bir kısmi sulak alandır. İşte bu şartlarda Güngör Abi orada iddialı olacak şekilde enginar tarımı yaptı. O vakitlerde sahip olduğu yeşil renkli volkwagen marka panelvan minibüsü uzun seneler boyunca tarımsal faaliyetleri maksadına matuf kullandı. Mezkûr araç adeta kendisi ile özdeşleşti. Maksat daha hızlı ve daha uzağa da servis yapılabilir hale gelmekti, onu da başardı. Yumurta taşıdı, enginar taşıdı, yerel tüketim noktalarına ve İzmir’e hale ya da büyük manavlara… Bir vade sonra tavukçuluk da yapmaya karar verir yaklaşık 5.000 tavukluk kümesler ve besi yerleri inşa eder. Dedim ya, onun kitabında durmak yok, üretmek üretmek lakin en mühim ve kutsal üretimin tarımsal üretim olması inancıyla… Vefatından yaklaşık 10 yıl önce, bir önceki fikrini revize ederek “bu dünya ve özelde ülkemiz maalesef gıda kıtlığına artık çok yakın” diye bir tespit tayini ile ne kadar fazla tarım yatırımı yapmamız lazım geldiğinin altını ziyadesiyle çizdi durdu anlayacağınız. Bugünkü gıda üretimi, dağıtımı ve fiyatlandırılmalarına bakarak Güngör Abimizin ne kadar isabetli faaliyetler içinde olduğunu daha iyi anlayabiliyoruz. Düşünsenize, Rusya’nın buğday sevkiyatını durdurması halinde Avrupa’nın yüz yüze kaldığı meseleleri… Makarnasever İtalyanların yaşadığı ve yansıttığı krizi hatırlayalım… Bu manada günler ağırlaştıkça Güngör Abinin bu kelamının mana ve ehemmiyeti daha da sık kullanılır hale gelecektir lakin hayatımıza faydası ne kadar olacaktır, onu da hep beraber yaşayarak göreceğiz…

Ve sonra olanlar oldu, çok önemli mikroklima şartlarına haiz Çeşme Çevre Yolu içindeki verimli, az lakin kadim toprakları imar tarumar etti. Çeşme artık geleceğini turizme bağlamış ve adamıştır. Varsa yoksa turizm, o da sadece vatandaşın cebindeki parasının yer ya da el değiştirmesine matuf, aaa vatandaş da başka bir şey bekliyor mu? Zinhar, biliyor mu? Zinhar…

Güngör Abi, üretecek tabii ki, hemen çevre yolu dışına ricat… Yeni bahçede daha şümullüdür faaliyet… Artık, 20.000 m2 ye dikilmiş, limon ağacı bahçesi vardır, hem de her biri eşsiz Çeşme limonudur. Çeşme limonu bazıları burun kıvırsa da kalın kabuğundan ötürü, aroması ve lezzeti açısından benzerlerine tur bindirir. Tamamı deyim yerindeyse sıfırdan dikilmiş, yetiştirilmiştir. Eşi Şenay Ablanın tüm talep ve baskısına rağmen 5.000 adet yerine, 20.000 adetlik tavuk kümesleri inşa edilir… Esasen gelinen nokta itibariyle böylesi bir yatırıma da şahsi ihtiyacı yoktur, lakin inancı odur ki memleketin gıda güvenliği açısından ihtiyacı çoktur… Gerçi gelinen nokta itibariyle de Çevre yolu içinde imar tatbikatından kaç, bu kadar yatırım yap, sonra imar tatbikatı “Akarca İmar Planı” diye diye seni orada da yakalasın… Demek ki Çeşme’de imardan kaçış yok, sen kaçıyorsun lakin o seni kovalıyor ve tabii ki yakalıyor… Dedik ya, Çeşme Turizm Turizm diye diye Çeşme ikinci ev stoku olacak, inanmayanlara sabırla izlemesi tavsiye olunur… Arsa ve inşaat faaliyetlerinden aracılar ve yapıcılar ekonomik kazancı sırtlayıp gidecekler, biz yerliler de öylesine kalıp duracağız…

Son nefesine kadar ayakta kaldı ve üretimin içinde oldu, üretmek uğruna ailesini bile aksattığı konusunda Şenay Ablanın tatlı serzenişlerine muhatap oldu lakin yılmadı, Güngör Abi. Bu vesile adı geçen aramızda olmayan büyüklerimizi saygıyla yad ediyorum, Şenay Abla ve çocukları Ali ve Tevfik’e de sağlıkla mutlulukla nice uzun seneler diliyorum.