Auto’s en motorfietsen dateren

Op oude foto’s zie je al eens auto’s of motorfietsen. Die kunnen helpen om de foto te dateren als je het merk en model kunt herkennen. Dat kan je doen met zoeken op afbeeldingen: door te foto te uploaden naar Google Images, of door het aan een AI chatbot te vragen. Verifieer dat dan wel verder door het gevonden model te Googlen.

Als je de nummerplaat kunt zien dan is dat ook interessant. Een zekere Alain Dupont schreef in 2022 een uitgebreide geschiedenis van de Belgische nummerplaten, heel interessant! Het is in het Frans en staat op de website Francoplaque.fr, waar je nog veel meer info over nummerplaten vindt. Alleen al met het uitzicht en de grootte van het nummer kan je al een goede benaderende datering bekomen.

Nummerplaten en hun eigenaars: identificatie

In veel gevallen weet je niet van wie de auto of motorfiets was. Als je dat kunt achterhalen sta je al veel verder met identificatie van personen op de foto.

Provinciearchieven

Ik stelde in 2010 de vraag aan de DIV (Dienst Inschrijving Voertuigen) of ze eigenaars van historische nummerplaten konden opzoeken. Maar omdat nummerplaten tot 1957 per provincie uitgereikt werden, verwezen ze door naar de provinciearchieven.

Het provinciearchief Antwerpen antwoordde: “Het provinciearchief heeft inderdaad archivalia in verband met autonummerplaten. Helaas hebben wij maar een geordende reeks van belastingen op automobielen van de jaren 1906 tot en met 1913. Daarna is alles in ongeordende staat: belastingen, nummerbewijzen van auto’s, briefwisseling, enz… U mag al deze documenten doornemen.“

In principe wordt het provinciearchief na 30 jaar overgedragen aan het Rijksarchief, maar dat is niet noodzakelijk al gebeurd. Dus dat is even uitzoeken voor je eigen provincie.

Gelukkig is er een alternatief:

Het Répertoire Général Officiel / Algemeen verzamelboek

Voluit het “Algemeen Verzamelboek der Automobielen, Autovrachtwagens en Motorrijwielen van het Koninkrijk” – “Répertoire général officiel des automobiles, camions automobiles et motocyclettes du Royaume“.

Het is een soort telefoonboek voor nummerplaten. Gesorteerd op nummerplaat, staat bij elk nummer de naam en het adres van de eigenaar. Het boek werd door de politie gebruikt om auto’s te identificeren. Een fantastische bron voor die periode!

Je vindt een hele reeks in de collectie van de Koninklijke Bibliotheek van België (KBR), waar je ze kan raadplegen.

Welke provincie

Je kan aan het nummer zien in welke provincie de plaat werd geregistreerd. Let op dit is de nummering vanaf 1920! In 1900-1920 werd ook genummerd van 1 tot ±30000, maar op een ander type platen.

Alain Dupont vermeldt in zijn werk (link zie hoger) nog provinciale verdelingen van nummers in de periode 1899-1920. Bekijk zeker ook dat werk omdat het uitzicht van de nummerplaat ook aan een periode verbonden is.

Begin 1900 waren er naast de nummerplaten aparte taxplaten in verschillende vormen en kleuren (zoals vroeger de fietsplaten, voor degenen die zich dat nog herinneren), die de provincie vermeldden.

Digitaal?

De boeken zijn (nog) niet gedigitaliseerd.

Onlangs verkreeg ik, dankzij een zeer gewaardeerde gulle gift, de delen voor de periode 1922-1933:

• 1922,
• 1923-25 (supplementen 1-7),
• 1926-1930 (delen I – III),
• 1931 (deel IV)
• 1932-1933 (V en VI).

Ik ben ze tussendoor aan het digitaliseren met een CZUR ET-16 plus. Eens ingesteld volgens je wensen, na wat experimenteren, werkt het bijzonder goed en snel, ik ben er heel tevreden van.
Het zijn naar schatting ±8000 bladzijden, dus dat duurt nog wel even. Ik zou ze dan op termijn online zetten op deze website, met OCR, zodat je ook zo goed mogelijk op naam of adres kunt zoeken.

Voorbeelden

18142

De eigenaar poseert trots in zijn auto.

Volgens Google Image search zou dit een Amilcar zijn.

Aan het lettertype en het uitzicht kunnen we vermoeden dat het een witte nummerplaat is met rode letters, dus ten vroegste uit 1928. Ze zou volgens de verdeling per provincie uit Henegouwen stammen.

In het Répertoire Général Officiel staat:

Am. staat voor het automerk “Amilcar”, 29 voor 1929. De eigenaar is Edgard Quinet, uit Gosselies (Henegouwen).

111889

Een leuke foto bij een auto in panne.

Het is zo goed als onmogelijk om het merk en model van auto te herkennen op deze foto, omdat er weinig details zichtbaar zijn. Google Images noch AI (ChatGPT suggereert een Ford Model A Tudor Sedan) slaagt erin.

Aan het lettertype en het uitzicht kunnen we vermoeden dat het een witte nummerplaat is met rode letters, dus ten vroegste uit 1928.

De nummerplaat staat in het Répertoire Général Officiel:

Wkn staat voor het automerk “Willys Knight”, 28 voor 1928. Eigenaar was Constant Hynen uit Antwerpen.

The post Belgische nummerplaten voor WOII appeared first on Spoorzoeker.

François Deron

De fotostudio van Deron was gevestigd in de Rue de la Madeleine 13, Brussel (zie ook Directory of Belgian Photographers). Ze werd achtereenvolgens uitgebaat door François zelf, zijn weduwe en zijn zoon:

• Deron Francois: 1857 – †1876
• Deron Francois veuve (Mathilde Van Caneghem): 1876 – 1880
• Evely Léon & Deron François fils: 1883 – 1887
• Deron Francois fils: 1885 – 1898

Deron was één van de eersten, wellicht de allereerste, om de carte-de-visite (CDV) te introduceren in België, getuige een advertentie eind 1857 (zie Directory), wanneer hij in de Rue de la Madeleine start.

In zijn necrologie in het Bulletin van de Association Belge de Photographie (1876-1877 nr. 5, jg. 3, vol 3, p. 150) staat zelfs dat hij en niet Disderi de CDV heeft uitgevonden.
Er staat ook in dat hij de eerste was die kooldrukken maakte in België.

Deze foto is een heel vroege kooldruk en wijst dus inderdaad in die richting. Omdat die zo vroeg is ga ik wat uitvoeriger in op de determinatie. [meer over kooldrukken en kooldrukfotografen]

Er is geen verval/verbleking van het beeld en de kleur laat kooldruk vermoeden. Je kan dan nog verwarren met een goede kwaliteit goudgetonede albuminedruk die heel goed bewaard is. Maar onder strijklicht zie je goed het reliëfverschil/glansverschil tussen de lichte en donkere delen, een typisch kooldrukkenmerk. En onder vergroting is duidelijk te zien dat het wel degelijk een kooldruk is aan de vele pigmentdeeltjes (roodachtige vlekjes).

De foto is te dateren tussen 1865 en 1870:

• De kaart is niet gekleurd (ze heeft gewoon de kleur van het karton).
• De kaart is dun: 0,44 mm. Onder 0,5 mm wijst op een datering voor 1870.
• De kaart heeft rechte hoeken (afgeronde hoeken verschijnen pas ca. 1870, rechte hoeken worden pas weer populair vanaf ca. 1900, maar dan zijn de kartonnetjes meer dan 1 mm dik)
• De opdruk op de voorzijde (grotendeels verborgen door de foto) is heel eenvoudig: naam van de fotograaf en de stad in eenvoudige getypte letters. Dat is typisch voor de jaren 1860, en consistent met andere foto’s van Deron in die periode.
• Het rechtse medaillon op de achterzijde vermeldt een expositie in 1865. Dat is dus een vroegste datum.
• De opdruk op de achterzijde staat centraal en is vrij eenvoudig, zonder extra tekst of versieringen buiten de medaillons, typisch voor de jaren 1860. Ook dat is consistent met andere foto’s van Deron in die periode.
• De pose is ten voeten uit, typisch voor de jaren 1860.

De foto toont een ernstige man, wat stijf rechtop zittend met een opengeslagen boek op de tafel. Het is een veelgebruikte pose voor die tijd. Hiermee toont hij dat hij een ernstig en belezen man is. Hij zal deze foto eerder aan kennissen en zakenrelaties gegeven hebben.

Op een internetveiling vond ik een albuminedruk van dezelfde foto, waarop duidelijk de verbleking en vergeling te zien is, karakteristiek voor albuminedruk. Die foto is niet in mijn bezit. Hij heeft zijn portret dus op twee manieren laten afdrukken.

Ik heb van dezelfde man wel een andere albuminedruk bij Deron, in een ontspannen pose met een hint van een glimlach. Deze is vrijwel zeker genomen in dezelfde fotosessie. Het meubilair is aangepast aan de andere stemming, het doek is iets anders gedrapeerd, maar hij draagt dezelfde kleren en vooral de haarkrul boven zijn linkeroor is identiek. Deze relaxte foto is waarschijnlijk eerder voor verspreiding binnen de familie.

Deze kaart is identiek aan de vorige, even groot maar een heel klein beetje dikker (0,47 mm). De verbleking en vergeling van de albuminedruk zijn duidelijk te zien.

Ik heb ook nog een albuminedruk van dezelfde man genomen bij Ghemar, ook jaren 1860:

The post Vroege kooldruk door F. Deron appeared first on Spoorzoeker.

Zowat alle referenties naar zijn naam betreffen platinadrukken (in Photo-Era Magazine 1908, 1912, 1912, 1922 en in National Geographic 1913).

Hij bedient vooral de toeristische markt met zijn foto’s. Tussen een divers lot toeristische foto’s van rond 1900 ontdekte ik twee van zijn platinadrukken van de Dom (Kathedraal) van Milaan.

Door de platinadruk op ruw papier en de vaak naturalistische thema’s speelt hij in op het picturalisme dat begin 1900 in trek is.

Pictures by G. R. Ballance are always welcome. His is the technique that captivates, for it is associated with discriminating taste and artistic perception. […] He uses virtually one equipment — a half-plate camera, a Goerz Dagor lens and he makes his prints on W. & C. rough platinum paper.

Photo-Era, Aug. 1912.

Ik vroeg mij af wat die lichtere strepen waren links voor de Duomo.
Het zijn de spookbeelden van de tram, door de lange belichtingstijd! De tram is gestopt achter de groep mensen (opschrift “Gala Peter” op een wit bord. Gala Peter is overigens reclame voor Zwitserse chocolade). Op ander plekken zie je nog spookbeelden van mensen die bewogen tijdens de opname. Op de foto hieronder zie je de tram rijden naast de Duomo, de sporen gaan voorlangs de kerk.

Datering

De kledij van de dames op de foto’s toont een modebeeld van 1900-1914.

De trams op de foto’s zijn geen paardentrams, ze zijn elektrisch. Dat wil zeggen dat de foto’s dateren van na 1 november 1893 (zie Tram van Milaan). De tram lijkt links te rijden, al is dat moeilijk met zekerheid te zeggen. Alleszins reden trams in Milaan maar vanaf 1926 rechts.

Platinadruk werd vanaf de Eerste Wereldoorlog te duur voor commercieel fotografisch gebruik. Waarschijnlijk dateren de foto’s van voor WOI.

Ontwikkelgelatinezilverdruk (OGZ)

Er zij ook OGZ afdrukken van zijn foto’s in omloop, gewone zwart-witfoto’s met ander woorden. Ze hebben niet het ruwe papier uitzicht en gevoel. De beeldzijde is wel mat, maar glad en er kan zilvering (blauwachtige zilverglans) optreden in de donkere delen.

Voor zover ik kon ontdekken zijn dat de foto’s waarop de Menton-stempel staat.

Biografische gegevens

Geoffrey Roland Ballance werd geboren op 20 november 1874 in Hackney, Middlesex, UK en overleed op 28 april 1934 in Dumbarton, Scotland, UK.

Hij huwde pas op latere leeftijd (in 1928) met Jessie Mary Pagan.

The post Geoffrey Roland Ballance (1874-1934) – platinadrukken appeared first on Spoorzoeker.

Hoe doe je dat op een georganiseerde manier?

Iedereen heeft zo zijn eigen systeem, en dat is logisch, want het moet passen in hoe je denkt en hoe je graag werkt. Misschien kan je wat inspiratie opdoen met hoe ik werk na ca. 25 jaar genealogie. Ik ben ook totaal ongestructureerd begonnen :-)

Geleidelijk aan heb ik systemen, uitgewerkt die voor mij werken. Ik vind het belangrijk dat een systeem eenvoudig genoeg is zodat je het ook daadwerkelijk snel en efficiënt gebruikt, zonder dat je er teveel moet over nadenken. Dat geldt zeker voor het bewaren van informatie in een mappenstructuur. Als je teveel moet nadenken in welke map je nu best iets zou zetten, dan is je systeem te ingewikkeld en zal het niet goed werken. Je hebt niet altijd tijd of zin om veel na te denken op het moment dat je iets wil opslaan. En dan krijg je uiteindelijk toch een map “diverse” waarin je snel vanalles opslaat en chaos creëert.

Dit artikel gaat alleen over onverwerkte ruwe gegevens, alles wat verwerkt is krijgt een andere plek.

Reageer gerust onderaan op dit artikel met bedenkingen, opmerkingen, je eigen aanpak, …

Voor klanten

Als ik voor klanten werk, als professioneel genealoog, is het onderzoek altijd heel gefocust op de opdracht. Ik zoek alleen gericht naar wat ik nodig heb. Als er toch iets bovenkomt dat ik niet kan inpassen maar misschien kan gebruiken in een later stadium van dat onderzoek, dan bewaar ik dat wel. Ik sla het op, ofwel als bestand in de map van die klant ofwel in Aldfaer (mijn genealogische software). Dat wordt dan een vermelding met bron of een link in het notitieveld bij een persoon in het Aldfaer-bestand van die klant. Meestal doe ik dat dan in een “verborgen” commentaar tussen [* *]. Dat komt dan niet in de gegenereerde rapporten terecht.

Het werkt voor gefocust onderzoek op relatief korte termijn, maar dat is geen houdbare methode op lange termijn voor uitgebreid stamboomonderzoek.

Eigen stamboom: mappen

Voor mijn eigen stamboom wil ik alles bijhouden wat ik vind over mijn familienaam. Dat kunnen vermeldingen zijn op een website, bidprentjes, documenten waarin iemand vermeld wordt, foto’s, (digitale) krantenknipsels, stukjes stamboom van iemand anders, mogelijk sporen om te onderzoeken, etc.

Sowieso sla ik alles echt op, ook webpagina’s, want je moet er niet op rekenen dat links (URL’s) blijven bestaan op de lange termijn van stamboomonderzoek, ook al beloven ze van wel met permalinks en DOI‘s. Die moeten namelijk nog altijd onderhouden worden, dus op lange termijn loopt dat gegarandeerd ook mis.

Ik heb al lang geleden beslist om alleen digitaal te werken, papieren documenten scan ik altijd in. Dus alles kan een plaats krijgen op de computer.

Voor mijn persoonlijk genealogisch onderzoek heb ik mappen per familienaam op het niveau van mijn grootouders. Dat zijn 5 familienamen, want mijn vaderlijke grootvader is tweemaal gehuwd. Zijn tweede echtgenote is niet mijn biologische grootmoeder, maar wel de enige die ik gekend heb. En zij heeft een familielink met mijn moeder. Het is zelfs door die link dat mijn ouders elkaar ontmoet hebben. Een paar overgrootouderlijke familienamen, waarnaar ik al intensiever onderzoek deed, hebben ook een map.

Elk van die mappen bevat onder meer een vaste onderzoeksgerichte structuur van onderliggende mappen:

• Data personen te plaatsen
• Data recent – niet verwerken
• Data te onderzoeken
• Data lopend onderzoek
• Data verwerkt

Die mappen bevatten alleen de ruwe gegevens: een scan van een rouwbrief, een opgeslagen webpagina, een volledige PDF, een foto van een archiefdocument, ….

Die mappen zijn werkinstrumenten, je bekijkt die regelmatig als je actief bezig bent met onderzoeken, en je verplaats data van de ene naar de andere als dat nodig is.

Op deze manier kan ik na maanden niet aan mijn eigen stamboom te werken toch de draad vrij gemakkelijk weer oppikken.

Wat er precies in die mappen zit lees je hieronder.

Data personen te plaatsen

Als ik persoonsgegevens vind die ik niet kan linken aan iemand die nu in mijn stamboom zit, dan komen die hier te staan.

Data recent – niet verwerken

Hier plaats ik persoonsgegevens en vermeldingen van levende personen, die ik wel kan linken aan mijn stamboom. Maar die gegevens horen vooralsnog niet thuis in de stamboom. Je kan soms heel veel vinden over iemand als je goed zoekt, maar dat hoeft daarom niet allemaal in een publiceerbare stamboom te staan. Het kan wel van pas komen als je ooit een bio of iets dergelijks van iemand wil maken.

Data te onderzoeken

Dit zijn geen persoonsgegevens, maar hints naar ergens (een plaats, een archief, een archiefvormer, een document, …) waarin of via hetwelk ik mogelijk meer stamboominformatie zou kunnen vinden.

Data lopend onderzoek

Als ik verder onderzoek aan het doen ben dat langer duurt dan 1 dag dan verplaats ik de data naar hier.

Ook als ik toevallig iets tegenkom over een reeds gekende en geplaatste persoon en ik heb geen tijd om het meteen in te voeren of te verwerken in mijn stamboom, dan plaats ik het hierin. Daarmee is het ook een soort TODO lijstje. Dat is misschien niet ideaal, maar goed, elk systeem is voor verbetering vatbaar, en elk systeem mag ook evolueren en verbeteren doorheen de tijd.

Data verwerkt

Dit spreekt voor zich. Als ik iets verwerkt heb in mijn stamboom dan verplaats ik het naar deze map. Zo bewaar ik alle ruwe data waarop mijn stamboom en de conclusies die ik maak gebaseerd zijn. Kopieën of extracten van deze data kunnen uiteraard in andere mappen, documenten of in mijn stamboom terechtkomen als bewijsstuk of illustratie.

Evidence Based genealogische software

Een mogelijkheid om verschillende bronnen vervolgens verder te verwerken, maar nog niet meteen in je stamboom is zogenaamde Evidence Based genealogische software. Daarin vertrek je met het invoeren van bronnen en welke gegevens er in staan. Van daaruit kan je bewijs opbouwen en gegevens uit verschillende bronnen combineren.

Je kan het ook gebruiken om een moeilijk bewijsbaar geval uit je stamboom duidelijker te krijgen.

Er zijn niet zoveel Evidence Based programma’s. Het is een heel ander concept om naar het opbouwen van een stamboom te kijken dan de meesten gewoon zijn. Je moet er wat mee leren werken, maar het kan een heel interessante tool zijn. Kijk eens naar Centurial (Nederlands) of naar Evidentia (USA).

De afbeelding bij dit artikel is gegenereerd met ChatGPT, met de titel als prompt. Ik heb allen de Engelstalige nonsense titeltjes die erin stonden weggegomd. Als je beter kijkt zie je dat er niet veel aan klopt, maar die verwarring vond ik juist illustratief :-)

The post Hoe organiseer ik gegevens die niet direct in mijn stamboom passen appeared first on Spoorzoeker.

De foto is gemaakt door Eugène Boute, die vanaf 1913 in de Avenue Louise 41 in Brussel gevestigd was. Boute was “Photographe du Roi” en werkte vooral voor de hogere klassen.

De foto

De stijl van de foto en de mode die de dame draagt wijst op een foto die genomen is in de jaren 1860. Dat komt niet overeen met de activiteit van de fotograaf. Het is dus een hele mooie reproductie, door Boute, van een carte-de-visite uit de jaren 1860.

Reproducties werden meestal gemaakt door een afdruk opnieuw te fotograferen. In dit geval is de platinadruk waarschijnlijk gemaakt op basis van het originele negatief uit de jaren 1860. Boute had namelijk de collecties negatieven overgenomen van enkele oudere topstudio’s uit Brussel: Géruzet, Ghemar en Fabronius. Op de carte-de-visites van die fotografen kan je lezen “Les clichés sont conservés“, zij hielden hun negatieven bij.

De vrouw op de foto is, volgens opschrift, “Mathilde De Jaer, vers 1870-1873. Portrait de sa grand mère paternelle pour Pierre Schul.”

Schul – De Jaer

Het gaat om Pierre Léon Constantin SCHUL (1910-1945), wiens vaderlijke grootmoeder, volgens Geneanet, inderdaad Mathilde Barbe Marie de JAER (1849-1897) was.

Mathilde was afkomstig uit Leuven, en is daar in 1875 gehuwd met Maurice Edouard Jean Ignace SCHUL(1850-1911) uit Antwerpen. Maurice overleed in Oostende maar ligt begraven in Wilsele bij Leuven, naast het graf van Mathilde [via Findagrave.com].

Mathilde was in de jaren 1860 een tiener, ze werd 20 in 1869. Op de foto is ze minstens 16, want ze draagt een rok tot op de grond. Haar hoepelrok vertoont nog geen tournure en lijkt nog nagenoeg volledig rond, die mode dateert van ten laatste 1867, zelfs eerder 1866.

Datering

De reproductie is gemaakt voor Mathilde’s kleinzoon. De originele foto moet dateren van ten vroegste 1865 en ten laatste 1867. Waarschijnlijk is de foto gemaakt ter gelegenheid van haar 16de of 18de verjaardag. Ik zou eerder haar 16de verjaardag vermoeden, dus 1865.

De datering in het opschrift (1870-1873), dat van veel later is, is dus fout.

De high life van Leuven

Enkele artikels in de krant (via BelgicaPress) bieden een inkijk in hun leven. Zo leren we dat Mathilde de dochter was van een professor aan de Leuvense universiteit, haar broer was représentant de Bruxelles.

Op oudejaar 1905 was er een groot bal voor de “high life van Leuven” in de Salons van Maurice Schul.

Het huwelijksfeest van hun dochter in 1907 ging door in Maurice Schul’s superbe hotel de la Rue de la Station (de huidige Bondgenotenlaan) in Leuven.

Ze zaten dus wel degelijk in de doelgroep van fotografen als Géruzet en Boute.

In de bevolkingsregisters van Leuven vinden we dat ze sinds augustus 1896 in de Rue de la Station 152 (huidige Bondgenotenlaan) woonden. Ze kwamen uit Antwerpen en hadden 10 kinderen. Maurice is eigenaar van het pand. [Bevolkingsregisters Leuven 1890-1900, Boek 43, f° 10573]

In Antwerpen woonden ze op Plantijnlei 58, waar Maurice ook eigenaar was. Ze hadden verschillende inwonende meiden in dienst. [Bevolkingsregisters Antwerpen 1890-1900, Wijk 6, Plantijnlei 58]

The post Mathilde De Jaer uit Leuven – een reproductie in platinadruk ca. 1913 appeared first on Spoorzoeker.

Veel meer hierover in het boek van Roman Kienjet De Snelfotograaf, op de website van Dirk Kome, op Stickybacks.uk en het onderzoek naar de oorsprong ervan door János Mátyás Balogh.

Het was heel goedkoop, 50 cent voor 12. Je ziet dan ook dat zowat iedereen dergelijke foto’s laat nemen.

Je kon de afdrukken de volgende dag gaan afhalen of ze laten opsturen:

Snelfoto’s zijn zo groot als pasfoto’s. Je ziet normaal gezien altijd een adres en een klantnummer in beeld:

Er bestonden zelfs mini-albums om ze in te verzamelen:

Er bestonden ook grotere formaten dan de “pasfoto”, dubbel zo groot in de hoogte of in de breedte, of dubbel in hoogte én breedte (daar heb ik geen voorbeeld van):

Ik ben op zoek naar zo veel mogelijk Belgische vestigingen. Als je tussen je familiefoto’s dergelijke fotootjes hebt zitten dan mag je het zeker laten weten.

The post Snelfotografie in België appeared first on Spoorzoeker.

Deze foto, genomen door Edmond Sacré (fotograaf in de Kalanderstraat 1 te Gent tussen 1892 en 1921), vertoont heel sterk verval door zilvering, behalve op een kruisvormige plek.

Zilvering is een veelvoorkomende vorm van verval bij, voornamelijk, oude zwart-wit foto’s (OGZ) die onder ongunstige omstandigheden zijn bewaard (te vochtig, te warm, …). Het is gekenmerkt door een blauwachtige metalige glans in de donkere delen van de foto.

Waarom is het kruis niet gezilverd?

Iemand heeft met een hele vette vinger (misschien wel met olie van de ziekenzalving, het laatste sacrament), een kruis gemaakt op de foto. De olie heeft dat deel van de foto beschermd tegen degradatie.

Je ziet dat het kruis van boven naar onder is gemaakt en van links naar rechts, op het einde van elke lijn zie je duidelijk een vingerafdruk.

Opschriften

Op de achterzijde is geschreven in drie handschriften:

Tournai le 16 septembre
1907

Lundi
A ma chère petite fille
pour tous les bons soins
et la sollicitude dont
elle n’a cessé de m’entourner
pendant ma viellesse
Bonne Maman
Tournai le 11 9bre 1907.

Ecrit par Bonne Maman Lambert
la veille de sa mort à 3h I/II après-midi
et décédé le mardi matin vers 3h
le 12 novembre 1907

Je kan je er zo het emotionele moment bij indenken toen ze de dankwoorden schreef, wellicht al aan het doodsbed van Bonne Maman.

Identificatie

De tekst bevat 3 datums:

• “Tournai le 16 septembre 1907” waarschijnlijk is toen de foto aan iemand gegeven (aan de kleindochter?).
• Op 11 november 1907, in Tournai, schrijft Bonne Maman een bedanking aan haar kleindochter voor de goede zorgen tijdens haar oude dag. Dat was de dag voor haar overlijden.
• Onderaan nog wat meer uitleg (wellicht door de kleindochter), “Bonne Maman Lambert” is op 12 november 1907 overleden: le mardi matin vers 3 h.

Dankzij de tekst kunnen we haar identificeren. Even bladeren door de overlijdensregisters van Tournai (Doornik) vanaf 12 november 1907 levert haar overlijdensakte op. Haar naam was Pauline Aimée Françoise Gracia. Ze was weduwe van Florent Lambert en ze overleed om 3 u ’s morgens in de Rue de Rasse in Doornik. Alles klopt met de tekst op de foto. Ze werd net geen 78 jaar oud.

The post Zilvering onthult extra dimensie bij verhaal van foto appeared first on Spoorzoeker.

De uitvinding van de platinadruk dateert van 1873. Vanaf 1880 waren platinapapieren voor bruine platinadruk commercieel te koop en vanaf 1892 voor zwarte platinadruk. [1]

Tegen het einde van de jaren 1880 komt de platinadruk op bij tentoonstellingen en fotowedstrijden, getuige verschillende krantenartikels (Bv. Zeyen in La Meuse van 15-11-1888).

In de periode 1900-1914 maakten heel wat fotografen portretten in platinadruk. Sommigen maakten vermoedelijk alleen vergrotingen met platinadruk, net zoals ze dat deden met kooldruk of OGZ. Als het portretten waren dan werden die vaak geretoucheerd tot crayonportret.

Er waren verschillende fabrikanten van platinapapieren, vooral in Engeland, Duitsland en de Verenigde Staten, maar ook het Belgische Gevaert maakte ze in 1911-1915 en 1922-1924. [4] Het Gevaert Paper Project zal daar wellicht meer duidelijkheid over verschaffen.

Vanaf de Eerste Wereldoorlog werd platina te duur voor de commerciële portretfotograaf. Het werd dan enkel nog gebruikt voor artistieke prints. In 1937 stopte de laatste producent van platinapapieren. Daarna moest je zelf platinapapier maken als je het wou gebruiken, en dat gebeurt nog steeds door kunstenaars en liefhebbers van oude afdrukprocedés. [1]

Kenmerken

Platinadrukken zijn bruin of warm zwart van kleur, met een heel mooie toonweergave en laag contrast. Ze zijn heel mat.
Het is een druk rechtstreeks op papier, het fotografische beeld bevindt zich in de papiervezels, er is geen beeldlaag bovenop het papier. Dat zie je goed onder minstens 30x vergroting.

Het is een kwalitatief “permanent” procedé, de afdrukken veranderen in principe niet door veroudering. Al is dat relatief. Er zijn allerlei invloeden die tot verbleking of verkleuring van het fotografische beeld kunnen leiden, zowel in hoe de fotoafdruk gemaakt is, in het gebruikte papier en in de bewaaromstandigheden. Het, meestal hoogwaardige, papier kan ook aangetast worden. Zo kunnen er bijvoorbeeld vlekken ontstaan in het papier, of kan het papier bros worden. Goede bewaaromstandigheden blijven belangrijk (koel, droog en donker).

Spookbeeld

Vorming van een, meestal positief, spookbeeld op papier dat lange tijd in contact was met de foto is een typisch kenmerk voor platinotypieën, maar ook van andere procedés die platina getoned zijn. Met name foto’s tussen ca.1890 en ca.1930, zoals de matte DCZ goud en platina getoned, maar ook albuminedrukken, DCZ, DGZ en OGZ.[4] Het exacte mechanisme waardoor het spookbeeld gevormd word is nog onbekend.

Een ander voorbeeld zie je verderop in de lijst bij Eugène Boute.

Een voorgestelde term voor het fenomeen is autoplatinography, het spookbeeld kan dan een autoplatinogram genoemd worden. [4][5]

Het spookbeeld is evenwel geen 100% zekere aanwijzing voor een foto die platina bevat, want er bestaan ook OGZ afdrukken, zonder een spoor van platina, die een spookbeeld vormen. Ook dat mechanisme is nog niet duidelijk. Zie bvb A Photographic Offset: The Technical Study of Ansel Adam’s 1927 Portfolio, Parmelian Prints of The High Sierras, door Lisa Duncan.

Ik bezit zelf een OGZ met een duidelijk spookbeeld, wellicht is deze wel met platina getoned (ik heb niet de mogelijkheid om een X-ray spectrometry onderzoek te doen…):

Varianten

Toen platina te duur werd, kwam er vanaf 1917 palladium-papier op de markt. Dat werkt hetzelfde, maar was iets goedkoper. Palladiumdruk is iets contrastrijker en wat warmer van kleur dan platinadruk. [1] Er zijn ook mengvormen platina/palladium, het onderscheid is eigenlijk niet op zicht te maken. Je zou altijd van platina/palladiumdruk moeten spreken (zoals in het Project Fotografie (Collectiekennis 2.0) van SBMK is vastgelegd: platina/palladium). Voor het gemak houden we het op deze pagina bij platinadruk of platinotypie.

“Faux platinum” : talloze imitaties

Veel fotografen maakten foto’s die op platinotypieën leken, maar goedkoper waren.

De meest voorkomende en ook de meest geslaagde imitatie is de “matte DCZ goud en platina getoned“. Dat was duurder dan een gewone DCZ en is gebruikt vanaf ca. 1895 tot de Eerste Wereldoorlog.

Een matte OGZ (de gekende zwart-witfoto) kan ook goed gelijkend zijn, er waren zelfs matte OGZ papieren op de markt met de naam Platino Bromide of Platinobrom.
Ferdinand Krameyer uit Oostende adverteerde expliciet met “agrandissements au platino-bromure” (in Le Carillon 3-11-1901 p.4 [MD]).

Tietz (Antwerp Gallery) adverteerde in Gazet van Antwerpen (6-6-1901 p.6) met de optie “op platina-papier”. Dat was waarschijnlijk een imitatie.

Het grote verschil met een echte platinotypie is dat je bij de DCZ- en OGZ-imitaties geen, of slechts vaag, papiervezels ziet onder vergroting. Het beeld zit bij imitaties niet in de papiervezel, maar erbovenop in een aparte laag. Die barietlaag bovenop het papier kan heel dun zijn bij de imitaties, maar je ziet het toch als een laagje erbovenop, waarin het fotografisch beeld zit.

Gevaert maakte tussen 1899 en 1930 imitatie platinapapieren met namen als Broomzilver-Mat (matte OGZ), Calcium-Platino-Mat, Platino-Mat (beiden matte DCZ goud en platina getoned). [4]

Het is maar de vraag in hoeverre we advertenties mogen geloven als ze over “au platine” spreken. Daarom probeer ik zo veel mogelijk echte platinadrukken te zoeken van de fotografen in de lijst.

Fotografen

Naar verluid de eerste om platinotypieën te maken in België was Léonard Zeyen in Luik in 1883. [2][3]

De tot nu toe oudste bevestigde portretfoto door een commerciële fotograaf is van Victor Bekaert, uit 1892-1893 door Edmond Sacré.

Heel wat amateurs en kunstenaars maakten platinotypieën rond 1900 en nog lang erna, zelfs tot nu. In het Bulletin van de ABP van 1895 alleen staan bijvoorbeeld Rousseau René, Vanderkindere Marcel en Laoureux Léon (met dank aan [MDC]). Het procedé was populair bij picturalisten.

Verschillende portretfotografen maakten, naast de gangbare procedés van de periode 1895-1920 (DCZ, DGZ en OGZ), studiofoto’s met het platinotypie procedé. Of ze vermeldden iets met “platina” in hun publiciteit, wat niet per se wil zeggen dat ze ook platinotypieën maakten.

Ook sommige professionele reis/landschapsfotografen maakten platinadrukken, zoals de Engelsman G.R. Ballance (zie Geoffrey Roland Ballance (1874-1934) – platinadrukken).

Deze lijst van Belgische fotografen die platinadrukken maakten is een lijst in opbouw, begonnen vanuit de databank van het FOMU. Veel dank aan M. Demaeght (FOMU Antwerpen) voor zijn opzoekingen die hier ook in verwerkt zijn. De krantenartikels zijn voor het grootste deel te vinden in BelgicaPress van de Koninklijke Bibliotheek van België.
Ik vermeld meestal alleen de adressen die relevant zijn voor platinadrukken. Voor de meest actuele vestigingsgegevens van de fotografen kijk je best in de databank van het FOMU.

Ik probeer van al deze fotografen platinadrukken en/of imitaties te vinden. Als er nog geen gevonden zijn is het bij sommigen niet zeker of ze er wel maakten.

Het Franse “sur platine” word soms verkeerd vertaald als “in platina”. Sabbe uit Mechelen vermeldde photographie sur porcelaine, platine, etc. en Warnotte uit Brussel vermeldde portraits sur papier, sur verre et sur platine. Volgens mij staat dat hier niet in de betekenis van platina, maar in de betekenis van (druk)plaat. Platine betekent naast platina ook grondplaat, drukplaat. Van die fotografen heb ik alleszins nog geen platinadrukken gezien.

De foto’s zijn voornamelijk uit mijn collectie, ik heb ze gedetermineerd (hoe kom ik aan die expertise?). Het is zo goed als onmogelijk om een platinotypie te determineren op een scan, of het zou een heel hoge resolutie scan moeten zijn. Je moet ze “in het echt” kunnen zien met een zakmicroscoop.

De roodomrande reeksen foto’s zijn geen platinotypieën maar imitaties.

Beauprez – Van Thournout, Charles. Poperinge.

Rue d’Ypres 16 (1911-…), Poperinghe

Advertentie in De Poperinghenaar 26-03-1911 p.7: portretten op platine. [MD]

Berger, Jean. Verviers, Luik.

Rue David 56-58 (1887-1889), Verviers
Rue du Calvaire 128 (1890), Liège
Rue du Pot-d’Or, 47-49;07-11 (1893-1911), Liège

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie. Artikels in La Meuse 29-12-1894 p.2, 5-4-1901 p.2. [MD]

Boute, Eugène. Brussel.

Rue du Soleil 6 (1896-1907), Gent
Rue du Trone 74 (?-?), Brussel
Rue Royale 134 (1904-1914), Brussel
Rue de l’Ecuyer 35 (1907-1911), Brussel
Avenue Louise 41 (1913-1914), Brussel

Hieronder een bruine platinadruk van “Mathilde De Jaer”, gemaakt op de Avenue Louise in Brussel. Het “spookbeeld” op het beschermvel is typisch voor fotoafdrukken waarin platina verwerkt zit (zie intro). Ik bespreek de foto nog in detail in een ander artikel.

Hij maakte ook in Gent al platinadrukken:

Boute maakte na 1904 zelfs nog albuminedrukken in luxe uitgave, zie hieronder. Ook hier zie je papiervezels, maar het beeld is verbleekt, waardoor typische albuminedrukretouches zichtbaar worden (de donkere vlekjes). Het beeld zit niet in de papiervezels, maar in een dun laagje bovenop de vezels.

Buyle, Gustaaf. Aalst.

Kerkstraat 5 (1898-1900), Aalst. Advertentie in De Dendergalm 15-04-1900 p.3: charbon, plantine, bromure photographie. [MD]

Coessens (- De Mulder), Fr. Zottegem.

Markt, “Huis St Joseph” (1896-1906) Zottegem.

Op achterzijde CDV: “portretten ‘au charbon’ ‘au platine’ “. [MD]

Colbert, Jean Jacques Laurent. Doornik.

Rue Royale, 58/72/70 (1890-1901), Tournai
(±1900-1905) Ronse

Vergrotingen in platinotypie. Advertentie Le Courrier de l’Escaut 12-4-1900 p.5. [MD]

Daams, Adèle. Brussel.

Chaussée de Louvain, 71 (1895 – >1914), Bruxelles – Saint-Josse. Op achterzijde CDV: “Photographie au charbon et au platine“. [MD]

Delvaux, Jules. Luik.

Rue du Pont-d’Ile 13 (1899 – 1905), Liège
Boulevard de la Sauvenière 141 (1904 – 1908), Liège

Schoonbroer van Léon Gillard (zie verder).

Devolder, Louis. Brussel.

Rue de Brabant 149 (1889-1901), Brussel

De Wilde, Charles. Gent.

Montagne des Infidèles 96 (1903), Gand
Rue de Bruges 87/91 (1904- >1920), Gand
[SC]

D’Hoy, Constant. Gent.

Rue Courte du Jour 27/25/21 (1892-1913), Gand
[SC]

Drains Albert-Edouard (“Alexandre”). Brussel.

In opvolging van zijn vaders studio, ook “Alexandre” genoemd.

Place du Musée 14 (1897 – 1910), Bruxelles
Montagne de la Cour 79 (1904 – 1908), Bruxelles
Rue Coudenberg 56/70 (1909 – 1914), Bruxelles

Duhameeuw (- Pacco), Louis. Ieper.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Dupont

Rue Neuve 109 (1891 – 1900), Bruxelles.

Platinadruk op kabinetkaart [MD].

Fabronius, Edouard. Brussel.

Rue Neuve 5/9/11 (1882 – 1908), Bruxelles
Avenue Brugmann 73 (1901), Bruxelles-Saint-Gilles
Boulevard du Jardin Botanique 19 (1901), Bruxelles
Rue Royale Sainte-Marie 283/285 (1902 – 1908), Bruxelles-Schaerbeek
Avenue Louise 41 (1910 – 1912), Bruxelles

Fabronius exposeerde platinotypie-portretten op de Wereldtentoonstelling van 1894 in Antwerpen (Journal de Bruxelles 4-7-1894 p1). [MD]

Franck, St. Brugge.

°18-10-1885, Brugge, als Etienne Louis Mathilde, zoon van Jules Franck (ook fotograaf). Gehuwd in Kortrijk in 1911, was toen bouwmeester. Woonde zeker tot 1912 in Kortrijk als bouwmeester (volgens krantenadvertenties). Woonde in 1920 zeker in Aalst (geboorte zoon), als fotograaf. [MD]

Meer gedetailleerde vestigingsgegevens uit de Aalsterse krantendatabank (zoek op “St Franck” en op “S Franck”).

Gekend als “St. Franck” en “S. Franck” [in de burgerlijke stand als Stefaan/Steven. Dat is het Nederlandse equivalent van Etienne]

Laanstraat 56 (>1912), Brugge
Gentsestraat 17 (oktober 1919 – <1927), Aalst
Gentsestraat 7 (<1927 – <1929), Aalst
Gentsesteenweg 141/3 (<1929 – 5 april 1930), Aalst
Nieuwstraat 32 (6 april 1930 – >1941), Aalst

Franck, Jules. Brugge.

Vader van St. Franck.

Advertentie in Journal de Bruges 15-08-1896 p.2: L’artiste est un expert en platinotypie. [MD]

Géruzet Frères. Brussel.

Rue de l’Ecuyer 27bis / 29 (1868 – 1890), Bruxelles
Rue de l’Ecuyer 35 (1891 – 1912), Bruxelles

Ghémar Frères. Brussel.

Rue de l’Ecuyer 27 (1859-1890), Brussel
Rue de l’Ecuyer 31 (1891-1894), Brussel

Op de Nationale Tentoonstelling van 1880 in Brussel toonden ze une épreuve au sel de platine. (Bron: Bulletin Belge de Photographie, Augustus-September 1880). [MD]

Vooralsnog zijn er geen commerciële portretten in platinadruk bekend, ze stopten voor dat populair werd.

Gillard(-Delvaux), Léon. Luik.

Rue Jean-d’Outre-Meuse 79 (1895), Liège
Rue du Pont-d’Ile 13 (1899 – 1924), Liège

Schoonbroer van Jules Delvaux (zie hoger).

Artikel in La Meuse 14-11-1901 p.6: ils affectionnent tout particulièrement l’emploi du papier au platine absolument inaltérable.
Advertentie in La Meuse 21-8-1905 p.3: Spécialité: platinotypie.

Gliot, Emile. Tournai, Antwerpen

Alleen vergrotingen in platinadruk. Advertentie in Le Courrier de l’Escaut 14-7-1900 p.2: Agrandissements au charbon, au platine et au bromure d’argent. [MD]

Goossens, Hubert. Luik.

Rue Saint-Hubert 19 (1896), Liège
Rue Louvrex 6/4 (1897 – 1925), Liège

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Günther Jean, Brussel

Rue Neuve 23/25/33 (1877-1914), Brussel

Foto gezien [MD]

Hotz Gustave, Brussel.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Huisman Léon, Luik

Vergrotingen in platinotypie. Advertentie in La Meuse 06-08-1904 p.4. [MD]

Jacobs-De Rudder Jacques, Gent.

Op sommige CDV staat “Grande spécialité d’Agrandissements et Platine“. [MD]

Mogelijk alleen vergrotingen, als hij al platinadrukken maakte.

Janssens Gérard, Luik.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie. Advertentie in La Meuse 11-11-1909 p.6.

Julien Alice, Ninove.

Statiestraat 31, (1903 ca – 1912 ca), Ninove.

Portraits au platine, op achterzijde CDV. [MDC]

Koekkoek Pierre, Antwerpen, Mechelen, Leuven.

Rue Francken 5 (1899 – 1903), Anvers
Rue des Nonnes 14 (1901 – 1905), Malines
Marché aux Poissons 21 (1902 – 1908), Louvain
Rue Sainte-Catherine 48 (1905 – >1914), Malines

Advertentie “Luxeportretten platinotypie” Gazet van Mechelen 5-2-1903 p.11. [MD]

Lahmer Albert. Gent, Antwerpen.

Rue de Flandre 24 (1903 – 1909), Gand
Rue Leys 14 (1905 – 1909), Anvers

Advertentie in La Métropole 30-4-1905 p.4. [MD]

Lenaerts, Jean Joseph. Schaarbeek.

Chaussée de Haecht 391/301 (1898-1901), Schaerbeek
Chaussée de Gand 391 (1898-1900), Molenbeek
Rue des Ailes 26 (1901-1912), Schaerbeek
Chaussée de Haecht, 201/349-351 (1911-1914), Schaerbeek

Op achterzijde CDV: Agrandissements, Reproductions, Platine. [MDC]

Luyckx, Théodore. Marchienne-au-Pont.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie. In Gazette de Charleroi 23-4-1898 p.4: Spécialité de grands portraits au crayon (à la main) au charbon et au platine, les 3 seuls procédés inaltérables. [MD]

Maes Joseph. Antwerpen.

Rue Gramaye 10 (1884-1899), Antwerpen

In Bulletin van Association Belge de Photographie, vol. II, 1895, nr. 2, p87.

Melchers Robert. Charleroi.

Place Verte 20 (1880-1887), Rue Montigny 6 (1888-1906), Charleroi

Artikel in Gazette de Charleroi 22-10-1901, p.2: Photographie au platine du peintre M. Adler. [MD]

Midy, Madame Ernest. Mol.

Advertentie in Gazet van Moll 3-6-1905 voor “platineportretten”. Dat kunnen evengoed imitaties geweest zijn. [MD]

Moreels, F. Brussel.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Marissiaux, Gustave. Luik.

Rue des Carmes 10 (1899 – 1921), Liège

Demonstratie platinadruk voor de ABP (La Meuse 7-3-1901 p.1).
Reproductie van kunstwerken (La Meuse 19-02-1910 p3).

Melchers, Robert. Charleroi.

Maakte in 1901 een platinotypieportret van de Parijse schilder Adler (waarschijnlijk Jules Adler, 1865-1952; Gazette de Charleroi 22-10-1901 p2). [MD]

Meyers & Hautvast. Luik.

Place Saint-Paul 6 (1889-1893), Luik. [MD]

Misonne Léonard. Gilly.

Amateurfotograaf, belangrijk Belgisch picturalist. Hij maakte naast zijn artistieke werk ook portretten van zijn familie, o.a. in platinotypie.

Dit portret op het bidprentje van zijn broer Edouard Misonne, heb ik in twee versies. Beide zijn platinotypieën, eentje op ruw papier en eentje op glad papier.

Bidprentjes met platinotypie-portretten zijn heel zeldzaam omdat het een duur procedé was, zeker om in grotere oplage te laten maken. Dit is het eerste dat ik zie. Waarschijnlijk vindt je ze daarom eerder in de families van fotografen, net zoals bidprentjes in kooldruk (waarvan ik er ook nog maar één zag, van de vrouw van fotograaf Van den Bemden).

De nakomelingen van Misonne bezitten een – incomplete – collectie negatieven, bewaard in het Musée de la Photographie in Charleroi. Samen met hen konden we een negatief identificeren van Edouard dat duidelijk in dezelfde sessie genomen werd als dit bidprentje.

Dit is dus wel degelijk een foto door Leonard Misonne.

Ortmans, Clement. Verviers.

Pont des Récollets 124 (1897 – 1899), Verviers
Place Verte 2 (1900), Verviers
Rue de l’Harmonie 28/30 (1900 – 1920), Verviers
Rue des Boulangers 42 (1906 – 1914), Blankenberghe
Place de Meir 97/111 (1908 – 1920), Anvers
Wenduine (1911 – 1913)

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Piron, François. Antwerpen.

Place de Meir 81 (1883 – 1893), Anvers
Rue Léopold 55 (1892 – 1902), Anvers
Rue Saint-Gommaire 41 (1898 – 1902), Anvers
Marché Saint-Jacques 75 (1899 – 1900), Anvers

Advertentie in Het Kempenland (editie Herentals) 29-10-1892 p.3.

Quintard, E. Brussel.

Mogelijk alleen vergrotingen in platinotypie.

Pierre, Charles. Antwerpen.

Chaussée de Turnhout 59 (1901-1913), Antwerpen

Op achterzijde CDV Portraits au charbon et platine

Roman (- Clits), Jean. Wetteren

Rue de l’Eglise (1896-1897), Wetteren

Advertentie in Le Patriote 03-04-1897 p.5. A vendre d’occasion bel appareil solaire pour agrandissements photographique au charbon, platina, celloïdine, etc. [MD]

Hij had dus een zonnevergroter, maar gebruikte hij hem ook voor de vermelde procedés?

Ruys – Morel August. Kortrijk.

Rue Notre-Dame 31/25 (1890 – 1908), Courtrai
Rue Leys 2 (1893 – 1895), Anvers
Rue de Dison 18-20 (1895), Verviers
Rue de la Cordonnerie 13 (1896 – 1913), Tournai
Rue des Clairisses 4 (1904 – 1908), Tournai
Rue Saint-Amand 37 (1908 – 1913), Bruges

In de aankondiging van de opening van de studio is alleen nog maar sprake van vergrotingen “au charbon, au platine”, L’echo De Courtrai 16-10-1890 p.3. [MD]

Op achterzijde CDV Spécialité d’agrandissements charbon, platine. [MD]

Advertentie tentoonstelling van uitsluitend portretten in platinadruk in L’echo De Courtrai 26-12-1897 p.2. [MD]

Sacré, Edmond. Gent.

Rue de la Calandre 1 (1892-1921), Gent.

Met dank aan [MD] voor de identificatie, door het herkennen van Victor Bekaert’s bidprentje met dezelfde foto! Daarmee kan de foto gedateerd worden in 1892-1893, wat het een vroeg voorbeeld maakt van een zwarte platinadruk (te koop vanaf 1892).

Sacré-Smits, Achille. Gent.

Place du Commerce 12 (1884-1897), Gent

Kabinetkaart gezien [MD]

Schoenmaekers, Joseph. Brussel.

Advertentie in Le Soir 30-10-1902 p.7. [MD]

Schueren Henri, Antwerpen.

Op CDV “Veritables platines. Agrandissements inaltérables.“

Mogelijk alleen vergrotingen.

Taudien, Otto. Luik, Dinant, Verviers. Antwerpen.

Thiel, Charles. Brussel.

Rue Van Artevelde 88 (1883-1896), Brussel
Rue Jules van Praet 9 (1892-1900) / 17 (1900-1902), Brussel

Van Crewel, Jacob (Jeune). Antwerpen.

Advertentie in Het Annoncenblad van Moll 9-1-1904 voor “platina portretten”.

Van den Bergh, Jacques. Antwerpen.

Longue Rue du Vanneau 111 (1901-1908), Antwerpen
Avenue Paul De Jaer 17 en 20 (1910-1914), Brussel

Vermelding op achterzijde CDV: “spécialité de portraits au platine” [MDC]

Van Loo-Smet, Charles. Gent.

Rue Longue des Violettes 76 (1885-1887), Rue de Flandre 56 (1888-1890), 74 (1891-1903), Gent

Varlet, Lucien. Verviers, Luik.

Rue de l’Harmonie 19/21/23/23-25 (1890 – 1901), Verviers
Rue de l’Université 10 (1899 – 1904), Liège

Artikels in La Meuse 26-10-1900 p.2. [MD]

Verhassel, Egide. Brussel.

Chaussée de Gand 11/3/4 (1869-1914), Bruxelles – Molenbeek.

Advertentie in Le Soir 5-11-1903 p.5. [MD]

Vitalis Michel, Antwerpen

Rue de l’Offrande 47/10 (1906 – 1920), Anvers
Longue Rue du Vanneau 163/153 (1910 – 1920), Anvers

Advertentie “Specialiteit van Platine portretten” in Gazet van Antwerpen 14-07-1906 p.5. [MD]

Wettstein, Edouard. Verviers.

Rue de la Tranchée 34/36/38 (1893 – 1940), Verviers
Rue de l’Harmonie 64/68-70 (1904 – 1940), Verviers

Wurth, Ernest. Luik.

Rue Louvrex 66 (1890 – 1914), Liège

Artikel in La Meuse 27-1-1894 p.2. [MD]

Zeyen, Léonard Hubert. Luik.

Boulevard de la Sauvenière 137/141 (1882 – 1904), Liège

Maakte al in 1883 platinadrukken, mogelijk als eerste in België. [2][3]

Artikel in La Meuse 15-11-1888 p.2: Zeyen opère à la platinotypie. [MD]

Literatuur

[1] Dijk, van, J. (2011). Handboek Herkennen Fotografische en Fotomechanische Procedés. Primavera Pers, Leiden.
[2] Bulletin de l’association Belge de photographie. 1883, pp 539-540.
[3] Mélon M.-E., La photographie à Liège au XIXe siècle. Une modernité ambivalente. In Duchesne J.-P. (éd.), Vers la modernité. Le XIXe siècle au Pays de Liège, Liège, Musée de l’Art Wallon et Université de Liège, 2001, pp. 147-163.
[4] McCabe C. (2017). Platinum and Palladium Photographs: Technical History, Connoisseurship and Preservation. American Institute for Conservation, Washington.
[5] Ware, M. (2017). Platonomicon. Self published as a technical appendix to McCabe (2017).

Bronnen

[MD] : Aangebracht door M. Demaeght van FOMU Antwerpen, met veel dank.
[MDC]: Collectie Marc De Clercq
[SC] : Aangebracht door S. Calle van Archief Gent, met veel dank.

The post De platinadruk – een lijst van Belgische fotografen appeared first on Spoorzoeker.

Ik vond een factuur uit 1892, op naam van Camille Cogen, voor aankoop van bedrukte kaartjes voor cartes de visite en carte album (kabinetkaart). Ze werden gedrukt bij W. Hermann & C^o in Berlijn.

Deze factuur geeft wat inzicht in hoe fotografen aan de gedrukte kaartjes kwamen voor hun cartes-de-visite, en hoe Europees dat fenomeen was.

De fotograaf nam contact met, of werd bezocht door, een vertegenwoordiger van één van de grote bekende Europese drukkerijen van fotokaarten. Hij koos een ontwerp en een uitvoering uit de catalogus en kon het ontwerp personaliseren met zijn naam en adres, medaillons en prijsvermeldingen, kleur, enz. De vertegenwoordiger gaf de bestelling door aan de drukkerij. Die stuurde de bestelling en de factuur naar de fotograaf in kwestie.

Ik laat hieronder alle betrokkenen aan bod komen: de drukker, de vertegenwoordiger en de fotograaf.

W. Herrmann & C^o, de drukker

W. Herrmann & C^o was één van de drukkers voor dergelijke kaartjes in Europa. Andere bekende drukkers waren o.a. Prager & Lojda, ook in Berlijn; Bernhard Wachtl in Wenen; Nacivet, Grimaud, Hutinet in Parijs; Formstecher in Offenbach am Main; …

Er waren ook Belgische drukkers op dit terrein actief in Gent, Antwerpen en Brussel. Maar daarover een andere keer meer. Vanaf ca. 1885 kan je de naam van de drukker op CDV kaartjes vinden, maar zeker niet op allemaal.

Volgens het briefhoofd is Herrmann & C° gesticht in 1848 en kregen ze prijzen in Parijs, München, Brussel, etc.

Vestiging

In de almanakken van Brussel vinden we vanaf 1893 een Herrmann W. représent. de commerce in de Rue Vandermeersch 18, Schaarbeek.

Een andere gekende Duitse drukker van cartes-de-visitekaartjes, Formstecher uit Offenbach am Main, is in 1894 op datzelfde adres aanwezig, samen met Hermann.
In 1902 zitten ze beiden op nr. 33, zij het elk in een andere versie van de Almanak. Daarna is Formstecher verdwenen op dat adres.

Het ziet er dus naar uit dat Rue Vandermeersch 18/33 de Brusselse zetel/vertegenwoordiging was van die twee bedrijven, misschien zelfs door dezelfde man beheerd.

Persoon of firma?

Al staat er ook een Hermann W. in de lijst van inwoners in de almanakken. Maar het lijkt moeilijk te geloven dat de zaakvoerder van een Duits bedrijf in Brussel zou wonen.

Nochtans, in 1893 staat er Herrmann W., in 1894 en volgende jaren vinden we er Herrmann W. représentant de commerce én in 1894 een Herrmann Z. négoc. op dat adres.
In 1902-1909 hebben we Herrmann Willy (négociant/représentant articles photographiques), in 1908-1909 ook Herrmann Georges (ingénieur/inspecteur diplômé) en Herrmann Henri in Rue Vandermeersch 33.

Hermann W. (op datzelfde adres) was ook lid van de Association Belge de Photographie (1893-1901 en 1909-1914).

Was het dan toch een echte persoon met de naam Herrmann Willy of was het de vertegenwoordiger van Herrmann & C^o die zich onder de firmanaam lid maakte van de ABP en zich inschreef in de almanakken?

Hij heeft ook een plaatsje in de Directory van het FoMu, maar dat maakt ons niet veel wijzer. Behalve dat hij op twee adressen tegelijk lijkt te wonen. Is er misschien sprake van een toevallige naamgenoot?

Ik heb na snel nazicht in mijn collectie de indruk dat je CDV’s van Herrmann & Co alleen in de jaren 1890 terugvindt. Het moet zeker nog verder onderzocht worden.

Joseph Schwieger, de vertegenwoordiger

De bestelling verliep via Jos. Schwieger, zoals op de achterzijde vermeld. Schwieger was een vertegenwoordiger en leverancier van karton en papier, o.a. voor fotografen.

Volgens de Directory of Belgian Photographers was Joseph Schwieger actief vanaf 1895 in de Rue des Prairies 25, Sint-Joost-ten-Node. Dat is inderdaad wat je uit de Almanakken van Brussel kunt afleiden. Deze factuur bewijst dat hij dat al minstens enkele jaren vroeger deed.

We vinden Schwieger in de almanakken pas terug in de namenlijst van inwoners vanaf 1894. Hij is dan négociant en woont in de Rue de Cologne 183 in Schaarbeek.

Een jaar eerder vinden we, toeval of niet, op datzelfde adres Levy (V^e J.) et C^ie, fabricants de papiers dentelles, alsook een zekere K. Hartog van de firma Levy en F. Levy, représentant de papeteries. De firma Levy staat verder vermeld onder de rubrieken Papiers, fabricants en Papiers-dentelles, fabricants. Levy zat op dat adres sinds de almanak van 1891.

Heeft Schwieger misschien eerst voor Levy gewerkt?

In de bevolkingsregisters van de stad Brussel is Schwieger pas terug te vinden vanaf 1906, als représentant de commerce, wanneer hij op 31 december 1906 vanuit de Rue Jolly 41 in Schaarbeek verhuist naar de Pachécolaan 91.

Dat is vlak na zijn huwelijk met Marie Jacquet. Ze huwden op 4 november 1906 in Schaarbeek. Schwieger is volgens de huwelijksakte (Schaarbeek, huwelijksakte 641 van 1906) représentant de commerce. Hij is geboren in Frauenberg (Duitsland) op 1 maart 1858.

Het uittreksel uit het bevolkingsregister dat bij de huwelijksbijlagen zit vermeld dezelfde geboortedatum, maar Dürscheven (Pruisen) als geboorteplaats. Dürscheven is een dorpje vlak naast Frauenberg, waar, volgens het Frauenbergse uittreksel uit de geboorteakte in de huwelijksbijlagen, zijn ouders woonden.

De huwelijksakte en de bijlagen vermelden de Rue Jolly als vorige adres en ook Sint-Joost-ten-Node als een voorgaande woonplaats.

Camiel Cogen, de fotograaf

De bestelling was voor Camiel Cogen:

5085 Cartes Visite, véllin force 5, couleurs R. & F.
lithographiées en brun des 2 côtés. – 86,45 fr.

1045 Cartes Album, force 6, vélin F. lithographiées
en brun des 2 côtés. – 52,25 fr.

Part de frais de la gravure avec 4 médailles – 10 fr.

In totaal kostte het 151,25 fr. voor deze bestelling cartes-de-visite en kabinetkaarten (cartes album) inclusief gravure met 4 medailles.

Volgens de Directory of Belgian Photographers was Camiel Cogen actief in de Slijpstraat (Rue des Rémouleurs) 57, Gent van 1890 tot 1891. Hij staat ook vermeld in de Wegwijzer der Stad Gent van 1891.

Om meer over de fotograaf te weten te komen ben ik in de registers van de burgerlijke stand van Gent gaan zoeken. Een huwelijk kon ik niet vinden in de decanale tafels tussen 1881-1900.

Bij de overlijdens had ik wel geluk. Blijkt dat de ongehuwde lichtteekenaar Cogen al op 2 november 1892 overleed. Hij heeft zijn nieuwe voorraad kaartjes amper kunnen gebruiken…

Zijn activiteitsperiode kan dus aangepast worden naar

1890 – 2/11/1892 Gent, Rue des Rémouleurs 57

Op dat adres was nog niet eerder een fotostudio, de onfortuinlijke Cogen heeft niet lang kunnen genieten van zijn investering.

Opvolger

Henri Boute-Dooreman neemt Cogen’s studio over als bijhuis. Volgens de Directory vanaf 1894. Maar als dat op de Wegwijzer der Stad Gent gebaseerd is dan was het in de loop van 1893. De Wegwijzer van 1894 is namelijk gebaseerd op gegevens die zijn verzameld in 1893. Het is te verwachten dat na een overlijden in november 1892 de zaken pas in orde waren in de loop van 1893.

Daarna komen er nog andere fotografen op dat adres.

W. Prinzing

Er is nog een naam vermeld:

Nous vous expédions suivant votre ordre à vos risques par Monsieur W. Prinzing.

Prinzing zal wellicht een werknemer zijn die de verzending deed.

The post Factuur aan Camiel Cogen, fotograaf in Gent, 1892 appeared first on Spoorzoeker.

Hoe maak je de informatie in je collectie bidprentjes beschikbaar voor jezelf en voor anderen? Met andere woorden, hoe ga je je collectie ontsluiten? Naast indexeren, is digitaliseren het beste wat je kan doen.

Automatische verwerking omvat alles wat een computer je uit handen kan nemen. Je wil, met zo weinig mogelijke menselijke tussenkomst, snel en efficiënt gegevens verzamelen, opslaan, bewerken en verspreiden.

Bidprentjes (doodsprentjes, rouwprentjes) zijn een belangrijke genealogische bron. Welke informatie je er uit kan halen lees je in Haal het maximum aan informatie uit doodsprentjes.

Aandacht hebben voor automatische verwerking heeft al nut op kleine schaal. Al zal de winst op grote schaal veel duidelijker zijn.

Het begint al bij het digitaliseren van de bidprentjes, daarover gaat dit artikel. Wat kan je doen met welk soort scanner of fototoestel? Welke bestandsnamen gebruik je? Welke nabewerking is nodig?

We nemen er meteen de minimumvereisten voor OCR bij, dat kan eenvoudig gekoppeld worden aan het scannen. OCR is een essentiële toepassing voor gedrukte tekstdocumenten, en meer en meer ook voor historische handgeschreven documenten (zie Transkribus). In de herkende tekst kan je zoeken met de computer, of er methoden voor informatie-extractie op los laten, zoals automatische indexering. Ik heb daar software voor ontwikkeld, IndexScans, maar dat is voor een volgend artikel.

Scankwaliteit voor OCR

De kwaliteit van de gedigitaliseerde afbeelding is essentieel om een goed OCR resultaat te bekomen. Je kan een scanner gebruiken, maar evengoed een camera, zelfs een smartphone (zie Getest en vergeleken: digitaliseren met de smartphone (voor OCR)).

Drie voorwaarden waaraan een gedigitaliseerde afbeelding moet voldoen voor goede OCR:

1. een scherp beeld, de minste onscherpte verknoeit de herkenning;
2. de tekst perfect horizontaal zonder vervormingen, een beetje scheef en herkenning loopt slecht;
3. voldoende gedetailleerd, 300 dpi is perfect, meer mag.

Met een scanner zijn voorwaarden 1 en 3 gemakkelijk vervuld. Scan in kleur op min. 300 dpi en sla de scans op als hoge kwaliteit JPG (+90%). Voorwaarde 2 gaat automatisch of je gebruikt een trucje (zei verder).

Met een camera moet je veel meer moeite doen om de voorwaarden te vervullen.

Bestandsnamen

Je hebt de bestandsnaam voornamelijk nodig om naar de juiste scan te kunnen verwijzen in Excel of in een database.

Voor gemakkelijke geautomatiseerde verwerking is het handigste als elke scan uniek genummerd is op een consequente manier en de bestandsnaam op dat nummer eindigt.

Individueel betekenisvolle bestandsnamen, met naam van de overledene bijvoorbeeld, zijn onnodig. Als je geen tabel of database wil gebruiken kan je dat soort inhoudelijke informatie beter als metadata in het bestand opslaan. Dan kan je gewoon Windows Verkenner, Finder op een Mac of een fotobeheerprogramma gebruiken om in je collectie te zoeken. Dat komt nog in een ander artikel aan bod.

Unieke nummering

Dat is nodig om ondubbelzinnig naar een scan te kunnen verwijzen. De standaardinstelling voor de bestandsnaam is meestal van de vorm
<prefix><nummer met voorloopnullen>
Dus img_001, Scan0001, SCN0001 of iets dergelijks.
De prefix kan je meestal aanpassen in de instellingen van je scanner of camera, het startnummer kan je soms ook aanpassen.

Dat is in principe een unieke naam, behalve als je scanner opnieuw begint te tellen na 999 (of wat het aantal cijfers ook is) of als je nog andere toestellen gebruikt die dezelfde bestandsnaam gebruiken.

Een eigen prefix gebruiken

Beter zorg je voor een andere prefix die de bestandsnaam zeker uniek maakt. Het zekerste is de huidige datum (jaar-maand-dag sorteert best: 20200623), of zelfs datum+tijdstip. Maar afhankelijk van je werkwijze kan het ook de herkomst of eigenaar van een stapel zijn. Of een combinatie daarvan. Denk er over na, beslis en blijf het dan consequent zo doen.
Je krijgt dan iets zoals 20200623VDB_00001.jpg.

Als je scansoftware dat niet kan en je wil bestandsnamen kiezen, gebruik dan bijvoorbeeld NAPS2 als scansoftware.

Dubbelzijdige scans : extra opletten

1. begin altijd met dezelfde zijde (recto of verso) te digitaliseren voor alle prentjes.
2. zorg dat de recto zijde altijd een even nummer heeft en de verso altijd een oneven (of omgekeerd).

Door die twee regels weet je aan de hand van even of oneven meteen welk zijde het is én welk bestand de bijbehorende andere zijde is. Zo kan je dat ook aan een computer wijsmaken. Maar er zijn ook andere mogelijkheden: lees onderaan Dubbelzijdig digitaliseren.

Achteraf corrigeren?

Je kan de bestandsnamen en nummering achteraf corrigeren met tools voor bulk-bestandshernoeming (zie mijn favoriete tools).
Dat kan ook met scans die je al gemaakt hebt voor je dit artikel las :-) Maar als je het meteen correct doet spaart dat frustratie en extra werk uit.

Digitaliseringsstrategie

Hieronder lees je per type digitaliseringstoestel wat de beste strategie is om tot geschikte scans te komen: de documentscanner, de flatbedscanner en de digitale camera.

Voor concrete scanvoorbeelden en vergelijkingen lees mijn artikel Getest en vergeleken: digitaliseren met de smartphone (voor OCR). Daarin vergelijk ik digitaliseren met een digitale SLR camera, een flatbedscanner, een duplex documentscanner en een smartphone onder verschillende belichtingsomstandigheden.
Conclusie van de test: hoewel de reproductiekwaliteit – hoe mooi de scan eruit ziet – sterk zal verschillen, maakt het weinig uit voor de kwaliteit van de OCR!
Zolang je maar een scherp beeld van de tekst kunt vastleggen met een resolutie die de 300 dpi benadert en de tekst perfect horizontaal staat.

Een documentscanner is het toppunt van automatisch scannen, snel en efficiënt, geen of heel weinig manuele nabewerking nodig. Het is zeker de beste optie voor grotere collecties en voor dubbelzijdig scannen.
Lees meer over de documentscanner.

Een flatbedscanner hebben veel mensen in huis, apart of in een all-in-one printer. Geschikt voor een beperkte collectie en/of budget. Het vraagt relatief veel werk om te scannen. En, afhankelijk van wat je wil, is nabewerking nodig om de scans optimaal geschikt te maken voor automatische verwerking.
Lees meer over de flatbedscannner.

Een digitale camera heeft iedereen in huis, al was het maar in je smartphone. Zelfs de eenvoudigste digitale camera is, mits de juiste aanpak, geschikt om bidprentjes te digitaliseren met voldoende kwaliteit voor OCR. Afhankelijk van wat je wil is nabewerking nodig om de scans optimaal geschikt te maken voor automatische informatie-extractie met OCR.
Lees meer over de digitale camera.

Er zijn nog andere soorten toestellen, zoals verschillende soorten mobiele scanners, of boekscanners, maar in de praktijk komen die neer op hetzij een camera hetzij een flatbedscanner met handige extra’s voor de toepassing waarvoor ze bedoeld zijn.

Documentscanner met automatische invoer (ADF, duplex)

Met een goede (tweedehands) duplex documentscanner gaat scannen heel snel.

Let op dat de lade voor automatische documentinvoer (Auto Document Feeder of ADF) smalle documenten aankan (minstens A7 of ‘geschikt voor visitekaartjes’ o.i.d.) en dat je een duplex model hebt als je dubbelzijdig wil scannen.

Je moet er maar een stapeltje inleggen en het wordt in geen tijd dubbelzijdig gescand, bijgesneden, rechtgezet en desgewenst geOCRed. Je zal misschien wel in de instellingen moeten duiken en wat testen om het helemaal te hebben zoals je wil.

Scans worden opeenvolgend genummerd, dus als je alle prentjes met dezelfde zijde boven scant en dat ook consequent doet bij opeenvolgende stapels, dan kan je er van op aan dat bijvoorbeeld even nummers altijd de tekstzijde zijn. Dat is heel belangrijk voor automatische indexering achteraf.

NAPS2, gratis open source scannersoftware, kan een handig hulpmiddel zijn als je scannersoftware niet voldoet.

Flatbedscanner

Bidprentjes op een flatbedscanner leggen is niet meteen de snelste manier, maar voor velen wel de enige praktisch bereikbare. Het vraagt wel veel nabewerking.

Je kan per keer meerdere prentjes scannen, dat is positief. In je scannersoftware kan je scans manueel of soms automatisch opsplitsen in een apart beeld per bidprentje.

De scans moeten perfect recht staan voor goede OCR resultaten!

Tenzij je veel manueel selecteer-, knip- en rechtdraaiwerk wil doen, moet je goed nakijken of je scannersoftware dat niet automatisch kan.

Recht scannen

Als je scanner volledig tot tegen de randen scant kan je de prentjes tegen de rand leggen. Dat moet je even testen.

Anders gebruik je een trucje: je legt een lat (of een strip karton) tegen de randen van de scanner. Gebruik geen metaal, anders riskeer je krassen in het scannerglas. Je kan de lat met plakband vastzetten aan de scannerbehuizing, tegen het verschuiven. Dan leg je de prentjes met één zijde tegen de lat. Doe het scannerdeksel voorzichtig dicht zodat ze niet verschuiven. Zo staan ze perfect recht op de scan.

Leg de prentjes nooit tegen elkaar aan, zorg dat er minstens een centimeter tussen zit. Anders maak je het moeilijk om ze achteraf automatisch op te splitsen.

Opsplitsen

Sommige scannersoftware kan zelf een scan opsplitsen in deelbeelden. Dat moet je eerst nagaan voor je eigen scanner. Het is een functie die meestal gebruikt wordt bij het scannen van foto’s.

In een beeldbewerkingsprogramma (zie mijn favoriete tools) kan je de scan handmatig opsplitsen in een apart bestand voor elk prentje. Je selecteert dan om beurt elk prentje, kopieert de selectie en plakt die als nieuwe afbeelding. Dat is erg omslachtig.

Ofwel gebruik je een tool zoals AutoSplitter. Die scant en splitst de scans automatisch op in deelbeelden én draait ze recht. Dat werkt heel goed, indien nodig kan je de standaardinstellingen bijregelen. Voor betrouwbare autosplits moet je voldoende afstand tussen de prentjes laten. Er een egaal felgekleurd papier opleggen (rood of groen bvb) kan ook helpen. Probeer een paar keer uit om te zien wat voor jouw geval het beste werkt.

Ik gebruik AutoSplitter al sinds 2015 voor foto’s, het heeft mij al heel veel tijd bespaart. Er is ook andere software die dat kan zoals ScanSpeeder en Vuescan, maar die heb ik nooit getest.

Als je Photoshop Elements hebt dan kan je eventueel in Expert-modus de functie “Gescande foto’s verdelen” (Divide scanned photos) uitproberen, maar dat werkt eigenlijk alleen met een witte achtergrond en met foto’s. Met bidprentjes heb ik nog niet veel succes gehad…

Er is ook een plugin voor GIMP als je dat zou gebruiken: DivideScannedImages, die zou beter moeten werken dan de Photoshop functie, maar ik heb het niet getest.

NAPS2 kan scans rechtzetten, maar niet opsplitsen. Dus dan ben je beperkt tot één prentje per scan.

Wil je dubbelzijdig scannen, lees dan zeker ook het stukje over flatbedscanners onderaan dit artikel.

Digitale camera

Doodsprentjes één voor één fotograferen is ook mogelijk, dat kan sneller gaan dan een flatbedscanner.

Nabewerking nodig?

Of nabewerking nodig is hangt af van hoe goed je het doet. Je moet een scherp beeld maken met perfect horizontale niet-vervormde tekst, aan 300 dpi.

Als je camera perfect parallel met de tafel staat, het prentje niet schuin ligt, en de achtergrond egaal is dan zal je weinig nabewerking nodig hebben.

Wat heb je nodig?

Digitale camera, tablet of smartphone: maak je lens vetvrij! Anders krijg je sowieso een wazig beeld.

Uitlijnen

Maak op je camera de hulplijnen (raster of grid) zichtbaar.

Zoek in de handleiding of in de instellingen van je camera. Of google op
<naam van je camera of smartphone> camera raster
voor Nederlandstalige hulp. Gebruik ‘grid’ in plaats van ‘raster’ voor Engelstalige hulp, er is meestal veel meer te vinden in het Engels.

Dat raster helpt om het prentje perfect horizontaal uit te lijnen zodat het niet scheef in beeld staat.

Als je camera ook perfect parallel met de tafel staat heb je geen trapezium-vervorming.

Statief

Uitlijnen is veel gemakkelijker als je een statief gebruikt. Combineer met een vastgekleefde lat om je prentjes tegenaan te leggen. Ideaal is een kartonnen strip in dezelfde kleur als de achtergrond.
Dan hoef je alles maar één keer op te stellen om een hele serie perfect te fotograferen.

Een flexibel ministatief (genre gorillapoot) is ideaal voor een smartphone, daarmee kan je heel dichtbij komen. Een houder/adapter voor smartphones heb je dan ook nodig.
Maar je kan ook zelf een statief improviseren, zoals op deze Pinterest board.

Google DIY overhead smartphone stand voor meer ideeën om zelf een statief te improviseren. DIY staat voor Do It Yourself, doe het zelf. Het is een handige toevoeging als je iets zoekt om zelf ineen te knutselen.

Voor een echte digitale camera zal je eerder een tafelstatief nodig hebben. Je moet de camera loodrecht naar beneden kunnen richten.

Ook met statief moet je heel voorzichtig op de sluiterknop tikken om geen beweging te veroorzaken!
Je hebt ook Bluetooth-afstandsbedieningen voor smartphones. Sommige digitale camera’s kan je op afstand bedienen met een smartphone. Voor een andere mogelijke oplossing zie verder bij scanner apps.

Zonder statief?
Occasioneel kan het perfect, maar voor een hele reeks raad ik het af. Dan heb je de ene keer misschien een scherpe foto en de andere keer een minder scherpe. De ene wat schever of wat meer trapezevormig, enz…
Het is ook veel minder efficiënt dan handenvrij je prentjes één voor één onder de camera op statief te leggen.
Wil je het toch doen dan heb je op zijn minst heel goede beeldstabilisatie nodig (voorzien in je smartphone of camera), een heel vaste hand en het nodige geduld.
Zelfs al zie je het niet meteen met het blote oog, kleine bewegingsonscherpte heeft een groot effect op de OCR-kwaliteit.

Achtergrond

Een egale éénkleurige achtergrond. Ik verkies zwart boven wit, een andere kleur mag ook. Het geeft geen afleiding bij OCR en verzekert een goed randdetectie bij automatisch bijknippen, als je dat wil gebruiken.

Goede belichting

Vermijd schaduwen en glansplekken op de foto’s. Doe dat niet door je camera schuin te houden. Voor een gelijkmatige belichting gebruik je twee even sterke lampen, één links en één rechts, die onder een hoek van 45° op het bidprentje schijnen. Dan kan je loodrecht boven het prentje dichtbij komen met de camera, zonder schaduwen of glans.

Scanner-app

Een scanner-app die automatisch alles mooi rechtzet en bijknipt kan handig zijn. Probeer er een paar uit om te zien welke best bevalt. Ik schreef 3 jaar geleden over scanner apps, maar ondertussen is er wel wat evolutie.
Er zijn zelfs scanner-apps die automatisch een foto maken als je een nieuw document klaarlegt. Dan kan je helemaal snel werken zonder risico op bewegingsonscherpte door te tikken op de sluiterknop.

Wat met dpi?

Je foto moet minstens equivalent zijn aan de 300 dpi van een scanner. Dat is de resolutie waarop OCR systemen optimaal werken. Lees er meer over in mijn artikel over DPI bij scanners en camera’s, inclusief praktijkvoorbeelden. Wees gerust, zelfs oude camera’s zijn goed genoeg om een resolutie van 300 dpi te verkrijgen voor een bidprentje.

Tools voor nabewerking

Probeer zo veel mogelijk nabewerking te vermijden door meteen goede foto’s te nemen. Je kan heel veel corrigeren, maar er kruipt veel tijd in en de kwaliteit van de foto kan eronder lijden.

• draaien (rotation):
  – het document rechtop draaien (90° – 180°)
  – de tekstregels perfect horizontaal rechtzetten (enkele graden)
• perspectief (perspective/keystone/skew): het document rechthoekig maken
• bijknippen (crop): alle achtergrond wegknippen

Hier vertrekken we van een zijdelings schuin getrokken foto van een bidprentje:

Je kan de bekende complexe fotobewerkingstools gebruiken als Photoshop of het gratis Gimp. Alle fotobewerkingstools kunnen draaien en bijknippen, maar ze hebben zelden een handige manier voor perspectiefcorrectie. Gelukkig zijn er heel specifieke gratis tools. Ze werken goed, maar je moet er wat aan wennen:

PerspectiveImageCorrection kan roteren (in sprongen van 90°), perspectief corrigeren en bijknippen. Helaas is het selectiekader, een dun rood lijntje, moeilijk zichtbaar. Voor perspectief klik je rondomrond één voor één op de vier hoeken. Voor bijknippen trek je een rechthoek (eerst in één hoek klikken dan in de diagonaal tegenoverliggende hoek klikken), er is geen preview maar alles in de rechthoek wordt opgeslagen.
Er is ook een mogelijkheid om te kalibreren voor lensvervorming (kusseneffect). Dat kan handig zijn als je daar last van hebt.

YASW is eigenlijk gemaakt voor correcties bij het digitaliseren van boeken. Je kan roteren (in sprongen van 90°), perspectief corrigeren en bijknippen. Er staat een selectiekader klaar in de linker bovenhoek, ook hier een dun rood lijntje. Gewoon de hoeken naar de juiste plaats slepen (vier hoeken voor perspectief, twee voor bijknippen). Als je Preview aanvinkt zie je het resultaat. Vervolgens Export to om op te slaan in een folder.
De illustraties hierboven zijn schermafbeeldingen van deze tool. Ik vind hem net iets handiger dan PerspectiveImageCorrection.

Voor draaien/rechtzetten en bijknippen kan je ook het eerder genoemde AutoSplitter of zijn concurrenten gebruiken. Draaien/rechtzetten kan je ook met de eerdergenoemde scantool NAPS2.

Dubbelzijdig digitaliseren

Recto-verso scannen?

Zelf scan ik altijd dubbelzijdig. Maar of je bidprentjes dubbelzijdig gaat scannen kan van je doel afhangen. Sommige verzamelaars vinden de beeldzijde interessanter. Voor genealogen is de tekstzijde met de genealogische gegevens in principe voldoende. Behalve als er een foto van de overledene op de andere zijde staat, dan wil je die foto ook.

Als “tekstzijde”, of recto, neem ik altijd de zijde waarop de naam en geboorte- en overlijdensdata staan. In sommige gevallen is dat onder een foto, toch wordt dat dan de “tekstzijde”. Want voor automatische indexering wil je vooral weten waar de gegevens staan die je wil indexeren (naam en datums).

Je kan als genealoog opteren om alleen fotobidprentjes recto-verso te scannen. Maak er dan een apart stapeltje van en zet ze in een andere folder dan de eenzijdige. Dat vergemakkelijkt de automatische verwerking achteraf.

Koppeling recto-verso scans

Het probleem voor automatische verwerking is om te onderscheiden

• welke scans de tekstzijden zijn en welke de beeldzijden
• welke recto bij welke verso hoort

Je zou telkens ‘r’ of ‘v’ of een andere markering aan de bestandsnamen kunnen toevoegen. Maar zelfs met hernoemingssoftware is dat een extra menselijk ingrijpen dat tijd kost en foutgevoelig is. Dat proberen we te vermijden.

Er zijn dan drie mogelijkheden, ofwel elk bidprentje in een aparte PDF scannen, ofwel scannen naar jpg of tif en dan de twee zijden in één bestand zetten of de nummering slim gebruiken.

Een PDF per bidprentje

Dat is meestal niet zo eenvoudig tenzij je elk prentje apart zou inscannen. De meeste scannersoftware kan helaas geen aparte PDF’s maken met recto en verso zijde samen als je er stapeltjes in legt. Er wordt één grote PDF gemaakt met alle scans in.

Je moet dan de grote PDF achteraf splitsen om de twee pagina’s. Daar heb ik een gemakkelijke en gratis oplossing voor. Kijk even op mijn pagina Tools : digitale gereedschapskist.

Het blijft wel nuttig om altijd consequent dezelfde procedure te gebruiken: bijvoorbeeld alle bidprentjes steeds met de tekstzijde naar beneden in de scanner leggen.

Twee zijden in één bestand

Bij sommige scansoftware kan je beide zijden van een dubbelzijdige scan in hetzelfde bestand laten zetten. Afhankelijk van de scannersoftware boven elkaar, naast elkaar of beide.

Dat is ook een goede manier om beide zijden bij elkaar te houden.

Boven elkaar is voor elk formaat aanvaardbaar. Als je kan kiezen is boven elkaar beter voor de moderne brede opengevouwen prentjes, en naast elkaar voor kleine oude enkelvoudige prentjes.

Slim gebruik van nummering

Scanners en camera’s nummeren de bestanden altijd automatisch. Bijvoorbeeld IMG_0230.jpg, IMG_0231.jpg, enz. De getallen lopen gewoon op. Het nummer is dus afwisselend even en oneven.

Voor correcte automatische verwerking moeten recto en verso altijd dezelfde pariteit (even of oneven) hebben. Je beslist zelf of even nummers recto of verso zijn (en bijgevolg oneven nummers de andere zijde). Maar het is essentieel om daar consequent in te zijn. Doe het altijd hetzelfde.

Alle prentjes moeten dus met dezelfde zijde boven gelegd worden. Je scant ook altijd dezelfde zijde eerst voor alle prentjes van je collectie. De tekstzijde of de beeldzijde, dat maakt niet uit. Maar wees consequent anders maakt dat de automatische verwerking later moeilijk.

Noteer je beslissing en bewaar ze bij je collectie.

Nummering instellen?

Nu moet je alleen nog zorgen dat het startnummer in je scanner of camera overeenkomt met je keuze. Dat zou je ergens in de instellingen moeten vinden, zeker bij scanners.

Anders kijk je naar de laatste scan of foto die je maakte of doe eerst een testscan om te zien of het volgende nummer even of oneven gaat zijn. Indien nodig doe je nog een testscan om op de juiste pariteit uit te komen.

Als dat niet kan, of je vindt het te ingewikkeld, dan is dat geen ramp. Je kan achteraf de bestanden in bulk hernoemen (zie verder).

Belangrijker is dat tijdens het scannen/fotograferen de nummers voor beeldzijde/tekstzijde consequent blijven opeenvolgen:

• Met een duplex documentscanner is dat geen enkel probleem, alles gaat automatisch, scans worden opeenvolgend genummerd terwijl ze door de ADF gaan.
• Een camera nummert ook automatisch opeenvolgend. Let op als er een foto mislukt en je moet ze opnieuw nemen. Dan raakt de nummering in de war. In zo’n geval neem je best twee nieuwe foto’s van dezelfde zijde, dan zit de nummering weer goed wat even en oneven betreft. Achteraf verwijder je dan de mislukte en de dubbele foto.
• Als je met een flatbedscanner maar één prentje per keer scant dan is er geen probleem, dan heb je dezelfde situatie als bij de documentscanner en de camera. Maar dat is geen efficiënt gebruik van je flatbedscanner.

De flatbedscanner: een geval apart

Het probleem

Normaal gezien zal je meerdere prentjes per keer scannen. Je krijgt dan één scanbestand met meerdere prentjes.

Als je dubbelzijdig wil scannen met een flatbedscanner moet je telkens de prentjes ter plekke omdraaien op je scanner, zodat ze in dezelfde volgorde blijven.

Vervolgens moet je elke scan opsplitsen in deelbeelden.

En dan kunnen terugvinden welke recto bij welke verso hoort.

Opsplitsen

Hoe je de opsplitsing doet maakt veel uit:

De moeilijke manier:

Je scant bijvoorbeeld 4 doodsprentjes tegelijk. Als je scansoftware het toelaat selecteer je op de preview (voorbeeldscan) elk prentje apart en dan scan je. Je scanner maakt er vier aparte scans van. Je krijgt vier opeenvolgend genummerde bestanden van de beeldzijde (in dit geval met de datum in de bestandsnaam geïntegreerd):

IMG_20200401_0001.jpg
IMG_20200401_0002.jpg
IMG_20200401_0003.jpg
IMG_20200401_0004.jpg

Dan keer je de prentjes ter plekke om en doet hetzelfde met de tekstzijde, de scanner nummert gewoon doorlopend verder:

IMG_20200401_0005.jpg
IMG_20200401_0006.jpg
IMG_20200401_0007.jpg
IMG_20200401_0008.jpg

Hoe kan je dan recto’s en verso’s bij elkaar houden? Als je altijd consequent 4 prentjes per keer scant dan zou het nummer van de verso altijd het nummer van de recto +4 moeten zijn. Duidelijk, maar niet erg handig… Ook erg moeilijk om achteraf te gaan hernoemen zodat je ze wel bij elkaar kan houden. Als je scansoftware zo werkt of met automatische splitsing zo’n resultaat geeft dan doe je dat beter niet.

De “gemakkelijke” manier:

Een ander systeem is eerst volledig scannen en dan opsplitsen (met je scansoftware als dat kan of met een aparte splitstool of met de hand). Elke scan van 4 prentjes wordt dan opgedeeld in 4 aparte bestanden, die opeenvolgend genummerd worden.
Bijvoorbeeld IMG_20200401_0001.jpg opgesplitst in 4 aparte bestanden:

IMG_20200401_0001_01.jpg
IMG_20200401_0001_02.jpg
IMG_20200401_0001_03.jpg
IMG_20200401_0001_04.jpg

Dan keer je de prentjes om, scan de tekstzijde en splitst die:

IMG_20200401_0002_01.jpg
IMG_20200401_0002_02.jpg
IMG_20200401_0002_03.jpg
IMG_20200401_0002_04.jpg

Nu zijn alle recto’s genummerd met scannummer _0001_ en alle verso’s met scannummer _0002_. Volgende scans zullen dan _0003_, _0004_, enz. zijn. Als je consequent bent hebben voortaan alle recto’s een oneven nummer en alle verso’s een even.

Er is één probleem, het scannummer staat in het midden. Aan het einde zou beter zijn, dat is gemakkelijker automatisch te herkennen en te sorteren. Bij AutoSplitter kan je dat zo instellen. De programmeur heeft dat zelfs speciaal op mijn vraag toegevoegd nadat ik het probleem had uitgelegd. Heel goede support bij die software!

Anders is een file renamer nuttig om die bestandsnamen te corrigeren (zie bij Tools). Daarmee zet je in één keer voor alle bestanden tegelijk het nummer van de ‘split’ (_01, _02, _03, _04) vóór het nummer van de scan ipv andersom.

Dat kan met een eenvoudige vervangoperatie met reguliere expressies. Dat is een heel uitgebreide versie van wat je misschien kent als jokertekens of wildcards (* en ?), die je in sommige zoeksystemen en in Windows kunt gebruiken om één of meer letters of cijfers te vervangen in een zoekopdracht. Zie Mijn favoriete tools voor meer over regular expressions.

Vervangen met regular expressions (regex)
In ons voorbeeld hebben we een bestandsnaam van de vorm
IMG_20200401_0001_01.jpg
We willen splitnummer _01 aan het einde omwisselen met scannummer _0001.

Daartoe vervangen (replace) we deze regex
_(\d\d\d\d)_(\d\d)
door
_$2_$1

Wat betekent dat?
\d is de regex-code voor één cijfer, \d\d\d\d staat dus voor 4 cijfers achter elkaar. Het teken _ is gewoon zoals het in de bestandsnaam staat. We gebruiken het om zeker de juiste cijferreeksen te vinden in onze bestandsnaam.
Haakjes ( ) worden gebruikt om groepen te maken die je bij de vervanging kan hergebruiken: $1 is de eerste groep tussen haakjes: (\d\d\d\d), $2 de tweede: (\d\d).

In woorden komt het neer op: vind een reeks tekens die begint met _ gevolgd door 4 cijfers en _ , gevolgd door 2 cijfers. In onze bestandsnaam kan dat alleen slaan op het laatste gedeelte vóór .jpg, dat is de bedoeling. De haakjes bakenen de delen af die we willen omwisselen.

Door bij de vervangtekst simpelweg eerst groep 2 te plaatsen als $2 en dan groep 1 als $1 krijg je een omwisseling van scannummer en splitnummer. De _ tekens moet je er wel nog bijzetten als je die wil behouden in de vervanging, want die staan niet in de groepen. We hadden evengoed de telkens de _ binnen de haakjes kunnen zetten en vervangen door $2$1, met hetzelfde resultaat.
Je krijgt dan
IMG_20200401_01_0001.jpg

Je kan dat meteen voor al je bestanden tegelijk doen. Dit is het resultaat:

IMG_20200401_01_0001.jpg recto van prentje 1
IMG_20200401_02_0001.jpg recto van prentje 2
IMG_20200401_03_0001.jpg recto van prentje 3
IMG_20200401_04_0001.jpg recto van prentje 4
…
IMG_20200401_01_0002.jpg verso van prentje 1
IMG_20200401_02_0002.jpg verso van prentje 2
IMG_20200401_03_0002.jpg verso van prentje 3
IMG_20200401_04_0002.jpg verso van prentje 4

Bij alfabetisch sorteren op bestandsnaam komen zo de recto en verso zijdes van hetzelfde prentje mooi achter elkaar te staan:
IMG_20200401_01_0001.jpg recto van prentje 1
IMG_20200401_01_0002.jpg verso van prentje 1
IMG_20200401_02_0001.jpg recto van prentje 2
IMG_20200401_02_0002.jpg verso van prentje 2
IMG_20200401_03_0001.jpg recto van prentje 3
IMG_20200401_03_0002.jpg verso van prentje 3
IMG_20200401_04_0001.jpg recto van prentje 4
IMG_20200401_04_0002.jpg verso van prentje 4

Alle recto’s hebben een oneven nummer (0001) en alle verso’s een even (0002).

Als je met de hand scans gaat opsplitsen in deelbeelden dan geef je ze natuurlijk meteen een correcte naam. Maar hou dan ook consequent een even of oneven getal aan voor tekst- en beeldzijde (bvb een 1 of een 2 aan het einde van de bestandsnaam).

Zo kan je beide zijden gemakkelijk automatisch uit elkaar houden.

The post Bidprentjes digitaliseren met het oog op automatische verwerking appeared first on Spoorzoeker.