Suetkafa

İlk Kitap // Yeni Ev

2012-02-22T20:35:00.002+01:00

Uzun süre sonra geldik; adres değiştirdik. Artık blog yeni adresinde devam edecek. Ama öncesinde, Mart ayının ilk haftası, ilk şiir kitabım 'Yeni Cüret Çağı' uzaya dağılacak. Haydi gel benimle ol!

Bu arada, bu bloga yazılmamış olan 1 yılın kaydı, olan bitenler, yazılanlar uçanlar gidenlerin dökümünü de toparlayacağım, söz!

ilk kitap yeni ev: http://yenicuretcagi.tumblr.com

Yıldırım Türker

2010-12-09T17:38:00.002+01:00

Eksik Parçalar
‘Punk şiir’ gibi daha önce varolmayan bir tanımın geçerliliğini denetleyebilmek için tek bir yol vardı: Bu tanımın örnekleyeni konumundaki şairleri çok dikkatli seçmek. Önce masanın üzerindeki kalemlik, vazo, ajanda gibi fazlalıkları bir başka fakat benim için önemsiz bir masaya taşıdım, ardından da yirmi şairin rastgele kitaplarından oluşan bir grubu onarlık parçalara ayırdım. İki grubu da yarıya indirmekse, beklediğimden daha kolay, beklediğimden daha faydalı oldu. Ted Hughes, Thom Gunn ve adlarını sürpriz niyetine saklamak istediğim üç İngiliz şair, punk şiirin ne demek olduğuna dair cevaplar sunmak üzere bir araya gelmişti. Bu grubun amacı, ‘punk’ gibi kökeni İngiltere’ye dayanan bir kültürün yerelliğini karşılamaktı. Diğer grupsa, Türkiye şiirine punk tanımının uyarlanıp uyarlanmayacağı deneyebileceğimiz şairlerimizi taşıyordu. Ben derdimi anlatmaya ilk gruptan başlarken gayet basit bir savunmam vardı: Punk bir şemsiye sözcük, ama bizdeki yağmurlar için pek sağlam değil.

Açık konuşmak gerekirse, İngiliz şiirinin 80’li yıllardan sonra aldığı şekli yorumlamak için, ‘punk’ kelimesi yerine, bu kelimenin yırtıcılığı karşılayabilecek başka bir kelime getirebilirdim. Yine de, söz konusu kelimenin tarihsel karşılığı, tüm bu temellendirmelerden sonra bahsetmek istediğim ‘New Age Poets’ şairlerini bir arada tutmaya yetecek bir olanak sağlıyordu. Herkes için en doğrusunu yaparak, şiirin temas ettiği her türlü boşluğa sızabilecek bir güçlü akış yakalayabildiğimi sanıyordum. Neyse, tarih dersine geri dönersek, ‘New Age Poets’in kaderi, punk’ın varoluşuyla birlikte şekillendiğinden, ilk not yine punk’a ait olmak zorundaydı. Margaret Thatcher hükümetinin estirdiği sert rüzgar, 70’li yıllarda patlak veren bir gençlik alt kültürü tarafından hicvedilirken, bu hicvin kendi parodisi haline gelmesi için yalnızca birkaç yıl geçmesi yeterliydi. Kısa süre içinde anaakımın bir parçası haline gelerek başladığı yerin özerkliğinden uzaklaşan punk, İngiliz burjuvazisinin konformist bilincine hitap ederken; şiirin ‘punk’lığı, bir zorunluluk gibi dayatılan apolitikliğe tepki olarak, 80’lerin başında gelişmeye başlayacaktı. Yani, punk kendi anlamını öldürürken, sözlükteki sırayı yan anlamına teslim ediyordu. Ölü kültürel hayatın içerisinde, yalnızlıkla hiç olmadığı kadar baş başa kalmak zorunda kalan genç İngiliz şairler, bir-iki kuşak öncesinin mitleşmiş şairlerinden (Ted Hughes ve Thom Gunn gibi) cesaret alarak, kendini ifade etmenin en uç yollarına sapacaklardı. Benim şiire biçtiğim punk kumaşını üzerine geçirebilen şairlerden oluşan ‘New Age Poets’; politik-apolitik, bireysel-toplumsal, yalın-hermetik gibi pek çok eski karşılaştırmayı yapısöküme maruz bırakıp tamamen yeni ve çarpıcı bir şiirin önünü açarak, bir zamanlar ‘punk’ kelimesinin ifade etmeye çalıştığı yıkıcı etkiyi başka bir platformda başarıya ulaştırdı. Antilik hali, aşırılığı legalleştirme merakı, isyanı bile estetize etme çabası gibi anlamlar; ‘New Age Poets’ tarafından şiirin diline çok iyi çevrilmişti. Sonuç olarak, punk şiir diye tanımladığım tüm şiirler, aynı ortak noktada birleşiyordu. Modern şiirin şairiyle yüzleştiği, şairine yenildiği noktada.

Sıralama Yapma! Yapama!
‘Bir Punk Şiir Öncüsü Olarak Ted Hughes’ ve ‘Aşılığın Legalleşmesi: Thom Gunn’ yazılarından sonra, bir zamanlar BirGün gazetesinde yazdığım edebiyat köşesi ‘Kara Parçaları’nı YasakMeyve’ye taşıyabildiğimi öğrendiğimde, bir tür yüzleşme anı da benim için belirginleşmeye başladı. Halihazırda geniş bir alana yayılmış punk meselesine devam etmek, bu meseleyi Türkiye şiiri üzerinden tartışmaya açmak, kendi şiirimin denklemini oluşturmaya çalışmak ve okuyarak ya da yaşayarak kazandığım deneyimleri anlatmak arasında bir sıralama yapmam gerekiyordu. Tamamen yenileyici bir çözüm üretmek için zorunluluklarla baş başa kalmayı bekleyen biriyim ben ve bazen, en basit çözümlerin, en zor sorulara ait olabileceğini unuturum.Bir sıra oluşturma fikrini tepeledim ve kendime biçtiğim rotanın ilk durağına doğru harekete geçtim.

Vahşi Enerji, Sonsuz Cazibe
Her nasıl punk şiir tanımına bir biyografi çıkarabiliyorsak ve bu biyografi İngiltere’de başlayıp, İngiltere’de bitiyorsa; Türkiye şiiri içerisinde tartışabildiğimiz ‘yıkıcılık hevesi’nin de belirgin bir yaşanmışlığı ve yaklaşık bilgiler içeren yer-zaman kayıtları mevcut. Tek fark, dosya isimlerinde karşımıza çıkıyor. ‘Punk Şiir’ başlığı, Türkçe şiirlerle dolu bir dosyada doğru durmuyor. Belki dil ve biçim özellikleri benzerlik içerse de, sıra bu benzerliklere bir isim bulmaya gelince, ‘punk’ kelimesi Türkiye için çok turist kaçıyor. Punk’ı Türkçe’ye uyarlayamamanın bir diğer nedeni de, İngiltere ve Türkiye’nin hem çok benzer, hem de çok ayrıksı kültürel/politik süreçlerden geçmiş olması. Biz şiir gözlüklerimizi çıkarmadan bu manzaraya baktığımızda, birbirine yakın duran iki önemli benzerlik görebiliyoruz. Belki sayıca az, ama etki olarak şaşırtıcı. Her nasıl 80 dönemi İngiliz şairleri, konformizm üzerinden bir mücadele dili geliştirebildiyse; Türkiye’nin şiir takvimi de, aynı yılları yeni bir ifade biçiminin başlangıcı olarak kırmızı yuvarlaklar içine almıştır. Her nasıl Ted Hughes ya da Thom Gunn gibi şairler, arkalarında bıraktıkları efsanelerle bir tür ‘Mit-Şair’ konumuna yücelmiş ve bu anıtın gölgesindeki şairler kendi önemlerini yeniden gözden geçirebilmişse; Türkiye’de şair olmanın gizemini en parıltılı ve trajik bir şekilde yaşayan Ece Ayhan’da, kendisinden sonra gelecek şairleri, kendi kaderine özendirecek anlamlarla doludur. Yine de, dedik ya, coğrafya ve dil farklılıkları, Türkiye şiirinin vahşi enerjisine ‘punk’ dememize izin vermez. Olsun, biz anlatmaya devam edelim. Biliyorsunuz, bazen birbirinin dilini bilmeyen insanlar da çok iyi anlaşabiliyor.

Şimdi sıfırdan Ece Ayhan konuşmak yerine, Ece Ayhan’ın ‘mitliğini’, Ece Ayhan’ın vahşiliğini takip edebilmiş ve kronolojik olarak 80’li yıllarda başlayıp, 90’lı yıllarda zirvesini yaşayan o grubu kimler oluşturuyor, bu soruya cevap arayalım. Baştan belirtelim, -yine bir fark olarak- ‘New Age Poets’ belirli bir bütünü ifade ederken, bizim kuşağın şairleri kendilerine herhangi bir şemsiye isim bahşetmeyi uygun görmemişler. Onlar için tırnak içinde yazabileceğimiz herhangi bir tanımlama yok. Şairliklerinin parlak vurgusu, yalnızca kendi isimlerinde seçilebiliyor. Herhangi bir ortaklığa dâhil olamayacak kadar kendileriyle meşguller. Bu meşguliyetin geri dönüşüyse, şiire ait her türlü etkinin tamamen şair kontrolüne ya da kontrolsüzlüğüne bağımlı olmaya başlaması; şairin, yazdığı şiir karşısında bile bir tür korunma içgüdüsü geliştirmesi demek oluyor. Simon Armigate ya da Carol Ann Duffy gibi ‘New Age’ şairlerinin denediği ‘her türlü doğruyu önce kendine saplama’ merakı, Türkiye’nin çok daha katı gerçekliğinde hem kolay, hem daha ilham verici bir sürece bürünüyor. Kolaylıkla diyebiliriz ki, ‘punk’ kelimesini Türkçe’ye taşıyamasak bile, Türkiye şiirinin kendini ifade etmek kelime yerine bir tür soyut enerjiyi seçmesi, ‘punk’ın anlamını, daha üst bir anlam için terk etmemizi öğütlüyor.

Masanın üzerindeki ikinci beş kişilik grubun en gizemli şairini seçerek bu öğüdü yerine getirmeye çalışıyoruz. Yalnız, söz konusu şairin kendine biriktirdiği gücü daha çok önemsememiz için planladığı bir kör oyun var ortada. O, kendini yalnızca tek bir kitapla açıyor, yine aynı kitapla kapatıyor ya da en azından, devamı için bir tür ‘mit yaratma’ ritüeli başlatıyor. Herkesin herkese sayısal verilerle üstünlük kurmaya çalıştığı bir dünyada, bir avuç şiir bırakarak ve aslında gerçekten, o şiirleri kaderlerine terk ederek şair kalabilmenin zaman ve üretimle ilişkisini sorgulatan şair, bir belirsizlik üzerinden varolmanın inanılmaz rahatlığını yaşıyor. Söz konusu şair Yıldırım Türker. Söz konusu kitapsa ‘Cihangir Kedileri’.

Mit Merakı
Yıldırım Türker’in bir şiir kitabı olduğunu öğrendiğimde, bu öğretiyi tamamlayabilmek adına, gidip bu kitabı satın almam, eve dönüp bir koltuğa oturmam ya da kanepeye uzanmam, ya da kendimi tutamayıp, okumaya otobüs yolculuğu sırasında başlamam gerekiyordu. Köşe yazılarını hiç kaçırmadığım, şarkı sözlerini bir ritim dersi gibi çalıştığım Türker, ibrenin ucu şairliğine döndüğünde, ortadan kaybolmayı tercih etmişti. Böylelikle, kendime hazırladığım bir başka plan daha tersine dönmüş oldu. ‘Cihangir Kedileri’nin temiz bir kopyasını bulmak, neredeyse imkânsızdı. Birkaç ay sonra, Lale Müldür’ün kütüphanesinde rastlayacaktım bu kitaba; Lale’ye gidip geldikçe, parça parça okuyacak, birkaç ayı da böyle harcayacaktım. Bazı kitapların kendilerini okuttukları zamanlar olur ve sizin bu zamanları yakalamak için yatağın kenarına koyabileceğiniz herhangi bir kurulu saat yoktur. Her nasıl Lale’nin kütüphanesindeki ‘Cihangir Kedileri’ benden uzaklaşacaksa, Ahmet Güngören’in kütüphanesindeki kopyada bir başka yolla bana kendini sakınacaktı. Tamam, belki kitaptan parçalar ezberleyebilecek kadar sık ve yoğun okuma fırsatlarım olmuştu olmasına, ama ben her şeyi bir ‘mite’ bağlamaya meraklıyken ve bu durum karşısında müthiş bir rahatlık taşırken; nerede ve nasıl oluştuğunu bilmek istediğim bir öykünün böylesine sırra karışması, bir tür cezayı mı yaşıyorum? kuşkusunu getiriyordu aklıma. Belki de, bu kitaba sahip olmak bile bir tür gizeme bulanmayı göze almak demekti ve benim de kimi gizemli yollara başvurmam gerekiyordu. Öyle de oldu. Şu anda kitabın Mete Özgecil tasarımı jiletli kapağı bana bakıyor. Ona nasıl ulaştığımı söylemeyeceğim.

‘Cihangir Kedileri’nin ilk ve tek basım tarihi: Ekim, 1993. Benzer zamanlarda, kocaman bir coğrafi sıçramada, İngiltere’de, Simon Armigate’in ‘Kid’ ve ‘Book of Matches’ kitapları peş peşe basılırken; Carol Ann Duffy, ‘Mean Time’ ile kendine dönük fakat her an kitleleri havaya uçurabilecek bir şiirin pimini çekiyor. Her nasıl ‘punk İngiltere’de bir tür ‘gizli kardeşlik’ işlemeye başladıysa, ‘vahşi Türkiye’de de benzer bir verimlilik yaşanıyor. Lale Müldür, Prince şarkılarından hallice funky şiirlerini (‘Voyıcır 2’ ve ‘Seriler Kitabı’), ‘Kuzey Defterleri’ ve ‘Buhulumeryem’ gibi epik kitaplarla apayrı bir bilince taşıyor. Lale’nin dediği gibi, Türkiye’de bir ‘punk şiir’ varsa (Lale’de benim gibi pek emin değil yani) başına getirilmesi gereken Murathan Mungan, kişiliğinin dikenli taraflarını ‘Metal’ ile birlikte iyice katılaştırıp nesneleştiriyor. Ahmet Güntan, ‘proto’luğunu fark ederken, biraz geri çekilmiş gibi yapıp, şiirinin gücünü çok daha yalın fakat çok daha gürültülü bir şarkıya çeviriyor. Bu dört şair, hem birbirlerinin şiirlerine sızacak kadar meraklı, hem de birbirlerinden uzak duracak kadar kendinden eminler. Bak işte, bir öncü olarak Ece’yi saydık, Ece’nin ‘mit’ tarafını, ‘yıkıcı’ tarafını açıkça ya da yepyeni bir yorumla devam ettiren son kuşağı saydık; 5’lik grubun kimlerden oluştuğunu biliyoruz artık. Bak işte yine yaptım! Sıralama gerekirken, her şey birbirine karışıyor; sen başını tek bir yöne çevirdiğinde, arkada bir şeyler kendi kendini tamamlıyor.

Tek kurşun, tam hedefe
Yıldırım Türker, kendinden uzağa düşmenin olasılıklarından kaçarken, bu tavrını kitabıyla aynı ismi taşıyan şiirinde özetleyecekti: ‘Müziğimiz kadarız hızla geçeriz önünüzden’. Türker, şiirin anlamından önce, şairin anlamını kavrayanlardaydı. Şiirinin gerçekliğini, geçerliliğini sınamasının tek yolu, şiirini hem kendine ait, hem kendine yabancı kılmayı anda anda başarabilmekten geçiyordu. Böylesi bir çaba içerisinde yazılan şiirlerin, öznelliğin daraltıcı çemberiyle sarılması kaçınılmazdı. Türker, bu tehlikeye karşı da bir önlem almıştı: Türker’in şiirinde zafer ve kaybediş, tıpkı Jean Genet romanlarında olduğu gibi, aynı yüceltici duyguyla birlikte yaşanıyordu. Şair, kendine karşı gösterdiği saygı sayesinde, sessiz olan bir şeye ses verebilirken, mevcut şarkıyı biraz daha gürültülü kılmaya çalışıyordu. ‘Cihangir Kedileri’nin her türlü duyguyu bir huni gibi toplayıp damıtabilmesinin olanağı, kitabın şairi tarafından bir tür mekanizmaya dönüştürülmüştü. Şair isterse, mekanizma çalışıyor; şair istemezse, tek bir dişli bile dönmüyordu. ‘biz ikimiz’ gibi şiirler, şairin kendinde ve kendine temas eden dış dünyada seçebildiği güzellik ve kötücülüklerin, birinci ağızdan hikayelerini aktarırken; şiirin gerçekliğine inanmak, şaire teslim olmakla aynı anlama çıkıyordu. Herkesin kendi iktidarını yaşamaya çalıştığı seks bile, Türker tarafından, bir seyircilik hevesi ile donatılıyordu. ‘Cihangir Kedileri’nde kurallar açık ve netti, bu dünyada kimse kimsenin ismini bilmemeli, yalnızca sırası geldiği zaman hikâyesine, kendisine başlamalıydı ve Yıldırım Türker, neyi nasıl sıralayacağından hayli emindi.

‘Cihangir Kedileri’ni Türkiye şiirinde bir tür ‘gizli enerji’ haline getiren sebepler, elbette şairin kendi kitabıyla kurduğu kontrollü ilişkiden ibaret değil. Türker, kontrol sahibi bir şiir yazabilmek için, hayatının kontrolünü elinden bırakmak zorunda kalmış. Şiirlerin trajedisi bize bunu söylüyor. Hem kırıcı, hem kırılgan. Türkiye şiirinin iki ucu bir arada bulunduramama histerisi, ‘Cihangir Kedileri’ne sirayet etmemiş yani. Dedim ya, Jean Genet’in yüzü yansıyor sayfalardan: Genet gibi, kendini önemsemenin laneti, bıçakla bilenmiş bir duygusallık oluyor. Tam bu noktada, Yıldırım Türker, bir şair olarak, şiirin evrensel toplamına kendi katkısını ekliyor. Türker, bir ilk kitabın yaşadığı bunalımı atlatmanın gizli formülünü şiiri üzerinden örnekliyor. Biraz dikkatli okunabilirse, Türker’in kendine dönük ifade dili, aslında bir tür öneri getiriyor. Şiirlerin keskin, içine çeken, yardım eden ritmi bile bu öneriyi desteklemek için araya giriyor. Tamam, Yıldırım Türker’in kasıtlı olarak böyle bir amaç içine girdiğini söylemiyorum. Yine de, şiirin görülmeyen köşelerine sinen, mitlerden beslenen ve kendisi de bir mite evrilmek isteyen vahşi enerji; şaire hayat verirken, kendi geçerliliğini geleceğe dönük ufak katkılar üzerinden sınıyor. Türker, şairliğin zaman ve üretimle olan ilişkisini, şiirinin ciddiyetiyle aşarken; bu ciddiyetin olumlu sonuçları, ‘Cihangir Kedileri’ gibi gizli bir kitapta okunuyor. Tek kurşun, tam hedefe.

Sıradaki
Şimdinin şiirinde böylesi öneriler, sonuçlar ya da oyunlar göremediğimi söylemeliyim. Bir-iki kuşak öncesinin görkemini aşmayı denemedikçe; kendi kuşağının kahramanlarını yaratamayan bir kuşak olmaya mahkûmuz. Sahi, en son ne zaman yeni bir şairin heyecanıyla irkildi herkes? Bir sonra sığınacağım karada, öngördüğüm şair modelinden bahsedeceğim. Gerçi siz bana güvenmeyin, bu yazıdan sonra anlamışsınızdır ki geleceğe dair planlar yapmamam gerekiyor. Galiba bu konuda pek başarılı değilim.

Fırat Demir

Yasakmeyve 46 / Eylül - Ekim 2010

Geç Gelen Şükran Günü

2010-12-03T15:42:00.007+01:00

Şükran Moral 'Amemus' performansında bir kadınla sevişti, ortalık karıştı. Magazin sitelerinde (mesela) sözü edilen o röportajı, orijinal haliyle veriyorum şimdi:

Milliyet Sanat Aralık / Şükran Moral + Fırat Demir

Beylik bir laf vardır: Hayat şaşırtır. Bu iki kelimelik net cümleyi sarsılmaz bir bilgi olarak aklımıza kazımışızdır. Yine de, asıl şaşırtıcı olan, bilgimize ve alışkanlığımıza rağmen, kendimizi tesadüflerin büyüsüne kolaylıkla kaptırabilmemizdir. Çağdaş sanatta kadın, kadın kimliği/cinselliği ve gelenek-töre gibi temalara karşı geliştirdiği sarsıcı yaklaşımlarla tanınan Şükran Moral; şaşırtmayı bir tür bilince indirgerken, ‘hayat şaşırtır’ cümlesine daha da şaşırtıcı cevaplar arıyor. Eh, geriye sadece kendini Şükran Moral’ın gerçekliğine bırakmak kalıyor.

Şükran Moral’la tanışmadan önce, aramızda 10-15 dakikalık bir telefon konuşması geçti. Moral’ın Aralık ayında Casa Dell’Arte Galeri’de sergileyeceği yeni performansı ‘Amemus’, performansın içeriğinden dolayı, performans öncesi herhangi bir bilginin sızdırılmaması gereken bir bütünlük içeriyordu. Yani, Moral’ın son yapıtını ‘görmeden’ anlamak için, yapılabilecek en geçerli hareket, Moral’ı ‘görmek’ olacaktı. 1994’den beri performans/video ve enstalasyon çalışmalarıyla pek çok sergiye imza atan Moral; bu seneyi ‘Amemus’ dışında bir de Contemporary İstanbul’da sergilecek bir video çalışmasıyla geçirecekti. Eserlerinde bir tür tutarlılığa yaslanan Moral, iki farklı eserini peşisıra sergileyerek, aslında biraz da kendi sanat tarihini sağlamlaştırmak istiyor, diye düşündüm. Moral ele aldığı temalarda bir merkez arayan, en derine inmeyi seven bir sanatçıydı. 2009 yılında Yapı Kredi Kazım Taşkent Sanat Galerisi’nde sergilenen ‘Aşk ve Şiddet’ sergisi; performansları, yerleştirmeleri ve fotoğraflarıyla kadın bedenine yüklenen suçluluk duygusunu en çıplak ve de en net şekliyle ifade ederken, sanatçının geçmişine de bir ‘revizyon’ etkisi katacak ön-bilgiyi içeriyordu. Moral, bireyin kendi bedeni ve kendi dürtüleriyle ilgili çelişkilerini, bazen birey üzerinden, bazense toplumsal bir perspektiften aktarmakla görevliydi sanki.

Telefonu kapadım, Şükran Moral’ın sesi üzerimde garip bir etki yaratmıştı, bir şeylerin beni çok ‘şaşırtacağını’ hissederek karşılaşma günümüzü bekledim.

Moral’ın evine yürürken, aklıma takılan tek şey, tanıdık mekanların biz de nasıl bir ortaklık duygusu yaratabileceğiydi. Beni Şükran Moral’ın evine taşıyan yol, hayatımın son döneminde benim için en çok ‘uzayan’ ya da çevresine ‘gül basan’ yoldu. Şükran, sanatına kendisini dahil etmekten, kendisini sanata dönüştürmekten iyi anlayan bir sanatçı olduğundan belki, bir başkasının ‘kendisi’ de, onun ‘kendi’ sanatıyla benzer bir karşılaşmaya maruz kalmıştı. Şükran Moral; her türlü ruh halinin karakter ve mekan olarak denkliğini bulup, bu denkliği en sıkı ya da en cılız zaman ağlarının içerisinde, başka denkliklerle çarpıştırabiliyordu. Örneğin, Moral’ın 1997 tarihli ‘Speculum’ eseri, ‘yok, yan yana duramaz, yok, orada olmaz’ diyebileceğimiz çok fazla olasılığı, bize en tanıdık ‘yollardan’ geçiriyordu. Sanatçının bacak arasına bir monitör yerleştirerek jinekoloji masasına uzandığı bu eser, birbiri ardına sıralanan dört video içeriyordu. ‘Speculum’, sanatçının hem yoğunlaşma, merkeze yaklaşma; hem de saçılma, çeperleri zedeleme edimlerini bir arada gerçekleştirebildiği bir örgüye sahipti. Moral, hiçbir sanatçının daha önce girmediği kimi alanlara, kendi eleştirisi dahilinde, kendi bayrağını çakarken; aynı zamanda da, bu hızlı pratiğin tam tersi bir sonuçla, kendi kavramlarını sessizce bir düzene taşıyordu. Bacak arasına yerleştirilmiş monitör, sanatçının hem cesaretini, hem sivriliğini, hem de kendine ait olanı, kendine ait kıldıklarını anlatıyordu. Gerçekten de, Moral tüm bu çalışmayı bir tür ‘ekstrem özdeşim’ süreci gibi yaşamış; Akıl Hastanesi’nde deliliğin, Hamam’da saflığını/kışkırtıcılığını, genelevde ‘tükenebilirliğini’, gasilhanede soğukkanlılığını bu sürecin gerekliliği için değil, bu sürecin topyekun varolabilmesi için kendinden katmıştı. ‘Speculum’; şaşırtma gücünü, hayret gücünü bu ekstrem deneyimlerden öz ve saf olarak çıkabilmesiyle alıyordu. Bilinmezlik ya da bile bile üzerine gitmek, ‘Speculum’da bir tür korunma demek oluyordu. İşbu, hangi yol sana kendini yürütür, hiç bilemezsin. Ama bazen, ara sokaklar hep bir yere, biraz derine, ta içine çıkar. Şükran Moral’la, oralarda bir yerde, karşılaşacaktık.

Moral kapıyı açtığında, üzerine geçirdiği siyah şık ceketle, enerjisini bana daha kolay anlatabiliyordu. Nefesim kesilerek, ‘böyle bir tesadüf olamaz’ diye sayıkladım kendi kendime. Moral’la benzer bir ‘önceki gün’ yaşamış olmamız, bizi bilip bilmeden, içinde bulunduğumuz güne taşıyordu, biz de o güne ait olmaya karar verdik. ‘Sana çok güzel yemekler yaptım’ dedi, evin her yanı onlarca güzel kokunun dengeli bir uyumuyla sarılmıştı. Moral, ‘keskin sirke küpüne zarar’ misali, zaferi ve yorgunluğu aynı anda hissettirebiliyordu. Böylesi bir yüzle, böylesi bir tesadüfte, böylesi bir karşılaşma anı içinde yapılabilecek her türlü konuşma, ister istemez, bir tür arınma ayinine dönüşecekti. Sofraya oturduğumuz gibi, hayata dair en önemli meseleleri, birbirimizi hiç tanımadan ve birbirimizi hiç tanıtmadan, hızla konuşmaya başladık. Moral’ın kendini kuma gömdüğü, ilk kez 2003 yılında, Roma’da sergilenen ‘Zina’ çalışmasındaki utancın kabullenişi gibi, biz de, kendi kabullenişimize –ya da reddedişimize- gömülüyorduk. Lafı gelmişken, ‘Zina’, ‘görülebilirlik’ üzerine bir ağıt gibiydi. Kendini taşlanarak öldürülen kadınların yerine koymayı, empatinin en uç sınırlarında deneyen sanatçı; sürekli gördüğümüz, gördükçe kanıtsadığımız kimi acıları bir tür kurgu içerisinde bize yeniden sunarken, sanat dili üzerinden, bizi alıp gerçeğin tam üzerine fırlatıyordu. Tıpkı mülteci sorunsalının ele alındığı ‘Bülbül’ performansında olduğu gibi, ‘Zina’ da, sert ve şok edici etkisinin altında çok ince fakat keskin bir şiirsellik içeriyordu. ‘Eserlerimdeki şiirselliğin göz ardı edilmesine üzülüyorum ama bu, onların derdi, benim derdim değil’ dedi Şükran Moral, konu şiirden, şiirsellikten açılınca. ‘Mesela son videomda görüntünün içine sürekli gök giriyor, o gök benim için öyle değerli ki…’

Bu sene Contemporary Istanbul’da sergilenecek olan yeni Şükran Moral video/performansı da bizimkisi gibi bir hızlı karşılaşmanın örneğiydi. Moral, Mardin’de bir Kürt köyüne bir gelin ‘oluvermişti’. Birden fazla kadınla evlenmeye bir ters bakış getiren Moral, kendine 20’li yaşlarda üç damat seçerken, her türlü karşılaşmanın altından aynı rahatlıkla kalkabileceğini kanıtlıyordu. Şükran’a bu video çalışmasındaki kurgunun ne derece gerçek, ne derece ‘hayat’ olduğunu sordum. ‘Benim kurgum, benim kurgusuzluğumdur’ dedi Şükran, ‘ben ne kurmak istersem isteyeyim, benim istediğimin önüne geçen bir sürü durumla karşılaşabiliyorum. Tüm Kürt köyünü bu eserin içine yerleştirmek istediğimde, ister istemez, o köyün kendi varlığı da bana, esere geçiyor.’ Heyecanla sorularıma devam ettim, ‘Ya ters giden bir şeyler olsaydı?’. Moral, büyük bir ciddiyetle cevapladı, ‘Ben sanatta, sanatımda göze almayı seviyorum. Kendimi riske atmayı seviyorum. Ancak böyle eserimin gelişebileceğine inanıyorum.’

Gerçekten de, Moral bu çalışmasında kurguyu bir tür ‘gerçeklik’ platformuna indiriyor ve kurguya bile, bir ‘gerçek’ olabileceğini hatırlatıyordu. Düğün ritüellerinin tamamen tersine çevrildiği bu evlilik, sanatçının müdahale ve aktarım gücünü bir köyün kendi dili içerisinde yansıtabiliyordu. Damatlarla uzun uzun ve neşeli bir şekilde dans eden, onları koluna takıp gerdek odasına götüren sanatçı, çokevlilik sorunsalını, bu sorunsalın kendi alışkanlıklarını ters-yüz ederek cevaplıyordu.

‘Peki’, diyorum, ‘Amemus’u böyle sır gibi tutmanın sebebi, senin de ne olduğunu tam bilmemen olabilir mi?’ Büyük bir rahatlıkla, hatta biraz gururla, ‘Evet’ diyor Şükran, ‘Amemus’un amacı seyircinin erotik bölgelerine sızmak ama bu amaca hizmet edecek performans, benim bile üzerime çıkan bir deneyim istiyor.’ Moral, Casa Dell’Arte’de gerçekleştireceği performansı konusunda kendi aklını temiz tutmaya çalışıyor. “’Amemus’ seyirci de nasıl bir etki bırakacaksa, bende de benzer bir etki bırakacak. Bu performans da seyircilerle adil bir konumdayım neredeyse. Seyirciler gibi ben de, birincil amacım olan erotizmin, benim bile kontrol edemeyeceğim bir biçimde ortaya çıkmasını bekleyeceğim.’ Moral, seyircinin karşısına çıkınca, neyi nasıl yapacağını kendi bile çok düşünmüyor, bir tür körebe.

Galiba Şükran Moral şaşırmanın sırrını çözmüş, diyorum kendime. Sohbet devam ederken, Şükran bana ‘Amemus’un nereye bağlanacağından kendi bile emin olmadığını, ama esas amacına, yani sarsıcı bir deneyime ulaşacağına çok inandığından bahsediyor. Moral, dikkatle dinliyor, dikkatla izliyor ama içinden geldiği gibi içini döküyor. Belki de bu yüzden, ‘Amemus’ için yapılabilecek hiçbir şey olmadığını biliyor. İkimizde aynı anda, pencereden dışarı, yola bakıyoruz. İşte hayat bu; sen duygularını ferah tutunca, yollar seni sana en yakın yere götürüyor.

Kutluğ Ataman Hadisesi

2010-11-01T21:14:00.005+01:00

Milliyet Sanat'ın Kasım sayısında Kutluğ Ataman'ın yakında Istanbul Modern'de bizi yutacak büyük sergisi hakkında 2 sayfalık bir eleştiri yazdım. Ayrıca Kutluğ sayesinde Ahmet Hamdi Tanpınar ve Gerçeklik hakkında da konuşabiliyoruz ki; bizi ona, onu birbirimize, birbirimizi birbirimize bağlayan nedenlerin de üzerinden geçmiş oluyoruz.

Yazıdan 1 makas eklemiştim. Şimdi hepsini okuyalım:

Gerçeklik 1 + Gerçeklik 2: Kutluğ Kutluğ Kutluğ

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın orta uzunlukta bir öyküsüdür ‘Abdullah Efendi’nin Rüyaları’; taşıdığı önemin karşılığını hala biriktirir durur, hala tam kavranılamamıştır. Bu öykü, bir edebiyatçının ürettiği döneme dair küskünlüğüne dair verdiği gürültülü ve kafa karıştırıcı, yani sarsan fakat kolay bir ilgiden de kaçan bir karşılık gibidir. Şimdi biz bu bilgiyi ‘Gerçeklik 1’ diye kaydedelim ve öykünün ne anlattığına bakalım. Abdullah Efendi, kendine kiracı biri olarak, kendi için ikinci bir benlik yaratmış ve kendini, bu ikinci benliğe teslim edebilmek adına her türlü irreal deneyime bir rüya kuytusu gibi sessizce uzanmıştır. Bir gece; evinin çatısı uçup gidecek, yıldızlar gökten evine sarkmaya başlayacaktır. Durumlarda, tesadüflerde, insanlarda, o insanların suratlarında, saatlerde, sayılarda, kısacası her şeyde bir anlam aramaya ya da yaratmaya meraklı Abdullah Efendi için bu çatı ‘hadisesi’; elbette kendiyle ilişkili bir trajediyle bütünleşmelidir. O gece Abdullah Efendi’nin kendisiyle, kendinden yarattığına yaklaşacağı gecedir. Biz şimdi de bu bilgiyi kaydedelim, ‘Gerçeklik 2’.

Elimizdeki bilgilere bakınca; ‘Gerçeklik 1’in, ‘Gerçeklik 2’yi kapsadığını söyleyebiliriz. Yaratıcı Tanpınar, sonsuz bir söz hakkıyla, bambaşka bir boyuta sarsılmaz bir geçerlilik kazandırmıştır. Öyküsünün kurguyla oynayan anlatımı bile bu geçerliliğe hizmet etmektedir. Eğer ben klasik bir edebiyat eleştirmeni olsaydım, ya da hiçbir şey olmadan, hayatı sırsız ve tamamen kendime ait yaşasaydım; eğer siz anlayamadığınız tüm nedenleri bir torbada biriktirebilseydiniz; eğer biz her sabah yine bir önceki gibi bir sabaha uyandığımıza inanabilseydik bu yorum doğru olabilirdi. Maalesef –veya neyse ki- hayatın üzerine geçirdiğimiz kurgunun altında da, üstünde de birkaç kat daha var. Tanpınar’ın edebiyat küskünlüğü mü, Abdullah Efendi’nin yalnızlığı mı; hangisinin kendini yazdırdığını sıralamaya kalkmak, ister istemez, yalnızca geçici bir tatmin sunacaktır. Siz bu bilgiyi boş verin, hayatın kurgusu bizden şu anda ne bekliyor, bunu bilin, yeter.

İstanbul Modern’de görülebilecek ‘İçimdeki Düşman’; çatımızı uçurup bizi yıldızlara yaklaştırmaya meraklı Kutluğ Ataman’ın on beş yıllık sanat kariyerini en önemli çalışmalarıyla birlikte sunuyor. Tıpkı Tanpınar gibi gerçekliği bir tür ‘iç içelik’ olarak algılayan Ataman; içimizde bir hesapla uğraştığımızı bize hatırlatırken, aslında kendimizden sakladıklarımızı anlatmak istiyor. Gerçekliğe dair sınav verildiği takdirde, Ataman’ın bizim için yarattığı o ‘çatısız ev’e girmiş oluyoruz. Tıpkı Abdullah Efendi gibi, bir kere dayatılan gerçekliği reddettik mi, gerisi kendini kurguluyor ve Ataman, bu kurgunun sakin yönetmeni olarak karşımıza oturuyor. İşte tam da bu noktada, artık herkes ve her şey, kendi geçerliliğini kazanıyor. Kutluğ Ataman, yeri geldiğinde gerçeğin en müdahalesiz halini yansıtırken; yeri geldiğinde tek bir bireyin bile kendine yabancılaşmadan yaşayamayacağı bir boyut yaratıyor. Sonuç olarak, video ve yerleştirmeleriyle son yılların en yaratıcı –ve bence tekinsiz- işlerini ‘yaratan’ Kutluğ Ataman, ilahi bir ‘yaratıcılık’ sıfatı yerine, içgüdüsel bir yetiyi gerçeklik üzerinde harcamaktan çekinmeyen bir ‘elçi’ye benziyor. O’nun geldiği yerde kimlik, sosyal rol, cinsellik gibi tanımlar hep gerçekliğin yırtıldığı yerden kaçıp özgürleşiyor.

‘Gerçeklik’ isimli zor bir sorgudan başarıyla çıkabilen Kutluğ Ataman, doğal olarak ve hakkıyla, bu gerçeklikleri oluşturan katmanları da sonuna kadar deşiyor. 1997 İstanbul Bienali’nde sergilenmesiyle bize Kutluğ Ataman’ı hediye eden ‘Semia B. Unplugged’; şık paketi içinde bir videocunun sanat nesnesine müdahale etmeden çektiği 8 saatlik bir deneysel çalışmayı içeriyordu. ‘Belgesel mi? Belgesel değil mi?’ isimli uzun fakat ezberlenmiş bir tartışmaya önayak olan bu çalışma, ‘belgesel mi?’ korkusunu yaratırken, aslında kurgulanmış gerçekliğin hazır gerçekliğe ne kadar benzediğini ya da daha güçlü bir ifadeyle, gerçekliklerin gerçekliklere ne kadar benzediğini özetliyordu. Ayrıca, Ataman’ın nesnesi konumundaki Semai Berksoy’un alternatifliğiyse, politik olmanın bireysel potansiyelini en güçlü bir biçimde örnekliyordu. Sonra ‘Peruk Takan Kadınlar’ geldi ve bu sefer birey, kendini açıp kapatabilen, başka bireylerle bir araya gelebilen, başka bireylerden tamamen uzağa düşebilen bir güçle donatılmıştı. Farklı nedenlerden dolayı peruk takmak ‘zorunda’ olan dört kadın, kamera karşısında konuştukça hem kendilerini ifşa ediyor, hem de anlattıkça bir yerlerde yeni bir öykü biriktiriyordu. Toplumsal cinsiyet normlarının kırılgan yapısını da örnekleyen ‘Peruk Takan Kadınlar’, Ataman sanatçılığının en işlek duraklarından biri olan kimliğin de ilk epik örneğini oluşturuyordu. Bu iki çalışmadan sonra Ataman; ne gerçeklik, ne kimlik, ne de bireyde başlayıp toplumda devam eden ya da toplumun bireye etki ettiği ne varsa hepsinden, hem çok yakın, hem de çok uzak olmayı aynı anda başarabilen bir ‘eşitlik alanı’na sıçrayacaktı.

Bu eşit dağılımın ilk örneği, ‘Ruhumu Asla’ çalışmasıyla birlikte gelebildi. ‘Ruhumu Asla’ya yeni bir isim vermek istesem, herhalde ‘AA: Ataman Aşısı’ derdim. Yılda bir kere ve bırakın Ataman’ın zehri -ya da panzehiri- dağılsın. Zehir diyorum çünkü ‘Ruhumu Asla’, Ataman’ın en yüksek sesli çalışmalarından biri. Bir travestinin Türkan Şoray ile özdeşim sürecini sert bir dille anlatan çalışma, trajedinin parıltısıyla göz almaktadır. Bu çalışma, yazının başından beri döngüsel bir ritimle tekrarlanıp duran ‘gerçeklik’ meselesinin de artık iyice kendine has ve kontrol edilemez bir hal aldığı bir altmetne sahiptir. Kameraya alındığının farkında, kameranın karşısında üzerine düşeni yapmak zorunda hisseden, bu zorunluluğa rağmen kendisi olmanın özgürlüğüyle dayatılan rolden yeni bir rol yaratmayı da becerebilen bir karakterdir videodaki Ceyhan.

İstanbul Modern’de görebileceğimiz ‘Veronica Read’in 4 Mevsimi’ ile ‘Stefan’ın Odası’; gerek enstalasyon kurguları, gerekse içerikleriyle birbirleriyle paslaşan çalışmalar. İki çalışma da maksimum derecede bireyci, bu yüzden de maksimum derecede bizimle ilgili. Denklemi ters kurmuşum gibi gözüküyor, değil mi? Veronica ve Stefan, kendi bireysel kimliklerini eğilip bükülmez bir netlikle donatırken, aslında ayna gibi berraklaşıyor. Yani sen ona yaklaşırsan, o da sana yaklaşıyor. Bu yakınlaşma-uzaklaşma meselesini daha ruhani bir kanaldan yaklaşan ’99 İsim’se, Ataman karakterlerinin ortak zaferini temsil eder gibi, hapsedildiği gerçeklikten arzuladığı gerçekliğe geçen bir figürün yükselişini tasvirliyor. Tam bu ruhaniyet noktasındaysa, tarihe ve kültüre bakmak için ferah bir bilinç en hızlı şekilde işlemeye başlıyor. ‘Tanıklık’ ve ‘fff’ çalışmaları, her türlü kategorinin ötesinde fakat ‘seyirci’ kalmanın pasifliğini de düşmeden derdini anlatabiliyor. Derdini anlatmak demişken, ‘Cennet’ başlıklı yerleştirme, dairesel bir döngüyle yer değiştiren anlatıcısı sayesinde mitleştirme ile kendiyle birlikte kapatma duygusunu birebir örnekleyen bir anlatım sunuyor. Yaşadıkları bölgeyi yüceltmekle mutlu olan karakterler, bu sefer koruma içgüdüsüyle hareket ediyor. Sanki zemin sağlamlaştıkça, yük artıyor. Kutluğ Ataman, çatıyı attıktan sonra, sonsuz bir göğü sabit bir noktadan izleyebilmenin şansını yaşıyor, yaşatıyor.

Karşı konulamazlığı ile bir pop starı, karşısına aldıklarıyla bir oyunbozanı, yanında durduklarıyla yardımsever bir arkadaşı anımsatan Ataman; bizi bir gerçeklik labirentine çağırıyor. İstanbul Modern’e giderken, yanınıza herhangi bir gerçekliğinizi alabilirsiniz. Ne de olsa Ataman sizin gerçekliğinizi sizden alıp, belki birkaç dakika, belki birkaç ay sonra bulabileceğiniz bir köşeye saklayacak ve kaybettiğiniz her şey gibi o gerçeklikte, karşınıza değişmiş olarak çıkacak.

Fırat Demir

Milliyet Sanat / Kasım / 2010

BizBizans 2

2010-10-29T20:47:00.001+02:00

Eğer Pazar günü Tüyap'a gelirseniz, önce kucaklaşırız, sonra ben bir şiir okurum. 'Bizans'tan Günümüze İstanbul Şiirleri' antolojisiyle bağlantılı olarak, Enver Ercan'ın moderatörlüğünde İstanbul üzerine konuşup, birkaç okuma yapacağız. 31 Ekim Pazar günü, Tüyap Kınalıada Salonu'nda, saat 14.00 ile 15.30 arası.

Birlikte şiir okuyacağım diğer şairler: Ataol Behramoğlu, Haydar Ergülen, Metin Cengiz, Yavuz Özdem, Gülce Başer, Deniz Durukan, Altay Öktem, Mahir Karayazı, ve Tozan Alkan. Ben tam bir ev taşıma arifesindeyken, üzerinde yaşadığım şehre dair birşeyler konuşmak ilginç ve eğlenceli olacaktır. Pazar görüşürüz!

Enigma: Varoluşun En Güçlü Süper Kahramanı / Sıcak Nal 4

2010-10-09T18:42:00.002+02:00

Sıcak Nal'ın 4. sayısında Peter Milligan'ın klasik çizgi romanı Enigma bahanesiyle, bir 'çizgi romancının' kendi tanımını ne kadar aşabileceğini anlatmaya çalışıyorum. Kısaca özetlemek gerekirse; Enigma bir çizgi roman okurunun kendi kimliğini yeniden anlamlandırma hikayesine eşlik eden bir çizgi romanın çizgi romanı. Kulağa karışık geliyor ama bu öykü, en temelinde bir aşk öyküsü. Yani ister istemez biraz karmaşa gerekiyor.

Enigma, kendi çok katmanlılığı gibi, bizim elimizde de, bize ait birden fazla odanın kapısını açıyor.

Ara başlıklar, ara makas:

Genç ve Tehlikeli
Eğer Ünlü Olduğumu Düşünüyorsan
Bir Süper Kahraman Olarak Lady Di
Kimlik, Seks ve Pop
Can Sıkıntısının İnanılmaz Gerçekliği
Post-Modern Bir Zirve

Bir de ufak bir alıntı:

''Peter Milligan eserlerini kategorilere ayırmadan önce, Milligan çizgi romanlarının içerdiği yüksek edebi dilin kaynağını sorgulamak istiyorum. Bir söyleşisinde zamanının İngiliz romancılığa tepki olarak çizgi roman yazmaya başladığını söyleyen Milligan, yine aynı söyleşide, çizgi roman okumaya, çizgi roman yazmakla birlikte başladığını itiraf ediyor. Haliyle, yazarlığının temellerini çizgi romancılardan çok, edebiyatçılara ve felsefecilere bağlıyor. Yetişkin ya da süper kahraman, her eserine muhakkak serpiştirdiği birkaç referans, Milligan’ın ilhamını nereden aldığını belli ediyor. James Joyce, Arthur Rimbaud, Italo Calvino, Percy Bysshe Shelley ve Jean Paul Sartre; Peter Milligan’ın her fırsatta göz kırptığı yazar ve şairler arasında en öne çıkanları. Milligan, tekinsiz zihnini kimi zaman kontrol edemiyor olmalı ki, yine kendi ifadesiyle, ‘pek tanımadığı ama paza kazanmak için yazabileceği’ süper-kahraman serilerindeki diyalogları bile bu merakıyla dolduruyor. Kimi zamanda hızını alamıyor, ‘Skreemer’ isimli suç öyküsüne James Joyce karakterlerini konuk ederken; ünlü İngiliz çizgi roman karakteri Tank Girl arayıcılığıyla, Ulysses’i yeniden yorumluyor. Ele aldığı konular itibariyle de net bir tavır sahibi Milligan’ın çoğu öyküsü, artık kendine ait kıldığı kimi temaların yeni olanaklarını deniyor. Milligan’ı bir çizgi roman yazmaya iten nedenler açık ve net: Kimlik, seks ve pop. Eski bir Dc Comics süper-kahramanını ‘yapısöküm’den geçirerek, 70 sayı boyunca ‘yetişkinler için’ ibaresini taşıyan ‘Shade the Changing Man’ ya da post-aids sonrası aseksüel dünyada burjuva değerlerini sorguladığı ‘The Extremist’ gibi seriler; üç ana başlık altında topladığım bu terimleri gerçeküstücü bir temelde yeniden anlamlandırmaya çalışıyor. Milligan; şiirsel bir anlatımı, çizgi romanın sıra dışı olanaklarıyla birleştirirken, en temel konulara, en uç noktadan yaklaşmayı deniyor.''

Kara Parçaları / Yasakmeyve 46

2010-10-02T17:16:00.003+02:00

Daha önce BirGün'e hazırladığım köşe 'Kara Parçaları', Yasakmeyve'nin 46. sayısından itibaren yeniden yazılmaya başlanıyor. Bundan sonra Yasakmeyve'de devam edecek olan 'Kara Parçaları'; genel olarak İngilizce yazılan şiir ile Türkçe yazılan şiirin son yüz yılıyla ilgileniyor. Ted Hughes ve Thom Gunn'la başlayan punk meselesiyse, daha geç isimlerle ve bu isimlerin Türkiye'den 'kardeşleri'yle genişleyecek. Benim ayak bastığım topraksa, ister istemez, kendi şiirim olacak.

'Kara Parçaları'nın ilk yazısı, modern İngiliz şiirinin son otuz yılını 'punk' günleriyle özetlerken; aynı özetin Türkiye'deki geçerliliğini de sorgulamaya çalışıyor. Bu sorguda bize yardım edecek beş şairden ilki, 1993 tarihli ilk ve bilinmez bir zamana kadar da son kitabı 'Cihangir Kedileri'yle Yıldırım Türker.

Ara başlıklar, ara makas:

Eksik Parçalar
Sıralama Yapma, Yapama!
Vahşi Enerji, Sonsuz Cazibe
Mit Merakı
Tek kurşun, tam hedefe
Sıradaki

Bir de ufak bir alıntı:

''Masanın üzerindeki ikinci beş kişilik grubun en gizemli şairini seçerek bu öğüdü yerine getirmeye çalışıyoruz. Yalnız, şairin kendine biriktirdiği gücü daha çok önemsememiz için planladığı bir kör oyun var ortada. O, kendini yalnızca tek bir kitapla açıyor, yine aynı kitapla kapatıyor ya da en azından, devamı için bir tür ‘mit yaratma’ ritüeli başlatıyor. Herkesin herkese sayısal verilerle üstünlük kurmaya çalıştığı bir dünyada, bir avuç şiir bırakarak ve aslında gerçekten, o şiirleri kaderlerine terk ederek şair kalabilmenin zaman ve üretimle ilişkisini sorgulatan şair, bir belirsizlik üzerinden varolmanın inanılmaz rahatlığını yaşıyor. Söz konusu şair Yıldırım Türker. Söz konusu kitapsa ‘Cihangir Kedileri’.''

http://www.yasakmeyve.com/?p=p_174&sName=SAYI-46

Dorsay eksi Etiketler

2010-09-11T18:36:00.006+02:00

Ece Dorsay

'Etiketler konserveler içindir'

Bir+Bir / Eylül / Sayı 6/ with Murat Meriç

Ece farklı bir müzik deniyor, farkında mısınız? İkinci albümü 'Kırmızı Karanlık'da samimiyetine eş, kalıcılığa dair işaretler de küçük süprizler halinde kendisini gösteriyor. Sizden tek bir ricası var; yeniye açık olmanız. Peki bizi ne bekliyor? Devamı Bir+Bir'in yenisinde..

Milliyet Sanat Eylül / Halil Altındere

2010-09-01T13:32:00.000+02:00

Milliyet Sanat'ın Eylül sayısında, 'Fikirler Suça Dönüşünce' sergisi öncesi Halil Altındere'yle konuşuyoruz. Yakında söyleşinin tam metnini eklerim. Şimdi Sultanahmet Meydanı'na, şiir etkinliklerinin açılışına. Bir de, on gün sonrasına teaser yapayım: Yıldırım Türker.

BizBizans

2010-08-30T17:29:00.003+02:00

Komşu Yayınları ve Varlık Dergisi'nin büyük bir 'şiir olayı' var: Bizans'tan Günümüze İstanbul Şiirleri. İstanbul'un meşhur 7 tepesinde, 7 gün, 7 okuma programı. Bu etkinliğin bir de aynı ismi taşıyan antolojisi var. Okumalara katılan, katılmayan; ölü, diri tüm önemli şairlerin İstanbul'la ilgili şiirlerini kapsayan bir antoloji. Çoğu antoloji gibi, şairler doğum tarihlerine göre sıralanıyor.

Daha şiir kitabı yayınlamadan antolojiye giren -gençliğini kullanarak bu antolojinin kapanışını üstlenen- ve okuma programına alınan tek şair olarak sizi 2 Eylül Perşembe günü, saat 17.00'da Balat, Dimitri Kandemir Müzesi'ne çağırıyorum. Görüşürüz!

I Would Die 4 U

2010-08-19T16:17:00.000+02:00

I'm not a woman
I'm not a man
I am something that you'll never understand

I'll never beat u
I'll never lie
And if you're evil I'll forgive u by and by

U - I would die 4 u, yeah
Darling if u want me 2
U - I would die 4 u

I'm not your lover
I'm not your friend
I am something that you'll never comprehend

No need 2 worry
No need 2 cry
I'm your messiah and you're the reason why

'Cuz U - I would die 4 u, yeah
Darling if u want me 2
U - I would die 4 u

You're just a sinner I am told
Be your fire when you're cold
Make u happy when you're sad
Make u good when u are bad

I'm not a human
I am a dove
I'm your conscious
I am love
All I really need is 2 know that
U believe

Yeah, I would die 4 u, yeah
Darling if u want me 2
U - I would die 4 u

Yeah, say one more time

U - I would die 4 u
Darling if u want me 2
U - I would die 4 u
2 3 4 U

I would die 4 u
I would die 4 u
U - I would die 4 u
U - I would die 4 u

Prince - I Would Die 4 U

Ne Ona Ne Buna Tam Ortaya

2010-08-16T17:18:00.006+02:00

Art Unlimited'in 5. sayısı için yazım:

Her ne kadar queer politika üzerine yoğunlaştıklarını söyleseler de, Adnan Yıldız ve Aykan Safoğlu toplamından oluşan ‘ğ’, ne ona, ne buna, tam ortaya, yani içimize, bize ait temel kavramlar üzerinden eleştirel bir bütün sunmayı başaran bir kollektif. Birinci yılını dolduran ‘Galeri Non’unsa, görkemli vedaların sonraki buluşmalara kadar bağlayıcı bir neden oluşturabileceğine dair güçlü bir kanıtı var: 8 Haziran-17 Temmuz tarihlerini kapsayan, küratörlüğünü ğ’nin üstlendiği ‘Ah Oh’.

Berlin ve İstanbul gibi yolları uzun iki şehri aynı anda yürümeyi başarabilen ‘ğ’, varmak istedikleri noktaya daha erken ulaşmalarını sağlayan direnci, heteroseksist düzenin hâkimiyetine karşı çıkma isteğinden alıyor. İlginç ve etkili olansa, böylesine kesin bir tavrı, kendini dikte etmenin yorucu telaşına düşmeden işleyebilmeleri diyebiliriz. ‘ğ’, queer vurgusunu politik niteliğinden ayırmadan, fakat aynı niteliğin kısıtlayıcı diline de takılmadan, esas meselesini çok katmanlı bir bütün haline getirebiliyor. Sergi dâhilinde görebileceğimiz eserleri birbirine bağlayan soyut ip, aynı zamanda, aile, teslimiyet ve arzu ritüelleri gibi pek çok toplumsal anlamı birkaç kere saracak ve hatta sınırlayacak bir yeterlilik gösteriyor.

Rinus van de Velde’nin kimi modern alışkanlıkları, insanın hayvanı evcilleştirmeye başlamasından beri süre giden efendi-köle ilişkisine ters bir yorum getirmemize olanak sağlayacak bir desene dönüştürdüğü eser, serginin kavramsal dokusunun dönüşümlü yapısını örnekliyor. İç-Mihrak oluşumunun sergi için özel olarak hazırladıkları kurgusal posterlerse, koridorun devamında göreceklerinize sizi hazırlamak ister gibi, cinsel politikalara karşı eleştiriyi yüzünüze çarpıyor. Yani, koridor bir nevi köprü görevini görüyor fakat bu köprü, karşıya geçmeye dair cesaretinizi yeniden düşünmenizi sağlayacak kadar güçlü bir akışın üzerinde yükseliyor.

Oktay İnce’nin ‘Devrim beni aramadı’ isimli belgesel filmi, LGBT bireyler ve örgütlerle yapılmış röportajlardan oluşuyor ve serginin içerisinde bir nevi katalizör görevi görüyor. Yine de, bu kadar net bir çalışmanın doğrudan mesajı, diğer eserlerin kompleks yapısıyla karşılaştırılınca, biraz kapatıcı bir etki bırakıyor. Ben bu etkiden kurtulmak diğer tüm eserlerle izleyici ilişkimi bitirdikten sonra, oturup bu belgeseli izlemiştim.

Hasan Aksaygın’ın sergi mekânında üretilen duvar resmi, serginin üst katında Patty Chang’ın çift kanallı video yerleştirmesine bakıyor. İki eser, belirgin bir uzaklıktan seyredildiğinde, birbirinin öyküsünü devam ettirebilecek bir uyum içeriyor. Aksaygın, anne ile babanın kuşatıcı etkisini yerleşim ve iskâna kapalı Varosha şehri ve Bizans referanslarıyla simgeleştirirken; Chang, anne ve babasıyla birlikte gerçekleştirdiği performansı tersten akan bir kurgu içerisine yerleştirerek telafiye dair bir şeyler anlatıyor. Aykan Safoğlu’ysa, ‘Çükümün Stockholm Sendromu’ ismini verdiği enstalâsyonla, ailenin gelenekle kurduğu yoğun iletişimin en ironik alışkanlıklarından birini somutlaştırıyor. Ailenin cinselliğe yüklediği kanibalist anlamın üzerindeki tül, Safoğlu tarafından yeniden örülüyor fakat bu sefer tül, saydamlaşıyor.

Galerinin alt katında yer alan iki eserse, ‘Ah Oh’nun içerisinde apayrı bir doygunluk düzeyini temsil ediyor. Singapurlu sanatçı Ming Wong, Fassbinder’in ‘Korku Ruhu Yer Bitirir’e kendince bir remix çekmiş. ‘Angst Essen/ Korku Kemirmesi’ ismini taşıyan 27 dakikalık video, isminden de anlaşılacağı gibi, Fassbinder klasiğini sıkıştırıp, bir tür mikro bakış içerisinde tekrar üretiyor. Bu yeniden üretimin en önemli unsurunu oluşturan ince parodi, Fassbinder filmlerindeki durgun ifadenin yarattığı hüznü daha duyarlı bir ifadeye yerleştirip yepyeni bir şiirsel anlamın evrilmesine önayak oluyor. Hemen karşı duvardaysa, serginin en nevi şahsına münhasır eseri yer alıyor. Elfe Uluç, annesi Sevim Burak’la birlikte, ‘Ford Mach I’ romanının yazım süreci içerisinde yaptığı desenleri yıllar sonra yeniden yorumluyor. Anne-kız ilişkisinin içten anlamını da taşıyan bu yeniden yorumlama, esas olarak, Sevim Burak’ın edebiyata kazandırdığı orijinal ifade gücünü hatırlatırken; Uluç, etkili seslendirmesiyle sembollerin içerisinde gizli hipnotik müziği kulağımıza fısıldıyor. Yine de, ‘Ah Oh’ sergisinin kavramsal çerçevesi düşünüldüğünde, Elfe Uluç’un çalışması biraz dışarıda kalıyor. Serginin en güçlü çalışmasının sergi içerisindeki konumuna dair endişeleri aşmak için Sevim Burak’dan ya de Elfe Uluç’tan queer bir anlam mı beklememiz gerekiyor? sorusu, ister istemez, izleyicinin aklına yerleşiyor. Sergi boyunca tüm eserler kendini ifade etmek konusunda problem yaşamazken, bu pürüzsüzlüğü bozmamak için Elfe Uluç’u da böyle bir bağlam içerisinde görmeye çalışmak, Elfe Uluç’un tekliğini tehdit edebiliyor. Fakat bu problemi aşmanın da bir yolu var: ‘Ah Oh’un başarılı ve bütünlüklü mesajının köklerini aradığınızda, insana ait çok naif bir neden bulacaksınız. Bu neden hepimizin varoluşuyla ilgili ve varoluşu bir arada ne kadar yaşayabildiğimizle. Aslında her şeyin başlangıcı, Sevim Burak’ın ‘Everest My Lord’da sorduğu sorduğu o soruya dayanıyor: ‘B E N N E Y İ M ?.. ‘

Aynı cümle içerisinde bile harflerin birbirine yabancılaşabildiği bir dünyada cesur cevaplar üretebilen bir sergi ‘Ah Oh’.

Gore+Vidal

2010-08-08T21:20:00.004+02:00

Gore Vidal

Bir+Bir / Ağustos / Sayı 5

Gore Vidal'le söyleşi yapmadan önce, birkaç arkadaşıma Vidal'in ölmediğine dair wikipedia kanıtları sunduğumu hatırlıyorum. Klasik deyimle bir anıtın karşısına çıkacaktım. Sfenks'in sorusuna cevap vermek gibi; ya o zaman yorgunluğunu karşılayacaksın, ya da. Ayrıca bu sfenks soru sormaktan da, soru cevaplamaktan da sıkılmıştı aslında. Kendisiyle yapılan son söyleşilerinin uzunlukları bunu gösteriyordu. Aklımdaki 1+1 toplamından çıkan sonuçsa şuydu: ya derli toplu bir metin çıkaracak kadar süre yaratamazsam?

Gecenin denizinde, Boğaz'a doğru hareket eden teknede, Gore Vidal'in zamana dair hiçbir kaygısı yoktu. Sabah yarım kalan söyleşiyi tamamlamanın (Orhan Pamuk, Truman Capote, Bret Easton Ellis ve hatta Paul Newman; söyleşi hepsine el sallıyor) ardından, yeni Amerikan romancılığından, eski sevgililerine kadar pek çok konuyu bitmeyen bir enerjiyle konuşuyorduk. 'Sandalyeye bakma, istersem koşabilirim' diyordu. Böylesine çok sevdiğim bir romancıyla bir gece geçirmenin anlamı, Vidal'in çocuksu huysuzluğu tarafından bir tür oyuna dönüştürülmüştü fakat Vidal, bu oyunda bana yardım etmek için vardı. Aklıma gelen şeyleri ardı ardına sıralamama rağmen, sarsılmaz bir kibarlık ve yoğun bir iyi niyetle, en net cevapları vermeye çalışıyordu. Sonra birbirimize birkaç 'şahsi anı' anlatmaya karar verdik. Daha doğrusu, Vidal böyle istedi ve ilk başlayan, yine o oldu. Ondan duyduklarımı yıllar sonra anı olarak yazmam gerektiğini öğütledi ve yanında gelen birkaç genç yazarın da bu anılardan haberi olduğunu söyleyerek bizi birbirimize tanıttı. Sıra bana geldiğinde, olabildiğince pürüzsüz fakat aynı oranda tehlikeli ve şaşırtıcı birşeyler anlatmaya özen gösterirken yakaladım kendimi. Kent ve Tuz'un Jim'i gibi. Ortak bir onayla, Jim benzetmesine güldük. Vidal'in ertesi gün verececeği konuşmada tekrar görüşmenin olasılığından bahsederken, tekne karaya yanaşmaktaydı. Denize cebimdeki bozukluklardan birini fırlattım. Bu bir geri ödemeydi ya da bir teşekkür notu, eski bir alışkanlık.

Dedikodunun Zamanla İlişkisi ve Küçük Sırlar

2010-08-05T21:50:00.006+02:00

Çocukluğumdan beri romantik komedi ve dram sinemasına karşı yoğun bir ilgim var. İçimde ama öyle hemen bulunabilecek bir yerde, tüm hayatını ekran karşısında sorgulayıp, mutlu-mutsuz bir sona bağlayabilecek birisi olduğumu söyleyebilirim. Ve hatta Atilla Dorsay’ı çok sevdiğimi: Çünkü bu tür filmler ondan hep yüksek puan almıştır.İlgimin bir tür saplantıya dönüştüğü zamanlarıysa, televizyon dilinde, sabah kuşağı, öğle kuşağı ve dizi kuşağı diye üçe ayırıyoruz. Sinemanın, hele ki sinema salonunda izlenildiyse, bir yastık gibi başın arkasında biriken yumuşak karanlığı; televizyon kanallarında tam takım bir dinlenme ritüeline dönüşüyor. Her ne kadar dizi devamlılığına pek ayak uyduramasam ve sabah kuşağı sırasında uyuyor olsam da, öğle kuşağını evde olduğum günlerin biricik aktivitesi haline getirmek konusunda asla tereddüde düşmem. Ahmet Haşim’in dediği gibi, tüm o görüntülerin içinde kendi duygularınla baş başa kalmak, o görüntülerin etkisinden değil, can sıkıntısı yüzündendir. Ağlamak istediğim zaman kumandanın 3. tuşuna, gülmek istediğim zaman…

Romantik komedi ve dramın çocuğu sayılabilecek gençlik filmleri/dizileri, içerisinde yeterince ‘olgun’ taşımadığı için, es geçtiğim bir alt başlık. Edebiyat, Bret Easton Ellis / Hanif Kureishi / Tama Janowitz filan tamam da, söz konusu dizi/film olduğunda, edebiyat uyarlamaları bile, belirgin bir sınırın ötesine geçmekte çok zorlanıyor. Yine de, izlemekten hoşlandığım iki gençlik dizisi var: Gossip Girl ve Skins. Filmlerin isimlerini söylemeyeceğim. Şu an salon koltuklarının üzerindeyiz, Atlas’da değil.

Bu yazının devamı için kumandalarımızdan Kanal D’yi buluyoruz, Çarşamba günü, haberlerden sonra: Gossip Girl’un Türkiye yorumu denilen ‘Küçük Sırlar’ başlıyor. Dizinin kaynağı, belirgin alışkanlıkların farklı sonuçlar vermesine dayanan bir matematik problemiydi. Türkiye versiyonunun ilk farklılığı, matematiğin yalnızca realiteyle dizi arasındaki çıkarma işleminin çok haneli sonucunda rastlanması. Eh, bunu da yaşadığımız toprakların yapısıyla açıklamak gerekir ki, bununla uğraşmak yerine, diziye devam etmek çok daha mantıklı bir hareket olur. Uğraşmak demişken, internette diziye yapılan eleştirileri haksız buluyorum. Şu ana kadar izlediğim tüm yerli diziler histerinin zirvesine adını yazdırmışken; bir grup güzel/yakışıklı ergenin hiper-lüks bir dünya içerisinde kendilerini kaybetmeleri adil ve zararsız görünüyor. Eleştirilere verebileceğim tek cevap: Eğer siz de iyi bir izleyici olursanız, televizyonun içerisinde gizli sonsuz eğlenceyi görebilirsiniz. Keza ‘Küçük Sırlar’, ‘Gossip Girl’ kadar ileri gidemese de, biz bunun nedenlerine kafayı çok taksak da, eğlence konusunda pek ekonomik davranmıyor. Daha ilk bölümden esas kıza karşı işlenen mükemmel kötülük ağı, karakterin ihanet, tecavüz, ölüm gibi pek çok trajediyi ardı ardına yaşaması ve çevresinde beliren her insanı bir tehdit unsuru gibi karşılamasını gerektiren ortam içerisinde varoluş mücadelesi vermesiyle, ‘Küçük Sırlar’ın o içimde bir yere çok yaklaştığını söyleyebilirim. Hepimiz biliyoruz ki, dedikodu tamamen zamanla birlikte anlamını kazanan bir kavram. Mesela, son noktayı koyma derdindeyseniz ve bu yüzden beklemeyi kabul etmişseniz, verdiğiniz her türlü karşılık, dedikodunun yeri geldiğinde ayıplanan gerçekliğinden sıyrılarak, bir çeşit savunmaya dönüşür. Ya da çok sevdiğim bir arkadaşımın yaptığı gibi, sessiz bir konuşma tarzı, dedikodunun bir çeşit uyarı gibi duyulmasını sağlayabilir. Böylelikle kendinizi dedikodudan soyutladığınız gibi, iyi niyet hanenize bir çentik atabilirsiniz. Fakat bu yöntemin geçerliliğini, yine zaman sayesinde kanıtlayabilirsiniz. Zamanı bile dinlemeyen bir tür vardır ki, en yakınlarınıza bile sizi kötülerken, bunları duyacağınızı hesaba katamayacak kadar dikkatsizce hareket etmekleriyle bilinirler. Bu türün geleceğinde çalmayan telefonlar ve ne de olsa kimse gelmeyecek diye açık bırakılan kapılar görülmektedir. İşte tam bu noktada 'Küçük Sırlar', dedikodunun zaman ve mekanla ilişkisini başarıyla örnekleyen karakterle dolu bir dizi ve reytingleri ele geçirmesinin büyük sırrı, gençken ya da gençliğimizi özlerken deneye yanıla keşfettiğimiz kötücüllük hevesimizi bir paket olarak sunmasıyla alakalı. Karakterleri yeterince kötü bulmamamız bile, görmek istediklerimizle yaşamak istediklerimize dair bir gerçekle birebir örtüşüyor. Diyebiliriz ki, 'Küçük Sırlar'ın her eksisi, bizdeki bir boşlukta artıya dönüşüyor.

Dizinin marka yüzü Sinem Kobal'ın oyunculuğu da bir tartışma konusu ve ben bu konuda da dizinin yanındayım. O kızın sürekli lityumu çağrıştıran duygusal geçişleri ve yanlış yerlerde yarım tepkiler vermek konusundaki ısrarını izlemeyi çok seviyorum. Konu oyunculuğa geçmişken, dizinin 'en dişisi'ni canlandıran Merve Boluğur, gelecek bölümlerde yapacaklarıyla dizinin diğer karakterlerini parmağında oynatacağa benziyor. Dün gece Lale ve Mazhar Candan'la güzelliğin kendine has çeşitli sorumluluklar içerip içermediğini tartışmıştık. Gençliğinde bir çeşit star ışığı taşıdığı aşikar Mazhar, Lale'nin kahkahalarını bastırarak, kendine düşen sorumlulukları yerine getirmediği için çabuk yaşlandığını söyledi ve meselenin cesaret meselesi olduğunu. 'Ayşegül' karakterini canlandıran Boluğur, böylesi bir cesarete sahip. Burak Özçivit, oyunculuğunun 'olgunluk' çağını merak ettirirken, dizide bir de Hande Yener'in eski sevgilisi var ki, Hande'nin pedofili olduğunu cümle aleme kanıtlayacak bir post-ergenlik ruhu içerisinde kendini rolüne kaptırmış, gidiyor, gidiyor.

Dizi, şu anda 4. bölümünde ve bölümler arasındaki tek fark, uzatılan etek boyları. Zamanla yerine oturacağına emin olduğum 'Küçük Sırlar', Türkiye televizyonunda net çekmeyen kimi konulara da el atmaya başlayınca, varolan eğlencesini üçe dörde katlayabilir. Ha, dizinin dram yönü ne oldu, nerede romantizm derseniz, hepimiz biliyoruz ki, birinin kulağına fısıldadığımız şeyler arasında gerçek hüzünler hiçbir zaman yer almamıştır, almaz.

Tarkan Toleransı

2010-07-28T22:27:00.011+02:00

Kimse Tarkan’a karşı koyamıyor! Herkes Tarkan’ı eleştiriyor! O, Türkçe popu tek başına götürüyor! O, kendini geliştiremiyor! O gaygaydeğilgaygaydeğil! O’nun tüm derdi reklam! O, albüm satışlarını hak edecek kadar çalışıyor! O! O! O! O! Ve yeni albümü.

Tarkan’dan bahsetmek için manşet gerekiyor. Bol manşetli sanatçımız, yeni albümü ‘Adımı Kalbine Yaz’ın öncüleyeni ‘Sevdanın Son Vuruşu’ndaki yaylılar introsu gibi, kaygan ve görkemli olmayı her işin başına yerleştiriyor. Pardon, bu tavrını arada sırada bozduğu da görülmüştür. Bakınız: Metamorfoz. Bakınız: Son albümün kapağı. Neyse ki, bu iki hatanın ortaklığı, yalnızca kapaklarla sınırlanıyor. ‘Adımı Kalbine Yaz’, kendini bir yerlere yazdırmadan önce, ‘Metamorfoz’un kötü etkisini siliyor.

‘Sevdanın Son Vuruşu’, tam not almış, üzerine bahsedilmeyecek kadar kabul görmüş bir şarkı. Yani albümün sürprizleri ikinci şarkıdan itibaren başlıyor. Fakat ikinci şarkıya geçmeden önce kimi hazırlıklar gerekiyor. ‘Acımayacak’, epik popun göz boyayan etkisiyle dolu olduğundan, ilk etapta ağza bir parmak bal çalıyor. Birkaç turun ardındansa, 2010 yılında olduğunuzu, Tarkan’ın 7. stüdyo albümünü dinlediğinizi, ‘Avrupai görüntüye Doğu gırtlağı’ formülünün Ortadoğu/Balkanlar üzerinde ne kadar iyi iş gördüğünü hatırlamaya başlıyorsunuz. Peşi sıra gelen ‘İşim Olmaz’, Yıldız Tilbe’nin saf hüznünü taşıyor ve ‘Acımayacak’ın karşı konulmaz fakat planlı etkisini tatlıya bağlıyor. ‘İşim Olmaz’ın bir başka faydasıysa, ‘Acımayacak’ ile tekrar canlanan ‘Tarkan ve Coğrafyamız’ sorunsalına bir süre ara vermemize yardımcı olması. İşbu albümün geri kalanında Tarkan’ın, Türkiye’nin, Avrupa’nın ve üzerinde müzik çalan her kıtanın anlamını defalarca sorgulayacağız. Bu arada, daha üçüncü şarkıdan anlıyoruz ki, Tarkan’ın matematikle arası da, en az coğrafyayla olduğu kadar, iyi. Albümdeki zeki yapı, ayrıntılarda çatallaşıp kendi özgünlüğünü kazanıyor. Örneğin, ‘İşim Olmaz’ın introsu, albümün ferahlığına büyük bir katkı sağlıyor. Bu sıcak şarkının sözleriyse tamamen gerçek aşka dokunuyor. Amerika’da, psikolog gözetimiyle ‘tedavi olan’ Tarkan, onu hayata bağlayan nedenleri pamuk sesiyle bizlere fısıldıyor.

Duygusal şarkıları ardı ardına sıralamanın işe yararlılığını ölçer gibi, ‘Kayıp’, kendinden önceki şarkıyı devam ettiriyor, fakat bu sefer yere çalarak. ‘Kayıp’, ismiyle bütün, albüm içerisindeki en parıltısız çalışma. Geçelim.

Sezen Aksu – Tarkan birlikteliğinin Nazan Öncel durağından sonra tekrar işlemeye başladığını bildiren ‘Öp’, albümün hit adaylarından biri ve buna kimsenin itirazı olamaz. Dikkat edilmesi gereken mesele, şarkıdaki ‘eksi Doğu’ denemesi. Brett Anderson ya da Prince’i andıran inlemeler, Goldfrapp’ı andıran intro, döngüsel ritim ve vokaldeki keskinlik sayesinde Tarkan’ın Amerika’ya gitmesi için ikinci bir sebep daha bulabiliyoruz. Türkçe pop içerisinde oldukça modern bir yere konumlanacak ‘Öp’ ve eminim, zamanla bu albümdeki en parlak anlardan biri olarak hatırlanacak. Fakat eğer ‘albümün en çok dinleneni’ni arasaydık, bir sonraki şarkıyı anmakla hükümlü olacaktık. ‘Adımı Kalbine Yaz’, anlattığı hikâye gibi, unutuşa dair sorunları olan bir şarkı. Akılda kalıcı ritmiyle bu sorunu aşmış gözükse de, ağdalı vokali yalnızca kendini kurtarmaya yetiyor. Yanlış anlaşılmasın, şarkı çok güzel. Ama işte ben coğrafyayla uğraşmayı sevmiyorum ya da bu cümleyi müzik dilinde söylersek: Boy George ile George Michael arası bir imaja sahip bir pop starın Ortadoğu ezgilerine bu kadar yaslanması beni afallatıyor.

‘Kayıp’la aynı kaderi yaşayacak şarkıysa ‘Sen Çoktan Gitmişsin’; altyapı filan gayet yerinde olsa da, şarkının biraz ferahlaması gerekiyor. Sakız gibi uzayan vokal ve sahil gitarları hüznünüze iyi geliyor ama farklı bir yönden: Can sıkıntısı tüm duygularınızdan daha baskın gelmeye başlıyor. Albümün üç slowundan ikisi hedefi kaçırınca, 'Gitti Gideli', 'Kış Güneşi' ya da 'İkimizin Yerine' revizyonlarına dair umudumuz da bir sonraki albüme erteleniyor. Son şarkı ‘Usta-Çırak’sa Sezen Aksu-Nazan Öncel küslüğünün şarkılarda geçerli olmadığını belli ediyor. Aksu ve Öncel’in muzip melodilerinden ilhamını alan şarkı, iyi bir albüme, yumuşak bir son hazırlıyor. Ardından gelen 5 adet remix’i dinlemeyi düşünmüyor ve onları sonsuzluğa terk ediyorum. Karışık listelerde karşıma çıkar korkusuyla bilgisayardan bile sildim.

Bir önceki paragrafta albüme ‘iyi’ dedim. Hakkında eleştirilecek çok fazla şey olsa da, ‘Adımı Kalbine Yaz’, Tarkan için gereken bir albüm. Dinleyici kanalındaysa herhangi major bir değişiklik yok ve daha uzun bir süre olmayacak gibi görünüyor. Yani, en azından hepimizin içerisinde bir yerde gizli ‘Tarkan Toleransı’nı yeniden yorumlayana kadar. Kabul edelim; Tarkan, biraz da seks gibi. Türkiye seksi ne kadar seviyorsa, sekse bir o kadar yabancı davranabilmeyi de başarabiliyor. Neyse ki, Tarkan’ın şansı ona karşı konulamaz bir imaj sunuyor. Halkının yüzde 99’unu Müslüman-Heteroseksüellerin oluşturduğu ülkemizde, Tarkan gibi biseksüel bir imgeye gösterilen latan sevda, Tarkan’ın sürekli çekiciliğine dair bir kanıt olarak önümüzde duruyor. O'nu dünyaya paylaşmaya hazır olmayışımızın nedeni de malum, muhafazakar yapımızdan geliyor. Zaten o da bu gerçeği anlamış ki, 'Adımı Kalbine Yaz' ile artık gözünün dışarıda olmadığını belli ediyor. Eh, bir başkasına laf gidecek korkusunu da üzerimizden attığımızda, Tarkan'a kendimizi teslim etmek, her zamankinden daha kolay oluyor.

Tarkan - Öp
Tarkan - İşim Olmaz

Likit Hafıza / Art Unlimited 4

2010-07-27T18:00:00.000+02:00

Dergi çıkmadan yazıyı koymuştum, haliyle dergi çıkana kadar geri çektim, dergi çıktıktan sonra da acele etmemin karşılığı olarak biraz bekledim. Şimdi, tekrar.

Likit Hafıza

Modern İtalyan Edebiyatı’nın en değerli ismi sayılması gereken Cesare Pavese’in gençlik dönemi kaleme aldığı şiirlerini topladığı ‘Yeniden Doğuş’ kitabında, ‘Parfümler’ isimli orta uzunlukta bir şiir yer alır. Bu şiirde, küçük/parlak/renkli parfüm şişelerinin dizildiği bir rafı seyreden şairin, şişelerin içindeki kokuyu hayal ederek kendine dair nasıl bir sorguya gittiğini okuruz. Koku, şairin algı ve hafızasını aktive edecek bir olanak sunmaktadır. Koku, vitrinin arkasında, şişelerin içinde ya da çok daha uzağında da yükselse; şair, kokunun çağrışımlarını terk edemeyerek, kendi bedeninden yayılırcasına net bir şekilde duyumsar.

Melis Ağazat’ın, Outlet Galeri’de Tufan Baltalar’ın ‘Seyir Terası’ ile birlikte sergilenen ‘Bir Yaz Günü Öğleden Sonra’ adlı sergisine adımınızı attığınız anda, kendinizi Cesare Pavese gibi hissetmeniz oldukça doğal. Alt kata inen merdivenler, bir nevi, kişinin belleğine uzanan yolu temsil ediyor: Ağazat’ın özel üretim incir kokusu, düzenli aralıklarla mekâna yayılırken, mekandan öte, aklımızdaki boşluklara doluyor. Ağazat, geçmişin kalabalığını tül kadar ince bir kokuyla karşılamayı başarıyor. Bu ekonomik kullanım, ilk başta sanatçının bireyselliğiyle ilgili dursa da; sergi boyunca kokuyla kuracağınız yakınlık, sizi kendi hatıralarınıza taşıyor. Ağazat’ın zaman üzerinde kurduğu şiirsel denklem çok net: bir öğleden sonrasının huzuru ve tabii ki hüznü, önce sanatçının iletişim aracına, sonra da alımlayıcının gizil fırsatına dönüşüyor. Fırsatı iyi değerlendirenlere geçmiş ile şimdi arasında bir yolculuk bileti bedava!Bizi saran koku eşliğinde, el boyama porselen harflerin diziminden oluşan ‘Unutamıyorum’ yazısını gördüğümüzde, sanatçının bizimle oynadığı oyundan huzursuz bir keyif almaya başlıyoruz. Ağazat’ın çiçek desenleri, öğle güneşinin gerilimiyle canlı kalıyor: Bu çiçekler, güzel bir bahçede de açmış olabilir, güzel bir bahçenin özlemini çeken yalnız bir insanın zihninde de. Ağazat, melankoli ile içsel heyecanları depolamakta sık sık hileye başvuran belleğin seceresini, basit bir düzlem üzerinden, tüm yönleriyle yüzümüze çarpıyor.

O sırada, aklıma Lale Müldür’ün ‘Terra Del Fuego’ şiirinden bir dize takılıyor : ‘Unutuşum başka bir sendi.’ Daha sonra, Melis’le, bu şiiri ve şiire ait sevip sevmediğimiz ne varsa hepsini, sırayla konuşacaktık. Aramızda bir akşamın en eğlenceli saatlerini yarattık: Rastgele bir şair söyleyip, kısa cümlelerle o şairle aramızdaki yakınlığı- uzaklığı belirliyorduk. Sadece şairler değil, Michael Jackson, Suede, Nico ya da bizim şiir gibi okuduğumuz tüm sanatçılar bu kuralları net oyuna dâhildi. Daha doğrusu, kokusu olan; kokusu şiir kitaplarına, albüm kartonetlere sinen herkes. Kendine has kokuların peşindeydik, zamanın zorunlu kıldığı unutuşu kırarak bize ait başka bir ‘benlik’, başka bir ‘ben’ olma imkânı veren kokuların.

Yine el boyaması porselenden oval bir tepsi üzerine yansıtılan‘Büyükada’ isimli video çalışması, serginin kurgusunu daha net anlamamıza yardımcı oluyor. Ağazat, Pavese şiirlerinde olduğu gibi, kendine ait bir öyküyü dışarıdan anlatarak, iç-dış ilişkisini bir tür havada asılı aynaya dönüştürüyor. Bu çok boyutlu aynaya bakanlar, Ağazat’a dair anıları da görebiliyor; kendi geçmişine dair izleri de; şimdiyi de. Meleksi bir figürün sabit bir ritimle dönüp durduğu video, hafızanın kaçınılmaz devinimini simgeliyor. Kafanızı karşı duvara çevirip ‘Unutamıyorum’un dizildiği duvara tekrar bakın ve bir porselen bir kelebeğin örttüğü düzenekten yayılan kokuyu içinize çekin. Ağazat, Rimbaud’un ‘duyuları parçala’ önerisini yerine getirdiği gibi, Rimbaud’dan farklı olarak, parçalanmış duyuların nasıl yeniden bütünleneceğini de gösteriyor.

Kokunun soyut bir ip gibi tüm sergi boyunca eserleri, geçmiş ile şimdiyi, hafıza ile duyuyu, sanatçı ile alımlayıcıyı birbirine bağladığı ‘Bir Yaz Günü Öğleden Sonra’; temel malzemesi porselen kadar değerli fakat kırılgan bir dile sahip. Yine Pavese’nin ‘Parfümler’ şiirine dönersek: ‘öyle yalın ki, el çırptırır çocuklara / öyle yüce ki, ürpertir azizleri…’

Dergiden Okumadıysanız: Ses ve Şiir / Giorno Poetry Systems

2010-05-23T20:13:00.003+02:00

Not: Bu yazıdan önce punk şiirin Ted Hughes ve Thom Gunn yazılarını okumak daha iyi olur, üçleme tamamlanmış olur.

Ses ve Şiir: Giorno Poetry Systems

Multimedya şiir
3G teknolojisine geçtiğimiz şu günlerde, telefonun nitelikleri katlanarak artarken; 1969 yılına dönüldüğünde, telefon sınırlı sayıdaydı ve evet, şiir bir tür ‘sesli mesaj’ın yerini tutuyordu. Basit bir sistemdi; sana verilen numarayı çevirdiğin anda Jim Carroll ya da Allen Ginsberg ya da artık şansına kim gelirse, şiirlerini kendi seslerinden okumaya başlıyorlardı. Her gün değişen bir kayıt havuzundan seçilen şiirler, herhangi bir sansüre uğramadan, kâğıttaki haliyle aktarılıyordu. Sabah işe gitmeden önce dinlediğiniz şiir, sadist bir eşcinselden bahsedebilir; gece canınız sıkıldığında karşınıza çıkan şair, uyuşturucu kullanımına dair övgüler düzebilirdi. ‘Dial-A-Poem’ adı verilen bu yaratıcı sistemin arkasındaki isimse, döneminin en önemli şairlerinden biriydi. Mültimedya şiir deneyimlerinin ilk örneklerini ortaya koyan 1936 doğumlu Amerikalı John Giorno, kendi kurduğu ‘Giorno Poetry Systems’ derneği altında, 20.yüzyılın son büyük sanatçılarını buluşturan iletişim ağını, bir elektrik kablosu gibi, modern kültürün tüm öğeleri üzerine çekecekti.

Şiiri yazının esaretinden kurtarmak
New York’da doğup büyüyen Giorno, erken 60’larda dâhil olduğu sanat çevresi içinde kendini bir şair olarak konumlamak için biraz beklediyse de, özellikle Columbia Üniversitesi’ni bitirmesinin ardından, kendisi kadar hevesli diğer genç insanlarla tanışmaya başladı. Roy Lichtenstein, Jasper Johns, Bob Rauschenberg, Yvonne Rainer ve Robert Morris gibi danstan mimariye, resimden performansa kadar pek çok alanda üretim gösteren; daha sonraları kendi alanlarında birer zirveyi temsil edecek olan insanlarla ortak mekânlarda buluşuyor ve bu buluşmalarda, sanata dair güncel sorunları saatlerce tartışarak yeni sonuçlara ulaşmaya çalışıyordu. Büyük bir partinin içine düşen Giorno’nun vardığı sonuç, şiirin güncel hayatta ne kadar yer kapladığıyla ilgili olacaktı. Giorno’ya göre, 1965 yılına kadar bir şairin kullanabileceği kanallar çok sınırlıydı; ya şiir dergileri, ya kitaplar. Şiirin dışında kalan diğer sanat dalları ise, yanarak tükenme denilen kontrolsüz bir enerjiyle, hiç olmadığı kadar yoğun bir gelişim süreci içerisindeydi. Şiire dayatılan sessiz kaderi yaşamak istemeyen Giorno, çevresindeki diğer sanatçılardan fazlasıyla etkilenerek, eklektik bir şiir platformu oluşturmak için derin bir arzu duymaya başlamıştı. Bu arzunun varacağı nokta daha belirginleşmemişken, Giorno, hayatı boyunca etkisini taşıyacağı iki karşılaşma gerçekleştirecekti. 1962 yılında, New York’daki ilk solo sergisini hazırlayan Andy Warhol ile tanışması, sihirli bir çarpışma gibi Giorno’yu kutsayacaktı. 2 yıl boyunca sevgililik ile birbirine aşırı düşkün iki arkadaş arasında gidip gelen bir ilişki içine giren Giorno ve Warhol; her ne kadar sanatın farklı yüzlerini temsil etseler de, birbirlerine karşı destekleyici bir güç görevi görüyorlardı. Warhol’un ‘Pop Art’ teorisi çevresinde şekillenen konformist tavrı ile Giorno’nun oluşturmaya çalıştığı yeni şair modeli, görünür ve yıkıcı bir etki yaratmak adına aynı yoldan ilerliyordu.

Pop Art etkisi
Bu gizil ortaklık, iki ismin ilk çalışmalarında çeşitli yönleriyle fark edilebilmektedir. Örneğin, Warhol’un ilk sinema denemesi olan 1963 yapımı ‘Sleep (Uyku)’, bir ‘anti-film’ örneği yaratmak adına, John Giorno’nun sekiz saatlik uykusundan ibarettir. Üç yüz yirmi bir dakika süren ‘Sleep’, bir şairin uyku ile birlikte girdiği pasifleşme sürecini, can sıkıntısı ve sabit görüntünün yarattığı anlamsız dikkat gibi alt metinlerle birleştirerek sunar. Film boyunca yalnızca uyku esnasında sağa sola dönerek belli bir hareket sunan Giorno ise, şairin coşkun doğasını terk ettiği bir teslimiyet süreci içerisindedir. Eğer sekiz saat boyunca dayanmaya karar verirseniz, elinizde olmadan, siz de bu teslimiyet sürecine katılmak zorundasınızdır. Yine de, söz konusu teslimiyet duygusunu yaratan iki ismin, yani Andy Warhol ve John Giorno öznelerinin varlığı, uyuyup uyandıktan sonra yaşanabileceklere dair bir tür öte-kurguyu beraberinde getirir. Başka bir Warhol & Giorno çalışması ise, ‘Handjob (Mastürbasyon)’ ismini taşımaktadır. Warhol’un filmin konusunu özetleten başlık atma hevesini gösteren ‘Handjob’, mastürbasyon yapan Giorno’nun yüzüne sabitlenmiş bir çekimden ibarettir. Hazzın fiziksel yansımasını belgelemek isteyen film, ‘Sleep’in yarattığı şaşkınlık ile birleşip New York’lu sanat çevrelerinde büyük bir ilgiyle karşılanır. Giorno, arzuladığı çıkışı yakalayarak, döneminin en merak edilen isimlerinden biri oluverir aniden.Önceleri yalnızca ayaküstü sohbet edebildiği pek çok sanatçı, Giorno’yu tanımak için büyük bir telaş içine girmiştir. 14 yaşından beri şiir yazan Giorno, şiirini başka alanlara taşımak konusundaki şansını Andy Warhol’a borçlu, diyebiliriz. Yine de, Warhol’un Giorno ile iletişimi yalnızca bu filmlerle sınırlı değildir. Warhol, Giorno’nun şiirine gizli bir özne olarak yerleşmiştir ve gizli öznenin çekiciliği ile birleşen yeni lirik form arayışları, Giorno şiirine yaratıcı bir ivme kazandırmıştır. Bu ivme sayesinde ortaya çıkan enerji, şiir adına gerçekleşecek bir devrime doğru hızla evrilecektir.

Hedefe doğru
Andy Warhol’un ‘Pop Art’ algısından beslenmeye başlayan John Giorno, yoğun bir talebin içine giren şiirleri için yeni iletişim olanakları kurmak istiyordu. Her ne kadar Warhol ile ilişkisini bitirdiyse de, şiirin dışında kalan sanat alanlarıyla alışverişini sürdüren Giorno; kendine çizdiği rotada yapması gereken ilk işin, güncel kültür öğelerine hâkim değerleri çok iyi kavramak olduğunu düşünüyordu. Teknolojik imkanların sanat üretimlerine yön vermesi ise, gizil bir potansiyelin şiir yararına kullanıp kullanılamayacağı sorgusunu beraberinde getiriyordu. Tek başına incelendiğinde, yazılı basının olanakları, Giorno’nun sanatçı arkadaşlarının çok yönlülüğü karşısında oldukça zayıftı ve bu zayıflık, Giorno tarafından küstahça reddediliyordu. Sanatçıların yarattığı geniş alanlara yayılan etki, şairin hak ettiği görünürlüğün önüne geçmişken, yeni bir adım atılmak zorunlu hale gelmişti. İşte tam bu karar aşamasında, Giorno’nun karşısına hayatının ikinci önemli figürü çıktı: Beat akımının -Jack Kerouac’a göre- bilgi bankası William S. Burroughs. Warhol ile ayrılan Giorno, yaşadığı duygusal boşluğu Burroughs’un arkadaşlığı ile doldurdu. Burroughs, salt deneyim üzerine kurulu hayatı ile ilişkilendirdiği özgün kalemi sayesinde bir tür hareket devamlılığını sembolize ederken; Giorno, şiir adına geliştirdiği teorileri paylaşabileceği bir ortak bulmuştu. Üstelik Burroughs yalnız değildi; uzun süreden sonra ilk kez geldiği New York’a yazar, ressam ve performans şairi Brion Gysin’i de getirmişti. İlk radyo şairlerinden biri olan Gysin, ses düzenekleri üzerine çalışmaktaydı ve o zamana kadar yapıp ettikleri ile Giorno’nun oluşturmaya çalıştığı düzene tam olarak uyum göstermekteydi. Belki bir ‘kuşak’ olarak belirginleştirebileceğimiz ortak özelliklerin yarattığı doğal karşılaşmalar; belki de şiire has bir şansın getirdikleri: John Giorno, ‘doğru yer, doğru zaman’ denklemini kusursuz bir şekilde kuruyordu. Şiire kazandırılması gereken ivme, yeni deneyimlere kafayı takmış birinin vahşi fikirlerinden doğuyordu ve diğerlerinin yapması gereken tek şey, bu adamı takip etmekti.Giorno hedefine adım adım yaklaşırken, kurguladığı sistemin teknik yönünü tamamlayacak Bob Moog ile karşılaşmasını da bir tür tesadüf olarak nitelendirebiliriz. Bob Moog, kendi soyadını verdiği yeni nesil synthesizer ile farklı türden melodileri elektrik sinyalleri üzerinden üretebilen bir enstrümanın yaratıcısıydı. Şiir okumalarına eşlik edecek bir ses düzeneğini temellendiren bu enstrüman, Giorno’nun ‘performans’ duyarlılığını harekete geçirecekti. Üst üste binen onca karşılaşma, giderek belirli bir çekirdek etrafında şekillenmeye başlaması ise artık bir kader haline gelmişti. Havada uçuşan fikirleri somutlaştıracak olay, Giorno’nun kendiyle birlikte anılmasını istediği ‘Giorno Poetry Systems’ ile karşılığını buldu. 1965 yılında kurulan ‘Giorno Poetry Systems’, ilk adımda şiir okumalarına eşlik edecek melodi kompozisyonları oluşturmayı amaçlayarak, Giorno ve yakın çevresindeki şairlerle birlikte faaliyete geçti. Brion Gysin ile ‘Subway Sound’ adını verdiği bir müzikli okuma gerçekleştiren Giorno’nun ilk çalışması, Gysin tarafından Paris’e gönderildi ve aynı yıl Paris Bienali’nde sergilendi. Bu erken başarının yarattığı sevinçle daha sıkı çalışmaya başlayan Giorno, 1969 yılına kadar okuma kayıtları yapmayı sürdürürken, dönemin diğer şairlerini de çalışmalarına ortak edecekti. Burroughs arayıcılığıyla ekibe katılan Beat akımı şairlerini, New York Okulu, Kara Şairler ve herhangi bir akıma dâhil olmayan yeni isimler takip etti. Kısa bir süre sonraysa, ‘Giorno Poetry Systems’ bir tür ortak alana dönüşmüştü. Şiirin yalnızca şiir dergilerinde yer bulmasından nefret eden Giorno, yeni bir platform yaratmak konusundaki inadının karşılığını almaya başlamıştı. Kendi şiir okumalarındaki aşırı heyecan ile şiir ve sanat dünyası dışında anaakım medyanın da ilgisini çekmeye başlayan Giorno’nun müzik ile performans sanatını şiire indirgemek konusunda gösterdiği çaba; başlangıçta yalnızca şiir adına faaliyet gösteren ‘Giorno Poetry Systems’ı, New York’a dair her türlü sanatsal öğeyle ilişkili hale getirdi. Rota belirginleşmişti: Şairler, çeşitli konferans ve buluşmalarda gerçekleştirdikleri okumalarla ‘Giorno Poetry Systems’ arşivine kaydedilecek ve kayıtlar, teknolojik olanaklar dâhilinde geniş kitlelere ulaştırılacaktı.

Yeni anlamlar
‘Giorno Poetry Systems’ın ilk dönem çalışmalarına bakıldığında, dikkat edilmesi gereken nokta, bu çalışmaların şair ile şiir arasındaki duyguya yüklediği yeni anlamdı. Örneğin, Allen Ginsberg’in şiirini tamamlayan paganist okumalar, Ginsberg şiirinin popülerliğini katlarken, şair için farklı ifade biçimleri sunmaktaydı. Yine Ginsberg üzerinden devam edersek, Ginsberg’in kâğıt üzerinde yakaladığı ritmin doğaçlama bir performans eşliğinde dışavurumu, bu yeni anlama uygun bir farklılaşmayı karşılamaktaydı. Ginsberg kayıtları arasında fazlasıyla popüler olan ‘Please, Master’ şiirinde kullanılan klasik biçimin revizyonu ve ‘can (-ebilmek)’ fiilinin tekrarı, kâğıt üzerinde şairin teslimiyet hevesini çağrıştırırken; canlı kayıtlarda bir tür arzu isyanına dönüşüyordu. Ginsberg, pagan törenlerini çağrıştıran bir ritim eşliğinde ve derinden gelen sesiyle, şiirine güçlü bir gerçeklik duygusu katmaktaydı. Şiirin yaratmaya çalıştığı etki, sesin yarattığı çağrışımlarla birleşerek birbirini bütünlüyor ve besliyordu. Ses ile yazı arasındaki gerilim, coşkun deneyimler sayesinde bir tür ortak zafere eşlik etmeye başlamıştı ve bu beraberliği mümkün kılan, ‘Giorno Poetry Systems’ın getirdiği cesur yorumlardı. ‘Giorno Poetry Systems’, teknolojinin olanaklarını şiirle buluşturarak mültimedya kavramı üzerinden bir tür algı sıçraması yaratmıştı. Şiirin dışında kalan kimi öğeler, şiir çemberi içerisinde tekrar kurgulanıp, şiire eklenebilecek bir unsur olarak işleniyordu. Güncel sanatın yaşadığı devrimci heyecan, şiire de sıçramıştı ve ilkin tek bir alana sıkışmış şiir, her kolda gelişim gösteren büyük bir küme halini almıştı. Bu büyük küme, Ginsberg ya da Burroughs gibi kült isimlerin yanı sıra, amatör şairleri de kapsamaya başlayacak ve kısa süre içinde, kendi sınırlarını bile aşarak gündelik hayatın içine kadar sızacaktı.

‘Alo, Allen Ginsberg mi?’
1968 yılının sonlarında, Burroughs, az sayıda telefonlardan biri ile Giorno’yu arar ve halini-hatırını sorar. Basit bir düzeyde başlayan bu konuşmanın şiirin kaderini etkileyeceğini kim kestirebilirdi acaba? Konuşma ilerledikçe, Burroughs, biraz da aldığı uyuşturucunun etkisiyle, şiirsel bir tona kayar ve gerçeklikten kopar. Telefonun diğer ucunda bir şiir dinlemenin hazzını yaşayan Giorno ise, Burroughs’u serbest çağrışımlardan çekip alarak, telefon üzerinden bir şairi dinlemenin ne kadar heyecan verici olduğunu anlatmaya başlar. O dönemde marketlerin veya spor kulüplerinin kullandığı telefon ağını, ‘Giorno Poetry Systems’ üzerinde kullanacaktır.Bir telefon konuşmasıyla başlayan ‘Dial -A- Poem’, John Giorno’nun en önemli yapıtıdır, desek yanlış olmaz. Yaklaşık on beş tane cevap makinesinin sabit bir telefon hattına bağlanmasıyla oluşturulan ‘Dial -A- Poem’, hafızasına yüklenen canlı şiir okumaları ile 1969 yılında aktifleşti. ‘Giorno Poetry Systems’a dâhil 14 şair (William Burroughs, Allen Ginsberg, Brion Gysin, Frank O'Hara, John Ashbery, Jim Carroll, Vito Acconci vs.), ile Amerika’nın karşısına çıkan bu uçuk fikir, oldukça belirgin bir işleyişe sahipti. ‘Giorno Poetry Systems’ın numarasını çeviren herkes, 14 şairden herhangi birinin canlı kayıtlarından birini dinleyebilmekteydi. Belirli saatler arasında açık olan bu hat, Amerika’nın çoğu eyaletinden aranabilirken, tamamen ücretsizdi. Önemli gazete ve dergilere haber olan bu devrim, milyonlarca arama ile ödüllendirildi. Dönemin ünlü radyo programları ile yarışan bir dinleyici kitlesine sahip ‘Dial -A- Poem’, şiiri yazılı basının egemenliğinden kurtardığı gibi, daha önce şiirle karşılaşmamış pek çok insanı da şiire dâhil ederek evrensel bir yarar sağlıyordu. Sisteme gösterilen ilgi karşısında şaşkın düşen Giorno, sürekli katlanan aramaları karşılayabilmek için büyük müze ve sanat galerilerinin hatlarını dönüşümlü olarak kullanmaya başladı. 14 şair ile açılan ‘Dial -A- Poem’, kısa süre içinde 100’ü geçkin şairin kayıtlarını yer verecekti. ‘Dial -A- Poem’ projesinin en önemli özelliği ise, hiçbir sansür mekanizmasına maruz kalmamasıydı. Sanatı kültürel dolaşıma sunan alanlar arasındaki hiyerarşiyi kaldıran Giorno, Vietnam Savaşı ya da eşcinsel hakları gibi dönemin tartışma konuları hakkında şiirler yayınlamaktan çekinmiyordu. Ulaştığı geniş kitleler sayesinde ölçülebilir bir toplumsal reaksiyon yaratabilen şiirler; anarşist, kışkırtıcı ve cesurdu. Giorno’nun vahşi fikirleri, şiir için gereken revizyonu başlatacak somut çalışmalara dönüştüğü kadar, içinde bulunduğu dönemin gerek şiirde, gerekse toplumsal algıda bıraktığı izleri belgeliyordu. 60’lı yılların özgürlükçü havasıyla bütünleşen yıkıcı heyecan, içerikte yakaladığı ayrıksılığı biçimsel özelliklere de yansıtıyordu. Daha sonraları ‘Slam Poetry’ ya da ‘Performance Poetry’ adını alacak akımlara önayak olan ‘Dial -A- Poem’; şiiri kitleselleştirmesinin yanı sıra, biçim ve içeriğe dair yeni bir dönemi de müjdeliyordu. Tüm bu parçalar bir araya getirildiğindeyse, önümüze büyük bir resim çıkıyordu. Eşcinsellerin hak mücadelesinden, Amerikan emperyalizminin köklerine kadar pek çok tarihsel olayı kapsayan bir dönem, John Giorno tarafından lirik bir şarkı gibi kaydedilmiş ve o dönemin ateşini gelecek zamanlara hiç bozulmadan saklamayı başarmıştır.

Şiirin ve müziğin sınırında
‘Dial -A- Poem’in yarattığı başarıyı farklı bir deneyimle sürdürmek isteyen Giorno, 80’li yıllara gelindiğinde, şiir okumalarının ikinci yarısını oluşturan müzik üzerinden bir çıkış yakalamayı deneyecekti. Bir önceki on yılını bar performansları ve Tibet Budizmi doldurmuştu. Yavaş yavaş şekillenmeye başlayan ‘Queer Teorisi’ni destekleyen şiirler ile New York’un gece hayatı ekseninde eşcinsel haklarından bahseden Giorno, geri kalan boşlukları Uzakdoğu öğretileri ile tamamlıyordu. Kendini tekrar etmeyi sevmeyen şair, söz konusu yeni fikirlere ait şiirlerini tamamlayan bar performansları sırasında tanıştığı müzisyenler ile birlikte çalışmaya karar vermesiyle birlikteyse, telefonu meşgule aldı.Giorno’nun yeni heyecanı, şiir okumalarından oluşan albümler hazırlamaktı. Zamanla ünlü müzisyenlerinin de dâhil olduğu bir ‘stüdyo’ halini alacak olan bu yeni proje, ilk örneğini 1972 yılında sundu. Dört yüze ayrılmış bu ilk albüm, bir güç gösterisi gibi, döneminin en önemli şairlerinin şiir performanslarını dijital olanaklarla belgeliyordu. Beat kuşağı içerisindeki en önemli kadın şair diye isimlendirebileceğimiz Anne Waldman’dan, artık pek fazla ismini duymadığımız bir diğer Beatnik Ed Sanders’a kadar pek çok şaire yer veren albüm; teknolojik dokunuşlarla şekillendirilmiş bir ‘seçme şiirler’ kitabını andırıyordu. Giorno, şiirin yazıya sıkıştırılmasına karşı verdiği savaşta silah değiştirmişti ve artık her zamankinden daha tehlikeli ilerliyordu.1980’lere kadar pek çok albüm yayınlayacak olan ‘Giorno Poetry Systems’, mevcut şiir okumalarının kaydını dijital ses sistemleri arayıcılığıyla tutmaktan öteye gitmek içinse, müzisyenlerle birlikte çalışacağı zamanı bekledi. 1978 yılında piyasaya sürülen ‘Big Ego’ toplaması, şiir tarihinin en ilginç buluşmalarından birini örneklerken, ‘Giorno Poetry Systems’ adına daha kalabalık bir süreci işaret ediyordu. Bir punk müzik efsanesi olan Patti Smith ile daha sonraları müzik adına oldukça önemli işler kotaracak Laurie Anderson ve Philip Glass’ın birazı şarkı, birazı enstrümantal müzik, birazı da şiir okumalarından oluşan ilk dönem işlerini içeren ‘Big Ego’; şair ile müzisyen arasındaki gizli uyuşumu belli eden bir ön-kabuldü: ‘Big Ego’yu takip edecek her albüm, en az iki müzisyeni içeriğinde bulunduracaktı. Blondie solisti Debbie Harry, avangart sanatçı Diamanda Galás, Sonic Youth veya Husker-Dü gibi post-rock alanına ait müzik grupları gibi pek çok ismin katılımıyla genişleyen ‘Giorno Poetry Systems’, bu ‘açılımdan’ yararlanarak şiir okumaların niteliğini tamamen değiştirecek çalışmalar üzerine yoğunlaşmaya başladı. Eğer şiir çeşitli duyguların estetik dışavurumu olarak tanımlanacaksa, bu dışavurumu şekillendirecek öğelerde de seçici davranılabilirdi. Giorno ve diğer şairler, şiirlerini bütünleyecek melodilerin niteliği konusunda sınırları denemeye karar vermişlerdi.John Giorno - William S. Burroughs - Laurie Anderson birlikteliyle kotarılmış 1981 tarihli ‘You’re The Guy I Want To Share My Money With’ isimli albüm, şiir okumasının –o zamana kadar ki- en uç örneğini temsil ediyordu. Her zaman bir şair kadar iyi sözler yazsa bile, bu sözleri, sonuç olarak, bir şarkı için yazdığını söyleyen Laurie Anderson; bu albümden sonra, deneysel müziğin en garip isimlerinden biri olmaya doğru ilerlese de, bu albümdeki varlığıyla, mevcut şiir kayıtları arasında büyük bir sıçrama yarattı. Hazmı zor sesler ile şizofren bir söz diziminin bir arada kullanıldığı Anderson okumaları; ‘tuhaf’ tanımının her türlü özelliğini tam anlamıyla karşılıyordu. Albümün diğer iki yüzünü dolduran Giorno ve Burroughs ise, Anderson’dan aldıkları ilhamla, daha ayrıksı vokal performansları denemeye başlamışlardı. ‘You’re The Guy I Want To Share My Money With’in kardeşi diyebileceğimiz, aynı yıl içinde yayınlanmış ‘Who You Staring At?’; müzisyen Gleen Branca’nın 16 dakikayı aşan enstrümantal parçası ile iki uzun John Giorno okumasını içeriyordu. Bu iki albümün ortak özelliği, öncesiz ve sonrasız olmalarıydı. Albümler peşi sıra dinlenildiğinde, söz konusu çalışmaları tamı tamına karşılayacak herhangi bir yargıda bulunulamıyordu. Şiir veya müzik veya ikisi bir arada; mevcut estetik değerlerin yayılımcılığından kaçan uçuk fikirler, en uzak olasılıklarda yeni gerçeklikler arıyordu ve bu amaç adına sergiledikleri çaba, bir arada düşünülemeyecek değerlerin yaratabileceği sarsıcı uyumu kanıtlıyordu.

Telefon kablolarının üzerinde uyuyan bir aziz
‘Giorno Poetry Systems’, 1989 yılından beri yeni bir albüm yayınlamıyor ya da artık telefonun öbür ucunda şiir tarihinin en iyi şairlerinden biri beklemiyor. Büyük bir hızla gelişen teknoloji, varoluşuna temel oluşturduğu pek çok öğe gibi, ‘multimedya şiir’ diye tanımlayabileceğimiz çalışmaları da kendi geçmişi içerisinde oldukça geride bıraktı. Telefon hattı üzerinden şiir dinlemek ya da sevdiğiniz şairlerle dolu bir albüm satın almak, şimdilerde çok fazla şaşıracağımız bir durum değil. Yine de, bu yenilikleri gerçekleştikleri dönemlerle kıyasladığımızda, ortaya çıkan hesap, şiir adına etkin bir süreci ifade ediyor. Öyle ki, bu süreç boyunca aktif kalmayı başarabilen ivme, bir dönemi yansıtan pek çok değeri yazılı basının hiyerarşisinden kurtararak, zamanımıza kadar taşımayı başarıyor. İşte tam bu noktada, John Giorno’ya büyük bir teşekkür borcumuz var. Ona sunulan dar alanı reddedip elinden geldiğince fazla yüzeye dokunmak isteyen ve bu isteğini şiire dönük ortak bir kaygıya dönüştüren Giorno; kazandığı başarıyı diğer şairlerle de paylaşarak, şiirin yakın tarihini en fazla etkileyen isimlerin arasına yerleşiyor. Neredeyse 50 yıl önce başlayan bir amaca hizmet eden onlarca ses kaydı; şiirin zaman içerisindeki gelişimini belli ettiği gibi, şiirin diğer kültür öğeleri ile birlikte neler yapabileceğini kanıtlıyor. Giorno’nun şiire kazandırdığı yeni anlamlar, şiir ile modern dünya arasındaki boşluğu doldurarak aradaki zaman farkını yok ediyor. Giorno sayesinde bize ulaşan gerçeklik, bir bakıma da, şiir duyarlılığın büyük bir kısmını oluşturan yakınlık duygusunu geliştiriyor. Şairin ulaşılmaz ve sakınımlı kimliğini kırıp, abartılı bir heyecanı üzerine geçirmesini tetikleyen Giorno; kendi şiirini gölgelemek pahasına, bir tür şiir azizini temsil ediyor. Bu aziz ses sistemleri arasında dolaşıyor ya da telefon telleri üzerinde uyuyor ve dahası, arkasında bıraktığı kocaman bir arşivi sizinle paylaşmak için hiçbir bağlılık beklemiyor.

Fırat Demir

Sıcak Nal 1 / Mart - Nisan 2010

Bir+Bir+Birhan Keskin

2010-05-17T20:08:00.009+02:00

Birhan Keskin

Kabuk Kırılınca

Bir+Bir / Mayıs / Sayı 3

Bir+Bir'in yenisinde Birhan Keskin'le 'Soğuk Kazı' ve bu kazıdan çıkan sonuçlar üzerine konuştuk.

Rüya Notları

2010-05-16T22:21:00.002+02:00

Çok fazla rüya görüp, bu rüyaların büyük bir kısmını hatırlayabiliyorum. Hatırladıklarımdan kurtulmak için rüya notları tutmam gereken zamanlar bile oldu. Yataktan kalkar kalkmaz, her şeyi yaz bitsin kağıda geçsin gitsin. Rüyalarını not alacağın bir sabaha dalmak kısa süre sonra doğru gelmedi. Bugün, o kısa süre içerisinde aldığım kısa notlardan birini buldum. Oysa kağıtların çoğunu çöpe attığımı zannediyordum. 6 Kasım 2008'de yatmışım, 7 Kasım 2008'de uyandığımda şöyle yazmışım:

Yürüyen merdivenin üzerindeyim. Hiçbir çaba sarfetmeden yükseliyorum, hareket bile etmiyorum. Yürüyen merdiven metal bir tepenin zirvesinde sonlanıp kendini başa sarıyor. Son basamak da içe yitmeden yürüyen merdivenden sıçrayarak iniyorum. Vardığım yeri uzun süre seyrediyor, tanımlamaya çalışıyorum. Metal bir tepe değil burası; yükseklerde saklı, aliminyum kaplama düz bir ova sadece. Kurumuş batakların griye döndüğü yol üzerinde yürümeye başlıyorum. Gökyüzünde jetler beliriyor, jetleri farketmemle birlikte, yanımda demir madenleri patlıyor. Bu patlamaların yarattığı beyaz ışık dinince Kara'yı görüyorum. Benle beraber yürümeye başlıyor solgun yolu. Bastığımız yer küfleniyor, paslanıyor. Kara, konuşmaya çalışınca gökyüzünde jetler hırçınlaşıyor. Artık göğün rengi de bir değişik; süzgün bir kızıllık hakim oluyor çevremize. Demir patlamaların beyaz hiddeti bu kızıllığı lekeliyor. Patlamaların ışığında, gökyüzünün kapatıcılığında, jet, bomba ve yıldız sesleri arasında dümdüz ilerliyoruz. Kimi yollar ne denli uzayacağını ilk adımda belli ediyor.

The Radio Dept. - Memory Loss
Geneva - The God of Sleep

Güzel Acı Hurts

2010-04-28T21:00:00.008+02:00

İnsanlarla müzik üzerinden konuşmaya başladığımda, geçmişe bağlılığım, bugünün üzerine paylaşacaklarımızı azaltıyor. Oysa yeniye dair söyleyecek çok fazla sözüm var: These New Puritans, the Horrors, the Maccabees, Wild Beasts vs. Şimdi bu listeye kocaman bir isim daha yerleşti. Hurts. Hem onların geçmişle olan açık bağları, benim için bir tür anma ritüeline dönüşüp, beni çelişkiden kurtarıyor. Bir nevii güven duygusu ya da ona benzer bir sıcaklık, anında kendini hissettiriyor. Manchester çıkışlı Theo Hutchcraft ve Adam Anderson ikilisinden oluşan Hurts, elektropop'u başladığı yerin karanlığına, 80'lere geri götürüyor.

Daha bir senesini doldurmamış grup, bu yaz ilk albümlerini yayınlayacak. Taşıdıkları vahşi enerji, onlara karşı kayıtsız kalamayacağımızı belli ediyor. Grubun müziği de, bu enerjiden payını alarak, bilindik melodileri bilinmedik tonlarda dönüştürüyor. Melankolisiyle Suede'i, ciddi duruşuyla Japan'i ve muhtemelen üyelerinden birinin gey olmasıyla Pet Shop Boys'u anımsatan Hurts (farkettiyseniz, en sevdiğim grublara benzetiyorum onları); iyi müziğin yanında, iyi bir ifadeye de sahip. Theo ve Adam, NME kapaklarından çok, Vogue Hommes kapaklarına yakışacak bir ikili. Kapak fotoğrafını çekecek yegane isimse Hedi Slimane olur artık.

New Romantic / Şıklık kaygısı / Melankoli / Açık Vermeyen Tavır gibi çeşitli kodları üzerinde toplayan Hurts, daha çok can yakacak gibi. Yeni single'ları 'Better Than Love'ın stilize videosu, geleceğe dönük bu izlenimi kanıtlıyor.

Hurts - Better Than Love
Hurts - Wonderful Live

Better Than Love'ın harika videosu içinse: http://www.youtube.com/watch?v=bn8tBgI1BVQ

Başka Sesler 8 / Philip Whalen - If You're So Smart, Why Ain't You Rich?

2010-04-26T16:39:00.001+02:00

Philip Whalen'in şiirini formüle etmek gerekirse, basit bir formül, iş görecektir: Beat Şiiri - Politize Söylem + Ekstra Humor. 50'li yılların özgürlükçü edebiyat ortamının en göze batan isimlerinden biri olan Whalen, kıvraklığıyla, beraber anıldığı kuşağın şairlerinden kendini ayırabilmeyi başarmıştır. Whalen'in şiiri; şehirli, sıradaşı, zeki, duygusal vb. kodları taşıyan yeni insan modelinin en net yorumunu sunar.

Ayrıca, Whalen hıza dair denemeleriyle de tanınır. Düşüncenin hızı, Whalen şiirini ayakta tutan enerjiyi açığa çıkarmaktadır. 'If You're So Smart, Why Ain't You Rich?', göreceli olarak, daha az sıçramalı bir şiir. Yine de, gündeliğin bilinmedik noktalarından parladığı Whalen şiirleri, her koşulda belirli bir hareketi zorunlu kılmaktadır. Whalen, ayakta durmayı sever ve sonsuz merakıyla, boynunu sağa sola kırıp durur. Görebileceği ne varsa, anlatabileceği; hazır ayaktayken, şiirine taşır.
Not: Şiirin ses kaydını indirmek için gereken linki alttaki altı çizili başlığa sağ tıklayarak yeni pencerede ya da yeni sekmede açabilirsiniz.

Philip Whalen
If You're So Smart, Why Ain't You Rich?

I need everything else

Anything else

Desperately

But I have nothing

Shall have nothing

but this

Immediate, inescapable

and invaluable

No one can afford

THIS

Being made here and now

(Seattle, Washington

17 May, 1955)

MARIGOLDS

Concise (wooden)

Orange.

Behind them, the garage door

Pink

(Paint sold under a fatuous name:

"Old Rose"

which brings a war to mind)

And the mind slides over the fence again

Orange against pink and green

Uncontrollable!

Returned of its own accord

It can explain nothing

Give no account

What good? What worth?

Dying!

You have less than a second

To live

To try to explain:

Say that light

in particular wave-lengths

or bundles wobbling at a given speed

Produces the experience

Orange against pink

Better than a sirloin steak?

A screen by Korin?

The effect of this, taken internally

The effect

of beauty

on the mind

There is no equivalent, least of all

These objects

Which ought to manifest

A surface disorientation, pitting

Or striae

Admitting some plausible interpretation

But the cost

Can't be expressed in numbers

dodging between

a vagrancy rap

and the newest electrical brain-curette

Eating what the rich are bullied into giving

Or the poor willingly share

Depriving themselves

More expensive than ambergris

Although the stink

isn't as loud. (A few

Wise men have said,

"Produced the same way. . .

Vomited out by sick whales.")

Valuable for the same qualities

Staying-power and penetration

I've squandered every crying dime.

Kent ve Tuz

2010-04-21T22:31:00.000+02:00

Eve yeni eşya almak konusunda bile oldukça yavaş bir ritme sahip olan ailem, koskaca bir evi taşımaya karar verdiğinde, elbette birkaç kurban seçmemiz gerekiyordu. Kimin, niçin kurban edildiğini hiç anlamayan biri oldum hep; belki de bu yüzden, benden izinsiz başlayıp biten törenlerde aleyhime büyüler okundu sürekli. Taşınma büyüsünün yan etkisi de, haliyle, benim üzerimde işledi. İçinde 'önemli notlar' sakladığım bir kutu kayboldu; içinde 'yırtık sayfalar' sakladığım bir başka kutu da kayboldu ve bir-iki kitap, bir daha asla bulunamadı. Aynı apartmanda, aynı cephede, bir alt kata taşındık oysa. Demek ki, sabitlik bozulduğunda, kopmalar da başlıyor.

Alt kata inemeyen birkaç kitaptan biri: Kent ve Tuz, Gore Vidal. Vidal, Myra'sıyla bana kendini göstermişti. Onun tarih gözlükleri, benim gözlük numarama uyuyordu: Son İmparatorluk'u da sevmiştim. Kent ve Tuz'sa, en sevdiklerime ya da bu ilgiyi göreceklerini sandıklarıma uyguladığım bir ritüelle, özel bir ana ertelendi. Kafamda kurguladığım zaman çizgisinde yerini bulmadığı için okumadığım kitaplar, izlemediğim filmler, dinlemediğim müzikler vardır. Kent ve Tuz'u bir yolculuğa ayırmıştım. Meğer o yolculuk, kitabın kendi belirsizliğindeymiş.

Eve taşınmanın ardından geçen 6 ayda, ne bir yolculuk oldu, ne de bana Kent ve Tuz'u tekrar hatırlatacak bir an. Yolculuksuzluk ve ansızlık, bir başka anlamda haklı çıkacaklardı. Fakat bu hak değişimine kadar, biraz sabretmem gerekti. 6 ay geçti. Ardından, Levent Yılmaz'ı tanıdıktan sonra iyice dikkat etmeye başladığım Helikopter Yayınları, helikopterini benim kucağıma indirdi. Beyaz kapağın üzerine kırmızı yazı. Tuz kadar beyaz.

Hani zaman takıntılıyım ya, Kent ve Tuz'un güncel kronolojimdeki yerine bakmam gerekiyor: Yolculuksuzluk ve ansızlık ve de bu iki hale ek olarak, kendini sakınma nöbetleri. Mimiklerle ya da bakışlarla. Mesela, elmacık kemiklerimin üzerinde asılı yanaklarımı şişirince, dudaklarım inceliyor. Yüzdeki bu değişim, seni koruyacak bir soğukluğu tetikliyor. Kitabın başkarakteri Jim Willard'ın yüzüne uyguluyorum aynı gülüşü. Tam oturuyor. Sonra, koltuğa oturuyorum ve koltuğun yanındaki, okumakta olduğum kitap, çizgi roman ve dergileri dizdiğim sehpanın kalabalığına bakıyorum. Filminden sonra tekrarlamak istediğim Tek Başına Bir Adam, birkaç 2000ler İngiliz Şiiri, Jonathan Ames'in yazdığı grafik roman vesaire. Sehpada, Kent ve Tuz'u çeviren Fatih Özgüven'in çeviri kronolojisine ait duraklar/komşular bulunuyor. Sırayı bozmamam gerekiyor. Bir başka ipin ucu, evin tavanından sarkıyor. Bu kitabın ilk baskısını kaybetmiştim ve şimdi geri ödeme yapmam gerekiyor.

Kent ve Tuz, hemen bitiveriyor. Jim'i çok seviyorum. Paul'u çok seviyorum. Kitaptaki her karakteri çok seviyorum ve sevdiğim her gerçekçi karakter gibi, kendi dünyamdaki izdüşümleriyle karşılaşmak için heyecanlanıyorum. Jim, hüznünü katılaştırmayı biliyor. Bunu pek beceremediğim için, Jim'e biraz imreniyorum. Onun gülüşü, daha da incelmeli, diyorum. Neredeyse belli olmayan bir kas hareketi, silik bir çizgi. Ya da tam tersi, bir kahkaha, ender ama etkili bir kahkaha. İkisinin arasında kalan tüm olasılıkları siliyorum. Zamanı birileriyle birlikte harcamayı sevdiğimden, kitabı da birilerinin varlığına mı bağlasaydım? Jim'in yarattığı muğlaklık, benim sorularımı besliyor. Dediğim gibi, sabitlik bozulduğunda, kopmalar da başlıyor. Hem kendini bir yere bağlasan da, bağlamasan da: Hiçbir şey olduğu gibi kalmıyor.

Başka Sesler 7 / John Giorno - Vajra Kisses

2010-04-20T21:24:00.006+02:00

'Giorno Poetry Systems'ın nimetlerinden yararlanırken, John Giorno'nun nevi şahsına münhasır sesine de kulak vermemiz gerekiyor. Ustaya hakkını teslim edelim: Yarattığı atmosfer, pek çok şair için hayat kaynağı sundu. Bu atmosferin en yoğun katını, okumalar oluşturuyordu. Doğa olayları burada yaşandı.

'Vajra Kisses', Giorno'nun modern imgeler ile Budist öğretiyi, içedönük bir deneyim olarak birleştirmesinin önemli bir örneği. Şiiri yazılı olarak paylaşamıyorum, kusura bakmayın. Çok az yerde karşımıza çıkan bir şiir bu. Neyse ki, her kelimenin tekrar edildiği bu şiirde, kelimeleri kaçırmak ya da daha doğrusu, kelimeleri kaçırmak pek mümkün değil.

John Giorno
Vajra Kisses

Ev Krizleri

2010-04-15T21:06:00.004+02:00

Lale'yle hazırlanıp Outlet'e doğru gitmeden önce, Lale'ye net bir soru sordum: Evle aran ne kadar bozuksa, bir başka ev o kadar çabuk diziliyor, değil mi? Evet anlamında başını salladı ve çıktık. Evin kapısını kilitledik.

Outlet Galeri'nin yenisi, iki sanatçıya evsahipliği yapıyor. Doğru, bu yazının kafiyesi ev olacak. Tufan Baltalar'ın 'Seyir Terası' ve Melis Ağazat'ın 'Bir Yaz Günü Öğleden Sonra'sı, Outlet'i dolduruyordu. Üst kat Tufan'ın, alt kat Melis'in.

Tacim'in evinde fönlediğim saçlarımı aynada kontrol ettikten sonra, Lale'nin merakına uyarak, alt kattan başladık. Melis Ağazat, hafıza ve hafızaya hizmet eden dış etkenlere dair kurduğu çalışmasında, mekansal anlamı baş misafir gibi karşımıza oturtmuştu. İncir kokusu, Melis'in geçmişine ait bir öğleden sonrayı bizim şimdimize taşıyordu. El boyama porselenlerin 'Unutamıyorum' biçiminde kapladığı duvar, neyi hatırlayıp neyi unuttuğumuzu düşündürürken, sertti, çakılabilirdin. Şiir karnımdan konuşuyorum: Melis, lirizm ile çocuksu neşeyi öyle güzel birleştiriyordu ki, ortaya çıkan duygu, orada burada eskimeden, dokunuveriyordu. Yine de, ailemle aramda asılı gerilimlerin doldurduğu evimi, Melis'in evine benzetemiyordum. Tüm eşyalarımı toplayıp üst kata taşındım.

Üst katta karşılaştığım parçalanmışlık, aradığım benzerliği sunacaktı. Benzerlik diyorum, belki o benzerlik dediğimi ben yaratıyorum, ama kimin umrunda: Başını sokacak bir yer olsun da. Tufan, öncelikle bir evi dolduran onca eşyanın temsilini, malzeme bolluğuyla karşılamış. Resimler, seramikler, kağıt objeler. Hayali bir evin hayali eşyaları gibi alanı doldurmak, anlamlandırmak, işlevselleştirmek istiyor ve çok iyi başarıyor. Bu evde her şey yerli yerinde: bir parçanın yerini, ötekisi kapatamıyor; biri, ancak ötekiyle görülebiliyor. Bizim evde böyledir. Kendimi eksiltmekte zorlanmamı anlayabilirsiniz.

Lale'yi evine bıraktım. Uzun bir gün geçirmiştik ve yakın zamandaki planlarımız için dinlenmemiz gerekiyordu. Geri dönüp Yeşim ve Bülent'in 'En İyi Seyirci Ödülü'nü gördüm. Yeşim'lerle ayrılmadan önce, Tufan'ın işlerine uzak bir bakış attım. Tanıdık şeyleri çok uzaktan da çıkarabilirsiniz. Bir atak yapıp beyaz duvara gömülü beyaz sandalyeye oturmak istedim. Neyse ki, bu isteğim yoğunlaşmadan Yeşim'lerle yürümeye başlamıştık. Yeşim'lerin (yani Yeşim ve Bülent'in) evinde de yine 'ev krizleri' konuşulacaktı. Radyo açıktı ve radyoda arka arkaya sevdiğim şarkıların çalması, günün aynı his etrafında dönüp duran ritmine uyuyordu. Bir başka evi daha geride bırakarak, kendi evime döndüm. Aklıma Lale'nin bir dizesi geldi: Odalar büyüdükçe birlikte olunamıyor. Kafiye gereği, odalar yerine, evleri koyun siz.

Fotolar için Alp Klanten'e teşekkürler notu.

Bir+Bir

2010-04-10T20:42:00.010+02:00

Hayko Cepkin

Hatice Gökçe

Öteki ile Beriki

Bir+Bir / Nisan / Sayı 2

Size 1+1 haberim var. Bundan böyle Bir+Bir ve Express'de olacağım. 'BirGün'e neden yazmıyorsun?' sorularına sessiz kalmamdaki neden, artık açığa çıkmış oldu. Bir+Bir'in Salı günü çıkacak ikinci sayısında, Hatice Gökçe ve Hayko Cepkin'le konuşarak başladık. 'Sandık' albümü için ortak çalışmalarından, kendi özel anlamlarına kadar, uzun bir söyleşi. Devamı geliyor, devamı geliyor. Bu arada, dünyanın en tatlı editörü olan Siren İdemen'le çalışmak, çok eğlenceli ve öğretici.