Tom McCarthy is de auteur van Dat Wat Overblijft, het boek van het jaar. We ontmoeten McCarthy in Brussel en spreken met hem over zijn boeken, zijn inspiratie en over herhaling.

In Engeland werd Tom McCarthy’s eerste boek, Remainder dat nu al dateert van 2005, benoemd tot boek van het jaar. Ook bij ons, waar nu de Nederlandstalige versie verschijnt, wordt de roman met veel lof onthaald. Critici vergelijken zijn roman met grote klassieke toneelstukken als Antigone en Oedipus. In de tussentijd zat Tom McCarthy overigens niet stil: hij schreef een tweede boek, legt nu de laatste hand aan zijn derde boek en schreef een script voor de film Double Take.

Het hoofdpersonage in Dat Wat Overblijft raakt ernstig verwond door een mysterieus accident en krijgt daarvoor een astronomische bedrag als schadevergoeding. Hij is echter zijn volledige geheugen kwijtgespeeld. Op een avond tijdens een feestje herinnert hij zich plots iets bij het zien van een barst in de muur. Om die herinnering vast te houden, huurt hij een manager in die voor hem acteurs regelt die de hele scène opnieuw en opnieuw spelen. Waar haal je je inspiratie voor zo’n bizar verhaal?

Tom McCarthy: “Ik kreeg mijn inspiratie op dezelfde manier als het hoofdpersonage. Ik bevond me ook op een feestje in de badkamer, zag die barst in de muur en kreeg plots een déjà vu. Ik herinnerde mijzelf in dezelfde kamer, met dezelfde barst, maar begreep onmiddelijk dat het geen echte herinnering was. Het was een collage. Dat is zoals Proust beschrijft in À La Recherche Du Temps Perdu. Een mens kan zichzelf een trap inbeelden in een huis dat niet reeël, maar samengesteld is. Je neemt bijvoorbeeld het tapijt van het ene huis en het behangpapier van een ander. Je plaatst ze samen en je herinnert het je, ook al is het niet echt. Op een half uur tijd had ik het idee voor het verhaal.”

Veel recensenten schrijven dat Dat Wat Overblijft een sciencefictionthriller is. Ga je daarmee akkoord?

Tom: “Ik heb dat er eerlijk gezegd nooit in gezien. Sterker nog: ik heb zelfs nooit sciencefiction gelezen.”

Dat komt misschien omdat het onderwerp zo ver van het normale ligt?

Tom: “Ja, thans is het op een manier wel een vrij traditioneel thema, hoor. Kijk bijvoorbeeld naar Hamlet van Shakespeare. Die man is vervreemd, verveeld, rijk en onverschillig. De enige momenten dat hij wel levenslust heeft is wanneer ingehuurde acteurs voor hem de dood van zijn vader naspelen. Of neem nu Crash, een roman van J.G. Ballard. Het hoofdpersonage laat scènes van auto-ongelukken naspelen. Hij meent immers dat dat nog de enige reële gebeurtenis is, in een wereld waar we vervreemd zijn door de media. Dat waren twee grote inspiratiebronnen voor mij. Het intrigeert me dus eigenlijk best wel dat sommige critici beweren dat dit sciencefiction is.

Dat wat overblijft is grotendeels filosofisch van aard, maar bevat daarnaast ook een stevige portie humor. Hoe steek je die elementen in één roman?

Tom: “Zoiets doe je niet met opzet, dat gebeurt intuïtief. Ik las heel veel toen ik jong was, van veel verschillende auteurs. Ik imiteerde hen, ik las veel filosofie. En dan op een dag was ik dronken op een feestje en …. Ik dacht toen trouwens ook niet na over filosofie. Het idee kwam gewoon, ook deels omdat die andere dingen al in mij zaten. Trouwens, als het gewoon een boek was over filosofie zou niemand het lezen en zou het ook geen goed boek zijn. Het is ook heel belangrijk dat het hoofdpersonage geen filosoof of intellectueel is. Als hij dat wel geweest was, zou hij bij het krijgen van die herinnering van die scheur meteen denken aan Proust en weten wat er zou gaan gebeuren. Het verhaal zou dan afgelopen zijn op bladzijde vijftien. Een van de critici zei iets heel leuks. Hij zei: “Het is een filosofische roman van de beste aard, omdat het geen filosofie bevat”. Ik vond dat heel aardig en trouwens ook juist.”

Is herhaling of repetitie ook belangrijk in je ander werk?

Tom: In zekere zin wel een beetje, maar in Remainder is dat toch het meeste. Daar is het echt een constante herhaling, opnieuw en opnieuw. Een bekende criticus benaderde me op een belangrijk event en hij zei tegen mij dat als ik nog meer succes wilde boeken en een carrière wilde, ik altijd hetzelfde moest doen, opnieuw en opnieuw. En ik had zoiets van: “Fuck you!”. Ik heb herhaling gedaan en ik ben herhaling nu meer dan beu! Maar in feite dient herhaling voor bijvoorbeeld psychoanalysten zoals Freud, voor het verdrijven van bepaalde trauma’s. Wanneer er trauma is, is er herhaling. Het is dus heel relevant voor Dat Wat Overblijft.

Je legde de laatste hand aan Remainder in 2001, maar het duurde echter nog tot 2005 tot het uitgegeven werd. Hoe komt het dat een boek van zo’n kaliber zo veel moeilijkheden heeft om een uitgeverij te vinden? Was het niet commercieel genoeg?

Tom: “Niemand wilde het publiceren! Om eerlijk te zijn, veel uitgevers waren wel geïnteresseerd maar diegenen die beslissen over de commerciële aspecten zagen het dan weer niet zitten. Het was enerzijds niet commercieel genoeg en anderzijds hadden ze zoiets van: ‘Er gebeurt helemaal niets’. Maar daat gaat het net om! Ze hadden trouwens ook nog nooit van Beckett gehoord. Uiteindelijk heeft een kunstuitgeverij uit Parijs het dan gepubliceerd. Ik troost me met de gedachte dat mijn schrijvershelden allemaal moeite gehad hebben om een uitgever te vinden.”

Waarover gaat je tweede roman, Men In Space?

Tom: “Het verhaal speelt zich af in de vroege jaren ‘90. Een cosmonaut gaat de ruimte in, maar tijdens zijn ruimtereis valt de Sovjet Unie uit elkaar. Dat heeft de implicatie dat niemand nog de verantwoordelijkheid wil nemen om hem terug uit de ruimte te halen. Uiteindelijk blijft hij vier maanden in de ruimte, een beetje zoals een engeltje!”

Waar zal je derde roman over gaan?

Tom: “Over communicatietechnologie in de vroege twintigste eeuw, wanneer radio opkomt. Het gaat deels over de relatie tussen technologie en sterfte. In WOI bijvoorbeeld stuurde radio orders uit, waardoor soldaten vermoord werden. Het gaat dus over techologie als een plaats voor geweld.”

Je hebt nu ook een script voor een film geschreven, Double Take. Zijn er nog meer plannen in die richting of ga je gewoon nog meer boeken schrijven?

Tom: “In de eerste plaats meer boeken. Dat wat overblijft wordt nu ook verfilmd, maar daar heb ik geen bijdrage voor geleverd. Dat ik het script voor Double Take geschreven heb is eigenlijk louter toevallig. Ik leerde Johan Grimonprez (de regisseur) kennen en van het een kwam het ander. Maar ik weet niet of zulke dingen nog vaak zullen voorkomen in de toekomst. Ik hou er ook van essays te schrijven, dus dat ga ik in de komende tijd ook nog heel veel doen.”

Wyoming Evenings: What Is the Good of Work? (2/4)
Talk with Marion von Osten and Tom McCarthy

Talk series
12/05/09
4:00pm
Goethe-Institut Wyoming Building
5 East 3rd Street (at Bowery)
New York, NY 10003
English
$10 and $25 (brownpapertickets.com)
Tel.: +1 (212) 439-8700

What is the good of work? How and why did the future change from the sixties and seventies vision of a leisure society to an exhausting life of increasingly purposeless work? What are the implications of the shift from a Fordist model of production to a post-Fordist one? Why is work valorized in contemporary society? What happened to the critique of labor and its radical potential from the Middle Ages up through the strategies of the Situationists and others? As unemployment becomes an increasing reality, how might we think of unemployment as an artistic and philosophical category?

These questions will be examined during four events at the Goethe-Institut Wyoming Building in the East Village. Each event will involve two guests — one artist and one cultural producer of another kind. Marion von Osten and Tom McCarthy will be the guests at the second event on December 5.

Marion von Osten is an artist, curator, and theorist of culture and the arts. Her main fields of interest are the changed conditions of cultural work in neo-liberal and post-colonial societies, the governance of mobility and colonial and global modernity. Her engagement with the productivity of artistic, creative, and media-activist methods for generating new public spheres within and outside the art context is reflected in theoretical, artistic, and curatorial approaches. She has been a Professor for Art and Communication at the Academy of Fine Arts Vienna since 2006. Tom McCarthy is an artist and writer. His novel Remainder won the Believer Book Award 2007 and is currently being adapted for cinema. The ’semi-fictitous avant-garde art organization’ he founded in 1999, the International Necronautical Society, emerges sporadically through publications, proclamations, media interventions and more conventional art exhibitions. His new novel, C, will be published by Knopf in 2010.

Wyoming Evenings is organized by the Goethe-Institut New York and the Center for Curatorial Studies at Bard College, and curated by Maria Lind and Simon Critchley.

Maria Lind is a curator and critic, currently holding the position of director of the graduate program at the Center for Curatorial Studies at Bard College. Prior to coming to Bard, she directed the Kunstverein München (2002-4) and IASPIS in Stockholm (2005-7). This fall, Sternberg Press is publishing a book with her writings from the last 15 years. Simon Critchley is a Chair of Philosophy at the New School for Social Research in New York. He works in the history of philosophy, Continental philosophy, ethics and political theory. He is the author of ten books, including Very Little…Almost Nothing (1997), On Humor (2002), Infinitely Demanding (2007) and On Heidegger’s Being and Time (2008). The Book of Dead Philosophers was published by Vintage in 2009 and was a New York Times bestseller. It is alleged that he is Chief Philosopher of the International Necronautical Society.

A debate “exploring the relevance of contemporary photography for the investigation and interpretation of the city as a complex cultural phenomenon,” chaired by Dr Alexandra Stara with artists Rut Blees Luxemburg (see picture above) and Hannah Collins, novelist Tom McCarthy and architect Patrick Lynch, will take place at the Architecture Foundation in London on Tuesday 10 November (6.30pm, £7).

Drawing from both photographic discourses and emerging ideas of alternative urbanism, this debate will discuss the relevance of photography as artistic practice for the exploration and interpretation of the city as a complex cultural phenomenon. In the past two decades a growing body of photographic work has challenged established categories, in an attempt to represent the richness, ambiguity and often conflict of our late modern notion of place. Artists have been increasingly attracted to the blurred boundaries and surprising intersections of culture and nature, fact and fiction, private and public, to produce work that reveals complex modes of inhabitation, appropriation, alienation and destruction. Simultaneously, in the realm of cultural and urban theory, scholars have consistently argued for a broadening of our intellectual stance and range of media for engaging with the modern urban phenomenon.

The Architecture Foundation
Ground Floor East
136-148 Tooley St
London SE1 2T

Agamemnon – a play in two acts

Act One

Lights up to reveal the entrance to a house. This consists of a free-standing doorway (frame only) installed in the middle of the stage and facing along the stage right to stage left axis, i.e. at an angle of exactly ninety degrees to the audience. On the floor immediately to the doorway’s left (stage right), a doormat bearing the word ‘Welcome’. Several feet to the doorway’s right (stage left), a bathtub. At the base of the doorway itself, a block of wood or metal three feet long and one and a half inches high. This must be firmly attached to the stage floor.

Enter, from stage right, Agamemnon, a man in his mid-forties. He walks from stage right towards stage left in a straight line that runs through the doorway. As he passes through the frame, he trips on the block and falls over.

Lights down.

Act Two

Lights half up to reveal a set cleared of doorway, doormat and bathtub, i.e. consisting only of the block. Across the stage’s back wall the events of Act One, which have been filmed by a camera installed in front of the stage exactly in line with the doorway, are replayed by means of a video projector. The replay must take place in extreme slow motion, at such a speed that the sequence from Agamemnon’s entrance to his arrival at a state of rest on the floor lasts forty minutes.

Lights down.

Notes
1. Agamemnon’s fall must follow the same stage right to stage left trajectory as his walk, so that he falls through and from the frame towards the bathtub, coming to rest face down with his feet pointing back towards the doorway and his hands towards the bathtub.
2. If the video replay equipment being used for the production is not sophisticated enough to replay Act One in extreme slow motion within Act Two immediately, Act One should be filmed and the footage slowed down to the desired speed using appropriate editing sofware prior to the performance. In this case, the actor playing Agamemnon must ensure that his movements are identical both times he performs Act One.
3. For this version of Agamemnon, the camera must be placed among the audience seating exactly in line with the doorway, as stated. The director can, however, choose to stage different versions by placing the camera on the theatre’s ceiling directly above the doorway pointing down towards the floor, in which case the play’s title for that particular production should be amended to Agamemnon (Gods); or by placing it off stage left pointing across towards stage right, in which case the play’s title should be amended to Agamemnon (Clytemnestra); or by using three cameras, one placed in each of the positions indicated above, in which case the play’s title should be amended to Agamemnon (Cassandra).

Tom McCarthy is a writer and artist. His first novel Remainder, which turns around trauma and re-enactment, has been translated into more than ten languages and is currently being adapted for cinema by Film4. In 2008 it won the Believer Book Award. His avant-garde art ‘organisation’ the International Necronautical Society (which may or may not actually exist) surfaces through publications, proclamations and denunciations, live events and conventional art exhibitions at institutions that in recent years have included Tate Britain and Moderna Museet Stockholm. McCarthy is also author of the non-fiction book Tintin and the Secret of Literature and of numerous essays that have appeared in publications such as The New York Times, The London Review of Books, Harper’s and Artforum. His new novel C, which explores the relationship between technology and mourning, will be published by Jonathan Cape and Knopf in 2010.