Swings of Mind - स्पंदन

बडीशोपेचे सरबत

2022-04-30T22:36:00.001+05:30

बडीशोपेचे सरबत -

बडीशोप ही थंड असल्याने उन्हाळ्यात बडीशोपेचे सरबत पिणे उपयुक्त ठरते.

साहित्य -

बारिक हिरवी बडीशोप - १०० ग्रॅम

खडीसाखर - ४०० ग्रॅम

वेलची - १५ वेलच्या

दूध - २ टीस्पून

पाणी

कृती -

एका भांड्यात बारिक हिरवी बडीशोप घेऊन ती भिजेल इतपत पाणी त्यात घालावे. साधारण आठ तास ही बडीशोप भिजू द्यावी. सहा तास होत आले, की एका वाटीत वेलच्या भिजत घालाव्या. खडीसाखर थंड असल्याने या सरबतासाठी शक्यतो खडीसाखरच वापरावी. खडीसाखर खलबत्त्यात घालून थोडी कुटून घ्यावी आणि हे कुटलेले तुकडे मिक्सरमधून फिरवून बारीक वाटून घ्यावे. नंतर आठ तास भिजवलेली बडीशोप आणि वेलच्या दोन्ही मिक्सरमधून अगदी थोडे थोडे पाणी घालून एकत्र वाटून घ्यावे. एका भांड्यावर छोट्या छिद्रांची (बारीक) गाळणी ठेवून त्यात मिक्सरमधून वाटलेल्या बडीशोपेचे मिश्रण थोडे थोडे घालावे आणि गाळून घ्यावे. राहिलेला बडीशोपेचा चोथा पुन्हा थोडे पाणी घालून मिक्सरमधून बारीक वाटून घ्यावा आणि गाळणीतून ते मिश्रण गाळून घ्यावे, असे तीनचार वेळेला ती बडीशोप चांगली बारीक होईपर्यंत वाटून ते मिश्रण गाळून घ्यावे. मात्र हे मिश्रण गॅसवर आटवायचे नसल्याने मिश्रण दीर्घकाळ टिकून राहण्यासाठी त्यात पाणी बेतानेच घालावे. बडीशोपेचे मिश्रण वाटून, गाळून तयार झाल्यावर, मग दुसऱ्या एका जाड बुडाच्या भांड्यात बारीक केलेली खडीसाखर घालून ती बुडेल इतपत पाणी त्यात घालावे आणि त्याचा एकतारी पाक करायला ठेवावा. पाक होत आला, की दोन टीस्पून दूध त्यात घालावे आणि पाकावर येणारी मळी काढून टाकावी. पाक तयार झाला की पाकाच्या भांड्याखालचा गॅस बंद करावा. मग बडीशोपेचे गाळलेले मिश्रण त्या गरम पाकात ओतावे आणि ते मिश्रण चमच्याने ढवळून मग त्या भांड्यावर झाकण ठेवून द्यावे. हा बडीशोपेचा साखरपाक थंड झाला, की तो एका स्वच्छ कोरड्या बाटलीत भरून ठेवावा आणि ही बाटली फ्रीजमध्ये ठेवावी. हे मिश्रण पंधरा दिवस सहज टिकते. सरबत तयार करतांना आवश्यकतेप्रमाणे लागेल तेवढा बडीशोपेचा साखरपाक घेऊन त्यात पाणी घालून सरबत तयार करावे. कोणाला सरबतात नुसता बडीशोपेचा स्वाद आवडत नसेल, तर आधीच्या पोस्टमध्ये कृती दिलेला मोगरा साखरपाक आणि बडीशोपेचा साखरपाक समप्रमाणात एकत्र करून त्यात पाणी घालून सरबत तयार करावे. हे मिश्र सरबतही चवीला छान लागते. (स्वानुभव).

(माझी नवीन ब्लॉग पोस्ट अन्यत्र पूर्वप्रकाशित)

मोगर्‍याचे पाणी आणि मोगर्‍याचे सरबत

2022-04-29T15:20:00.001+05:30

मोगर्‍याचे पाणी आणि मोगर्‍याचे सरबत -

उन्हाळ्यात माठातल्या पाण्यात वाळ्याची जुडी टाकून ते वाळ्याचे पाणी प्यायले जाते. पण कधीकधी वाळा दुकानात उपलब्ध नसतो किंवा वाळ्यासाठी बर्‍याच दुकानांमध्ये शोधाशोध करावी लागते. अशा वेळी एक सोपा पर्याय म्हणून मोगर्‍याचे पाणी करून ते पिता येते. हीट वेव्हमुळे जी जीवाची काहिली होते, ती मोगर्‍याच्या पाण्यामुळे कमी प्रमाणात होते. त्यासाठी मोगर्‍याची फुलं किंवा मोगर्‍याचा एखादा गजरा आणला की काम भागतं. एका स्वतंत्र मोठ्या भांड्यात प्यायचं पाणी भरून ठेवायचं आणि मोगर्‍याची तीनचार फुलं धुवून घेऊन त्या पाण्यात टाकायची. काही मिनिटांतच मोगर्‍याच्या सुगंधी तेलाचा अर्क त्या पाण्यात उतरतो. त्या अर्कामुळे पाण्याला किंचित कडवट चव येते. त्यामुळे चारपाच तासांनी ती फुलं पाण्यातून काढून टाकावीत. हे मोगर्‍याचे पाणी आणि माठातले पाणी अर्धे अर्धे घेऊन एकत्र करून पिता येईल. मोगर्‍याची फुलं अशाप्रकारे माठातही टाकता येतील, पण काहीजणांना मोगर्‍याच्या पाण्यामुळे सर्दी होऊ शकते, काहीजणांना फुलांची ॲलर्जी असते, हे लक्षात घेऊन मग पिण्यासाठी थोडे साधे पाणी एका स्वतंत्र भांड्यात भरून ठेवावे लागेल. पाण्यात घातलेल्या फुलांव्यतिरिक्त उरलेली फुलं फ्रीजमध्ये ठेवून पुढचे दोन तीन दिवस वापरता येतील.

मोगर्‍याचे सरबतही करता येते. त्यासाठी मोठ्या प्रमाणात मोगर्‍याची फुलं घेऊन ती धुवून मग स्वच्छ कॉटनच्या कापडावर पसरून सावलीत कोरडी करून घ्यावीत. मग एका भांड्यात साखर घेऊन ती साखर पूर्ण बुडेल इतपत पाणी घालून त्या साखरेचा पातळ पाक करायला ठेवावा. पाक होत आला की त्यात चमचाभर दूध घालून त्या पाकावर आलेली मळी काढून टाकावी. मग त्या पाकात केशर वेलचीपूड घालावी आणि पाकाखालचा गॅस बंद करावा. मग गरम पाकात मावतील तितकी मोगर्‍याची फुलं घालून त्या पाकाच्या भांड्यावर झाकण ठेवून तो पाक गार होऊ द्यावा. पाचसहा तासांनी तो पाक गाळून घ्यावा आणि स्वच्छ कोरड्या बाटलीत भरून ठेवावा. नंतर आवश्यकतेप्रमाणे हा मोगरा साखरपाक घेऊन त्यात साधे पाणी घालून मोगर्‍याचे सरबत तयार करावे.

मोगरा साखरपाकात जर केशर वेलचीपूड घातलेली नसेल तर तो मोगरा साखरपाक लिंबाच्या सरबतात घालून लिंबू मोगरा सरबत तयार करता येईल.

उन्हाळ्यात हे असे मोगर्‍याचे पाणी किंवा सरबत पिणे हे फ्रीजचे पाणी पिण्यापेक्षा केव्हाही चांगले.

- (माझी नवीन ब्लॉग पोस्ट अन्यत्र पूर्वप्रकाशित)

वाढदिवस, पुष्पगुच्छ, केक आणि शुभेच्छा!

2018-12-08T03:52:00.000+05:30

गेल्या पूर्ण वर्षात मला अनेकदा प्रवासासाठी रेल्वेचं किंवा बसचं तिकीट आरक्षित करायची वेळ आली, तसंच त्या प्रवासाच्या दरम्यान हॉटेलमध्ये राहण्यासाठीही जागा आरक्षित करावी लागली. हॉटेलमध्ये राहण्यासाठी ज्या कंपनीकडून आरक्षण केलं जात होतं, त्या कंपनीकडून मला प्रत्येक आरक्षणावर बोनस पॉईंट्स मिळत होते. असे पुष्कळ पॉईंट्स साठल्यानंतर त्या कंपनीकडून मला त्या पॉईंट्सच्या बदल्यात काही कूपन्स घेण्याबद्दल सुचवणी करण्यात आली.

वारंवार पॉईंट्सच्या बदल्यात कूपन्स घेण्याबद्दल सुचवणी करण्यात आल्याने, मी उत्सुकतेने कोणती कूपन्स आहेत, ते पाहिलं आणि कूपन्स घेण्याचा विचार सोडून दिला, त्याला कारणंही तशीच होती. त्या कूपन्समध्ये पिझ्झा आणि तत्सम फास्ट फूडची मागणीनुसार थेट घरी येऊन सुपूर्तता करणाऱ्या काही दुकानांची कूपन्स होती, पण माझ्या परिसरात ती दुकानं सेवा देत नव्हती. त्याशिवाय ज्यांच्याकडून मी भाड्याने गाडी चालवायला नेणार नाही अशा किंवा ज्यांच्याकंडून निव्वळ चांगल्या दर्जाचे आहेत, म्हणून गरज नसतांना महागडे चष्मे आणि गॉगल्स विकत घेणार नाही अशा किंवा इतर काही सेवादाते ज्यांच्या कूपन्सचा मला विशेष उपयोग होणार नाही, अशा विविध सेवादात्यांची कूपन्स तिथे उपलब्ध होती. त्यातल्या त्यात एकच कूपन मला जरा उपयोगी वाटलं.

आपण नोंदणी केल्यास त्यानुसार आपल्या वतीने, वाढदिवस किंवा इतर काही विशेष दिवसाच्या निमित्ताने एखाद्या व्यक्तीला थेट तिच्या घरी पुष्पगुच्छ किंवा केक किंवा इतर भेटवस्तू पाठवणाऱ्या कंपनीचं ते कूपन होतं. कोणाला असा थेट घरी पुष्पगुच्छ किंवा केक पाठवण्याची कल्पनाच रम्य असल्याने मी उत्सुकतेने त्या कंपनीची सूची पाहिली. पण घरपोच सेवा देत असल्याने त्या कंपनीच्या तर्फे पाठवल्या जाणाऱ्या पुष्पगुच्छ आणि केक इत्यादी वस्तूंसाठी मोजावं लागणारं शुल्कही तसंच जास्त होतं. ते पाहून त्या कंपनीचं कूपन घेण्याचा माझा विचार बारगळला. एकतर यापेक्षा कमी किंमतीत चांगले पुष्पगुच्छ किंवा केक मिळू शकतात, शिवाय आपण जेव्हा स्वतः कोणाच्या घरी जाऊन, स्वतः विकत घेतलेल्या पुष्पगुच्छ किंवा केकसहीत शुभेच्छा देतो, त्याची सर या परस्पर घरपोच दिल्या जाणाऱ्या पुष्पगुच्छ आणि केकला नाही. शिवाय पाठवायचेच झाले, तर असे पुष्पगुच्छ आणि केक पाठवायचे कोणाला, याचा विचार करण्यातच माझा वेळ निघून गेला आणि पॉईंट्सच्या बदल्यात कूपन्स घेण्यासाठीची मुदत टळून गेली. माझे तेव्हढे जास्तीचे पॉईंट्स वाया गेले, पण मला काही त्याची हळहळ वगैरे वाटली नाही.

त्यानंतर परत माझे जास्तीचे पॉईंट्स साठले. आता मात्र त्या हॉटेलमध्ये आरक्षण करणाऱ्या कंपनीने मला काही सुचवणी वगैरे केली नाही, तर थेट दोन कूपन्स मला पाठवून दिली. त्यातलं एक अर्थातच ज्यांच्या सेवेचा मला काहीही उपयोग नाही, अशा एका सेवादात्याचं कूपन होतं आणि दुसरं कूपन होतं, ते थेट घरपोच पुष्पगुच्छ आणि केक पाठवणाऱ्या कंपनीचं. आता मिळालंच आहे, हे कूपन तर कोणाच्या तरी वाढदिवसानिमित्ताने त्या व्यक्तिला पाठवावा एखादा पुष्पगुच्छ, असा विचार मी केला. पण जेव्हा ते कूपन वापरण्यासाठी दिलेल्या अटी पाहिल्या, तेव्हा मी विचारात पडले.

कूपन वापरण्यासाठी कमीत कमी जितक्या रकमेची खरेदी करावी लागणार होती, ती रक्कम तशी जास्त होती आणि एकाच खरेदीसाठी ते कूपन वापरायचं होतं. ते कूपन वापरण्यासाठी जेवढी मुदत दिलेली होती, त्या मुदतीदरम्यान ज्यांचे कोणाचे वाढदिवस होते, त्यापैकी कोणालाही मी कूपन वापरून पुष्पगुच्छ आणि त्याबरोबर केक किंवा इतर काही भेटवस्तू पाठवल्या असत्या, तरी ते सगळं पाहिल्यावर ज्या व्यक्तिला ते पाठवलं आहे, त्या व्यक्तिला त्याने उगीचच कानकोंडं झालं असतं, कारण इतर वेळी शक्यतो शुभेच्छाच दिल्या जातात, क्वचित विशेष काही निमित्ताने पुष्पगुच्छ दिला जातो. आता अचानक कोणाला असं सगळं एकत्र घरपोच पाठवलं असतं, तर ते विचित्र वाटलं असतं. त्यामुळे इतर कोणासाठी ते कूपन वापरायचा विचार रद्द झाला. मग आता त्या कूपनचं करायचं काय?

विचार करता करता मला आठवलं, की त्या मुदतीदरम्यान माझाही वाढदिवस आहे. कदाचित म्हणूनच त्या कंपनीने मला काही न विचारता, थेट ते कूपनच मला पाठवून दिलं असावं. आता मी ते असंही दुसऱ्या कोणाकरता वापरू शकत नाही, तर ते वाया न घालवता माझ्याकरता का वापरू नये. तसंही गेली काही वर्षे माझा वाढदिवस घरातच साजरा होत असतो, वाढदिवसाच्या दिवशी हल्ली ठरवूनही बाहेर फिरायला जाणं होत नाही किंवा हॉटेलमध्येही जाणं होत नाही आणि थिएटरमध्ये जाऊन सिनेमा, नाटक बघणे हे गेल्या काही वर्षात अगदीच कमी झालं आहे, हल्ली सिनेमे घरीच पाहिले जातात. त्यामुळे आपणच आपल्या वाढदिवसाला हवा तो केक मागवावा आणि आपला वाढदिवस साजरा करावा, तसंही त्यानंतर लगेच पुढे असणाऱ्या एका लग्नाच्या निमित्ताने काही नातेवाईक घरी आलेले असतील, तर त्यांनाही त्या केकची चव बघायला मिळेल, असा विचार तर केला आहे. पुढे काय होतं ते बघू.

एरवी रम्य वाटणाऱ्या कल्पना जेव्हा वास्तवात उतरतात त्या ह्या अशा वास्तवाचं खडबडीत लेणं लेवून!

दांभिकतेचे मेरूमणी

2018-10-05T01:23:00.000+05:30

मी शाळेत शिकत असतानांची गोष्ट, एक दिवस माझ्या वडिलांच्या ऑफिसमध्ये त्यांच्या ओळखीचे एकजण आले. त्यांनी माझ्या वडिलांना एका संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारण्याची विनंती केली. ही समाजोपयोगी उपक्रम चालवणारी संघटना मूळ पाश्चात्य देशात स्थापन झालेली होती आणि नंतर त्या संघटनेच्या शाखा जगभर पसरलेल्या होत्या. विविध क्षेत्रातल्या लोकांनी त्या संघटनेच्या माध्यमातून एकत्र येऊन, परस्परांच्या सहकार्याने काही समाजोपयोगी उपक्रम राबवून, त्याद्वारे समाजसेवा करून सर्वांची उन्नती साधावी अशा काहीशा प्रकारची त्या संघटनेची तत्त्वं होती. माझ्या वडिलांनी त्या संघटनेविषयी काही प्राथमिक माहिती घेऊन, त्या संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारण्यासाठी अर्ज भरून दिला. पुढे यथावकाश त्यांना त्या संघटनेचं सदस्यत्व मिळालं. त्यांचं सदस्यत्व एका वर्षापुरतं होतं, ते वर्ष संपत आल्यावर वडिलांनी पुन्हा त्या संघटनेच्या सदस्यत्वासाठी अर्ज भरायचा नाही, असा निर्णय घेतला. कारण तिथे समाजसेवा, समाजोपयोगी उपक्रम ह्यापेक्षाही सगळ्यांपुढे आपला बडेजाव मिरवण्याला काही लोक जास्त महत्त्व देत होते. त्यामुळे त्यांना त्या संघटनेचं सदस्यत्व स्वीकारावंसं वाटत नव्हतं. त्यातून नकळत त्या संघटनेची एक वेगळीच बाजू माझ्या समोर आली होती.

अर्थात अशा प्रकारचं काम करणारी काही ती एकमेव संघटना नव्हती. पाश्चात्य देशात मूळ असलेल्या आणि पूर्णपणे पाश्चात्य विचारप्रणालीचा प्रभाव असलेल्या, समाजोपयोगी उपक्रम राबवणाऱ्या अशा काही संघटना भारतात आपले पाय रोवून भक्कमपणे उभ्या आहेत. अशा संघटनांचं सदस्यत्व घेणं, ही पूर्वी एक प्रतिष्ठेची बाब मानली जात होती, हल्ली काय परिस्थिती आहे, हे मला माहिती नाही.

आधी उल्लेख केलेल्या त्या घटनेनंतर साधारण तेराचौदा वर्षांनी मला अशाच एका संघटनेतर्फे त्यांच्या एका शाखेत आयोजित केलेल्या कार्यक्रमाच्या ठिकाणी जाण्याचा योग आला. अर्थात त्या संघटनेशी माझा थेट काहीच संबंध नव्हता. माझ्या एका मैत्रिणीला त्या संघटनेने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात, त्यांच्या मुख्य कार्यक्रमासोबत एक सादरीकरण करायचं होतं आणि त्यासाठी तिला माझी मदत हवी होती. त्या मैत्रिणीचाही त्या संघटनेशी थेट काहीच संबंध नव्हता. तिच्या नात्यातल्या कोणीतरी बाई त्या संघटनेच्या सदस्य होत्या आणि सादरीकरणाबद्दल त्या दोघींचं काही बोलणं झालेलं होतं. त्यावेळी मैत्रिणीला मदत करण्याच्या हेतूने मी तिथे त्या कार्यक्रमाच्या ठिकाणी यायला तयार झाले. पण प्रत्यक्ष कार्यक्रमात आलेला अनुभव इतका निराशाजनक होता, की मला त्या संपूर्ण कार्यक्रमाच्या वेळी असं वाटत राहिलं, की 'मी इथे यायला नको होतं. मी चुकीच्या ठिकाणी आलेले आहे.' संघटनेच्याच सभागृहात झालेला तो कार्यक्रम संपल्यावर तिथल्या त्या तथाकथित सेवाभावी सदस्यांना घरी जाण्याची इतकी घाई झालेली होती, की आमचं सादरीकरणाचं साहित्य उचलून बाहेर न्यायच्या आत त्यांच्याकडून तिथले लाईट फटाफट बंद केले गेले आणि तिथे अंधार पसरला. तिथून ते साहित्य बाहेर आणून रिक्षात चढवता आलं, ते केवळ तिथे बाहेर बागेत असलेल्या एका माळ्याच्या मदतीमुळेच. पण आधीच्या त्या तिडीक येणाऱ्या एकंदर प्रसंगानंतर मला परत कधी अशा तथाकथित सेवाभावी संघटनांकडे फिरकण्याचीही इच्छा झाली नाही.

आता पुन्हा इतक्या वर्षांनंतर या विषयावर लिहिण्याचे कारण म्हणजे सोशल मिडियावर येणारे फ्रेंड सजेशन्स, पेज सजेशन्स इत्यादी. काही लोक आपल्या ओळखीचे असतात, आपण त्यांना पूर्वी प्रत्यक्ष भेटलेलो असतो, पण ते सोशल मिडियावर आपल्या मित्रयादीत असतातच असं नाही. तरीही त्यांचा फोननंबर, ईमेल आपल्या संपर्क यादीत साठवलेला असतो, कधीतरी आपण त्यांना फोन केलेला असतो, मेसेज पाठवलेला असतो, ईमेल किंवा मेसेंजरवर संपर्क साधलेला असतो. गुगल, फेसबुक इत्यादी सोशल वेबसाईटसाठी इतकी गोष्ट पुरेशी असते आणि मग आपल्या अकाऊंटवर त्या लोकांचे प्रोफाईल्स फ्रेंड सजेशन्स मध्ये दिसत राहतात. त्या लोकांनी लाईक केलेले पेज, ग्रुप्स इत्यादी आपल्या सजेशन्समध्ये दिसत राहतात. अशा लोकांनी वर उल्लेख केलेल्या तथाकथित सेवाभावी प्रतिष्ठित संघटनांचं सदस्यत्व घेतलेलं असतं. आणि त्यामुळे अशा संघटनांची पेजेस किंवा ग्रुप आपल्या सजेशन्स मध्ये दिसत राहतात.

त्या पेजवर आपल्या ओळखीचे नसणारे काही अतिउत्साही लोक रोज काहीतरी पोस्ट करत राहतात आणि त्यांनी काहीतरी नवीन पोस्ट टाकली, की ते पेज सारखं आपल्या सजेशन्सच्या यादीत दिसत राहतं. कधी तिथे नवीन फोटो टाकलेला असतो, तर कधी अजून काहीतरी लिहून पोस्ट केलेली असते. इतकंच करून ही अतिउत्साही मंडळी थांबत नाहीत, तर संघटनेच्या प्रत्येक कार्यक्रमात ढीगभर फोटो घेणे, मग त्या ढीगभर फोटोंचे कोलाज बनवणे आणि ते सर्वच्या सर्व फोटो (मग त्यातले काही फोटो लहान केल्याने कितीही वाईट का दिसेनात आणि त्यात चिंटुकल्या दिसणाऱ्या व्यक्तिंचे चेहरे कितीही वेडेवाकडे का दिसेनात, तरीही ते सर्व फोटो) आणि व्हिडिओ त्यांच्या संघटनेच्या गुगल, फेसबुक, इंस्टाग्राम, ट्विटर इत्यादी सर्व अकाऊंटवर, पेजवर, ग्रुपवर टाकणे आणि ते शेअर करणे, मग परत तिथे काहीतरी मजकूर लिहून ते पुन्हा शेअर करणे, मग संघटनेच्या सदस्यांना आणि इतर मित्रमंडळींना त्यात टॅग करून पुन्हा ती पोस्ट शेअर करणे आणि बघा आम्ही कशा पद्धतीने लोकांना मदत करतो हे मिरवणे इथपर्यंत ह्या लोकांचा उत्साह थांबत नाही.

हे 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' प्रकारचे लोक तेच फोटो पुन्हा आपल्या अकाऊंटवरून शेअर करून सर्व सदस्यांना त्यात टॅग करून, ती पोस्ट शेअर करून त्यांनी समाजासाठी किती योगदान दिलंय, किती लोकांना कशा प्रकारची मदत केलीये, ह्याचा टेंभा मिरवतातच, पण पुन्हा सहा महिन्यांनी तीच पोस्ट शेअर करून सहा महिन्यांपूर्वी त्यांनी गरजू लोकांना कशी मदत केली होती, हे पुन्हा मिरवतात. पुन्हा मूळ घटनेला वर्ष झालं, की त्या घटनेची वर्षपूर्ती म्हणून पुन्हा तीच पोस्ट शेअर करून पुन्हा मिरवतात. पुन्हा दोन किंवा तीन किंवा पाच वर्षांनी तीच पोस्ट शेअर करून पुन्हा मिरवतात. अशा लोकांच्या प्रोफाईलवर तर अशा मिरवणाऱ्या पोस्ट्चा मारा दिसतोच, पण कधी चुकून आपण आपल्या ओळखीच्या व्यक्तीच्या प्रोफाईलवर गेलो, तर तिथे त्या व्यक्तीने केलेल्या काही पोस्ट दिसतच नाहीत, मात्र अशाच 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' व्यक्तींनी त्यांना टॅग केलेल्या पोस्ट्स दिसत रहातात आणि त्या किती, तर एक, दोन, तीन, पाच, सात, दहा, अकरा, पंधरा..... अशा एकामागोमाग एक दिसणाऱ्या पोस्ट्सची माळका संपतच नाही. एकपट करून दसपट मिरवणाऱ्या, एखाद्याला ओ येईल इतक्या संख्येने असलेल्या त्या पोस्ट्स पाहून तिरस्कार, घृणा, संताप यांनी मन भरून जातं.

ज्या गरजू माणसाने चुकून अशा मिरवणाऱ्यांकडून मदत घेतलेली असेल, त्याला हे मिरवणं पाहून काय वाटेल याचा विचारही हे लोक करतांना दिसत नाहीत. एखाद्या दानशूर माणसाने गरजू व्यक्तीला मदत दिली आणि एकदा, दोनदा नव्हे तर वारंवार त्याला, 'मी तुला मदत केली' असं बोलून दाखवलं, तर त्या माणसाचा आत्मसन्मान निश्चितच दुखावेल आणि त्याला नको ती मदत आणि उपकार, पण मिरवणं आवरा असं होऊन जाईल. तेच ह्या वारंवार शेअर केलेल्या पोस्ट्समधून होईल. जर मदत करणाऱ्यांच्या अशा दांभिक वागण्यामुळे त्यांनी केलेल्या मदतीचं समाधान गरजू व्यक्तीला मिळणार नसेल, तर त्या केलेल्या मदतीचा काय उपयोग आहे?

बरं, ज्या व्यक्ती अशा वारंवार मिरवत आहेत, त्यांना निव्वळ त्यांची आर्थिक परिस्थिती चांगली आहे, म्हणून कधी मदतीची आवश्यकताच भासणार नाहीये असं वाटतं का? पण वेळ कधी कोणावर सांगून येत नाही. विशेष करून भूकंप, पूर अशा नैसर्गिक आपत्ती किंवा अपघात ह्यांचा फटका कोणालाही बसू शकतो. पावसाच्या पुराचं पाणी लोकांच्या घरात शिरतांना असा विचार करत नाही, की 'ह्या गरिबांच्या झोपड्या आहेत, इथे शिरावं, हे मध्यमवर्गीय आहेत, ह्यांना फारसा त्रास देऊ नये आणि हे उच्चभ्रू श्रीमंत लोक आहेत, ह्यांच्या तर वाटेलाही जाऊ नये.' असं होत नसतं. पुराचं पाणी पसरतांना सखल भागात सगळीकडे पसरतं, त्याला गरीब श्रीमंत भेद नसतो. तीच गोष्ट इतर नैसर्गिक आपत्ती आणि अपघातांची. मग हे मिरवणारे लोक कशाच्या जीवावर त्यांचा तथाकथित मोठेपणा वारंवार वारंवार मिरवत असतात? आणि जर चुकून कधी त्यांच्यावर कोणाची मदत घेण्याची वेळ आली आणि जर त्यांना मदत करणाऱ्यांनी ती मदत अशीच वारंवार वारंवार मिरवून दाखवली, तर ह्यांना त्या मिरवण्याचा आनंद वाटेल का? पण हा काहीएक विचार न करता, प्रत्येक गोष्ट दसपटीने मिरवून दाखवायची जणू ह्या लोकांना हौसच असते.

मिरवणारे तर मिरवतात, पण ते पाहून असं वाटतं, की आपल्या ओळखीचे असलेले लोक हा सगळा मूर्खपणा का सहन करतात? मुळात त्यांना गरज काय होती अशा तथाकथित सेवाभावी संघटनेचं सदस्यत्व घ्यायची? अशा संघटनेत होणाऱ्या सर्वच्या सर्व गोष्टी त्यांना पटतात का? आणि पटत नसतील, तरी त्याठिकाणी हाताची घडी घालून शांतपणे बसण्यात त्यांची अशी काय मजबुरी असते? का ते मिरवणाऱ्या 'उथळ पाण्याला खळखळाट फार' लोकांना तोंड उचकटून सांगत नाहीत, की 'मी या मिरवण्यात सहभागी नाही. त्यामुळे माझे सर्व फोटो या सर्व सोशल वेबसाईटवरून ताबडतोब डिलीट करा आणि मला कुठेही टॅग करू नका.' आणि ते अशा दांभिक संघटनेतून बाहेर पडत नाहीत? संघटनेतून बाहेर पडण्याने त्यांच्या तथाकथित प्रतिष्ठेला धक्का बसणार असतो, इतकी तकलादू असतात का ही माणसं? इतकी कशाने बदलतात माणसं, की त्यांना असं वाटत असतं, की अशाप्रकारे मिरवून ते पराकोटीची समाजसेवा करताहेत? स्वतःच्या क्षेत्रात तज्ज्ञ असलेली माणसं आपल्या क्षमता अशा दांभिक ठिकाणी वाया का घालवतात? की त्यांनाही असं मिरवायलाच आवडत असतं?'

उपकार करतात का ही एकपट करून दसपट मिरवणारी तथाकथित दानशूर मंडळी गरजू लोकांवर? उपकाराच्या भावनेने मिरवत केलेल्या दानापेक्षा, कोणतीही अपेक्षा न ठेवता या हाताने केलेलं त्या हाताला कळू न देता केलेलं दान कितीतरी श्रेष्ठ वाटतं मला, निदान ते कोणाच्या आत्मसन्मानाला तरी ठेच पोहोचवत नाही. अशा प्रकारे एक शब्दाचीही प्रसिद्धी न करता, अजिबात न मिरवता गरजू लोकांना मदत करणारेही अनेकजण असतात. त्यांनी ज्यांना मदत केलेली असते, त्यांच्या तोंडून इतरांना ह्या लोकांविषयी ऐकायला मिळतं, स्वतः त्या लोकांकडून नाही. त्यातल्या काही जणांच्या तर सोशल वेबसाईटवरच्या अकाऊंटवर त्यांचा एकही फोटो लावलेला नसतो किंवा दुसऱ्या कोणी शेअर केलेला नसतो, तरीही त्यांचं काहीही अडत नाही. त्यांचं काम त्यांच्या परिने चालू असतं.

मदत करायचीच झाली, तर ती विशिष्ट संघटनांच्या माध्यमातूनच करता येते, असं काही नसतं. आपल्या ओळखीतल्या किंवा आपल्या ओळखीतल्या लोकांनी सुचवलेल्या गरजू लोकांना प्रत्यक्ष भेटून त्यांची अडचण जाणून घेऊन त्याप्रमाणे त्यांना मदत करता येतेच की. त्यासाठी कुठल्या तरी तथाकथित सेवाभावी संघटनेचं सदस्यत्व घेऊन उठसूट मिरवत दांभिकतेचे मेरुमणी होण्यापेक्षा अज्ञातातला कृतार्थ सेवाभाव जपण्यात जास्त आनंद आहे.

पिचकारी - Spathodea campanulata

2018-04-16T04:40:00.000+05:30

मूळचा परदेशी असलेला पिचकारी नावाचा हा शोभिवंत वृक्ष भारतात चांगलाच स्थिरावलेला आहे. परदेशी झाडावर पक्षी फार वावरतांना दिसत नाहीत, मात्र मला या झाडावर कधीकधी पोपटांचा थवा येऊन बसलेला दिसला आहे. त्याशिवाय चिमण्या, कावळे, सूर्यपक्षी, बुलबुल इत्यादी पक्षीही कधीकधी या झाडावर आलेले दिसले आहेत. त्यामुळे या झाडाचं परदेशीपण आधी जाणवलंच नव्हतं; नजरेत भरली होती, ती त्याची लालकेशरी भडक रंगाची फुलं!

ब्लॉगची साफसफाई करतांना काळानुसार संदर्भहीन झालेल्या जुन्या पोस्ट्स उडवतांना दिसलेले हे फोटो, पुन्हा नव्याने पोस्ट करत आहे.

मराठी नाव - पिचकारी

Common name - African tulip tree, Fountaintree

Botanical name - Spathodea campanulata

Family - Bignoniaceae (Jacaranda family)

*********

***

बदल

2017-02-15T22:35:00.000+05:30

मी गेली काही वर्षं एकच मोबाईल क्रमांक वापरत होते, या काळात माझ्या मोबाईलची मॉडेल्स बदलली गेली, मात्र माझ्या मोबाईलचा सर्व्हिस प्रोव्हायडर आणि मोबाईलचा क्रमांक हे दोन्ही न बदलता, होते तेच कायम राहिले. बाकीच्या लोकांचे मोबाईल क्रमांक आणि मोबाईल सर्व्हिस प्रोव्हायडर हे दोन्ही सारखे सारखे बदलत असतांना मी मात्र माझ्या आहे त्या मोबाईल क्रमांकावर आणि मोबाईल सर्व्हिसवर समाधान मानून त्यात कधी बदल करण्याचा विचार सुद्धा मनात आणला नव्हता. पण नुकतंच मोबाईलचं नवीन मॉडेल घेतल्यानंतर माझ्या लक्षात आलं, की काही तांत्रिक अडचणींमुळे मला माझ्या मोबाईलचा क्रमांकच बदलावा लागणार आहे. 'आता नवीन मोबाईल क्रमांक घ्यायचा, तर त्याबरोबरच सर्व्हिस प्रोव्हायडर का बदलू नये? तो आता बदललाच पाहिजे,' असा आग्रहही मला केला गेला. शेवटी जो अगदी सुलभपणे उपलब्ध झाला, तो नवीन मोबाईल क्रमांक मी दुसऱ्या एक सर्व्हिस प्रोव्हायडरकडून घेतला. त्यामुळे आता माझा मोबाईल क्रमांक कायमचा बदलला गेला आहे. माझा आधीचा क्रमांक आता वापरात राहणार नाही.

मी ज्यांच्याशी कायम संपर्कात असते ते आणि जे माझ्याशी संपर्क साधतात अशा बहुतेकांना मी माझा बदललेला मोबाईल क्रमांक कळवलेला आहे. पण त्याव्यतिरिक्त या ब्लॉगचे काही वाचक, काही ब्लॉगर आणि इतर काहीजण यांनाही मी माझा आधीचा मोबाईल क्रमांक दिलेला होता, त्यापैकी काहीजणांनी एखादा अपवाद वगळला, तर माझ्याशी मोबाईलवर कधीच संपर्क साधला नाही आणि मीही त्यांच्याशी मोबाईलवर संपर्क साधला नाही, अशा सर्व लोकांनी कृपया नोंद घ्यावी, की माझा मोबाईल क्रमांक आता बदलला आहे आणि माझा आधीचा मोबाईल क्रमांक आता वापरात राहणार नाही, तरी माझा आधीचा मोबाईल तुमच्या यादीतून काढून टाकावा. आवश्यकता भासल्यास माझ्या सोशल वेबसाईटवर असलेल्या प्रोफाईलचा उपयोग करून तुम्हांला माझ्याशी संपर्क साधता येईल.

धन्यवाद!

स्पष्टीकरण

2016-12-21T05:00:00.000+05:30

मी या ब्लॉगवर आत्तापर्यंत जे काही लिहिलं आहे, त्यात काही प्रवासवर्णनांचाही समावेश आहे. त्यातलं अगदी अलीकडचं प्रवासवर्णन होतं अंदमानच्या ट्रीपचं. अंदमानच्या आधी मी ज्या एका जास्त कालावधीच्या ट्रीपला गेले होते, त्या केरळच्या ट्रीपमध्ये मनाला खिन्न करणारे काही अनुभव आल्यानंतर, त्या ट्रीपच्या पार्श्वभूमीवर अंदमानच्या सुरळीत ट्रीपचा अनुभव मला आनंददायी वाटणं साहजिकच होतं. शिवाय अंदमानचं नैसर्गिक सौंदर्य, स्वच्छता, तिथल्या पर्यावरणाची काळजी घेत तिथल्या पर्यटनाला प्रोत्साहन देण्याचे प्रयत्न आणि मुख्य म्हणजे देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्याशी असणारा सेल्युलर जेल, रॉस बेट यांचा संबंध आणि तिथे देशभक्तांनी देशाच्या स्वातंत्र्यलढ्यासाठी दिलेलं योगदान या कारणांमुळेही मी या ट्रीपचं विस्तृत प्रवासवर्णन लिहिलं आणि त्यासोबत अनेक फोटोही पोस्ट केले. माझी ही ट्रीप एका मोठ्या ग्रुपबरोबर झालेली असल्याने या ट्रीपच्या प्रवासवर्णनात त्यातल्या काही जणांचे किस्से येणं अपरिहार्य होतं. अशावेळी त्या सहप्रवाशांबद्दल लिहितांना, ही ट्रीप आयोजित करणाऱ्या ट्रॅव्हल कंपनीचा आणि तिच्या संचालकांचा उल्लेखही न करता हे प्रवासवर्णन लिहिणं सर्वस्वी अनुचित ठरलं असतं, त्यामुळे साहजिकच त्या ट्रॅव्हल कंपनीचा आणि तिच्या संचालकांचाही मी आवश्यक तिथे, इतर सहप्रवाशांप्रमाणेच उल्लेख केला. (त्याआधीही अगदी मोजक्या लोकांसोबत केलेल्या माझ्या केरळ ट्रीपच्या प्रवासवर्णनात, केरळमध्ये आम्हांला ट्रीपची सुविधा देणाऱ्या ट्रॅव्हल कंपनीचा मी उल्लेख केलाच होता, पण एक ड्रायव्हर सोडला, तर त्या कंपनीशी आमचा थेट संबंध आला नसल्याने, तो उल्लेख अगदी त्रोटक होता.) अंदमानच्या ट्रीपचं प्रवासवर्णन लिहितांना त्या पर्यटनस्थळी जाण्यासाठी असलेल्या वाहतुकीच्या सोयी, राहण्याच्या सोयी, तिथल्या विविध स्थळांना भेटी देण्यासाठी आणि इतर सेवांसाठी आकारले जाणारे शुल्क, तिथे विकत मिळणाऱ्या काही विशेष गोष्टी, तसंच ट्रॅव्हल कंपनीच्या दिल्या जाणाऱ्या सोयी, इत्यादी गोष्टींचा या प्रवासवर्णनात उल्लेख करण्याचं एकमेव कारण हेच होतं, की तिथे ट्रीपला जाणार असलेल्या वाचकांना माझ्या अनुभवाचा उपयोग व्हावा. (माझ्या आधीच्या प्रवासवर्णनातही मी ठिकठिकाणी असे उल्लेख केलेले आहेत.) मात्र मी इथे हे स्पष्ट करते, की 'अंदमानच्या ट्रीपचे हे प्रवासवर्णन म्हणजे कोणाचीही जाहिरात नसून, माझं वैयक्तिक मत व्यक्त करणारं लेखन आहे आणि मी इथे हे प्रवासवर्णन लिहिल्याबद्दल अंदमानचा पर्यटन विभाग, अंदमानची ट्रीप आयोजित करणारी ट्रॅव्हल कंपनी आणि तिचे संचालक, प्रवासवर्णनात उल्लेख आलेली विमान कंपनी आणि तिचे व्यवस्थापन, हॉटेल्स आणि हॉटेल्सचे व्यवस्थापन, विक्रेते, पर्यटनस्थळांचे व्यवस्थापन इत्यादींपैकी कोणीही मला वस्तू अथवा मूल्यस्वरूपात कोणतंही मानधन दिलेलं नाही, अथवा मी हे प्रवासवर्णन लिहावं अशी सूचनाही केलेली नाही. तसंच मी हे प्रवासवर्णन लिहिलेलं आहे, याची कल्पनाही मी उपरोल्लेखित व्यक्तींना दिलेली नाही. तरी सदर प्रवासवर्णन हे कोणाचीही जाहिरात म्हणून लिहिलेलं नाही, याची कृपया सर्वांनी नोंद घ्यावी.'

हे सर्व स्पष्ट करण्याचं कारण म्हणजे एका फेसबुक ग्रुपमधला मला आलेला अनुभव! मी फेसबुकवरच्या 'वाचा, लिहा.. वाचा.' या ग्रुपचं सदस्यत्व घेतलेलं होतं. तेव्हा या ग्रुपच्या पेजवर, या ग्रुपमध्ये नेमक्या कोणत्या पोस्ट्स अपेक्षित आहेत याबद्दल काहीही लिहिलेलं नव्हतं. ग्रुपमधल्या बऱ्याचशा पोस्ट्स ह्या पुस्तकांबद्दल आणि लेखकांबद्दल मतं व्यक्त करणाऱ्या होत्या, पण काही ब्लॉगलेखकांनी त्यांच्या ब्लॉगपोस्ट्सच्या लिंक्सही तिथे दिलेल्या होत्या. ते पाहून, इतर ग्रुपप्रमाणे याही ग्रुपमध्ये ब्लॉगपोस्ट्सच्या लिंक्स दिल्या तर चालतील, असा माझा समज झाला. त्यामुळे माझ्या अंदमानच्या ट्रीपबद्दलच्या ब्लॉगपोस्ट्सच्या लिंक्स मी इतर ग्रुपबरोबर, त्याही ग्रुपमध्ये देत गेले. प्रवासवर्णनाचे मोठे लेख त्यांच्या फोटोसकट ग्रुपमध्ये टाकण्याऐवजी ब्लॉगची लिंक देणं मला जास्त सोयिस्कर होतं.

एप्रिल महिन्यापासून ते ऑगस्ट महिन्यापर्यंतच्या कालावधीत मी त्या पोस्ट्स लिहिल्या आणि पोस्ट्स लिहिल्यावर त्यांच्या लिंक्स ग्रुपमध्ये दिल्या. त्या दरम्यान बहुधा त्याच ग्रुपमध्ये एका वाचकाने मला उपरोल्लेखित ट्रॅव्हल कंपनीच्या फोन नंबरची विचारणा केली आणि मी त्या वाचकाला त्या ट्रॅव्हल कंपनीच्या फेसबुक पेजची लिंक देऊन तिथे फोन नंबरची विचारणा करायला सांगितली. त्यानंतर ऑगस्ट महिन्यात प्रवासवर्णनातली माझ्या शेवटच्या पोस्टची लिंक तिथे दिल्यानंतर, दुसऱ्या एका वाचकाने "या ग्रुपमध्ये नेमक्या कोणत्या पोस्ट्स अपेक्षित आहेत?" अशी शंका विचारली. ग्रुपच्या एक ऍडमिन 'प्रीति आपटे उमा निजसुरे' यांनी त्याचं उत्तर देतांना सांगितलं, की "इथे फक्त आपल्याला आवडलेल्या पुस्तकांबद्दल लिहिणं अपेक्षित आहे. कथा, लेख चालतील. कविता नको." त्यावेळी त्यांनी त्याच पोस्टच्या खाली असलेल्या माझ्या ब्लॉगची लिंक दिलेली पोस्ट चालेल की नाही यावर कोणतंही भाष्य केलं नाही किंवा माझ्यासकट इतर कोणाचीही ब्लॉगची लिंक असलेली पोस्ट काढून टाकली नाही. त्यामुळे ब्लॉगची लिंक दिलेली पोस्ट ऍडमिननी 'लेख' या प्रकारात गृहीत धरली असावी, असा माझा समज झाला. त्यावेळी त्यांनी तशी काही सूचना केली असती, तर मी ताबडतोब माझ्या ब्लॉगच्या लिंक्स काढून टाकल्या असत्या.

नंतर अचानक चार महिन्यांपेक्षाही जास्त काळ उलटून गेल्यानंतर, २० डिसेंबरला दुसऱ्या एक ऍडमिन 'Yogini Nene' यांनी त्या वाचकाच्या शंकेचं उत्तर देत स्पष्ट केलं, की "इथे वाचलेल्या आणि आवडलेल्या पुस्तकांबद्दल, लेखकांबद्दल लिहिणं अपेक्षित आहे." अचानक ती जुनी पोस्ट वर आलेली पाहून मी ग्रुपचं पेज ओपन केलं आणि सहज खाली स्क्रोल करत गेले, तेव्हा तिथे माझ्या नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या कथेच्या ब्लॉगपोस्टची लिंक सोडून इतर सर्व म्हणजे अंदमानच्या ट्रीपच्या ब्लॉगपोस्ट्स दिसेनाशा झालेल्या होत्या. सर्चमध्ये शब्द देऊनही त्या पोस्ट्स दिसेनात, तेव्हा त्या पोस्ट्स डिलीट केलेल्या असाव्यात, असा मी अंदाज बांधला. मात्र इतर ब्लॉगलेखकांच्या, लेख म्हणता येईल अशा ब्लॉगपोस्ट्सच्या लिंक ग्रुपमध्ये तशाच दिसत होत्या. मग ऍडमीननी ग्रुपचे नियम बदलले आहेत का, हे पाहण्यासाठी मी साईडबारमध्ये दिलेल्या ग्रुपच्या वर्णनावर नजर टाकली, तर तिथे काही बदल झालेले दिसले. ग्रुपच्या वर्णनात लिहिलेलं होतं, की "पुस्तकं वाचा, त्यांच्याबद्दल परिचयवजा पोस्टस् लिहा.. आणि इतरांच्या वाचा. (इथे उत्तम साहित्याबद्दल गप्पा होणं अपेक्षित आहे. जाहिरातवजा पोस्टस् टाकू नयेत.)"

ऍडमिननी त्यांच्या अधिकारात ग्रुपचे नियम बदलून पोस्ट्स डिलीट करण्याबद्दल माझं काहीच म्हणणं नाही. मात्र कोणतीही पूर्वसूचना न देता, परस्पर माझ्या पोस्ट्स डिलीट झाल्या, त्याचवेळी ग्रुपच्या नियमात खास कंसात सूचना दिली गेली, की "(इथे उत्तम साहित्याबद्दल गप्पा होणं अपेक्षित आहे. जाहिरातवजा पोस्टस् टाकू नयेत.)" हे पाहून ती कंसातली सूचना माझ्यासारख्यांसाठीच आहे, हे मला अगदी स्पष्ट जाणवलं. ऍडमिन 'Yogini Nene', "माझं लिखाण म्हणजे उत्तम साहित्य आहे, असा माझा दावा कधीच नव्हता, मात्र माझ्या प्रवासवर्णनाच्या लेखातला प्रवासवर्णन नावाचा साहित्यप्रकार साहित्य म्हणून तुम्हांला दिसूच नये आणि त्यात फक्त (मी एक पैसाही न घेतलेली) जाहिरात तुम्हांला दिसावी याचं मला सखेद आश्चर्य वाटतं. यावरून मी एक बोध घेतला, की मला साहित्यातलं ओ की ठो काही कळत नाही आणि साहित्य म्हणजे काय, हे समजून घेण्यासाठी मला अजून बराच अभ्यास करावा लागेल. त्याच्यामुळे अपुऱ्या अभ्यासानिशी लिहिलेलय माझ्या 'नाळ' या कथेची लिंकही मी या अभ्यासू ग्रुपमधून डिलीट करत आहे, उगीच माझ्या या कथेचं ठिगळ तुमच्या उत्तम साहित्याविषयी गप्पा मारणाऱ्या ग्रुपमध्ये नको. तुम्ही मला कोणतीही पूर्वसूचना न देता माझ्या पोस्ट्स डिलीट केल्या, त्यामुळे मीही तुम्हांला कोणतीही पूर्वसूचना न देता, तुमच्या ग्रुपमधली महत्त्वाची जागा माझं फालतू मतप्रदर्शन करण्यासाठी वाया न घालवता, या ग्रुपमधून बाहेर पडले आहे आणि मला जे काही मत मांडायचं आहे, ते या ब्लॉगवर मांडलं आहे. आजपर्यंत माझा असा समज होता, की फक्त पेड पोस्टच्याच शेवटी ती जाहिरात आहे, असं स्पष्ट करायचं असतं, पण आता तुमच्यामुळे हेही नव्याने कळलं, की जाहिरात म्हणून जी पोस्ट लिहिलेली नाही, अशाही पोस्टच्या शेवटी, 'ही पोस्ट म्हणजे जाहिरात नाही' हे स्पष्ट लिहायचं असतं. माझ्या अपुऱ्या ज्ञानात ही अमूल्य भर घातल्याबद्दल धन्यवाद! याबद्दल तुमचे कसे आभार मानावे हेच कळत नाही."

- जाहिरात नसूनही जाहिरातवजा पोस्ट्स टाकणारी माजी सदस्य.

नाळ

2016-12-03T19:06:00.000+05:30

'साद' २०१६ या दिवाळी अंकात माझी "नाळ" ही कथा प्रकाशित झाली आहे, ती कथा आता इथे ब्लॉगवर देत आहे.

नोंद - ही कथा ब्लॉगवर टाकतांना अंकासाठी पाठवलेल्या पीडीएफ प्रतीतला कथेव्यतिरिक्त असलेला अनावश्यक मजकूर वगळून मग ही पीडीएफ प्रत तयार केली आहे.

महत्त्वाची नोंद - वाचकांना ह्या कथेची कॉपी - पेस्ट करण्याची परवानगी दिलेली नाही, मात्र कथा शेअर करता येईल, ही कथा शेअर करतांना तिच्या स्वरूपात कोणतेही बदल करण्याची परवानगी नाही, तसेच कथा शेअर करतांना लेखिकेला आणि अंकाला कथेचे श्रेय द्यायला विसरू नये, त्यासाठी कथेखाली लेखिकेचे नाव आणि अंकाचे नाव देऊन मगच कथा शेअर करावी, ह्याची कृपया नोंद घ्यावी.

माझ्या कॅमेऱ्यातून टिपलेला अतिवर्धित चंद्र / Super moon captured in my camera

2016-11-15T20:45:00.000+05:30

१४ नोव्हेंबरच्या रात्री माझ्या कॅमेऱ्यातून टिपलेला अतिवर्धित चंद्र / Super moon captured in my camera on the night of 14th November

२०१६ सालचा अतिवर्धित चंद्र / Super moon Year 2016

माझी प्रकाशित कथा - नाळ

2016-11-09T18:44:00.000+05:30

गोरेगाव पूर्व इथे ’मराठी विचारधारा प्रतिष्ठान’ तर्फे प्रकाशित झालेल्या "साद" - २०१६ च्या दिवाळी अंकात माझी "नाळ" ही दीर्घ विज्ञानकथा प्रकाशित झाली आहे. या अंकात माझी कथा असेल, याचा मला अंदाज होताच, पण आज "साद"चा अंक प्रत्यक्ष माझ्या हातात आल्यानंतरच मी ही पोस्ट प्रकाशित करत आहे. इतर दिवाळी अंकांपेक्षा साद दिवाळी अंकाचं वेगळेपण हे होतं, की ’साद’ साठी माझी कथा पाठवल्यानंतर साद परिवाराकडून प्रत्येक टप्प्यावर माझ्याशी आवर्जून संवाद साधण्यात आला, त्याबद्दल साद परिवाराचे मनःपूर्वक आभार!

Freehand Rangoli And Rangoli Of Peacock

2016-10-31T00:06:00.001+05:30

Due to unavailability of space I get opportunity to draw Rangoli only in Diwali every year. This year I got a nice, little black granite stone and a tile laid freely for drawing Rangoli. So I decided to use both of the things for Rangoli.

On granite I made free hand Rangoli. On some places I have mixed two or three colours or shades of colours for drawing curved lines in Rangoli and thus made those curved lines.

After drawing free hand Rangoli, I decided to draw Rangoli of peacock because I had some time in my hand. Though I was not able to draw a perfect proportionate peacock because I had not that much enough time. Though while feeling colours in Rangoli I painted that peacock by using different shades of colours.

I have made both these Rangolis on day of Laxmipujan in Diwali.

मुक्तहस्त रांगोळी आणि मोराची रांगोळी

2016-10-31T00:00:00.001+05:30

जागेच्या अभावी दरवर्षी फक्त दिवाळीतच मला रांगोळी काढायची संधी मिळते. यावर्षी रांगोळी काढण्यासाठी मला एक छान, छोटासा काळा ग्रॅनाईटचा दगड आणि एक मोकळी पडलेली टाइल मिळाली. त्यामुळे मी त्या दोन्ही वस्तूंचा रांगोळीसाठी वापर करायचा ठरवला.

ग्रॅनाईटवर मी मुक्तहस्त रांगोळी काढली. रांगोळीतल्या वक्र रेषा काढतांना काही ठिकाणी दोनतीन रंग किंवा रंगांच्या छटा एकत्र करून त्या वक्र रेषा काढल्या आहेत.

मुक्तहस्त रांगोळी काढल्यावर हाताशी अजून थोडा वेळ असल्याने मी मोराची रांगोळी काढायची ठरवली. पण फार वेळ नसल्याने, मला अगदी प्रमाणबद्ध मोर काढता आला नाही. मात्र रांगोळीत रंग भरतांना मी विविध रंगछटा वापरून मोर रंगवला.

दिवाळीत लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी मी या दोन्ही रांगोळ्या काढल्या आहेत.

चकलीची भाजणी

2016-10-28T17:52:00.000+05:30

चकलीची भाजणी

साहित्य -

तांदूळ - २ कप (२५० मि.ली. आकाराचा मेजरिंग कप)
चणाडाळ - १ कप
बिनसालीची उडीदडाळ - १/२ कप
बिनसालीची मूगडाळ - १/४ कप
पोहे (पातळ किंवा जाड पोहे) - १ वाटी (१५० मि.ली. आकाराची वाटी)
साबुदाणा - १/२ वाटी
धणे - १/२ वाटी
जिरे - १/४ वाटी

कृती -

तांदूळ आणि डाळी हे सगळे स्वतंत्रपणे धुवून सावलीत वाळवून घ्यावेत. (पुरेसा वेळ नसेल, तर आम्ही हे साहित्य न धुता तसेच भाजणीसाठी वापरतो.)
तांदूळ, डाळी, साबुदाणे आणि धणे, जिरे हे सगळे स्वतंत्रपणे मंद आचेवर भाजून घ्यावे. भाजतांना धान्य, साबुदाणे आणि डाळींचा रंग जरासा बदलतो. तांदूळ पांढरेशुभ्र होतात, साबुदाणा जरा पारदर्शक होतो, डाळींचा रंग जरा बदलून त्यातले काही दाणे लालसर होतात इतपतच हे साहित्य भाजावे. त्यापेक्षा जास्त भाजल्यास चकल्या जास्त तेल पितात.
भाजल्यानंतर वरील सर्व साहित्य एकत्र करून ते चांगले गार होऊ द्यावे.
गार झालेले हे चकलीच्या भाजणीचे साहित्य दळून घ्यावे आणि चकली करण्यासाठी वापरावे.

ती आणि तू

2016-09-21T08:12:00.000+05:30

द्रौपदी
एक ती होती द्रौपदी महाभारतातली, प्राचीन काळची
आणि एक तू आधुनिक युगातली आधुनिक "द्रौपदी"
हो, हो, "द्रौपदीच!"
तिला होते पाच पती - पांडव
तुझं मात्र तसं नाही,
तू आहेस स्वतंत्र नेहमीच तुझा निर्णय घेण्यासाठी
आधुनिक युगातली निवड तुझी, एकच जोडीदार तुझ्यासाठी
तरीही तू "द्रौपदी," हो, हो, "द्रौपदीच!"
ती प्राचीन काळची अग्निकन्यका, कामिनी, कोमलिका,
तरीही तहानलेली रक्तासाठी, धगधगणारी अंगारकलिका द्रौपदी!
ती होती अभिमानी, अतीव सुंदर, म्हणूनच होती तिची अभिलाषा साऱ्यांना.
तूही अभिमानी, आकर्षक, पण आत्ममग्न तू, चूर स्वतःच्या प्रतिमेत.
आरशात निरखतांना सौंदर्य तुझं, तू विसरत नाहीस
इतरांच्या नजरेत आकर्षक दिसायला, आणि तुला आवडतं
त्यांच्या मनातली तुझ्याबद्दलची अभिलाषा टिपायला!
त्याच धुंदीत तुला आवडतं, सहज अपमान करायला नको असलेल्या व्यक्तींचा
नको तिथे नको ते बोलून आणि त्यावरून कलह निर्माण करायला,
थेट अगदी त्या प्राचीन द्रौपदीसारखाच!
कलह ज्यामुळे होतो धगधगत्या भावनांचा अविष्कार,
अंतहीन कलह जो सोडून जातो त्याच्या पाऊलखुणा व्यक्ती संपल्यानंतरही.
कलह, जसा प्राचीन द्रौपदीने निर्माण केला होता कौरवांत आणि पांडवांत! तसाच!
म्हणून तू "द्रौपदी," हो, हो, आधुनिक युगातली आधुनिक "द्रौपदीच!"
आणि तू "द्रौपदी" म्हणून तुझ्या निवडीचं संबोधन "पांडव" - आधुनिक युगातले "पांडव"
नाव अनेकवचनी, तरी नावापाठीमागचा चेहरा एकवचनीच!
हे आधुनिक युगातल्या "द्रौपदी" तू उतावीळच फार,
तुझ्यासाठी खेळला नव्हता "पांडवांनी" "कौरवांशी" जुगार,
आणि तुला लावलं नव्हतं पणालाही त्यात, कारण नव्हताच तिथे जुगार,
तर तू स्वतःच जाऊन उत्साहाने खेळलीस "आंधळ्या धृतराष्ट्राबरोबर" जुगार,
देत संधी त्याच्या "लाडक्या पुत्रांना" तुझा अपमान करण्याची,
कारण नव्हतं झालं तुझं समाधान, आधीच नुसता जीवघेणा कलह पेटवून,
म्हणून आगीत तेल ओतत, तू खेळलीस "आंधळ्या धृतराष्ट्राबरोबर" जुगार,
तेव्हा तुला पक्की खात्री होती, की शेवटी तूच जिंकणार
म्हणून लावून स्वतःला पणात, तू खेळलीस तो डाव
पण अघटित ते घडलं आणि शेवटी हरलीस तू तो जुगार!
तुला सभेत ओढून आणणारा "दुःशासन" तिथे नव्हता,
म्हणून तू स्वतःच जाऊन उभी राहिलीस "दुर्योधन" आणि "दुःशासनादी कौरवांपाशी"
आणि उन्मादाने हसत "त्यांना" चेतवू लागलीस आधुनिक "वस्त्रहरणासाठी"
मग "त्यांनीही" हात घातला तुझ्या वस्त्राला, तरीही तू होती निश्चिंतच!
कारण तुला खात्री होती, की येईलच कोणीतरी आधुनिक "कृष्ण" आणि
वाचवेल तुला, तुझे शीलहरण होण्यापासून. पण इथे दिसत नव्हता कोणी "कृष्ण,"
आता "पांडवांनाच" व्हावं लागणार होतं "कृष्ण" तुझ्यासाठी.
ते पाहून "कौरव" अधिकच चेकाळले आणि करू लागले "तुझ्यासहित" अपमान "पांडवांचा",
त्यात त्यांना साथ लाभली काही "मित्र मित्र म्हणवणाऱ्या छद्मावरणातल्या द्वेष्टयांची!"
हे "मित्र" कोणाचे होते? "कौरवांचे" की "पांडवांचे" की "द्रौपदीचे" हाही एक प्रश्नच!
सोयीनुसार हवा तो पक्ष निवडणारे ते "छद्मावरणातले मित्र" सामील "कौरवांना" त्या वस्त्रहरणात!
हे सारं सारं पाहणारे बाकीचे "नातेवाईक, सुहृद?, मित्र? आदी" होते सारे गप्प गप्प
"त्यांना" दिसत असूनही दिसत नसल्यासारखे, माना खाली घालून बसलेले ते काही संबंधच नसल्यासारखे.
प्राचीन काळातल्या द्रौपदीची बाजू घेण्यासाठी निदान त्या सभेत होते काही कारण,
पण हे आधुनिक युगातल्या "द्रौपदी" तुझी बाजू तरी कोण आणि कशी घेणार होते?
"तूच" तर हे सारं स्वतःच्या हाताने ओढवून घेतले होतेस.
प्राचीन काळच्या द्रौपदीपाशी होते निदान कारण कलह निर्माण करण्याचे,
तिला मागून घेतलं होतं द्रुपदाने खास 'कलहाचं कारण बनण्यासाठी, कौरव पांडवांमधल्या वैरासाठी
आणि त्यातून संधी साधत तिच्या भावंडांचे युद्धहेतू आणि वधसंकल्प पूर्ण करण्यासाठी!'
हे जाणून होता युधिष्ठीर, हे जाणून होते भीष्मद्रोण म्हणूनच तत्कालीन प्रथेच्या विरुद्ध
भरसभेत न्याय मागणाऱ्या द्रौपदीला, दोष नव्हता दिला त्यापैकी कोणी,
कारण ती तिचं कर्तव्य पूर्ण करत होती, त्यासाठी होऊ देत अपमान स्वतःचा!
कदाचित तिची कर्तव्यपूर्ती व्हावी म्हणूनच युधिष्ठिराने नसतील ना लावल्या
एकापेक्षा एक वरचढ वस्तू जुगारात आणि हरत गेला भराभर
कौरवांना विजयाचा आनंदही धड साजरा न करू देता!
आपल्या अपेक्षेपेक्षाही झटपट सारे काही हातात आले, कसलेच विशेष परिश्रम न करता,
म्हणून अपेक्षाभंग झालेल्या कौरवांच्या बाजूकडून का शकुनीने मागणी केली,
द्रौपदीला पणात लावण्याची आणि त्यातून बेरंग खेळात रंग भरण्याची?
द्रौपदीला आणि पांडवांना अपमानित करायला चटावलेल्या
कौरवांना आणि त्यांच्या साथीदारांना नव्हती जाणीव, की
हा खेळ त्यांच्या मृत्यूचे कारण बनणार आहे. तशीच जाणीव नव्हती
पांडवांनाही, की ज्या द्रौपदीची त्यांनी धरली अभिलाषा आणि दिलं तिला स्थान पत्नीचं,
ती द्रौपदी बनणार आहे कारण त्यांच्या संपूर्ण कुलविनाशाचं त्यांच्या पुत्रांसहित, त्यांच्या
मित्रांसहित, त्यांच्या नातेवाईकांसहित आणि इतर अनेक राजांसहित, त्या सर्वांच्या सैन्यासहित!
लोटून त्या सर्वांना विनाशाच्या खाईत, दुःखाचं आणि वैराग्याचं साम्राज्य पसरवत अनिर्बंध!
भविष्यकाळाची जाणीव नसलेल्या पांडवांना इतकंच माहीत होतं, की द्रौपदीपाशी होतं एक ठोस कारण कलह निर्माण करण्याचं!
हे आधुनिक युगातल्या "द्रौपदी" तूच सांग आता, नेमकं कोणतं कारण होतं तुझ्याकडे कलह निर्माण करण्याचं?,
"आंधळ्या धृतराष्ट्राबरोबर" जुगार खेळत, स्वतःच स्वतःला पणात लावण्याचं? आणि
स्वतःच स्वतःवर ओढवून घेतलेल्या आधुनिक "वस्त्रहरणाचं"?
केलंस काय तू साध्य यातून? हे आधुनिक "धृतराष्ट्र आणि कौरव इत्यादी" नव्हेत
"तुझे" किंवा आधुनिक "पांडवांचे" नातेवाईक, नव्हेत ते मित्रही "पांडवांचे"!
"त्यांची" ओळख फक्त इतकीच, की 'अ' ला 'ब', 'ब' ला 'क', तो 'क' ला 'त' आणि 'त' ला 'ट'!
तेवढीच ओळख "पांडवांची" आणि "कौरव इत्यादींची".
मग तूच सांग "द्रौपदी" आता आधुनिक "पांडवांनी" नेमकं काय करायचं?
संतापाने चिडून उठत भीमपराक्रम दाखवायचा? की आधुनिक युगातल्या "तू"
स्वतःचा निर्णय घेऊन स्वतःच स्वतःवर हा प्रसंग आणलास म्हणून "तुझा" मान राखत तुझा त्याग करायचा?
आधुनिक "पांडव" करतील तुझा त्याग, अशी शंका जरी मनी आली, तरी "तू" आधुनिक "द्रौपदी"
तुझा मुखवटा बदलून टाकतेस आणि टाकतेस दीनवाणे नेत्रकटाक्ष "पांडवांकडे",
मदतीची व्याकुळ याचना करत फक्त हावभावांनी, घायाळ करत त्यांना पार अंतःकरणापासून!
आणि "पांडवांनी" आवेश दाखवत केला आवरण घालण्याचा प्रयत्न तुझे शील जपण्यासाठी, की
"तू" पुन्हा हसत चेतवतेस "कौरवांना" तुझ्या वस्त्रहरणासाठी!
"कौरवही" आता निर्ढावलेत, मजा वाटते त्यांना "तुझ्याद्वारे" होणाऱ्या "पांडवांच्या" अपमानाची!
हे सारं तू का करतेस "द्रौपदी"? आहे काय कारण नेमके तुझ्याकडे?
करायचं आहे काय साध्य तुला यातून नेमकं "द्रौपदी"? जरा "पांडवांना" तरी नीट समजू दे,
का चाललाय हा खेळ आधुनिक वस्त्रहरणाचा?
"पांडव" तुला नको होते का "द्रौपदी"?, मग वरलंस का तू "पांडवांना"
तुझाच होता निर्णय त्यांना वरण्याचा, मग त्यांचा मान नको का तुला राखायला?
"कौरव" जर तुला नको आहेत, तर का चेतवतेस तू "त्यांना" आणि देतेस संधी "पांडवांच्या" अपमानाची?
"द्रौपदी" आहेस तू कामिनी, पण निवडता येईल कोणाला तरी एकालाच, तुला या आधुनिक युगात
जरी तू असलीस कितीही स्वतंत्र, स्वतःचे स्वतः निर्णय घेणारी, तरी राहीलंच हे बंधन तुझ्यावर कायम!
या दोघांव्यतिरिक्त आहे एक तिसरा पर्यायही, त्याग करण्याचा,
त्याग "कौरवांचाही आणि पांडवांचाही"! मग जगायचं जीवन स्वतंत्र,
स्वतःचे स्वतः निर्णय घेत, विसरून जात भूतकाळ!
अखेर आपण घेतलेल्या निर्णयांची आणि आपण केलेल्या कृत्यांची जबाबदारी आपल्यावरच असते, नाही का गं "द्रौपदी"?
मग आगीत तेल ओतत, दुसऱ्याच्या खांद्यावरून तिसऱ्यावर नेम धरून तू नेमकं काय साध्य करतेस "द्रौपदी"?
कशाला निर्माण करतेस तो अंतहीन कलह, जो सोडून जातो त्याच्या पाऊलखुणा व्यक्ती संपल्यावरही?
प्राचीन काळच्या द्रौपदीला तरी कुठे माहिती होतं, ती नेमकं काय गमावणार आहे तिच्या कर्तव्यपूर्तीसाठी?
तिच्या रक्ताभिलाषी कर्तव्यपूर्तीने शोषून घेतलं तिचं समाधान सारं आणि हरवला तिचा अभिमान कायमचा!
कोणास ठाऊक नियतीच्या पोटात दडलंय काय, हे आधुनिक "द्रौपदी",
घडलंच काही वेगळं तुझ्या कल्पनेपेक्षा, तर तू माफ करू शकशील का स्वतःला?
तुझ्याभोवती जमली आहे सारी "कौरवांची मांदियाळी", भविष्याबद्दल अज्ञानी ते सारे
तुला छेडण्यात मश्गुल! परिणामांची नाही त्यांना पर्वा, नाही कशाची चिंता!
उगीच कोणाचे तळतळाट घेऊ नयेत, हे नाही कधी त्यांना कळले.
पुढे काय होणार हे माहीत नसलेले, आगीला स्पर्श करायला उत्सुक ते सगळे!
प्राचीन काळच्या कौरवांना काय किंवा पांडवांना काय किंवा द्रौपदीला काय शेवटी एकटेच जायचे होते सामोरे,
स्वतःच्या अंताला! नव्हती तेव्हा त्यांना सोबत कोणाची, शेवटच्या काही क्षणांत, जरी कितीही मोठे
राजे, महाराजे, महाराणीपद असले जरी त्यांचे, यात अपवाद फक्त युधिष्ठिराचा, त्यानेच एकट्याने केला
निकराचा प्रयत्न युद्ध रोखण्याचा, कारण मिळवूनही हवे ते, गमवावे लागेल त्यापेक्षाही जास्त काही, याची
होती स्पष्ट जाणीव त्याला!
ती जाणीव नसलेली द्रौपदी मात्र तडफडली कायम सूडासाठी, तहानलेली कौरवांच्या रक्तासाठी!
यात तिने काय कमावले? काय गमावले? याचा हिशोब होता फक्त तिच्यापाशी आणि कृष्णापाशी!
कारण त्या अंगारकालिकेलाही पांडवांपलिकडे जाऊन मदत घ्यावी लागली कृष्णाची!
हे आधुनिक युगातल्या "द्रौपदी" तू कमावलंस काय, गमावलंस काय हे माहीत नाही, आधुनिक "पांडवांनाही"
कारण शेवटी हा हिशोब करायचा असतो ज्याचा त्याने, स्वतःचा स्वतःच!
तिथे नसते इतर कोणाची मदत! आपापला शेवटही आपला आपणच भोगायचा असतो आपल्या स्वतःच्या सुखदुःखांसहित!
कारण प्रत्येकासाठीच धावून येत नसतो कोणी कृष्ण, ते भाग्य लाभते एखाद्या प्राचीन द्रौपदीलाच!
हे आधुनिक "द्रौपदी" तू मुक्त हो या द्रौपदीपणाच्या पाशातून आणि कर
"पांडवांनाही" मुक्त या पांडवपणाच्या पाशातून, शेवटी
आपली खरी ओळख आपली आपणच जपायची असते,
आणि पुराणातली वांगी पुराणातच ठेवायची असतात!

नोंद - ही रूपकाचा वापर केलेली दीर्घकविता दीर्घकाळापासून माझ्या मनात घोळत होती, अखेरीस आज एकदाची ती पूर्णपणे ब्लॉगवर शब्दबद्ध झाली.

अंदमान ट्रीप - भाग १६ - पोर्ट ब्लेअर - स्थळदर्शन, परतीचा प्रवास आणि समारोप

2016-08-07T12:03:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०, --- भाग ११, --- भाग १२, --- भाग १३, --- भाग १४, --- भाग १५,

पुढे -

तिथून हॉटेलवर येऊन जेवण करून, थोडी विश्रांती घेऊन आम्ही पुन्हा बाहेर पडलो. मग आम्ही समुद्रिका म्युझियमला भेट देऊन तिथले मोठमोठाले प्रवाळ, पूर्ण वाढ झालेले भलेमोठे शंख, शिंपले आणि जोडशिंपले इत्यादी पाहिले. त्या म्युझियमच्या आवारात एक व्हेल माशाचा सांगाडा ठेवलेला आहे. त्या सांगाड्यामुळे आणि म्युझियममधल्या मोठ्या आकाराच्या फुलपाखरांमुळे आणि शिंपल्यांमुळे ते म्युझियम आम्हांला चांगलंच लक्षात रहायला हवं होतं, पण ते म्युझियम फारच लहान होतं, आम्ही म्युझियमच्या आत शिरलो आणि तिथले प्राण्यांचे नमुने बघत पुढे जायला लागलो, तेवढ्यात तिथून बाहेर पडायचं दार समोर आलं सुद्धा! त्यामुळेच आम्ही त्या म्युझियमला भेट दिल्याचं मला अंधुकसं आठवतंय.

नंतर तिथल्या अॅन्थ्रॉपॉलॉजिकल म्युझियमला भेट देऊन आम्ही अंदमानमधल्या आदिवासी जमाती आणि त्यांच्या जीवनपद्धतीची माहिती करून घेतली. म्युझियम पाहून आम्ही काहीजण तिथल्या खालच्या दालनात बसलो होतो, दालनाजवळच म्युझियममधलं एक दुकान आहे. त्या दुकानात ठेवलेल्या वस्तू बघाव्यात म्हणून मी तिकडे जात होते, तेवढ्यात आमच्या बसच्या क्लीनरने बाहेरून मला हाक मारत विनंती केली, की "सगळ्यांना लवकर निघायला सांगा, नाहीतर नंतर सेल्युलर जेलच्या संध्याकाळच्या कार्यक्रमाला जायला आपल्याला उशीर होईल." वास्तविक आमच्या ठरलेल्या कार्यक्रमानुसार आम्ही वेळेत सगळी ठिकाणं बघत होतो, त्यामुळे आम्हांला तसा काही उशीर वगैरे झालेला नव्हता. पण तिथून आम्ही आधी सागरिका एम्पोरियममध्ये जाणार होतो आणि त्यानंतर सेल्युलर जेलमध्ये जाणार होतो. जेलपाशी वाहनांच्या गर्दीत बस पार्क करण्यासाठी योग्य जागा मिळावी म्हणून लवकर निघून तिथे वेळेआधी पोहोचण्याची त्याची घाई चालली होती. त्याच्या घाईमुळे मी तिथल्या दुकानात वस्तू विकत घेण्याचा बेत रद्द केला आणि दालनात बसलेल्या बाकीच्यांना तो निरोप सांगितला. मग आम्ही घाईने बाहेर पडलो. मात्र म्युझियमच्या वरच्या मजल्यावर असलेले लोक खाली यायला वेळ लागणार होता, तोपर्यंत उन्हामुळे तहानलेल्या आम्ही तिथल्या शहाळेवाल्याकडून शहाळी घेतली आणि मगच बसमध्ये बसलो. पण म्युझियममध्ये असलेले बाकीचे सगळे लोक येईपर्यंत मध्ये इतका वेळ गेला, की तेवढ्या वेळात माझी म्युझियममधल्या दुकानातली खरेदीही आटोपली असती.

तिथून आम्ही सागरिका एम्पोरियम या शासकीय दुकानात गेलो. या दुकानात आल्यावर मात्र माझी काहीशी निराशा झाली, कारण नॉर्थ बे कोरल बीचवरच्या दुकानात मी जशा मोत्यांच्या आणि पोवळ्यांच्या माळा पाहिल्या होत्या, तशा प्रकारच्या माळा इथे उपलब्ध नव्हत्या. इथे संवर्धित (कल्चर्ड) मोत्यांचे दागिने विकायला होते, पण त्यात विविधता कमी होती. त्यामुळे पाहिलेल्या वस्तू पटकन मनास येईनात. तसंच इथल्या काही वस्तू नॉर्थ बे कोरल बीचवरच्या दुकानातल्या वस्तूंपेक्षा जास्त महाग होत्या. काही स्वस्त वस्तूही होत्या, पण त्यांच्या किंमतीत पंधरावीस रुपयांचाच फरक होता. या दुकानात मोठ्या शिंपल्यांचे सुंदर नाईटलॅम्प विकायला होते, पण घरात आधीच कुठूनकुठून विकत घेतलेले वेगवेगळ्या प्रकारचे भरपूर नाईटलॅम्प असल्याने, मी ते मोठ्या शिंपल्यांचे नाईटलॅम्प विकत घेण्याचा बेत टाळला. बाकी दुकानात मोती आणि पोवळ्यांच्या दागिन्यांव्यतिरिक्त, शंखशिंपल्यांच्या शोभेच्या वस्तू, नारळाच्या करवंटीपासून बनवलेल्या वस्तू, शुद्ध खोबरेल तेल, पिशव्या, हॅण्डलूमची जाकीटं आणि इतर कपडे, लाकडी शोभेच्या वस्तू, लाकडी चमचे, लाटणी अशा वेगवेगळ्या वस्तू विकायला ठेवलेल्या होत्या. शेवटी ते सगळं बघत, तिथे फिरत हळूहळू एकेक वस्तू विकत घेत मी आणि माझ्या कुटुंबियांनी तिथे खरेदी केलीच.

आमची खरेदी आटोपली, तेव्हाच नेमके तिथले लाईट गेले. बाकीचे काहीजण त्यांच्या विकत घ्यायच्या वस्तू घेऊन काऊंटरपाशी उभे होते, त्यांची बिलं तयार व्हायला वेळ लागणार होता. तितक्या अवधीत आम्ही काहीजण जवळच्या एका हॉटेलमध्ये जाऊन चहा घेऊन आलो. आम्ही परत दुकानापाशी आलो, तेव्हा तिथे वीणा वर्ल्डचे पर्यटक आलेले दिसले. आमच्या ग्रुपच्या सगळ्या लोकांची खरेदी आटोपल्यावर आम्ही तिथून निघून सेल्युलर जेलपाशी आलो. आमची बस जेलजवळ थांबली आणि आम्ही उतरल्यावर पार्किंगकरता लांब निघून गेली. जेलच्या समोर असलेल्या उद्यानात काही स्वातंत्र्यसेनानींचे पुतळे बसवलेले आहेत. संध्याकाळी त्यांच्यावर रंगीत प्रकाशझोत सोडलेले असतात. उद्यानाजवळच असलेला एक चहावाला पाहिल्यावर आमच्या सगळ्या ग्रुपचा तिथे चहा घेऊन झाला. मग आम्ही काहीजण जेलपाशी रांगेत अगदी पुढे उभे राहिलो. आमच्या ग्रुपमधले काहीजण मात्र समोरच्या उद्यानात नीट फिरून आले. शो चालू व्हायला अजून वेळ होता. तोपर्यंत तिथे वीणा वर्ल्डचे पर्यटक त्यांची दुकानातली खरेदी आटपून यायला लागले होते.

संध्याकाळच्या वेळी सेल्युलर जेलचा परिसर हळूहळू दिव्यांनी उजळायला लागला होता.

अंदमानच्या सेल्युलर जेलमधल्या साऊंड अॅण्ड लाईट शो साठी आम्हांला एकापाठोपाठ एक आतमध्ये सोडायला सुरूवात झाली. सावरकरांना ज्या इमारतीत ठेवलं होतं, त्या इमारतीसमोरच्या प्रांगणात हा शो होतो. त्यासाठी तिथल्या स्वातंत्र्यज्योतीपासून काही अंतरावर लोकांना बसण्यासाठी खुर्च्या ठेवलेल्या आहेत. खुर्च्यांवर बसल्यावर समोरच्या प्रांगणातली सकाळी पाहिलेली एका कैद्याची शिक्षा भोगण्यासाठी उभी असलेली पाठमोरी प्रतिकृती समोर दिसत होती. ती खास या शो करताच उभी करण्यात आलेली आहे. त्या प्रतिकृतीशेजारी ब्रिटिश न्यायव्यवस्थेचं प्रतिनिधित्व करणारी एका रिकामी खुर्ची ठेवण्यात आलेली होती. ती प्रतिकृती, तिच्याशेजारची खुर्ची, प्रांगणाच्या दोन्ही बाजूंना असणाऱ्या जेलच्या भिंती आणि प्रांगणातला एका जुनापुराणा वृक्ष हेच त्या शो मध्ये सर्वात महत्त्वाची भूमिका बजावणार होते. सगळे लोक आसनस्थ झाल्यावर 'वंदे मातरम्' या गीताचं संगीत ऐकू यायला लागलं आणि लोक आदराने उभे राहिले. काही वेळातच एकजण 'खाली बसून घ्या' असं सांगण्यासाठी आला आणि लोक खाली बसले. 'वंदे मातरम्' चं ते संगीत शो चालू होईपर्यंत वाजतच राहणार होतं. संध्याकाळच्या अस्ताला जाणाऱ्या सूर्याबरोबर प्रांगणातले दिवे हळूहळू उजळत होते. सावरकरांच्या कोठडीतलाही दिवा चालू झाला होता. लोक उत्साहाने शो चालू होण्याची वाट पाहत होते. एकेकाळी अनेक कैद्यांनी जिथे प्राणांतिक छळ सोसत, मातृभूमीसाठी रक्त सांडत, पराकोटीच्या वेदना अनुभवल्या होत्या आणि त्यांचा आक्रोश जिथे घुमला होता, तो सेल्युलर जेलचा सध्या सजलेला परिसर आता उत्साही, आनंदी लोकांनी भरून गेलेला होता. काळाची किमया ही अशी अगाध असते. अखेर ठरलेल्या वेळेवर शो चालू झाला. फक्त ध्वनी आणि प्रकाश यांचा वापर करून, काळाचा पट उलगडून दाखवणारा तो शो अप्रतिम, अविस्मरणीय असाच होता. त्याचं शब्दांत वर्णन करता येणं अशक्य आहे. तो अनुभव प्रत्येकाने स्वतःच घ्यायला हवा.

शो मध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावणारा पुतळा

जेलच्या इमारतीच्या दुसऱ्या मजल्यावरच्या (सर्वात वरच्या) कडेच्या (उजव्या बाजूला असलेल्या) कोठडीतला दिवा लागलेला दिसतोय - हीच ती सावरकरांची कोठडी!

शो संपल्यावर आम्ही भारावलेल्या मनाने जेलबाहेर पडलो, तेव्हा रात्रीच्या अंधारात समोरच्या उद्यानातले पुतळे प्रकाशाच्या झोतात न्हाऊन निघालेले दिसत होते. लांबवर उभ्या असलेल्या बसपाशी जातांना रस्त्याच्या एका बाजूने खाली खोलवर वसलेल्या घरांमधले दिवे ताऱ्यांसारखे लुकलुकतांना दिसत होते. आता अंदमानमधलं आमचं सगळं स्थळदर्शन आटोपलेलं होतं.पुढे चालत असलेल्या लोकांच्या निळ्या टोप्या शोधत आम्ही बसच्या दिशेने निघालो होतो.

शो संपल्यावर आम्ही सेल्युलर जेलबाहेर पडलो, तेव्हा जेलचा परिसर दिव्यांच्या प्रकाशात पूर्णपणे नाहून निघाला होता.

जेलसमोरच्या उद्यानातले स्वातंत्र्यसेनानींचे पुतळे रंगीत प्रकाशझोतात उजळून निघाले होते, त्यात हा स्वातंत्र्यवीर सावरकरांचा पुतळा समोरच होता.

स्वातंत्र्यसेनानी - इंदु भूषण रॉय

स्वातंत्र्यसेनानी - बाबा भान सिंह

रात्रीच्या वेळी जेलसमोरच्या सखल भागात लागलेले दिवे लुकलुकतांना दिसत होते, ते दृश्य अतिशय सुंदर दिसत होतं.

आता हॉटेलवर गेल्यावर थोडी विश्रांती घेऊन मग पार्टीसाठी हॉटेलच्या टेरेसवर जमायचं होतं. टेरेसवर सगळ्यांना बसण्यासाठी गोलाकार खुर्च्या मांडल्या होत्या. बाजूला टेबलं मांडलेली होती. आमच्या पुढ्यात येणाऱ्या वेफर्स, स्टार्टर्स, ज्यूस इत्यादींचा आस्वाद घेत, लुकलुकणाऱ्या ताऱ्यांनी भरलेल्या मोकळ्या आभाळाखाली मोकळ्या टेरेसवर आमच्या ग्रुपचे खेळ रंगले होते. त्यातले काही खेळ देवकुळ्यांनी घेतले, तर काही खेळ गंद्र्यांनी घेतले. मध्येच देवकुळ्यांनी गंद्रे दांपत्याची एक मुलाखतही घेतली. मग पुन्हा खेळ चालू झाले. ट्रीपमधले हे खेळ सगळ्यांना सहज खेळता येतील आणि सगळ्यांनाच खेळावेसे वाटतील असे असले, की खेळांमुळे लोकांचा आनंद अजून वाढतो. पण जर खेळ खेळतांना खेळासाठी एखाद्या व्यक्तीला आवडत नसलेली गोष्ट मनाविरूद्ध करावी लागली, तर त्यामुळे त्या व्यक्तीला ट्रीपमुळे झालेल्या आनंदावर तिच्या खेळातल्या नाराजीचं विरजण पडू शकतं. काळजीपूर्वक निवडलेल्या खेळांमुळे मात्र लोकांच्या आनंदात अजून भरच पडते. खेळाचा आमचा हा शेवटचा दिवस असल्याने आज खेळ जास्त रंगले होते आणि रोजच्यापेक्षा उशीरा संपले होते. त्यानंतर खेळात जिंकलेल्या व्यक्तींना बक्षिसांचं वाटप झालं आणि मग टेरेसवरच आमचं जेवण झालं. काहीजण तिथे रात्री उशीरापर्यंत थांबले होते, पण आम्ही मात्र लवकर खाली आलो होतो.

आम्ही खरेदी केलेल्या वस्तू आणि माझ्या कुटुबियांना खेळात बक्षिसं म्हणून मिळालेल्या वस्तू अशा सगळ्या वस्तू त्यातल्या शंखशिंपले, मोती, पोवळे इत्यादींमुळे आम्हांला एका वेगळ्या बॅगेत भराव्या लागणार होत्या आणि ती बॅग केबिन लगेज म्हणून सोबत बाळगावी लागणार होती. मात्र इतके दिवस तिथल्या समुद्रकिनाऱ्यावरून आम्ही जे सगळे मोठमोठे प्रवाळांचे तुकडे गोळा केले होते, ते सगळे आम्हांला हॉटेलमध्येच ठेवून द्यावे लागणार होते. काहीशा जड मनानेच आम्ही ते सामानातून बाहेर काढले. हॉटेलच्या आवारातल्या झाडांच्या आळ्यात काही सुंदर प्रवाळ ठेवलेले मी पाहिले होते, तेही असेच इतर पर्यटकांनी हॉटेलमध्येच ठेवून दिलेले असावेत. सामानाची बांधाबांध करुन झाल्यावर आम्ही निश्चिंत झालो. आता दुसऱ्या दिवशी सकाळी रोजच्यापेक्षा थोडं उशीरा म्हणजे साडेसातला तयार होऊन नाश्त्यासाठी खाली जमायचं होतं.

शेवटच्या दिवशी सकाळी आम्ही रोजच्याप्रमाणे तयार होऊन सांगितलेल्या वेळेच्या आधीच खाली आलो. बहुतेक सगळेजण तिथे स्वागतकक्षात जमल्यावर बर्वेकाकांनी सगळ्यांना योगाबद्दलच्या काही सोप्या टीप्स दिल्या. त्यानंतर आम्ही नाश्ता करण्यासाठी गेलो, तर तिथल्या टेबलावरचे तीन ट्रे आम्हांला चक्क रिकामे दिसले. त्या ट्रेमध्ये ठेवायचे पदार्थ तयार होऊन येत आहेत, असं काऊंटरवरच्या माणसाने सांगितलं. पण काहीजणांनी 'तिथे आहेत ते पदार्थ घेऊन खायला सुरूवात करू या' असा विचार करून डिशमध्ये वाढून घ्यायला सुरूवात केल्यावर, सर्वच जण रांगेत उभे राहिले. थोड्या वेळाने तिथे छोले आणि मेथीच्या पुऱ्या आणण्यात आल्या. मेथीच्या पुऱ्या चविष्ट होत्या, पण आधीच बाकीच्या पदार्थांनी पोट भरत आलेलं असल्याने आम्ही फक्त त्या पुऱ्यांची चव पाहण्यापुरती एखादी पुरी घेतली. तेवढ्यात देवेंद्र गंद्र्यांनी घोषणा केली, की "आजच्या शेवटच्या दिवशी देवकुळ्यांनी स्वतः सगळ्यांसाठी साखरभात बनवलेला आहे." हे ऐकल्यावर काहीजणांना असं वाटलं, की 'हे आधी माहिती असतं, तर आम्ही नाश्ता करण्याची एवढी घाई केली नसती.' मी साखरभात खाऊन पाहिला आणि देवकुळ्यांच्या पाककौशल्याला दाद दिली.

नाश्ता आटोपल्यावर आम्ही हॉटेलच्या आवारात थांबलो होतो. तिथे येऊन रूपाली गंद्रेंनी सगळ्या स्त्रियांना मोगऱ्याचे गजरे दिले. एखाद्या समारंभाला जावं, तशा गजरे लावून बहुतेकजणी विमानप्रवासासाठी सज्ज झालेल्या होत्या. सकाळी नऊ वाजण्याच्या सुमारास आम्हांला विमानतळावर पोहोचायचं होतं. आमचं गो एअरचं विमान अकरा वाजता सुटून मुंबईला दुपारी तीन वाजता पोहोचणार होतं. पण आमचं विमानातलं दुपारचं जेवण बुक केलेलं नव्हतं. गो एअरच्या आधीच्या अनुभवामुळे विमानातलं जेवण घेण्यासाठी आम्ही कोणी विशेष उत्सुकही नव्हतो. त्यात नुकताच आमचा पोटभर नाश्ता झालेला होता. तेवढ्यात देवेंद्र गंद्र्यांनी पाण्याच्या बाटल्यांबरोबर सगळ्यांच्या हातात खाद्यपदार्थांच्या पिशव्या दिल्या. त्यात पॅक केलेलं सॅण्डविच, टोमॅटो केचपचा एक छोटा पॅक, बिस्कीटांचा एक पुडा आणि अॅपी ज्यूसचा एक पॅक हे सगळं दिलेलं होतं. त्यामुळे विमानातले पदार्थ खाण्याचा काही प्रश्न उरला नव्हता. मग हॉटेल सोडण्याची आमची तयारी चालू झाली. हॉटेलमधल्या कर्मचारी स्त्रिया आमचं सामान खाली आणून ते विमानतळावर घेऊन जाणाऱ्या गाडीत भरत होत्या.

निघण्याची वेळ झाल्यावर आम्ही बसमधून शेवटचा प्रवास करत पोर्ट ब्लेअरच्या 'वीर सावरकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर' पोहोचलो. विमानतळावरची सुरक्षा व्यवस्था कडक होती, याची चुणूक आम्हांला लगेच मिळाली. आमचं सामान स्कॅन झाल्यावर त्यातली नेमकी माझी बॅगच अडवली गेली. माझ्या बॅगेत प्रवाळ, शंखशिंपले असं काहीही नव्हतं, तरी माझी बॅग का अडवली गेली असावी याचा मला प्रश्न पडला होता. स्कॅनरवर त्या बॅगेतला कॅमेऱ्याच्या सेलचा चार्जर पाहून तिथल्या अधिकाऱ्याने बॅग अडवली होती. त्या बॅगेत कॅमेऱ्याच्या सेलचा चार्जर आहे याचा खुलासा केल्यावर माझी बॅग पुढे जाऊ देण्यात आली. सामानाची तपासणी करणाऱ्या एका अधिकाऱ्याने आमच्या पुढे असलेल्या कोणाची तरी बॅग अडवून त्यांच्या बॅगेतली समुद्रकिनाऱ्यावरून गोळा केलेल्या शंखशिंपल्यांची प्लॅस्टिकची पिशवी त्यांना तिथेच बाहेर काढून ठेवायला लावली होती.

चेक इन झाल्यावर थोड्या वेळाने आमच्या विमानाची उद्घोषणा झाली. आम्हांला विमानापाशी सोडण्यासाठी बाहेर बस उभी होती. आम्हांला रांगेने बसमध्ये सोडलं गेलं. बसमधून उतरल्यानंतर विमानात चढतांना प्रत्येकाच्या जवळच्या केबिन लगेजचे टॅग्ज काळजीपूर्वक तपासण्यात आले. विमानात शिरल्यावर जणू तिथे आत कसला तरी धूर सोडला असावा असा आभास होणाऱ्या हवेच्या वाफा दिसत होत्या. अंदमानमधल्या उष्ण वातावरणामुळे विमानातली ए.सी.ची हवा गरम होत होती आणि त्यामुळे विमानात धूर सोडला असावा, असा आभास होत होता. यावेळेलाही आम्हांला विमानात पंखांच्या मागच्या बाजूलाच जागा मिळाली होती. विमानाने हवेत उड्डाण केल्यावर खिडकीतून दिसेल तेवढं अंदमान आम्ही डोळाभरून साठवून ठेवत होतो. या परतीच्या प्रवासात गो एअरच्या विमानातल्या वस्तू विक्रीच्या उपक्रमाला उदार आश्रय देत काहीजणांनी विमानात वस्तू विकत घेतल्या. विमान चेन्नईला थांबलं, तेव्हा कानडे कुटुंबिय सगळ्यांचा निरोप घेत चेन्नईलाच उतरले. पुढच्या काही दिवसांत ते चेन्नई आणि आजूबाजूच्या परिसराची सफर करणार होते. चेन्नईत पुन्हा एकदा विमानातल्या सर्व प्रवाशांच्या बोर्डींग पासचं आणि वरच्या कप्प्यांमध्ये ठेवलेल्या सामानाचं व्यवस्थित चेकींग झालं. तिथून उड्डाण करून विमान मुंबईला पोहोचलं आणि विमानातून उतरल्यावर सगळ्यांना सरकत्या पट्ट्यावरून येणारं आपलं सामान घेण्याची घाई झाली. आता घरी परतण्याचे वेध लागलेल्या सगळ्यांनी पटापट एकमेकांचा निरोप घेत टॅक्सी ठरवण्यासाठी धाव घेतली. टॅक्सीतून थेट घराच्या दारापाशी येतांना ही अविस्मरणीय ट्रीप संपल्याची जाणीव होत होती, तशीच घरी परतण्याची ओढही लागली होती.

नंतर ट्रीपचे फोटो पाहिल्यावर सगळ्यांकडून फोटो अणि फोटोत दिसणारा अंदमानचा परिसर आवडल्याच्या उत्स्फूर्त प्रतिक्रिया आल्या. ज्यांची मला या ट्रीपमध्ये आठवण झाली होती, त्यांच्याही उत्स्फूर्त प्रतिक्रिया आल्यावर, अंदमानचं सौंदर्य त्यांना माझ्या फोटोतून का होईना पण अनुभवता आलं, याचं मला समाधान वाटलं. आता जर त्यांच्यापैकी कोणाला अंदमानला जावंसं वाटलं, तर मला अंदमान जेवढं सुंदर आणि स्वच्छ दिसलं होतं, त्यापेक्षाही जास्त नैसर्गिक सौंदर्याने नटलेलं, स्वच्छ आणि आवश्यक त्या सुविधांनी युक्त अंदमान त्यांना दिसावं, हीच माझी इच्छा आहे. अंदमानचा प्रदेश म्हणजे द्वीपसमूह असल्याने तिथे विमानाने आणि बोटीने जाणाऱ्या पर्यटकांची संख्या मर्यादेत राहते, तसंच तिथे वेगवेगळ्या ठिकाणी असलेल्या सुरक्षा नियमांमुळे कोणत्याही ठिकाणी लोकांची खूप गर्दी होत नाही, त्यामुळे तिथे स्वच्छताही राखली जाते आणि त्या ठिकाणचं नैसर्गिक सौंदर्यही बऱ्यापैकी अबाधित राहतं. यापुढेही अंदमानचा विकास करतांना तिथलं नैसर्गिक सौंदर्य अबाधित राहील आणि पर्यटकांची संख्या मर्यादित राहील याची काळजी घेतल्यास अंदमान अधिकच सुंदर आणि सुरम्य बनेल, याबद्दल मला काहीही शंका नाही.

अंदमानच्या ट्रीपनंतर हिमश्रीचा फीडबॅक मागणारा मेसेज आला अणि एकदोन सूचनांचा समावेश असलेला माझा फीडबॅक दिल्यावर लगेच त्याचं उत्तरही आलं. मी आधी कधी इतर ट्रॅव्हल कंपन्यांसोबत प्रवास केला नसल्याने हिमश्रीची इतर कोणाबरोबर तुलना करू शकणार नाही, मात्र इतकं निश्चित सांगू शकेन, की आमचा प्रवास तसा चांगला झाला. आम्हांला प्रवासात कोणतीही अडचण आली नाही आणि कशाचीही कमतरता जाणवली नाही. आमच्या ग्रुपमधले सगळे लोक हळूहळू का होईना पण सगळ्यांमध्ये मिसळत गेले. एकमेकांशी मिळूनमिसळून वागणाऱ्या सगळ्या लोकांमुळे ही ट्रीप घरगुती ट्रीपसारखीच वाटत होती. ट्रीपमध्ये रेंगाळत फिरणाऱ्या माझ्यासारख्या व्यक्तीलाही अंदमानमधली बहुतेक ठिकाणं बघतांना कुठे घाई झाली नाही आणि ती ठिकाणं व्यवस्थित पाहिल्याचं समाधान मिळालं. या ट्रीपमध्ये देवेंद्र गंद्रे आणि रूपाली गंद्रे हे दोघेहीजण सगळ्यांकडे वैयक्तिक लक्ष पुरवत होते. या लहानशा ट्रीपमध्ये आम्हांला अंदमानच्या नैसर्गिक सौंदर्याचा मनसोक्त आनंद घेता आला, तिथल्या प्रवाळांचं सौंदर्य अनुभवता आलं, तसंच सेल्युलर जेलची संपूर्ण सफर करायला मिळाली आणि हे सुरम्य अंदमान त्याच्या सुंदर आठवणींसहित कायमचं माझ्या मनाच्या एका कोपऱ्यात ठाण मांडून बसलं.

खरंतर मी ट्रीपहून परत आल्यावर शक्य तितक्या लवकर हे प्रवासवर्णन लिहायला घेतलं होतं, पण काही अपरिहार्य कारणांमुळे या प्रवासवर्णनाचे भाग एकापाठोपाठ एक प्रकाशित करतांना अधिकाधिक उशीर होत गेला. यातला तपशील लिहितांना अनावधानाने एखादी गोष्ट राहून गेली असण्याचीही शक्यता आहे, पण ट्रीपला आलेले कोणी त्याचा राग मानून घेणार नाहीत, ही अपेक्षा! तसंच वाचकांनाही माझ्या प्रवासवर्णनाचा उपयोग व्हावा म्हणून काही ठिकाणी मुद्दाम तपशीलवार वर्णन केलं आहे. या माझ्या प्रवासवर्णनाचा कोणाला प्रवासासाठी उपयोग झाल्यास, मला निश्चितच त्याचा आनंद वाटेल, हे सांगून या प्रवासवर्णनाची इथे सांगता करते आहे.

अंदमान ट्रीप - भाग १५ - पोर्ट ब्लेअर - सॉ मिल आणि सेल्युलर जेल

2016-08-02T18:39:00.001+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०, --- भाग ११, --- भाग १२, --- भाग १३, --- भाग १४,

पुढे -

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सात वाजता आम्ही तयार होऊन नाश्ता करण्यासाठी खाली आलो. देवकुळे आजही झब्बा, खादीचं जाकीट असा लक्षवेधक पोशाख परिधान करून आले होते. नाश्ता आटोपल्यावर आम्ही स्थळदर्शनाकरता निघालो. आता आम्ही आधी आशिया खंडातली सर्वात मोठी असलेली चातम सॉ मिल बघणार होतो. अंदमानच्या मुख्य बेटालगत असलेल्या छोट्याशा चातम बेटाच्या संपूर्ण भूभागावर ही चातम सॉ मिल उभारलेली आहे. चातम बेट मुख्य बेटाशी एका पुलाने जोडलेलं आहे. खरंतर आम्ही ही मिल शेवटच्या दिवशी बघणार होतो, पण आदल्या दिवशीच फिशरीज म्युझियम पाहिल्यामुळे शिल्लक असलेला वेळ सत्कारणी लावत आम्ही आधीच मिलला भेट देण्यासाठी निघालो होतो. चातम सॉ मिलमध्ये पाण्याच्या बाटल्या आणि प्लॅस्टिकच्या पिशव्या नेण्यावर बंदी आहे. त्यामुळे काही जणांकडे असलेल्या प्लॅस्टिकच्या पिशव्या आणि बाटल्या तिथल्या काऊंटरवर जमा करून आम्ही मिलमध्ये शिरलो. मिलमध्ये फोटो काढायला परवानगी होती. तिथे आमचे दोन गट करून आम्हांला मिल दाखवण्यात आली.

आम्हांला सर्वप्रथम एका संग्रहालयात नेण्यात आलं, मिलमध्ये बनवण्यात आलेल्या काही लाकडी वस्तू तिथे प्रदर्शनासाठी मांडून ठेवण्यात आल्या होत्या. तिथे सुरूवातीलाच एक फलक लावलेला होता, त्यावर वेगवेगळ्या झाडांच्या खोडांचं वर्गीकरण करून त्यांचे उपयोग कशाकरता केले जातात, ते दिलेलं होतं. एका प्रचंड घेर असलेल्या झाडाच्या बुंध्याचा आडवा काप घेऊन, त्यापासून तयार केलेलं टेबल पुढे मांडलेलं होतं. दोन जुळ्या झाडांच्या खोडांचा पॉलिश केलेला कापही तिथे ठेवलेला होता. फक्त अंदमानमध्येच आढळणाऱ्या पडॉक वृक्षाच्या खोडापासून तयार केलेल्या वस्तू, काही वाद्यं, निकोबारी झोपडी, काही बोटी इत्यादींची मॉडेल्स तिथे ठेवण्यात आलेली होती. त्याव्यतिरिक्त फर्निचर, सुंदर कोरीव काम केलेले पुतळे, देव्हारे, एक तोल साधणारी बाहुली, काही जतन केलेले मृत प्राणी इत्यादी तिथे मांडून ठेवलेले होते. त्या दालनाबाहेर दालनालगतच एक लाकडी वस्तूंचं दुकानही होतं.

निकोबारी झोपडी

विविध लाकडी वस्तू

तोल साधणारी बाहुली

बोटीची प्रतिकृती

जुळ्या खोडांचा काप

लाकडी देव्हाऱ्यातल्या या गणपतीला कोणीतरी फूल वाहून, त्याच्यापुढे उदबत्ती लावून पूजाही केली आहे आणि भाविकपणे समोरच्या करंड्यात पैसेही वाहिलेले दिसताहेत.

कुठूनही पाहिलं, तरी हा पक्षी सारखा आपल्याकडे पाहत असल्याचंच जाणवतं.

सॉ मिलमधल्या यंत्राची प्रतिकृती - मिलमधल्या रूळांवरून लाकडाचे ओंडके वाहून नेणाऱ्या ट्रॉल्या - त्यांच्यापुढे असलेल्या हिरव्या लाल यंत्राच्या धारदार पात्याने ओंडक्याचे विशिष्ट जाडीचे काप कापले जातात आणि यंत्रापुढे असलेल्या सरकत्या पट्टयांवरून पुढे पाठवले जातात. मिलमध्ये ठिकठिकाणी अशी कापणीयंत्रे बसवलेली आहेत.

सॉ मिलच्या आवारातली प्रतिकृती

तिथून आम्ही प्रत्यक्ष लाकडं कापली जातात, त्या विभागाला भेट दिली. तिथे लाकडाचे ओंडके आणून ते समुद्राच्या पाण्यात पंधरा दिवस भिजत ठेवतात. त्यानंतर ते ओंडके बाहेर काढून रचून ठेवले जातात आणि त्यांच्या वर्गीकरणानुसार त्या ओंडक्यांवर खुणा केल्या जातात. त्यानंतर ते ओंडके कापण्यासाठी मशिनपाशी आणले जातात आणि आवश्यकतेनुसार विविध आकारांमध्ये कापले जातात. कापलेले लाकडांचे तुकडे पुन्हा दुसरीकडे नीट रचून ठेवले जातात.

मिलच्या आवारात आणलेले मोठमोठे लाकडी ओंडके

विशिष्ट आकारात कापलेल्या लाकडी पट्ट्या बाजूला व्यवस्थित रचून ठेवल्या जातात, मिलमधली जागा पूर्ण भरल्याने बहुधा या पट्ट्या बाहेर आवारात रचून ठेवल्या होत्या.

इथून ओंडके समुद्राच्या पाण्यात टाकून भिजवले जातात, तसंच पूर्ण भिजवलेले ओंडके पाण्याबाहेर काढून ते पुढे मिलमध्ये ठिकठिकाणी पाठवले जातात.

हिरव्या रंगाच्या या यंत्रावर लाकूड कापलं जातं आणि यंत्रापुढे असलेल्या काळ्या रोलरवरून लाकडाचे काप पुढे पाठवले जातात.

त्या विभागातून बाहेर येऊन आम्ही तिथल्या बॉम्ब पिटला भेट दिली. दुसऱ्या महायुद्धात चातम बेट जपान्यांच्या ताब्यात असतांना ब्रिटिशांनी तिथे बॉम्ब टाकला होता. त्या बॉम्बमुळे तिथे एक मोठा खड्डा पडला होता. आता इतक्या वर्षांत आजूबाजूच्या झाडांच्या गळणाऱ्या पानांमुळे आणि पावसामुळे येणाऱ्या मातीमुळे तो खड्डा काहीसा भरला गेला आहे, तरीही त्या खड्ड्याचा खोलवर असलेला विस्तार जाणवत होता. त्या खड्ड्यावरून पलिकडच्या बाजूला जाण्यासाठी तिथे एक छोटासा झुलता पुलही बांधलेला आहे. हा खड्डा बघत असतांना अंदमानमधल्या मड व्होल्कॅनोचा विषय निघाला. आमच्या ग्रुपमधल्या वयस्क व्यक्तींचा विचार करून गंद्रेंनी मड व्होल्कॅनो हे ठिकाण ट्रीपच्या स्थळदर्शनात समाविष्ट केलेलं नव्हतं. मिलमधून बाहेर पडल्यावर तिथल्या प्रवेशद्वारापाशी आमच्या सर्वाचं एक फोटोसेशन झालं आणि मग आम्ही बसमधून सेल्युलर जेलकडे निघालो.

बॉम्ब पिट आणि झुलता पूल

सॉ मिलच्या प्रवेशद्वारातून दिसणारा समुद्राचा नजारा!

सेल्युलर जेलच्या त्या थंड, दगडी इमारतीतून आत शिरल्यावर तिथे आमचे गाईड 'तिरूपती' यांच्याशी आमचा परिचय करून देण्यात आला. तिथल्या स्वातंत्र्य ज्योतीचं दर्शन घडवून मग तिरूपतींनी आम्हांला सगळ्यात आधी नेलं, ते कैद्यांना फाशी दिलं जात होतं, त्या ठिकाणी. आता त्या जागेवर विटांचं बांधकाम करून ते ठिकाण बंदिस्त केलेलं आहे, पण सावरकर तिथे असतांना, त्या ठिकाणी उघड्यावर फाशी दिली जात असे. एका वेळी तीन जणांना फाशी देण्यासाठी तिथे तीन दोर उभारलेले होते. त्या फाशीच्या जागेच्या अगदी समोरच सावरकरांची कोठडी होती. तिथे फाशी दिली जात असतांना सावरकरांना ते दृश्य सहज दिसावं, म्हणून मुद्दाम त्यांना फाशीच्या जागेच्या समोर असलेल्या सर्वात कडेच्या कोठडीत ठेवण्यात आलेलं होतं.

सेल्युलर जेलमध्ये प्रवेश करतांना

फाशीचं ठिकाण - पूर्वी इथे उघड्यावरच कैदयांना फाशी दिलं जायचं - या जागेच्या समोरच सावरकरांची कोठडी होती.

सेल्युलर जेलच्या याच इमारतीत सावरकरांची कोठडी आहे. आता सेल्युलर जेलचा सगळा परिसर सुशोभित केलेला आहे, पण एकेकाळी इथे असंख्य कैदी नरकयातना भोगत होते.

सेल्युलर जेलची इमारत आणि तिच्यासमोरचं प्रांगण आता व्यवस्थित सुशोभित केलेलं आहे, पण एकेकाळी अनेक कैद्यांनी तिथे प्राणांतिक छळ सोसला होता. सेल्युलर जेलमध्ये अनेक कैदी काळ्या पाण्याची शिक्षा भोगण्यासाठी येत असत. काळं पाणी म्हणजे काळ (काल / समय) आणि समुद्राचं पाणी यामुळे स्वजनांपासून ताटातूट होऊन तुरुंगात एकाकी पडलेले कैदी सश्रम कारावास भोगत असत, त्या कारावासाला अंदमानमधल्या उष्ण हवामानाची, डासांची आणि रोगराई पसरवणाऱ्या अशुद्ध पाण्याचीही भक्कम साथ असायची. या सश्रम कारावासामध्ये कैदी नुसतेच त्यांच्या शारिरिक क्षमतेपेक्षा अधिक काम करत नसत, तर त्याच्या जोडीने त्यांचा भरपूर शारिरिक, मानसिक छळही होत असे. कैद्यांना दिलेलं काम त्यांनी वेळेत पूर्ण केलं नाही, तर त्यांना त्याची शिक्षा व्हायचीच, पण त्याबरोबरच कैद्यांना मूत्रविसर्जनाकरता जे मातीचं मडकं दिलं जायचं, ते जर चोवीस तासांत भरून वाहिलं, तर त्यासाठीही शिक्षा व्हायची. ही शिक्षा टाळण्यासाठी कित्येक कैदी कमीत कमी पाणी पिण्याचा मार्ग अवलंबायचे. कमीत कमी पाणी पिऊन श्रम करतांना ते त्यांचा मृत्युलेखच लिहित असायचे.

जेलमधल्या कैदयांना सश्रम कारावास म्हणून कोणत्या शिक्षा दिल्या जात होत्या, ते या दालनात बघायला मिळते.

तिरूपतींकडून माहिती ऐकता ऐकता आम्ही आलो ते कोल्हूची शिक्षा दिली जात असलेल्या जागी. तिथे पूर्वी वापरात असलेलं एक कोल्हूचं भलंमोठं भांडं ठेवलेलं होतं. त्याच्यापुढे कोल्हू फिरवून तेल काढणाऱ्या एका पुतळ्याची प्रतिकृती आणि असोला नारळ लोखंडी बत्त्यावर सोलणाऱ्या पुतळ्याची प्रतिकृती ठेवलेली होती. पूर्वी तिथल्या कैद्यांना शिक्षा म्हणून दररोज त्यांच्या शारिरिक क्षमतेपेक्षा अधिक तेल कोल्हूवर काढावं लागायचं किंवा नारळ सोलावे लागायचे किंवा काथ्या तयार करावा लागायचा. निर्धारित काम पूर्ण झालं नाही, तर त्यासाठी कोड्यांचा दंड दिला जात असे. एका कैद्याला कोडे लगावणाऱ्या अधिकाऱ्याची प्रतिकृतीही तिथे उभारलेली आहे. तिथल्या कैद्यांना शिक्षा म्हणून अशा प्रकारच्या बेड्या घातल्या जात असत, की त्या बेड्यांमुळे त्या कैद्यांना खाली बसता येणं अशक्य व्हावं. वेगवेगळ्या तीन प्रकारच्या बेड्या घातलेल्या कैद्यांच्या प्रतिकृतीही तिथे उभारलेल्या आहेत.

तुरुंगात पूर्वी वापरला जात असलेला खरा कोल्हू

कोल्हूवर तेल काढत असलेला कैदी आणि बत्त्यावर असोले नारळ सोलणारा कैदी यांच्या प्रतिकृती

कैदयांना शिक्षा म्हणून दिलेले रोजचे निर्धारित काम ते पूर्ण न करू शकल्यास त्यांना कोडे लगावले जात असत.

कैद्यांना शिक्षा म्हणून अशा प्रकारच्या बेड्या घातल्या जात असत, की त्या बेड्यांमुळे त्या कैद्यांना खाली बसता येणं अशक्य व्हावं.

त्यानंतर आम्ही सावरकरांच्या कोठडीकडे निघालो. एका गोलाकार मनोऱ्याच्या सात दिशांना पसरलेल्या सात इमारतींमध्ये तिथल्या कैद्यांना ठेवलं जात असे. (आता त्यातल्या फक्त तीन इमारती शिल्लक आहेत, उरलेल्या इमारतींच्या जागी हॉस्पिटल आहे.) या सेल्युलर जेलमधल्या छोट्या आकाराच्या कोठड्या कैद्यांना एकाकीपणाचा पुरेपुर भास होईल अशा पद्धतीने उभारलेल्या आहेत. तिथे एका खिडकीतून जेमतेम प्रकाश येणाऱ्या, लहान कोठड्यांमध्ये कैद्यांना अतिशय कडक सुरक्षेत ठेवलेलं असायचं. त्यासाठी प्रत्येक कोठडीची भलीमोठी, जडशीळ लोखंडी कडी कोणालाही सहजासहजी काढता येऊ नये अशी भिंतीच्या खळग्यात बसवलेली असायची. सावरकरांना ज्या इमारतीत दुसऱ्या मजल्यावर, सर्वात शेवटच्या टोकाला ठेवलं होतं, तिथे त्यांच्या कोठडीला अजून एक जास्तीचा दरवाजा बसवलेला आहे. इंग्रज सावरकरांना अतिशय धोकादायक बंदी मानत होते, म्हणून ही खास सुरक्षाव्यवस्था केलेली होती. आम्ही सावरकरांच्या कोठडीत गेलो, तेव्हा तिथे समोर त्यांचा फोटो ठेवलेला दिसला. फोटोसमोर त्यांना तुरुंगात देण्यात आलेली भांडीही ठेवली होती. कोठडीत गेल्यावर आम्ही क्षणभर स्तब्ध झालो. मग आमच्या ग्रुपमधल्या वयाने सर्वात ज्येष्ठ असणाऱ्या कोप्पीकर आजोबांनी सावरकरांच्या फोटोला हार घातला. नेमके त्याच वेळी माझ्या कॅमेऱ्यातले सेल संपले. सेल बदलेपर्यंत तो क्षण निसटून गेला होता.

जेलमधली एक अंधारकोठडी

जेलमधल्या प्रत्येक कोठडीची भलीमोठी, जडशीळ लोखंडी कडी कोणालाही सहजासहजी काढता येऊ नये अशी भिंतीच्या खळग्यात बसवलेली होती.

दोन दरवाजे बसवलेली सावरकरांची कोठडी! इंग्रज सावरकरांना अतिशय धोकादायक बंदी मानत होते, म्हणून ही खास सुरक्षाव्यवस्था केलेली होती.

अंदमानच्या या जेलमध्ये सावरकरांनी काळ्या पाण्याच्या शिक्षेची दहा वर्षं काढली.

सश्रम कारावासातही स्फुरलेले काव्य तुरुंगाच्या भिंतीवर कोरणारे कविहृदयाचे सावरकर आणि त्यांचे ते कमला नावाचे काव्य, दोन्हीही अद्भुतच!

सावरकरांच्या कोठडीत ठेवलेली सावरकरांची प्रतिमा आणि त्यापुढे त्यांना जेलमध्ये वापरण्यासाठी दिलेली भांडी.

मग तिथून आम्ही मुख्य मनोऱ्यात आलो. मनोऱ्यात लावलेली हुतात्म्यांच्या नावाची यादी वाचत आम्ही मनोऱ्याच्या सर्वात वरच्या मजल्यावर गेलो. तिथून समोर निळा समुद्र पसरलेला दिसत होता. त्यावेळी तिथे सगळे जण जमलेले पाहून देवेंद्र गंद्रेंनी आमचे गाईड तिरूपती यांचे आभार मानत, त्यांना सावरकर विषयक पुस्तकं देत त्यांचा सत्कार केला. नंतर तिथून लवकर खाली जाण्यासाठी रूपाली गंद्रेंनी आम्हांला घाई केली खरी, पण आम्ही काहीजणच तिथून लवकर खाली आलो. आम्ही खालच्या प्रांगणात असलेल्या एका दालनातलं स्वातंत्र्यसेनानींच्या फोटोंचं आणि तिथे लिहिलेल्या ऐतिहासिक माहितीचं प्रदर्शन बघून बाहेर पडलो, तरी बाकीचे अजून मनोऱ्याच्या वरच्या मजल्यावरच रेंगाळलेले होते.

जेलच्या मनोऱ्यातून दिसणारा समुद्र

जेलच्या प्रांगणातली शिक्षा भोगणाऱ्या कैद्याची प्रतिकृती - इथेच जेलमधला संध्याकाळचा साऊंड अॅण्ड लाईट शो रंगतो.

स्वातंत्र्यज्योत - इथेच आमचा गीतगायनाचा कार्यक्रम झाला.

एका दालनातली सेल्युलर जेलची प्रतिकृती तिच्या मागच्या बाजूने कॅमेऱ्यात टिपली आहे. मध्यवर्ती मनोऱ्यापुढे सात दिशांना उभारलेल्या सात इमारतीच्या कोठडयांची रचना अशी होती, की कैदयांना एकमेकांशी सहजपणे संपर्क साधता येऊ नये.

तिथे असलेलं अजून एका दालन पाहत आम्ही स्वातंत्र्य ज्योतीकडे निघालो. तिथे सावरकरांनी लिहिलेली गीतं गायली जाणार होती. माझ्या मागून प्रभुदेसाई आणि देवेंद्र गंद्रे येत होते. अचानक पाठीमागून 'ने मजसी ने परत मातृभूमीला, सागरा प्राण तळमळला' ह्या गाण्याचे सूर ऐकू आले. ते गाणं प्रभुदेसाई म्हणणार होते, पण पाठीमागून ऐकू येणाऱ्या सुरांचा पोत देवेंद्र गंद्रेंच्या आवाजासारखा वाटत होता. सेल्युलर जेलच्या त्या वातावरणात कोण गातंय हे पाहण्यासाठी मुद्दाम मागे वळून गाणाऱ्या व्यक्तीला विचलित करावं, असं मला वाटलं नाही. त्यामुळे मागे नेमकं कोण गाणं गात होतं हे मला समजलं नाही.

स्वातंत्र्यज्योतीपाशी सगळेजण जमल्यावर सेल्युलर जेलच्या अधीक्षक खान मॅडम तिथे आल्या. मग सावरकरांच्या स्मृतीला अभिवादन म्हणून तिथे सगळ्यांनी 'जयोस्तुते श्री महन्मंगले' हे गाणं गायलं. त्यानंतर प्रभुदेसाईंनी 'ने मजसी ने परत मातृभूमीला, सागरा प्राण तळमळला' ह्या गाण्याचं पहिलं कडवं म्हंटलं. गीतगायनानंतर आमच्यासमोर खान मॅडमनी एक छोटं पण समयोचित भाषण केलं. त्या छोट्याशा भाषणानंतर देवेंद्र गंद्रेंनी खान मॅडमना पुष्पगुच्छ देत त्यांचे आभार मानले. मग प्रवेशद्वाराजवळच्या दोन दालनांमधलं प्रदर्शन पाहून आम्ही बाहेर पडलो. तिथे दालनांच्या वर असलेल्या आर्ट गॅलरीलाही काही जणांनी भेट दिली. एव्हाना माझे पाय दुखायला लागलेले असल्याने, मी आर्ट गॅलरीत न जाता थेट बसमध्ये जाणंच पसंत केलं.

अंदमान ट्रीप - भाग १४ - नॉर्थ बे कोरल बीच - प्रवाळविश्वाची सफर, खरेदीपर्व

2016-07-24T03:44:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०, --- भाग ११, --- भाग १२, --- भाग १३,

पुढे -

मॅक मरीना बोटीत येऊन, पुन्हा एकदा फुगलेली लाईफ जॅकेट्स घालून आम्ही नॉर्थ बे कोरल बीचवर जाण्यासाठी सज्ज झालो. या बोटीतही सकाळी पोर्ट ब्लेअरहून निघतांना जे प्रवासी बसलेले होते, फक्त तेच प्रवासी बोटीतून पुढे नॉर्थ बे कोरल बीचला जाऊन तिथून परत पोर्ट ब्लेअरला येणार होते. मध्ये दुसऱ्या कोणत्याही प्रवाशाला या बोटीत प्रवेश मिळणार नव्हता. आम्ही सगळे बोटीत परत आल्यावर तिथे पुन्हा एकदा विचारणा झाली, की "कोणकोण स्कूबा डायव्हिंग करणार आहे?" ज्यांना स्कूबा डायव्हिंग करायचं होतं, त्यांना बोटीमध्येच आगाऊ पैसे भरावे लागणार होते. मग ज्यांना स्कूबा डायव्हिंग करायचं होतं, त्यांनी तिथेच बोटीत त्याचे पैसे भरले. इथे मात्र स्कूबा डायव्हिंगसाठी माणशी ३००० रुपये भरावे लागले. आधीच्या तुलनेत इथे दरात कसलीही घासाघीस होऊ शकली नाही.

नॉर्थ बे कोरल बीचच्या अगदी किनाऱ्यापर्यंत मोठमोठे प्रवाळ वाढलेले असल्याने, तिथला किनारा खडकाळ आहे. त्यामुळे त्या किनाऱ्यापासून पुढे थेट खोल पाण्यापर्यंत तरंगणारे ठोकळे (फ्लोटर्स) टाकून, ते एकमेकांशी जोडून त्यांचा पूल तयार केलेला आहे. आमची बोट त्या पुलाच्या एका टोकाजवळ येऊन खोल पाण्यात उभी राहिली आणि आम्ही त्या तरत्या पुलावर उतरलो. तिथून ठोकळे जोडून बनवलेल्या, जरा जास्तच उंच असलेल्या दोन पायऱ्या उतरून आम्ही त्या पुलाच्या मुख्य भागावरून किनाऱ्याकडे निघालो. पुलाच्या ज्या भागानजिक छोट्या बोटी उभ्या राहतात, तिथे त्या पुलाला कठडे नाहीत. कठडे नसलेल्या भागातून एकदम जास्त माणसं चालत गेली, तर तिथले तरंगते ठोकळे जरा हलायला लागतात. त्यामुळे तिथे तोल सांभाळत, एकापाठोपाठ एक असं पुलाच्या मधल्या भागातून चालत जावं लागतं. अर्थात झुलत्या पुलाचा तो भाग चारसहा फुटांचाच आहे आणि तिथला समुद्रही उथळ असल्याने तशी त्याची फारशी भीती वाटून घेण्याची गरज नाही. असो. इथल्या किनाऱ्यावर बांबू आणि झावळ्या वापरून एक प्रवेशद्वार उभं केलेलं आहे आणि लोकांच्या जवळच्या प्रवेश पावत्या तपासूनच इथेही लोकांना बीचच्या अंतर्भागात प्रवेश दिला जातो.

प्रवेशद्वार म्हणून उभारलेल्या नारळाच्या झावळयांच्या मंडपातून आत शिरल्यावर आम्हांला सगळ्यात प्रथम जाणवल्या त्या उष्ण हवेच्या झळा! या बीचवर झाडं अजिबात नसल्याने, तसंच बीचच्या पाठीमागे असलेल्या डोंगरावरच्या काळ्या कातळामुळे तिथे वातावरणातली उष्णता चांगलीच जाणवत होती. मंडपापासून काही फूट अंतरावर असलेल्या एका टपरीमध्ये लाकडी बाकं टाकून स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या लोकांना बसण्यासाठी सोय केली होती. (या बीचवर सी वॉकही केला जातो.) स्कूबा डायव्हिंगच्या टपरीसमोर एक कुल्फी विकणारा माणूस बसला होता. तिथल्या उष्ण वातावरणात त्याच्याकडच्या त्या थंडगार कुल्फीचा आस्वाद घेत आम्ही उभे होतो, तेवढ्यात 'ग्लास बॉटम बोटीतून आमच्या ग्रुपमधले कोणकोण येणार आहेत?', याची चौकशी करण्यासाठी तिथे एक माणूस आला.

स्कूबा डायव्हिंग

त्या दिवशी आमच्या ग्रुपमधले सगळेजण ग्लास बॉटम बोटीतून सफर करणार होते. त्यातले स्कूबा डायव्हिंगला जाणारे लोक मात्र त्यांचं स्कूबा डायव्हिंग झाल्यावर ग्लास बॉटम बोटीतून फिरणार होते. इथेही ग्लास बॉटम बोटीतून सफर करण्यासाठी माणशी ३०० रुपये दर होता. आम्ही आठजण आमच्या ग्लास बॉटम बोटीची वाट पाहत प्रवेशद्वाराजवळच्या मंडपात उभे राहिलो. बोट आल्यावर आम्ही तरंगत्या, झुलत्या पुलावरून चालत तिकडे गेलो. ही बोट लहान असल्याने जरा उथळ पाण्यात उभी होती. बोटीत बसल्यावर इथेही आम्हांला घालण्यासाठी फुगलेली लाईफ जॅकेट्स दिली गेली. या बोटीवर कोणतंही आच्छादन नव्हतं, त्यामुळे इथे आम्हांला एक काळ्या रंगाची प्लॅस्टिकची शीट दिली गेली. बोट चालवणारे दोघेजण सोडून, बाकी आम्ही सर्वांनी मिळून ती प्लॅस्टिकची शीट आमच्या डोक्यावरून ओढून घेतली आणि आमच्या पायाजवळची काच झाकली गेली. त्या प्लॅस्टिकच्या शीटखाली आम्हांला प्रचंड उकडत होतं, पण काही इलाज नव्हता.

काचेवर येणारा प्रकाश बंद झाल्याबरोबर आम्हांला काचेखालचं दृश्य लख्ख दिसायला लागलं. काही मोठे मासे आमच्या बोटीच्या काचेच्या खालच्या भागाला अगदी लगटूनच फिरत होते आणि काही शैवालं त्यांच्या आसपास तरंगत होती. आमची चाहूल लागल्यावर ते मासे थोडे दूर झाले आणि बोट चालू झाली. एलिफंटा बीचवरच्या आमच्या सफरीत आम्ही मोठ्या माशांचे विविध प्रकार पाहिले होते. इथे नॉर्थ बे कोरल बीचवर मात्र माशांचे प्रकार कमी होते. त्यामानाने रंगीबेरंगी प्रवाळांचे भरपूर प्रकार समुद्राखाली दिसत होते आणि तेही संख्येने विपुल होते. तसंच रंगीबेरंगी प्रवाळांवर विसावलेले समुद्र काकडी (सी कुकुंबर), सी अर्चिन, तारामासा (स्टारफिश) असे वेगवेगळे जलजीव वारंवार दिसत होते. काही ईल मासेही दिसले. चारपाच प्रकारचे छोटे मासे कळपाने फिरत होते. तसंच प्रवाळांमध्ये 'ब्रेन कोरल्स' या प्रकारचे प्रवाळ तर इतके भरपूर होते, की बोट काही सेकंद फक्त ब्रेन कोरल्सच्या भागातूनच फिरत होती. समुद्राखालचं हे दृश्य बघण्यात आम्ही इतके गुंग झालो होतो, की वाऱ्याने सगळ्यांच्या हातातली प्लॅस्टिकची शीट उडतेय, हे कोणाच्या लक्षातही आलं नाही. काचेखालचं दृश्य दिसणं एकदम बंद झालं आणि आम्हांला जाणवलं की आमच्या डोक्यावरून प्लॅस्टिकची शीट उडून चालली आहे. मी ती शीट झटकन पकडली आणि आम्ही सर्वांनी मिळून ती पुन्हा एकदा आमच्या डोक्यावरून ओढून घेतली. यावेळी आम्ही ती घट्ट धरून ठेवली होती. त्यानंतर परत प्रवाळ, मासे, शैवालं, समुद्र काकडी (सी कुकुंबर), सी अर्चिन, तारामासा (स्टारफिश) असे समुद्राखालचे विविध जलजीव पाहत आम्ही आमची आनंददायी सफर पूर्ण केली आणि बीचवर परतलो.

आमच्या आठजणांच्या ग्रुपनंतरच्या ग्लास बॉटम बोटीच्या सफरीत घेतलेल्या व्हिडिओचा हा काही भाग!

बीचवर पर्यटकांना बसण्यासाठी नारळाच्या वाळलेल्या झावळ्या वापरून अजून एक मोठा मंडप उभा केला होता. त्या मंडपात एका वेळी पुष्कळ लोकांना बसता यावं म्हणून बांबू वापरून चारपाच रांगांमध्ये बांबूची लांबलचक बाकं तयार केलेली होती. आम्ही त्या मंडपात विसावलो खरे, पण तिथल्या उष्णतेने आम्ही हैराण झालो होतो आणि त्यामुळे सारखं पाणी पीत होतो. त्या दिवशी आमचं दुपारचं जेवण म्हणून आम्हांला पॅक्ड लंच देण्यात येणार होता. या लंचमध्ये पुलाव, रायतं आणि रसगुल्ला अशा मोजक्याच पदार्थांचा समावेश होता. पण त्या पॅकमधला पुलाव पोटभर जेवण होईल असा भरपूर दिलेला होता. या पुलावातही बाकीच्या भाज्यांसोबत फरसबी (फ्रेंच बीन्स) आणि फरसबी सारखेच दिसणारे मिरचीचे तुकडे घातलेले असल्याने, पुलाव नीट बघून खावा लागत होता. पर्यटकांच्या जवळच्या पाण्याच्या रिकाम्या बाटल्या आणि इतर कचरा टाकण्यासाठी तिथे मंडपातच दोनतीन कचराकुंड्या ठेवलेल्या होत्या.

नॉर्थ बे कोरल बीचवरची टॉयलेट्स एलिफंटा बीचवरच्या टॉयलेट्स प्रमाणेच सिमेंटच्या कोब्यावर, पत्रे उभारून बनवलेली होती. इथेही बाहेर ठेवलेल्या पिंपातलं पाणी भरून आतमध्ये न्यावं लागत होतं. एका टोकाला बांधलेल्या या टॉयलेट्स जवळ आवश्यक असणारी कचराकुंडी मात्र तिथे नव्हती. त्यामुळे टॉयलेट्सच्या शेजारच्या खडकाळ किनाऱ्यावर काहीजणांनी फेकलेल्या तीनचार मिनरल वॉटरच्या बाटल्या, कागद, खाद्यपदार्थांची काही वेष्टनं पडलेली दिसत होती. तिथेही एक कचराकुंडी ठेवली असती, तर हा कचरा दिसला नसता आणि समुद्रकिनारा स्वच्छ राहिला असता.

आमची मॅक मरीना बोट आम्हांला नेण्यासाठी तीन वाजता येणार होती. पण आमच्यापैकी बहुतेकांचं स्कूबा डायव्हिंग आणि ग्लास बॉटम बोटीतली सफर दोन्हीही करून झालं होतं आणि नंतर जेवणही झालं होतं. त्यानंतर काहीजण समुद्रावर पोहायला गेले होते. पण किनाऱ्यापर्यंत अगदी जवळ आलेल्या प्रवाळांच्या खडकाळ रांगांमुळे पोहोण्यासाठी पुरेसं पाणीच नाही, म्हणून ते परत आले होते. आता आमच्यापाशी भरपूर वेळ होता. आमच्या मंडपाच्या मागच्या बाजूला रांगेने विक्रेत्यांची दुकानं होती. त्यातले काहीजण कपडे विकत होते, तर काहींच्या दुकानात शोभेच्या वस्तू, मोती आणि पोवळ्यांचे दागिने विक्रीला ठेवलेले होते.

"अंदमानमध्ये 'सागरिका एम्पोरियम' या शासकीय दुकानातून खात्रीशीर मोती आणि पोवळ्यांच्या दागिन्यांची खरेदी करता येईल, तिथे ते थोडे महाग असतील, पण बाहेरच्या खाजगी दुकानातून केलेल्या मोती आणि पोवळ्यांच्या खरेपणाची खात्री देता येणार नाही," असं आम्हांला गंद्र्यांनी आधीच सांगितलेलं असल्याने, आम्ही तोपर्यंत अशी कोणतीच खरेदी केलेली नव्हती. पण आता भरपूर वेळ हाताशी असल्याने जरा चक्कर मारून दुकानात काय काय आहे, हे तरी बघू या, अशा विचाराने आम्ही तिकडे वळलो.

सुरूवातीला काही कपड्यांच्या दुकानात डोकवून मग आम्ही इतर दुकानांकडे वळलो. तिथे शंखशिंपल्यांच्या शोभेच्या वस्तूंबरोबरच मोत्यांचे दागिनेही विकायला ठेवलेले होते. आम्हांला मोत्यांच्या माळा न्याहाळतांना पाहून लगेच तिथले विक्रेते मोत्यांच्या अस्सलपणची खात्री पटवण्याकरता फ्लेम टेस्ट, आरशाच्या काचेवर मोती रगडून दाखवणे इत्यादी परिक्षणं करून दाखवायला लागले. तुलनेसाठी त्यांच्याकडे मोत्यांसारख्या दिसणाऱ्या प्लॅस्टिकच्या मोत्यांच्या माळाही ठेवलेल्या होत्या. प्लॅस्टिकच्या माळांमधले मोती आणि अस्सल म्हणून दाखवत असलेले मोती अशा दोन्ही प्रकारांवर ते परिक्षणं करून दाखवत होते. फ्लेम टेस्टमध्ये मोत्यांच्या माळेजवळून सिगारेट लायटरची जळती ज्योत नेल्यावर कृत्रिम मोत्यांवरचं आवरण काही सेकंदातच जळायला लागतं, तर अस्सल मोत्यांना तेवढ्या अवधीत काही होत नाही. अस्सल मोत्यांना आरशावर रगडलं तर त्यांचा बारीक चुरा निघालेला दिसतो, मात्र कृत्रिम मोत्यांना आरशावर रगडलं, तर त्यांचा असा चुरा निघत नाही. धारदार पात्याने मोत्यांच्या माळेवर घासलं, तर कृत्रिम मोत्यांची सालं निघतात, मात्र अस्सल मोत्यांची अशी सालं निघू शकत नाहीत. अशा प्रकारची ती परीक्षणं होती. त्यावेळी मी तिथली आठदहा दुकानं नुसती तिथल्या वस्तू बघण्यासाठी म्हणून पालथी घातली. प्रत्येक दुकानात आम्हांला ती परिक्षणं दाखवली गेली. मला मोती हाताळण्याचा जेवढा अनुभव होता, त्या अनुभवावरून तिथले विक्रेते अस्सल म्हणून जे मोती दाखवत होते, ते अस्सलच पण संवर्धित (कल्चर्ड) मोती असावेत असं मला वाटत होतं.

एका दुकानात तिथला दुकानदार आम्हांला मोती दाखवत असतांना एक बाई तिथे आली आणि फटकन त्या दुकानदाराला म्हणाली, की "हे काही अस्सल मोती नाहीत." त्यावर त्या दुकानदाराने लगेच तिला, "तुमच्या कानातल्याचे मोती खरे आहेत, ते कानातलं माझ्या हातात द्या, मी ते कोणते मोती आहेत, ते सांगतो." असं सुनावल्यावर ती बाई गप्प झाली. मग मी तिला मुद्दाम, "तुम्हांला मोत्यांमधलं खरंखोटं कळतं का?" असं विचारल्यावर तिने, "इथल्या मोत्यांबद्दल मला काही सांगता येणार नाही." असं सांगितलं, पण तिला त्या मोत्यांबद्दल शंका वाटत असावी असं तिच्या चेहऱ्यावरून वाटत होतं. मला मात्र दुकानदाराने दाखवलेले मोती संवर्धित (कल्चर्ड) प्रकारचे आहेत, असं निश्चित वाटत होतं.

मग मी त्या दुकानदाराला प्रश्न विचारला, की "माझ्या हातात दिलेले मोती कोणत्या प्रकारचे आहेत?" त्यावर त्याने उत्तर दिलं, की "हे अस्सलच मोती आहेत." मी त्याला म्हंटलं, की "मोत्यांमध्ये प्रकार असतात, जसे की, बसरा मोती वगैरे. तसे हे कोणत्या प्रकारचे मोती आहेत?" मी हे विचारतांना, मला पटकन आठवलं म्हणून बसरा मोत्यांचं नाव घेतलं होतं. पण दुकानदाराने तोच धागा पकडून मला लगेच बसरा मोत्यांसारखे पसरट गोल आकाराचे तीन मोती बसवलेलं एक ब्रेसलेट दाखवलं. मघाशी शंका घेणारी ती बाई तिची खरेदी आटपून निघाली होती. पण साडेचारशे रुपयांचं ते बसरा मोत्यांचं ब्रेसलेट पाहून ती लगेच मागे फिरली. त्या दुकानदाराकडे तो ब्रेसलेटचा एकच पीस शिल्लक होता. त्या बाईने आम्हांला ते ब्रेसलेट घ्यायचं आहे का, याची चौकशी केली. आम्ही ते ब्रेसलेट घेत नाही, हे पाहून लगेच तिने ते ब्रेसलेट खरेदी केलं आणि हातात चढवलं. मघाशी मोत्यांच्या खरेपणाबद्दल शंका घेणाऱ्या त्या बाईचे विचार इतक्या उत्स्फूर्तपणे बदललेले पाहून मी अवाक झाले.

तोपर्यंत दुकानात आलेल्या अजून एका बाईने पोवळ्यांबद्दल विचारलं होतं आणि दुकानातली विक्रेती तिला मंगळसूत्रातली पोवळी दाखवत होती. या दुकानात पोवळी विकली जातात, हे पाहून मुद्दाम मी त्या दुकानाचं रजिस्टर्ड सर्टिफिकेट बघायला मागितलं आणि दुकानदाराने ते मला बघायलाही दिलं. मग त्याने मोत्यांच्या माळांबरोबर त्याच्या म्हणण्यानुसार लाल पोवळ्याच्या असलेल्या माळाही दाखवल्या. मोत्यांच्या बाबतीत मी निश्चिंत होते, मात्र त्या पोवळ्यांच्या माळांकडे बघून मला त्यांच्या खरेखोटेपणाबद्दल कोणतंही अनुमान बांधणं शक्य नव्हतं. पण माळांची किंमत फार नसल्याने, त्या माळा खऱ्या पोवळ्याच्या नसतील, तरी नुसत्या शोभेच्या माळा म्हणून विकत घेण्यासारख्या होत्या. मग मी त्या दुकानदाराला, "ह्या पोवळ्याच्या माळा विकत घेतल्या, तर आम्हांला विमानतळावर अडवलं जाऊन काही अडचण येणार नाही, ना?" हे विचारून घेतलं. त्यावर त्याने, "मी तुम्हांला पावती देईन, ती तिथे दाखवण्यासाठी तुमच्याजवळच्या सामानात वरती ठेवा. तशी तुम्हांला काही अडचण येणार नाही, पण कोणी अडवलंच तर सोबत दिलेल्या माझ्या व्हिजिटिंग कार्डवरच्या नंबरवर फोन करा." असं सांगून आम्हांला आश्वस्त केलं. मग एकदाची आमची खरेदी पार पडली. (तिथे खरेदी केलेल्या मोत्यांना आणि पोवळ्यांना अजून एखाद्या ओळखीच्या जवाहिऱ्याकडून पारखून घ्यायचं आहे. पण नेहेमी नवरत्नं पाहण्यात असणाऱ्या एक व्यक्तीने मला, ते खरेदी केलेले मोती अस्सलच पण संवर्धित (कल्चर्ड) प्रकारचे असून, लाल पोवळीही अस्सल आहेत, असं खात्रीने सांगितलं आणि माझी खरेदी वाया गेली नाही, याची ग्वाही दिली.)

अशा प्रकारे चांगला तासभर तरी आम्ही तिथल्या दुकानांमध्ये फिरून खरेदी करण्यात घालवला होता. आम्ही मंडपात आलो, तेव्हा आमच्या ग्रुपमधल्या बाकीच्या लोकांच्या गप्पा चांगल्याच रंगात आल्या होत्या. मग सगळेजण तिथे आहेत, हे पाहून देवेंद्र गंद्रेंनी सगळ्यांना पुन्हा एकदा आपापला परिचय करून द्यायला सांगितला. एव्हाना ग्रुपमधल्या बऱ्याच जणांशी आमची ओळख झालेली होती. पण ज्यांच्याशी जास्त बोलण्याची संधी मिळाली नव्हती, त्या झुनझुनवाला, (अजून एक) कुलकर्णी, प्रधान, क्षीरसागर कुटुंबियांचीही या निमित्ताने नीट ओळख झाली. शेवटच्या राहिलेल्या सातआठजणांची ओळख करून देण्याच्या आधीच आमची बोट आली असल्याची उद्घोषणा झाली आणि आम्हांला बीचच्या प्रवेशद्वारापाशी बोलावलं गेलं.

मग पुन्हा एकदा तिथल्या तरंगत्या, झुलत्या पुलावरून जात, तिथल्या ठोकळ्यांच्या दोन उंच पायऱ्या चढून आम्ही मॅक मरीना बोटीत शिरलो आणि फुगलेली लाईफ जॅकेट्स घालून सीटवर दाटीने बसलो. आमचा प्रवास संपवून आम्ही जेव्हा पोर्ट ब्लेअरमधल्या जेट्टीवर उतरलो तेव्हा तिथून बाहेर पडतांना, तिथल्या समुद्राच्या किनाऱ्याजवळच्या पाण्यात सी अर्चिन आणि समुद्र काकडी (सी कुकुंबर) या जलजीवांना पाहून मला आश्चर्य वाटलं. थोडं पुढे गेल्यावर तिथला वॉटर स्पोर्ट्स कॉम्प्लेक्स दिसला. त्या कॉम्प्लेक्सच्या पाण्यातही ते जलजीव होते. आजचं स्थळदर्शन संपलं, या विचाराने आधीच आम्ही काहीजण मागे रेंगाळलो होतो, त्यात त्या कॉम्प्लेक्समधल्या जलजीवांना न्याहाळत असलेल्या आम्हांला पाहून, मागून येणाऱ्या रूपाली गंद्रेंनी, "चला. चला." अशी घाई सुरू केली, कारण त्या दिवशीच्या कार्यक्रमपत्रिकेत नसलेलं अजून एक ठिकाण म्हणजे 'फिशरीज म्युझियम' आम्हांला आता बघायचं होतं. आम्ही तिथे जायच्या आत ते म्युझियम बंद होईल, की काय याची त्यांना धास्ती वाटत होती.

मग आम्ही म्युझियममध्ये गेलो. तिथे अंदमानच्या समुद्रात आढळणारे विविध प्रकारचे मासे, प्रवाळ, इतर जलजीव, त्यांचे शंखशिंपले हे सगळं निवांतपणे बघत आमची म्युझियमची सफर आटोपली, तरी म्युझियम बंद व्हायची वेळ झालेली नव्हती. म्युझियमच्या बाहेर एक चहावाला आम्हांला चहा देण्यासाठी त्याची सायकल लावून थांबलेला होता. चहा घेऊन मग आमच्यासाठी रस्त्यावर थांबलेल्या बसने आम्ही हॉटेलकडे निघालो.

संध्याकाळी थोडी विश्रांती घेऊन, खेळ खेळण्यासाठी आम्ही रात्री लवकर खाली आलो. काही मिनिटांनी देवकुळे चक्क रेशमी सोवळं (कद) नेसून आणि झब्बा घालून तिथे अवतरले आणि त्यांनी सर्वांची दाद मिळवली. त्या दिवशीच्या खेळाचं आयोजन करण्यासाठी देवकुळे आणि बनसोडे यांना काहीजणांच्या मदतीची आवश्यकता होती. तेव्हा त्यांना मदत करण्यात माझ्या आत्यानेही सहभाग घेतला होता आणि एका नव्या खेळाचं आयोजन केलं होतं. नंतर आदल्या दिवशीप्रमाणे देवकुळे आणि बनसोडे या दोघांनी मिळून सगळ्यांचे खेळ घेतले होते. या वेळी निवडलेला पत्त्यांचा खेळ जास्त इर्ष्यापूर्ण होता. या खेळातही माझ्या काही नातेवाईकांना आणि घरातल्या एका व्यक्तीला बक्षिसं मिळाली. ही बक्षिसंही आधीच्या बक्षिसांप्रमाणेच विचारपूर्वक निवडून आणलेली होती. त्यानंतर नातूकाकांनी सगळ्यांना एक कोडं घातलं. त्या कोड्याचं उत्तर देणाऱ्या व्यक्तिलाही हिमश्रीतर्फे बक्षीस देण्यात येणार होतं. अशाप्रकारे आमचे खेळ जरा जास्तच रंगले होते आणि रात्रीच्या जेवणाला उशीर होत होता. मग खेळ आवरता घेत, आमची जेवणं झाली आणि नेहमीच्या शिरस्त्याप्रमाणे आम्ही बाहेर एक चक्कर मारून आलो.

अंदमान ट्रीप - भाग १३ - रॉस बेटावर

2016-07-17T02:28:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०, --- भाग ११, --- भाग १२,

पुढे -

दुसऱ्या दिवशी सकाळी सात वाजता आम्ही तयार होऊन खाली आलो आणि नाश्ता आटोपून बसने एका धक्क्यापाशी आलो. 'मॅक मरीना' बोटीचा हा धक्का होता. (नंतर काही उत्साही लोकांनी तिचं नामकरण गंमतीने मार्च मरिना असं करून टाकलं.) या बोटीने आम्ही रॉस बेटावर आणि नॉर्थ बे कोरल बीचवर जाणार होतो. बोट यायला अजून थोडा वेळ असल्याने, तिथल्या प्रवेशद्वारापाशी दोघेजण नॉर्थ बे कोरल बीचवर चालवल्या जाणाऱ्या स्कूबा डायव्हिंगची माहिती द्यायला लागले. त्यांचं असं म्हणणं होतं, की ज्यांना स्कूबा डायव्हिंग करायचं आहे, त्यांनी इथेच आधी आगाऊ पैसे भरावेत. पण झुनझुनवालांनी त्याला आक्षेप घेत विचारलं, की 'आम्ही प्रत्यक्ष तिथे जाऊन तिथली स्थिती बघू आणि मग स्कूबा डायव्हिंग करायचं की नाही ते ठरवू. एखाद्याने आधी पैसे भरले नाहीत, पण तिथे गेल्यावर त्याला स्कूबा डायव्हिंग करावंसं वाटलं, तर?' त्यामुळे तिथे पैसे भरण्याचा बेत रद्द झाला.

मग पुन्हा एकदा सगळ्यांच्या ओळखपत्रांची तपासणी होऊन सगळेजण बोटीपाशी आले. इथेही लोकांना बोटीत चढायला मदत करण्यासाठी दोन क्रू मेंबर्स दारापाशी उभे होते. आदल्या दिवसाच्या मॅक क्रूझच्या तुलनेत ही काहीशी लहान असलेली ए.सी. क्रूझ होती. या बोटीतल्या सीटही जरा लहान होत्या आणि सीटच्या दोन रांगांमधलं अंतर तुलनेनं कमी होतं. त्यात या बोटीवर पुन्हा सगळ्यांना घालायला लाईफ जॅकेट्स दिली गेली. ती फुगलेली लाईफ जॅकेट्स घातल्यावर हातात एखादी लहानशी बॅग किंवा पर्स ठेवून खुर्चीवर बसणं अडचणीचं होत होतं. पण आता प्रवासाला फार वेळ लागणार नव्हता, त्यामुळे तेवढी गैरसोय चालून गेली.

आमची बोट रॉस बेटानजिक पोहोचली आणि बेटावर असलेलं दीपगृह दिसायला लागलं. भारताच्या सध्या चलनात असलेल्या २० रुपयांच्या नोटेवर मागच्या बाजूला या दीपगृहाचं चित्र छापलेलं आहे. रॉस बेटाचं ऐतिहासिक महत्त्व ध्यानात घेऊन, या दीपगृहाचं चित्र नोटेवर छापलं गेलं आहे. स्वातंत्र्यपूर्व काळात रॉस बेटावर ब्रिटीशांचा तळ होता. नंतर काही काळ हे बेट नेताजी सुभाषचंद्र बोसांच्या आझाद हिंद सेनेच्या ताब्यात होतं. नंतर ते पुन्हा ब्रिटीशांच्या ताब्यात गेलं आणि स्वातंत्र्य मिळाल्यावर स्वतंत्र भारताच्या अधिपत्याखाली आलं. पूर्वी या बेटावर लोकांची वस्ती होती. पण २००४ सालच्या त्सुनामीमुळे या बेटाचा बराचसा भाग समुद्राच्या पाण्याखाली गेल्यानंतर, इथे राहणाऱ्या लोकांना दुसरीकडे हलवलं गेलं आणि आता हे बेट भारतीय नौदलाच्या ताब्यात आहे. त्यामुळे या बेटावर पर्यटकांना फक्त दुपारी तीन वाजेपर्यंतच थांबता येतं.

रॉस बेटावरचं दीपगृह - सध्या चलनात असलेल्या भारतीय २० रुपयांच्या नोटेवर मागच्या बाजूला या दीपगृहाचं चित्र छापलेलं आहे.

इतर बेटांप्रमाणेच या बेटावरही सगळ्या पर्यटकांच्या ओळखपत्रांची तपासणी झाली. या बेटावर प्रवेश करण्यासाठी प्रवेश शुल्क होतं. त्याशिवाय बेटावर कॅमेऱ्याने फोटो आणि व्हिडिओ काढण्यासाठी वेगळं शुल्क भरावं लागत होतं. मात्र मोबाईलने फोटो काढायचे असल्यास, त्यासाठी कसलंही शुल्क नव्हतं. नियमाप्रमाणे बेटाच्या प्रवेशद्वारावर आवश्यक ते शुल्क भरून प्रत्येक पर्यटकाला एक कूपन घ्यावं लागत होतं. हे कूपन दाखवून मगच बेटावर प्रवेश मिळत होता. हे कूपन बेटावरून परत जातांना प्रवेशद्वारावर परत जमा करावं लागणार होतं. कूपन हरवल्यास २०० रुपयांचा दंड होता.

आम्ही रॉस बेटावर आलो आणि समोर दिसणाऱ्या हरणांनी आमचं स्वागत केलं. येणाऱ्या पर्यटकांच्या जवळ जाऊन त्यांच्याजवळ काही खाद्यपदार्थ आहेत का, याचा वास घेणारी ती हरणं कसलीही भीती न बाळगता त्या बेटावर मुक्तपणे हिंडत होती. ज्यांच्याजवळ काही खाद्यपदार्थ होते, त्यांच्याजवळ ती हरणं खाद्यपदार्थांच्या आशेने धिटाईने जात होती. त्यातल्या 'बाबा' नावाच्या दृष्टीहीन हरणाची शिंगं लागतील, या भीतीने पर्यटक त्या हरणापासून दूर जात होते. पण नंतर त्या हरणाला नीट दिसत नाही, हे लक्षात आल्यावर त्यांची भीती कमी झाली. लोकांच्या जवळ येणाऱ्या हरणांना त्यांनी स्पर्श करायचा प्रयत्न केल्यावर, ती हरणंही त्यांना खुशाल स्पर्श करू देत होती. त्या हरणांना आणि इतर प्राण्यांना पर्यटकांनी स्वतःजवळचे कोणतेही खाद्यपदार्थ देऊ नये, अशी स्पष्ट सूचना तिथे लिहिलेली होती. (यीस्ट घातलेल्या पावासारखे पदार्थ हरणांना चालत नाहीत, तसंच तिथल्या प्राण्यांना अपाय होऊ शकेल असे घटक काही खाद्यपदार्थात असू शकतात, म्हणून मुद्दाम ही सूचना तिथे लिहिलेली होती.)

पर्यटक कुतूहलाने हरणांना स्पर्श करत होते आणि ती हरणंही खुशाल त्यांना स्पर्श करू देत होती.

बेटावर असलेल्या शहाळेवाल्याकडून शहाळी विकत घेऊन ती आमच्या ग्रुपमधल्या सदस्यांना दिली जात होती, तेव्हा तहानलेल्या एका धीट हरणाने सरळ नातूकाकूंच्या हातातल्या शहाळ्याला तोंड लावत त्यातलं पाणी पिण्याचा प्रयत्न केला. हरणाने तोंड लावलेलं ते शहाळं त्यांनी तसंच हातात ठेवलेलं पाहून, त्या हरणाने धिटाईने त्यातलं उरलेलं पाणीही लपलप जीभ हलवत स्वाहा केलं. तोपर्यंत बाकीची हरणंही तिथे जमा झाली होती. मलईसाठी शहाळेवाल्याने फोडून टाकून दिलेल्या शहाळ्यांमधून पाणी आणि मलई मिळतेय का याचा ती हरणं शोध घेत होती आणि त्यांची तहान भागवण्याचा प्रयत्न करत होती. शहाळेवालाही हरणांना तिथल्या ढकलगाडीत फेकलेल्या शहाळ्यातलं उरलेलं पाणी आणि मलई खायला प्रतिबंध करत नव्हता. ते पाहून काहीजणांनी आपल्या शहाळ्यातली मलई न खाता ती हरणांना खाण्यासाठी तशीच ठेवली आणि हरणंही ती मलई खायला धिटाईने पुढे सरसावली.

शहाळेवाला शहाळे फोडत असतांना खाली पडणाऱ्या शहाळ्यांच्या खापांमधली मलई खाऊन हरणं तहान भागवण्याचा प्रयत्न करत होती. ढकलगाडीत टाकून दिलेल्या शहाळ्यांमधलं पाणी शोधणाऱ्या हरणांकडून ती शहाळी खाली जमिनीवरही पडत होती.

नातूकाकूंच्या हातातल्या शहाळ्याला अचानक तोंड लावून, मग त्यांच्याकडून शहाळ्यातलं सगळं पाणी वसूल करणारं धीट हरीण!

शहाळ्याचं पाणी पिऊन झाल्यावर आम्ही काहीजण तिथे समोरच असलेल्या रस्त्यावरून थोडे पुढे गेलो, तर तिथे रस्त्याच्या कडेला व्यवस्थित बांधलेली टॉयलेट्स दिसली. टॉयलेट्स स्वच्छ होती, तिथे वॉश बेसिनचीही सोय होती, मात्र तिथल्या एकाही नळाला पाणी येत नव्हतं, तिथेही पाणी पिंपात भरून ठेवलेलं होतं. पण इतर ठिकाणच्या तुलनेत रॉस बेटावरची टॉयलेट्स फार सुव्यवस्थित वाटली. पुढच्या काही वर्षांत तिथे नक्कीच अजून जास्त सोयी झालेल्या दिसतील.

रॉस बेटावर पर्यटकांसाठी व्यवस्थित मार्गिका बांधलेल्या आहेत. या बेटावरून जवळच असलेल्या मुख्य बेटाचा भाग समोर दिसत होता.

बेटावरच्या स्थानिक गाईड - अनुराधा राव येईपर्यंत आम्ही या बेटावर असेच इकडेतिकडे फिरून फोटो काढत होतो.

रॉस बेटावर हिंडून लोकांना बेटाचा इतिहास सांगणाऱ्या आणि तिथल्या महत्त्वाच्या वास्तू दाखवणाऱ्या अनुराधा राव या स्थानिक गाईड त्या दिवशी बेटावर वेळेत पोहोचू शकल्या नव्हत्या. त्यामुळे त्या येईपर्यंत आम्ही त्या बेटावर असेच इकडेतिकडे हिंडून बेटाचा परिसर पाहत होतो. तिथे बेटाची ऐतिहासिक, भौगोलिक आणि राजकीय माहिती देणारे फलक लावलेले होते. एका बाजूला वॉच टॉवर सारखी दिसणारी एक इमारत होती. त्या इमारतीत जाण्यासाठी तिथे एक शिडी लावलेली होती. मात्र त्या इमारतीला, तुरुंगाच्या दरवाजाला असतात तसे गज बसवलेले जाळीचे दरवाजे होते. ते दरवाजे उघडे होते आणि तिथे आत कोणी दिसत नव्हतं. त्यामुळे धोंडांच्या मुलीला, त्या इमारतीत नक्की काय आहे हे बघण्याची उत्सुकता लागली होती. ती तिथे वरती गेली आणि तिची उत्सुकता शमल्यावर तिने इमारतीच्या गजांआड असलेल्या तिचा फोटो काढून घेतला. मग तिच्यामागोमाग आम्ही अजून काही लोक तिथे वरती गेलो. त्या इमारतीच्या खिडक्यांमधून समुद्र दिसत होता. मात्र तिथे आमच्या पायांखाली पक्की जमीन नसून भोकं पडलेले, जास्त वजनाने फाटू शकतील असे पत्रे आहेत, हे लक्षात आल्यावर रूपाली गंद्रेंनी सगळ्यांना बाहेर पडण्याच्या सूचना दिल्या. तेवढ्या अवधीत आमच्या काही जणांचं फोटोसेशन झालं. काहीजणांनी गजांआड उभं राहून फोटो काढून घेतले, तर काहीजणांनी तिथलं दार बंद करून जणू कोणाला तिथे आत बंद करून ठेवत असल्याच्या भूमिकेतला फोटो काढून घेतला. क्षणभर तिथल्या गजांआड उभी असतांना मला काळ्या पाण्याची शिक्षा भोगणाऱ्या सावरकरांची आठवण झाली. आमचे सगळयांचे फोटो काढून झाले तेवढ्यात अनुराधा राव आल्या आहेत, अशी सूचना मिळाली आणि आम्ही त्यांच्यापाशी जमा झालो.

आमचं कुतूहल चाळवणारी इमारत!

पर्यटकांसाठी केलेली आसनव्यवस्था

अनुराधा राव यांनी सगळ्यात आधी नावांसकट ओळख करून दिली, ती बेटावरच्या हरणांची! त्या हरणांना खायला घालण्यासाठी त्यांनी यीस्ट न घालता बनवलेला पाव आणला होता. त्या पावाचे तुकडे कधी स्वतः हरणांना खायला घालत, कधी इतर पर्यटकांना हरणांना भरवण्यासाठी वाटत, अनुराधा राव आम्हांला बेटाची सैर घडवून आणत होत्या. एका ठिकाणी एका झाडाखाली थांबून त्यांनी तिथल्या बुलबुल पक्ष्यांना त्यांच्या नावाने हाक मारत साद घातली आणि त्यांच्यासाठी आणलेलं खाद्य तिथे खाली जमिनीवर ठेवलं. काही क्षणांत तिथे बुलबुल पक्षी हजर झाले. २००४ सालची त्सुनामी आली, तेव्हा त्सुनामीपूर्वी ह्या बेटावरच्या हरणांनी, बुलबुल पक्ष्यांनी आणि मोरांनी रात्री अनुराधा राव यांच्या घरापाशी येऊन, काचेवर टकटक करत, आवाज करत त्यांना सावध केलं होतं. त्सुनामीची चाहूल त्या सगळ्यांना माणसांआधीच लागली होती. त्या त्सुनामीमुळे समुद्राच्या पाण्याखाली कायमचा गेलेला बेटाचा काही भाग आम्हांला अस्पष्टपणे समुद्राच्या नितळ पाण्याखाली दिसत होता.

अनुराधा राव त्यांच्या प्रभावी भाषाशैलीत आम्हांला बेटाबद्दल माहिती देत होत्या. ह्या बेटावर ब्रिटीशांचा तळ असतांना, त्यांनी ज्या काही वास्तू उभारलेल्या होत्या, त्यांच्याकडे नंतर भारत सरकारचं दुर्लक्ष झालं होतं. स्वातंत्र्यानंतर पुढची काही वर्षं या वास्तू अगदी दुर्लक्षित अवस्थेत पडून होत्या, हे पाहून चोरट्यांनी त्या वास्तुंमधले आधारासाठी ठोकलेले लोखंडाचे खिळे, कांबी इत्यादी लोखंडी सामान भंगारात विकण्यासाठी चोरून नेलं होतं. त्या दुर्लक्षित काळात त्या वास्तूंवर झाडं वाढली होती. त्या झाडांच्या पसरलेल्या फांद्या आणि मुळांनीच नंतर त्या वास्तूंना आधार दिला होता. आता जर त्या पसरलेल्या फांद्या आणि मुळांना तिथून छाटून टाकलं, तर त्यांच्या आधाराशिवाय त्या वास्तू तिथे उभ्याही राहू शकणार नाहीत.

अनुराधा रावांबरोबर आम्ही बेटाच्या सफरीसाठी निघालो आणि पुढे गेल्यावर आम्हांला ठिकठिकाणी असे झाडांच्या खोडांनी आणि मुळांनी वेढलेल्या इमारतींचे भग्नावशेष दिसायला लागले.

या भग्न इमारती आम्हांला भूतकाळाची आठवण करून देत होत्या.

ज्या वृक्षांच्या शीतल छायेत आम्ही चालत होतो, ते वृक्ष तिथल्या भग्न अवशेषांवर वाढलेले होते.

हरणांना यीस्ट नसलेला पाव खायला घालत, बुलबुल पक्ष्यांना साद घालणाऱ्या अनुराधा राव

अनुराधा रावांनी दिलेला, यीस्ट नसलेला पाव हरणांना भरवणारे पर्यटक

आपल्या ओघवत्या शैलीत बेटाचा इतिहास सांगण्यात मग्न असलेल्या अनुराधा राव

वाटेतली प्रत्येक भग्न इमारत आमचं लक्ष वेधून घेत होती.

विस्तारलेल्या झाडांमुळे मूळची ही इमारत अजून काही काळाने त्या झाडांमध्ये दिसेनाशी होईल.

या भग्न इमारतीच्या खांबांमधून समोरचा निळा समुद्र उठून दिसत होता.

इथे झाडाच्या मुळांनीच खांब बनून भग्नावशेषांना आधार दिला होता.

या बेटावर ब्रिटीशांनी तळ उभारला खरा, पण इथल्या डासांमुळे आणि खराब पाण्यामुळे रोगराई पसरेल अशी त्यांना भीती वाटत होती. त्यामुळे त्यांनी बेटावर, पाणी शुद्ध करणारा भारतातला पहिला जलशुद्धीकरण प्रकल्प (बिसलरी प्लांट) उभारला. आता त्याचेही केवळ अवशेषच शिल्लक आहेत. बेटावरची सर्वात उंचावर असलेली वास्तू पाहण्यासाठी आम्ही तिथली टेकडी चढून जात असतांना अचानक समोर मोर आले. अनुराधा रावांनी त्यांनाही नावाने पुकारत त्यांचं खाद्य खायला घातलं. नातूकाकांनी त्यांची परवानगी घेऊन समोर आलेल्या मोराला त्यांच्या हातातले चणे खायला घातले अणि तो क्षण माझ्या कॅमेऱ्यात अगदी जवळून टिपण्याची संधी मला मिळाली.

इंग्रजांनी उभारलेला भारतातला पहिला जलशुद्धीकरण प्रकल्प (बिसलरी प्लांट) - आता त्याचेही केवळ अवशेषच शिल्लक आहेत.

२००४ सालच्या त्सुनामीमुळे रॉस बेटाचा काही भाग कायमचा समुद्राच्या पाण्याखाली गेला. या फोटोत समुद्राच्या हिरव्यानिळ्या नितळ पाण्याखाली असलेला बेटाचा बुडालेला भाग दिसतोय.

अचानक समोर आलेले मोर आणि लांडोर

बेटाच्या टेकडीवरची सर्वोच्च स्थानी असलेली ही भग्न वास्तू. २००४ सालच्या त्सुनामीत इथे आश्रय घेणाऱ्या प्राण्यांचे आणि माणसांचे जीव वाचले.

वाऱ्याबरोबर उडून आलेली आणि अलगद हातावर विसावलेली ही कापसाची म्हातारी!

अनुराधा राव यांच्याकडून खाद्य घेणारा मोर

अजिबात स्थिर उभा न राहणारा मोर अगदी जवळ आल्याने, मी त्याला कॅमेऱ्यात टिपू शकले.

नातूंकाकांच्या हाताला चोचीचा स्पर्शही होणार नाही याची काळजी घेत, त्यांच्या हातातले चणे टिपणारा हा मोर अगदी जवळून कॅमेऱ्यात बद्ध करण्याची संधी मला मिळाली.

रॉस बेटावरच्या तलावात फुललेली कमळं!

अशाप्रकारे प्राण्यांचे सान्निध्य अनुभवत, झाडांच्या खोडांनी आणि मुळांनी वेढलेल्या इमारतींचे भग्नावशेष पाहत आणि अनुराधा रावांचं ओघवत्या शैलीतलं, लोकांना खिळवून ठेवणारं निवेदन ऐकत रॉस बेटाची सफर करण्याचा आमचा हा अनुभव सर्वस्वी आगळा होता. ही सफर पूर्ण करून आम्ही पुन्हा आधीच्याच जागी आलो. तिथे अनुराधा राव यांच्याबरोबर फोटो काढून, त्यांच्या कार्याला यथाशक्ति मदत करत आम्ही त्यांचा निरोप घेतला आणि पुढच्या सफरीसाठी मॅक मरीना बोटीत परतलो.

अंदमान ट्रीप - भाग १२ - पुन्हा पोर्ट ब्लेअरमध्ये - गीतगायनाची तयारी

2016-07-02T21:14:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०, --- भाग ११,

पुढे -

आम्ही त्या दिवशी हॉटेल किंग्डम सोडणार असल्याने, आमच्या खोल्यांच्या चाव्या सकाळीच हॉटेलच्या काऊंटरवर जमा केलेल्या होत्या. पण आता एलिफंटा बीचवरुन हॉटेलमध्ये परत आल्यावर, आमच्या ग्रुपच्या बऱ्याचशा लोकांना आंघोळी करायच्या असल्याने त्यासाठी काही खोल्या उघडून दिल्या होत्या. फ्रेश झाल्यावर सगळ्यांची जेवणं झाली आणि मग परतीच्या मॅक क्रूझ बोटीची वेळ होईपर्यंत बरेचजण स्वागतकक्षात आणि हॉटेलच्या बगिच्यात गप्पा मारत थांबले. आदल्या दिवशीच्या सी.डी.च्या अनुभवामुळे पुन्हा काहीजण त्यांच्या नवीन सी. डी. काऊंटरवरच्या कॉम्प्युटरवर चेक करून घेत होते. मग हॉटेलमध्ये वायफायची सोय आहे, का याची सहज चौकशी केल्यावर तिथल्या मॅनेजरने सांगितलं, की "वायफायची सोय आहे. पण आम्ही कोणाला वायफायचा पासवर्ड देत नाही. ज्यांना वायफाय वापरायचं आहे, त्यांनी त्यांचा मोबाईल आमच्याकडे द्यावा, मग आम्ही त्यात पासवर्ड टाकून देऊ." मी भारतातल्या इतर ठिकाणच्या हॉटेलमध्ये लोकांना सहजपणे वायफायचा पासवर्ड दिला जात असलेला पाहिलेला असल्यामुळे, मॅनेजरचं हे बोलणं मला थोडं विचित्र वाटलं, पण नंतर माझ्या लक्षात आलं, की बेटाची सुरक्षा लक्षात घेऊन हे असे नियम केलेले असावेत. (नंतर पोर्ट ब्लेअरवरच्या आमच्या हॉटेलमध्येही आम्हांला असंच सांगितलं गेलं.)

दुपारी मॅक क्रूझ बोटीची वेळ होत आल्यावर आम्ही टॅक्सीने धक्क्यावर आलो. तिथे पुन्हा ओळखपत्रांची तपासणी होऊन आम्हांला तिकीटं दिली गेली. यावेळी आमची तिकीटं खालच्या मजल्यावरच्या प्रीमियम क्लासची होती. तिथल्या सीट डिलक्स क्लाससारख्याच आरामशीर होत्या, फक्त तिथे खाद्यपेयांची पाकीटं पुरवली जात नव्हती. आमची नुकतीच जेवणं झालेली असल्याने, आम्हांला त्याची गरजही नव्हती. यावेळी मी कमी हेलकावे जाणवणाऱ्या बोटीच्या मधल्या भागात बसले होते. परतीच्या प्रवासात, बोटीवरच्या टी.व्ही.वर संकटसमयी लाइफ जॅकेट कसं वापरायचं याच्या प्राथमिक सूचना दिल्यानंतर, आठवणीने आदल्या दिवशीचा दाखवलेला कार्यक्रम न दाखवता दुसरा कार्यक्रम दाखवण्यात आला. आमचा प्रवास संपून आम्ही धक्क्यावर उतरलो, तेव्हा अंधार पडला होता. तिथून बाहेर पडतांना वाटेत समुद्राला येऊन मिळणाऱ्या एका जलप्रवाहाचा घाणेरडा वास आला, मानवनिर्मित घाण त्या प्रवाहात मिसळली होती, हे निश्चित जाणवत होतं. पण मुंबईच्या तुलनेत ती घाण खूपच कमी प्रमाणात होती. आत्तापर्यंत आम्ही अंदमानची सुंदरता फक्त पाहिली होती, आता तिथली जलप्रदूषण करणारी घाण अनुभवण्याची ती पहिली आणि शेवटचीच वेळ होती.

धक्क्याबाहेर संध्याकाळचा चहा घेऊन आम्ही जवळच उभ्या असलेल्या आमच्या बसमधून पोर्ट ब्लेअरच्या हॉटेल एन्. के. इंटरनॅशनलमध्ये परत आलो. यावेळी सगळ्यांना आधीच्याच खोल्या परत दिल्या गेल्या होत्या. हॉटेलच्या एका खोलीत लावून ठेवलेलं आमचं सामान तिथले कर्मचारी कधी घेऊन येतात याची आम्ही वाट पाहत होतो, पण रूपाली गंद्रेंनी आम्हांला आश्वस्त केलं, की "सामानासाठी तुम्ही इथे थांबायची गरज नाही. हॉटेलचे कर्मचारी तुमचं सामान घेऊन तुमच्या खोलीवर येतील." त्याप्रमाणे तिथल्या कर्मचाऱ्यांनी आमचं सामान अचूकपणे आमच्या खोल्यांमध्ये आणून दिलं. तसंच आम्हांला हेही सांगितलं गेलं, की "ज्या कोणाला त्यांचे कपडे धुवून वाळत टाकायचे आहेत, ते त्यांचे कपडे गॅलरीच्या कठड्यांवर वाळत घालू शकतात." त्यामुळे मोठीच सोय झाली आणि त्यादिवशी बहुतेकांच्या खोल्यांसमोरच्या गॅलरीच्या कठड्यांवर कपडे वाळत पडले.

त्यादिवशी रात्री सगळ्यांना थोडं आधीच भोजनकक्षात बोलावलं गेलं होतं. गंद्रेंचे मित्र देवकुळे आणि बनसोडे यांनी सगळ्यांसाठी काही खेळांचं आयोजन केलं होतं. खेळ खेळण्यात वेळ कसा निघून गेला, ते कळलंच नाही. खेळात जिंकलेल्या लोकांना बक्षिसं म्हणून ज्या वस्तू देण्यात आल्या, त्या शंखशिंपल्यांच्या आणि बाकीच्या सुंदर वस्तू काळजीपूर्वक निवडून आणलेल्या होत्या. त्याशिवाय अंदमानचा नकाशा असलेला एक टीशर्टही बक्षीस म्हणून दिला गेला. (हा अंदमानच्या नकाशाचा टीशर्ट तिथे फारच प्रचलित होता. आमची ट्रीप संपेपर्यंत बऱ्याच जणांनी असे अंदमानच्या नकाशाचे टीशर्ट विकत घेऊन लगेच वापरलेही होते.) त्या दिवशीच्या खेळामध्ये माझ्या काही नातेवाईंकांसहित माझ्या घरच्या दोन सदस्यांनाही बक्षिसं मिळाली होती. त्यांना बक्षिसं म्हणून मिळालेल्या वस्तू सुंदर होत्याच, पण माझ्या घरच्यांना गेल्या कित्येक वर्षांत अशी कोणत्या स्पर्धेत भाग घेऊन बक्षिसं मिळवण्याची संधी मिळालेली नसल्याने, त्यांच्या दृष्टीने त्या मिळालेल्या बक्षिसांची अपूर्वाई मोठी होती.

खेळ संपल्यावर जोशीमॅडमनी सर्वांसमोर एक छान कल्पना मांडली, की "सावरकरांच्या ५० व्या आत्मार्पण स्मृतिदिनाच्या निमित्ताने आपण सेल्युलर जेलला भेट देण्यासाठी जाणार आहोत, तर त्या निमित्ताने आपण त्या दिवशी सर्वांनी मिळून सावरकरांचे 'जयोस्तुते श्री महन्मंगले' हे गीत तिथे म्हणू या." त्यांच्या त्या सूचनेला सर्वांनी अनुमोदन दिलं. नंतर असं ठरलं, की जे चांगलं गातात त्यांनी आधी या गीताच्या ओळी गायच्या आणि मग बाकीच्यांनी त्यांना कोरसमध्ये साथ द्यायची. त्याप्रमाणे गाणारे लोक गाणं म्हणण्याची तयारी करण्यासाठी पुढे झाले.

जेवण आटोपून आम्ही बाहेर आलो, तेव्हा हॉटेलच्या स्वागतकक्षात प्रभुदेसाई एकटेच 'ने मजसी ने परत मातृभूमीला, सागरा प्राण तळमळला' ह्या गाण्याचं कडवं म्हणून बघत होते. त्यांचाही आवाज चांगला होता. बाकीचे मुख्य गाणारे हॉटेलच्या आवारात जमून 'जयोस्तुते श्री महन्मंगले' या गाण्याचा सराव करत होते. त्यांचा सराव चालू असतांना आम्ही तिथे जमून ते ऐकत होतो. गाणाऱ्यांमध्ये आनंदकाकांचा आवाज चांगला असल्याने, ते बाकीच्यांना सूर लावण्याबद्दल मार्गदर्शन करत होते. ते चांगलं गातात, हे मला माहिती होतं, पण या निमित्ताने त्यांनी ते पूर्ण गाणं म्हणून दाखवलं, तेव्हा इतक्या वर्षांत मी पहिल्यांदा त्यांचा आवाज ऐकला. याला म्हणतात दिव्याखाली अंधार! असो. एव्हाना प्रभुदेसाई बाहेर आवारात आले होते. ते 'ने मजसी ने परत मातृभूमीला, सागरा प्राण तळमळला' ह्या गाण्याचं पहिलं कडवं म्हणणार होते. त्यांनी ते कडवं म्हणून दाखवलं. मग सगळ्यांनी मिळून व्यवस्थित बसवलेलं 'जयोस्तुते श्री महन्मंगले' हे गाणं म्हंटलं.

हा गाण्याचा सराव चालू असतांना मोटारसायकलवरून दोघे जण आले, हॉटेलच्या आवारात त्यांची गाडी उभी केल्यावर ते गाण्याचा सराव पाहत उभे राहिले. दोन्ही गाणी शेवटी व्यवस्थित सुरात म्हंटली गेली, त्यावेळी त्यांनी उत्स्फूर्तपणे टाळ्या वाजवल्या. गाणं संपल्यावर त्यांच्यातल्या एकाशी बोलणं झालं. त्या माणसाचे पूर्वज अंदमानच्या सेल्युलर जेलमध्ये बंदी होते, सुटकेनंतर ते तिथेच अंदमानमध्ये स्थायिक झाले होते. पण आता त्यांच्या वंशजांना म्हणजे आम्हांला भेटलेल्या माणसाला (आणि त्याच्या इतर भाऊबंदांना) त्यांचे पूर्वज भारतातल्या मूळच्या कोणत्या राज्यातले होते, त्यांची जात कोणती होती हे काहीच माहिती नव्हतं. आता हिंदी हीच त्यांची भाषा होती आणि अंदमान हेच त्यांचं वसतीस्थान! आता एक भारतीय हीच त्या सगळयांची ओळख होती. आमच्याशी संवाद साधणारा तो माणूस इंजिनियर होता. जलशुद्धीकरण तंत्रावर त्याचा अभ्यास चालू होता. त्यानिमित्ताने त्या माणसाने नुकतीच मुंबईत येऊन आय.आय.टी.ला भेट दिली होती. आमच्या ग्रुपच्या गाण्याच्या निमित्ताने आमच्याशी बोलतांना त्या माणसाच्या चेहऱ्यावर जे भाव आले होते, त्यांचं शब्दात वर्णन करणं कठीण आहे. पण त्याच्यामुळे आजपर्यंत वाचलेल्या इतिहासाचा धागा आमच्याशी असा थेटपणे जोडला गेला होता.

मग खोलीवर जाऊन, खेळात मिळालेली बक्षिसं तिथे ठेवून आम्ही बाहेर फिरून येण्याचा आमचा शिरस्ता न मोडता, परत खाली उतरून झोपण्यापूर्वी एक चक्कर मारून आलो. पण आज फिरतांनाही मनात सारखे ऐकलेल्या गाण्यांचेच बोल घुमत होते.

अंदमान ट्रीप - भाग ११ - सुरम्य एलिफंटा बीच आणि ग्लास बॉटम बोटीतली सफर

2016-06-18T04:51:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९, --- भाग १०,

पुढे -

ज्यांना सी वॉकची आणि स्कूबा डायव्हिंगची भीती वाटते, त्यांच्यासाठी या बीचवर स्नॉर्केलिंगची सुविधाही उपलब्ध होती. यात टायरच्या सहाय्याने फार खोल नसलेल्या पाण्यावर तरंगता येतं आणि तोंडाला लावलेल्या ट्यूबच्या सहाय्याने श्वास घेऊन मग पाण्याखाली काही सेकंद डोकं घालून पाण्याखालचे प्रवाळ आणि मासे पाहता येतात. आमच्या बोटीचे जे पैसे भरलेले होते, त्यानुसार आम्हांला एलिफंटा बीचवरचं स्नॉर्केलिंग मोफत करता येणार होतं. बीचच्या एका बाजूला जेमतेम कंबरभर उंचीच्या हिरव्यानिळ्या नितळ पाण्यात स्नॉर्केलिंग चालू होतं.

या ट्रीपचे बेत आखत असतांना मी सी वॉक करण्यासाठी खूप उत्सुक होते, पण नेमकं ट्रीपला येण्याआधीच मी यापैकी कोणत्याही प्रकारच्या वॉटर स्पोर्टमध्ये सहभागी होऊ शकणार नाही, हे निश्चित झालं होतं. त्यामुळे आधी या सुंदर बीचवर नुसतीच चक्कर मारत, मी या बेटावरच्या प्रसिद्ध असलेल्या फ्रुट डिशचा आस्वाद घेतला. १०० रुपयांना मिळणाऱ्या या फ्रुट डिशमध्ये काकडी, अननस, पपई, कलिंगड, आंबा, केळ, द्राक्षं, पेर, सफरचंद, संत्र, गाजर या सगळ्या फळांमुळांच्या फोडींचा समावेश होता. यातली एखाददुसरा अपवाद वगळता, बहुतेक सगळी फळं इथे बाहेरून आणली गेली होती. फ्रुट डिश तयार करणाऱ्या विक्रेतीशी गप्पा मारतांना मला समजलं, की पर्यटकांप्रमाणेच इथल्या विक्रेत्यांनाही या बीचवर दुपारी तीन नंतर थांबता येत नाही. तयार झालेली फ्रुट डिश पाहिल्यावर जाणवलं, की इतक्या सगळ्या फळांचा समावेश असणारी ही पोटभरीची पूर्ण फ्रुट डिश खाणं माझ्यासाठी अवघडच होतं.

फ्रुट डिश खाऊन झाल्यावर मी या निसर्गसुंदर बीचचं सौंदर्य कॅमेराबद्ध करत हिंडत होते. अंदमानमध्ये राधानगरचा समुद्रकिनारा हा सर्वात स्वच्छ म्हणून प्रसिद्ध असला, तरी त्यापेक्षाही नैसर्गिक सौदर्याने परिपूर्ण असलेला हा एलिफंटा बीच मला सर्वात जास्त आवडला. बीचवर असलेल्या झाडांमुळे बीचवर अजिबात गरम होत नव्हतं. वाळूवर पडलेल्या झाडांच्या वाळक्या पानांचा अपवाद सोडला, तर बीचवर स्वच्छता राखलेली होती. ठिकठिकाणी बांबूच्या विणलेल्या कचरापेट्या ठेवलेल्या होत्या. २००४ सालच्या त्सुनामीत इथलीही झाडं पडली होती, ती बीचवर तशीच ठेवल्याने बीचच्या नैसर्गिक सौंदर्यात अजून भरच पडलेली होती. झाडांच्या सावलीतून बीचकडे बघतांना अर्धवट किनाऱ्यावर, अर्धवट पाण्यात कोसळलेल्या, आडव्यातिडव्या पसरलेल्या झाडांचे पांढरट सुंदर आकार, त्यावर काही ठिकाणी वाढलेलं तपकिरी रंगछटेचं मॉस, पांढऱ्या वाळूच्या किनाऱ्यापासून पुढे असलेलं समुद्राचं आधी पारदर्शक, मग हिरवट आणि पुढे गडद निळं होत गेलेलं, तीन रंगछटांमधलं स्फटिकासारखं स्वच्छ दिसणारं, नितळ पाणी, समोरच्या उन्हामध्ये पाण्यावर हेलकावणाऱ्या रंगीबेरंगी रिकाम्या स्पीडबोटी, वॉटर स्कूटर्स आणि एका बाजूला स्नॉर्केलिंग करणाऱ्यांचे रंगीत पोशाख, बीचवर मर्यादित लोकं असल्याने जाणवणारा निवांतपणा हे सगळं पाहून आपण एखादं चित्र बघतो आहोत की काय, असा भास होत होता. समुद्राच्या पाण्यात गेल्यावर तिथल्या स्फटिकस्वच्छ अशा नितळ पाण्यात खालच्या वाळूवरचे प्रवाळ, शंख इत्यादी अगदी स्पष्ट दिसत होते. तिथे अगदी घोटाभर उंचीच्या पाण्यात पारदर्शक छोटे मासे माझ्या अगदी जवळ फिरत होते. पाण्यात दुसरं कोणी आलं, की ते मासे सुळ्ळकन दूर पळून जायचे आणि थोड्या वेळाने परत यायचे.

समुद्राचं नितळ, स्फटिकासारखं स्वछ पाणी आणि त्याच्या सोबतीने खुलणाऱ्या रंगछटा!

पायाच्या घोट्याएवढ्या उंचीच्या समुद्राच्या स्फटिकस्वच्छ, नितळ पाण्यात उभं राहिल्यावर खालच्या वाळूतले प्रवाळ, शंख इत्यादी अगदी स्पष्ट दिसत होते.

समुद्राच्या एका लाटेबरोबर आलेले पारदर्शक मासे माझ्याजवळ हिंडत होते. फोटोतले मासे कोणते आणि त्यांच्या सावल्या कोणत्या, हे पटकन सांगता येणं जरा कठीणच!

जरा स्थिर असणाऱ्या पाण्यात टिपलेले हे पारदर्शक मासे

स्नॉर्केलिंग

लाटांवर रंगलेला सूर्यप्रकाशाचा खेळ!

या फोटोतल्या वाळूवर समुद्राचं पाणीही आहे, हे फक्त एका बाजूने परावर्तीत होणाऱ्या प्रकाशामुळेच लक्षात येतंय.

झाडांवर वाढलेलं मॉस

किनाऱ्यावर पडलेल्या झाडांच्या साथीने ठिकठिकाणी असं फोटोसेशन रंगलं होतं. झाडांच्या खोडांपलिकडे ग्लास बॉटम बोट दिसतेय, त्याच्या पलिकडे स्नॉर्केलिंग चालू होतं.

झाडांच्या घनगर्द सावलीतून टिपलेलं बीचवरचं दृश्य!

पाण्यातल्या त्या पारदर्शक माशांचे मॅक्रो लेन्सने फोटो काढावे म्हणून मी लेन्स घेण्यासाठी किनाऱ्यावर आले, तेवढ्यात जोशींनी मला, "ग्लास बॉटम बोटीतून चक्कर मारायला येणार का?" म्हणून विचारलं आणि आम्ही तिकडे गेलो. ग्लास बॉटम बोटीतून चक्कर मारण्यासाठी माणशी ३०० रुपये दर होता. पैसे घेणाऱ्या माणसाने सांगितलं, की "आज पाणी अगदी स्वच्छ, नितळ आहे आणि दुपारची वेळ आहे, त्यामुळे तुम्हांला पाण्याखालचं सगळं दृश्य स्पष्ट बघायला मिळेल." बोटीच्या कडेच्या भागात लोकांना बसण्यासाठी लाकडी फळ्या ठोकलेल्या होत्या आणि मधल्या रिकाम्या भागात, बोटीच्या तळाला काच लावलेली होती. आम्ही सहाजण त्या काचेच्या कडेला असलेल्या फळ्यांवर बसलो. आम्हांला घालण्यासाठी फुगलेली लाईफ जॅकेट्स देण्यात आली. लाईफ जॅकेट्स चढवून आम्ही खालच्या काचेकडे बघत होतो. खालच्या काचेवर ऊन येणार नाही असं आच्छादन बोटीवर घातलेलं होतं, त्यामुळे पाण्याखालचं दृश्य स्पष्ट दिसत होतं.

बोट चालू झाली आणि आम्हांला काचेतून पाण्याखालचे विविध आकारांचे, प्रकारांचे प्रवाळ आणि शैवालं, लहानमोठ्या आकारांचे झुंडीने किंवा एकट्याने फिरणारे रंगीबेरंगी मासे, तारामासा (स्टारफिश) असे वेगवेगळे जलजीव दिसायला लागले. जशा जमिनीवर डोंगररांगा पसरलेल्या दिसतात, तशाच प्रकारे कमीजास्त उंचीचे प्रवाळ समुद्राच्या पाण्याखाली पसरलेले दिसत होते. पंख्यासारखे पसरलेले, फांद्यांप्रमाणे वाढलेले, कपासारखे खोलगट आकाराचे, दगडांसारखे गोलाकार दिसणारे असे वेगवेगळ्या रंगांचे प्रवाळ इकडेतिकडे पसरलेले दिसत होते. त्यातल्या काही प्रवाळांच्या हलणाऱ्या शुंडंकांमधून लहान केशरी मासे, काळे मासे, मध्यम आकाराचे काळे पिवळे पट्टेरी मासे, विदूषक मासे, मोठा काळपट मासा, मोरपिसासारखे जांभळट रंग असलेला मोठा मासा असे विविध प्रकारचे मासे त्यांचे अन्न शोधत फिरत असलेले दिसत होते. हे सगळं दृश्य बघण्याचा आनंद काही वेगळाच होता. मी त्या समुद्राखालच्या दृश्याचे फोटो घ्यायचा प्रयत्न केला, पण एकतर बोट हळू वेगात का होईना, पण चालू असल्याने प्रत्येक वेळी पाण्याखालच्या प्रवाळांची उंची कमीजास्त झालेली असायची आणि ग्लास बॉटम बोटीच्या काचेतून फोटो घ्यावे लागत असल्याने, ते फोटो धूसर येत होते, पण आम्हांला मात्र समुद्रतळाचं ते सगळं मनोवेधक दृश्य सुस्पष्ट दिसत होतं. ग्लास बॉटम बोट लोकांना साधारण दहा मिनिटं फिरवून आणत असल्याने, सी वॉक किंवा स्कूबा डायव्हिंगमध्ये समुद्राखालचे जेवढे जलजीव बघायला मिळतात, त्याच्यापेक्षा जास्त क्षेत्रातले जलजीव ह्या बोटीतून आपल्याला बघायला मिळतात. त्यामुळे जे लोक सी वॉक किंवा स्कूबा डायव्हिंग करू शकत नाहीत, त्यांनी ग्लास बॉटम बोटीतून अवश्य चक्कर मारावी आणि हा आनंददायी अनुभव घ्यावा.

ग्लास बॉटम बोटीतून सफर करतांना फोटोत प्रवाळ टिपण्याचा केलेला एक प्रयत्न! फोटोत प्रवाळ अस्पष्ट दिसत असला, तरी आम्हांला मात्र पाण्याखालचं दृश्य अगदी स्पष्ट दिसत होतं.

काही ठिकाणी पाण्यात वरपर्यंत वाढलेले प्रवाळ अगदी बोटीच्या काचेलगत आल्यासारखे दिसत होते.

आम्ही काहीजण बोटीतून फिरून आलो, पण धोंडकाकू मात्र कशातही भाग न घेता आमच्या सगळ्यांचं सामान सांभाळत बसल्या होत्या. या बीचवर बरेचसे लोक वॉटर स्पोर्ट्सवाल्या लोकांच्या काऊंटरसमोर त्यांचं सामान सोडून वेगवेगळ्या वॉटर स्पोर्ट्समध्ये भाग घेण्यासाठी जात होते आणि त्यांचं सामानही सुरक्षित राहिलेलं दिसत होतं. मात्र या सुंदर बीचवरची टॉयलेट्स दिसली तेव्हा, सिमेंटच्या कोब्यावर पत्र्यांचा आडोसा वापरून तयार केलेली टॉयलेट्स पाहून मला सखेद आश्चर्य वाटलं. टॉयलेट्स स्वच्छ होती, पण तिथे बाहेर पिंपात भरून ठेवलेलं पाणी आत घेऊन जावं लागत होतं. तसंच वॉटर स्पोर्ट्समध्ये सहभागी झालेल्या लोकांना तिथे आंघोळ करण्यासाठीही पिंपातून पाणी घ्यावं लागत होतं, ज्यांना शॉवर घ्यायचा होता, त्यांच्यासाठी एक रबरी नळी लावून शॉवरची सोय केली होती आणि या दोन्हीसाठीही असाच जेमतेम आडोसा तयार केलेला होता. टॉयलेट वापरण्यासाठी दहा रुपये शुल्क होतं. लोकांकडून पैसे घेऊन का होईना, पण तिथे व्यवस्थित बांधलेली टॉयलेट्स असायला हवीत असं वाटून गेलं. अजून काही दिवसांनी या सोयी तिथे झालेल्या दिसतील अशी माझी अपेक्षा आहे. या सुंदर बीचवरची एवढी एकच खटकण्यासारखी गोष्ट सोडली, तर बाकी आम्ही या बीचच्या सौंदर्याने मोहून गेलो होतो.

अचानक जोशींनी आम्हांला, "आपण आता निघायचं का?" म्हणून विचारलं. आम्हांला परत जाणं भागच होतं, तरी या सुंदर बीचवरून इतक्या लवकर परत जावं असं मला वाटत नव्हतं. मात्र तिथून निघण्यापूर्वी सी वॉक करून आलेल्या माझ्या कुटुंबियांसाठी मी मुद्दाम फ्रुट डिशचं पार्सल विकत घेतलं आणि मगच आम्ही आमच्या 'सी क्वीन' बोटीकडे निघालो. या सुरम्य बीचचा निरोप घेत, आम्ही आठजण सगळयात आधी बोटीतून परत निघालो होतो. या परतीच्या प्रवासात तिथला निळाशार समुद्र मी पुन्हा एकदा डोळेभरून पाहून मनातल्या मनात साठवून घेतला.

सुरम्य एलिफंटा बीचचा निरोप घेतांना

फ्रुट डिशचं पार्सल

बोटीतला हा प्रवास संपवून, सकाळच्या समुद्रकिनाऱ्यावर परत आल्यावर तिथेच रेंगाळत किनाऱ्यावरचे प्रवाळ गोळा करणाऱ्या आम्हांला हॉटेलवर नेण्यासाठी लगेच टॅक्सी आली. हॉटेलच्या पोर्चमध्ये एका बाजूला लोकांना हातपाय धुण्यासाठी एका बादलीत पाणी आणून ठेवलेलं होतं. आम्ही हातपाय धुतले, तरी आत येणाऱ्या लोकांबरोबर थोडी तरी समुद्राची वाळू हॉटेलच्या फरशीवर येत होती. आदल्या दिवशी याच हॉटेलमधली आमची खोली झाडण्यासाठी कोणी फिरकलं नव्हतं, पण आता मात्र लगेच हॉटेलचा एक कर्मचारी येऊन स्वागतकक्ष झाडून घेत होता. आम्ही स्वागतकक्षात विसावलो, तोच पुन्हा एकदा सगळ्यांसमोर थंडगार वेलकम ड्रिंक आलं.

अंदमान ट्रीप - भाग १० - एलिफंटा बीच आणि सी वॉक

2016-06-04T01:53:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८, --- भाग ९,

पुढे -

दुसऱ्या दिवशी पहाटेच उठून नातूकाका माझ्या भावाला बरोबर घेऊन निघाले आणि त्यांनी स्कूबा डायव्हिंग सेंटरमध्ये जाऊन त्यांच्या स्वतःच्या देखरेखीखाली सी.डी. नव्याने राईट करून घेतली. योगशिक्षक बर्वेकाकाही पहाटे चार वाजता उठून हॅवलॉक बेटावरच्या योगकेंद्रामध्ये लोकांना योग शिकवण्यासाठी गेले होते. (इतर दिवशी ते रोज पहाटे पोर्ट ब्लेअरवरच्या योगकेंद्रात योग शिकवण्यासाठी जात होते.) आम्ही सकाळी सात वाजेपर्यंत तयार होऊन नाश्त्यासाठी खाली आलो. इथल्या हॉटेलमध्ये नाश्त्यासाठी मांडलेल्या पदार्थांमध्ये चहा, ज्यूस, जाड डोसा, चटणी, सांबार, ब्रेड, बटर, जाम, पुऱ्या, छोले, कॉर्न फ्लेक्स, दूध, साखर, एक नॉनव्हेज पदार्थ अशा मोजक्याच पदार्थांचा समावेश होता. ज्यांना कॉफी हवी होती, त्यांच्यासाठी नंतर ऑर्डरनुसार कॉफी तयार करून दिली गेली. त्या दिवशी आमच्या खोल्या सोडायच्या असल्याने आम्ही नाश्त्यासाठी खाली येतांनाच, आमचं सगळ्यांचं सामान आम्हांला दिलेल्या जागेत जमा केलं होतं आणि खोलीच्या किल्ल्या काऊंटरवर जमा केल्या होत्या. आता निघतांना बहुतेकांजवळ फक्त वॉटर स्पोर्ट्सनंतर बदलावे लागणारे जास्तीचे कपडे, पाण्याच्या बाटल्या, पैसे इत्यादी असंच सामान होतं.

तिथून आम्ही टॅक्सीने, एलिफंटा बीचवर जाण्यासाठी जिथून स्पीडबोटी सुटतात त्या समुद्रकिनाऱ्यावर गेलो. आमच्या चाळीस जणांच्या ग्रुपला स्पीडबोटींसाठी थोडी वाट बघावी लागणार होती. तोपर्यंत एका बाईने येऊन आम्हांला सी वॉकची माहिती दिली. मग एक बंगाली माणूस येऊन त्याच्याजवळच्या अंदमानच्या आदिवासींच्या सी.डी. ची जाहिरात करायला लागला. त्याला कोणी दाद देत नव्हते, तरी तो पुन्हा पुन्हा सी.डी. विकली जाईल या आशेने येत होता.

आमच्या बोटी प्रवासासाठी तयार असल्याची सूचना मिळाली. तिथे असलेल्या बोटींच्या उपलब्धतेनुसार आम्हांला दहा आसनी, आठ आसनी, सहा आसनी अशा बोटी मिळणार होत्या. एलिफंटा बीचवर जातांना प्रत्येक बोटीत जे लोक बसणार होते, त्यांनी येतांना त्याच बोटीतून परत यायचं होतं. प्रत्येक बोटीला एलिफंटा बीचवर ठराविक वेळच थांबायची परवानगी असल्याने आम्हा सगळ्यांना दुपारी एक वाजेपर्यंत परत यायचं होतं. मी ज्या बोटीतून जाणार होते, ती 'सी क्वीन' नावाची आठ आसनी बोट होती. त्या बोटीतून मी आणि माझ्या कुटुंबियांबरोबर जोशी बंधू आणि त्यांच्या पत्नी प्रवास करणार होत्या. जोशी बंधुंनी त्यांच्या कानात भिकबाळी घातलेली होती. (ती भिकबाळी बघून मला मुंबईच्या शैक्षणिक क्षेत्रात उच्च पदावर काम करणाऱ्या एका व्यक्तीला फार वर्षांपूर्वी भिकबाळी घातलेलं बघितल्याची आठवण झाली.)

स्पीडबोटीत बसल्यावर आम्हांला लाईफ जॅकेट्स घालायला दिली गेली. ती पूर्ण फुगवलेली लाईफ जॅकेट्स घातल्यावर बोजड वाटत होती, पण त्या खोल समुद्रात काही झालं असतं, तर तीच कामाला येणार होती. बोट चालू झाली आणि तिथल्या गडद निळ्या समुद्राचं पाणी पाहून आमचं भान हरपलं. बोटीच्या एका बाजूला हिरव्यागार झाडांनी भरलेलं बेट होतं, तर दुसऱ्या बाजूला क्षितिजापर्यंत पसरलेला निळाशार समुद्र होता. सागरसंपत्तीने समृद्ध अशा या रत्नाकर समुद्राचं इतकं निळंनिळं पाणी मी पहिल्यांदाच पाहत होते आणि ती निळाई अपूर्व होती. निळाशार समुद्र, वर निळं आकाश, अशा निळ्या रंगात हरपलेल्या आमच्या स्पीडबोटीमुळे पाण्यात दुधासारखा पांढराशुभ्र फेस उमटत होता. फेसाचा तो दुग्धधवल रंग पाहून अचानक मला क्षीरसागराची उपमा आठवली. मग वाटलं, की ज्या कोणी व्यक्तीने क्षीरसागरात पहुडलेल्या निळ्या देवाचं वर्णन पहिल्यांदा केलं असेल, त्या व्यक्तीच्या डोळ्यासमोर ते वर्णन करतांनाही असाच दुग्धधवल फेस येणारा निळा समुद्र असेल काय? वारंवार निर्माण होणाऱ्या लाटांमुळे दुग्धधवल फेस येणारा निळानिळा समुद्र, वर निळं आकाश आणि निळ्यानिळ्या समुद्रात तरंगत्या शेषशय्येवर शांत पहुडलेला निळाच देव या कल्पनेत किती काव्यात्मकता भरलेली आहे, हे मला पहिल्यांदाच जाणवलं. मग माझ्याबरोबर अंदमानला न आलेल्या काहीजणांनी नीलसमुद्राचं हे सुंदर दृश्य बघायला हवं होतं, असं मला तीव्रतेने वाटायला लागलं.

एलिफंटा बीचवर जाण्यासाठी स्पीडबोट निघाली.

नीलसमुद्रातला दुग्धधवल फेस

समुद्राच्या स्फटीकस्वच्छ पाण्यातली बोटींची स्पर्धा

निळं आकाश, निळा समुद्र - त्यात उठून दिसणारं पांढरं जहाज

अंदमानच्या सौंदर्याची चित्रफितीत टिपलेली ही एक किंचितशी झलक!

त्याचवेळेला मागून येणारी एक स्पीडबोट आमच्या शेजारून गेली. त्यात आमच्याच ग्रुपचे काही लोक बसलेले होते. मग एकमेकांना पाहून हात हलवणं, शिट्ट्या वाजवणं वगैरे प्रकार चालू झाले. एखादी स्पीडबोट आमच्या बोटीच्या जवळून गेली, की त्यामुळे मोठी लाट तयार होऊन, त्या लाटेमुळे दोन्ही स्पीडबोटींना चांगलेच हेलकावे बसत होते आणि त्या भव्य समुद्रातल्या स्पीडबोटींच्या क्षुद्रत्वाची जाणीव होत होती. हा समुद्र मला अंदमानमधला सगळ्यात जास्त आवडलेला समुद्र होता. पण समुद्रातला हा प्रवास अखेर संपायचाच होता. स्पीडबोटीतून खाली उतरल्यावर मला समुद्राच्या घोटाभर उंचीच्या, स्फटिकासारख्या स्वच्छ, नितळ पाण्यातून खालच्या पांढऱ्या वाळूत उगवलेले हिरवे, पिवळे शैवाल दिसले. असे शैवाल दिसणं आणि तेही समुद्राच्या अगदी काठावर, हे फक्त प्रदूषणरहित स्वच्छ समुद्रकिनाऱ्याच्या बाबतीतच शक्य होतं.

या बीचच्या एका बाजूला बीचवर भरपूर झाडं उगवलेली आहेत. तिथे सावलीतली जागा बघून एका कोरलेल्या लाकडाच्या ओंडक्यापाशी आम्ही आमचं सामान ठेवलं. आमच्या ग्रुपमधले सगळेजण तिथे जमा झाल्यावर मग सी वॉकला जाणाऱ्यांची तयारी चालू झाली. सी वॉकसाठी चुकून कोणी जास्तीचे कपडे बरोबर आणले नसतील, तर त्यांच्यासाठी बीचवर काही विक्रेते त्यांची कपड्यांची दुकानं थाटूनच बसलेले होते. सी वॉकसाठी आधी माणशी ३२०० रुपये घेतले गेले, त्यात सी वॉकच्या फोटोंची सी.डी.ही मिळणार होती. व्हिडिओ काढायचा असेल, तर त्यासाठी ७०० रुपये वेगळे भरावे लागणार होते, पण दोघांनी मिळून व्हिडिओसाठी पैसे भरले असते, तर त्यासाठी दोघांचे मिळून १००० रुपये द्यावे लागणार होते. आधी ह्या दराने सगळ्यांचे पैसे घेतले गेले, पण सी वॉक पूर्ण झाल्यावर आमच्या ग्रुपमधल्या लोकांचे (ग्रुप मोठा असल्याने) प्रत्येकी २०० रुपये परत दिले गेले.

सी वॉकसाठी वेगळा ड्रेस दिला जात नाही. यात लोकांना लहान बोटींमधून एका मोठ्या बोटीवर नेण्यात येतं. तिथून लोकांना एकेक करून सी वॉकसाठी शिडीवरून खाली पंधरावीस फूट खोल असलेल्या समुद्राच्या पाण्यात उतरवलं जातं. पाण्यात उतरतांना उतरणाऱ्या व्यक्तीच्या डोक्यावर ३० किलो वजनाची ऑक्सिजन पुरवणारी काचेची हंडी ठेवली जाते. एका पाणबुड्या मदतनिसाच्या सहाय्याने त्या व्यक्तिला पाण्याखाली नेलं जातं. पाण्याखाली त्या हंडीचं वजन साधारण सात किलोएवढं जाणवतं. पाण्यात उतरतांना / चालतांना एखादी व्यक्ती तिरकी झाली, तरच हंडीत पाणी जाऊ शकतं, नाहीतर ऑक्सिजनच्या प्रेशरमुळे हंडीत पाणी येत नाही. त्यामुळे पाण्याखाली चालतांना आपलं डोकं सरळ राहील याची थोडी दक्षता घ्यावी लागते. पाण्याखाली गेल्यावर लगेच तिथले मदतनीस पाणबुडे त्या व्यक्तीला कसं वाटतंय, हे खुणा करून विचारतात.

आमच्या ग्रुपमधल्या इतर लोकांबरोबर वयाने सर्वात ज्येष्ठ असणाऱ्या कोप्पीकर आजोबांनीही सी वॉक केला. सी वॉकसाठी पाण्याखाली नेलेल्या काही जणांनी पाणबुड्याला वर आणण्याची खूण केल्यामुळे त्यांना ताबडतोब वर आणलं गेलं. ज्यांनी काही किरकोळ कारणांमुळे किंवा चुकून वरती आणण्याची खूण केली होती त्यांना वरती आणल्यावर पुन्हा खाली नेलं गेलं. पाण्यात उतरतांना तिरकं झाल्याने हंडीत पाणी गेलं, म्हणून वरती आल्यावर कोणी पुन्हा सी वॉकसाठी पाण्यात उतरायला तयार झाले नाहीत, अशाही तुरळक घटना घडतात. आधी पाण्यात उतरून नंतर आपण सी वॉक करू शकणार नाही, असं एखाद्या व्यक्तीला वाटल्यास तिला वर काढलं जातं आणि त्या व्यक्तीचे पैसे परत केले जातात.

सी वॉक - समुद्राखालच्या अद्भुत दुनियेत मासे माणसांच्या अगदी जवळून जातात याचा अनुभव घेणारे दोन सदस्य

सी वॉकसाठी एका वेळी चारपाच लोकांना एकापाठोपाठ एक पाण्यात उतरवलं जातं. पाण्यातल्या त्या क्षेत्राभोवती संरक्षक जाळी लावलेली असते. ग्रुपमधल्या एखाद्या व्यक्तीच्या हातात माशांच्या खाद्याची पिशवी दिली जाते. मासे त्यांचा खाऊ खाण्यासाठी माणसांच्या अगदी जवळ येतात, कधीकधी माणसांना स्पर्शही करतात. मग एका मदतनीस पाणबुड्याबरोबर सगळेजण एकमेकांचे हात हातात धरून पाण्यातून पुढे जातात आणि पाण्यातल्या प्रवाळांची अद्भुत दुनिया त्यांना प्रत्यक्ष अनुभवायला मिळते. या काळात समोरचा दुसरा पाणबुड्या त्यांचे फोटो आणि व्हिडिओ घेत असतो. काही मिनिटांनी पाणबुड्या पुन्हा सर्वांना सराईतपणे वरती घेऊन येतो.

अंदमान ट्रीप - भाग ९ - राधानगरच्या बीचवर घालवलेली रम्य संध्याकाळ

2016-05-30T01:37:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७, --- भाग ८,

पुढे -

मंदिराचा शोध थांबवून आम्ही बीचवर जिथे परतलो होतो, तिथे जवळच काही अंतरावर आमच्या ग्रुपमधले काहीजण थांबलेले होते. ती जागा मुख्य बीचपासून थोडी दूर होती. आम्हीही तिथेच थांबायचं ठरवलं. तिथे अजिबात गर्दी नव्हती. झाडांजवळून तिथे येतांना वाळूत आम्हांला एक भलामोठा प्रवाळ सापडला. हाताच्या पंज्यापेक्षाही मोठ्या असणाऱ्या त्या प्रवाळाचं मानवी चेहऱ्याशी असणारं साधर्म्य जाणवत होतं. मग कोणाकोणाला असे प्रवाळाचे सुंदर नक्षी असलेले तुकडे गोळा करतांना पाहून मलाही प्रवाळाचे तुकडे गोळा करण्याचा मोह आवरला नाही. अर्थात नंतर ते प्रवाळ आम्हांला तिथेच हॉटेलवर सोडून द्यावे लागणार होते. मग एकीकडे समुद्राच्या निळ्या फेसाळ पाण्यात भिजत, अधूनमधून सगळ्यांचे फोटो काढत, रत्नाकर नाव सार्थ करणाऱ्या समुद्राच्या लाटांबरोबर येणारे प्रवाळांचे तुकडे गोळा करत आम्ही तिथल्या समुद्राचा मनसोक्त आनंद घेत होतो. मला मध्येच वाळूत पसरलेली एक शिंपल्याची जोडी दिसली. खेकड्यांनी तर वाळूत ठिकठिकाणी नक्षी उमटवून ठेवलेली होती. आमच्यातले काहीजण पाण्यात अजून थोडे पुढे गेले आणि पोहायला लागले. कीरकाकांनी पोहोतांना त्यांना सापडलेले प्रवाळांचे तुकडे मला आणून दिले.

हाताच्या पंज्यापेक्षाही मोठ्या असणाऱ्या या प्रवाळाच्या तुकड्याचं मानवी चेहऱ्याशी असणारं साधर्म्य!

हा एक छोटुकला नक्षीदार प्रवाळ!

वाळूतली नक्षी!

संपूर्ण किनाऱ्यावर जणू या नक्षीची रांगोळी घालून ठेवलेली होती.

फुलपाखरासारखी वाळूत पसरून बसलेली शिंपल्याची जोडी!

बालपणाची आठवण करून देणारा वाळूतला किल्ला

समुद्राच्या पाण्यात भिजतांना राधानगरचा तो आकाशी निळा समुद्र पाहून मन प्रसन्न होत होतं. थेट क्षितिजापर्यंत पसरलेला आकाशी निळ्या रंगाचा अथांग समुद्र, समुद्रात दूरवर तरंगणाऱ्या दोनतीन बोटी, आमच्या दोन्ही बाजूंना दूरपर्यंत पसरलेला पांढऱ्या वाळूचा स्वच्छ समुद्रकिनारा, त्यात पांढराशुभ्र फेस घेऊन पायावर येणाऱ्या आकाशी निळ्या लाटा, आमच्या बाजूला अजिबात गर्दी नसल्याने पाण्याचा घेता येणारा मनसोक्त आनंद आणि पश्चिमेला कलणाऱ्या सूर्यामुळे आकाशात उधळले गेलेले सुंदर संध्यारंग निरखतांना वेळेचं हरवलेलं भान यामुळे आमचा वेळ कसा गेला ते कळलंच नाही.

आधी कलत्या दुपारच्या वेळी सूर्याच्या सूर्यप्रकाशाने समुद्र असा तेजाने झळाळून उठला होता.

समुद्राकडे पाठ करून समुद्राच्या पाण्यात उभं राहिलं, तर मात्र किनाऱ्यावरची ही सुंदर हिरवाई दिसत होती.

किनाऱ्यावर येऊन फुटणाऱ्या लाटेचा शुभ्रधवल फेस फोटोत टिपण्याचा हा एक प्रयत्न!

दूरपर्यंत पसरलेला स्वच्छ समुद्रकिनारा

दूरवर समुद्राच्या पाण्यात संथपणे तरंगणारी ही दोन होडकी!

थोड्या वेळाने सूर्यास्ताची वेळ जवळ आली, तसे किनाऱ्यावरचे सुरक्षारक्षक पाण्यातल्या लोकांना पाण्यातून बाहेर यायची सूचना द्यायला लागले. आम्हीही पाण्यातून बाहेर येऊन सूर्यास्त पाहत होतो. क्षितिजापाशी असलेल्या ढगांमुळे थेट सूर्यास्त पाहता आला नाही, तरी सूर्य त्या ढगांआड जाईपर्यंत मी सूर्यास्ताचे फोटो काढतच होते. सूर्य दिसेनासा झाल्यावर मात्र आम्ही भराभर चालत तिथून बाहेर पडलो.

मावळणाऱ्या सूर्याला दोन बोटांच्या चिमटीत पकडायचा एक असफल प्रयत्न

सूर्याला हातात घेणंही काही सोपं नसतं!

सूर्य ढगांआड गेला आणि बीचवरून परतण्यासाठी लोकांची घाई सुरू झाली.

बीचच्या प्रवेशद्वाराबाहेर काहीजण शहाळे विकत होते. दुपारी येतांना काहीजणांनी तिथे शहाळी विकत घेतली होती. मी तेव्हा तिथे नसल्याने, आता परततांना शहाळं विकत घेतलं. शहाळ्याच्या पाण्याला फार गोडी नव्हती, पण शहाळ्यात पाणी भरपूर होतं. मग आमचा सगळ्यांचा संध्याकाळचा चहा झाला. तिथून परत हॉटेलवर येऊन सगळेजण फ्रेश झाले. आमच्या खोलीत समुद्राच्या वाळूमुळे पायाला कचकच लागत होती, म्हणून "रुम क्लीनिंगसाठी कोणाला तरी पाठवा," असा काऊंटरवर फोन केल्यावर, चहाचे कप नेण्यासाठी हॉटेलचा एक कर्मचारी हजर झाला. त्याला रुम क्लीनिंग म्हणजे खोली झाडून घेण्यासाठी फोन केला होता, हे सांगितल्यावर तो गायब झाला. मग खोली झाडून घ्यायला नंतर कोणी आलंच नाही. त्याची वाट बघता बघता रात्रीची जेवायची वेळ होऊन गेली.

रात्रीचं जेवण झाल्यावर आम्ही बाहेर चक्कर मारण्यासाठी निघालो, त्यावेळेपर्यंत तिथली सगळी दुकानं बंद झालेली होती, रस्त्यावरही एखादं दुसरं वाहन सोडल्यास कोणीही नव्हतं. तिथे रस्त्याशेजारी उंच फूटपाथ न बांधता, रस्त्याच्या कडेच्या भागात, रस्त्यालगत छोटे कठडे बसवून तो भाग पादचाऱ्यांना फूटपाथ म्हणून वापरता यावा, अशी सोय केली होती. वाटेत एका ठिकाणी आम्हांला बंगाली अक्षरात असलेली एक पाटी दिसली. त्या पाटीवर नेमकं काय लिहिलेलं आहे, याबद्दल आमची चर्चा झाली आणि शेवटी कोणा बंगाली वाचता येणाऱ्या व्यक्तीला ते विचारावं म्हणून आम्ही त्या पाटीचा फोटो काढून घेतला. नंतर आम्हांला कळलं, की नातूंच्या मुलीने अंदाज केला होता, त्याप्रमाणे त्या पाटीवर "हरे कृष्ण हरे कृष्ण, कृष्ण कृष्ण हरे हरे, हरे राम हरे राम, राम राम हरे हरे" (হরে কৃষ্ণ হরে কৃষ্ণ, কৃষ্ণ কৃষ্ণ হরে হরে, হরে রাম হরে রাম, রাম রাম হরে হরে) असं लिहिलेलं होतं.

बंगालीत लिहिलेली ही पाटी - "हरे कृष्ण हरे कृष्ण, कृष्ण कृष्ण हरे हरे, हरे राम हरे राम, राम राम हरे हरे" (হরে কৃষ্ণ হরে কৃষ্ণ, কৃষ্ণ কৃষ্ণ হরে হরে, হরে রাম হরে রাম, রাম রাম হরে হরে)

आम्ही बाहेरून चक्कर मारून आलो. तोपर्यंत आमच्या ग्रुपमधले बहुतेकजण हॉटेलच्या स्वागतकक्षातच बसलेले होते. कानड्यांच्या मुलीला तिची स्कूबा डायव्हिंगची सी.डी. बघायची होती. त्यासाठी तिने हॉटेलच्या मॅनेजरकडे काऊंटरवरच्या कॉम्प्युटरवर सी.डी. बघायची परवानगी मागितली होती. मॅनेजरने परवानगी दिल्यामुळे आम्ही सगळेजण तिची सी.डी. बघायला थांबलो होतो. सी.डी. लावल्यावर लक्षात आलं, की त्या सी.डी.त तिच्याऐवजी दुसऱ्याच कोणाचे तरी फोटो आणि व्हिडिओ आहेत. अजून एका सीडी.ची अशीच गडबड झालेली होती. हा गोंधळ पाहिल्यावर मग सगळ्यांच्या स्कूबा डायव्हिंगच्या सी.डी. चेक केल्या गेल्या. काही जणांच्या सी.डी. बरोबर होत्या, तर काहींच्या सी.डी.त फोटो आणि व्हिडिओची गडबड झालेली होती. मग देवेंद्र गंद्रेंनी स्कूबा डायव्हिंग सेंटरच्या लोकांना फोन केल्यावर त्यांनी नव्याने सी.डी. राईट करून देण्याची हमी दिली.

अंदमान ट्रीप - भाग ८ - राधानगरचा बीच - शंकराच्या मंदिराच्या शोधात

2016-05-25T20:16:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६, --- भाग ७,

पुढे -

दुपारी साडेतीनच्या सुमाराला आम्ही पुन्हा बाहेर जाण्यासाठी तयार होऊन खाली आलो. आता आम्हांला जगातला सातव्या क्रमांकाचा बीच म्हणून प्रसिद्ध असलेल्या राधानगरच्या बीचवर जायचं होतं. हा बीच हॉटेलपासून जरा लांब अंतरावर होता. बीचवर जातांना मी कानडे आणि कुलकर्णी कुटुंबियांबरोबर एका टॅक्सीतून पुढे गेले. माझ्या कुटुंबातले बाकीचे सगळे मागच्या टॅक्सीतून येत होते.

आमच्या टॅक्सीच्या प्रवासात रस्त्याच्या दोन्ही बाजूंना असणारी सुपारीची आणि नारळाची झाडं दिसत होती. ती झाडं पाहून कानड्यांच्या मुलीने ड्रायव्हरला एकापाठोपाठ एक वेगवेगळे प्रश्न विचारायला सुरूवात केली. त्याने दिलेल्या उत्तरातून जे समजलं, ते असं, 'या बेटावर नारळ, सुपारी, तांदूळ इत्यादी पीकं घेतली जातात. आमच्या टॅक्सीचा ड्रायव्हर बंगाली होता. बेटावर काम करतांना दिसणारे बहुतेक लोक बाहेरून म्हणजे पश्चिम बंगाल किंवा तामिळनाडू मधून आलेले होते. बेटावरची व्यवस्था पाहणारा अधिकारी म्हणजे लेफ्टनंट गव्हर्नर. बेटावरच्या मूळ आदिवासी लोकांमध्ये काही तंटा झाला, तर ते लेफ्टनंट गव्हर्नरकडे न जाता, त्यांच्या मुखियाकडे जाऊन तो तंटा सोडवतात. इथल्या नोकऱ्यांमध्ये इथल्या मूळ लोकांकरता ज्या राखीव जागा ठेवलेल्या असतात, त्या जागांसाठी पुरेशी शैक्षणिक पात्रता असलेले मूळ लोक उपलब्ध झाले नाहीत, तरी इथल्या मूळ लोकांच्या संघटनेच्या दबावामुळे त्या जागांवर थोड्या कमी शैक्षणिक पात्रतेचे मूळ लोक भरावे लागतात. त्या जागांवर बाहेरून आलेल्या लोकांची भरती करता येत नाही.' ड्रायव्हरच्या ह्या तक्रारीत किती तथ्य आहे, हे मला माहित नाही. त्याशिवाय पोर्ट ब्लेअरप्रमाणे या बेटावरही प्रवाशांना फिरण्यासाठी भाड्याने बाईक घेता येतात, ही माहितीही ड्रायव्हरने दिली होती.

आम्ही बीचवर पोहोचलो. आकाशी निळ्या रंगाचा समुद्र आणि किनाऱ्यावर पांढरी शुभ्र वाळू असलेला हा स्वच्छ समुद्रकिनारा दूरपर्यंत पसरलेला दिसला. ह्या समुद्रकिनाऱ्याच्या मुख्य भागात एका बाजूला लाकडाचे ओंडके कोरून लोकांना बसण्यासाठी सोय केली आहे, तसंच झावळ्यांचं छप्पर असलेले एकदोन मंडपही आहेत. बीचच्या बाहेरच्या बाजूला बसलेले फळविक्रेते सोडले, तर बीचवर कोणतेही इतर विक्रेते मला दिसले नाहीत. कलत्या दुपारच्या या वेळीही काही लोक तिथे पोहत होते, पण बीचवर फार गर्दी नव्हती. काही परदेशी लोकंही तिथे होते. त्यांच्याबरोबरच्या बिकीनी घातलेल्या परदेशी ललना कंबरेभोवती रिंग फिरवण्याचा खेळ खेळत होत्या, पण त्यांचे कपडे अगदीच तोकडे आहेत, हे पाहून बाजूला बसलेल्या पंधरावीस महाराष्ट्रीयन स्त्रीपुरुष लोकांचा घोळका मराठीत मोठ्याने अप्रत्यक्ष शेरेबाजी करत होता. त्या परदेशी ललनांनाही हे जाणवलं असणार, की ती शेरेबाजी त्यांनाच उद्देशून चालली आहे, पण त्यांनी त्याच्याकडे दुर्लक्ष केलं होतं. आपल्या शेरेबाजीचा कोणता प्रतिकूल परिणाम होतो, याचं भान त्या सुशिक्षित दिसणाऱ्या स्त्रीपुरुषांना नव्हतं आणि समजावून सांगितल्यावर ते ऐकतील असंही वाटत नव्हतं.

तेवढ्यात मला पाठीमागून येणारे माझे कुटुंबिय आणि त्यांच्या बरोबर येणारे ग्रुपमधले काहीजण बीचच्या दुसऱ्या बाजूकडे जातांना दिसले, म्हणून मीही तिकडे वळले. तिकडच्या बाजूला शंकराचं मंदिर असल्याची पाटी लावलेली होती, म्हणून ते सगळेजण मंदिरात जायला निघाले होते. मग मीही त्यांच्याबरोबर तिकडेच निघाले. आम्ही झाडाझुडुपांमधून जाणाऱ्या एका रस्त्याने निघालो आणि परत बीचवरच येऊन पोहोचलो. त्याचवेळी आम्हांला समोरच्या झाडीतल्या रस्त्याने एक हत्ती त्याच्या माहूतांसोबत येत असलेला दिसला.

बीचवर हत्तीचं आगमन!

बीचच्या त्या भागात वाळूपाठीमागच्या झाडांमधून पाण्याचा एक लहानसा प्रवाह येऊन त्याचं छोटंसं तळं तयार झालेलं होतं आणि त्याच्या आजूबाजूच्या जमिनीवर खारफुटीच्या वेली आणि वनस्पती पसरलेल्या दिसत होत्या. हत्तीचा माहूत त्याच्या मदतनीसासोबत हत्तीला त्या तळ्याकडे घेऊन गेला आणि त्याने हत्तीला आंघोळ घातली. त्या माहुताला, "इथे शंकराचं मंदिर कुठे आहे?" म्हणून विचारल्यावर त्याने, "इथे जवळच आहे." म्हणून उत्तर दिलं. मग तो माहूत ज्या रस्त्याने आला होता त्याच रस्त्याने परत निघाला. तिथेच मंदिर असावं ह्या अंदाजाने आम्ही सगळेजणही त्याच रस्त्याने निघालो.

किनाऱ्यालगतच्या झाडांमधून वाहत आलेला पाण्याचा प्रवाह आणि त्यातून पुढे आलेल्या खारफुटीच्या वेली

जगातला सातव्या क्रमांकाचा हा पांढऱ्या वाळूचा स्वच्छ समुद्रकिनारा आणि समुद्राचं निळसर पाणी

मदमस्त हत्तीची आंघोळ - स्वच्छ समुद्रकिनाऱ्यालगतच्या ह्या तळ्याजवळ मात्र जवळच झालेल्या कुठल्यातरी बांधकामाची रिकामी सिमेंटची पोती आणि काही प्लॅस्टिकच्या पिशव्यांचा कचरा पडलेला होता.

आम्ही मंदिराच्या शोधात ज्या रस्त्यावरून जात होतो, त्या रस्त्याच्या नव्हे पायवाटेच्या दोन्ही बाजूंना भरपूर झाडंझुडपं होती. पुन्हा एकदा मोठमोठाल्या मुळ्या पसरलेले, उंचउंच खोडांचे जणू आकाशाला स्पर्श करू पाहणारे वृक्ष आणि त्यांच्याभोवती वाढलेली झुडपं अशी अंदमानची अनोखी वनस्पतिसंपदा पाहत आम्ही निघालो. ह्या झाडांकडे पाहिल्यावर अस्पर्शित अशा अंदमानच्या भूभागाचं निसर्गवैभव किती अफाट असेल ह्याची कल्पना येत होती. मध्येच झाडांवरचे वेगवेगळे पक्षी दिसत होते. मी त्यांचे फोटो घेण्याचा प्रयत्न केला, पण ते अजिबात स्थिर बसत नसल्याने, त्यांचे फोटो नीट येऊ शकले नाहीत.

पायवाटेवरून जातांना आजूबाजूला दिसणारी अजस्र झाडं! फोटोच्या खालच्या उजव्या कोपऱ्यातली व्यक्ती आणि तिच्यासमोरचं झाड यावरून झाडांच्या आकाराचा अंदाज येऊ शकेल. इथून पुढे कसलंतरी बांधकाम चालू होतं.

Scaevola taccada flower - एका खारफुटीच्या झाडाचं लक्षवेधक फूल

Scaevola taccada fruits - खारफुटीची फळं

अखेर झाडाच्या निष्पर्ण फांद्यांवर बसलेले दोन पक्षी मी दुरून का होईना फोटोत टिपलेच!

आम्ही त्या पायवाटेने पुढची तीनचार वळणं पार करत पुढेपुढे जात होतो, पण ते शंकराचं मंदिर काही दिसेना. मघाचा हत्तीही आता कुठे गायब झाला होता, तोही दिसत नव्हता. एका बाजूला झाडं तोडून कसलंसं बांधकाम चालू असलेलं दिसत होतं. आता असेच पुढे चालत राहिलो, तर बीचवर असलेल्या आपल्या ग्रुपमधल्या बाकीच्या लोकांबरोबर आपली चुकामुक होईल, या विचाराने आम्ही मागे फिरून बीचवर आलो. मात्र आता बीचवर सरळ पुढे चालत गेलं, तर तिथे शंकराचं मंदिर असेल, असा विचार करून नातूकाका पुढे निघाले होते, पण त्यांच्या कुटुंबातले बाकीचे (आमच्याप्रमाणेच) पुढे यायला तयार नसल्याने, नाईलाजाने त्यांनाही थांबावं लागलं. बीचवरून सरळ पुढे गेलेल्या धोंड कुटुंबियांना मात्र शंकराचं दर्शन घडलं.

अंदमान ट्रीप - भाग ७ - स्कूबा डायव्हिंग आणि हिरवी पाल

2016-05-17T20:55:00.001+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५, --- भाग ६,

पुढे -

आम्ही खोलीत सामान ठेवून जरा वेळ बसलो असू तेवढ्यात ज्यांना स्कूबा डायव्हिंग करायचं होतं, त्यांना तयार होऊन खाली बोलावलं गेलं. मग बाकीचे लोक हॉटेलवर नुसतं थांबून काय करणार म्हणून त्यांनाही खाली बोलावलं गेलं. मग आमच्या ग्रुपमधले बहुतेक सगळेजण खाली आले आणि आम्ही पाच सहाचे लहान लहान गट करून टॅक्सीने बीचवर निघालो. बीचवरच्या नारळाच्या बनापाशी स्कूबा डायव्हिंगचं सेंटर होतं. बीचच्या पांढऱ्या शुभ्र वाळूत, नारळाच्या झाडांच्या सावलीत, स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या लोकांना कपडे बदलण्यासाठी उभारलेल्या छोट्या खोल्या दिसत होत्या. त्यांच्यापुढच्या मोकळ्या जागेत, झाडांच्या सावलीत खुर्च्या टाकून आम्ही बसलो होतो. योगशिक्षक बर्वेकाकांनी तर कललेल्या नारळाच्या खोडावर आरामशीरपणे बसून घेतलं होतं. इथल्या नारळाच्या खोडांवर समृद्ध परिसंस्थेचं लक्षण असलेलं लायकेन आणि मॉस वाढलेलं दिसत होतं. आम्ही बसलो होतो तिथून समोरची खारफुटीची मोठाली झाडं दिसत होती, त्याच्यापुढे समुद्राचं निळ्या रंगाचं पाणी दिसत होतं.

नारळाच्या झाडांच्या सावलीतून आम्हांला समोरची खारफुटीची झाडं दिसत होती आणि त्याच्यापलिकडे समुद्र होता.

खारफुटीमागे असलेल्या समुद्राच्या निळ्या निळ्या पाण्याची नुसती झलक पाहूनच मन प्रसन्न होत होतं.

झाडांमधून समुद्राकडे जाणारा रस्ता - चिंचोळ्या सखल क्षेत्रात असलेल्या समुद्रापलिकडे बहुधा त्याच बेटाचा बाकीचा भाग दिसतोय.

स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या लोकांची कपडे बदलण्याची सोय व्हावी म्हणूनच बहुधा ह्या खोल्या उभारलेल्या होत्या. इथे मुक्कामाची सोय होती की नाही, ते माहित नाही, पण अशा खोलीत रहाण्याचा अनुभव काही आगळाच असेल, हे निश्चित!

नारळाच्या खोडावर वाढलेलं मॉस.

जरा उंचावर उभारलेल्या ह्या आडोशाचा पाठीमागून घेतलेला फोटो

थोड्या वेळाने एकजण स्कूबा डायव्हिंगची प्राथमिक माहिती सांगायला आला. स्कूबा डायव्हिंग साधारण चाळीस मिनिटं कालावधीचं असणार होतं. स्कूबा डायव्हिंग करण्यासाठी पोहोणं येत असण्याची काही गरज नसते. स्कूबा डायव्हिंगमध्ये तोंडावर बसवलेल्या उपकरणातून तोंडाने श्वास घ्यायचा असतो. तसंच स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीबरोबर एक प्रशिक्षित स्कूबा डायव्हर येत असतो. तो स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या व्यक्तीला धरून पाण्यात पुढे नेतो. त्यामुळे स्कूबा डायव्हिंग करणाऱ्या व्यक्तीने आपले हातपाय हलवायची गरज नसते. त्यादिवशी त्या सेंटरमध्ये मोजकेच प्रशिक्षित स्कूबा डायव्हर उपलब्ध असल्याने एका वेळी मोजक्याच लोकांचं स्कूबा डायव्हिंग होऊ शकणार होतं. मग स्कूबा डायव्हिंग करण्यासाठी जास्त उत्सुक असलेल्या काही लोकांनी त्यांचे फॉर्म भरले. या पहिल्या गटात पाटील कुटुंबिय आणि बर्वे कुटुंबियांसारख्या उत्साही ज्येष्ठ नागरिकांचा समावेश होता. मात्र त्या सगळ्यांचे फॉर्म भरण्याआधी स्कूबा डायव्हिंगच्या दराबद्दल सेंटरच्या लोकांशी घासाघीस होऊन स्कूबा डायव्हिंगचा माणशी २७०० रुपये दर ठरला होता. स्कूबा डायव्हिंगसाठी तयार झालेल्या लोकांना एका केबिनमध्ये नेऊन त्यांना श्वास घेण्याचं तंत्र, पाण्यात करायच्या खाणाखुणा, पाण्यात उतरल्यानंतर काय काळजी घ्यायची इत्यादी माहिती सांगण्यात आली आणि स्कूबा डायव्हिंगचे पोशाख देण्यात आले, मग ते स्कूबा डायव्हिंगसाठी गेले.

इकडे आम्ही बाकीचे लोक नुसतेच गप्पा मारत बसलो होतो. तोपर्यंत दुपारी दीडची वेळ झाली होती. आता उरलेल्या लोकांना स्कूबा डायव्हिंग करायचं असेल, तर त्यापुढे हॉटेलवर जाऊन जेवायला फारच उशीर होईल, ह्याचा विचार करून गंद्रेंनी आम्हांला परत हॉटेलवर पाठवण्यासाठी फोन करून टॅक्स्या मागवल्या. तेवढ्यात मागच्या बाजूच्या खुर्च्यांवर बसलेल्या बायकांच्या किंचाळ्यांचे आवाज आले. तिथे एक हिरवी पाल आली होती, किंचाळण्याच्या आवाजामुळे घाबरून ती तिथून पळाली आणि आमच्या बाजूला बसलेल्या कीरकाकांच्या शर्टवर आली. कोणीतरी तिथून तिला झटकल्यावर ती थेट त्यांच्या हातावर आली, पण कीरकाकांनीही तिला अजिबात न हटकता हातावर तसंच स्थिर राहू दिलं. (त्यांचा पुतण्या साप आणि इतर प्राणी सहजतेने हाताळत असतो, हे नेहमी पाहत असल्याने ते त्या पालीला हातावर स्थिर ठेवू शकले.)

कीरकाकांच्या हातावर निश्चलपणे विसावलेली हिरवी पाल!

आजपर्यंत कधीही न पाहिलेल्या अशा पोपटी हिरव्या रंगाच्या पालीला शांतपणे कीरकाकांच्या हातावर बसलेलं पाहून सगळ्यांनी आपापले मोबाईल / कॅमेरे सरसावले आणि त्या पालीचं फोटोसेशन चालू केलं. काही मिनिटांनी त्या पालीला असुरक्षिततेची जाणीव झाल्यावर ती पुन्हा हालचाल करायला लागली आणि मग कीरकाकांनी तिला जमिनीवर सोडून दिलं. पांढऱ्या वाळूत आल्याबरोबर पालीचा रंग गडद व्हायला लागला आणि ती नारळाच्या खोडावर चढली. पाल खोडावर स्थिर बसलेली पाहून मी कॅमेऱ्याला मॅक्रो लेन्स जोडली आणि त्या पालीचे मॅक्रो फोटो घेण्याचा प्रयत्न केला. तोपर्यंत पालीचा रंग बदलत जाऊन काळपट हिरवा झाला होता आणि ती झाडाच्या खोडावर सहजपणे दिसूनही येत नव्हती. अंदमान जैवविविधतेने किती समृद्ध आहे, ह्याची जाणीव त्या रंग बदलणाऱ्या पालीने आम्हांला करून दिली होती.

पाल वाळूत आली आणि लगेच तिचा रंग बदलून तिचे पाय वाळक्या पानांसारखे तपकिरी रंगाचे झाले, तर बाकीचं शरीर गडद हिरव्या रंगात बदलून गेलं, त्यामुळे तिथे एखादं झाडाचं लांबट पान पडलं असावं असा दुरून आभास व्हायला लागला.

झाडाच्या खोडावर चढलेल्या पालीचा मॅक्रो फोटो घेण्याचा केलेला एक प्रयत्न

मी मॅक्रो फोटो घेतेय हे लक्षात आल्यामुळेच की काय पालीनेही ठीकठाक सावरून बसत कॅमेऱ्याकडे बघणारी तिची छबी टिपण्याची एक संधी दिली.

पालीच्या डोळ्याचा मॅक्रो फोटो घेतांना त्या डोळ्यात उमटलेलं नारळाच्या झाडांचं प्रतिबिंबही कॅमेऱ्यात टिपता आलं.

आमचं समाधान होईपर्यंत पालीचे फोटो काढल्यावर आम्ही तिथून निघालो आणि टॅक्सीने हॉटेलवर परत आलो. तिथे जेवण मांडून तयारच असल्याने आम्ही लगेच जेवायला गेलो. ह्या हॉटेलमध्येही जेवणात सॅलड, लोणचं, पापड, भाज्या, भाताचा / पुलावचा एखादा प्रकार, एखाद्या प्रकारची दाल, रोटी, एक गोड पदार्थ, नॉन व्हेजिटेरियन लोकांसाठी एक किंवा दोन नॉनव्हेज पदार्थ इत्यादींचा समावेश होता. पदार्थ अगदी सणसणीत तिखट नव्हते, पण त्यात मोठ्या मिरच्यांच्या तुकड्यांचा सढळ हाताने वापर केलेला होता. पुलाव खातांना त्यात फरसबी (फ्रेंच बीन्स) आहे, असं समजून खावं आणि ती प्रत्यक्षात मिरची निघावी असंही झालं. इथल्या जेवणात प्रत्येक वेळी वेगवेगळा गोड पदार्थ दिला जात होता, त्यात एकदा शेवयांची खीर दिली गेली होती. गव्हाच्या शेवया हा पदार्थ इथे तसा दुर्मिळच!

जेवणानंतर आम्हांला विश्रांती घ्यायला आणि टी.व्ही. बघायला बराच वेळ मिळाला. जे लोक स्कूबा डायव्हिंग करून आले होते, त्यांचं जेवण जरा उशिरा झालं. त्यानंतर खोलीवर येऊन, फ्रेश होऊन त्यांनीही जरा विश्रांती घेतली. अशा प्रकारे सगळ्यांनाच दुपारी थोडा वेळ का होईना आराम करता आला.

अंदमान ट्रीप - भाग ६ - क्रूझप्रवास... हॅवलॉक बेटावर आगमन

2016-05-11T00:12:00.000+05:30

आधीचे भाग -

भाग १, --- भाग २, --- भाग ३, --- भाग ४, --- भाग ५,

पुढे -

दुसऱ्या दिवशी सकाळी तयार होऊन आम्ही सात वाजता नाश्त्यासाठी खाली आलो. ह्या हॉटेलमध्ये नाश्त्यासाठी नेहमीच भरपूर प्रकारचे पदार्थ ठेवलेले असायचे. चहा, कॉफी याबरोबर इडली / मेदूवडा / मसाला इडली / जाड डोसा यापैकी एक किंवा दोन पदार्थ, रायतं, चटणी, सांबार, दही, पुरीचा एखादा प्रकार, छोले, पोहे, उपमा, ब्रेड, बटर, जाम, कॉर्नफ्लेक्स, दूध, साखर, उकडलेली अंडी / एखादा नॉनव्हेज पदार्थ असा सगळा सरंजाम तिथे मांडून ठेवलेला असायचा. त्यापैकी पोहे आणि उपमा हे काहीजणांना थोडे कोरडे वाटले, पण दाक्षिणात्य पदार्थांनी त्यांची कसर भरून काढली. तसंच पहिल्या दिवशीच्या नाश्त्यात तिथे फ्रुट सॅलडही ठेवलेलं होतं.

नाश्ता आटोपल्यावर थोड्याच वेळात आम्ही बसने बोटीच्या धक्क्याकडे निघालो. मॅक क्रूझ बोटीचा हा धक्का जवळच होता. तिथल्या प्रवेशद्वारावर आमच्या सगळ्यांच्या ओळखपत्रांची तपासणी होऊन मग आम्हांला सगळ्यांना आत सोडण्यात आलं. आमची तिकीटं देण्यात आली. आमची बोट धक्क्याला लागेपर्यंत आम्ही काही मिनिटं तिथल्या प्रतिक्षालयात बसलो. पावणेनऊच्या सुमारास बोट आल्यावर आम्ही तिकडे निघालो आणि तिथे जातांना समोर दिसणाऱ्या हिरव्यानिळ्या समुद्राच्या पाण्याच्या दर्शनाने माझं मन प्रसन्न झालं.

बोटीच्या दाराशी उभे असलेले दोन क्रू मेंबर्स लोकांना बोटीत चढायला मदत करत होते. आमच्यापैकी बहुतेकांना बोटीच्या वरच्या मजल्यावरच्या डीलक्स क्लासमध्ये सीट मिळालेल्या होत्या. तिथे आमच्या ग्रुपचेच लोक जास्त असल्याने, "इथे आहेत त्या रिकाम्या सीटवर बसून घ्या, नंतर त्या सीटवर (सीट नंबर प्रमाणे) बसणारं कोणी आलं, तर नंतर सीट बदलता येतील." असं आम्हांला सांगितलं गेलं होतं आणि त्याप्रमाणे कोणी कुठेही बसले होते. नंतर काही इतर प्रवासी आल्यामुळे आम्हां दोघातिघाजणांना जागा बदलाव्या लागल्या. माझा भाऊ एका परदेशी बाईच्या सीटवर बसलेला होता, पण त्या सीटजवळच ए.सी. होता. ए.सी. जवळची सीट नको म्हणून त्या बाईला त्याऐवजी माझ्या भावाला सीट नंबर प्रमाणे मिळालेल्या सीटवर बसायचं होतं, पण त्याची सीट नेमकी कुठे आहे ते त्याने पाहिलेलंच नसल्याने त्याला ते काही सांगता येईना. (ते पाहून नक्कीच त्या बाईने मनातल्या मनात भारतीय लोकांच्या बेशिस्तीला नावं ठेवली असणार.) मग दुसऱ्या कोणीतरी उठून त्यांची सीट त्या बाईला देऊ केली आणि गोंधळ संपवला.

मला खिडकीजवळची जागा मिळाली होती, पण खिडकीच्या काचेला गडद रंगाची फिल्म लावलेली असल्याने, बाहेरचं दृश्य काही खास दिसत नव्हतं. बोट चालू झाल्यावर ती पाण्यात चांगलीच हलत होती, हे आमच्या आरामशीर सीटवर बसूनही जाणवत होतं. बोटीच्या मधल्या भागात बसलेल्या लोकांना, कडेला बसलेल्या लोकांच्या तुलनेत कमी हेलकावे जाणवत होते. आता हॅवलॉक बेटापर्यंतचा दोन तासांचा बोटीचा प्रवास असाच होणार होता. त्या दरम्यान कोणाला बोट लागली तर त्यासाठी तिथे व्होमिटींग बॅग्जही ठेवलेल्या होत्या.

मग समोरच्या भिंतीवर असलेले दोन टी.व्ही. चालू झाले आणि त्यावरून 'संकटसमयी सीटखाली असलेलं लाइफ जॅकेट कसं वापरायचं, इतर काय खबरदारी घ्यायची' याच्या सूचना देण्यात आल्या. मग अंदमानची थोडी माहिती दिली गेली, सी वॉकचा एक व्हिडिओ दाखवला गेला. तोपर्यंत बोटीवरच्या क्रू मेंबर्सनी डीलक्स क्लासमधल्या लोकांना खाद्यपेयांची पाकीटं वाटली होती. (प्रीमियम क्लासवाल्यांना खाद्यपेयांची पाकीटं दिली जात नाहीत, मात्र तिथल्या दुकानातून त्यांना हवे ते पदार्थ विकत घेता येतात.)

एव्हाना क्रू मेंबर्स प्रमाणे काही प्रवासीही काहीतरी कारण काढून बोटीत इकडेतिकडे जायला लागले होते. समोरचं दार उघडून आत जाणारे क्रू मेंबर्स पाहून आमच्या ग्रुपमधल्या कोणीतरी विचारलं, की "आम्ही इथे आत काय आहे, ते पाहू शकतो का?" त्यांना आत जायची परवानगी मिळाली आणि ते तिथे आत काय आहे ते पाहून आले. मग ते बाहेर आल्यावर उगीचच इतरांना तिथे काय आहे, ते बघावंसं वाटलं. मग एकेक करत सगळे उठायला लागले आणि आत काय आहे, ते बघून यायला लागले. नंतर तिथे लोकांची रांगच लागली, क्रू मेंबर्स बिचारे एका वेळी तीनचार लोकांना आत सोडत होते. एव्हाना आमचा टी.व्ही. बघण्यातला इंटरेस्ट संपला होता. अर्ध्याहून अधिक लोक आत जाऊन आल्यानंतर शेवटचे आम्ही उरलेले काहीजण रांगेत उभे राहिलो.

दारातून आत गेलं, की पुढे मोकळ्या डेकवरून समुद्र दिसेल अशी आमची कल्पना होती, प्रत्यक्षात तिथे आतमध्ये बोटीची कंट्रोल रुम होती. कंट्रोल रूममधल्या काचा फारच उंचावर होत्या आणि त्यातून समोरचा समुद्र जेमतेम दिसत होता. तिथे कप्तान आणि इतर क्रू मेंबर्स उंच खुर्च्यांवर बसून समोरच्या अत्याधुनिक मशिन्सच्या सहाय्याने बोट चालवत होते. रडार आणि समुद्रातले अडथळे टिपणाऱ्या इतर आधुनिक मशिन्समुळे त्यांना काचेतून बाहेर बघण्याची फारशी गरज वाटत नव्हती. अशा प्रकारे आमचा थोडा अपेक्षाभंग झाला, तरी त्यानिमित्ताने कंट्रोल रुम बघण्याचा एक वेगळा अनुभव मिळाला होता.

पावणेअकराच्या सुमारास आमची बोट हॅवलॉक बेटावर पोहोचली आणि बोटीतून बाहेर आल्यावर पुन्हा आम्हांला समुद्राचं हिरवंनिळं सुंदर पाणी दिसलं. इथला धक्क्याभोवतालचा समुद्र मला सकाळी पाहिलेल्या पोर्ट ब्लेअरच्या समुद्रापेक्षाही जास्त सुंदर वाटला. अगदी धक्क्यालगत असूनही किनाऱ्याजवळचं समुद्राचं हिरवट पाणी अगदी स्वच्छ, नितळ दिसत होतं. त्या पाण्याखालचे प्रवाळ, मासे, शैवाल इत्यादी अगदी स्पष्ट दिसत होते. धक्क्याबाहेर येतांना पुन्हा सगळ्यांची ओळखपत्रं तपासली गेली. तिथून आम्ही बाहेर उभ्या असलेल्या टॅक्सीने हॉटेल किंग्डमकडे निघालो.

हॅवलॉक बेटावरचा धक्का

इथल्या समुद्राचं हिरवट निळसर पाणी पाहून मन एकदम प्रफुल्लित झालं.

समुद्राचं पाणी इतकं स्वच्छ आणि नितळ होतं, की पाण्याखालचे थेट किनाऱ्यापर्यंत वाढलेले प्रवाळही स्पष्ट दिसत होते.

हॉटेल किंग्डममध्ये गेल्यावर लगेच समोर वेलकम ड्रिंक आलं, मग सगळ्यांना खोल्यांचं वाटप करण्यात थोडा वेळ गेला. हॉटेलच्या त्याच इमारतीत वेगवेगळ्या मजल्यांवर सगळ्यांना खोल्या दिल्या गेल्या होत्या. ज्यांच्या खोल्यांमध्ये तिसरी जास्तीची व्यक्ती असणार होती, त्यांना हॉटेलमधल्या पॅसेजच्या एका बाजूला असलेल्या प्रशस्त खोल्या दिल्या होत्या आणि ज्यांच्या खोलीत दोनच व्यक्ती असणार होत्या, त्यांना समोरच्या लहान खोल्या दिलेल्या होत्या. या हॉटेलमध्ये तिसरा जास्तीचा बेड देतांना त्याच्यासोबत कॉटही आणून दिली जात होती. (सहसा इतर हॉटेल्समध्ये जास्तीचा बेड जमिनीवर टाकला जातो, असा माझा अनुभव होता.)

आमच्या ए.सी. खोलीत बेडच्या बाजूला असलेली साईड टेबल्स, रॉट आयर्नच्या खुर्च्या, एका छोटा टीपॉय आणि भिंतीत असलेलं दाराजवळचं कपाट असं फर्निचर होतं. कपाटापुढे भिंतीत एक ग्रॅनाईटची पट्टी बसवून टेबलसारखी सोय केली होती. खोलीतला आरसा मात्र काहीसा दाराजवळ होता. इथेही डासांसाठी मॉस्किटो रिपेलंट ठेवलेलं होतं. खोलीत फोन होता, त्याच्या जोडीला फ्रीजही होता. मात्र फ्रीजमधल्या वस्तू वापरल्यास त्यांचा वेगळा चार्ज भरावा लागणार होता. टी.व्ही. वर मोजकेच चॅनेल्स लागत होते आणि त्यात एकही मराठी चॅनेल नव्हता. खोलीच्या खिडक्यांवरचा पडदा बाजूला केल्यावर समोर फक्त झाडं दिसत असल्याने मोकळं वाटत होतं. आमच्या प्रशस्त खोलीच्या तुलनेत टॉयलेट अगदीच लहान होतं. तिथे कमोड आणि गिझरचा नळ अगदी जवळ असल्याने ते काहीसं अडचणीचं होत होतं, नळाला फक्त सकाळी गरम पाणी येत होतं आणि तेही सहा वाजता येत असल्याने त्या विशिष्ट वेळेव्यतिरिक्त इतर वेळेत आंघोळ करणाऱ्यांना गार पाण्याने आंघोळ करावी लागत होती, कपडे ठेवण्यासाठी असलेला स्टँड फार उंचावर होता आणि तो स्कूबा डायव्हिंग करून येणाऱ्यांचे कपडे वाळत घालण्याच्या दृष्टीने अपुरा होता (त्यासाठी रॉट आयर्नच्या खुर्च्यांचा उपयोग करावा लागत होता), बेसिनजवळ जास्तीचं सामान ठेवायला फारशी जागा नव्हती. आमच्या खोलीत टॉवेलव्यतिरिक्त दोन साबणाच्या वड्या आणि दोन शाम्पूची पाकीटं दिलेली होती.