Τα Χορτάτα

Μνήμες του μπάρμπα Κωστάγγελου Χόρτη (Μέρος 2ο)

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 18:33:00 +0000

Τα Χορτάτα έχουν δώσει και στους εθνικούς αγώνες πολλές θυσίες εις θύματα και υλικές προσφορές, ανάλογα με τη δύναμή του εις διάφορες επιστρατεύσεις από 20 Σεπτεμβρίου 1912 που άρχισε ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας έως το τέλος Αυγούστου 1922.

Τα Χορτάτα δώσανε εις τους εθνικούς πολέμους από 20 Σεπτεμβρίου 1912 έως τέλη Νοεμβρίου 1922:Ολόκληροι (κληρωτοί) 10 στρατεύσιμοι και εν όλω 112 Χορτιώτες. Έλαβαν μέρος σε διάφορες μάχες:Μπιζάνι, Απελευθέρωση Ιωαννίνων -21 Φλεβάρη 1913, Πρέβεζα, 20 Οκτώβρη 1910, Μακεδονία, Κοζάνη, Καστοριά, Βέροια, Θεσσαλονίκη, 26 Οκτώβρη 1912, . Μετά άρχισε ο Βουλγαρικός πόλεμος στις 18 Ιουνίου 1913. Έλαβαν μέρος εις μάχες Κιλκίς Λαχανά, Δοϊράνη, Δεμίρ Ισάρ, Δοβρουτσά, Άνω Τζουμαγιά. Εις Θράκη: Ανδριανούπολη, Σαράντα Εκκλησιές, Βίζα. Στη Μικρά Ασία:Σμύρνη, Μαγνησία, Φιλαδέλφεια, Ουσάκ, Κιουτάχεια, Εσκί Σεχίρ, Μπαλικεσέρ, Κρεμαστή, Πάνορμος, Προύσα, Αφιόν Καραχισάρ και Σαγγάριος. Εις όλα αυτά τα μέρη ήτανε στρατιώτες από τα Χορτάτα.

Τα Χορτάτα τα πρώτα χρόνια δεν είχαμε δρόμο. Δρόμο είχε από Λευκάδα έως Εξάνθεια και από Βασιλική έως Κωμηλιό. Το 1928 έγινε ο δρόμος και ένωσε Κωμηλιό – Χορτάτα- Εξάνθεια και έχει τώρα καλή συγκοινωνία. Από γράμματα τότες, το 1918,ήμουν στρατιώτης εδώ εις το Κάστρο της Λευκάδος και στο Γυμνάσιο της Λευκάδος ήτανε ένας μαθητής από Χορτάτα ονόματι Νίκος Γ. Αχείμαστος, ουδείς άλλος. Και έως τότε είχαν πάει στο Γυμνάσιο ο Βαγγέλης του παπα - Δημήτρη Τζεφριός, αλλά δεν το τελείωσε. Είχε γίνει αξιωματικός και σκοτώθηκε στη μάχη του Σκρά. Ο δεύτερος ο Γιάνννης Κων/νου Χόρτης ετελείωσε το Γημνάσιο, έγινε αξιωματικός και σκοτώθηκε στην οπισθοχώρηση της Μικράς Ασίας (Σημ. 2). Από τότε και μέχρι τον Δεύτερο πόλεμο ελάχιστοι πήγανε εις το ημιγυμνάσιο Βασιλικής. Από το 1906 έως το 1910 ελέχιστοι έβγαλαν την Τετάρτη Δημοτικού εις αφτά τα χρόνια. 16 πεδιά δεν επάτησαν καθόλου ούτε μέσα, άλλα 20 ίσα και έμαθαν την Πρώτη, λίγα τη Δευτέρα και 5-6 την Τρίτη. Ο γράφων δεν εβγήκα από τη Δευτέρα και 3-4 άλλοι. Η αμάθεια ήτανε μεγάλη. Πολλοί εντελώς αναλφάβητοι είχαμε και κάποιο δίκιο. 2 χρόνια δεν είχαμε δάσκαλο, 1905 και 1907. Το 1908 μας ενώσανε με το Κωμηλιό, χειμώνα Κωμπλιό και καλοκαίρι Χορτάτα. Είχε ένας δάσκαλος 80 (ΣΣ: εννοεί μαθητές). Λεγόταν Χαράλαμπος Μελάς από το Δράγανο. Τα Χορτάτα έχουν απάνου από 50 επιστήμονες τελειόφοιτους Πανεπιστημίου και άλλες επιστήμες, καθηγητές, γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί, εμποροπλοίαρχοι, δάσκαλοι και ένας ιπτάμενος αεροπορίας. Είναι και άλλοι πολλοί γραμματιζούμενοι, ένας από μικρότερες σχολές, αλλά έχει φύγει πολύς κόσμος στο Εξωτερικό και εντός Ελλάδος. Εξωτερικό: Αργεντίνα - Μπουένος Άϋρες, Αυστραλία, Καναδά, Ενωμένες Πολιτείες Αμερικής. Στην Ελλάδα είναι Χορτιώτεςς στη Θεσσαλονίκη, στην Αθήνα, στον Περαία, στην Ιτέα, στο Αίγιο, στην Πάτρα, Βραχνέϊκα, Αλισός, Λάπα Αμαλιάδα, Γιάννενα, χωριό Σταυράκι, Φιλιππιάδα, Πρέβεζα, Βόνιτσα, Παλιάμπελα, Παλίμπεη, Ζαβέρδα, Α ϊ- Νικόλας. Μέσα στη Λευκάδα μένουν στην πόλη της Λευκάδας, στο Φρύνι, στον Άγιο Νικήτα, στο Δρυμώνα, στον Άγιο Ηλία, στο Σύβρο, στην Κοντάραινα, στον Αη Βασίλη, στο Νικολή, στον Αϊ - Πέτρο. Τώρα έχουν χαθεί πολλοί από αυτούς. Εδώ λέω ένας Χορτιώτης από τη γειτονιά Βλαντάτα ονόματι Απόστολος Μεσσήνης επήγε εις ένα χωριό Παλιάμπελα Βονίτσης. Από πολλά χρόνια έκαμε οικογένεια και μεγάλη περιουσία. Είχε τρία παιδιά (σσ. εννοεί αγόρια) και 2 κοπέλες. Δεν ξέρω αν είχε το Νίκο πρώτο, δεύτερο το Θανάση και τρίτο το Γιάννη. Ο Νίκος είχε ένα παιδί φοιτητή που επήγε να κυνηγήσει σε μια λίμνη, σκότωσε ένα παπί , επήγε να το πιάσει και επνίγηκε. Έμειναν δύο κοπέλες. Ο Γιάννης δεν είχε παιδιά. Ο Αθανάσης είχε παιδιά. Είχε μαγαζί μεγάλο και το πρώτο παιδί σκοτώθηκε στον πόλεμο στην Αλβανία όπου κάναμε Ελλάς – Ιταλία. Το άλλο παιδί του Θανάση ήτανε κουφάλα (σσ: δεν μπορούσε να τεκνοποιήσει). Έτσι ρήμωσε η οικογένεια Μεσσήνη και άλλες πολλές.

Εφονεύθησαν οι:

Γεράσιμος Π. Βλαντής εις Αετοράχη Ιωαννίνων
Γεώργιος Ν. Χόρτης εις Κιλκίς Μακεδονίας
Σπύρος Α. Χόρτης Ύψώματα Άγγιρος Μακεδονίας
Βασίλειος Κ. Χόρτης εις οπισθοχώρηση Μικράς Ασίας
Ευάγγελος ιερέως Τζεφριός, λοχαγός εις σκρά Μακεδονίας
Ιωάννης Κ. Χόρτης, υπολοχαγός, εις Ουσάκ Μικράς Ασίας

Πέθαναν από κακουχίες οι:

Χρήστος Ν. Μεσσήνης
Χρήστος Σ. Χόρτης
Κωνσταντίνος Β. Χόρτης
Άγγελος Δ. Χόρτης
Ιωάννης Π. Χόρτης
Παναγιώτης Γ. Χόρτης
Ευστάθιος Ε. Χόρτης
Σπύρος Θ. Βουκελάτος
Ευθύμιος Ν. Βουκελάτος
Νικόλαος Π. Βλαντής
Σπύρος Ι. Τζεφριός
Αναστάσιος Α. Χόρτης
(άγνωστο πού χάθηκε)

Τραυματίες:

Δημήτριος Γερ. Χόρτης, τραυματίστηκε στο Μπιζάνι Ιωαννίνων
Ανδρέας Γ. Χόρτης, τραυματίστηκε εις Άνω Τζουμαγιά Μακεδονίας
Απόστολος Δ. Χόρτης, τραυματίσθηκε εις Λαχανά Μακεδονίας
Βασίλης Ν. Χόρτης, τραυματίστηκε εις Κάλε Γκρότο της Μικράς Ασίας.

Τα Χορτάτα έχουν εκκλησίες ανάλογα με τους κατοίκους.

Οι Χορταίοι τον Άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο και την Αγία Αικατερίνη
Οι Μεσσηναίοι τον Άγιο Μηνά
Οι Αυλωνιταίοι την Κοίμηση της Θεοτόκου
Οι Βλανταίοι και Τζεφραίοι τον Άγιο Ταξιάρχη
Οι Αχειμασταίοι και Βουκελαταίοι τον Άγιο Θεόδωρο.

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 17:42:00 +0000

Γεννήσεις: Ούτε αυξανόµεθα ούτε πληθυνόµεθα.

Βαπτίσεις: Ο Λάµπρος Χόρτης (εγγονός του αείµνηστου Παπαγιώργη) και η σύζυγός του Ελένη Λιάκου στις 23 Σεπτεµβρίου 2017 βάφτισαν τον γιο τους στα Τρίκαλα και του έδωσαν το όνοµα Γιάννης (του παππού του). Νονός ήταν ο Χαράλαµπος Ρουµπέας. Τους ευχόµαστε ολόψυχα «να τους ζήσει».

Γάµοι: Ο Παναγιώτης Χόρτης του Θεοφάνη και της Αγγελικής, (κι ο Πάνος εγγονός του Παπαγιώργη) και η Ευαγγελία Βασιλειάδου του Χρήστου και της Βασιλικής ετέλεσαν τους γάµους τους την Τετάρτη, 15 Νοεµβρίου 2017, στο Δηµαρχείο Θεσσαλονίκης. Στο νιόφωτο ευχόµαστε ολόθερµα να ζήσουν σαν τα ψηλά βουνά. Τον θρησκευτικό γάµο έχουν προγραµµατίσει για το καλοκαίρι. Και µια διόρθωση: Στο προηγούµενος τεύχος στη φωτογραφία απ’ τον γάµο του Μιχάλη Θ. Χόρτη γράψαµε «Ο Μιχάλης και η Αργυρώ» αντί του ορθού «Ο Μιχάλης και η Δανάη» (Η Αργυρώ είναι η µητέρα του γαµπρού).

Θάνατοι: Η Ρουμπίνη Χόρτη, σύζυγος του αείμνηστου αξιωματικού Δημητρίου Ν. Χόρτη, προσωποποίηση της ευαισθησίας και της ανθρωπιάς, έφυγε από τη ζωή στις 4 Σεπτεμβρίου 2017 και αναπαύεται στο κοιμητήριο του Βύρωνα.
Η καλόκαρδη και γνωστή σε όλους για το υψηλό της ήθος Ευστρατία (Στράτω) Γεωργάκη, κόρη του αείμνηστου συγχωριανού μας Θοδωρή Βουκελάτου και μητέρα του διακεκριμένου δημοσιογράφου Ηλία Γεωργάκη, έφυγε από τη ζωή στις 19 - 9- 2017. Η κηδεία της έγινε την επομένη στην πόλη της Λευκάδας. Την απώλεια της μητέρας του ο Ηλίας μάς γνωστοποίησε με το παρακάτω συγκλονιστικό κείμενο:

ΑΧ!ΜΑΝΟΥΛΑ ΜΟΥ
Αχ ! μανούλα μου. Ετσι θα σε θυμάμαι.Με τη μοναδική καλοσύνη σου. Και τη στοργική σου ψυχή. Με την χορτασμένη με αγάπη καρδιά σου. Αγέρωχη να τρυγίζεις στον Αϊ- Θόδωρο. Δυναμική. Με την πίκρα χορηγό. Aεικίνητη στη φτώχεια και στις κακουχίες. Καρτερική, φιλόξενη, εγκάρδια, υπομονετική.
Έτσι θα σε θυμάμαι. Γεννημένη να νικάς στη ζωή. Μάνα ηρωίδα.
Όμως, εγώ θα σε ξαναβρώ στις βάρκες του Αϊ - Γιάννη με το μενεξεδένιο ηλιοβασίλεμα. Και στα κλάματα πάνω από τα μνήματα των αδελφών σου. Εκεί στο μονόξυλο του πατέρα μου, στον Αϊ- Λια, κάτω από τις αστροφεγγιές της Γύρας. Στις αξημέρωτες νύχτες στο ΄Πάνθεον’. Και στις κατανυκτικές ολονυκτίες στην κυρά-Φανερωμένη.
Ήσουν μια ανεμοδαρμένη ιτιά στα Χορτάτα. Κι έτσι θα σε θυμάμαι για πάντα. Περήφανη.
Τεράστιο θα είναι το κενό της απουσίας σου.Θα το ΄σηκώσω’’ομως με την γλυκιά σου θύμηση.Με το καλωσυνάτο χαμόγελό σου.
Και θα σ΄αποχαιρετήσω με ένα φιλί του Αυγουστιάτικου μαϊστρου στην αμμόγλωσα. Να σου παίρνει το μαντήλι και να γελάς.
Οπως θα γελάς για πάντα στην καρδιά μου.
Αχ !μανούλα μου….

ΗΛΙΑΣ ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ (ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΣ)

Η πάντα προσηνής και ευγενής Ευτυχία Χόρτη, σύζυγος του αείµνηστου κορυφαίου επιστήµονα, γιατρού Παναγιώτη Χόρτη, έφυγε από τη ζωή στις 16-10-2017 και αναπαύεται στο κοιµητήριο του Βύρωνα. Ο αγαπητός σε όλους και ξεχωριστός για την ευθύτητα και το χιούµορ του Κωνσταντίνος Π. Χόρτης (Κολοπατής), έφυγε από τη ζωή στις 22 Νοεµβρίου 2017 και αναπαύεται στο κοιµητήριο των Χορτάτων Τα ειλικρινή µας συλλυπητήρια στους οικείους τους.

Μπάρμπα Τιπούκειτος: «Εχω ένα όνειρο…»

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 17:27:00 +0000

Η συζήτηση από νια µεγάλη παρέα συγχωριανών που δίνουνε το παρόν κάθε καλοκαίρι στην πλατεία των Χορτάτων, ανάµεσά τους και προγιαστοί[1], έχει να κάµει µε τα προβλήµατα του χωριού και του νησιού µας. Άλλος µιλάει για το κτήριο του ∆ηµοτικού που ρειπίζει κι ας είναι το µοναδικό κτήριο που θα εµπόρειε να στεγάσει το πολιτιστικό απόθεµα του χωριού, άλλος για το προβληµατικό δίκτυο ύδρευσης και την έλλειψη αποχέτευσης, άλλος φωνάζει για την έλλειψη καθηµερινής συγκοινωνίας των χωριών τ’ς Νοτιοδυτικής Λευκάδας, άλλος γι’ άλλα. Στο τέλος, όπως γένεται συνήθως, εµπλέξανε και τα πολιτικά - κοµµατικά, κι η σκυτάλη επέρασε στ’ς δυο πασίγνωστους αντίπαλους θανατικούς[2], που απορώ πώς είχανε κρατηθεί τόση ώρα, τα γνωστά µε το δ’ πλό παράνοµα[3] «Ο χοντρός και ο λιγνός» ξαδέρφια, όχι τόσο για την κατεβασά[4] και την προφορά[5] τ’ς όσο για τα καµώµατά τ’ς, κι η κοινή λογική επήε περίπατο. Οι φωνές κι οι κόντρες τ’ς εδίνανε κι επαίρνανε, θ’µίζοντας τ’ς πολιτικές κοκοροµαχίες στα παραθύρια τ’ς τελεόρασης. «Κίτρινο» εναντίον «κίτρινου». Οι καταλήξεις συγκριτικού βαθµού –τερος, -τερα, -τερο επέφτανε βροχή για τ’ς πολιτ’κές «ορθοδοξίες» σε διαλόγους χάρµα, που εδείχνανε πόσο ο καθένας τους επίστευε στ’ν αλήθεια του ψέµατός του:
- Ο δ’κός µου είναι ο καλυτερότερος
- Στη λαµογιά ναι,απαντάει ο λιγνός, ψ’χαλίζοντας[6] τα µάτια του.
- Μπα µωρέ µπαίγνιο[7], που άµα σου δώκω νια φ’σκιά[8] θα πάει η µ’σή χαµένη. Απατεώνες και λαµόγια είν’οι δ’κοί σου … Η υπόλοιπη παρέα εκατάθεσε τα όπλα, γιατί δεν έπαιρνε χαρτωσά[9], ακόµα κι οι προγιαστοί. Μοναχά ο τρελός του χωριού έκοβε µ’ ένα κ’τσοσούι[10] τα νύχια του κι απολάµβανε τον καυγά, ρίχνοντας λάδι στη φωτιά κι ενθαρρύνοντας πότα[11] τον ένανε και πότα τον άλλονε: Απάνου του! Γε τι του’πε! Βάρ’τονε[12]! Σε λίου η κόντρα εµύριζε µπαρούτι, θ’µίζοντας θέατρο του παραλόγου ή εξέδρα θύρας φανατικών ποδοσφαιρικού γηπέδου, ίσως και κάτι από Βέλτσο[13], όταν οι δυο θανατικοί αρχινήσανε να στολίζουνε ο ένας τον άλλονε µε βαριές υπερρεαλιστ’κές κ’βέντες[14], έχοντας χάσει τ’ν ψυχραιµία τ’ς και τον ειρµό τ’ς. Ο πρώτος, ακούοντας απ’ τον σπληνιασµένο[15] πολιτικό του αντίπαλο πως έχει το µυαλό τ’ς κότας του, άναψε και κόρωσε, εκατακοκκίνησε απ’ το κακό του, εφουσκώσανε οι φλέβες του κι επέταξε τη φοβερή κουβέντα, τόσο φοβερή που τύφλα να’χει ο Εµπειρίκος[16].:
- Είσαι φορέας, ρε! Ο άλλος, σα νευρόσπαστο απ’ την έξαψη και έξαλλος, του επέταξε ό,τι του κατέβηκε εκείνη τη στιγµή, αουπανοβάνοντας[17] σε υπερρεαλισµό:
– Εσύ, ορέ χάπατο[18], είσαι όχι µοναχά φορέας αλλά και επιρρεπής!
Λίου παραπέρα τα νερά είναι ήρεµα. Ο µπάρµπα Τιπούκειτος κι ο φίλος του ο Σοφολογιότατος πίνουνε τον καφούλι τ’ς, συζητάνε για τ’ς γιορτές Λόγου και Τέχνης τ’ς Λευκάδας και αναπολούνε κάποιες κορυφαίες στιγµές τ’ς. Θ’µώνται τ’ν εµφάνιση τ’ς Μαρίας Κάλλας, που τον Αύγουστο του 1964 ετραγούδησε Καβαλερία Ρουστικάνα στ’ν πλατεία, µε τον µαθητή τότε Κυριάκο Σφέτσα στο πιάνο. Το βουρλασό[19] όµως που ‘χε δηµιουργηθεί, που από τσι[20] να γυρίσει σε αφ’σκόλογα, δεν άφηνε τον Γιώργο τον Καµπούκα απ’ το Μανάσι, κουµπάρο του µπάρµπα Τιπούκειτου, να παρακολουθήσει τα όσα ελέανε οι δυο φίλοι κι αγαναχτισµένος τ’ς εφοβέρισε µε τ’ν αγκλίτσα του κι έβαλε τ’ς φωνές:
- Για τσωπάτε[21], ορέ! Τι µουλαρίσο πείσµα είν’ εφτό! ∆ε βλέπ’τε τι ωραία κουβεντιάζουνε ο µπάρµπα – Τιπούκειτος µε τον φίλο του τον Σοφολογιότατο; Για ν’ αφήκουµε τ’ς χαµάρες[22] και να ντ΄ς ακούσουµε. Απ’ το’να αυτί ακούω για τ’ Μαρία Κάλλας κι απ’ την άλλη τ’ς Μάριους «Κάλους»!. Μου κάζει πως είµαστε εκτός τόπου και χρόνου κάνοντας εφτά που κάνουµε µέσα στο χασαπά[23], στην καρδιά του χωριού εν έτει 2017. Τι το επεράσατε εδώ; Αµέρικαν µπαρ; Ούλοι οι χώροι δεν είναι ίδιοι. Αφήτε, λοιπόν, ν’ ακούσουµε και δυο πολιτισµένες κουβέντες και να ρωτήσουµε τον µπάρµπα Τιπούκειτο τι νείρεται[24] για το νησί µας και για το χωριό. Κι επειδή ούλοι οι άλλοι εδείξανε πως εσυµφωνήσανε και περ’σότερο επειδή οι δυο θανατικοί εσκιαζόντανε το εξοντωτικό κογιονάρισµα[25] του Γιώργου, θέλοντας και µη, ελαρώσανε[26]. Ο λόγος επέρασε στον µπάρµπα Τιπούκειτο, που είπε πολλά και ενδιαφέροντα, όπως πάντα. Θα σας τα µεταφέρω µε λία λόγια, «κατ’ οικονοµίαν», που λέει κι ο Σοφολογιότατος.

Στην αρχή ο µπάρµπα Τιπούκειτος επαρατήρησε πως ο Γιώργος έχει δίκιο, γιατί η ιδέα για το χώρο δεν είναι άχρωµη κι ουδέτερη, αλλά δένεται µε πράµατα και καταστάσεις πο’χουνε να κάµουνε µε τον πολιτισµό, µε τ’ν παράδοση και τ’ν ταυτότητα τ’ς κοινωνίας, µικρής ή µεγάλης. Έχει να κάµει µε ούλα εκειά που εδηµιούργησε ο άνθρωπος, µαϊτζέρνοντας[27] το φυσικό τοπίο και φκιάνοντας τον τρόπο να ζει και να πορεύεται µε τον συνάνθρωπό του, φκιάνοντας τον πολιτισµό του σ’ ένανε χώρο. Κι η πλατεία ετούτη είναι φορτωµένη µε πολιτισµό. Την εστρακώσανε[28] γενιές και γενιές χωριανοί και Λευκαδίτες κι όχι µοναχά εφτήνοι. Εδώ εγενόντανε τα πανηγύρια, εδώ αποχαιρέταε η µάνα το παιδί τ’ς που εµίσευε για τα ξένα, εδώ είναι το Κοντρί µε το Ηρώο κι ο Αϊ – Μ’νάς, εδώθενε εδιαβαίνανε ο ∆αίρπφελδ, ο Σικελιανός µε την Εύα Πάλµερ κι ο Βαλαωρίτης, για να πάνε στον Καβαλάρη[29], εδώ επάξανε γενιές και γενιές Χορτιωτόπουλων… Κι απέ ας σκεφτεί ο καθένας τι είναι για φτόνε το σπίτι του. Είναι κάτι που δεν το λογαριάζουµε, ή είναι γιοµάτο από ένα σωρό «νοήµατα», από νιαν ατµόσφαιρα µε σ’γκεκριµένα και πολύτιµα πράµατα[30]; Εδώ ακόµα κι οι αγραπιδιές στα Σταυρωτά και τα τσιγκριά κάτι µας λένε. Πριν από λία χρόνια ο αείµνηστος Νίκος, ο «Πλαστήρας[31]», όπως τον εξέραµε ούλοι, ο Φάνης, ο Ντίνος και ο Βίτος επαίρνανε ένα µπρίκι, τα καφεκούτια και τα άλλα χρειαζούµενα και το µατσουκώνανε για τα Σταυρωτά, γιατί εθέλανε να βρεθούνε µεταξύ ουρανού και γης, για να πιούνε τον καφέ τ’ς και να θυµηθούνε τα παιδικά τ’ς χρόνια. Ο τόπος δεν είναι «Ευκλείδειος Γεωµετρία», που µας εµαθαίνανε στο σκολαρχείο.
Γ: ∆’λαδή, αν κατάλαβα καλά, κουµπάρε,πολιτισµός είναι ό,τι έφκιασε ο άνθρωπος;
Μ. Τ.: Ο πολιτισµός, κουµπάρε Γιώργο, είναι εκειό που βλέπουµε σαν πραγµατ’κότητα, απ’ την ξερολιθιά και τ’ αΙταρίσµατα[32] ως την τ’χογραφία στ’ς Αϊ – Πέντε, αλλά δεν είναι µοναχά εφτό. Είναι κι εκειό που πρέπει να υπάρχει, όπως π.χ. να ‘χει κάποιος τα µέσα για να ζει µ’ αξιοπρέπεια και να µην κάνει το διακονιάρη ή τον τροφοσ’λλέκτη. Σήµερα, βέβαια, για απαραίτητα λογιώνται και τ’ αυτοκίνητα, τα ψυγεία, τα νοσοκοµεία, τα σκολειά κ.λπ. Πολιτισµός όµως είναι και το να φέρνεται ο καθένας σαν τη σ’µπεθέρα µου τη Μαύρα, δ’λαδή µε τέτοια ανθρωπιά, που να µπορεί η συµπεριφορά του να γένει κανόνας για ουλουνούς τ’ς ανθρώπους[33]. Κι απέ καλό είναι να ‘χουµε στο νου µας πως θα εµπορούαµε κι εµείς να βάλουµε ένα λιθαράκι, για να πάνε τα πράµατα παραµπρός καλύτερα. Κι εφτό θα ντο π’τύχουµε αν γένουµε κι εµείς καλύτεροι, αν προσέχουµε τη στραβοµάρα µας, αν σεβόµαστε τον διπλανό µας, όθενε κι αν είναι, αλλά και τη φύση, απ’ τα γλυκάσκαµνα[34] και τη Μουτ’λού[35] ως την Ανταρκτική, κι αν αξιοποιούµε µυαλωµένα ό,τι µε κόπο και αγώνα µας εκληροδοτήσανε οι παλιότεροι. Έτσι προχωράει ο πολιτισµός. Κι έπειτα, η πλιο µεγάλη διαφορά µας απ’ τα ζώα είναι η ταυτότητα και η παράδοσή µας. Κι η εικόνα η δ’κή µας, τ’ς λευκαδίτ’κης ταυτότητας, πάει µαζί µε τη ζωντανή µας παράδοση (µέσα κι η ντοπιολαλιά), που προχωράει, που αλλάζει, που δεν είναι ξερή κι αρούκανη[36]. Για παράδειγµα, ο αείµνηστος Αντώνης Τζεβελέκης το 1955 επήρε απίδροµο, έφκιασε τ’ς γιορτές Λόγου και Τέχνης και έδωκε στη Λευκάδα, που τότε την είχανε στα αζήτητα, ένανε θεσµό που µε το κύρος και τ’ν ακτινοβολία του έκαµε και κάνει περήφανο τον κάθε Λευκαδίτη. Μετά από 5-6 χρόνια τα πράµατα επήανε καλύτερα, αφού τον θεσµό τον εστηρίξανε, εκτός από τους τοπικούς φορείς (δήµος Λευκάδας, Ορφέας, Φιλαρµονική κ.ά.) και τεράστια µεγέθη του πνεύµατος και της τέχνης, όπως ο Κων/ νος Τσάτσος, ο Ηλίας Βενέζης, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Λίνος Πολίτης, ο Παντελής Πρεβελάκης, ο Γεράσιµος Γρηγόρης, ο Τσαβαλάς Καρούσος κ.ά. Ακολούθησε το 1964 η Κάλλας, όπως είπατε, και πάει λέγοντας. Και σήµερα µας δίνεται η ευκαιρία να πάει ακόµα πιο µπροστά ο θεσµός, αν αναδείξουµε και αξιοποιήσουµε το προνόµιο που έχουµε. Εννοώ το Αρχαίο Θέατρο του νησιού µας στον λόφο «Καστά» κοντά στο Καλλιγόνι. Εξάλλου, η προστασία των έργων του Πολιτισµού, έλεε η αείµνηστη Μελίνα, δεν είναι µοναχά ένα ηθικό χρέος, αλλά είναι και συµφέρον, επειδή η πολιτιστική κληρονοµιά αποτελεί πλούτο και µε την κυριολεκτική σηµασία του όρου. Κι ακόµα, πέρα από κάθε σκοπ’µότητα, υπογραµµίζει πως η πολιτιστική κληρονοµιά µας είναι δάσκαλος κι οδηγός µας, είν’ η εσωτερική µας δύναµη, είν’ η περηφάνια µας. Η ανάδειξη όµως κι η προστασία τ’ς κληρονοµιάς µας απαιτεί ευαίσθητους πολίτες, πολίτες που παθιάζονται για το πολιτιστικό τ’ς θησαυροφυλάκιο, όπως λέει ο φίλος µου ο Νίκος ο Ζίας[37]. Εσήµερα, λοιπόν, µας δίνεται η ευκαιρία για τ’ν πολιτιστική απογείωση τ’ς Λευκάδας, µε τ’ν ανάδειξη κι αξιοποίηση του αρχαίου θεάτρου της, του ιερού αυτουνού τόπου, που επερίµενε απάνου από ένανε αιώνα να ντονε προσέξουµε. Ως τα τώρα επλαέναµε τον λεγόµενο Επιµενίδειο ύπνο επί δύο, γιατί φαίνεται πως εδώκαµε τα φώτα του πολιτισµού στον υπόλοιπο κόσµο κι εµείς εµείναµε στο σκοτάδι και το ρίξαµε στον ύπνο. Το κάµαµε δ’λαδή χερότερα απ’ τον Επιµενίδη[38], που σύµφωνα µε τη µυθική παράδοση επλάηνε για 57 ολόκληρα χρόνια. Εµείς επλαέναµε για απάνου από εκατό[39]. Ελπίζουµε, βέβαια, να µη µας µαταπάρει ο ύπνος και οι αρµόδιοι να καταλάβουνε πως η ανασκαφή κι η ανάδειξη του αρχαίου θεάτρου µας είναι νια πρόκληση, για την οποία θα πρέπει να φροντίσουµε και να κινητοποιήσουµε τ’ς πάντες και τα πάντα. Είν’ ανάγκη να καταλάβουµε ούλοι µας πως εφτό το µνηµείο πολιτισµού είναι ένας ιερός χώρος πο’χει τεράστια αισθητική και συµβολική σ’µασία, ένας χώρος στον οποίο εµιλήσανε κι «εδράσανε» θεοί, ήρωες και θνητοί, ένας χώρος στον οποίο επροβάλανε, µέσα απ’ τη µυσταγωγία των θεατρικών παραστάσεων τ’ς αυθεντικές αξίες του πολιτισµού µας.

Έτσι η αποκάλυψη, η ανάδειξη και η αξιοποίησή του θα γένει το διαµάντι τ’ς Λευκάδας. Και για να απαντήσω και πλιο ντρίτα[40] στ’ν ερώτησή σου, κουµπάρε Γιώργο, για το τι νείροµαι για τη Λευκάδα, ακουρµάσου: Νείροµαι πως ο εκάστοτε υπουργός πολιτισµού δεν θα θεωρεί τ’ς ποιητές … λαπάδες και το νησί των ποιητών σχεδόν … ανύπαρκτο.

Νείροµαι πως νια µέρα σ’ εφτό το νησί το αρχαίο θέατρο τ’ς Λευκάδας θα περάσει στο χώρο τ’ς ζωντανής ιστορίας, που έτσι θ’ αποκτήσει το αληθινό τ’ς νόηµα.
Νείροµαι πως νια µέρα στον λόφο Καστά θα πλησιάσουµε το αρχαίο θέατρο όχι µοναχά µε τη φυσ’κή µας παρουσία αλλά και µε ανοιχτά και άγρυπνα τα µάτια τ’ς ψ’χής µας, για να µπορέσουµε να βρούµε τ’ν πατηµασά τ’ς ιστορία µας και να µας γένει σ’νείδηση το πνεύµα του τόπου µας[41].
Νείροµαι πως θα ζήσω για να απολάψω στο αξιοποιηµένο θέατρο του Καστά Αριστοφάνη µε τον Ηλία Λογοθέτη στον ρόλο του Στρεψιάδη[42], Αγνή Μπάλτσα στ’ς Γάµους του Φίγκαρο[43], Ορφέα, Φιλαρµονική, Νέα Χορωδία κ.λπ. και να πάρω µαζί µου, εκτός απ’ την κυρά µου και τα αγγόνια µου, αλλά και τη σ’µπεθέρα τη Μαύρα, για να ιδεί κι εφτήνη εκειά που δεν έχει µαταϊδεί. Μου κακοφαίνεται να ακούνε στη Φραγκφούρτη και στη Βιέννη Μπάλτσα κι εµείς να ξεροσταλιάζουµε.
Έχω ένα όνειρο, να αναδειχτούνε και να αξιοποιηθούνε ούλα τα σηµαντικά µνηµεία τ’ς Λευκάδας.
Έχω ένα όνειρο, να έχει το κάθε χωριό ένανε χώρο, στον οποίο θα να‘ναι συγκεντρωµένο το πολιτιστικό του απόθεµα.
Έχω ένα όνειρο, να µπορώ να παραγγέλνω υποβρύχιο για τα αγγόνια µου σε όποιο µέρος τ’ς Λευκάδας κι αν βρεθώ και να µη µου λέει ο µαγαζάτορας πως εκόπ’κε το νερό.
Έχω ένα όνειρο, να ιδώ τη Λευκάδα πεντακάθαρη, µε σωστές υποδοµές (αποχέτευση κ.λπ) και να µη διαβάζω και µαταδιαβάζω για περιβαλλοντική υποβάθµιση στ’ς ακτές της.
Έχω ένα όνειρο, να αισθάνεται και να ενεργεί ο κάθε λευκαδίτης µε τ’ν αρχή πως ούλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι και µπορούνε να συνεργαστούνε, πέρα απ’ τ’ς πολιτιστικές διαφορές τους, όπως εσυνεργαστήκανε οι κάτοικοι της Ν∆ Λευκάδας µε τ’ς ελβετούς φίλους τ’ς ανθρωπιστικής οργάνωσης CFD[44].
Νείροµαι για το νησί µας πως νια µέρα, µέσα στη σαχάρα της όξου απ’ τα ανθρώπινα µέτρα σύγχρονης πραγµατ’κότητας, θα µεταµορφωθεί σε όαση πολιτισµού.

Στο τέλος ο Σοφολογιότατος επαρατήρ’σε πως χωρίς τα οράµατα και τον προσανατολισµό µας χάνουµε και δεν βελτιώνεται τίποτα κι εκατάληξε µε νια φράση που τα λεε ούλα: «Ναι σε όλα»

Για τη Σύνταξη: Έκτορας Γ. Χόρτης

ΛΕΞΙΚΟ

[1] Προγιαστοί = προεστοί, ηλικιωµένοι που εµπνέουνε τον
σεβασµό
[2] Θανατικός = φανατικός
[3] Παράνοµα = προσωνύµιο, παρατσούκλι
[4] Κατεβασά = σουλούπι
[5] Προφορά = το παρουσιαστικό, η φυσιογνωµία
[6] Ψ’χαλίζοντας τα µάτια = ανοιγοκλείνοντας τα βλέφαρα
[7] Μπαίγνιο = τιποτένιος, ρεντίκολο, παιχνίδι / κλωτσο- σκούφι των άλλων
[8] Φ(ου)σκιά ( φούσκος) = ηχηρό χαστούκι, «ντάµφαρος», «τριόµφο»
[9] ∆εν παίρνω χαρτωσά = δεν µπορώ να λειτουργήσω αντα- γωνιστικά, εξουδετερώνοµαι πλήρως (απ’ τον αντίπαλο)
[10] Κ’τσοσούι = ελαττωµατικός σουγιάς
[11] Πότα = πότε
[12] Βάρ’τονε = βάρα τον, χτύπα τον.
[13] Γιώργος Βέλτσος: πανεπιστηµιακός, για τον οποίο κά- ποιοι λένε πως ο λόγος του χρειάζεται αποκρυπτογράφηση.
[14]«Υπερρεαλιστ’κές» κ’βέντες = κουβέντες χωρίς λογικό ειρµό, που βγαίνουνε απ’ τα θολά νερά του υποσυνείδητου. (Ο υπερρεαλισµός είναι λογοτεχνικό κίνηµα στο οποίο ο λόγος / η (αυτόµατη) γραφή / η καλλιτεχνική δηµιουργία δεν καταξιώνονται λογικά αλλα αισθητικά και συναισθηµατικά).
[15] Σπληνιασµένος = ευερέθιστος, νευρικός
[16] Ανδρέας Εµπειρίκος: Η ποιητική του συλλογή «Υψικάµι- νος» αποτελεί το πρώτο αµιγώς υπερρεαλιστικό κείµενο στην Ελλάδα.
[17] Αουπανωβάνω = πλειοδοτώ, προσθέτω στα δεδοµένα, κάνω / λέω παραπανίσια.
[18] Χάπατο = τιποτένιος, ανάξιος λόγου, χαµένος
[19] Βουρλασό = µεγάλη φασαρία, χαώδης κατάσταση
[20] Από τσι = παρά λίγο
[21] Τσωπαίνω = σωπαίνω
[22] Χαµάρες = ανοησίες
[23] Χασαπάς = αγορά, δηµόσιος χώρος
[24] Νείροµαι = επιθυµώ διακαώς ελπίζω πως θα ικανοποιη- θεί κάποια επιθυµία µου, κάποιο όνειρό µου
[25] Κογιονάρισµα = χλεύη, κοροϊδία
[26] Λαρώνω = ησυχάζω, σταµατάω να µιλάω, κάθοµαι στ’αυγά µου
[27] µαΙτζέρνω = χειρίζοµαι, κουµαντάρω, κατευθύνω
[28] Στρακώνω = πατικώνω.
[29] Καβαλάρης: συνοικία στα βόρεια του χωριού, ερειπωµέ- νη σήµερα.
[30] Goethe: Four Seasons
[31] Ο Νίκος ο «Πλαστήρας»: το παρωνύµιο του το είχε
δώσει ο πατέρας του από θαυµασµό για τον µεγάλο ηγέτη Νικόλαο Πλαστήρα, εξ ου και το βαφτιστικό του.
[32] Αϊτάρισµα = εθελοντική βοήθεια
[33] Να ενεργείς µόνο µε βάση την αρχή που θεωρείς ότι θα
µπορούσε να ισχύσει ως καθολικός νόµος: Αυτή είναι η κατη- γορική προσταγή του Καντ στο έργο το Κριτική του Καθαρού Λόγου
[34] Γλυκάσκαµνα: πρόκειται για τα δύο είδη παιωνίας, που παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον από βιογεωγραφική άποψη ( P. mascula ssp. Russi και P. Peregrine). Η περιοχή Natura των Χορτάτων αποτελεί τον µοναδικό στην Ελλάδα χώρο συνύπαρξης των δύο παραπάνω ειδών.
[35] Μουτ’λού: το Πόρτο Κατσίκι (η παλιά ονοµασία)
[36] Ξερή κι αρούκανη = αµετάβλητη
[37] Νίκος Ζίας: Καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήµιο Αθηνών
[38] Επιµενίδης: ξακουστός σε όλη την Αρχαία Ελλάδα σο- φός και µάντης από την Κρήτη
[39]Η πρώτη ανασκαφική έρευνα είχε γίνει το 1901 από τονE. Krüger, συνεργάτη του Wilhelm Dörpfeld., κατά την οποία αποκαλύφθηκαν λείψανα του αρχαίου θεάτρου.
[40] Ντρίτα = κατευθείαν, ευθέως
[41] genius loci
[42] Στρεψιάδης: Αριστοφάνη Νεφέλες
[43] Αγνή Μπάλτσα: Λευκαδίτισσα µετζοσοπράνο παγκό- σµιας φήµης. Οι Γάµοι του Φίγκαρο: έργο του Βόλφγκανγκ Αµαντέους Μότσαρτ
[44] Χριστιανική Υπηρεσία Ειρήνης (ChristlicherFriedensdienst) µε εθελοντές τους Ρίκο, Αλίκη, Πέτρο,Γιάννη, Ελένη, Ασπασία, Ελισάβετ, Χριστίνα, Μαρία κ.ά., που βοήθησαν πολλαπλώς σε πολύ δύσκολα χρόνια τα χωριά τ’ς Νοτιοδυτικής Λευκάδας.

Μνήμες του μπάρμπα Κωστάγγελου Χόρτη

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 16:21:00 +0000

Ο αείμνηστος Κωστάγγελος Γ. Χόρτης ήταν ένας προικισμένος συγχωριανός, με μνήμη ελέφαντα και μεγάλο ενδιαφέρον για την ιστορία του χωριού μας, παρόλο που δεν είχε τελειώσει το Δημοτικού. Καρπός αυτού του ζήλου είναι ένα πολύτιμο χειρόγραφο, που ευγενικά μας παραχώρησε ο γιος του Φάνης, πανεπιστημιακός στις ΗΠΑ και ποιητής, το οποίο αναφέρεται σε ποικίλες όψεις της κοινωνίας και της ιστορίας των Χορτάτων από τις αρχές του 20ου αιώνα.Το χειρόγραφο αποτελείται από 10 αριθμημένες σελίδες , όπου δίνονται πληροφορίες για τα δημογραφικά του χωριού, το κλίμα, την γεωργική παραγωγή, τη συμμετοχή των κατοίκων του στους εθνικούς αγώνες 1912-1922, την αποδημία, τη συγκοινωνία, την εκπαίδευση. Τα στοιχεία που προσφέρει ο αείμνηστος μπάρμπα Κωστάγγελος είναι πολύτιμα για την ανασύνθεση της εικόνας των Χορτάτων στις αρχές του 20ου αιώνα.

Στο πρώτο τμήμα του χειρογράφου του αφού αρχικά κάνει λόγο για τις αλλαγές στο χώρο του τέως δήμου Απολλωνίων, στη συνέχεια αναφέρεται λεπτομερώς στα δημογραφικά της κοινότητας Χορτάτων, στην προσφορά τους στους εθνικούς αγώνες 1912-1922, στο πρόβλημα της εκπαίδευσης, στα προϊόντα που παρήγε κ.ά. Για λόγους πληρέστερης κατανόησης του κειμένου, αποκαταστήσαμε όπου επιβαλλόταν, τις ελλείψεις και ανισότητες του κειμένου.

Μέρος Α΄: « Από Χορτάτα έως Ρουπακιά λέγονταν Διαμπλιάνι και χωρίσανε το 1914, που χαλάσανε οι δήμοι και έγιναν κοινότητες. Από δήμος Απολλωνίων που ήτανε έγιναν πέντε κοινότητες: Άγιος Πέτρος, Αθάνι, Δράγανο, Κωμηλιό, Χορτάτα. Έτσι διαλύθηκε το όνομα Διαμπλιάνι. Δια λόγους πολιτικούς το μέρασε ο τότε δήμαρχος Φίλιππος Μαραγκός ή Πασκούρης, γιατρός από το Κωμηλιό. Τον Νικολή και Ρουπακιά τα έριξε στον Άγιο Πέτρο, την κοινότητα του Μανάση στην κοινότητα Δραγάνου, τον Άη Βασίλη στην κοινότητα Κωμηλιού και τον Άγιο Θεόδωρο στην κοινότητα Χορτάτων. Τα παραπάνω χωριουδάκια όλα μαζί λεγόντανε Διαμπλιάνι. Το μεγαλύτερο από αυτά ήταν τα Χορτάτα. Ο αριθμός των οικογενειών στο κάθε χωριό ήταν: Χορτάτα 80 οικογένειες, Άγιος Θεόδωρος 16, Μανάση 35, Άγιος Βασίλειος 15, Νικολή 42, Ρουπακιάς 45.

Αργότερα τα 4 εκάμανε κοινότητα δική τους. Τα Χορτάτα και ο Άγιος Θεόδωρος έχουν κοινότητα δική τους και (σσ. τα Χορτάτα) απαρτίζονται από τις γειτονιές Τζεφράτα, Βλαντάτα, Καραμανάτα, Βραϊλάτα, Μεσσηνάτα, και Χορτάτα, που είναι και η μεγαλύτερη, απ’ την οποία πήρε και το όνομα το χωριό. Οι οικογένειες της κοινότητας Χορτάτων:

Ν. Α. Χόρτης, Π. Αποστ. Χόρτη, Παν. Χόρτης του Ανδρέα, Σ. Ι. Χόρτης , Ιάκωβος Χόρτης, Γεώργιος Χόρτης, Αντώνιος Χόρτης, Δημήτριος Χόρτης (οι 4 τελευταίοι είναι αδέρφια, Κολοπαταίοι), Λάμπρος Θ. Χόρτης (Σαμάτης;), Βασίλειος Χόρτης, Σπύρος Ι. Χόρτης (Μανταγιάννης), Γεώργιος Ν. Χόρτης (Μίσουλας), Δημήτριος Α. Χόρτης (Χειμώνας), Φίλιππος Δ. Χόρτης (Κ’τσοθανάσης), Αλέξανδρος Α. Χόρτης (Παπαντώνης), Σπυρ. Δ. Χόρτης (Μερμηγκός;), Ευστ. Ν. Χόρτης (Χρυσαυγής), Σπύρος Χόρτης (Χωριανός), Ευάγγ. Χόρτης (Σκαλτσάς), Φροσύνη Ν. Χόρτη, Βασ. Κ. Χόρτη, Γιώρ(γος) Ν. Χόρτης, Ι. Νικ. Χόρτης, Θ. Ν. Χόρτης, Αν. Σ. Χόρτης, Σ. Ι. Χόρτης, Π. Α. Χόρτης, Α. Π. Χόρτης, Α. Μη (Μιχαήλ). Χόρτης, Δη(μήτριος). Μ. Χόρτης, Ι. Ν. Χόρτης, Αρ. Α. Χόρτης, Σπ. Α. Χόρτης, Βα(σίλειος). Σ. Χόρτης, Ν. Α. Χορταίοι
Μεσσήνης Νικόλαος, Χρήστος Β. Μεσσήνης, Πέτρος Β. Μεσσήνης, Κυριάκος Μεσσήνης, Ιωάννης Κ. Μεσσήνης, Μιχ. παπα Α. Μεσσήνης, Σπύρος Π.Α. Μεσσήνης, Ανδρέας Ν. Μεσσήνης, Ανδρέας Κ. Μεσσήνης, Νικ. Β. Μεσσήνης, Κων. Α. Μεσσήνης, Διον. Ι. Μεσσήνης, Παρασκευή Μεσσήνη, Μαρίνα Μεσσήνη, Δημ. Σ. Μεσσήνης, Αναστ. Σ. Μεσσήνης,
Νικ. Γ. Αυλωνίτης, Ι. Γ. Αυλωνίτης, Απόστ. Α. Αυλωνίτης, Θεόδ. Α. Αυλωνίτης, Φίλιππος Π. Αυλωνίτης, Χρήστος Π. Αυλωνίτης, Ευστ. Θ. Αυλωνίτης, Μίνως Γ. Βράιλας, Σπυραντώνης Α. Βράϊλας
Τζεφριός παπα Αναστ(άσης), Τζεφριός Δ.(Δημήτριος) παπάς, Τζεφριός Α. Βαγγέλης, Ιω. Α. Τζεφριός, Απόστολος Α. Τζεφριός, Κων. Δ. Τζεφριός, Παν. Τ. Βλαντής, Ανδρέας Βλαντής, Αναστάσης Π. Βλαντής,
Θεοδ. Ε. Βουκελάτος, Αντώνης Ε. Βουκελάτος, Νικ. Α. Βουκελάτος, Κω(νσταντίνος). Α. Βουκελάτος, Βασ. Α. Βουκελάτος, Μίνως Σ. Αχείμαστος, Θ. Β. Αχείμαστος, Ιωάννης Β. Αχείμαστος, Παναγ. Γ. Αχείμαστος, Θωμάς ιερέας Ζαμπάτης, Παναγιώτης Σολδάτος, Ανθούλα Κωνταντώνη.

Είναι και άλλοι που είναι σε άλλα χωριά και μέσα στην πόλη Λευκάδα.

Τα Χορτάτα είναι το ψηλότερο χωριό της λευκάδας. Είναι και εύφορο. Παράγει σιτάρι, φακή, κουκιά, ρεβίθια, μπίζα, πατάτες και όλα τα κηπευτικά. Λάδι λίγο.. Έχει και κτηνοτροφία.

Από το 1905 που θυμάμαι εγώ ως σήμερα, αρχικά είχε τρεις παπάδες:παπα –Αναστάσης και παπα –Δημήτρης Τζεφριός το επίθετο, αδέρφια και παπα –αποστόλης Μεσσήνης. Ήταν άλλοι τρεις που εγώ δεν τους θυμάμαι:ο παπα –Θανάσης, πατέρας του πάδου Αν. και Δημήτρη. Έχω ακούσει ότι ήταν και δάσκαλος. Ο άλλος λεγότανε Παπαγιώργης Ζαμπάτης από τον Άγιο Θεόδωρο. Ο άλλος λεγόταν παπα Γιάννης, που είχε και άλλον αδερφό παπα Γεράσιμο, αλλά έμενε στο Άγιον Όρος. Η δε παράδοση λέγει ότι ευρέθη υπογραφή που έλεγε ότι ήτανε δύο αδέρφια που λεγότανε Παπαντωναίοι και ο ένας υπέγραφε και έλεγε υπογράφω δια τον αδελφό μου ιερέα (που) δεν ηξεύρει να υπογράφει. Σώζεται η συνοικία στα Χορτάτα που λέγεται Παπαντωνάτα. Εις το μοναστήρι Αγίου Νικολάου, Αθάνι, ιεράτευσε ένας παπα –Βλαντής από Χορτάτα. Άλλος δεν αναφέρεται κάπως να ξέρει γράμματα.

Τα Χορτάτα είναι υγιεινό χωριό. Έχει νερά αλλά τον χειμώνα πιάνει χιόνι και κάνει κρύο. Εκείνο που έλειπε πρώτα ήτανε τα ξύλα. Τώρα έχει δασώσει.

Τα Χορτάτα έχουν δώσει και στους εθνικούς αγώνες πολλές θυσίες εις θύματα και υλικές προσφορές, ανάλογα με τη δύναμή του εις διάφορες επιστρατεύσεις από 20 Σεπτεμβρίου 1912 που άρχισε ο πόλεμος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας έως το τέλος Αυγούστου 1922.

Γεγονότα και σχόλια 24ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 16:12:00 +0000

Ο «Δάσκαλος» Πολυχρόνης Σίδερης «αεί γεωμετρεί»
Στις 12 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου του ιδιαίτερα αγαπητού τοις πάσι μαθηματικού και συγγραφέα Πολυχρόνη Σίδερη, με τίτλο «Μαθηματικά Στιγμιότυπα». Εισηγήσεις έκαναν η κ. Ρομποτή Σταμάτα, Διευθύντρια του 2ου Λυκείου Αλίμου, με θέμα « Φιλοσοφικό υπόβαθρο και κοινωνικό περίγραμμα της μαθηματικής σκέψης», και ο κ. Κονιδάρης Νικόλαος, μαθηματικός και Διευθυντής του Μουσικού Σχολείου Λευκάδας, με θέμα «Τα μαθηματικά γεγονότα στο χωροχρόνο». Όπως αναφέρει ο συγγραφέας στον πρόλογο, όσοι πάσχουν από «μαθηματικοφοβία» να ξεχάσουν τους φόβους τους και μην κάνουν δυσάρεστους συνειρμούς. Μας διαβεβαιώνει μάλιστα ότι στο βιβλίο δεν θα δούμε την ιδιαίτερη γλώσσα των Μαθηματικών, που περιέχει σύμβολα ,σχέσεις, πράξεις, με αποκλειστικά δική της σύνταξη και προπάντων με αυστηρούς κανόνες χωρίς εξαιρέσεις. Γράφει χαρακτηριστικά: Αυτά τα στοιχεία λείπουν, σκόπιμα, για να είναι τα κείμενα του βιβλίου προσιτά και ευκολοδιάβαστα, αφού στόχος είναι να μυηθούν οι αναγνώστες στη ζωή κάποιων δημιουργών της μαθηματικής επιστήμης, Στον πρωταγωνιστικό ρόλο του αριθμών {π , e . φ, J }, Στην αταξία και τάξη που οφείλεται στο μηδέν και άπειρο, Στην γοητεία που προκαλούν τα άλυτα προβλήματα» . Και συνεχίζει: ‘Ένας δεύτερος λόγος γραφής του βιβλίου ήταν η ανάγκη μιας προσωπικής εξομολόγησης. Σαν δάσκαλος στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση νοιώθω τύψεις γιατί κάποια από αυτά που έπρεπε να διδάξω στους μαθητές μου δεν τα δίδαξα, όπως και άλλα πολλά . Και με μια δόση πολύ αυστηρής αυτοκριτικής, που δείχνει την ευαισθησία, την αγωνία αλλά και το υψηλό ήθος του Δασκάλου, επισημαίνει: Δειλός και άτολμος, έμεινα εγκλωβισμένος στα αναλυτικά προγράμματα του σεβαστού υπουργείου « τοις κείνων ρήμασι πειθόμενος». Συγχαρητήρια στον εκλεκτό πνευματικό άνθρωπο και δάσκαλο όλων μας, μαθητών του και μη, και καλοτάξιδο το βιβλίο.

Εκδηλώσεις για τους ελβετούς φίλους της CFD στη Λευκάδα από 14 έως 17 Σεπτεμβρίου 2017
Το 2017 συμπληρώνονται 55 χρόνια από τότε που ήρθε η εθελοντική ομάδα CFD στην Λευκάδα στο πλαίσιο του προγράμματος της Χριστιανικής κίνησης Ειρήνης, για να βοηθήσει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων των χωριών της Νοτιοδυτικής Λευκάδας. Για την επέτειο αυτή πρόκειται να πραγματοποιηθούν εκδηλώσεις στην πόλη και τον Άγιο Πέτρο από 14 ως 17 Σεπτεμβρίου. Εκτενές ρεπορτάζ στο επόμενο φύλλο.

ΚΒ’ Συμπόσιο της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών

Στις 9 και 10 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε το ΚΒ’ Συμπόσιο της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας με θέμα “Λογοτεχνία και Λογοτέχνες της Λευκάδας, 19ος – 20ος αιώνας”. Την πρώτη μέρα, μετά τους χαιρετισμούς των επισήμων, παρουσιάστηκε η θεματική του Συμποσίου από τον πρόεδρο της ΕΛΜ κ. Θανάση Μελά και στη συνέχεια πραγματοποιήθηκαν υπό την προεδρία της κ. Χριστίνας Ε. Παπακώστα οι εξής εισηγήσεις:1) του Ομότιμου Διευθυντή Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Δρος Ιστορίας κ. Τριαντάφυλλου Σκλαβενίτη με θέμα «Λογοτεχνία και Λογοτέχνες της Λευκάδας τον 19ο και 20ο αιώνα: Γενική σκιαγραφία» 2) του επίκουρου καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γιάννη Ξούρα με θέμα «Περί ιστορίας εν τη ποιήσει. Σχόλια στη ζωή και το έργο των Ιωάννη και Σπυρίδωνα Ζαμπελίου», 3) του αναπληρωτή καθηγητή Νεοελληνικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων κ. Γιάννη Παπαθεοδώρου με θέμα «Αριστοτέλης Βαλαωρίτης: ποίηση και πολιτική στον καιρό της Μεγάλης Ιδέας» και 4) του γραφίστα και μελετητή κ. Βασίλη Φίλιππα με θέμα “Υπό την σκιάν του Βαλαωρίτη: οι «ελάσσονες” Λευκαδίτες λογοτέχνες του 19ου αιώνα». Τη δεύτερη μέρα του Συμποσίου πραγματοποιήθηκαν, υπό την προεδρία της κ. Βιβέτ Τσαρλαμπά-Κακλαμάνη, οι εξής εισηγήσεις: 1) της κ. Ευθαλίας Παπαδάκη, Δρος Ιστορίας με θέμα «Μια περιδιάβαση στην ποίηση του Άγγελου Σικελιανού», 2) του κ. Δημήτρη Σπ. Τσερέ, φιλολόγου και συγγραφέωςς, με θέμα “Από την ηθογραφία του 19ου αι. προς την ψυχογραφία και την κοινωνική αναζήτηση”,, 3) της κ. Παρασκευής Κοψιδά-Βρεττού, επίτιμης Σχολικής Συμβούλου Φιλολόγων, Δρος φιλολογίας και προέδρου του Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας με θέμα «Λογοτεχνία και Λογοτέχνες της Λευκάδας του 20ου αιώνα. Κατευθύνσεις και όρια» και 4) του κ. Παντελή Μπουκάλα, δημοσιογράφου, με θέμα “Αναφορά στο Νίκο Κατηφόρη και στο Γεράσιμο Δ. Γρηγόρη και η τέχνη της ξερολιθιάς”. Την εισήγηση παρουσίασε ο κ. Σωκράτης Πουλής, επιμελητής των εκδόσεων της ΕΛΜ, επειδή ο εισηγητής απουσίασε για οικογενειακούς λόγους. Η εκδήλωση έκλεισε με την καθιερωμένη απονομή του βραβείου Πέτρου και Νίτας Αργύρη στην μαθήτρια Σοφία Ροντογιάννη και τον μαθητή Διονύσιο Γατζία, που αρίστευσαν κατά το σχολικό έτος 2016-2017. Τα βραβεία και το χρηματικό ποσό (2000 ευρώ) απονεμήθηκαν από τον κ. Νίκο Κατηφόρη και τον πρόεδρο της ΕΛΜ κ. Αθανάσιο Μελά.

«Λευκάδα, η πόλη του ποδήλατου»: Μια πολύ ενδιαφέρουσα υπαίθρια εικαστική πρόταση
Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα υπαίθρια εικαστική πρόταση της λευκαδίτισσας Καίτης Ματαφιά – Χόρτη με τίτλο «Λευκάδα, η πόλη του ποδήλατου», πραγματοποιήθηκε από τις 18 Ιουλίου έως τις 28 Αυγούστου 2017 στην «ξέρα» του Ιβαριού της Λευκάδας. Η επίσημη εκδήλωση – παρουσίαση των 7 έργων μεταλλοτεχνίας με βάση ένα δύσκολο υλικό, το ποδήλατο, που συνθέτουν την πρόταση, έγινε στις 8 Αυγούστου, παρουσία του δημάρχου Κώστα Δρακονταειδή, του αντιδημάρχου Κων/νου Σέρβου και του προέδρου της Ένωσης Ξενοδόχων Λευκάδας, Μανώλη Θερμού και συγκέντρωσε το ενδιαφέρον του κόσμου και ιδιαίτερα των φιλότεχνων. Στην αρχή πήρε το λόγο η δημιουργός, που αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην κατασκευή, και στην αξία της τοποθέτησης των συγκεκριμένων έργων στη μοναδική τοποθεσία του Ιβαριού. Στη συνέχεια η σκυτάλη πέρασε στην αρχιτέκτονα Πάττυ Καλού, που μίλησε για την τέχνη σε ανοιχτό χώρο. Ακολούθως έλαβε το λόγο η Σταματίνα Πάλμου, περιβαλλοντική καλλιτέχνις και επιμελήτρια εκθέσεων, η οποία αναφέρθηκε στην ικανότητα της δημιουργού να τιθασσεύει το πολύ απείθαρχο και περιοριστικό υλικό και να το μετατρέπει σε σημαίνουσες μορφές. Τέλος, η καλλιτέχνις ευχαρίστησε όσους συντέλεσαν στο στήσιμο και την προβολή της εικαστικής της παρέμβασης. Ήδη η έκθεση, έχει μεταφερθεί στον Κήπο των Ζαμπελίων με οπτική προσέγγιση από το CMYK Art cafe. Για την εικαστική παρέμβασή της, απότοκο της αγάπης της για το ποδήλατο και τη γλυπτική, η δημιουργός με την πολυσχιδή και ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα δραστηριότητα (δημοσιογράφος, συγγραφέας και εκδότρια παιδικών βιβλίων, ακτιβίστρια, καλλιτέχνις) σχολιάζει: “H σύνθεση των έργων έχει βασιστεί στη μεταμόρφωση του ποδήλατου. Τα ποδήλατα αν και είναι μιας πρωτόλειας μορφής “εργαλεία”, είναι ολοκληρωμένα μηχανήματα που εμπεριέχουν την έννοια της αυτονομίας και της ανεξαρτησίας. Με ένα ποδήλατο μπορείς να διασχίσεις όλο τον κόσμο, το ίδιο που μπορεί να κάνει κι της ερωδιός, μια μέλισσα, ένα παρυδάτιο πουλί... Το ποδήλατο είναι ένα μηχάνημα που έχει της ζωές. Δεν μπορείς να το πετάξεις όταν πλέον θα έχει παλιώσει ως μεταφορικό μέσο. Πρέπει να του δώσεις μια ευκαιρία ακόμη...”. Εμείς δανειζόμαστε και προσυπογράφουμε το πολύ ενδιαφέρον σχόλιο της διδάκτορος Φιλολογίας, συγγραφέως και προέδρου του συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας κ. Παρασκευής Κοψιδά –Βρεττού: “Η ευρηματική καλλιτέχνιδα έρχεται να μας υποβάλλει μια νέα αισθητική ανάγνωση του λευκαδίτικου τοπίου και να μας παρασύρει στην ευαίσθητη αγωγή ενός εμπλουτισμένου βλέμματος εικαστικών μεταμορφώσεων. Μας καλεί σε μια ρομαντική ανακάλυψη της ευαίσθητης πρόσληψης της μικρο-ζωής, της ενόργανης σιωπής των μικρών και ασήμαντων, που δεν φωνασκούν την ύπαρξή τους, αλλά την ψελλίζουν στον καλλιτέχνη κι εκείνος διαμεσολαβεί σε μας για την κατανόηση, την οικείωση με την ύπαρξή τους”. Ένα μεγάλο «Εύγε», λοιπόν, στην κ. Ματαφιά – Χόρτη για τις υπέροχες δημιουργίες της.

ΕΛΜ: Έκθεση Ναϊφ ζωγραφικής και αγιογραφίας στο Γυμνάσιο Βασιλικής.
Από τις 13 ως τις 20 Αυγούστου πραγματοποιήθηκε έκθεση ζωγραφικής και αγιογραφίας σε χώρο του Γυμνασίου Βασιλικής, που οργάνωσε με μεγάλη επιτυχία η ταιρεία Λευκαδικών Μελετών. Στην έκθεση, στην οποία εκτέθηκαν πάνω από 50 έργα, έλαβαν μέρος οι παρακάτω καλλιτέχνες που ζουν στη Νότια Λευκάδα ή κατάγονται από αυτήν: Ανυφαντή Βασιλική, Βράϊλα-Πολίτη Βάσω,
Κατηφόρη-Ανυφαντή Μαρία, Κατηφόρη Ρένα, Κατηφόρης Στέφανος, Πολίτης Δημήτρης, Ραυτόπουλος Αθανάσιος, Ραυτοπούλου Ουρανία,
Χουλιαρά-Σκληρού Βαρβάρα.

«Όλα καλά αξιότιμοι κύριοι» και στο νησί των ποιητών
Στις 13 Αυγούστου 2017 έγινε στο Πνευματικό Κέντρο του δήμου Λευκάδας η παρουσίαση της δεύτερης ποιητικής συλλογής της διδάκτορος, δοκιμιογράφου, επιτίμου Σχολικής Συμβούλου και διακεκριμένης φιλολόγου κ. Βιβής Κοψιδά- Βρεττού, με τίτλο «Όλα καλά αξιότιμοι κύριοι» (εκδ. Μελάνι, Αθήνα 2016), με συντονιστή τον Αντιπρόεδρο του Πνευματικού Κέντρου κ. Σπύρο Αρβανίτη. Για το έργο της ποιήτριας μίλησαν ο καθηγητής Νεοελληνικής Λογοτεχνίας κ. Γιάννης Παπαθεοδώρου, ο ποιητής και εκδότης – διευθυντής του περιοδικού «Μανδραγόρας» κ. Κώστας Κρεμμύδας, ο επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος και Αντιπρόεδρος της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών Δρ Άγγελος Χόρτης και η ποιήτρια. Ποιήματα απήγγειλαν ο ηθοποιός κ. Δημήτρης Βερύκιος και η σκηνοθέτις κ. Λουκία Κατωπόδη.

Ένα νοικοκυριό στα Χορτάτα των αρχών του 18ου αιώνα

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 14:48:00 +0000

Του ΑΓΓΕΛΟΥ Γ. ΧΟΡΤΗ
Στο ερώτημα ποια ήταν η εικόνα ενός νοικοκυριού σε μια αγροτική κοινότητα, όπως ήταν τα Χορτάτα αλλά και όλες οι αγροτικές κοινότητες, στις αρχές του 18ου αιώνα, μπορούμε να λάβουμε απαντήσεις από τα νοταριακά έγγραφα της εποχής, με βάση τα οποία μας δίνεται η δυνατότητα να ανασυνθέσουμε την κοινωνική και οικονομική ζωή και τα προβλήματα των ανθρώπων που ζούσαν τότε. Ιδιαιτέρως αποκαλυπτικά είναι τα έγγραφα που σχετίζονται με τον γάμο και την προίκα, καθώς, μέσα από αυτά, όχι μόνο μπορούμε να δούμε την οργάνωση ενός νοικοκυριού της εποχής, και, μέσω αυτής τη ζωή και τις ασχολίες των ανθρώπων, αλλά και να καταλήξουμε σε εύλογα συμπεράσματα για τις δυσκολίες που αντιμετώπιζαν.

«Πάντα του οίκου δοκεί μοι είναι όσα τις κέκτηται» (= θεωρώ ότι στο νοικοκυριό ανήκουν όλα όσα έχει κανείς, Ξενοφ. Οικονομικός, 1,5)

Δύο τέτοια έγγραφα είναι καταχωρισμένα στον 1ο φάκελο των πράξεων του παπά Γιάννη Δεσαλέρμου, με ημερομηνίες το μεν πρώτο 31 Μαίου 1728 και το δεύτερο 12 Φεβρουαρίου 1729. Η σύνταξη δηλαδή του 2ου εγγράφου απέχει περίπου 7,5 μήνες από τη σύνταξη του πρώτου και αυτό έχει, θεωρώ, τη σημασία του. Το πρώτο έγγραφο συντάχθηκε στην Αμαξική και αφορά συμφωνία για τη λύση των μεταξύ τους διαφορών δύο κατοίκων των Χορτάτων που είχαν συγγενική σχέση.Τα δύο αυτά πρόσωπα ήταν ο Αθανάσης Αυλωνίτης και ο γαμπρός του, σύζυγος της θυγατέρας του, Γιωργάκης Χόρτης και οι διαφορές τους αφορούσαν κυρίως την προίκα την οποία είχε υποσχεθεί ο Αυλωνίτης στον γαμπρό του και, όπως θα φανεί στη συνέχεια, ο Γιωργάκης δεν είχε λάβει. Για να μην λυθούν, λοιπόν, οι διαφορές αυτές μέσω των δικαστηρίων, πράγμα το οποίο θα συνεπαγόταν έξοδα για τους διαδίκους, οι δύο συγγενείς αποφάσισαν να μεταβούν στην πρωτεύουσα του νησιού, όπου απευθύνθηκαν στον Λεόντιο Ζάκα, ο οποίος αποτύπωσε σε σχετικό έγγραφο τη συμφωνία στην οποία είχαν καταλήξει. Η συμφωνία προέβλεπε, αφού θα επέστρεφαν στα Χορτάτα, να αναθέσουν στον Παναγιώτη Βουκελάτο, προξενητή στον γάμο του Γιωργάκη με τη θυγατέρα του Αυλωνίτη, να επιλύσει το ζήτημα της προίκας το οποίο είχα ανακύψει. Η απόφαση του Βουκελάτου καταγράφηκε σε νοταριακή πράξη, στις 12 Φεβρουαρίου του 1729, όπως έχει ήδη αναφερθεί, δηλαδή σε σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη συμφωνία παραπομπής της διαφοράς σε διαιτησία. Αναζητώντας μια εξήγηση για τη μεγάλη αυτή χρονική απόσταση, εικάζω ότι αυτή οφειλόταν, πιθανότατα, στις οικονομικές δυσκολίες που, ενδεχομένως, αντιμετώπιζαν ο Χόρτης και ο Αυλωνίτης, καθώς έπρεπε να καταβάλουν κάποιο χρηματικό ποσόν στον νοτάριο για τη σύνταξη της σχετικής πράξης. Μπορεί δηλαδή η απόφαση του Βουκελάτου να είχε εφαρμοσθεί και να ακολούθησε η σύνταξη της νοταριακής πράξης, όταν οι δύο συμβαλλόμενοι είχαν την αναγκαία οικονομική ευχέρεια. Μία άλλη εκδοχή μπορεί να ήταν, πιθανώς, η παρελκυστική τακτική του Αυλωνίτη, ώστε να καρπωθεί τη σοδειά του 1728 από το αμπέλι και το χωράφι της προίκας που έπρεπε να δώσει στον Χόρτη, σύμφωνα με την απόφαση του Βουκελάτου, όπως θα δούμε. Και στις δύο περιπτώσεις, εικονογραφείται μια δύσκολη κατάσταση για τα δύο νοικοκυριά του εγγράφου και όχι μόνον, όπως θα μας δοθεί η ευκαιρία να σχολιάσουμε στη συνέχεια.

Στην πράξη, λοιπόν, του Δεσαλέρμου της 12ης Φεβρουαρίου του 1729 καταγράφεται η διαδικασία και η απόφαση του Βουκελάτου για το αντικείμενο της διαφοράς. Ο Βουκελάτος, ως διαιτητής, ακολούθησε τη συγκεκριμένη σε αυτές τις περιπτώσεις διαδικασία, πριν καταλήξει στη απόφασή του. Κάλεσε δηλαδή τους διαδίκους να παρουσιάσουν ο καθένας τα επιχειρήματά του επί του θέματος και ύστερα, αφού ορκίστηκε σε μια εικόνα («με όρκον εικονικόν», όπως αναφέρεται στο έγγραφο), εξέδωσε την ετυμηγορία του, η οποία ήταν δεσμευτική και για τους δύο και καταγράφηκε στη νοταριακή πράξη. Όπως φαίνεται από τα διαλαμβανόμενα σε αυτήν, οι θέσεις γαμπρού και πεθερού καθόλου δεν φαίνεται να επηρέασαν την κρίση του Βουκελάτου, αφού αυτός, ως προξενητής, εγνώριζε επακριβώς το περιεχόμενο της προίκας. Συγκεκριμένα, κατά τη διαδικασία του προξενιού, ο Αυλωνίτης είχε απαριθμήσει στον προξενητή ένα προς ένα όλα όσα θα έδινε στον Χόρτη ως προίκα, για να ευοδωθεί το συνοικέσιο και να γίνει ο γάμος, και τον εξουσιοδότησε να τα γνωστοποιήσει στον υποψήφιο γαμπρό του. Αυτά ήταν τα εξής: τρία στρώματα, τα δύο διπλαρένια ( βαμβακερά με ειδική πυκνή ύφανση) και το ένα μάλλινο, τέσσαρες προσκεφαλαδιές, δύο κεντητές και δύο διπλαρένιες, τέσσαρα προσκέφαλα, τα δύο κεντητά και τα δύο διπλαρένια, ένα κουλούφι (σάκος στον οποίο αποθήκευαν δημητριακά), εννιά πουκάμισα της νύφης, δύο διπλάρια (ύφασμα πυκνουφασμένο βαμβακερό ή λινό), 1 δαχτυλίδι, πιθανότατα ασημένιο, τέσσαρες μπόλιες της κεφαλής, τέσσαρα κεφαλοπάνια (λεπτουφασμένα σε σύγκριση με τις μπόλιες), δύο κρεμαστόμπολες (πετσέτες), ένα στρογγυλό μαντήλι, τέσσαρα μεσάλια μονοκλωνίτικα ( τραπεζομάντηλα λινά ή βαμβακερά με λεπτή ύφανση), δώδεκα μονόκλωνες (πιθανότατα πετσέτες λεπτουφασμένες), τρία βρακοπουκάμισα του γαμπρού, δύο μεροδούλια αμπέλι(1), δύο τεταρτιών, δηλαδή ενετικών στρεμμάτων, χωράφι (περίπου 3800 τ.μ.)(2) στην Αγριλίδα, άλλο χωράφι στο Λιβάδι του οποίου η έκταση δεν αναφέρεται, κοντά στο αμπέλι του ποτέ παπά Δημήτρη Χόρτη, και ακόμα το μισό από το χωράφι στο Μεγαλοσπιτάτο, χωρίς να αναφέρεται η έκτασή του. Εκτός από αυτά στην προίκα περιλαμβάνονταν χαλκωματένια σκεύη (ταψιά, πινιάτες κ.λπ.), με βάρος 6 λίτρες (3), ένα βαγένι με χωρητικότητα 4 σταμνιά, 1 δαμάλι ( μοσχάρι), 1 δαμάλα, 2 γίδες και, τέλος, 15 λίρες αντί για κασέλα.

Όπως προκύπτει από την καταγραφή της προίκας, ένα μέρος από την οικοσκευή του νοικοκυριού, κυρίως είδη οικοτεχνίας κατασκευασμένα στον αργαλειό (στρώματα, προσκέφαλα, πετσέτες, τραπεζομάντηλα, ρουχισμός κ.λπ.), καθώς και οικιακά σκεύη, απαραίτητα για το στήσιμο του νέου νοικοκυριού, περιλαμβάνονταν στην προίκα της νύφης. Πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι ορισμένα από τα είδη αυτά, εκτός από χρηστικά, είχαν και σημαντική αισθητική αξία. Για παράδειγμα, αναφέρω ότι το κέντημα σε σεντόνια, προσκεφαλαδιές, προσκέφαλα, η λεπτή ύφανση κ.λπ. υποδηλώνουν ότι, παρόλη τη δυσχερή οικονομική τους κατάσταση, οι άνθρωποι της εποχής συντηρούσαν μια μακραίωνη καλλιτεχνική παράδοση, έχοντας ενσωματώσει στην καθημερινή τους ζωή τα στοιχεία ενός λαμπρού πολιτιστικού παρελθόντος και, ακόμα, έχοντας ως στοιχείο της προσωπικότητάς τους την αίσθηση του ωραίου. Εκτός όμως από την οικοσκευή, το νέο νοικοκυριό που θα εδημιουργείτο με τον γάμο, έπρεπε να εξασφαλίζει τις προυποθέσεις συντήρησης και επιβίωσης των μελών του. Σε μια αγροτική λοιπόν κοινότητα βασική προυπόθεση ήταν η κατοχή και η καλλιέργεις γης, καθώς και, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, η κατοχή ζωικού κεφαλαίου. Η οικογένεια της νύφης συνεισέφερε, ανάλογα με τις οικονομικές της δυνατότητες, σε αυτούς τους τομείς, προικίζοντάς την με χωράφια, κατά κύριο λόγο, αλλά και με αμπέλια, αν, βέβαια, είχε. Και ήταν εύλογο τα χωράφια να αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος της καλλιεργούμενης γης, καθώς σε μια αγροτική οικονομία στην οποία οι άνθρωποι επιδιώκουν την αυτάρκεια, δηλαδή την κάλυψη των αναγκών τους από την παραγωγή στο πλαίσιο του νοικοκυριού, η αυτάρκεια σε δημητριακά ήταν η βασική τους προτεραιότητα. Εξάλλου, όπως φαίνεται από τα σωζόμενα ενετικά κτηματολόγια, όσο προχωρούμε από την πεδιάδα της Αμαξικής και τα γύρω από αυτήν χωριά, περιοχές όπου κυριαρχούσε η καλλιέργεια του αμπελιού και της ελιάς, προς τις ημιορεινές και ορεινές περιοχές τα χωράφια ήταν, σε σύγκριση με τα αμπέλια σε συντριπτικό ποσοστό περισσότερα. (4) Σε κάθε περίπτωση, στις αρχές του 18ου αιώνα αμπελοκαλλιέργεια μαρτυρείται και στα Χορτάτα, αν και όχι εκτεταμένη. Τα χωράφια για καλλιέργεια δημητριακών, κυρίως, αλλά και οσπρίων αποτελούσαν το μέγιστο μέρος της περιουσίας των κατοίκων. Τεκμήριο ότι αυτή ήταν η πραγματικότητα αποτελεί η μελέτη της συγκεκριμένης προίκας και η σύγκριση μεταξύ χωραφιών και αμπελιών που δίνει στη θυγατέρα του ο Αυλωνίτης. Όπως έχει ήδη αναφερθεί, το αμπέλι που θα έπαιρνε ο γαμπρός του είχε έκταση 2 μεροδούλια, δηλαδή 630 τ.μ. Σε ό,τι αφορά τα χωράφια, για ένα από αυτά αναγράφεται έκταση 2 ενετικά στρέμματα, δηλαδή 3800 τ.μ. Άρα το αμπέλι ήταν λιγότερο από το 1/6 του χωραφιού αυτού. Αν υποθέσουμε ότι τα άλλα δύο χωράφια μαζί ήταν άλλα 2 ενετικά στρέμματα, τότε το αμπέλι ήταν μικρότερο από το 1/12 των χωραφιών. Η εκτίμηση αυτή ενισχύεται από τη μελέτη ενός άλλου προικώου εγγράφου που είναι καταχωρισμένο στις πράξεις του ίδιου νοταρίου, με χρονολογία 3 Νοεμβρίου 1740. Σ’ αυτό αναφέρεται ότι ο Δράκος Μπράιλας, κάτοικος Χορτάτων δίνει προίκα στον γαμπρό του Κωνσταντή Μαραγκό από το Κωμηλιό, πλην της οικοσκευής, χωράφια έκτασης 6 ενετικών στρεμμάτων ( περίπου 11.400 τ.μ.) καθώς και 3 μεροδούλια αμπέλι (945 τ.μ.). Με λίγα λόγια, το αμπέλι ήταν περίπου 12 φορές μικρότερο σε έκταση από τα χωράφια. Από τα δύο έγγραφα προκύπτει ότι τα αμπέλια στα Χορτάτα ήταν, πιθανότατα, περίπου το 8% της καλλιεργούμενης γης. Με βάση όλα αυτά, είναι ευνόητο ότι κάτοικοι που είχαν πολύ μικρό κλήρο δεν μπορούσε να κατέχουν αμπέλια, αφού προτεραιότητά τους ήταν να εξασφαλίζουν «το ψωμί της χρονιάς τους», δηλαδή να έχουν, κατά το δυνατόν, αυτάρκεια σε δημητριακά. Ότι αυτή ήταν η πραγματικότητα προκύπτει, αναλογικά, από τη μελέτη των σωζόμενων κτηματολογίων στα ημιορεινά και ορεινά χωριά του νησιού. Έτσι, στους Σφακιώτες επί συνόλου 146 ιδιοκτητών οι 77 δεν είχαν αμπέλια, στην Καρυά επί 196 δεν είχαν οι 94 και στον Αλέξανδρο επί 83 δεν είχαν οι 44. Το δείγμα είναι αξιόπιστο και μας επιτρέπει να θεωρήσουμε βέβαιο ότι κάτι ανάλογο θα συνέβαινε και στα Χορτάτα (5). Σε ό,τι αφορά τον κτηνοτροφικό τομέα, στην προίκα περιλαμβάνονταν 1 βόδι και 1 αγελάδα, (σε άλλες περιπτώσεις βόδι ή αγελάδα) καθώς και ζώα «λιανά» (πρόβατα, γίδια), ανάλογα με τη δυνατότητα της οικογένειας της νύφης. Εξασφαλιζόταν έτσι η καλλιέργεια των κτημάτων, αλλά και η παραγωγή κτηνοτροφικών προιόντων (κρέατος, γάλακτος, τυριού, μαλλιού) για τις ανάγκες της οικογένειας. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η οικογένεια της νύφης δεν παραχωρούσε βόδι ή αγελάδα, προβλεπόταν η καταβολή της αξίας του ζώου σε χρήμα.

Αυτή, σε γενικές γραμμές, ήταν η εικόνα μιας προίκας της εποχής και, κατά συνέπεια, η συνεισφορά της νυφης στη δημιουργία του νέου νοικοκυριού, η πλήρης εικόνα του οποίου συμπληρωνόταν με την κινητή και ακίνητη περιουσία του γαμπρού. Σε ό,τι αφορά την κινητή περιουσία, είναι ευνόητο ότι, εκτός των άλλων, περιλαμβάνονταν σε αυτήν εργαλεία για τις αγροτικές εργασίες των οποίων εικόνα μας δίνει κατάλογος αντικειμένων του Παναγιώτη Μαργέλη, που βρέθηκαν, μετά τον θάνατότου, στον οικισμό Νικολή και καταγράφονται σε πράξη του Δεσαλέρμου της 26ης Μαρτίου του 1733. Σ’ αυτόν αναφέρονται, πλην των συνήθων ειδών οικοσκευής (τηγάνια, ταψιά, πυροστιά, σαχάνια (μικρά χαλκωματένια σκεύη για διάφορες χρήσεις) κ.λπ., και εργαλεία για τις αγροτικές εργασίες, δηλαδή τσαπιά, τσεκούρι, σκεπάρνι, κόσκινα, δρεπάνια, αρίδα και ασφαλώς, αν και δεν καταγράφεται διότι εθεωρείτο αυτονόητο, αλέτρι. Ενδιαφέρουσα είναι η καταγραφή ενός πιάτου στάγγινου, δηλαδή χαλκωματένιου, καθώς η χρησιμοποίηση πιάτων δεν ήταν συνηθισμένη στα αγροτικά νοικοκυριά και οι οικογένειες έτρωγαν σε άλλα σκεύη και, πιθανώς, πολλοί μαζί στο ίδιο σκεύος. Βασικό μέρος του εξοπλισμού ενός νοικοκυριού ήταν και ο αργαλειός, δεδομένου ότι τα διάφορα είδη ρουχισμού (ενδύματα, κλινοσκεπάσματα, στρώματα, τραπεζομάντηλα κ.λπ.) ήταν προϊόντα οικοτεχνίας, όπως προϊόντα οικοτεχνίας ήταν και τα στοιχειώδη έπιπλα, για την κατασκευή των οποίων απαραίτητα ήταν σκεπάρνια, τσεκούρια, αρίδες κ.ά, που έχουν ήδη αναφερθεί. Σχετικά με τον αργαλειό, αναφορά σ’ αυτόν συναντάμε στη διαθήκη της 18ης Απριλίου του 1734 του Γιώργου Βουκελάτου από τον οικισμό του Αγίου Βασιλείου, που είναι καταχωρισμένη στις πράξεις του Δεσαλέρμου. Σ’ αυτήν ο διαθέτης ορίζει ότι, αν, μετά τον θάνατό του, η χήρα του παντρευτεί, να μην λάβει τίποτε από την περιουσία του αλλά μονο την προίκα της, δηλαδή τον αργαλειό της και μία φελτζάδα (μάλλινο κλινοσκέπασμα).

Συγκεφαλαιώνοντας, θα λέγαμε ότι ένα νοικοκυρίο στα Χορτάτα των αρχών του 18ου αιώνα διέθετε τα είδη οικοσκευής που έχουμε αναφέρει, ο αριθμός και η ποιότητα των οποίων σχετιζόταν με τις οικονομικές δυνατότητες κάθε οικογένειας. Ακόμα, διέθετε τα εργαλεία της αγροτικής ζωής και της οικοτεχνίας. Ως προς τα είδη οικοτεχνίας, πρέπει να σημειώσουμε ότι τα νοικοκυριά δεν προσέφευγαν στην αγορά για την προμήθεια ειδών που θα μπορούσαν να κατασκευάσουν στο σπίτι. Όμως, για τα εργαλεία και για ορισμένα είδη οικοσκευής η προσφυγή στην αγορά ήταν υποχρεωτική και αναπόφευκτη, δεδομένου ότι η κατασκευή τους προϋπέθετε εξειδικευμένες γνώσεις και ειδικά εργαλεία. Αυτά τα είδη ήταν τα μεταλλικά αντικείμενα, χαλκωματένια ή σιδερένια, δηλαδή τα «χαλκώματα» για οικιακή χρήση και τα σιδερένια εργαλεία. Την εικόνα ενός εργαστηρίου κατασκευής τέτοιων αντικειμένων, που ήταν μαζί και εμπορικό κατάστημα ποικίλων ειδών, μας παρουσιάζει νοταριακή πράξη του Ιωάννη Δεσαλέρμου της 16ης Νοεμβρίου του 1738. Σ’ αυτήν υπάρχει λεπτομερής καταγραφή των αντικειμένων που βρέθηκαν στο «αργαστήρι» κάποιου μαστρο Στεφανή στην Αμαξική. Ο μαστρο Στεφανής ήταν, όπως φαίνεται, σιδηρουργός, καθώς στη νοταριακή πράξη καταγράφονται «τα σύνεργα της τέχνης του», δηλαδή αμόνι, φυσερά, βαριές, σφυριά, χουλιάρες (σιδερένιες κουτάλες με τις οποίες έριχνε το πυρακτωμένο μέταλλο στα καλούπια) κ.λπ. Καταγράφονται ακόμα χαλκώματα, σιδερένια αντικείμενα και άλλα είδη, όπων τουφέκι, πιστόλες, τσαπράζια, καθρέφτες, μεταξωτά ζωνάρια, χρυσά και ασημένια είδη. Όλα αυτά εικονογραφούν την «ταυτότητα» του καταστήματος, με το οποίο, όπως είναι φυσικό, είχαν δοσοληψίες τα αγροτικά νοικοκυριά.

Σε ό,τι αφορά την ακίνητη περιουσία, αυτή κυμαινόταν ανά νοικοκυριό και, από στατιστική άποψη, δεν πρέπει να διέφερε ουσιαστικά από την κατάσταση στα ημιορεινά και ορεινά χωριά για τα οποία υπάρχουν κτηματολόγια. Και όπως στους Σφακιώτες, επί 146 ιδιοκτησιών, δεν περιλαμβάνονταν χωράφια στις 8 (ποσοστό περίπου 6%), στην Καρυά, επί 196, οι 28 (ποσοστό περίπου 14%) και στον Αλέξανδρο, επί 83, οι 8 (περίπου 10%), έτσι και στα Χορτάτα πρέπει να υποθέσουμε βάσιμα ότι ένα μικρό ποσοστό κατοίκων δεν θα διέθεταν χωράφια. Γι’ αυτούς η διέξοδος για βιοπορισμό ήταν ασφαλώς η κτηνοτροφία, δεδομένης και της μορφολογίας του εδάφους που ήταν κατάλληλη για τέτοια δραστηριότητα. Για την μέγιστη πλειονότητα των κατοίκων, οι ιδιοκτησίες τους κλιμακώνονταν και, αν λάβουμε υπόψη μας τα χωριά που έχουν αναφερθεί, των περισσότερων έφταναν μέχρι 10 στρέμματα (6). Αμπέλια, όπως έχει ήδη αναφερθεί, οι περισσότεροι δεν είχαν, όπως συνέβαινε και στους άλλους ημιορεινούς και ορεινούς οικισμούς, και αυτό, κατά μείζονα λόγο, ίσχυε για τον οικισμό των Χορτάτων, όπου μεγάλο μέρος των ιδιοκτησιών εκτείνονταν στις πιο ψηλές πλαγιές και τα μικρά οροπέδια των Σταυρωτών. Τέλος, ελιές, λόγω του υψομέτρου του οικισμού αλλά και του γεγονότος ότι η καλλιέργεια του φυτού την εποχή αυτήν είχε αρχίσει να επεκτείνεται, ήταν εξαιρετικά σπάνιες, σε αντίθεση με τους άλλους οικισμούς του Διαμιλιανίου (Άγιος Βασίλειος, Μανάσι, Νικολή). Στους οικισμούς αυτούς υπήρχαν ήδη ή φυτεύονταν ελιές, όπως προκύπτει από πληθώρα νοταριακών πράξεων. Αναφέρω, ενδεικτικά, ορισμένες από αυτές. Στα 1724, ο Ευστάθιος Μπλιτζιώτης (Νικολή) αφήνει, μεταξύ των άλλων, ως προίκα στη θυγατέρα του Αγγελική 4 κεντρομάδες στις τοποθεσίες Καβαλαρικό και Στου Φαλιέρη το αχούρι (7). Στα 1726 ο Αθανάσης Αργυρός (Νικολή) πωλεί χωράφι, με ελιές μέσα, στους Νικολό, Αθανάση και Γιάννη Αχειμαστιάδες (8). Στα 1728 ο μοναχός Ιωαννίκιος Ζωιτάς (Μανάσι), αφήνει στον αδελφό του Μάρκο, μεταξύ των άλλων και ελιές (9). Τέλος, στα 1734 ο Γιώργος Βουκελάτος (Άγιος Βασίλειος) αφήνει στη γυναίκα του ελιές στην τοποθεσία στου Καλαβρού (10). Στους οικισμούς αυτούς και οι φυτείες αμπελιών ήταν περισσότερες από εκείνες του οικισμού των Χορτάτων.

2017: Η Μαρία Βουκελάτου στον αργαλειό (Φωτο: Mylefkada)

Ποιες όμως ήταν οι συνθήκες ζωής των κατοίκων του χωριού μας περίπου 300 χρόνια πριν; Η απάντηση, σε γενικές γραμμές, μπορεί να δοθεί, αν αντλήσουμε στοιχεία από τα πολύτιμα για τη μελέτη του παρελθόντος νοταριακά αρχεία. Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι ότι η ζωή την παλαιά εκείνη εποχή ήταν εξαιρετικά δυσκολη. Ένα στοιχείο το οποίο αντλούμε από σειρά νοταριακών πράξεων σχετικών με την προίκα είναι εξόχως διαφωτιστικό. Πρόκειται για αναφορές σε «λειψοπροίκια», δηλαδή σε προικώα αντικείμενα τα οποία δεν είχαν δοθεί κατά το χρόνο του γάμου και εκκρεμούσαν, πολλές φορές, για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το φαινόμενο συναντάται συχνά και η οφειλή από τους γονείς ήταν απαράγραπτη. Ένα από τα πολλά παραδείγματα είναι ενδεικτικό και εξόχως χαρακτηριστικό. Περιλαμβάνεται στη διαθήκη του Αναστάση Χόρτη του ποτέ Αθανάση, η οποία είναι καταχωρισμένη στις πράξεις του Δεσαλέρμου, με χρονολογία 18 Ιουνίου 1749. Ο Αναστάσης, λοιπόν, χρωστούσε από λειψοπροίκι στην θυγατέρα του Καλογριά 1 στρώμα, 1 προσκεφαλάδα, 2 προσκέφαλα,1 κακάβι και 1 δαμάλα. Για τη δαμάλα τής είχε δώσει ένα χωράφι. Για τον ίδιο λόγο χρωστούσε στη Σταμούλα μη κατονομαζόμενα αντικείμενα και για την εξόφληση της οφειλής είχε δώσει στον άντρα της 22,5 λίρες, ένα πρόβατο και 1 φόρτωμα σμιγό (σιτάρι και κριθάρι ανάμεικτο). Οφειλή είχε ακόμα και σε τρίτη θυγατέρα του, την Κατέρω, για εξόφληση της οποίας της άφησε ένα χωράφι. Το γεγονός ότι και η παραμικρή οφειλή, σε σχέση με όσα είχαν υποσχεθεί οι γονείς για προίκα στις θυγατέρες τους, διαιωνιζόταν και έπρεπε να εξοφληθεί, έστω και σε βάθος χρόνου, φανερώνει ότι, κατά κανόνα, τα πάντα ήταν σημαντικά για κάθε νοικοκυριό, γιατί η ζωή των ανθρώπων ήταν ένας σκληρός αγώνας και η φτώχεια, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό για τους περισσότερους, καθημερινή σύντροφός τους.

Σημειώσεις

Μεροδούλι είναι η έκταση του αμπελιού που μπορούσε να σκάψει ένας καλλιεργητής σε 1 ημέρα και υπολογιζόταν σε περίπου 315 τ.μ. Βλ. Π.Γ.Ροντογιάννης, Ιστορία της νήσου Λευκάδος, Ε.Λ.Μ, Αθήνα 1980, τ. Α, σ. 647
Ένα τετάρτι ήταν περίπου 1900 τ.μ., Π.Γ. Ροντογιάννης, Α, σ.647
Πρόκειται για λίτρες βαριές, που κάθε μία ισοδυναμούσε με 477 γραμμάρια, Π.Γ.Ροντογιάννης, Α, σ. 648
Άγγελος Γ. Χόρτης, Συμβολή στην οικονομική ιστορία της Λευκάδας (1684-1774), σ. 47-54
Άγγελος Γ.Χόρτης, σ. 47-50
Άγγελος Γ. Χόρτης, σ.47-50
Atti papa Giovanni Dessalermo,15 Νοεμβρίου 1724
Atti papa Giovanni Dessalermo, 7 Ιουλίου 1727
Atti papa Giovanni Dessalermo,1 Ιανουαρίου 1728
Atti papa Giovanni Dessalermo,18 Απριλίου 1734

Ένα χωριό που χάθηκε

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 14:18:00 +0000

Του ΣΠΥΡΟΥ Ν. ΒΟΥΚΕΛΑΤΟΥ
Μια φορά και έναν καιρό ήταν ένα όμορφο μικρό χωριό με πανέμορφη θέα το Ιόνιο πέλαγος, που το λέγανε Άη-Θόδωρο. Τα παραδοσιακά πέτρινα σπιτάκια του ήταν πνιγμένα στο πράσινο. Στην είσοδο του χωριού υπήρχε μια μικρή πλατεία. Στο κέντρο της υψωνόταν ένας αιωνόβιος πελώριος πλάτανος και δίπλα του μια γέρικη ελιά με μια μεγάλη κουφάλα στον κορμό της, που μπορούσε να κρυφτεί μέσα της ένα παιδί.
Στο πάνω μέρος κοντά στον δρόμο, εκεί που σήμερα βρίσκεται ένα μικρό εκκλησάκι του Αγίου Παντελεήμονα, δέσποζε ένα μικρό ηρώον των πεσόντων, που πάνω στη μαρμάρινη πλάκα του ήταν χαραγμένα τα ονόματα των ηρώων του χωριού και στο κάτω μέρος έγραφε : «Έπεσον υπέρ πατρίδος 1912-1913». Αυτή η πλατεία ήταν το στέκι των ανδρών, ένα είδος υπαίθριου καφενείου. Εκεί συγκεντρώνονταν οι άνδρες τους καλοκαιρινούς μήνες μετά τον κάματο της σκληρής εργασίας και δροσίζονταν κάτω απ’ την πυκνή φυλλωσιά του πλάτανου και πιάνανε το κουβεντολόι, καλαμπουρίζανε, αστειευόντανε και σχολίαζαν τα προβλήματα της καθημερινότητας. Εκεί μαζευόμαστε και εμείς τα παιδιά και ξεσηκώναμε τον κόσμο με τα ξεφωνητά μας, παίζοντας κυνηγητό, κρυφτό, ξινιά μυζήθρα, μακριά γαϊδούρα, σάντε και άλλα παιχνίδια.

Στην άκρη της πλατείας ήταν η βρύση, το στολίδι του χωριού, που από τα δύο μεγάλα πέτρινα κανάλια της έτρεχε γάργαρο κρύο νερό. Εδώ ήταν το βασίλειο των γυναικών, που συχνά πηγαινοέρχονταν με τις μεγάλες χαλκωματένιες τσέτζερες στο κεφάλι, για να τις γεμίσουν νερό. Εδώ ήταν το πλυντήριο όλου του χωριού, όπου οι νοικοκυρές έπλεναν τα καθημερινά τους ρούχα και τις μπουγάδες. Σ’ αυτή τη βρύση πολλές φορές έρχονταν γυναίκες απ’ τα γειτονικά χωριά Εξάνθεια, Κωμηλιό και Δράγανο για να πλύνουν τα προικιά της νύφης, κυρίως μαλλιά, για να γεμίσουν το στρώμα και τα μαξιλάρια για το νυφικό κρεβάτι. Αυτό το πλύσιμο δεν ήταν σαν τα άλλα. Ήταν μια γιορτή. Οι γυναίκες έπλεναν και τραγουδούσαν τραγούδια του γάμου και κερνούσαν γλυκά και κουφέτα τους περαστικούς. Εμείς τα παιδιά δεν αφήναμε την ευκαιρία να πάει χαμένη και τρέχαμε στη βρύση, δήθεν να πιούμε νερό, για να μας κεράσουν κάνα κουφέτο.

Η παιδική μνήμη είναι πολύ ισχυρή και ο άνθρωπος, όσα χρόνια και αν περάσουν, δεν ξεχνάει γεγονότα και πρόσωπα που έζησε έντονα στην παιδική του ηλικία. Έτσι και εγώ θυμάμαι, σαν να είναι τώρα, όλα τα σπίτια και τους ανθρώπους, μικρούς και μεγάλους, με όλα τα χαρακτηριστικά τους, που ζήσανε σ’ αυτό το χωριό τη δεκαετία του 1950, σα να έχω μια μεγάλη φωτογραφία μπροστά μου. Κάθομαι λοιπόν και μετράω με τη σειρά ένα -ένα τα σπίτια και τους ανθρώπους τους και για να μη λαθέψω παίρνω μολύβι και χαρτί και λογαριάζω. Αρχίζω απ’ το πρώτο σπίτι της κάτω γειτονιάς του μπάρμπα Θωμά Βλαντή και φθάνω στο τελευταίο σπίτι της απάνω γειτονιάς του Πάνου Αχείμαστου και βρίσκω 18 σπίτια (οικογένειες) και 95 νοματαίους που κατοικούσαν σ’ αυτά. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν τα πανέμορφα κορίτσια, που κάθε Κυριακή και μεγάλη γιορτή φορούσαν τα γιορτινά τους και παρέες-παρέες τραβούσαν για τα Χορτάτα στην εκκλησία του Άη-Γιαννιού. Οι Χορτιώτες σαν τα αντίκρυζαν τα καμάρωναν και έλεγαν χαριτολογώντας: Πλάκωσε η Κιάφα, καθώς Κιαφιώτες έλεγαν τότε τους Άη-Θοδωριώτες.

Αυτό το μικρό χωριό έσφυζε από ζωή, ήταν γεμάτο κόσμο. Όλες οι οικογένειες ήταν πολυμελείς με πολλά παιδιά και με δομή αυστηρά παραδοσιακή. Κάτω απ’ την ίδια στέγη ζούσαν μαζί παιδιά, γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, νύφες και πεθερές. Οι γονείς από το πρωί ως το βράδυ δούλευαν σκληρά στα κτήματα για να τα βγάλουν πέρα, τα μεγάλα παιδιά πρόσεχαν τα ζώα και οι παππούδες και γιαγιάδες φρόντιζαν τα μικρά παιδιά και ασχολούνταν με τις δουλειές του σπιτιού. Η μικρή αυτή ανθρώπινη κοινωνία του χωριού ήταν αξιοζήλευτη. Όλοι ήταν μονιασμένοι και αγαπημένοι σαν μια οικογένεια. Οι σχέσεις τους ήταν ζεστές, ανθρώπινες κι ο ένας βρίσκονταν πάντα δίπλα στον άλλο να τον βοηθήσει, να του συμπαρασταθεί. Στις χαρές και στις λύπες συμμετείχαν όλοι μαζί. Στη λύπη για να συμπαρασταθούν και να απαλύνουν τον πόνο των λυπημένων και στη χαρά για να γιορτάσουν όλοι μαζί και να δώσουν έτσι μεγαλύτερη έκταση στο χαρμόσυνο γεγονός. Ο κόσμος άλλωστε λέει: λύπη κοινή, λύπη μισή, χαρά κοινή, χαρά διπλή. Στις αγροτικές εργασίες ο ένας βοηθούσε τον άλλο. Όταν μια οικογένεια τελείωνε τις εποχικές δουλειές της, πρόθυμα έτρεχε να αϊτάρει τον γείτονα στο θέρισμα, στο αλώνισμα, στον τρύγο, στο κουβάλημα και όπου αλλού χρειαζόταν. Μια μέρα, κατακαλόκαιρο, μετά το αλώνισμα, η μακαρίτισσα η μάνα μου πήγε στο αλώνι να κουβαλήσει τ’ άχυρο. Σαν την είδαν οι γειτόνισσες είπαν : Η θεία Αγγελικούλα ρίχνει τ’ άχυρο, πάμε να την αϊτάρουμε. Και αμέσως πήρε από ένα παλιοσέντονο η κάθε μια και πήγαν στο αλώνι. Άπλωσαν τα σεντόνια δίπλα στο μεγάλο σωρό με τ’ άχυρο και τα γέμισαν. Έπιασαν τις τσούντες των σεντονιών σταυρωτά, τις δέσανε κόμπο και το φορτίο ήταν έτοιμο. Το φόρτωσαν στο κεφάλι και ξεκίνησαν. Τι ωραίο θέαμα να βλέπει κανείς πεντέξι γυναίκες στη σειρά, τη μία πίσω από την άλλη, με τον τεράστιο όγκο των σεντονιών με τ’ άχυρο στο κεφάλι να βαδίζουν καμαρωτά με το κορμί λαμπάδα! Κρίμα που δεν είχαμε τότε φωτογραφικές μηχανές και κάμερες να απαθανατίσουμε τις όμορφες αυτές σκηνές. Στα δύσκολα εκείνα χρόνια, όταν μια νοικοκυρά ξέμενε από κάποια απαραίτητα τρόφιμα, με όλο το θάρρος χτυπούσε την πόρτα της γειτόνισσας και ζητούσε δανεικό ένα καρβέλι ψωμί, ώσπου να ζυμώσει και να ψήσει, ένα πιάτο αλεύρι για να φτιάξει μια κουλούρα ή μια πίτα, ένα ροϊ λάδι και ό,τι άλλο της έλειπε.

Εκείνο όμως που έχει χαραχθεί βαθιά στη μνήμη μου είναι τα τρικούβερτα γλέντια που γίνονταν στις διάφορες γιορτές. Δύσκολα τα χρόνια στη δεκαετία του 1950. Οι άνθρωποι ζούσαν φτωχικά, όμως δεν το έβαζαν κάτω. Τραγουδούσαν, χόρευαν, διασκέδαζαν. Η φτώχεια θέλει καλοπέραση, έλεγαν. Κάθε Χριστούγεννα, Πάσχα, Απόκριες και ονομαστικές γιορτές συγκεντρώνονταν μικροί και μεγάλοι, πότε στο ένα σπίτι πότε στο άλλο, και γλεντούσαν. Για το γλέντι δεν χρειαζόταν ιδιαίτερη προετοιμασία και προγραμματισμός. Όλα ήταν απλά, χωρίς μπουφέδες και μεζέδες. Μπόλικο κρασί, αμύγδαλα, καρύδια και σπερνά στις ονομαστικές γιορτές ήταν τα συνηθισμένα κεράσματα. Τα περισσότερα γλέντια γίνονταν στο σπίτι του καλού μου γείτονα μπάρμπα Στεφανή Βλαντή. Αυτή η οικογένεια είχε στο αίμα της το χορό και το τραγούδι. Ήταν γλεντζέδες. Όλοι τους, ο μπάρμπα Στεφανής, η θεια - Κερασιά και τα παιδιά η Ελιά, η Βδοκία και ο Φώτης, τραγουδούσαν υπέροχα. Θυμάμαι, η μακαρίτισσα βαβά μου Αννέτα έλεγε : Όλοι τους τραγουδούν ωραία, αλλά αυτή η μικρή Βδοκία έχει μια φωνή που τρυπάει το κεραμίδι. Γι’ αυτό σε κάθε γλέντι ήταν περιζήτητοι, αποτελούσαν την ορχήστρα. Έτσι πήραν και το όνομα: το συγκρότημα του μπάρμπα Στεφανή. Τότε δεν υπήρχαν γραμμόφωνα, μαγνητόφωνα και κασετόφωνα. Τα τραγούδια ήταν ζωντανά, τραγουδούσαν οι τραγουδιστές και χόρευαν οι χορευτές.

Κάποια Χριστούγεννα, θυμάμαι, μετά το δείπνο, ήμασταν όλη η οικογένεια καθισμένοι γύρω από το αναμμένο τζάκι και περιμέναμε να σημάνει προσκλητήριο για το αναμενόμενο χριστουγεννιάτικο γλέντι. Ξαφνικά κάποια στιγμή, μέσα στην ησυχία της χειμωνιάτικης νύχτας, ακούστηκε σ’ όλο το χωριό η κρυστάλλινη φωνή της θεια-Κερασιάς τραγουδώντας το «Ένας αητός καθότανε». Ε, αυτό ήταν. Το σύνθημα δόθηκε, το γλέντι θ’ άρχιζε. Αμέσως απ’ όλες τις γειτονιές μικροί και μεγάλοι ξεχύθηκαν στους δρόμους και σε λίγο το σπίτι του μπάρμπα Στεφανή γέμισε κόσμο, άλλοι όρθιοι και άλλοι καθιστοί. Ο οικοδεσπότης με μια κανάτα κρασί στο ένα χέρι και δύο κρασοπότηρα στο άλλο έφερνε βόλτα και κερνούσε. Τα απλά τραταρίσματα της οικογένειας μαζί με το κεροπάτι ήταν αρκετά για να ανάψει το γλέντι και να καεί το πελεκούδι. Σχηματίστηκε ο πρώτος κύκλος του χορού, η ορχήστρα (τραγουδιστές) πήρε τη θέση της και προφανώς, επειδή είχε πλούσιο ρεπερτόριο και γνώριζε όλα τα τραγούδια που κυκλοφορούσαν στην περιοχή, ρωτούσε τον πρώτο του χορού : τι θέλεις; Και αυτός έδινε την παραγγελιά του. Οι πιο χορευταράδες, για να επιδείξουν τη χορευτική τους δεινότητα παράγγελναν ένα βαρύ τσάμικο την ιτιά, τον αητό ή κάτι ανάλογο. Το τραγούδι αντηχούσε σ’ όλο το χωριό, ο χορός άρχιζε και από κάτω η γαλαρία χτυπούσε παλαμάκια και φώναζε: γεια σου ασίκη, μερακλή και άλλα τέτοια και γινόταν πανζουρλισμός. Δεν έλειπαν βέβαια τα αστεία και τα πειράγματα και δημιουργούνταν μια εκρηκτική ατμόσφαιρα. Ανάμεσα στους πολλούς ήταν και ένα γεροντοπαλίκαρο, αγαθό ανθρωπάκι, που δεν είχε καλές σχέσεις με το χορό. Τα κοριτσόπουλα, για να κάνουν χαβαλέ, τον τραβολογούσαν να τον βάλουν στο χορό. Παρά τις αντιδράσεις του τα κατάφεραν και τον έβαλαν πρώτο στο χορό και του είπαν το τραγούδι : Θα χορέψεις γέρο θέλεις δε θες και θα πεις τραγούδια για τις μικρές. Όλοι ξέσπασαν σε ένα παρατεταμένο χειροκρότημα και φώναζαν : Γεια σου Πάνο με το χορό σου. Και έγινε χαμός. Συνήθως ο κάθε χορευτής χόρευε δύο χορούς και αφού όλοι έβγαζαν τη σειρά τους αποχωρούσαν απ’ το χορό και σηκώνονταν άλλοι και σχημάτιζαν νέο κύκλο χορού. Όσο περνούσε η ώρα το κέφι όλο και φούντωνε, ο χορός και τα τραγούδια συνεχίζονταν όλη τη νύχτα με αμείωτη ένταση και το τρικούβερτο αυτό χριστουγεννιάτικο γλέντι κράτησε μέχρι τα ξημερώματα. Συχνά ανασύρω τις αποθηκευμένες αυτές παιδικές αναμνήσεις και νοσταλγώ τις όμορφες παλιές στιγμές.
Πέρασαν πολλά χρόνια από τότε. Οι εποχές άλλαξαν. Τη δεκαετία του ’50 τα χρόνια ήταν δύσκολα. Οι Αϊθοδωριώτες, αν και δούλευαν σκληρά απ’ το πρωί ως το βράδυ, ζούσαν φτωχικά. Οι σχέσεις όμως μεταξύ τους ήταν εγκάρδιες, ανθρώπινες, ο ένας βοηθούσε τον άλλον, ήταν δεμένοι μεταξύ τους, ήταν άνθρωποι απλοί, καλόκαρδοι, φιλόξενοι. Τα σπίτια ήταν πάντα ανοιχτά για τους γείτονες, τους συγγενείς, τους φίλους, τους περαστικούς, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σήμερα, που οι άνθρωποι ζουν σε μια ιδιόμορφη μοναξιά. Είναι κλεισμένοι στο ‘καβούκι’ τους, δεν ενδιαφέρονται για το διπλανό τους, νοιάζονται μόνο για τον εαυτούλη τους. Άλλη νοοτροπία τότε, άλλη σήμερα. Αυτό το χωριό, στο οποίο γεννήθηκα και μεγάλωσα δεν υπάρχει πια. Τη δεκαετία του 1970 μεταφέρθηκε στα Χορτάτα, στην περιοχή γύρω από το Δημοτικό σχολείο. Τα παραδοσιακά όμορφα πέτρινα σπιτάκια του εγκαταλελειμμένα, ερειπωμένα, του καιρού χαλάσματα, μαρτυρούν ότι κάποτε εκεί υπήρχε ένα όμορφο χωριουδάκι, ο Άη-Θόδωρος.

Στον παλμό της χορτιώτικης γης: Γ΄. Εναέρια εμπλοκή

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 14:09:00 +0000

Του ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΧΟΡΤΗ
Ο Ναννούσκος- έτσι τον βάφτισε ο ίδιος ο Βαλαωρίτης - ,εγγονός του παγκόσμια γνωστού βάρδου Αριστοτέλη Βαλαωρίτη, γέννημα –θρέμμα του νησιού κι αυτός, χαμογέλασε με όλα αυτά, πήρε τους χαιρετισμούς από ένα ζευγάρι πέρδικες που φτεράκιασαν από το διπλανό χαλικερό αμπέλι και, αφού ξεμάκρυναν με ασφάλεια πέρα στους στουρναρόβραχους με ίσια φτερά, πήραν κλίση με στροφή και προσγειώθηκαν με χάρη, ενώ στον ολοκάθαρο ουρανό ένα σμήνος αγριοπερίστερα, κωπηλατώντας γρήγορα, σταθερά, ανέβαιναν για βοσκή στα ορεινά, αγνοώντας τους κύκλους του γερακιού, που κατόπτευε να βρει στόχο για κάθετη εφόρμηση. Έτσι, τη μια έκανε κύκλους που μεγάλωναν και ανέβαινε και την άλλη έσμιγε τις φτερούγες και κλίνοντας σε μικρή γωνία τα φτερά βουτούσε σβέλτα κάτω, βλέποντας όμως πως δεν βόλευε ο στόχος, κλυδωνιζόταν , ισοζύγιαζε σώμα –φτερούγες και άλλαζε χώρο με μγάλη ταχύτητα. Αφού αγωνίστηκε πολύ χωρίς αποτέλεσμα, άλλαξε πεδίο δράσης, ώσπου στον δρόμο του βρέθηκε ένας κόρακας. Το κοράκι, βλέποντας το ξεφτέρι, αιφνιδιάστηκε και θεώρησε την πτήση του παραβίαση του εναέριου χώρου του. Έτσι έκαμε έναν ελιγμό, ανυψώθηκε και του επιτέθηκε. Το γεράκι, αισθανόμενο τον κίνδυνο, κινήθηκε σαν αστραπή κάτω, ξέφυγε με μεγάλο κύκλο, ανυψώθηκε και, όταν βρέθηκε πάνω απ’τον κόρακα, στοχεύοντας κάθετα του επιτέθηκε. Το μαύρο πουλί ξέφυγε έξυπνα με περίτεχνο ελιγμό δεξιά –αριστερά –πάνω και ετοιμάστηκε για νέα αντεπίθεση, μα άλλαξε πορεία. Το ίδιο και το γεράκι. Κατάλαβαν και τα δύο μαχητικά πως ο αντίπαλος είναι δυνατός και επικίνδυνος. Η αερομαχία τελείωσε. Ο κόρακας άλλαξε πορεία και κατευθύνθηκε στον πυκνόφυτο από πουρνάρια και βάτους εγκρεμό Κορακοφωλιά, εκεί που πασάριζαν και φώλιαζαν αλεπούδες. Έκανε κύκλους μέχρι πάνω ψηλά απ’τα σπίτια και προς τους κήπους με τα καλαμπόκια, προσπαθώντας να στοχεύσει ξεστρατημένο κοτόπουλο ή άλλο στόχο, ζωντανό ή ψόφιο. Το γεράκι πέρασε από την κοιλάδα Τραχωλαρές στην πλαγιά Παλιομάντρι, στη λαγκαδιά Μελίδια και λημέριασε σε μιαν αμυγδαλιά στο απάνεμο καταφύγιο Αϊ –Νικόλα με τα ψηλά πουρνάρια. Σε λιγότερο από ένα λεπτό σηκώθηκε και στο δέντρο με τους γαλάζιους σπόρους ακούστηκε ένα βουητό και ένα δυνατό φύσημα. Το γεράκι έκαμε οριζόντια, χαμηλή πτήση και πέρασε μέσα στα κλΑΡΙΆ. Μια απελπισμένη τσιριχτή κραυγή, ένα σπαρακτικό κλάμα πουλιού τρύπησε τον αέρα, που την ακολούθησαν άλλες επαναλαμβανόμενες οιμωγές απελπισίας και σήμαινε πως έφτασε η μοιραία ώρα του τέλους για το ανυποψίαστο πουλί, που κι αυτό έψαχνε για τροφή. Στο μομέντο, ανυψώθηκαν στον αέρα τα φτερά ενός αητομάχου, του πιο μεγάλου από τα μικρά πουλάκια, που αποτελούσαν μαζί με τους γαλάζιους σπόρους της κοκοροβυθιάς στόχο και τροφή του. Μια μινιατούρα αητού χάθηκε, για να συντηρηθεί το ξεφτέρι. Πιθανόν κάποιο μικρό πουλάκι γλύτωσε από τον αητομάχο. Ο αιώνιος κύκλος της ζωής, βίαιος, σκληρός, απρόβλεπτος. «Πόλεμος πατήρ πάντων», όπως έλεγε ο εφέσιος φιλόσοφος Ηράκλειτος. Όμως αυτός είναι ο σκληρός νόμος της ζούγκλας και το αρπακτικό αρκέστηκε σε ένα…

Κοινωνικά 25ου φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sat, 04 Aug 2018 13:59:00 +0000

Γεννήσεις - Βαπτίσεις: Καρτερούµε. Κάτι θα γένει.

Γάµοι: Χαράς ευαγγέλια. Ο Μιχάλης Χόρτης του Θωµά (Κολοπατή) και της Αργυρώς και η Φειδά Δανάη του Θανάση και της Ρένιας τέλεσαν το γάµο τους το Σάββατο 24-06-2017 στο κτήµα Κεκρωπία στο Κορωπί.
Ο Φίλιππος Ρήγας του Παναγιώτη και της Ακριβής Χόρτη (Κολοπατή) νυµφεύθηκε την Αγγελική Σκούρα του Χρήστου και της Μαρίας την Κυριακή 27-8-2017 στον Προφήτη ηλία Παιανίας. Στα νιόφωτα ευχόµαστε ολόθερµα «Βίον ανθόσπαρτον» και «Ας κρατήσουν οι χοροί ».
Γαµπρέ µας, κρίνε του µπαξὲ ψηλό µας κυπαρίσι να τα χαρείς τα µάτια σου που διάλεξαν τη νύφη.

Αριστερα ο Φίλιππος και η Αγγελική. Δεξιά ο Μιχάλης και η Αργυρώ

Συγχαρητήρια: Ο Βασίλης Χόρτης του Κωνσταντίνου και της Ευγενίας πήρε τον τίτλο του διδάκτορα από το πανεπιστήµιο του Μπίρµπιγχαµ της Αγγλίας στις 12 Ιουλίου 2017. Το θέµα της διδακτορικής του διατριβής: «Καινούργιες θεραπείες στον καρκίνο των επινεφριδίων». Μια βδοµάδα αργότερα, στις 19 Ιουλίου 2017 , πήρε το µεταπτυχιακό του από το Λαϊκό Νοσοκοµείο ο αδερφός του Παναγιώτης. Το θέµα της διπλωµατικής του εργασίας: είχε ως άξονα τη Ροµποτική χειρουργική. Βασίλη και Πάνο, δεν σεµνύνονται µόνο οι γονείς σας για την πορεία σας και τις επιτυχίες σας αλλά και οι συγγενείς και φίλοι και όλη η Λευκάδα. Τα θερµά µας συγχαρητήρια.

Θάνατοι: Ο αγαπητός σε όλους Σωκράτης Αυλωνίτης του Ιωάννη και της Λάµπρως έφυγε από τη ζωή τον Ιούνιο τρέχοντος έτους και µετά από ένα µήνα τον ακολούθησε η σύζυγός του Τασούλα. Αναπαύονται στο κοιµητήριο του Κόκκινου Μύλου. Ο ∆άσκαλος και σπουδαίος πνευµατικός άνθρωπος Νίκος Βλάχος, σύζυγος της Αντιγόνης Χόρτη και γιος του αείµνηστου παπα – Θεοδόση απ’ την Εξάνθεια, έφυγε απ’ τη ζωή στις 27 – 6- 2017 και αναπαύεται στο κοιµητήριο της Εξάνθειας..
Ο συµπαθέστατος και ευγενικός Κλωντ Coiffier, γαµπρός του αείµνηστου γιατρού Παναγιώτη Χόρτη,έχασε τη ζωή του σε τροχαίο στην Εξάνθεια στις 18 -8-2017 και αναπαύεται στο κοιµητήριο των Χορτάτων.
Τον Ιούνιο του 2017 έφυγε από τη ζωή και ο εκπαιδευτικός Γρυβέλας Θωµάς, σύζυγος της Ελένης Τζεφρόνη, και αναπαύεται στο κοιµητήριο της Γλυφάδας.
Τα ειλικρινή µας συλλυπητήρια στους οικείους των θανόντων.

Εθελοντισμός: Με αφορμή τη μεγάλη επιστροφή των φίλων «Ελβετών»

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Tue, 10 Apr 2018 07:43:00 +0000

Αγαπητοί συγχωριανοί και φίλοι αναγνώστες,
το 2017 συμπληρώθηκαν 55 χρόνια από τότε που ήρθε η ομάδα εθελοντών τ’ς ∆ιεθνούς Χριστιανικής Ειρηνευτικής Κίνησης (Christlicher Friedensdienst) στη Λευκάδα, με την υποστήριξη τ’ς Ελβετικής Κυβέρνησης. Ήτανε τότενες που οι αεικίνητοι εθελοντές, η Ασπασία, η Αλίκη, ο Γιάννης, ο Ρίκος, ο Πέτρος, η Χριστίνα, η Θοδώρα, η Τερέζα, η Ελένη και οι υπόλοιποι καλοί Σαμαρείτες, εδίνανε την ψ’χή τ’ς, για να στηρίξουνε τ’ς ταλαιπωρημένους απ’ τη φτώχεια και βασανισμένους από ένα σωρό σκοτούρες κι αγγούσες ξωμάχους των χωριών τ’ς Νοτιοδυτικής Λευκάδας. Ούλοι οι «Ελβετοί», όπως εσυνηθίσαμε να ντ’ς λέμε, κι ας είχαμε κι Ολλανδούς και Γερμανίδα ανάμεσά τ’ς, εζήσανε κι εδουλέψανε μ’ ούλες τους τ’ς δυνάμεις στο νησί μας για νιαν ολόκληρη δεκαετία και μάλιστα στην πλιο παραγωγική τ’ς ηλικία. Για όσα πολύτιμα μας επροσφέρανε και για όσα μας εδιδάξανε, δείχνοντας με τη δράση τους τι πάει να πει ανθρωπιά και αλληλεγγύη, η Λευκάδα τ’ς ευχαρίστησε και τ’ς έδειξε τ’ν ευγνωμοσύνη τ’ς, οργανώνοντας νια σειρά από εκδηλώσεις τιμής και μνήμης. Με αυτήνη τ’ν αφορμή ο μπάρμπα Τιπούκειτος, με την αβάντα του φίλου του τού Σοφολογιότατου, εμεράστηκε με μας στο καφενείο του χωριού κάποιες απ’ τ’ς εμπειρίες του και μας έδωκε τα φώτα του για το φαινόμενο του εθελοντισμού. Εξεκίνησε θεολογικά, λέοντας πως, επειδή τα προβλήματα των ανθρώπων είναι πολλά και διαχρονικά, ο παπα - Θωμάς δέεται «υπέρ του διαφυλαχθήναι την νήσον ταύτην και πᾶσαν πόλιν καὶ χώραν ἀπὸ λοιμοῦ, λιμοῦ, σεισμοῦ, καταποντισμοῦ, πυρός, μαχαίρας, ἐπιδρομῆς ἀλλοφύλων, ἐμφυλίου πολέμου καὶ αἰφνιδίου θανάτου». Έπειτα, αφού εκοντοστάθηκε κι εθύμ’σε τ’ν αρχαία ρήση «Συν Αθηνά και χείρα κίνει», που’χε μάθει στο σχολαρχείο, εσχολίασε το «καταποντισμού», με αφορμή το πρόσφατο δράμα τ’ς Μάντρας, θυμίζοντας πως πονόψυχοι άνθρωποι απ’ ούλη τ’ν Ελλάδα εκάμανε ό,τι εμπόρειε ο καθένας για ν’ ανακουφίσουνε τ’ς πολύπαθους συνανθρώπους τ’ς. Αλλά και ντόπιοι, αν κι επάθανε κι οι ίδιοι, ετρέξανε να συμπαρασταθούνε σε όσους υποφέρανε περσσότερο. Κι η ιστορία λέει πως δεν απολείπουνε ούλα εφτά που μνημονεύει ο παπα – Θωμάς απ’ το νησί μας, αλλά κι απ’ ούλονε τον κόσμο. Επειδή όμως ο φίλος μου ο Σοφολογιότατος το'χει μελετήσει το φαινόμενο του εθελοντισμού, καλό θα 'ναι ν' ακούσουμε τι έχει να μας πει. ΣΟΦ.:Όπως ξέρουμε, ο άνθρωπος στο κακό που τονε βρίσκει κάθε τόσο έχει ανάγκη τη συμπαράσταση των συνανθρώπων του. Όμως «άλλοι ξορκίζουν το δαιμονικό, άλλοι μπερδεύονται μες τ’ αγαθά τους, άλλοι ρητορεύουν[1]», άλλοι σκέφτονται «Ξένη φωτιά μην την ανακατεύεις[2]» ή «∆εν πα να κόψουνε το λαιμό τους» και δεν τ’ς αγγίζει το ανθρώπινο δράμα. Καλύτερα όμως απ’ ούλους μας τα λέει για το ζήτημα ο Ρίτσος. Κι αμέσως σαν και να’χε το βιβλίο μπροστά του απάγγειλε μερικούς στίχους: Πιο πέρα είναι ένα σπίτι που καίγεται. Και ύστερα ένα άλλο. Και ύστερα το δικό σου... Τι περιμένεις; Οι πυροσβέστες. Και οι αντλίες. Αν είσαι βέβαια αρκετά μακριά, οι πίδακες απ’ τις αντλίες σα μεγάλες ανθοδέσμες από τριανταφυλλιά αστερια, αν είσαι μακριά... Κοντοζυγώνει στο σπίτι σου. ∆εν ξέρεις; Κανένας σήμερα δεν είναι μακριά από την πυρκαϊά...[3] Και αναρωτιέται: Aν δεν καώ εγώ αν δεν καείς εσύ αν δεν καούμε εμείς πώς θα γενούνε τα σκοτάδια λάμψη;[4] Όμως το να φτάσουμε σ’ εφτό το σημείο, να βοηθήσουμε τον συνάνθρωπο χωρίς να λογαριάζουμε το κόστος δεν είναι δα κι εύκολο. Μας φαίνεται βουνό. Καταρχάς, το πρώτο σκαλί σ’ εφτόνε «τον τραχύν, τον δύσκολον της Αρετής τον δρόμον[5]», στο δρόμο δ’λαδή τ’ς μεγαλοψυχίας και τ’ς έμπρακτης στήριξης του συνανθρώπου, είναι να μην αδικούμε. Όπως λέει ο Σωκράτης στον Κρίτωνα, η αδικία γι ̓ εκειόνε που τηνε κάνει είναι πάντοτε και κακό και άσκημο πράμα. ∆εν πρέπει λοιπόν να αδικούμε ποτέ και με κανένανε τρόπο. Μάλιστα, ακόμα κι όταν αδικείται κάποιος, δεν πρέπει να ντο κρατάει μανιάτικο, παίρνοντας εκδίκηση για τ’ν αδικία, γιατί κι η εκδίκηση, το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού» είναι νια μορφή αδικίας[6]. Κι αν ιϊδούμε και τ’ν τεράστια διαφορά ανάμεσα σε όσα κάνουμε ή δεν κάνουμε και σ’ εκειό που θεωρούμε σωστό, καταλαβαίνουμε τη δυσκολία να κάνουμε ό,τι πρέπει και να ντα’χουμε καλά και με τ’ συνείδησή μας. Μ. Τ: Πραγματικά, ακόμα κι ο άνθρωπος που δεν έχει βερεσέδια με το διπλανό του δυσκολεύεται πολύ να βάλει πλάτη και να ντονε στηρίξει στ’ν ανάγκη του. Κι απέ ο εθελοντής «πυροσβέστης» κιντυνεύει να πάθει του λιναριού τα πάθη. Για εφτουνούς τ’ς κινδύνους μας λέει πολλά ο μύθος που επλάσανε οι Αρχαίοι ημών πρόγονοι για τον τιτάνα Προμηθέα, που ήτανε πραγματικά ο μέγιστος φιλάνθρωπος εθελοντής, αφού έκλεψε τη φωτιά από τ’ς θεούς και τ’ν έδωκε στ’ς ανθρώπους μαζί και τη φλόγα τ’ς γνώσης και τ’ς τέχνες, βοηθώντας τους έτσι να εκπολιτιστούνε. Για το μεγάλο εφτό καλό, ετιμωρήθηκε απ’ τον τύραγνο και σαδιστή τον ∆ία - είχε τη δύναμη πο’ χει σήμερα ο Κιμ Γιογκ Ουν στ’ς υπηκόους του -, που έστειλε τον Ήφαιστο να ντονε σταυρώσει στον Καύκασο, κρατώντας τονε καρφωμένο σ’ ένανε βράχο. Θα ντον απελευθερώσει μετά από πολλά – πολλά χρόνια, ένας άλλος μεγάλος εθελοντής, ο Ηρακλής. Βέβαια, εφτήνη η συμπαράσταση στον συνάνθρωπο δεν πρέπει να γένεται για λόγους επίδειξης ή πολύ περισσότερο να είναι καμουφλάρισμα συμφερόντων. Γιατί συμβαίνει να γένονται στο σκοτάδι πράματα ανήκουστα από κάποια «προσώπατα» ή «τυπικοάτυπους» θεσμούς που με τον τρόπο τσου κοκοτσελεύονται[7] πως είναι μπόνο φιλάνθρωποι, ενώ στ’ν πραγματικότητα είναι μέσα τσου «χαλκός ηχών και κύμβαλον αλαλάζον». Και αλλουνούς, που έχουνε τη βολή τ’ς, δεν μπορεί κανένας ούτε με το γράβαλο[8] να ντ’ς πείσει να δώκουνε έστω και νια δεκάρα για ν’ ανθίσει ένα χαμόγελο στο προσωπάκι τού όποιου παιδιού δεν έχει στον ήλιο μοίρα (ναι, εκειό το ΧΑΜΟΓΕΛΟ του ΠΑΙ∆ΙΟΥ εννοώ). Υπάρχουνε όμως και οι ολοκληρωμένες προσωπικότητες, άνθρωποι δηλαδή που μένουνε πιστοί και σταθεροί στ’ς αρχές τ’ς και γένονται παραδείγματα για τ’ς αλλουνούς, θυσιάζοντας ακόμα και τ’ ζωή τ’ς, για να μην τις προδώκουνε. Θέλει, λοιπόν, κότσια για να κοντραριστούμε με τη σ’μερινή πολύ σκληρή πραγματικότητα και τ’ς μεγάλες προκλήσεις, είτε με την ταυτότητα του κατοίκου και δημότη νιας περιοχής, όπως π.χ. του Χορτιώτη – Λευκαδίτη, είτε ως έλληνες και ευρωπαίοι πολίτες, είτε ως πολίτες του κόσμου, ως άνθρωποι. Για ποιόνε, λοιπόν, λέτε να χτυπάει η καμπάνα; Πες τα Σοφολογιότατε με τον ξεχωριστό σου τρόπο, που μ’ αρέσει τόσο πολύ.. ΣΟΦ: Είναι φανερό, βέβαια, πως η καμπάνα χτυπαέι για ουλουνούς τ’ς ανθρώπους, αλλά λίοι τ’ν ακούνε και σηκώνουνε τα μανίκια τ’ς , για να κάμουνε τον αγώνα τ’ς , ξεκινώντας απ’ τον εαυτό τους. Γιατί ο καθένας μας κουβαλάει μέσα στην ψυχή του τ’ς Λαιστρυγόνες και τ’ς Κύκλωπες και τον θυμωμένο Ποσειδώνα[9] και πρέπει πρώτα-πρώτα να ντα βάλει μαζί τ’ς . Εκειό που προέχει είναι να σκάψουμε βαθιά μέσα μας και να προσπαθήσουμε να ξεχωρίσουμε την αίρα απ’ το στάρι, την ουσία απ’ τα μπούτζαρα[10] Σχετικά μ’ εφτό, μας λέει ο μεγάλος Αλεξανδρινός ποιητής σ’ ένα απ’ τα πλιο ενδιαφέροντα ποιήματά του με τίτλο «Απολλώνιος ο Tυανεύς[11] εν Pόδω»: Για την αρμόζουσα παίδευσι κι αγωγή ο Aπολλώνιος ομιλούσε μ’ έναν νέον που έκτιζε πολυτελή οικίαν εν Pόδω. «Εγώ δε ες ιερόν» είπεν ο Τυανεύς στο τέλος «παρελθών πολλώ αν ήδιον εν αυτώ μικρώ όντι άγαλμα ελέφαντός τε και χρυσού ίδοιμι ή εν μεγάλω κεραμεούν τε και φαύλον.» — Το «κεραμεούν» και «φαύλον»∙ το σιχαμερό: που κιόλας μερικούς (χωρίς προπόνησι αρκετή) αγυρτικώς εξαπατά. Το κεραμεούν και φαύλον. Ο Απολλώνιος, με αφορμή το πολυτελές σπίτι που χτίζει ο νεαρός στη Ρόδο, συζητάει μαζί του και του λέει πως περνώντας από κάποιονε ναό, με πολύ μεγαλύτερη ευχαρίστηση θα να’βλεπε μέσα του –και ας ήταν μικρός– ένα άγαλμα χρυσελεφάντινο, παρά σε ένανε μεγάλο κι εντυπωσιακό ναό που να’χει μέσα του ένα πήλινο άγαλμα, που η αξία του να’ναι ασήμαντη. Με αυτήνη την παρατήρηση, θέλει να πείσει τον πλούσιο νεαρό πως οι άνθρωποι έχουνε την τάση να εντυπωσιάζονται και να παρασύρονται από εκειό που φαντάζει, απ’ το επιφανειακό, απ’ την εξωτερική όψη των πραγμάτων, ακόμα κι αν εφτά δεν λένε τίποτα από περιεχόμενο, αδιαφορώντας για ό,τι έχει ουσιαστική σημασία κι αξία. Έτσι δίνουνε μεγαλύτερη βαρύτ'τα στα υλικά αγαθά, παρά στην παιδεία και τη συγκροτημένη προσωπικότητα ενός ατόμου. ∆εν τους περνάει απ’ το μυαλό πως ό,τι πραγματικά αξίζει δεν βρίσκεται στα πλούτη κάποιου, αλλά στ’ν εσωτερική του ποιότητα. Η επιθυμία του νέου να ξοδέψει πολλά χρήματα για να φκιάσει ένα πολυτελές σπίτι, να κάμει τη φιγούρα του και να επιδειχθεί στον κόσμο είναι για φτόνε το ζητούμενο, ενώ η ουσία βρίσκεται κάπου αλλού Έτσι, είναι προτιμότερος ένας μικρός και όχι τόσο εντυπωσιακός ναός, αν μέσα του κρύβει ένα πολύτιμο χρυσελεφάντινο άγαλμα. Αντίθετα, το πήλινο άγαλμα ταυτίζεται με την κενότητα, με την απουσία εκεινώνε των στοιχείων που κάνουνε έναν άνθρωπο αξιόλογο, πο’χει ψυχική ευγένεια, ποιότητα και ανθρωπιά, στοιχεία που τονε κάνουνε ολοκληρωμένη προσωπικότητα. Και για τον Καβάφη, το «κεραμεούν» και «φαύλον», το σιχαμερό, και στην εποχή του και στην εποχή μας «μερικούς (χωρίς προπόνησι αρκετή) αγυρτικώς εξαπατά», αφού οι άνθρωποι συνεχίζουνε να παρασύρονται με την ίδια ευκολία από το ανούσιο, το πήλινο, το φτηνό και τις λαθεμένες επιλογές εκεινώνε που καλύπτουνε την κενότητά τ’ς πίσω από το χρήμα και την επίδειξη. Αλλά και στ’ν ιστορία των πολιτικών ιδεών τονίζεται η μεγάλη αξία της ανθρωπιάς, της «συμπάθειας» και της καλοσύνης[12] Και βέβαια, μοναχά αν είμαστε σωστά εξοπλισμένοι θα μπορούμε να σταθούμε ορτοί απέναντι σε όσους «φορούν το μελανό πουκάμισο και άλλους που μιλούν τη γλώσσα των χοιρογρυλλίων και είναι οι Ωμοφάγοι και οι Άξεστοι του Νερού οι Σιτόφοβοι και οι Πελιδνοί και οι Νεοκόνδορες»[13]. Μοναχά με τον παραπάνου εξοπλισμό θα μπορούμε να κάμουμε και κάτι για τ’ν πείνα, τ’ς αρρώστιες, τον αράθυμο και δυνατό «Βορρά» που τον «Νότο» παγώνει, το ισχυρό φύλο απέναντι στο ασθενές (γιατί σκέφτεστε μοναχά τον παραγωγό του Χόλλυγουντ Χάρβεϋ Γουάινστάϊν;), τον Σάπιενς – «σάπιον» και τ’ς Νεάντερνταλ, να υπερασπιστούμε τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον πρόσφυγα σαν κατάντησε κι εφτός πραμάτεια[14], τον άστεγο, τ’ν κάθε «σταχομαζώχτρα και χαροκαμένη πτωχή γραία[15]», τον μπάρμπα Μεμά πο’χασε τη γριά του και δεν ξέρει από τι πέθανε κ.λπ. κ.λπ. Πυξίδα σε κάθε περίπτωση είναι η ανθρωπιά, χωρίς την οποία δεν πάμε πουθενά. Και, βέβαια, προϋπόθεση για να κάμουμε κάτι καρποφόρο είναι να καταλαβαίνουμε και να συναισθανόμαστε τον κόσμο. Όπως λέει κι ο ποιητής, «αιέν η άκρα συνείδηση». Μ. Τ.: Όσο για ‘φτό, οι παλαιότεροι στα χωριά μας -και όχι μόνο- το εξέρανε κι απ’ την καλή κι απ’ την ανάποδη και συνήθως εκάνανε ό,τι εμπορούανε, για να βοηθήσουνε τον γείτονα, τον συγχωριανό, τον κοντοχωριανό, τον συνάνθρωπο. Εθέλανε επισκευές οι εκκλησές; Πρώτος ο Παπαγιώργης κι ακλουθάανε ο μπάρμπα Γεράσ’μος, ο μπάρμπα Σπύρος κι άλλοι. Εγλέπανε η Αντρίνα κι η Μέλπω πως επαδείρανε και δεν τα βγάνανε πέρα στο θέρο, στον τρύγο κ.λπ. κάποιοι συγχωριανοί; Ετρέχανε ν’ αϊτάρουνε[16]. Έριχνε την ταράτσα για το καινόργιο σπίτι ο συγχωριανός; Επαίρνανε φκιάρια, καριόλες, τσαπιά κι ούλα τα χρειαζούμενα οι συγχωριανοί, για να ντονε βοηθήσουνε, με πρώτονε και καλύτερο τον αγαθό γίγαντα Σταύρο Βουκελάτο - Ζνάκο. Στ’ν αρρώστια εβοήθαε όπως και όσο εμπόρειε ο καθένας: από ενέσεις καμφοράς και κούπες[17] ως και ... ξόρκια. Θ’μάμαι ακόμα με συγκίνηση τ’ς μάνας μου τα λόγια, όταν με έστελνε μικρόνε για νια τέτοια ακούρμαση[18]: «Χάει παιδί μου εφτό το καρβέλι στη θεια «Μαύρα», γιατί δεν έχει η μαυροσκονταμένη. Άει καμάρ’ μου». Κι άμα εμείς τα παιδιά επηγαίναμε για νιαν οποιαδήποτε άλλη ακούρμαση συγχωριανού, εισπράτταμε τ’ν ευγνωμοσύνη του. Ο μπάρμπα Μπερεκλής μάς εκέραε μπακούμι[19], η θεια Γκόλφω μας εκάλ’γε να πάμε να φάμε φτακοίλι απ’ το φραγκιάτο τ’ς, η θεια Καλομοίρα να φάμε ξυνάσκαμνα κ.τ.λ. Εξέμενε κάποιος ξένος στα Χορτάτα; Πάντα έβρισκε φιλοξενία. Ερχόντανε διακονιάρ’σες στο χωριό, όπως και στα υπόλοιπα χωριά μας; Ακόμα κι απ’ το πλιο φτωχικό νοικοκυριό τ’ς εδίνανε ό,τι εμπορούανε: δυο πατάκες, λία αυγά, ένα καρβέλι ψωμί, ένα πιάτο φακή, ό,τι εβρισκόντανε. Κι εμείς, τα παιδιά του χωριού, επαίρναμε μαθήματα μ’ εφτό που εβλέπαμε να γένεται κι εμεγαλώσαμε σαν αδέρφια. Το εξέρανε καλά οι παλιότεροι το «όπως σπείρεις θα θερίσεις». Αλλά κι απ’ ούλη τη Λευκάδα έχουμε παραδείγματα εθελοντισμού. Τ’ς προάλλες εδιάβαζα πως ο λευκαδίτης γιατρός Πέτρος Στεφανίτσης κατά την Επανάσταση του 1821 επρόσφερε τ’ς υπηρεσίες του στ’ς πολιορκούμενους Μεσολογγίτες κι αφού εγίνηκε η έξοδος κι εγλύτωσε απ’ το λεπίδι του Τούρκου άφηκε κληροδότημα στη Ριζάρειο Σχολή κι εφοιτήσανε σ’ αυτήν πολλά Λευκαδιτόπουλα – και απ’ το χωριό μας. Υπάρχει, βέβαια, και ο εθελοντισμός των αφανών. Για παράδειγμα, ποιος ξέρει πως ο μπάρμπας μου ο Αγγέλης επήηνε εθελοντής ανιχνευτής στο τάγμα του ήρωα των Βαλκανικών πολέμων ταγματάρχη Βελισσαρίου; Ποιος ξέρει πως ο αείμνηστος Βασίλης ο Αούτος υπήρξε ήρωας του Ελληνοαλβανικού πολέμου, αφού εκράτησε μ’ ένα οπλοπολυβόλο ένανε ολόκληρο λόχο Ιταλών, για να προκάμουνε να καλυφθούνε οι συμπολεμιστές του; Σήμερα, βέβαια, υπάρχουνε κι ένα σωρό άλλες προκλήσεις. Για το νησί μας έχουμε π.χ. την εθελοντική δράση για τη διατήρηση και τη διάδοση του λευκαδίτικου ιδιώματος στο διαδίκτυο και στα κοινωνικά δίκτυα, τ’ς δράσεις για προστασία του περιβάλλοντος των νησιών τ’ς Λευκάδας κ.λπ. Και, βέβαια, εφτό πρέπει να ντο πω: ∆εν επήαμε εμείς στ’ν Ελβετία, για να βοηθήσουμε τ’ς Ελβετούς (εφτό το είχε κάμει ο Καποδίστριας), αλλά οι «Ελβετοί» φίλοι ήρτανε στο νησί μας εθελοντές, αφήνοντας τη βολή τους και, χωρίς να ξέρουνε τη γλώσσα και εντελώς ξένοι με τη νοοτροπία μας, με τον αγώνα τους και τη συνεργασία με τους ξωμάχους μας, εκάμανε ν’ ανασάνουνε την δεκαετία του ’60 ούλα τα χωριά τ’ς Νοτιοδυτικής Λευκάδας. Τι να πρωτοθυμηθώ! Εδώ μοναχά δυο κουβέντες: Το καλοκαίρι του 1965 από το σταθμό πρώτων βοηθειών που είχανε στήσει στα Χορτάτα οι Ελβετοί μας, κάθε μπονόρα[20] η Αλίκη επήηνε κι έκανε ένεση στον αδερφό του Βίτου, τον Σπύρο. Τα κυπαρίσα στο χτήμα του Παπαγιώργη στα Βήσσαλα τα εφύτεψε ο φίλος ο Πέτρος (απ’ την Ολλανδία). Ο Γιάννης ο Χόφμαν εκουβάλαε απ’ το Κωμπλιό το άλεσμα ανήμπορου χωρικού στο μύλο του μακαρίτη του μπάρμπα – Φλίππου κ.λπ., κ.λπ., κ.λπ., ων ουκ έστιν αριθμός, που λέει κι ο Σοφολογιότατος. Με τη δράση τους επί 10 ολόκληρα χρόνια οι «Ελβετοί» φίλοι μάς στέλνουνε και σήμερα ένα μήνυμα ανθρωπιάς, κόντρα στον κανιβαλισμό του μπούλιγκ, κόντρα στη λογική που μας θέλει να ανήκουμε εμείς στα υλικά μας αποκτήματα κι όχι εφτά σε μας, κόντρα στην κυριαρχία του έξυπνου κινητού, που όθε και να’ναι θα μας γνωρίζει καλύτερα κι απ’ τ’ς μανάδες μας, κόντρα στο ταπεινό μας το σαρκίο. Οι εθελοντές Ελβετοί μας στέλνουνε το μήνυμα πως είναι προτιμότερο να κάνουμε κάτι περισσότερο απ’ το «πέρα βρέχει» μέσα σε νια κοινωνία, όπου τα διεθνή εγκληματικά δίκτυα γένονται ούλο και πλιο ασύδοτα. Εφτό δεν πα’να πει πως προβλήματα που εταιλαιπωρούανε τον κόσμο και παλιότερα δεν εξακολουθούνε να ντονε ταλαιπωρούνε και σήμερα. Μπορεί, για παράδειγμα, το 1644 να έπεσε στ’ Λευκάδα επιδημία πανούκλας, φοβερότερης κι από τ’ς σεισμούς και τ’ς πειρατές, που κράτησε δύο ολόκληρα χρόνια και έστειλε στον τάφο πάνω από 2.000 ανθρώπους[21], αλλά το πρόβλημα υπάρχει και σήμερα στην Αφρική, μαζί μ’ ένα σωρό ακόμα προβλήματα. Εφτήνη ακριβώς η πραγματικότητα οδηγεί, πέρα απ’ όσα είπαμε, στ’ν ανάγκη δημιουργίας υπερεθνικών θεσμών για την υπεράσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων, θεσμών όπως π.χ. η ∆ιεθνής Αμνηστία, που έχει αποκτήσει με την πολυετή δράση τ’ς παγκόσμιο κύρος και έχει εκατομμύρια μέλη. Μάλιστα, ο νέος διευθυντής της στ’ν Ελλάδα με ευχαρίστηση ακούω από φίλο καθηγητή του στ’ν Ευαγγελική πως είναι υψηλού ήθους προσωπικότητα. Επειδή, λοιπόν, η ζωή του ανθρώπου είναι ρευστή και «δεν έχουνε τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου», οφείλουμε ούλοι να συμπαραστεκόμαστε και να δείχνουμε αλληλεγγύη στον πλησίον, η οποία πρέπει να ‘ναι συνειδητή, να βγαίνει δηλαδή αυθόρμητα από εκειό που λέγεται ηθική συνείδηση. Τι λες κι εσύ Σοφολογιότατε; ΣΟΦ.: Μου κάζει, φίλε Τιπούκειτε, πως ξέρεις πολύ καλύτερα από μένανε πως ο άνθρωπος πρέπει να’χει πάντ’ ανοιχτά, πάντ’ άγρυπνα τα μάτια τ’ς ψυχής του και να’χει και στο νου του τον αγαπημένο σου κλασικό, τον μπάρμπα Θουκυδίδη, που λέει πως εφτό το «ΝΑΙ» στον ηθικό νόμο για νια πραγματικά ευνομούμενη και δημοκρατική πολιτεία έχει να κάμει με το σεβασμό στ’ς νόμους που ωφελούνε τ’ς αδικούμενους και με τ’ς άγραφους νόμους,[22] μ’ εκεινούς δηλαδή που, παρόλο που’ναι άγραφοι, προκαλούνε αναμφισβήτητη ντροπή σ’ όσους τους καταπατούνε.

Για τη Σύνταξη: Έκτορας Γ. Χόρτης

ΛΕΞΙΚΟ

[1] Γιώργος Σεφέρης, ποίημα Τελευταίος Σταθμός
[2] Τάκης Σινόπουλος, Ο Καιόμενος
[3] Γιάννης Ρίτσος, ποιητική συλλογή «Αγρύπνια»
[4] Ναζίμ Χικμέτ, Όπως ο Κερέμ, Απόδοση Γιάννη Ρίτσου
[5] Ανδρέας Κάλβος, Εις Δόξαν
[6] Πλάτωνος Κρίτων, 49c-d
[7] Κοκοτσελεύομαι = υπερηφανεύομαι
[8] Γράβαλο = μακρύ κοντάρι με σιδερένια απόληξη, για να τρίβουνε τ’ς πλάκες του φούρνου και να βγάνουνε και το ταψί, για να μην καούνε.
[9] Ιθάκη, Κ. Καβάφη
[10] Μπούτζαρο = ευτελές, τιποτένιο πράγμα, ασήμαντος, ευτελής άνθρωπος (< ενετική διάλεκτος, buzαro = μικροκαμωμένο παιδάκι, μικρόσωμος νεαρός)
[11] Ο Απολλώνιος ο Τυανεύς ήταν νεοπυθαγόρειος φιλόσοφος και μάγος (1ος αι. μ. Χ.)
[12] Για παράδειγμα, Παναίτιος ο Ρόδιος, στωικός φιλόσοφος, 2ος αι. π. Χ. – Τόμας Μουρ ( Άγγλος θρησκευτικός και πολιτικός άνδρας, 16ος αι.,«Ουτοπία») κ.ά
[13] Οδυσσέας Ελύτης, Αξιον Εστί, Γένεσις
[14] Γ. Σεφέρης, Τελευταίος Σταθμός
[15] Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Το μοιρολόι της Φώκιας
[16] Αϊτέρνω = βοηθάω
[17] (ρίχνω) κούπες = βεντούζες
[18] Ακούρμαση = θέλημα, εξυπηρέτηση, εκδούλευση
[19] Μπακούμι = λουκούμι
[20] Μπονόρα = πρωί
[21] Σπυρίδων Βλαντής, Η Λευκάς υπό τους Φράγκους, τους Τούρκους και τους Ενετούς (1204-1797), Ιστορικόν δοκίμιον, Εν Λευκάδι 1902, σελ. 98-99.
[22] Θουκυδίδης, Περικλέους Επιτάφιος, Β’ , 37; «...«ὅσοι τε ἐ π' ὠφελίᾳ τῶν ἀδικουμένων κεῖνται καὶ ὅσοι ἄγραφοι ὄντες αἰσχύνην ὁμολογουμένην φέρουσιν’.

Κοινωνικά 24ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 14:35:00 +0000

(Θετικό πρόσημο): Προαναγγελία γάμου
Το Σάββατο, 24/06/2017, στο Κορωπί, θα γίνει ο γάμος του Μιχαλη Χόρτη, γού του Θωμά (του Κολοπατή) και της Ηρώς, με την εκλεκτή της καρδιάς του Φειδά Δανάη του Θανάση και της Ρένιας. Τους ευχόμαστε ολόψυχα «Η ώρα η καλή».

Συγχαρητήρια
Η Χόρτη Διονυσία του Ιωάννη, που έλκει το γένος από τα Χορτάτα, αλλά γεννήθηκε και μένει στον Άγιο Πέτρο, πέτυχε στις εξετάσεις για τη Σχολή Δικαστών (Δοικητική κατεύθυνση). Τα θερμά μας συγχαρητήρια, Διονυσία, και καλή σταδιοδρομία.

Στον παλμό της χορτιώτικης γης

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 14:30:00 +0000

Φύση –Ιστορία -Θρύλοι
Του ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΧΟΡΤΗ
Η ματιά του ξανοιγόταν δυτικά, αόριστα, ακολουθώντας την πορεία του ήλιου, μέχρι να φτάσει στο κόκκινο, και απλωνόταν σ’ όλο το πλάτος του ορίζοντα, στην προσπάθειά του να μαντέψει τη θέση και το μέγεθος της Καλαβρίας, του Τάραντα, του Κρότωνα, της Σύβαρης, των Συρακουσών
, απ’όπου, σύμφωνα με τις σημειώσεις του πάππου της Αγγέλας, διαπεραιώθηκαν οι πρόγονοι, για μια καινούρια αρχή στο Λευκό νησί. Αλλά αυτό ήταν μόνο δικός της ισχυρισμός. Πιο πέρα, κατά τον μαϊστρο, Γαλλία, Ιβηρική, Βόρεια Ευρώπη, Βρετανία, η ανεξάρτητη χώρα του George Washington, η νότια Αμερική, με τις λατινικές χώρες και τη ζεστή μουσική. Δίπλα, στην αγκαλιά της Καραϊβικής, τα ονειρικά νησιά, ίδια σμαράγδια, η Φλόριντα με την Πάλμ Μπητς και συνέχεια ο μεγάλος ζεστός κόλπος του Μεξικού, με το Ακαπούλκο, τον Ισημερινό με τον τεχνητό πορθμό, ένα θαύμα, προσφέρουν φυσική ζωή και τους ρυθμούς τους, αληθινοί μαγνήτες για τον ονειροπαρμένο φίλο μας κουβαλητή. Όλα από αναγνώσματα. Και αίφνης, να η έκφρασή τους.

Ο Μάκης ο Τάγαρης, παρατρεχάμενος του πιστικού με το κοπάδι, ανέβαινε να του πάει φαγητό και τραγουδούσε, με γαυγίσματα ν’ακολουθούν τους τόνους του. Δεν έδινε σημασία στα σκυλιά. Έσβησαν οι φωνές και ο Μάκης ανέβηκε ψηλά, σφυρίζοντας στον πιστικό, που η σιλουέτα του διαγράφηκε αδρά στον ορίζοντα. Σήκωσε το βλέμμα ο Ναννούσκος. Ακριβώς κεντρικά, προς τον Νοτιά, η άγρια Μαύρη Ήπειρος, με τον τραγουδισμένο αισθησιασμό και έμβλημα τα αιλουροειδή, καλυμμένη απ’τη ζούγκλα, τη σαβάνα, την έρημο, τα χρυσωρυχεία, τα διαμάντια, το ελεφαντόδοντο, τα άγρια σαρκοβόρα, όλα αυτά κράχτες κυνηγών και τυχοδιωκτών …. Στο Βορρά απλωνόταν η Ήπειρος με την οροσειρά της Πίνδου και πίσω, στο βάθος του ορίζοντα, πλαγιοδυτικά, διακρίνονταν τα νησιά των Παξών. –Πάξοι κι Αντιπάξοι Λόντρες δεκάξι, έλεγε ο παππούς, διαρκώς ερωτευμένος με το νησί των Φαιάκων, τους «Κορφούς», όπως έλεγε την Κέρκυρα, που τώρα μόλις διακρινόταν αχνά το περίγραμμά της. Ύστερα έστρεψε το βλέμμα νότια. Το Θειάκι, με τα μικρά νησιά μπροστά, διακρινόταν καθαρά, όχι όμως κι η Κεφαλονιά. Αυτήν μπορούσε να τη διακρίνει μετά από βροχή, σε διαυγή ουρανό, όπως και την Κέρκυρα. Στη νότια ακτή διαγραφόταν σαν πέταλο ο μεγάλος κόλπος και στην κορυφή, στο κέντρο του, απλωνόταν η υπέροχη γραμμένη πρωτεύουσα του Νότου, κεντημένη με διώροφα σπίτια, με κόκκινες κεραμοσκεπές βενέτικου τύπου στέγες, πνιγμένη στο πράσινο, ανάμεσα σε ψηλά δέντρα, πλατάνια, ελαιόδεντρα, λεύκες να θροϊζουν, και πυκνά θαμνώδεις λόφους, πουρνάρια, σκίνους, με ελιές, πεύκα, αμπέλια, κήπους, με σειρές καταστημάτων και σκιάστρων, τον ημικυκλικό όρμο, τη γραφική προκυμαία, μαρίνα γεμάτη κότερα, δίπλα τα ψαροκάικα και οι ψαρόβαρκες, την προβλήτα για τα πλοία της γραμμής, ενώ σμήνη ιστιόβαρκες και βενζινότρατες γλιστρούν με ούριο άνεμο, μαϊστράλι, απ’τα’απόγιομα μέχρι το χαλίπωμα, όπου ίδιοι Τρίτωνες τα νέα παλικάρια στον ίλιγγό τους, ρουφούν ηδονικά τη δροσιά του πελάγου και τον μπουχό των κυμάτων, προσφέροντας υπερθέαμα, ενώ οι ψαράδες στήνουν παραγάδια.

Απέναντι, νότια και δυτικά, ο βραχώδης κάβος, αλλά με πυκνή βλάστηση από ελαιόδεντρα, πεύκα, χαμηλά πουρνάρια και ψηλές βαλανιδιές, μέχρι θρούμπη, ασφάκες σκίνα, βάτα, ο Κάβος της Κυράς ή Νιράς ( η ονομασία Νιρά –Ιρά+το ευφωνικό ν - πιθανόν από το ειδωλολατρικό Ιερό του Λευκάτα Απόλλωνα) , που υψώνεται σαν δείκτης ελεύθερος σε σφιγμένη γροθιά -η γροθιά είναι το νησί -, κλείνει τον μεγάλο κόλπο και ανοίγει δυτικά δεύτερο γοητευτικότερο όρμο, με άσπρη αμμουδιά, χωρίς σκόνη, σουσάμι μέχρι κουφέτο, κόντρα στο πέλαγος, με πολύ ψηλό κατακόρυφο βράχο. Αυτή την κορφή η Λεσβία την καταγωγή ποιήτρια Σαπφώ, φορτισμένη από ασίγαστο ερωτικό πάθος, χωρίς ελπίδα, διάλεξε σαν ξεχωριστή βίγλα στην απεραντοσύνη του πελάγου και έκαμε το μοιραίο σάλτο, προσφέροντας το γλυκό κορμί της θυσία στην υγρή πλατιά αγκαλιά, όπως ο Αιγέας από σφαλερή εκτίμηση έκαμε τη μοιραία κίνηση απελπισίας, σβήνοντας την πνοή του στην πλανεύτρα θάλασσα. Φαίνεται, θύμωσε ο Ποσειδώνας, αφού ο βασιλέας τιμούσε την Αθηνά που του πήρε την Αθήνα. Ο νέος όμως δεν έβλεπε το αντικείμενο του έρωτα και νοερά εκδήλωσε την απορία:
-Μα σε ποιον ο έρωτάς της;
Μια πνοή φωνής ανέσυρε απ’τα μύχια της σκέψης του την αφήγηση του θρύλου από τον πατέρα και αμέσως απάντησε μονολογώντας:
-Μα προς τον θεό του φωτός Απόλλωνα ή, έστω, με τον θαλάσσιο δαίμονα Φάωνα ως εκφραστή του κάλλους και της αιώνιας νεότητας, , βέβαια.! Ποιον άλλον; Δεν πρόσεξες το ιερό του στην κορφή του βράχου;Φαντάσου και το ταξίδι της! Οδύσσεια!
-Ναι, αλλά εκείνη ήταν θνητή. Τότε πώς..´
-Θνητή αλλά ποιήτρια! Δικαιώνεται μελλοντικά, γίνεται αθάνατη, αξέχαστη. Αυτή είναι ποίηση!
-Γι’αυτό ο βράχος είναι της Σαπφούς, όπως και ο σάλτος της, και ο δήμος μας των «Ἁπολλωνίων».
Ύστερα, συνειρμικά, θυμήθηκε το βιβλίο που του είχε προμηθεύσει η ευαίσθητη, ανήσυχη Αγγέλα, που αναφέρθηκε προηγουμένως. Της γερμανίδας συγγραφέως Έλεν Μάρτεν «Σαπφώ, μια Αφροδίτη της Λέσβου», που περιγράφει την ελεύθερη ζωή μιας κάποιας Σαπφούς, μάλλον χρησιμοποίησε το όνομα, όπως και των άλλων ανεξάρτητων γυναικών αρχαίας εποχής, νομίζω της Αλεξανδρινής… Αναπόλησε δυο όμορφα αμυγδαλωτά μάτια, φρύδια δρεπάνια και ένα χαμόγελο! Σαλάγησε, για να μην ξεχνιέται. Τώρα στράφηκε ανατολικά, όπου σαν να κρεμονται απ’τον ουρανό δυο τραχιές οροσειρές διασταυρώνονται. Είναι τα Σταυρωτά, με δυο κορφές που φέρουν ποιο άλλο παρά το όνομα «»Αϊ -Λιάς; Στη μια υπάρχει ομώνυμο μοναστήρι. Κάτω απ’την άλλη, ομώνυμο χωριό. Το χειμώνα, μαζί με την Ψηλή Ράχη, λάμπουν κάτασπρες κι όταν φυσάει γραίγος, σε θερίζει και λένε στα παιδιά:»Τρύπα κολοβή», μέσα. Από τα δυτικά και την παραλία φαίνονται σαν στημένο σκηνικό. Αχτύπητο για ταινία, συλλογίστηκε και χάιδεψε το άλογο. Μια πνοή ζεφύρου του έφερε στον νου τους στίχους του Σολωμού «.. λες και σου λέει μεσ’στης καρδιάς τα φύλλα, γλυκιά ειν’η ζωή κι ο θάνατος μαυρίλα». Ύστερα σκέφτηκε τον έρωτα, με τη ματιά απέναντι στην απέραντη θάλασσα…
Αυτή τη θάλασσα αντίκρισε ο Νίκος, όταν απ’τον βάραγγα του Αϊ –Σώστη με το χειμαδιό, τα πελώρια δέντρα, τα άφθονα νερά, τους κήπους και τα σταφύλια ανέβηκε στα Μελίδια, στα χωράφια και τα’αμπέλια του παππού του και … Αφού δεν ευοδώθηκε ο εφηβικός του έρωτας, έφυγε στην Αθήνα. Από εκεί στον Προμηθέα στον Πειραιά έμαθε την τέχνη του μηχανικού θαλάσσης, έγινε «φαν» του Ολυμπιακού και μπάρκαρε στον στόλο του Ωνάση. Πήγε Γιαπωνία, Αμερική, βόρεια και νότια. Τυχερός … Κι όταν το Αγγελούδι ο φρατέλος άφησε σύξυλους τους ναυπηγείς προϊσταμένους, για να βρει την τύχη του στην Αυστραλία, ο Νίκος συνέχισε τη ναυτική περιπλάνηση. Τώρα έχει ξεμπαρκάρει και δροσίζεται στον πλάτανο με τον Φίλιππο ντε’λ Πιέρο, που έζησε κι αυτός στο νότιο, στην Αργεντίνα. Και λένε ιστορίες, ενώ οι άλλοι παίζουν πρέφα. Οι κομψευόμενοι από είκοσι και πάνω καμαρώνουν φορώντας τη νέα τάχα μόδα, «μπλου τζηνς» και κοντομάνικο γυριστό στα μανίκια πουκαμισάκι ή μπλουζάκι, να φαίνονται τα «ποντίκια», ρολόι με μπρασελέ, γυαλιά σκούρα, τσιγαράκι, αραχτοί, καταπίνουν με τη μία τα ούζα και ξεφαντώνουν ηχηρά, με ιστορίες και ανέκδοτα των εργοταξίων της Κεφαλονιάς. Βλέπετε οι σεισμοί … Άλλος κλαίει τη μοίρα του, άλλος γλεντάει!

… Είναι η εποχή της κατανάλωσης, φυσική συνέπεια μετά τον πόλεμο, τη στέρηση και από πάνω το σεισμό, που χτύπησε κι εδώ. Τα φορτηγά κουβαλούν «λενιάμ», πριστή σουηδική ξυλεία, ενώ οι ντόπιοι σέρνουν κορμούς πελώριων δέντρων και κυπαρίσια, ζεμένα στη λαιμαριά αλόγου ή μουλαριού για την ανοικοδόμηση, αφού εξασφαλίζουν δάνειο από οχτώ ως δώδεκα, το πολύ, εκατομμύρια δραχμές. Ένα χιλιάρικο δέκα τσιγάρα κούτας Ματσάγγου (χύμα). Εκεί κατάντησε η χρυσή δραχμή με την «κατοχή». Τώρα συζητούν πως ο Μαρκεζίνης θα κάμει το χιλιάρικο δραχμή, για να μην μπερδευόμαστε με μηδενικά. Ακόμη, πως θα κόψει κέρματα, για να αποφύγει τα τραπεζογραμμάτια στις μικρές εσωτερικές συναλλαγές, για να περιορίσει την απώλεια συναλλάγματος. Αν πάμε δυο χρόνια αργότερα, θα δούμε να το εφαρμόζει ο Καραμανλής ως πρωθυπουργός, διάδοχος του Παπάγου. Τώρα οι νοικοκυρές κλαίνε.
-Ακούς εκεί ο Καρτεζίνης;Δέκα το τυρί, δέκα το αλεύρι και τώρα μέχρι να βγει η αλωνιά αγόραζε. Τσάμπα τα φυλάει τα πρόβατα. Αγκούσα! … Καρτεζίνι ή καρτούτσο, θα πει κουάρτο /τέταρτο του λίτρου. Τα σπίτια εδώ, πάνω απ’το χτιστό με πέτρα και σενάζ μπετόν ισόγειο, πλέκονται με ξύλα, που έχουν μεγάλη ελαστικότητα και αντοχή στον σεισμό. Μιλάμε για δέντρα αντοχής, ρουπάκι γκορτσιά, κυπαρίσσι. Στέγη, πάτωμα, ταβάνι από τα ίδια. Απ’το πρωί πάνω –κάτω σκίζουν με πριόνι –καταρράχτη και κόβουν με τη χέρα. Οι μικροί πειθαρχούν στις επιτακτικές εντολές να φέρουν αμέσως εργαλεία με νέο όνομα.-Τη σαμούτσα, βρε!
-Ναι, μάστορα. Καφέ, μάστορα;
-Ε, όπως θέλεις.

Το άλμα της Σαπφούς από τον βράχο της Λευκάδας, Γκ. Μορώ, 1864

Η ποιητική συλλογή της Βιβής Κοψιδά – Βρεττού «Όλα καλά αξιότιμοι κύριοι»

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 14:16:00 +0000

Του ΑΓΓΕΛΟΥ Γ. ΧΟΡΤΗ
Στις 15 Μαίου,στο Θέατρο Έαρ Βικτώρια, έγινε η παρουσίαση της δεύτερης ποιητικής συλλογής της διδάκτορος, δοκιμιογράφου, επιτίμου Σχολικής Συμβούλου και διακεκριμένης φιλολόγου Βιβής Κοψιδά- Βρεττού, με τίτλο «Όλα καλά αξιότιμοι κύριοι» (εκδ. Μελάνι, Αθήνα 2016), ενώπιον πυκνού και εκλεκτού ακροατηρίου. Για το έργο της ποιήτριας μίλησε η συγγραφέας Νένα Κοκκινάκη, ενώ ποιήματα από τη συλλογή απήγγειλαν οι ηθοποιοί Γεωργία Ζώη και Φωτεινή Φιλοσόφου, καθώς και η φιλόλογος,- συγγραφέας Φόνη Πολίτου-Ρέπουλη. Καίριες παρεμβάσεις έκαναν ο συγγραφέας Σπύρος Βρεττός, ο ποιητής Αντώνης Φωστιέρης κ.ά.,. Συντόνισε ο εξ Εξανθείας σκηνοθέτης και ποιητής Γιάννης Φαλκώνης,.

Ο τίτλος της συλλογής αποτελεί ένα πικρό σαρκαστικό σχόλιο για τη σκοτεινή εποχή μας και την ανθρώπινη περιπέτεια των σκληρών καιρών μας. Η ειρωνεία και ο αιχμηρός ποιητικός λόγος της κ. Κοψιδά, μου φέρνουν στο νου τους στίχους του Μανόλη Αναγνωστάκη «Σαν πρόκες πρέπει να καρφώνονται οι λέξεις να μην τις παίρνει ο άνεμος», και διαποτίζουν το ποίημα που δίνει τον τίτλο σε ολόκληρη τη συλλογή. Ας προσέξουμε από το ποίημα την ειρωνική αντίφαση του στίχου «όλα καλά οι απάτες καλά κρατούν», με την αναφορά στα χρηματιστήρια, αν και σε όλο το ποίημα η καυστική ειρωνεία αποκαλύπτει το σκληρό πρόσωπο της πραγματικότητας που βιώνει στην καθημερινότητά του ο άνθρωπος της εποχής μας, και ακόμα το στίχο «Ολυμπιάδες λιτότητας...» όπου η μεταφορική χρήση και η ανατροπή της σημασίας της λέξεως Ολυμπιάδα, υποδηλώνει και την ανατροπή στις ζωές των ανθρώπων. Εμφανέστατη και καταλυτική είναι η ειρωνεία και στο ποίημα «Οι σύνεδροι» όπου, μέσα από ανούσιους και επίπεδους διαλόγους, αποδομείται η σοβαροφάνεια κάποιων, τύποις μόνον, συνεδρίων. Η αποδόμηση φτανει στο αποκορύφωμά της με την απροσδόκητη αντίθεση μεταξύ συνεδρίου και καλοκαιριού, καθώς το καλοκαίρι, κυριαρχικό έξω από την αίθουσα, καλεί τους ανθρώπους να γευθούν τη χαρά της πραγματικής ζωής: «Ένα ατέλειωτο καλοκαίρι στριγκλίζει επίμονα έξω από το συνέδριο», όπου η μεταφορική χρήση της λέξεως «στριγκλίζει» ανακαλεί τους επίμονους διάχυτους ήχους των καλοκαιρινών ημερών της ευδαιμονίας. Έτσι, η αντίθεση είναι, κατά την άποψή μου, αντίθεση μεταξύ της πραγματικής ζωής με τους ζωτικούς χυμούς της, που συμβολίζει το καλοκαίρι, και μιας επίφασης ζωής, άχρωμης και βαρετής, της ζωής στο συνέδριο. Κατά τα άλλα, η συνεδρία είναι «ενδιαφέρουσα καθ όλα».

Εκτός από την ειρωνεία, η τόλμη στη χρήση των εκφραστικών μέσων της εικόνας και της μεταφοράς από την ποιήτρια απογειώνουν τον ποιητικό λόγο και δίνουν αριστουργηματικούς στίχους και ποιήματα. Στη σύντομη αυτή παρουσίαση θα καταγράψω μερικά παραδείγματα. Στο πρώτο ποίημα της συλλογής, με τίτλο «Γιατί τα πελώρια μάτια του», που αναφέρεται στο θάνατο ενός παιδιού, προφανώς από πείνα, ύστερα από αλλεπάλληλες, καταιγιστικές, θα έλεγα, συγκλονιστικές εικόνες και μεταφορές, καταλήγουμε στον αριστουργηματικό ακροτελεύτιο στίχο: «Παιδί ήταν...δίχως κτήμα το χρόνο», όπου η τολμηρή και απροσδόκητη μεταφορά κάνει τον στίχο αυτόν να ακούγεται σαν μια πικρή ελεγεία. Στο ποίημα «Στώμεν καλώς», αφιερωμένο στην αιώνια Μάνα, με μια σειρά από πρωτότυπες, απροσδόκητες, θα λέγαμε, εικόνες, παρομοιώσεις και μεταφορές παρατηρούμε την ανέλιξη από τις προσευχές, τον αγώνα, τις πίκρες, τις αγωνίες της Μάνας στην πικρή γεύση του θανάτου που δοκιμάζει, για να ακολουθήσει το θαύμα από την αγάπη της που σπέρνει το φως, και να ταυτιστεί, στο τέλος, η αιώνια Μάνα με την πάνσεπτη μορφή της Θεομήτορος, μορφή άγια και η ίδια. Οι στίχοι «Πειρατικά καράβια τα όνειρα γι ακίνητα σαλπάρουν κοιμητήρια αφρίζοντας το φουγάρο τους τη γύρη μιας χαλασμένης άνοιξης» είναι στίχοι λαμπροί για την πρωτοτυπία και τη δύναμη της έμπνευσης, που δίνουν με τη μεταφορική λειτουργία του λόγου, την υποδήλωση του θανάτου. Αντίστοιχα οι στίχοι «Δυο απλωμένα χέρια αγκαλιές αστέρια ξετρυπώνουν», που υποδηλώνουν το θαύμα της μητρικής αγάπης. Σημειώνω, τέλος,τον θρησκευτικό χαρακτήρα του ποιήματος, επισημαίνοντας τη χρήση του σχήματος του κύκλου, που έχει, πιστεύω, σημασία. Αντιγράφω τους δύο πρώτους στίχους: «Στη Μάνα με τα τρύπια προσευχής γόνατα» και τους δύο τελευταίους: «Η Παναγιά περνά του Θε-Ανθρώπου η Μάνα». Τελειώνω τη σύντομή μου παρουσίαση με το έξοχο ‘Φτερωτά μάρμαρα», εμπνευσμένο, προφανώς, από τα αριστουργηματικά γλυπτά της αρχαίας ελληνικής τέχνης που σ αυτά η ποιήτρια βλέπει να συνυφαίνονται και να συνυπάρχουν η ζωή, ο έρωτας και ο θάνατος. Μέσα από τις μεγαλοπρεπείς και γεμάτες φως εικόνες που θαμπώνουν τον αναγνώστη, επιλέγω ορισμένες, που καθηλώνουν με τη δύναμη της έμπνευσης: «Και τ άλογα να λάμνουν φτερωτά...», όπου η έκφραση φαίνεται εκ πρώτης όψεως αντιφατική, καθώς κάποιος σχολαστικός θα έλεγε ότι τα φτερωτά άλογα πετούν και δεν λάμνουν. Ωστόσο, η αληθινή ποίηση πετυχαίνει το αδύνατο, γιατί και το λάμνουν και το φτερωτά παραπέμπουν το ένα στην απεραντοσύνη της θάλασσας και το άλλο στην απεραντοσύνη του αιθέρα. Τα άλογα, λοιπόν του ποιήματος, άλογα του ονείρου, ταξιδεύουν στην απεραντοσύνη και, θα έλεγα, στην αιωνιότητα και την αίσθηση αυτήν δίνει ο στίχος. Άλλη εικόνα: «Αύρες με μαλλιά ξέπλεκα...», όπου οι αύρες δεν είναι παρά κόρες αέρινες, κόρες του ονείρου και της φαντασίας. Ακόμα: «Στήθια σγουρά σε διάφανα πέπλα τον Άνεμο να φιλοξενούν την Αιδώ της άμωμης νεότητας...», όπου ο άνεμος πτυχώνει τα διάφανα πέπλα κοριτσιών με το παρθενικό κάλλος και την αθωότητα της εφηβικής ηλικίας. Όλες οι εικόνες που περιγράψαμε, όπως και οι υπόλοιπες του ποιήματος, υποβάλλουν την αίσθηση του σφρίγους, της νεότητας, της αθωότητας, του έρωτα. Και το ποίημα καταλήγει με ένα ερώτημα, στην ουσία κατάφαση: «Αχ, τ άλογα χλιμιντρίζουν στον ύπνο τους θάνατος να ναι του αφεντικού τους η μοίρα? Και έτσι αξεδιάλυτα δένονται ζωή, έρωτας και θάνατος. Επιλογικά: Η κ. Βιβή Κοψιδά είναι μια σπουδαία ποιήτρια. Της ευχόμαστε να είναι πάντα υγιής και δημιουργική.

Μελετώντας κάποιες διαθήκες της Βενετοκρατίας στη Λευκάδα (ΙΙ)

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 14:09:00 +0000

Του ΑΓΓΕΛΟΥ Γ. ΧΟΡΤΗ
Η τελευταία διαθήκη στην οποία θα ανααφερθούμε είναι η διαθήκη του γέρο Αναστάση Χόρτη του ποτέ Αθανάση, η οποία είναι καταγεγραμμένη στο 4ο επίσης πρωτόκολλο των πράξεων του νοταρίου παπά Γιάννη Δεσαλέρμου, με χρονολογία 18 Ιουνίου 1749. Ο Αναστάσης είχε τρεις γιους, τον Ανδριά, τον Γιωργουλά και τον Αποστόλη και τέσσαρες θυγατέρες, την Καλογριά, τη Σταμούλα, την Κατέρω και την Ακριβή, όλες παντρεμένες. Η γυναίκα του φαίνεται ότι έχει πεθάνει, αφού δεν μνημονεύεται στη διαθήκη, η οποία και αυτή είναι συνταγμένη σύμφωνα με τη γνωστή τυπική φόρμα. Την Κυριακή, λοιπόν, της 18ης Ιουνίου του 1749, λίγο μετά το μεσημέρι, ο νοτάριος επισκέπτεται τον ασθενούντα Αναστάση, για να καταγράψει τις τελευταίες του επιθυμίες. Στην αρχή του κειμένου ο διαθέτης εκφράζει τη βούλησή του να ταφεί το «ταπεινό» του σώμα στον ναό του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, στο μνήμα που ήταν θαμμένος και ο πατέρας του. Στη συνέχεια, αφού αφήνει συγχώρηση σε όλους τους ορθοδόξους χριστιανούς και απαντά αρνητικά στην ερώτηση του νοταρίου αν αφήνει κάτι σε οσπιτάλια, σκλάβους και φυλακισμένους, αναθέτει στους τρεις γιους του την υποχρέωση να πληρώσουν τους ιερείς του οικισμού, ώστε να του κάμουν «τα καλά της ψυχής του», δηλαδή την κηδεία και τα συνηθισμένα μνημόσυνα, καθώς και ενός έτους Σαββατιάτικα και ένα Σαραντάρι, «κατά την τάξη των Χριστιανών». Ο τρόπος πληρωμής των ιερέων δεν αναφέρεται, αλλά πιθανώς θα γινόταν σε φυσικές αξίες. Αν κάποιος από τους γιους του δεν κατέβαλλε το μερίδιο που του αναλογούσε για την πληρωμή των ιερέων, καθώς και για την αποπληρωμή των χρεών που είχε ο πατέρας τους δεν θα κληρονομούσε από την πατρική περιουσία παρά «πράμα» αξίας 5 ριαλιών. Σημειώνουμε ότι το χρηματικό ισοδύναμο ενός περιουσιακού στοιχείου ήταν εύκολο να υπολογισθεί, καθώς, όπως βλέπουμε σε δικαιοπραξίες που αφορούν αγοραπωλησίες κτημάτων, πρακτικοί εκτιμητές καθόριζαν την αξία των πωλουμένων κτημάτων(1), ενώ και τα κινητά αντικείμενα είχαν τη δική τους, εύκολα υπολογί σιμη, αξία. Η απειλή ήταν σοβαρή, και, εικάζουμε, αποτελεσματική, αφού η επιβίωση των ανθρώπων στις αγροτικές κοινότητες εξαρτιόταν από τη γη και το ζωικό κεφάλαιο που αυτοί διέθεταν.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η αναφορά στα «λειψοπροίκια», δηλαδή στις οφειλές του Αναστάση προς τις θυγατέρες του για μέρος της προίκας που είχε συμφωνηθεί να τους δώσει. Έτσι, στην Καλόγρια χρωστά ένα στρώμα, μια προσκεφαλάδα και δυο προσκέφαλα διπλαρένια (όλα αυτά κατασκευάζονταν στον αργαλειό, ήταν είδη οικοτεχνίας, στο πλαίσιο εξασφάλισης της αυτάρκειας), 1 κακάβι και μια κασέλα αλπεδένια. Της χρωστά ακόμα μια δαμάλα, έναντι της οποίας όμως της έχει δώσει χωράφι στη λαγκαδιά του Βλαντή. Για λειψοπροίκι της Σταμούλας έχει δώσει στον άντρα της 22 και μισή λίρες και ακόμα τυρί και 1 μιλιόρι (νέο πρόβατο) αξίας 5 λιρών και 18 σολδιών (η λίρα είχε 20 σολδιά), καθώς και 1 φόρτωμα σμιγό (ανάμεικτο σιτάρι και κριθάρι). Στην Κατέρω αφήνει για λειψοπροίκι το χωράφι στις Αλογομάντρες. Η μόνη στην οποία δεν χρωστούσε λειψοπροίκι ήταν η Ακριβή. Από τα παραπάνω συνάγουμε το συμπέρασμα ότι γεωργία, κτηνοτροφία και οικιακή βιοτεχνία αποτελούσαν τις δραστηριότητες, μέσω των οποίων οι αγροτικές οικογένειες εξασφάλιζαν την αυτάρκεια, και αυτό ίσχυε και για την οικογένεια του γέρο Αναστάση. Ένα άλλο συμπέρασμα είναι ότι η χορήγηση της προίκας την οποία κάποιος υποσχόταν, όταν πάντρευε την θυγατέρα ή την αδελφή του, ήταν δεσμευτική χωρίς καμία έκπτωση. Τούτο μας οδηγεί στη σκέψη ότι οι ανάγκες κάθε νοικοκυριού ήταν τόσο πιεστικές και οριακές, ώστε να μην επιτρέπουν οποιαδήποτε ανοχή ακόμα και απέναντι σε στενούς συγγενείς. Μία άλλη αναφορά είναι επίσης εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική. Ο Αναστάσης αφήνει δηλαδή στη νύφη του την Κυριάκω ένα χωράφι στις Γούρνες «για την καλήν γεροκόμησιν οπού μου κάνει», κατά τη σχετική φράση του εγγράφου. Όπως έχουμε ήδη αναφέρει, η φροντίδα για τους γέροντες της οικογένειας συνεπαγόταν και την σχετική ανταπόδοση σε όποιους την προσέφεραν.

Πέραν των όσων έχουν αναφερθεί, μια, διαχειριστικής φύσεως, εκκρεμότητα του γέρο Αναστάση που καταγράφεται στη διαθήκη του είναι εξόχως αποκαλυπτική, καθώς φωτίζει το ζήτημα των ανελαστικών αναγκών των κατοίκων, δηλαδή των αναγκών που αυτοί δεν μπορούσαν να αποφύγουν, σε χρήμα. Πρόκειται για την πληρωμή από τον Αναστάση στον εισπράκτορα του Δημοσίου, κάποιον καπετάν Πίκολη, 50 ριαλιών που μαζεύτηκαν από τους κατοίκους για την εξόφληση του soprapiu (σοπραπιού) του οικισμού. Με τον όρο soprapiu (επιπλέον) χαρακτηρίζονται τα καταπατημένα από τους χωρικούς, μετά την κατάκτηση του νησιού από τους Ενετούς, τουρκικά κτήματα, τα οποία, βέβαια, ανήκαν στο Δημόσιο. Αυτά τα κτήματα, που ανέρχονταν σε 390 και μισό ενετικά στρέμματα χωράφια (περίπου 740 στρέμματα των 1000 τ.μ.), σε ολόκληρη την περιοχή του Διαμιλιανίου, η ενετική Διοίκηση, τα παραχώρησε, σε κάποια φάση, στις κοινότητες με ενοίκιο (2). Ο φόρος, όπως φαίνεται, που κατέβαλαν στη συγκεκριμένη περίπτωση οι κάτοικοι των Χορτάτων, χωρίς να αναφέρεται για πόσο διάστημα, ήταν 50 ριάλια. Ο Αναστάσης, πιθανότατα προεστός του χωριού τότε, έδωσε την απόδειξη στον νέο προεστό Θεοτόκη Βουκελάτο, για να την παρουσιάσει και να την καταγράψουν στο Δημόσιο Ταμείο, αλλά αυτός δεν την επέστρεψε ποτέ. Ανεξαρτήτως αυτού, οι κάτοικοι, όπως φαίνεται, έπρεπε να έχουν οπωσδήποτε το χρηματικό ποσόν που απαιτούνταν για την κάλυψη των φορολογικών τους υποχρεώσεων, δεδομένου ότι, εκτός από το σοπραπιού, και οι φόροι του κρασιού αλλά και των ζώων ήταν φόροι εκχρηματισμένοι, δηλαδή έπρεπε να καταβληθούν σε χρήμα (3), πράγμα καθόλου εύκολο. Είδαμε, βέβαια, ότι ο Αναστάσης είχε πληρώσει για λειψοπροίκι 22 και μισή λίρες, αλλά αυτό δεν πρέπει να μας οδηγήσει στην εσφαλμένη εντύπωση ότι διέθετε ή, εν πάση περιπτώσει, μπορούσε να εξοικονομήσει εύκολα χρήματα, καθώς, κατά τη σύνταξη της διαθήκης του, χρωστούσε στον σιορ Θοδωρή Γάλο 2 και μισό ή τρία ριάλια και στον σιορ Ιωάννη Λάζαρη (4) 2 ριάλια, δηλαδή συνολικά 45 ή 50 λίρες. Δεν είναι, λοιπόν απίθανο το ποσόν που κατέβαλε στον γαμπρό του να προερχόταν απο δάνειο.

Οι τέσσαρες διαθήκες που έχουν καταγραφεί εικονογραφούν όψεις της κοινωνίας, της οικονομίας και των νοοτροπιών των ανθρώπων της εποχής κατά την οποία συντάχθηκαν. Οι δύο πρώτες της σιόρας Μαρίας Καλλονά και του σιορ Ζήσιμου Σκιαδαρέση αναφέρονται σε πρόσωπα που ανήκαν στα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας του νησιού. Οι δύο τελευταίες, του κυρ Αναστάση Μεσσήνη και του γέρο Αναστάση Χόρτη αφορούν εκπροσώπους της αγροτικής κοινωνίας της εποχής. Η διάκριση γίνεται σαφής, αν παρατηρήσουμε τη σημειολογία της γλώσσας και συγκεκριμένα τις προσωνυμίες των προσώπων των οποίων οι νοτάριοι καταγράφουν τις τελευταίες θελήσεις. Η Μαρία Καλλονά είναι η σιόρα Μαρία και ο Ζήσιμος Σκιαδαρέσης ο σιορ Ζήσιμος, προσωνυμίες που τους διαφοροποιούν από τους πολλούς και, μέσω της γλώσσας, υποδηλώνουν την κοινωνική τους υπεροχή. Κριτήριο αυτής της υπεροχής είναι ο πλούτος, καθώς, όπως είδαμε, η μεν Μαρία είναι σύζυγος του μεγαλοκτηματία και, πιθανότατα, μεγαλεμπόρου Τζανέτου Δετζώρτζη, ενώ ο Σκιαδαρέσης αντλεί τον πλούτο του από χρηματοπιστωτικές και άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Αντίθετα, η προσωνυμία του Αναστάση Μεσσήνη είναι κυρ, όπως και όλων όσων ανήκουν στις αγροτικές κοινωνίες της υπαίθρου και ζουν καλλιεργώντας τα κτήματά τους και ακόμα όσων ανήκουν στα λαικά στρώματα των πόλεων, (επαγγελματίες, ναυτικοί κ.λπ.). Η προσωνυμία του Αναστάση Χόρτη, δηλωτική της ηλικίας του, είναι γέρο Αναστάσης, ενώ, αν ήταν νεότερος, θα ήταν και η δική του κυρ. Προσωνυμία, ωστόσο γέρο δεν συναντάμε προκειμένου για εκπροσώπους των ανωτέρων στρωμάτων. Ο Σκιαδαρέσης π.χ. θα αποκαλείται σιορ σε οποιαδήποτε ηλικία και αν βρίσκεται.

Υπάρχουν όμως και άλλα στοιχεία, τα οποία διαφοροποιούν επίσης τους ανθρώπους των ανωτέρων στρωμάτων της κοινωνίας από τη μεγάλη πλειονότητα των κατοίκων. Πρόκειται για την κατοικία, την ενδυμασία κ.λπ. Σε ό,τι αφορά την κατοικία, όπως προκύπτει από τη διαθήκη του Σκιαδαρέση, οι οικονομικά ισχυροί και κοινωνικά προβεβλημένοι δεν κατοικούσαν σε ισόγειες κατοικίες, όπως η μεγάλη μάζα των ανθρώπων, αλλά σε σπίτια που ξεχώριζαν και των οποίων η αξία ήταν πολλαπλάσια της αξίας των ταπεινών κατοικιών των ανθρώπων της εποχής. Η κατοικία του Σκιαδαρέση π.χ. ήταν διώροφη και η αξία της έφτανε τα 300 τζεκίνια, ποσόν εξαιρετικά υψηλό. Σε νοταριακά, ωστόσο, έγγραφα υπάρχουν δικαιοπραξίες πωλήσεως κοινών κατοικιών έναντι 50 ή 60 ριαλιών, δηλαδή κατοικιών των οποίων η αξία ήταν μικρότερη από το 1/20 της αξίας της οικίας του Σκιαδαρέση. Τούτο σημαίνει ότι οι πλούσιοι επιδίωκαν να προβάλλουν την κοινωνική τους υπεροχή και μέσω των κατοικιών τους. Κάτι ανάλογο συνέβαινε και με την ενδυμασία. Μπορεί, βέβαια, να μην έχουμε σχετική περιγραφή στις διαθήκες, αλλά μπορούμε να προχωρήσουμε σε συμπεράσματα, συνεκτιμώντας τις πληροφορίες και τα στοιχεία που αντλούμε από αυτές. Η πληροφορία από τη διαθήκη της σιόρας Μαρίας ότι διέθετε καρπέτες δαμασκό, καθώς και καμιζιόλες μεταξωτές δαμασκό φανερώνει ότι για το ρουχισμό αλλά και για την οικοσκευή της, γενικότερα, χρησιμοποιούσε εκλεκτά υφάσματα από το εμπόριο και όχι προιόντα οικοτεχνίας, όπως συνέβαινε με τα μέλη των αγροτικών κοινοτήτων. Όπως φαίνεται, τα υφάσματα αυτά εισάγονταν από τη Βενετία αλλά και κάποια από τη Σμύρνη (5) και τα πολυτερέστερα αγοράζονταν από τους οικονομικά ισχυρούς. Όπως είδαμε, τόσο η Καλλονά όσο και ο Σκιαδαρέσης, σε αντίθεση με τον Μεσσήνη και τον Χόρτη, μπορούσαν να διαθέσουν χρήματα για να καλύψουν οποιαδήποτε ανάγκη τους. Η προίκα της σιόρας Μαρίας ήταν σε μετρητά, ενώ η χρηματική περιουσία του Σκιαδαρέση ήταν εξαιρετικά μεγάλη. Έτσι, τόσο η σιόρα Μαρία, όσο και ο σιορ Ζησιμος δεν έχουν καμία δυσκολία να επενδύσουν κάποια χρήματα σε αγορά κοσμημάτων. Η αναφορά σε περιδέραια και σκουλαρίκια μαργαριταρένια, σμαραγδένια και χρυσά τονίζει την απόσταση ανάμεσα στα κοινωνικά στρώματα. Όλα αυτά διαμορφώνουν τις σχετικές νοοτροπίες της εποχής: ΟΙ οικονομικά ισχυροί επιδιώκουν να αναδείξουν την υπεροχή τους, μέσω της ενδυμασίας, της κατοικίας κ.λπ., ενώ στη συνείδηση των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων η υπεροχή αυτή αποτυπώνεται στις προσωνυμίες που δίνονται σ αυτούς (σιορ, αλλού ευγενής κ.λπ.)

Υπάρχουν, ωστόσο, νοοτροπίες οι οποίες διαπερνούν και χαρακτηρίζουν ολόκληρο το κοινωνικό σώμα. Πρόκειται για τις θρησκευτικές νοοτροπίες, οι οποίες σχετίζονται με τη στάση των ανθρώπων απέναντι στο γεγονός του θανάτου. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για πάγιες αντιλήψεις που οδηγούν σε σταθερές συμπεριφορές. Όλοι, με λίγα λόγια, οι άνθρωποι της εποχής, πλούσιοι ή φτωχοί, κοινωνικά καταξιωμένοι ή άσημοι, νέοι ή γέροντες, αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο την προοπτική του θανάτου. Η έγνοια τους εστιάζεται στην μετά θάνατον ζωή και στη σωτηρία της ψυχής τους. Όλοι δέχονται ότι το σώμα τους είναι ευτελές και φθαρτό και το χαρακτηρίζουν πήλινο ή ταπεινό. Όλοι, επίσης, έχουν συνείδηση της αμαρτωλότητας της ψυχής τους και πιστεύουν ότι πρέπει να επιδιώξουν, πριν εγκαταλείψουν τα γήινα, να την αποκαθάρουν από τις αμαρτίες, ώστε να τη σώσουν και να απολαύσουν την μετά θάνατον ευδαιμονία. Ποιοι όμως είναι οι δρόμοι για τη σωτηρία της? Για το ζήτημα δεν έχουν καμία αμφιβολία ή σκεπτικισμό. Ο πρώτος δρόμος είναι η μετάνοια. Για τον λόγο αυτόν, σε όλες τις διαθήκες, όταν ο άνθρωπος έρχεται ενώπιος ενωπίω με το πεπρωμένο του θανάτου, η μετάνοια εκφράζεται με την παροχή συγγνώμης σε όλους τους ορθοδόξους χριστιανούς. Ο δεύτερος δρόμος είναι οι αγαθοεργίες. Όμως, αυτές αφορούν τους οικονομικά ισχυρούς, οι οποιοι μπορούν να διαθέσουν μέρος της περιουσίας τους, για να βοηθήσουν φτωχούς, ορφανά και γενικά ανθρώπους αναξιοπαθούντες. Και, όπως είδαμε, η ακλόνητη χριστιανική πίστη για τη σωτηρία της ψυχής, μέσω της έμπρακτης αγάπης προς τον πλησίον, οδηγεί σε συγκινητικές πράξεις χριστιανικής φιλαλληλίας, όπως είναι η πράξη του Ζήσιμου Σκιαδαρέση, που, ξεπερνώντας ακόμα και τα κοινωνικά στερεότυπα της εποχής, αφήνει μέρος της περιουσίας του σε ορφανές κορασίδες, ακόμα και αν αυτές είναι αμαρτωλές! Αλλά στη συνείδηση των ανθρώπων η σωτηρία της ψυχής είναι αδιανόητη, αν δεν γίνουν «τα καλά της ψυχής» του θανόντος, δηλαδή η κηδεία, τα μνημόσυνα και οι σχετικές θρησκευτικές τελετουργίες. Και είναι τόσο ισχυρή η πεποίθηση αυτή, ώστε όλοι να διαθέτουν, ανάλογα με τις οικονομικές τους δυνατότητες, ένα μέρος από τα αγαθά τους για τον σκοπό αυτόν. Από άλλη άποψη, οι εκτελεστές των διαθηκών, διαποτισμένοι από το φόβο της Θείας τιμωρίας, δεν διανοούνται να αγνοήσουν τις εντολές των διαθετών, κάτω από την απειλή της λογοδοσίας τους «εν ημέρα Κρίσεως». Ολοκληρώνοντας, θεωρώ ότι η ορθόδοξη χριστιανική πίστη είναι η ενοποιός δύναμη πάνω στην οποία στηρίχτηκε η κοινωνική συνοχή, αλλά και εκείνη η οποία συνέβαλε στη διατήρηση της εθνικής συνείδησης του ελληνισμού σε δύσκολες εποχές.

Σημειώσεις

1. Atti papa Giovanni Dessalermo,22 δεκεμβριου 1752
2. Αγγελος Γ. Χόρτης, όπ.π. σς., 7-8, 131-133
3. Άγγελος Γ. Χόρτης, όπ.π. σς. 105-107
4. Άγγελος Γ. Χόρτης,, όπ.π., σ. 22 Ο Ιωάννης Λάζαρης είχε πολλά κτήματα παραχωρημένα από τους Ενετούς.
5. Άγγελος Γ. Χόρτης, οπ. Π., σς.204-205

Αγρότες φυτεύον πατάτες, λάδι σε καμβά, Βαν Ντάικ, 1884, Kröller-Müller Museum

Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας για τα πενήντα πέντε χρόνια από την άφιξη των «Ἑλβετών» στο νησί μας

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 13:47:00 +0000

Εκδηλώσεις στα χωριά της Νοτιοδυτικής Λευκάδας και την πόλη 13-18 Σεπτεμβρίου 2017 και έκθεση φωτογραφίας με τα μάτια του Ρίκου.
Το 2017 συμπληρώνονται 55 χρόνια από τότε που ήρθε η ομάδα CFD στην Λευκάδα.
Πιο συγκεκριμένα, τον Μάιο του 1962, στο πλαίσιο του προγράμματος της Χριστιανικής Ειρηνευτικής Βοήθειας στην Ελβετία, ο Fritz Berger (Ρίκος) και ο αδελφός του ο Γιάννης συναντήθηκαν στον Άγιο Πέτρο με τις συναδέλφους τους Ασπασία και Ελισάβετ, και ακολούθως με την Αλίκη, τη Θεοδώρα, τον Πέτρο, την Τερέζα και λοιπούς συνεργάτες, με τους οποίους έζησαν και δούλεψαν στο νησί μας ως εθελοντές τη δεκαετία 1962 - 1972 . Για την επέτειο αυτή σχεδιάζει η Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας, σε συνεργασία με τους τοπικούς Συλλόγους των χωριών της Νοτιοδυτικής Λευκάδας, τους κατοίκους και, βέβαια, και με τον Ρίκο, να τη γιορτάσουμε τον Σεπτέμβριο του 2017, Προσκεκλημένοι στις εκδηλώσεις είναι όλα τα πρώην μέλη της ομάδας και άλλοι συνεργάτες και γνωστοί που αγαπούν τη Λευκάδα και φυσικά. και οι Λευκαδίτες που έχουν συνείδηση της τεράστιας προσφοράς των «Ελβετών» στα χωριά μας και γενικότερα στη Λευκάδα. Για το θέμα απέστειλε η προϊστμένη της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας στους Συλλόγους 1) Αγιοπετριτών και Χορτιωτών Λευκάδας, καθώς και στους κατοίκους της ΝΔ Λευκάδας την παρακάτω πρόσκληση:

Προς:Σύλλογο Αγιοπετριτών Λευκάδας
Υπόψη προέδρου κ. Α.Αντύπα, Σύλλογο Χορτιωτών Λευκάδας
Υπόψη προέδρου κ. Θ. Χόρτη -Κατοίκους χωριών ΝΔ Λευκάδας
Θέμα: «Εκδηλώσεις για την ιστορία της ΝΔ Λευκάδας»

Αξιότιμοι κύριοι,
Έχουμε την τιμή και τη χαρά να σας ενημερώσουμε και να σας προσκαλέσουμε να στηρίξετε με την συνεργασία και ενεργή συμμετοχή σας τις εκδηλώσεις που θα πραγματοποιηθούν στη Λευκάδα από 13- 18 Σεπτεμβρίου 2017. Η Δημόσια Βιβλιοθήκη Λευκάδας, σε συνεργασία με τους τοπικούς συλλόγους των χωριών και τον κ. Fritz Berger, διοργανώνει σειρά εκδηλώσεων, σχετικά με τη ζωή στην περιφέρεια της ΝΔ Λευκάδας, κατά τις δεκαετίες 1960 – 70. Η διοργάνωση σκοπό έχει να προβληθεί η ζωή στα χωριά, καθώς και η σχέση των Ευρωπαίων (Ελβετών κλπ) στη βελτίωση της αγροτικής καλλιέργειας, των συνθηκών ζωής και επικοινωνίας των κατοίκων εκείνα τα χρόνια. Θεωρούμε τις εμπειρίες, μνήμες, μαρτυρίες των ανθρώπων που ζούσαν ή ζουν στο Νικολή, Μανάσι, Χορτάτα, Κομιλιό, Άγ. Πέτρο κ.α, για τα προγράμματα ανάπτυξης που σηματοδότησαν την ιστορία του τόπου, ιδιαίτερα σημαντικές, ώστε να γίνουν ευρύτερα γνωστά όσα συνέβησαν τότε, καθώς και για να αναδειχθούν οι διαχρονικές ανθρώπινες σχέσεις, που αναπτύχθηκαν στην πορεία εξέλιξης της περιοχής.
Σας καλούμε να στηρίξετε ενεργά, με τη συμμετοχή σας, τις εκδηλώσεις ιστορικής μνήμης, για γεγονότα που καθόρισαν τον τόπο μας. Το πρόγραμμα θα περιλαμβάνει αφηγηματικές μαρτυρίες (ζωντανές και μαγνητοσκοπημένες), ομιλίες, εκθέσεις φωτογραφίας κ.α. αντικειμένων, εργαστήρια για νέους, επισκέψεις επί τόπου στα χωριά κλπ. Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν στην πόλη της Λευκάδας, στον Άγ. Πέτρο και στα γύρω χωριά. Κρίνουμε ιδιαίτερα ενδιαφέρον η διοργάνωση να τελεί υπό την αιγίδα όλων των φορέων του τόπου, γι’ αυτό και έχουμε προσκαλέσει όλους τους τοπικούς φορείς.
Οι αλλοδαποί προσκεκλημένοι προσφέρονται να αναλάβουν τη μετακίνησή τους, ενώ εμείς πρέπει να αναλάβουμε την αντιμετώπιση ζητημάτων, όπως ιστορική έρευνα, ομιλίες, συντονισμός αφηγήσεων, επεξεργασία, εκτύπωση και προβολή υλικού, τιμητικά αναμνηστικά, μαγνητοσκοπήσεις, μετακίνηση στα χωριά, ξεναγήσεις κλπ
Θα μπορούσατε να συμμετέχετε σε όποιους τομείς και στο βαθμό των δυνατοτήτων σας.
Επίσης εξαιρετικής σημασίας για την πληρότητα της παρουσίασης είναι η ενημέρωση (για την εκδήλωση) όλων όσοι συμμετείχαν, ώστε να μοιραστούν μαζί μας τις εμπειρίες τους και αντικείμενα που ενδεχομένως διαθέτουν (π.χ. φωτογραφίες, ξυλόγλυπτα, υφαντά κλπ) για να εκτεθούν.
Για την αρτιότερη προετοιμασία παρακαλούμε να έχουμε σύντομα την απάντησή σας με την επιβεβαίωση συμμετοχής, ώστε έγκαιρα και γίνει ο προγραμματισμός.

Στη διάθεσή σας για όποια διευκρίνιση.

Η Προϊσταμένη της Βιβλιοθήκης
Μαρία Ρούσσου

Κομηλιό: η ομάδα των Ελβετών

Κομηλιό: μέλος της ομάδας επί το έργον

Γεγονότα και σχόλια 24ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 13:35:00 +0000

Σαν να’χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου
Σαν κεραυνός έφτασε η απίστευτη είδηση του θανάτου του 42χρονου Μάριου Χόρτη, γιου του διακεκριμένου πανεπιστημιακού δασκάλου, συγχωριανού, φίλου και συνεργάτη της εφημερίδας μας Θεοφάνη Κ. Χόρτη, που ζει στις ΗΠΑ.
Κανείς δεν μπορούσε να το φανταστεί, αλλά το Σάββατο, 8 -4- 2017 στο πολυτελές εμπορικό κέντρο του Merrick Park στο Μαϊάμι της Φλόριντα συνέβη το αδιανόητο. Η είδηση αποτέλεσε πρωτοσέλιδο στον Τύπο της Φλόριντα και ήταν για μέρες θέμα συζήτησης στην τοπική κοινωνία. Οι ανιδράσεις για τον ξαφνικό, άδικο και βίαιο θάνατο του Μάριου ήταν συγκλονιστικές, «Είχε την ικανότητα να αγγίζει τις ζωές των ανθρώπων», «ήταν τόσο ξεχωριστός», είπαν κλαίγοντας γι' αυτόν όσοι τον γνώριζαν, όταν πληροφορήθηκαν το συγκλονιστικό γεγονός, ενώ στελέχη της επιχείρησης στην οποία εργαζόταν δήλωσαν ότι θα είναι πάντα στις καρδιές τους.
Ο Μάριος μεγάλωσε στο Sain Cloud της Μινεσσότα και αποφοίτησε με πτυχίο Οικονομικών από το πανεπιστήμιο του Αγίου Ιωάννου το 1997.Το 2005 μετακόμισε στο Μαϊάμι.. Η εξαιρετική εμφάνισή του τον οδήγησε στο να εργαστεί ως μοντέλο, αλλά ήταν σαφές ότι το αληθινό του πάθος ήταν η καλή φυσική κατάσταση. Γι’αυτό η κύρια ενασχόλησή του ήταν το γυμναστήριο. Ηταν φημισμένος γυμναστής και με οργανωτικές ικανότητες, γι' αυτό και του είχε ανατεθεί η θέση του μάνατζερ. Οι συνάδελφοι και οι μαθητές του κάνουν λόγο για έναν ξεχωριστό επαγγελματία και άνθρωπο που μιλούσε στην ψυχή τους. Μετά την είδηση του θανάτου του τα social media κατακλύστηκαν από ποστ ανθρώπων που πενθούσαν τον χαμό του. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητός τόσο στην κοινωνία του Μαϊάμι. όσο και στην Μινεσότα. Στον χώρο εργασίας του υπήρχαν πάντα κρατήσεις με λίστες αναμονής των πελατών, για να τους εκπαιδεύσει ο γοητευτικός γυμναστής με το σώμα μοντέλου και τη ζεστή καρδιά, ο άνθρωπος που ενσάρκωνε το αρχαιοελληνικό πρότυπο του «καλού καγαθού», dηλαδή του ωραίου και ρωμαλέου στο σώμα, που η ικμάδα και το κάλλος του συνοδεύονταν από ξεχωριστές πνευματικές και ηθικές αρετές. Η επαγγελματική του άνοδος και επιτυχία δεν αλλοίωσε καθόλου τον χαρακτήρα του. Έμεινε δεμένος με τους παιδικούς του φίλους στη Μινεσσότα και¨ήταν πάντα πρόθυμος να βοηθήσει και να συμπαρασταθεί στον συνάνθρωπο.
Ο Μάριο ςέτρεφε μεγάλη αγάπη για την Ελλάδα και ιδιαίτερα για τη Λευκάδα, την οποία επισκεπτόταν συχνά μαζί με τον αδερφό του τον Τάκη και είχε σφυρηλατήσει ισχυρούς δεσμούς με συγγενείς και φίλους. Δεν ήταν απλά ένας άνθρωπος με υψηλό ήθος. αλλά ένας άνθρωπος που ξεπερνούσε το κοινό ανθρώπινο μέτρο, ,ένας άνθρωπος για τον οποίο σεμνύνονταν η οικογένειά του και οι φίλοι του . Κι όταν περνάει στην άλλη όχθη αδόκητα κα άδικα ένας νέος άνθρωπος προικισμένος με όλες εκείνες τις αρετές που κοσμούν τους σπάνιους ανθρώπους,.εκείνο που απομένει είναι να υποκλιθούμε στη μνήμη του, να ευχηθούμε κουράγιο στην οικογένειά του και να φέρουμε στο νου μας τη ρήση του Παπαδιαμάντη: «Σαν να’χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου.»..

«Πού είναι τα παιδιά μας, Αθηνά;»
Τη Δευτέρα, 8 Μαϊου, στην αίθουσα της Εταιρείας Ε λλήνων Λογοτεχνών πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου του συμπατριώτη μας εξαίρετου συγγραφέα και εκπαιδευτικού κ. Λάμπρου Βρεττού με τίτλο «Που είναι τα παιδιά μας Αθηνά;», από τις εκδόσεις Δόντι.. Την παρουσίαση έκαναν ο αντιπρόεδρος της ΕΕΛ κ. Κώστας Καρούσος και ο Αντιπρόεδρος της ΕΛΜ, Δρ ιστορίας, κ. Άγγελος Χόρτης Πρόκειται για μια ανθρώπινη ιστορία, μια σύγχρονη τραγωδία ανάμεσα στις χιλιάδες που σημάδεψαν την Ελλάδα του εμφύλιου πολέμου και τις γενιές που ακολούθησαν. Μια λογοτεχνικά δοσμένη αληθινή ιστορία που ξεχωρίζει για το ύφος της γραφής, αλλά και για το πώς μας μεταφέρει σε μια εποχή μακρινή για τις νέες γενιές, ολοζώντανη όμως στις αναμνήσεις που άφησε.

Εν δήμω Τρικκαίων Θεσσαλίας:Τιμητική εκδήλωση για τον αείμνηστο Γιώργο Π. Ροντογιάννη
Την Κυριακή 28 Μαΐου στις 12 μ.μ. ο Δήμος Τρικκαίων και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας τίμησαν τον σπουδαίο Λευκαδίτη καθηγητή Αθλητιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, αθλητή και άνθρωπο Γιώργο Π. Ροντογιάννη, που έφυγε πρόωρα από κοντά μας, σε επίσημη τελετή ονοματοδοσίας της οδού που διέρχεται από το ΤΕΦΑΑ Τρικάλων, όπου δίδαξε ο Γ. Π. Ροντογιάννης, και η οποία συνδέει τα Τρίκαλα με την Άρτα. Το μεγάλο «ευχαριστώ» που εξέφρασε ο Δήμαρχος Τρικκαίων κ. Δημήτρης Παπαστεργίου αντικατοπτρίζει τα αισθήματα όλων, όσοι συνεργάστηκαν με τον αείμνηστο Γεώργιο Ροντογιάννη. Το υψηλό ήθος και τη συμβολή του τιμηθέντος στην ως άνω Σχολή υπενθύμισε ο κοσμήτορας της Σχολής, κ. Ιω,. Κουτεντάκης, ενώ ο τ. καθηγητής του τμήματος κ. Κίμων Σακελλαρίου αναφέρθηκε στις πανεπιστημιακές του επιδόσεις. Σεμνός ο χαιρετισμός και το «ευχαριστώ» του γιου του Παναγιώτη, εκ μέρους της οικογένειας. Τέλος, εμπεριστατωμένη και με στοιχεία ανα η κεντρική ομιλία του κ. Κώστα Παύλου, πρωτοβάθμιου ερευνητή Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, τομεάρχη Ερευνών και Εφαρμογών ΕΚΑΕ ΟΑΚΑ. Στάθηκε, επίσης, εκτός από τα στοιχεία που χαρακτήριζαν τον εκλιπόντα, στο ότι είναι, πλέον, ένας από καταγωγή μη τρικαλινός, που τιμήθηκε από τον Δήμο Τρικκαίων, για την προσφορά του σαν τρικαλινός.

Λευκαδίτες στην υπηρεσία της Βουλής των Ελλήνων
Τη Δευτέρα, 8 Μαΐου, διοργανώθηκε από τη Βιβλιοθήκη των Ελλήνων και την Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών στην άιθουσα εκδηλώσεων της Βουλής ένα τιμητικό αφιέρωμα με θέμα “Λευκαδίτες στην υπηρεσία της Βουλής των Ελλήνων”, υπό την προεδρία της Δρος κ. Μαρίας Βλασσοπούλου προϊσταμένης του Τμήματος Μπενακείου Βιβλιοθήκης της Βιβλιοθήκης της Βουλής, . Προλόγησαν η Έλλη Δρούλια, προϊσταμένη της Διεύθυνσης της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων, και ο πρόεδρος της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, Αθανάσιος Μελάς, ενώ απηύθυναν χαιρετσισμούς ο πρόεδρος της Επιτροπής της Βιβλιοθήκης της Βουλής κ. Γιώργος Πάντζας εκ μέρους του Προέδρου της Βουλής κ. Ν. Βούτση, ο πρώην Πρόεδρος της Βουλής κ. Απόστολος Κακλαμάνης, ο βουλευτής Λευκάδας κ. Αθ. Καββαδάς, ο αντιπ/ρχης Λευκάδας κ. Θ. Χαλικιάς και ο Δήμαρχος Λευκάδας κ. Κ. Δρακονταειδής. Ακολούθησαν οι πρωτότυπες εισηγήσεις 1) της κ. Ευσταθίας Πολίτη, ΜΑ Ιστορικού, με θέμα “Ο Σπυρίδων Ε. Βαλαωρίτης (1819-1887), Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων (1882, 1883)” με στέρεα ιστορική τεκμηρίωση, 2) του κ. Μάκη Μελά, πρώην Δημάρχου Απολλωνίων Λευκάδας, με θέμα “Ο Ευάγγελος Θ. Τσαρλαμπάς (1818-1913), προσωρινός Πρόεδρος της Βουλής των Ελλήνων (1890… 1905)” με πληθώρα άγνωστων και σημαντικότατων ιστορικών στοιχείων, 3) η υψηλού επιπέδου και εξαιρετικά εμπεριστατωμένη εισήγηση της Παρασκευής Κοψιδά-Βρεττού, δΦ, Επιτίμου Σχολικής Συμβούλου Φιλολόγων και προέδρου του Συνδέσμου τους στο νησί μας, με θέμα «Οι ποιητές Κώστας Μ. Γράψας (1880-1948), Διευθυντής Νομοθετικής Εργασίας, και Δημήτριος Π. Γολέμης (1875-1941, υπάλληλος της Βουλής των Ελλήνων». 4) Λίλα Θεοδόση, ΜΑ Φιλόλογος, υπάλληλος της Βουλής των Ελλήνων, με θέμα “Ο Γεράσιμος Γ. Σολδάτος (1883-1950), Τμηματάρχης του Στενογραφικού Γραφείου της Βουλής των Ελλήνων, και ο Σπυρίδων Ι. Κατωπόδης (1903-1942), στενογράφος της Βουλής των Ελλήνων”, με πολλές και ενδιαφέρουσες πληροφορίες.. Ευχόμαστε να υπάρξουν και άλλες τόσο σημαντικές για τους νεότερους Λευκαδίτες εκδηλώσεις που αναδεικνύουν την πολιτική ευθύτητα και το ήθος των Λευκαδίων πολιτικών που όπως είπε και ο κ. Απ. Κακλαμάνης, ουδέν έχουν να τους προσάψουν στις ταραχώδεις εποχές που υπηρέτησαν στο Κοινοβούλιο.

Το νέο ΔΣ του Συλλόγου Λευκαδίων Αττικής "Η Αγία Μαύρα"
Μετά τις αρχαιρεσίες της Κυριακής 28/5/2017 το Διοικητικό Συμβούλιο του Συλλόγου Λευκαδίων Αττικής "Η Αγία Μαύρα" συγκροτήθηκε σε σώμα ως ακολούθως:

ΚΑΚΛΑΜΑΝΗΣ ΣΩΚΡΑΤΗΣ	Πρόεδρος
ΧΟΡΤΗΣ ΘΩΜΑΣ	Α΄ Αντιπρόεδρος
ΛΟΓΟΘΕΤΗΣ ΘΕΟΦΥΛΑΚΤΟΣ	Β΄ Αντιπρόεδρος
ΧΟΡΤΗΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ	Γενικός Γραμματέας
ΧΡΥΣΙΚΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ	Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας
ΛΑΖΑΡΗΣ ΘΩΜΑΣ	Ταμίας
ΓΕΩΡΓΑΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ	Αναπληρωτής Ταμίας
ΚΑΡΥΔΗ ΔΙΟΝΥΣΙΑ	Έφορος Δημοσίων Σχέσεων
ΣΟΛΔΑΤΟΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ	Μέλος

Στο νέο ΔΣ ευχόμαστε καλή δύναμη για την ευόδωση των σκοπών του Συλλόγου.

Χρήστος Δ. Μελάς: Τριάντα χρόνια συγγραφικής δημιουργίας
Την Τρίτη, 30 -5 -2017 πραγματοποιήθηκε στο PUBLIC Συντάγματος εκδήλωση με θέμα «Φορολογικές δηλώσεις 2017», στην οποία ο διακεκριμένος συντοπίτης (από το Δράγανο) κ. Χρήστος Δ. Μελάς γιόρτασε τα 30χρονια της συγγραφικής του δημιουργίας (1987-2017) και τα 20 χρόνια κυκλοφορίας του περιοδικού «Δηλώστε Έξυπνα» (1997-2017) , Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Δημοσίου Δικαίου και τον εκδοτικό οργανισμό Αθ. Σταμούλη και είχε την υποστήριξη του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Αθηνών, της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, του Europe direct, της Πανελλήνιας Ένωσης Φοροτεχνικών Επιστημόνων, της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Φοροτεχνικών Ελευθέρων Επαγγελματιών, της Ελληνικής Εταιρείας Διοικήσεως Επιχειρήσεων και της φορολογικής επιθεώρησης.
Τον κ. Μελά, στο ενεργητικό του οποίου περιλαμβάνονται δεκάδες βιβλίων και εκατοντάδες άρθρων και εισηγήσεων οικονομικού περιεχομένου, τίμησαν με την παρουσία τους διακεκριμένοι συνάδελφοί του, που μίλησαν κολακευτικά για το έργο και την προσωπικότητά του. Ανάμεσα στο πλήθος που είχε κατακλύσει την αίθουσα, ξεχώρισαν με την παρουσία τους ο κ. Ιορδάνης Λαδόπουλος, καθηγητής Οικονομικού Πανεπιστημίου, ο κ. Κώστας Μελάς, καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ο κ. Χάρης Θεοχάρης, βουλευτής, ο κ. Κάλλιας Κων/νος, Πρόεδρος του οικονομικού επιμελητηρίου, ο κ. Ξενοφών Βεργίνης, τέως βουλευτής Λευκάδας, ο καθηγητής του κ. Άγγελος Χόρτης και πολλοί ακόμη σημαίνοντες παράγοντες από τον χώρο της Οικονομίας και από το νησί μας.

Αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν …
Την Παρασκευή, 7 Απριλίου 2017, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Πνευματικού κέντρου πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση του βιβλίου του κ. Δημήτρη Τσερέ: «Το οθωμανικό υδραγωγείο της Αγίας Μαύρας», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Fagottobooks. Για το βιβλίο μίλησαν ο κ. Τριαντάφυλλος Σκλαβενίτης και ο κ. Μάρκος Σφέτσας, ενώ. σύντομες παρεμβάσεις έκαναν: η κ. Βιολέττα Σάντα και ο κ. Νίκος Βαγενάς. Συντονιστής της εκδήλωσης ήταν ο αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου του δήμου κ. Σπύρος Αρβανίτης. Για το έργο ο συγγραφέας σημειώνει:«Το οθωμανικό υδραγωγείο της Λευκάδας…κατασκευάστηκε τον 16ο αιώνα και μετέφερε το νερό από τη «Μεγάλη Βρύση» στην πόλη της Αγίας Μαύρας, η οποία βρισκόταν μέσα στο Κάστρο μέχρι το 1684, οπότε οι νέοι κυρίαρχοι της Λευκάδας, οι Βενετοί, τη μετέφεραν στη θέση που βρίσκεται σήμερα». Στο ερώτημα για το κίνητρο που ώθησε τον συγγραφέα να ασχοληθεί με το θέμα, απαντά ο ίδιος ως εξής: Μια ωραία ποιητική απάντηση θα μας έδιναν οι στίχοι του Σεφέρη «Αυτές οι πέτρες που βουλιάζουν μέσα στα χρόνια ως που θα με παρασύρουν;». Εγώ θα το πω πιο πεζά. Νομίζω ότι ήταν αυτό που λέμε αίσθηση του ιστορικού χρόνου (που συνοδεύει, πιστεύω, όλους τους ομοτέχνους μου). Αυτό δηλαδή που ένιωθα όταν έβλεπα μέσα στη laguna αυτές τις τεράστιες βυθισμένες πέτρες – πότε να τις κρύβει η μπασιά και πότε να αναδύονται με τη ρήχη- με τους γλάρους να κάθονται πάνω τους σε παράταξη. [ ...]. Το ενδιαφέρον μου ήταν εύλογο: μπροστά μου έβλεπα τα υπολείμματα όχι απλώς ενός μεγάλου έργου, που μας ταξιδεύει βαθιά στο παρελθόν, αλλά τα απομεινάρια του πιο παλιού, μετά το Κάστρο, εγχώριου έργου που μας έχει αφήσει τόσο απτά, τόσο εκτεταμένα και τόσο εκτεθειμένα στην κοινή θέα ίχνη». Εμείς, αφού συγχαρούμε τον συγγραφέα για τη γενικότερη συμβολή του σε ζητήματα τοπικής ιστορίας, τον ευχαρισούμε που με το συγκεκριμένο πολύ ενδιαφέρον και ευκολοδιάβαστο βιβλίο μάς «παρασύρει» στο να κατανοήσουμε το τι, πού, πώς, πότε και γιατί σχετικά με «αυτές τις πέτρες που βουλιάζουν».

Το κτήριο και ο αύλειος χώρος του Δημοτικού Σχολείου Χορτάτων εκπέμπουν SOS
Το μοναδικό αξιόλογο κτήριο των Χορτάτων, μετά από χρόνια εγκατάλειψης της πρόσπάθειας για συντήρησή του, ξαναερειπώνεται. Ο αύλειος χώρος παρουσιάζει εικόνα κατάρρευσης, ενώ στο εσωτερικό του κτηρίου οι εργασίες που είχαν ξεκινήσει εδώ και χρόνια (μελέτη των τεχνικών υπηρεσιών του δήμου του 2009) δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ. Το αίτημά μας προς τον δήμο για άμεση δράση και αντιμετώπιση των προβλημάτων έχει ουσιαστικό και επείγοντα χαρακτήρα, δεδομένου ότι στο Σχολείο σχεδιάζει ο Σύλλογος Χορτιωτών να στεγάσει ένα μεγάλο πλήθος από το υπάρχον πλούσιο πολιτιστικό απόθεμα του χωριού μας (αρχειακό υλικό, βιβλία, φωτογραφιίες, λαογραφικό υλικό κ.λπ.). Εξάλλου, είναι ο μοναδικός χώρος που θα μπορούσε να φιλοξενήσει πολιτιστικές εκδηλώσεις, όπως π.χ. την εκδήλωση της Δημόσιας Βιβλιοθήκης Λευκάδας για τους φίλους «Ελβετούς». Το αίτημά μας, επομένως, δεν υποβάλλεται απλά και μόνο για λόγους σεβασμού στον χώρο ο οποίος συνδέεται με το πιο ωραίο κομμάτι της ζωής των αποφοίτων του ούτε για λόγους εξωραϊσμού. Η ικανοποίησή του θα αποτελέσει μια εξαιρετικά σημαντική κοινωνική και πολιτιστική πράξη. Για τους λόγους αυτούς ευελπστούμε ότι η ανταπόκριση των αρμόδιων υπηρεσιών του δήμου θα είναι άμεση.

Ηθικά Τιπουκείτεια

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 13:07:00 +0000

Αγαπητοί συγχωριανοί και φίλοι αναγνώστες,
Ο μπάρμπα Τιπούκειτος και ο ανηψός του ο «Άπορος» (παρατσούκλι, γιατί όλο έχει απορίες), περιστοιχιζόμενοι από νια παρέα συγχωριανών στην πλατεία των Χορτάτων, απολαμβάνουν τον ίσκιο από τον υπεραιωνόβιο πλάτανο, ξελουπ’νίζοντας1 ράθυμα φρέσκα κουκιά απ’ τ’ς φούσκες που είχε τρατάρει την ομήγυρη η θεια «Μαύρα», διαβαίνοντας με τον γάιδαρό τ’ς, και κάνουνε νια γενική συζήτηση για ένα σωρό πράματα: απ’ τον ωχαδερφισμό και τον ατομισμό που δέρνει την κοινωνία, ως τ’ν κολοκυθιά που παίζουνε οι «Θεσμοί». Ο Άπορος, κατά το συνήθειό του, σχολιάζει εφτήνη τ’ν αυθόρμητη κίνηση τ’ς θεια Μαύρας:

ΑΠΟΡΟΣ: Εφτό το τραταμέντο2 τ’ς Μαύρας ειν’ούλα τα λεφτά.
ΜΠΑΡΜΠΑ ΤΙΠΟΥΚΕΙΤΟΣ: Μα έτσι είν’η Μαύρα. Με τη γνωστή τ’ς καλοσύνη, το χαρακτήρα τ’ς και τη συμπεριφορά τς έχει γένει δασκάλα ούλων μας. Μας δείχνει εκειό που σπάνια το γλέπουμε στ’ς μέρες μας, νιαν ιδέα που πάει κόντρα στον άνθρωπο το μονιά3, τον άνθρωπο πο ’χει χάσει την ανθρωπιά του, που τονε γνοιάζουνε μοναχά τα μικροσυμφεροντάκια του και δε δίνει δεκάρα τσακιστή για τίποτ’ άλλο. Ο φίλος μου ο Σοφολογιότατος λέει πως στ’ς μέρες μας υπάρχει έλλειμμα ηθικής.
Α.: Γι κάμ’τα μας εφτά πλιο λιανά.
Μ.Τ.:Η Μαύρα δεν εμπόρειε να προσδιαβεί με ένα «καληώρα» μοναχά; Τ’ς εβήκε όμως αυθόρμητα να μας τρατάρει, γιατί έτσι είναι μαθημένη, να γλέπει δηλαδή και τον άλλονε, τον διπλανό τ’ς, το συγχωριανό τ’ς κι ούλονε τον κόσμο. Για θυμήσου πώς τα βγάνανε πέρα οι παλιές νοικοκυράδες, που η μία εδάνειζε τ’ν άλλη ό,τι είχε ανάγκη. Για θυμήσου τ’ς σεμπριές, τα αϊταρίσματα4 στο θέρο, στον τρύγο, στο βοτάνισμα κ.λπ. Ο Βίτος μο’λεε τ’ς προάλλες πως θυμάται ακόμα με συγκίνηση το πρώτο πλουσιότατο πρωινό που, όταν ήτανε μικρός, τον είχε κεράσει ο αείμνηστος μπάρμπα Πάνος ο Βλαντής στον Μέγα Αλέξαντρο τ’ς Ομόνοιας, όπου τυχαία τον είχε συναντήσει. Και γου κι αγοίιμανο άμα αλησμονήσουμε πως ο καθένας χωρίς το συνάνθρωπο και τ’ν κοινωνία δεν μπορεί ποτέ να κάμει κορωνιά. Άμα ο άνθρωπος τραβάει του πούλου του5, η κοινωνία βαράει διάλυση. Κανιά κοινωνία δεν εμεγαλούργησε με κηρύγματα μίσους και αλληλοσπαραγμού. Εμείς που εζήσαμε εφτήνη τη φρίκη στα νιάτα μας επάθαμε του λιναριού τα πάθη και ελπίζω να εμάθαμε. Και το τι σόι, τι λογής είναι ο καθένας μας επηρεάζει το ποιόν τ’ς κοινωνίας και το αντίστροφο, όπως μας λέει ο μπάρμπα Θούκος6. Αν τα άτομα δεν το έχουνε εφτό στ’αμέντι τσου, τότενες η κοινωνία πάει καλιά τ’ς. Ο άνθρωπος δεν είναι λεύτερος, αν κάνει ό,τι του καπνίζει σε βάρος των αλλουνώνε, αν κλειέται στο καβούκι του κι ούλα αρχινάνε και τελειώνουνε στο «εγώ», αλλά αν καταλαβαίνει τ’ν ευθύνη πο’χει για τ’ς αλλουνούς και για τ’ν κοινωνία. Κι έχω ιδέα πως εφτό εννούσανε οι παλιότεροι, όταν μας εσυμβουλεύανε να’μαστε σεβαστικοί, για να’χουμε «πρόσωπο» στ’ν κοινωνία. Κι είχανε , βέβαια, απόλυτο δίκιο, αφού η λέξη «πρόσωπο» (προς +ωψ = μέτωπο, λέει ο φίλος μου ο Σοφολογιότατος) πα να πει πως έχω το βλέμμα μου, την όψη μου στραμμένη προς τον άλλονε, σε εκειόνε (ή εκειό) που βρίσκεται μπροστά στα μάτια μου και δεν του γυρίζω τ’ν πλάτη.
Α: Εφτό που λες, μπάρμπα, το καταλαβαίνω, πως είν’ανάγκη να ντα χουμε καλά με τ’ς συγχωριανούς και πως έχουμε ανάγκη ο ένας τον άλλονε. Ποια όμως λες πως πρέπει να ‘ναι η σχέση μας με τα άλλα χωριά, με τη Λευκάδα αλλά και παραπέρα με τ’ν υπόλοιπη Ελλάδα και με ούλονε τον κόσμο;
Μ. Τ.: Ας ξεκινήσουμε με τ’ς συγγενικούς και φιλικούς δεσμούς που συνδέουνε τ’ν οικογένειά σου, τ’ν οικογένειά μας, με οικογένειες απ’ούλο το νησί. Έχεις ένα σωρό συγγενήδες στο Διαμπλιάνι, στο Κομπλιό, στ’ν Εξάθεια, στο Καλαμίτσι, στο Δράγανο, στο Αθάνι, στον Αη –Πέτρο, στ’ν Καρυά, στ’ς Σφακιώτες, στον Αλέξαντρο, στον Πόρο, στ’ Χώρα. Κι απέ υπάρχουνε και ένα σωρό οικογένειες με καταγωγή απ’ τα Χορτάτα σ’ούλο το νησί και βέβαια, με τα κύματα τα μετανάστευσης, κι αλλού. Πώς κι έτσι; Στ’ς κλειστές κοινωνίες, όπως ήτανε η Λευκάδα παλιότερα, για τ’ς παντρειές το «παπούτσι από τον τόπο σου» ήτανε σχεδόν μονόδρομος. Για παράδειγμα, οι παπούληδές σου κι οι λαλάδες7 τους επαντρευτήκανε στο νησί, όπως κι ούλες οι τσατσάδες8 τους. Για βάλε και τ’ς φιλίες, τ’ς κουμπαριές και τα ρέστα ...
Όσο για τ’ς όξου απ’τα νησά μας, λογικό είναι να’χουμε πιο πολλούς δεσμούς με τ’ς κοντινότερες περιοχές (Αιτωλοακαρνανία, Πρέβεζα, Κέρκυρα, Θιάκι, Κεφαλονιά κ.λπ.) κι όχι μοναχά πολιτιστικούς. Αλλά και με τ’ν υπόλοιπη Ελλάδα οι δεσμοί είναι ακατάλυτοι. Θα σας θυμίσω μοναχά εκειό πο’γραψε ο αείμνηστος Κωστάγγελος Χόρτης, πως δηλαδή στ’ς πολέμους 1912 - 1922 εσκοτωθήκανε στα πεδία των μαχών 6 Χορτιώτες και επεθάνανε από κακουχίες άλλοι 12 (τα συγκεκριμένα στοιχεία –ονόματα κ.λπ. - έμαθα πως θα δημοσιευτούνε στο επόμενο φύλλο τ’ς εφημερίδας). Κάτι ανάλογο ισχύει και για τα άλλα χωριά. Κι απέ το μεδούλι εκεινού που λέμε ελληνική παιδεία και ελληνικότητα, πέρα απ’τα γνωστά απ’την εποχή του Ηρόδοτου «ομότροπα ήθη»9, έχει να κάμει με αξίες που έχουνε κέντρο τον άνθρωπο, μ’εκειό που λέμε ανθρωπισμό, ανθρωπιά. Μας το λένε καθαρά και ξάστερα οι αρχαίοι Έλληνες σοφοί, όπως ο Σοφοκλής, που βάνει στο στόμα τ’ς Αντιγόνης τη φράση «Δεν εγεννήθηκα να μισώ, αλλά για να αγαπάω10». Κι ο καθένας (πρέπει να) αγαπάει, γιατί εγεννήθηκε άνθρωπος, γιατί μοναχά η αγάπη πάει κόντρα στη βία και τ’ν απανθρωπιά. Η αγάπη εφτήνη όμως δεν είναι τόσο θέμα σκολειού, αλλά περ’σότερο καθημερινή πράξη, που είν’η ουσία, που δίνει δηλαδή νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Α.: Επειδή μας εμπέρδεψες λίου, μπορείς να μας δώκεις ένα παράδειγμα;
Μ. Τ.: Ευχαρίστως. Ας πάρουμε για παράδειγμα τη Μαύρα. Η σ’μπεθέρα μου, λοιπόν, η Μαύρα παλιά πο’ρχόντανε στα χωριά μας κάποιες βασανισμένες γυναίκες από πολύ μακριά, για να διακονέψουνε, εγιόμιζε τ’ν ποδιά τς με πατάτες, όσπρια κι ό,τι άλλο είχε στο φτωχικό τ’ς και τα ‘ριχνε στο ταγάρι τσου. Και δεν επήε σκολιό παρά μοναχά ως την Τετάρτη του δημοτικού. Την είδατε πόσο αυθόρμητα έκαμε εφτήνη τη χειρονομία. Ο άνθρωπος αισθάνεται «γιομάτος» όχι με το να χρησιμοποιεί αξίες, όπως π.χ. η φιλία, η συγγενική σχέση κ.λπ., σαν πάτημα, για να εξυπηρετεί τον εαυτό του και να «βολεύεται», αλλά με το να χτίζει τ’ς σχέσεις του μέσα από νια στάση αγάπης, συνεργασίας και κατανόησης του διπλανού του. Σε κάθε περίπτωση, η ανθρωπιά (πρέπει να) είναι το κέντρο. Φανταστείτε, λοιπόν, γι’αυτό που με ρώτησε ο ανηψός μου, ένανε κύκλο που πιάνει τα Χορτάτα και τη Λευκάδα, ένανε μεγαλύτερο με το ίδιο κέντρο, τ’ν Ελλάδα, ένανε ακόμα μεγαλύτερο, τ’ν Ευρώπη, που περιλαμβάνει, φυσικά, και τ’ν Ελλάδα, και ένανε ακόμα μεγαλύτερο, όμόκεντρο κι εφτόνε, που πιάνει τ’ν Ευρώπη και τον πλιο μεγάλο που πιάνει ούλονε τον κόσμο. Α: Εμείς όμως ελέαμε πριν πως παίρνουμε το περούνι να βγάλουμε τα μάτια μας και πως πολλοί δεν δίνουμε δεκάρα ούτε για τον διπλανό μας, που μπορεί να ψάχνει και στ’ς σκουπιδοντενεκέδες για να επιβιώσει, ούτε για τη βαριά βιομηχανία μας, τον τουρισμό, ούτε για τίποτα. Κι όσο για τ’ν Ευρώπη και τον κόσμο κάτι λίοι κάνουνε κουμάντο, χωρίς να δίνουνε λογαριασμό σε κανένανε. Δεν είναι, λοιπόν, τα πράματα κατούρα τα και λιβάνιζέ τα; Μ. Τ.: Ας ξεκινήσουμε απ’ τα δικά μας που τα γλέπουμε κάθε μέρα. Ούλοι ξέρουμε πως ο τουρισμός είναι το στήριγμα τ’ς φαφούτως, όπως τ’ν εκαταντήσαμε, ελληνικής οικονομίας –και του νησιού μας. Και ξέροντας πως όσο αξίζει νια εικόνα δεν αξίζουνε χίλιες λέξεις, παδείρουμε να διαφημίσουμε όσο μπορούμε καλύτερα το προϊόν μας. Όπως όμως λέει ο φίλος μου ο Γιώργος απ’ τ’ς Πιατσάνους, πο ’χει οργώσει ούλη την Ευρώπη και ξέρει τι γένεται και παραπέρα, δεν χρειαζόμαστε τα δισεκατομμύρια των «εταίρων» μας, για να μη γράφουμε στα παλιά μας τα παπούτσα κανόνες σεβασμού στο περιβάλλον, στους δημόσιους και κοινόχρηστους χώρους, κανόνες σεβασμού στον συνάνθρωπο. Τ’ς τουρίστες όμως δεν τ’ς τραβάει το κλιματιστικό στο ξενοδοχείο –το βρίσκουνε κι αλλού, αλλά το Πόρτο Κατσίκι κι οι άλλες υπέροχες παραλίες, η φύση κι ο πολιτισμός του νησιού μας. Φαίνεται, λοιπόν, πως δεν καταλαβαίνουμε τη δύναμη και τη συμβολική αξία τ’ς εικόνας, με το αίσχος των πλαστικών σκουπιδιών και τ’ς άλλες ασκήμιες μας. Κι ακόμα χερότερα, άμα κουτήσεις11 να πεις νια κουβέντα σ’ όγιονε περαβρεχίτη πετάει ό,τι του περισσεύει όθε και να’ναι, δεν σε ξεπλένει ούτε ο καταρράχτης στο Δημοσάρι. Δεν έχουμε εκειό που λέει ο φίλος μου ο Σοφολογιότατος «συλλογική συνείδηση». Κάποιες εθελοντικές ομάδες, βέβαια, που τ’ς είδαμε κι εφέτο στο νησί μας, βάνουνε πλάτη για να παστρέψουνε12 ό,τι μπορούνε και μας δείχνουνε πως υπάρχουνε και κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις. Έχουνε αλλάξει πολύ τα πράματα έδώ και λίες δεκαετίες. Παλιότερα αφήνανε οι νοικοκυράδες τ’ς πόρτες τσου περέσι13, σήμερα όμως η ανασφάλεια και η ανομία είναι «Παναγία φύλαξε». Σήμερα οι περ’σότεροι απ’όσους έχουμε μείνει στο χωριό είμαστε γερόντοι και στενοχωριόμαστε για ένα σωρό πράματα. Η σ’μπεθέρα μου η Μαύρα μο’λεε επροχτές πως δεν μπορεί να κάμει στ’αγγόνια τ’ς ένα δώρο, όπως παλιά, πως δεν βρίσκει πουθενά λίου γένημα, γαύρο ή ξυλόκαστρο14, για να ντους φκιάσει δυο κουλούρια αλα παλαιά, πως στενοχωριέται που ερήμωσε η γειτονιά και κάνει παρέα μοναχά με τ’ν Αη Κατερίνη και πως γλέπει στο χαζοκούτι πως κάνουμε ανακεφαλιές, πως δεν υπολογίζουμε τίποτα, και πως ο άλλος δεν μετράει.
ΧΩ: Και εσύ τι λες για ούλα εφτά;
Μ.Τ.: Λέω πως λογαριάζουμε χωρίς τον ξενοδόχο. Α:Δηλαδή;
Μ. Τ. : Θα σου το πω με ένανε μύθο. Νια φορά κι έναν καιρό οι άνθρωποι εμένανε σε σπηλιές κι είχανε συνήθειες ίδιες με των ζώων. Ο αλληλοσπαραγμός ήτανε συνηθισμένο πράμα και η Βία εμεραζόντανε τον θρόνο με τον Δία. Τον αδύναμο τον εκατασπαράζανε οι ισχυρότεροι. Κι ήρτε ο Προμηθέας κι ήρτε κι η Ανάγκη κι ήρτε και η γνώση από εφτά τα χάλια, που οδηγήσανε τον άνθρωπο σε στράτα Θεού, στο δρόμο του πολιτισμού. Ήρτε, λοιπόν, και στην Ελλάδα και στη Λευκάδα η Δήμητρα, με τη μορφή του μαρτιάκου, του διμηνιού, του ξυλόκαστρου, του γαύρου15 –όχι του πειραιώτικου -, των λαθηριών, των κουκιών και τ’ς φακής, ήρτε κι ο Βάκχος με το βαρτζαμί κι η Εστία κι ο Απόλλωνας, πο’ φκιασε το τσαρδί του στο ακρωτήρι το Δουκάτο, κι άλλοι θεοί κι από κοντά και δαίμονες. Κι ένας άγραφος νόμος όρισε να σέβεται ο κάθε Λευκαδίτης εφτουνούς τ’ς θεούς. Έλα όμως πο’βαλε ο διαβολάκος την ουρά του πάλι και εξαφανίσαμε και τη Δήμητρα και το Βάκχο και το εγυρίσαμε στο … καλαματιανό, πα να πει στον εύκολο κερδώο Ερμή. Δ’μήνι ούτε για δείγμα. Μοναχά λία κουκιά στα σόερα16 και λίη φακή στα Σταυρωτά…Και το χερότερο είναι τα κακουργήματα που ούλοι όσοι μένουμε στη δυτική μεριά του νησού μας βλέπουμε. Λίου παραπέρα απ’ τη Σέσουλα γλέπει ο Απόλλωνας κάτι καράβια να ρίχνουνε τ’ς βρωμιές τσου στη θάλασσα και τα δελφίνια του17 να φεύγουνε πανικόβλητα, ενώ την ίδια στιγμή ακούεται να άδει με ελεγειακό ηχόχρωμα απ’ το ακρωτήρι της (Ν)ιράς η Σαπφώ με τη λύρα τ’ς το μελαγχολικό τραγούδι του Μάνου Χατζηδάκι «κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης, στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς». Κι έπειτα το μάτι τ’ς Δίκης18, που γλέπει τα πάντα απάνου απ’ το θρόνο της στην Ψηλή Ράχη των Σταυρωτών, περιστοιχισμένη από αδερφές τ’ς Ευνομία και Ειρήνη, εκοίταξε πέρα μακριά κατά τη Μικρασία κι είιδε ένα σαπιοκάραβο γιομάτο γυναικόπαιδα να προσπαθεί και να ματαπροσπαθεί να πιάσει σ’ ένα ξερονήσι κι εταράχτηκε. Και στο Πι και Φι εγίνηκε εκειό που εσκιαζόντανε και το μάτι τ’ς εγούρλωσε κι εγίνηκε κούπα. Αμέσως το απέστρεψε και εκοίταξε κατά το βοριά, όπου διέκρινε κάποιους «ωμοφάγους και άξεστους του νερού, σιτόφοβους και πελδινούς και νεοκόνδορες να μιλούν τη γλώσσα των χοιρογρυλλίων»19 και να κρατάνε ένα πανό που έγραφε: «Να δοθεί απεριόριστη εξουσία στον Volfgang και τους συν-εργούς του Τεύτονες».
Αμέσως μετά ακουστήκανε βήματα στο χαλικόγιο κάτου απ’ τον θρόνο τ ’ς Δίκης και σε λίγο επρόβαλε ο Ερμής, κρατώντας ένανε κώδικα σαν εκειόνε τ’ς Γόρτυνας20, που’χε αποστολέα ένανε πασίγνωστο από γαλάζο σόι, μπορεί και μπλε, -όνομα και μη χωριό - και παραλήπτες τ’ς απογόνους του Έλληνα21, πο’λεε: Αν θέλτε να επιβιώστε, να εφαρμόστε τα «Κείων νόμιμα»22, το αρχαίο έθιμο της Τζιάς να αυτοκτονούνε οι ηλικιωμένοι κάτοικοι του νησιού με κώνειο στην ηλικία των 60 χρονών, ώστε να επαρκεί η τροφή για τους νεότερους, μεγάλο μέρος της οποίας (λαγοί, πέρδικες κ.λπ.) φαίνεται πως βρίσκεται στο δάσος του … Ελληνικού, όπως μας βεβαιώνει το υπεύθυνο δασαρχείο. Η Δίκη όμως, ανατριχιασμένη απ’το σκληρό περιεχόμενο του κώδικα, έδωκε στον Ερμή ένανε δ’κό τ ’ς κώδικα με αποδέκτες τ’ς Τεύτονες, το ΔΝΤ και τ’ς Θεσμούς και κοινοποίηση στ’ς απογόνους του Έλληνα και τ’ς αναδεξιμιούς τ’ς Ευρωπαίους, που έγραφε το εξής: Να έχ’τε στ’αμέντι σας πως το έθιμο να αυτοκτονούνε οι ηλικιωμένοι το εσταμάτησε ένας νέος που ελάτρευε τον υπέργηρο πατέρα του, χωρίς τη βοήθεια του οποίου δεν θα εμπόρειε να μεγαλώσει τα παιδιά του. Για να τονε γλυτώσει απ’το έθιμο, τον έκρυψε και του έδινε το μισό ψωμί του, κρατώντας τον έτσι στη ζωή. Κι όταν κάποτα ήτανε να διαλέξουνε τον άρχοντα του νησιού τους, διαλαλήσανε πως θα εκλεγότανε άρχοντας εκειός που θα να’βλεπε πρώτος τον ήλιο ν΄ ανατέλλει. Ο νέος, ακολουθώντας τη συμβουλή του πατέρα του, αντί να κοιτάζει προς την ανατολή, όπως εκάνανε ούλοι οι άλλοι, εκοίταζε τ’ς βουνοκορφές στη δύση και τις είδε πρώτος να φωτίζονται από τις ακτίνες του ήλιου . Έτσι έγινε άρχοντας. Κιι όταν αργότερα τον ερωτήσανε αν είχε σκεφτεί μοναχός του εφτό το τέχνασμα ή τον είχε συμβουλέψει κάποιος άλλος, εκειός τ’ς ειπε την αλήθεια23. Έτσι εσταμάτησε αυτό το έθιμο, αφού εκαταλάβανε πόσο μεγάλη αξία έχουνε οι γερόντοι και πόσο σοφές είναι οι συμβουλές τους. Δεν ξέρω όμως αν εφτό το ραπόρτο θα ντο λογαριάσουνε οι Τεύτονες ή αν θα μπορέσει να ντους ανοίξει τα μάτια ένας άλλος Volfgang, ο Goethe, που ανήκει στο γένος των γιγάντων (όπως οι αρχαίοι έλληνες σοφοί, που διδάσκονται στα πανεπιστήμιά τους), ρίχνοντας φως, περισσότερο φως στα σκοτάδια τους24. Δεν ξέρω αν έχουνε συνείδηση ότι όλοι οι Ευρωπαίοι μεράζονται κοινή πολιτιστική παράδοση και αξίες (δημοκρατική οργάνωση, τα έργα του πνεύματος και της τέχνης). Δεν ξέρω πόσο έχουνε στο μυαλό τους πως πρέπει να αγωνιστούνε, να συνεργαζόμενοι για ένα καλύτερο μέλλον, που θα στηρίζεται σε ισόρροπη ανάπτυξη όλων των λαών, εγκαταλείποντας τα κοντροσταρίσματα και τ’ς ανταγωνισμούς του παρελθόντος, που τόσο εκοστίσανε σε ουλουνούς. Δεν ξέρω.
Α:Και δεν υπάρχουνε, μπάρμπα Τιπούκειτε, σήμερα άνθρωποι που να, χουνε απάνου τσου λίη ανθρωπιά, που να ‘ναι προσηλωμένοι στ’ς αξίες που λες;
Μ. Τ.: Φυσικά, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Υπάρχουνε και οι άνθρωποι που πιστεύουνε πως το μέλλον τ’ς κοινωνίας πρέπει να στηρίζεται στ’ς αξίες του πολιτισμού, όπως δημοκρατία, ελευθερία, ανθρώπινα δικαιώματα, κοινωνική πρόνοια, προστασία του περιβάλλοντος, προστασία των αδυνάτων.Πολλοί απ’ αυτουνούς είναι νέοι που πάνε κόντρα στον καιροσκοπισμό της εποχής μας, που κινούνται μέσα από συμπληγάδες «με λογισμό και μ’ όνειρο». Τέτοιας ποιότητας άνθρωποι είναι συνήθως έξω από τα τηλεοπτικά κυκλώματα, τα survivor και τα τοιαύτα. Δεν θα τους βρείτε εύκολα στο γυαλί. Θα τους βρείτε όμως να τρέχουνε για το φτωχό μεροκάματο, θα τους βρείτε στ’ς βιβλιοθήκες και, γενικότερα, στα κέντρα πολιτισμού, θα τους βρείτε σε πραγματικά εθελοντικές οργανώσεις, θα τους βρείτε να προσφέρουνε στον συγχωριανό, τον φίλο, τον συνάνθρωπο απ’ το υστέρημά τους. Οι άλλοι είναι χαμένοι στο μικρόκοσμό τους και το ταπεινό τους το σαρκίο. Έτσι μου κάζει πως έχουνε τα πράματα, ανηψέ.

Για τη Σύνταξη: Έκτορας Γ. Χόρτης

ΛΕΞΙΚΟ

1 Ξελουπ(ι)νίζω (φούσκες) =βγάζω το περίβλημα απ’τα φρέσκα κουκιά και παίρνω τον καρπό

2 Τραταμέντο =κέρασμα

3 Μονιάς =κλεισμένος στον εαυτό του, αποξενωμένος απ’τους άλλους και αδιάφορος γι’αυτούς

4 Αϊτάρισμα = αυθόρμητη προσφορά (αγροτικής) εργασίας χωρίς αμοιβή, συνήθως όμως με αμοιβαιότητα, βοήθεια.

5 Του πούλου μου =μοναχός μου, χωρίς συνεργάτη και συμπαραστάτη

6 Θουκυδίδη, Περικλέους Επιτάφιος, Β΄, 37-41.

7 Λαλάς =αδερφός

8 Τσάτσα =αδερφή

9 τό Ελληνικόν εόν όμαιμόν τε καί ομόγλωσσον, καί Θεών ιδρύματα κοινά καί θυσίαι ήθ εά τε ομότροπα [= χαρακτηριστικά της ελληνικότητας είναι το όμαιμο, το ομόγλωσσο, τα κοινά ιδρύματα τα αφιερωμένα στους θεούς και οι θυσίες, καθώς και τα ομότροπα ήθη (Ηροδότου Ιστορίαι, Η΄, Ουρανία, 144, στ. 14-16)].

10 «Οὒτοι συνέχθειν, ἀλλά συμφιλεῖν ἔφυν», Αντιγόνη, στ. 523

11 Κουτάω =τολμώ

12 Παστρεύω =καθαρίζω

13 Περέσι = ορθάνοιχτες

14 Γαύρος –ξυλόκαστρο:ποικιλίες σιταριού που έσπερναν παλαιότερα στα χωριά μας

15 Ποικιλίες σιταριού

16 Σόερα = ιδιόκτητα μέρη (χωραφάκια, κήποι κ.τ.τ.) κοντά στο σπίτι

17 Δελφίνιος: προσωνύμιο του Απόλλωνα

18 Δίκη:προσωποποίηση της φυσικής και ηθικής τάξης. Ήταν κόρη της Θέμιδος, που ανήκε στους Τιτάνες, παιδιά του Ουρανού και της Γης.

19 Άξεστοι του νερού: Ελύτης, Άξιον Εστι, Γένεσις

20 Κώδικας της Γόρτυνας:μεγάλη επιγραφή σε λίθινες στήλες από την ομώνυμη αρχαία πόλη στα νότια της κεντρικής Κρήτης, που αποτελεί πηγή για το δίκαιο στην αρχαϊκή και κλασική περίοδο. Μεγάλο μέρος του κώδικα αφορά τους δούλους.

21 Έλλην:γενάρχης των Ελλήνων, γιος του Δευκαλίωνα και της Πύρρας και πατέρας του Αίολου, του Δώρου και του Ξούθου

22 Στράβων, Γεωγραφικά, Βιβλίο 10ο, 5 – 7 [ «προσέταττε γαρ ο νόμος τους υπέρ εξήκοντα έτη γεγονότας κωνειάζεσθαι και του διαρκείν τοις άλλοις την τροφήν»].

23 Ρένα Καρακατσάνη, «Το κώνειον και το Κείων νόμιμον», περ. Ελληνικό Πανόραμα, 2007.

24 «Φως, περισσότερο φως», φράση του Γκαίτε, ο οποίος υπήρξε ένας από τους γίγαντες του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου πνεύματος

Κοινωνικά 23ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 12:09:00 +0000

Γεννήσεις
«Από τη γης βγαίνει νερό κι απ’ την ελιά το λάδι κι από τη μάνα την καλή βγαίνει το παλικάρι». Η Ελένη Χόρτη του Λάμπρου, εγγονού του αείμνηστου πατρός Παπαγιώργη Χόρτη, έτεκεν αισίως άρρεν στις 9 -2- 2017. Στους ευτυχείς γονείς και στους οικείους τους ευχόμαστε να τους ζήσει – να μας ζήσει - σαν τα ψηλά βουνά.

Γάμοι
Ο Γεώργιος Χόρτης του Ιωάννη και της Ευαγγελίας, επίσης εγγονός του αείμνηστου πατρός Παπαγιώργη Χόρτη, και η Σοφία Παπαποστόλου του Νικήτα και της Παναγιώτας ετέλεσαν τους γάμους τους το Σάββατο 7 Ιανουαρίου 2017 στον Ιερό Ναό Αγίου Χαραλάμπους Ριζαριού Τρικάλων, με αναδόχους τον Ευθύμιο Τσιτσούλα και την Άννα Βαλσάμου. Ακολούθησε τρικούβερτο γλέντι. Στο νιόφωτο ευχόμαστε ολόθερμα «Βίον ανθόσπαρτον» και «Ας κρατήσουν οι χοροί».

Συγχαρητήρια
Η Αικατερίνη Μεσσήνη του Νικολάου, αφού ολοκλήρωσε με απόλυτη επιτυχία τις σπουδές της στην Αρχιτεκτονική, γράφτηκε στη Σχολή Καλών Τεχνών, μετά από επιτυχείς εξετάσεις. Τα θερμά μας συγχαρητήρια, Κατερίνα, και καλή συνέχεια στις σπουδές σου. Ο Σταμάτης Μεσσήνης του Νικολάου, αδερφός της Κατερίνας, που υπηρετεί στο διπλωματικό σώμα από δεκαετίας, ανέλαβε καθήκοντα Γραμματέα Πρεσβείας στη Λιουμπλιάνα της Σλοβενίας. Τα θερμά μας συγχαρητήρια, Σταμάτη, και καλή επιτυχία στη νέα σου θέση.

Θάνατοι
Η ευγενέστατη, καλόκαρδη και αγαπητή σε όλους Όλγα Κ. Χόρτη, νύφη του αείμνηστου μπάρμπα Περικλή Χόρτη (Κολοπατή), έφυγε από τη ζωή στις 7 Ιανουαρίου 2017 και αναπαύεται στο κοιμητήριο των Χορτάτων. Μετά από 2 μήνες, στις 9-3-2017, την ακολούθησε στην τελευταία της κατοικία η κουνιάδα της Αντρίνα Περικλή Χόρτη, μια σπάνιου ήθους προσωπικότητα, προικισμένη με όλες εκείνες τις ψυχικές και πνευματικές αρετές που αντικατοπτρίζονταν στην εξαιρετική φυσική της ομορφιά και αισθητοποιούσαν το αρχαιοελληνικό μέτρο του «καλού κ’αγαθού», Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τις σκεπάζει.

Νεκρολογία για την αείμνηστη Αντρίνα Π. Χόρτη
Αγαπημένη μου ξαδέρφη,
Ξάφνιασε η αναχώρησή σου. Δεν το βάζαμε με το μυαλό μας ότι είχες την ηλικία σου και θα μπορούσε να συμβεί και αυτό. Ήσουνα ως την τελευταία σου στιγμή ενεργή, δραστήρια και με τη γνωστή τετράγωνη λογική και σκέψη που σε χαρακτήριζε. Σκέψη για όλους, έγνοια για τα αδέλφια σου, τους ξενητεμένους σου , τα ανήψια σου, τους συγγενείς , τους φίλους , τους συγχωριανούς, που σε εκτιμούσαν πολύ. Η μορφή σου και η εικόνα σου, καθώς ήσουν ψιλόλιγνη, όμορφη και σβέλτη μέσα στα παραδοσιακά φορέματά σου, με το πρόσωπό σου το εκφραστικό και καλοσυνάτο, μας έκαναν να σε λατρεύουμε. Κι αν η μορφή σου ήταν ωραία, δεν βρίσκω λόγια για το χαρακτήρα σου και την ευαίσθητη,ακέραια και αγνή ψυχή σου, που ήταν γεμάτη αγάπη , δοτικότητα και συντροφικότητα και σε παρότρυνε να είσαι καταφύγιο θαλπωρής και ανάσας για όλους μας. Ησουν πρόσωπο μιας εποχής , μιας κοινωνίας γεωργικής που φθίνει και συγκέντρωνες όλες τις αρετές αυτής της κοινωνίας. Καλό σου ταξίδι προς τον παράδεισο που σου αξίζει.
Γιώργος Βανδώρος

Στον παλμό της χορτιώτικης γης

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 11:59:00 +0000

Κουβαλώντας στα βουνά
Του ΓΙΑΝΝΗ Γ. ΧΟΡΤΗ

Ο ήλιος χτυπούσε κατακέφαλα. Η πέτρα και το στουρνάρι κουδούνιζαν στην επαφή με τα πέταλα. Το άλογο φορτωμένο με δυο βαριά δεμάτια φακή, κυλινδρικά, έτσι που χρειάζονταν σε περίμετρο δύο άντρες να τα αγκαλιάσουν και σε πάχος όσο δυο χερόβολα διαταγμένα σε επάλληλες στρώσεις, σε τρόπο ώστε να πιάνονται οι καβαλικευτές άκρες δεξιά
– αριστερά και ο καρπός να κρέμεται μέσα – έξω, να ζώνονται δε κεντρικά κατά το πάχος, με πλεχτό «δεματικό» (έτσι λέγεται] στεφάνι από μακριά φυτά αντοχής, αφήνοντας ελεύθερο τον καρπό μέσα – έξω. Δυο δεμάτια δεξιά και αριστερά στο σαμάρι. Δυο πλέγματα σχοινιών με θηλιές και κόμπους και επάλληλες συστροφές στα κολιτσάκια (άγκιστρα) πρόσδεσης στο σαμάρι, μπροστά στην καράμπα (μετόπη) και στην πίσω μετόπη στο «ψαλίδι» του ξύλινου σκελετού, με τη στρωμνή του σαμαριού από λινό ύφασμα και γέμιση από ράπη (μαλακή καλαμιά) να αγκαλιάζει μαλακά το σώμα του ζώου. Τα σκοινιά αυτά έδεναν σφιχτά και σίγουρα τα δεμάτια,δημιουργώντας ένα ενιαίο σύνολο. Με αυτόν τον τρόπο οι αγρότες πετύχαιναν δύο πράγματα: να δεθεί σφιχτά το προϊόν, χωρίς να χαλαρώσει η δέση και αυτό ξεχειλίσει, και να ισορροπούν τα δεμάτια και το σαμάρι, που δέχονταν ταλάντωση. Επειδή το φορτίο ήταν μεγάλου όγκου και βάρους, η ισορροπία δεξιά – αριστερά ήταν δύσκολο να διατηρηθεί για μεγάλο χρονικό διάστημα με τέτοιες συνθήκες καταπόνησης. Η λύση ανάγκης ήταν να σηκωθεί το χαμηλωμένο δεμάτι και να σφιχτεί ψηλότερα, με το τάνυσμα των φτερών του μέχρι το σημείο ισορροπίας. Αυτό όμως απαιτούσε μεγάλη δύναμη και ενδεχομένως, δεύτερο άτομο, κάτι που δεν συνέβαινε. Η ανάρτηση του σαμαριού στη ράχη του ζώου εξασφαλιζόταν σε σταθερή θέση με ιμάντες (λουριά). Πίσω το λουρί έπιανε σταθερά κάτω και κόντρα στη ρίζα της ουράς του ζώου. Λέγονταν φουσκί και αντιμετώπιζε οριζόντιες εφελκυστικές δυνάμεις του φορτίου (τέντωμα), που αγκιστρώνεται στο ψαλίδι του σαμαριού. Σε ενίσχυση αντιμετώπισης αυτών των δυνάμεων ενεργεί πρόσθετος μπροστινός ιμάντας, που κοντράρει, όταν η κίνηση είναι ανηφορική με βαρύ φορτίο, που πιάνει στην καράμπα. Ακόμα, από το πίσω ψαλίδι οριζόντιος φαρδύς ιμάντας, το μπαλδίμι, περιβάλλει και κοντράρει στα καπούλια, ενώ η θέση του κρατιέται σταθερή με συνδετικό μπαλδίμι που συνδέει τις άκρες του, πάντα κι άλλη, κάθετα πάνω από τα καπούλια. Καθοριστικό κεντρικό πόλο ισορροπίας πάνω – κάτω, δεξιά – αριστερά, μπρος – πίσω, συνεργαζόμενη παίζει η ίγκλα, που ζώνει τη μέση του ζώου πίσω από τα μπροστινά πόδια. Όλοι αυτοί οι ιμάντες, όταν τα φορτία είναι πολύ βαριά, όπως στη συγκεκριμένη περίπτωση, προκαλούν βαθιές πληγές στο δέρμα του ζώου και απαιτείται σοβαρή θεραπεία. Αυτό το γνώριζε καλά το νεαρό παιδί, που οδηγούσε προσεκτικά, αποφασιστικά. Το άλογο, βαρυφορτωμένο με φακή, ογδόντα οκάδες grosso modo, κατέβαινε προσεκτικά σαν υπεύθυνος νοικοκύρης, και το σαμάρι έπαιζε ελαφρά και έτριζε, όπως οι αρμοί σε τρεχαντήρι. Καράμπες, παϊδια, σκοινιά, μπαλδίμια και το ίδιο το φορτίο βρίσκονταν σε συνεχή ταλάντωση, που γινόταν μεγαλύτερη, όταν το κακοκτράχαλο μονοπάτι γινόταν πιο κατηφορικό. Μια διαδρομή από τα «Γυρίσματα», υψίπεδο ανάμεσα στις ψηλότερες κορφές της οροσειράς των Σταυρωτών, σε υψόμετρο χίλια μέτρα, μέχρι τα αλώνια στις παρυφές του χωριού, με υψόμετρο εξακόσια μέτρα και συνολικό μήκος δέκα χιλιόμετρα, ίσως και πιο πολύ, ήταν πολύ κατηφορική αλλά και σκληρή, δύσκολη, σε τραχύ μονοπάτι, ορεινό, με πολλή πέτρα, και ελάχιστα ομαλό επίπεδο. Έτσι ο δωδεκάχρονος νεαρός οδηγός, παιδί πράμα, όμως θεριό στην ψυχή, αρκετά ψηλός για την εποχή του, στα ένα και εξήντα, λιγνός, στεγνός, όλο νεύρο, στις εικοσιπέντε μόλις οκάδες βάρος, γεννημένος στη διάρκεια της κατοχής, ήταν σβέλτος για την οδήγηση κι ανάλαφρος καβαλάρης για την επιστροφή, αλλά όχι αρκετά επαρκής και πιθανόν μόνος σε περίπτωση ανάγκης, όμως αποφασισμένος να ξεφορτώσει στο αλώνι χωρίς απώλειες για το φορτίο και για το παλικάρι, τ’ άλογό του, πιστό φίλο και συνεργάτη. Σε κάθε πρόβλημα εφάρμοζε τις οδηγίες που έπαιρνε, αλλά σκαρφιζόταν και άλλες τεχνικές με το ανήσυχο ερευνητικό πνεύμα του. Ένα ασίγαστο μυαλό, μια φαντασία που την πλάταινε πιο πολύ ο απέραντος ορίζοντας, σμίγοντας με την απέραντη θάλασσα του Ιονίου πελάγους, την πιο βαθιά στη Μεσόγειο, τη Μεσόγειο του Ομήρου, των Αθηναίων, της Σικελίας, της Μεγάλης Ελλάδας, της Αθηνάς και του Ποσειδώνα, του Οδυσσέα. Αυτή τη θάλασσα, δεμένη με την αγάπη, δόξασε ο συνθέτης Μάνος Χατζηδάκης με το μελωδικό τραγούδι « Το πέλαγος είναι βαθύ, η αγάπη είναι μεγάλη …».

Τα Σταυρωτά. Ένθετη φωτο: Νέος με άλογο, οινοχόη, περίπου 500-475 π. Χ., Ζωγράφος της Αθηνάς, Μητροπολιτικό Μουσείο NY.

Μελετώντας κάποιες διαθήκες της Βενετοκρατίας στη Λευκάδα

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 11:43:00 +0000

Του ΑΓΓΕΛΟΥ Γ. ΧΟΡΤΗ
Τα νοταριακά έγγραφα γενικώς και οι διαθήκες ειδικότερα αποτελούν ανεκτίμητες πηγές για τη μελέτη της κοινωνικής και της οικονομικής ιστορίας. Τούτο οφείλεται στο ότι οι πληροφορίες τις οποίες αντλούμε από αυτά δεν επιδέχονται ουδεμία αμφισβήτηση, καθώς δεν πρόκειται για υποκειμενικές εκτιμήσεις αλλά για αντικειμενικά γεγονότα, των οποίων, ωστόσο, η ερμηνεία και οι συσχετισμοί απόκεινται στον ερευνητή.
Κάποιες, λοιπόν, από τις διαθήκες στο νησί μας, της εποχής της Βενετοκρατίας, διαφόρων νοταρίων, τις οποίες θα μελετήσουμε στο κείμενο που ακολουθεί, μας οδηγούν σε ενδιαφέροντα συμπεράσματα, τα οποία φωτίζουν πτυχές της οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας της εποχής την οποία αφορούν.
Η πρώτη από τις διαθήκες είναι καταχωρισμένη στο 1ο πρωτόκολλο των πράξεων του νοταρίου Ιωάννη Ξύδη, με ημερομηνία 5 Δεκεμβρίου 1717. Πρόκειται για τη διαθήκη της σιόρας Μαρίας Καλλονά, με καταγωγή από την Κέρκυρα, συζύγου του Τζανέτου Δετζώρτζη. Πρέπει εδώ να σημειώσουμε ότι η οικογένεια Δετζώρτζη, καταγόμενη από την Κρήτη, με απώτερη καταγωγή, πιθανότατα, από την Βενετία, ήταν μια από τις επιφανείς οικογένειες του νησιού, στην οποία οι Βενετοί είχαν παραχωρήσει, μετά την κατάκτηση της κατεχόμενης ως τότε από τους Τούρκους Λευκάδας το 1684, πολλά κτήματα στον κάμπο της Βασιλικής και στις γειτονικές περιοχές και συγκεκριμένα 1090 ενετικά στρέμματα χωράφια (περίπου 2000 στρέμματα των 1000 τ.μ.), 1145 μεροδούλια αμπέλια και 238 ρίζες ελιές (1). Οι παραχωρήσεις οφείλονταν στις υπηρεσίες τις οποίες η οικογένεια είχε παρασχει στους Βενετούς κατά τους Βενετοτουρκικούς πολέμους του 1684-1699 και 1714-1718. Η σιόρα Μαρία, λοιπόν, που ανήκε στο ανώτερο κοινωνικά και οικονομικά στρώμα της λευκαδίτικης κοινωνίας, την Πέμπτη 5 Δεκεμβρίου του 1717 κατά το μεσημέρι , κάλεσε στο σπίτι του συζύγου της στο χωριό Σύβρος τον νοτάριο Γιάννη Ξύδη. Σημειώνουμε ότι και το σπίτι αυτό είχε παραχωρηθεί στον Τζανέτο από την Βενετική Πολιτεία. Εκεί, του δήλωσε ότι, επειδή ήταν ασθενής, επιθυμούσε «να διορθώσει τα παντοία της αγαθά, μηπως και έλθει θάνατος αιφνίδιος και άρει την αμαρτωλή της ψυχή».Η «διόρθωση», όπως φαίνεται από το κείμενο της διαθήκης που ακολουθεί, δεν αφορά μόνον την τακτοποίηση των περιουσιακών και γενικώς των οικονομικών εκκρεμοτήτων της διαθέτριας αλλά και την ετοιμασία της για την μετά θάνατον ζωή, σύμφωνα με τη χριστιανική διδασκαλία για την αθανασία της ψυχής, η οποία στην επίγεια διαδρομή του ανθρώπου στιγματίζεται και βαρύνεται από αμαρτίες, καθώς «ουκ έστιν άνθρωπος ος ζήσεται και ουχ αμαρτήσει», πάντοτε σύμφωνα με τη χριστιανική αντίληψη. Η βούληση της σιόρας Μαρίας καταγράφεται λεπτομερώς από τον νοτάριο και είναι εύγλωττη. Στην αρχή του εγγράφου, συναισθανόμενη την αμαρτωλότητά της, ζητεί από όλους τους ορθοδόξους χριστιανούς να της παράσχουν τη χριστιανική συγχώρηση, αφού και η ίδια τους παρέχει τη δική της. Είναι, όπως φαίνεται, το πρώτο βήμα για να αποκαθάρει την ψυχή της. Στη συνέχεια, προχωρεί σε εντολές για τη διάθεση των περιουσιακών τηςς στοιχείων, τα οποία καταγράφονται, άλλοτε γενικά και άλλοτε με λεπτομέρειες. Όπως φαίνεται από την καταγραφή, η Μαρία είχε την ακόλουθη περιουσία:

Μια κασέλα με ρουχισμό, χρυσαφικά και άλλα μη κατονομαζόμενα αντικείμενα στην Κέρκυρα, καθώς και ένα κατάστημα στην ίδια πόλη,
Τα μετρητά της προίκας της, το ύψος των οποίων δεν αναφέρεται,
Μια κασέλα στο σπίτι του άνδρα της, (δεν αναφέρεται αν πρόκειται για το Σύβρο ή για την Αμαξική, καθώς, όπως φαίνεται η κηδεία της έγινε στο ναό του Αγίου Νικολάου της πόλης) με μια βέρα, δυο καμιζιόλες μεταξωτές δαμασκό (προφανώς δαμασκηνές), δυο καρπέτες δαμασκό και 12 πουκάμισα,
Τρία ζευγάρια σεντόνια,
Εφτά «λαιμούς» μαργαριτάρια, δηλαδή περιδέραια μαργαριταρένια, ένα «λαιμό» σμαράγδια, ένα ζευγάρι σκουλαρίκια μαργαριταρένια χρυσά και ένα ζευγάρι σκουλαρίκια σμαραγδένια, όμοια με το σμαραγδένιο περιδέραιο.

Σε ό,τι αφορά τη διάθεση της περιουσίας αυτής, για την κασέλα με τον ρουχσμό, τα χρυσαφικά κ.λπ. της Κέρκυρας κάνει επίτροπο, δηλαδή εξουσιοδοτεί, τον αδελφό της Αντώνιο Καλλονά να μοιράσει το περιεχόμενό της σε φτωχούς, ορφανά και γενικώς αναξιοπαθούντες για τη σωτηρία της ψυχής της, ενώ στον ίδιο αφήνει το κατάστημα που έχει στην ιδιοκτησία της. Στον σύζυγό της τον σιορ Τζανέτο Δετζώρτζη, αφήνει όλα τα μετρητά της προίκας της, το ύψος των οποίων δεν αναφέρεται, αιτιολογώντας την παραχώρηση με το γεγονός της «καλής γεροκόμησης», δηλαδή της φροντίδας του γι’ αυτήν, που βρισκόταν σε μεγάλη για την εποχή ηλικία, και ακόμα για τα «ξέταχτα» και τα «ψυχικά» με τα οποία αυτός επιφορτίζεται στο μέλλον. Η αιτιολογία απαιτεί σχολιασμό. Σε ό,τι αφορά τη «γεροκόμηση», πρέπει να σημειώσουμε ότι, σε μια εποχή που η κοινωνική πρόνοια ήταν ανύπαρκτη, η φροντίδα των ηλικιωμένων, η «γεροκόμηση», ασχέτως αν παρεχόταν από πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος ή από ξένους, γινόταν πάντοτε ανταποδοτικά. Έτσι, για παράδειγμα, αν τους γέροντες γονείς «γεροκομούσε» ένα από τα παιδιά τους ή τις νύφες τους, οι αναλαμβάνοντες αυτήν την υποχρέωση έπαιρναν μεγαλύτερο μερίδιο από την κληρονομιά. Τα νοταριακά έγγραφα παρέχουν πλήθος τεκμηρίων ως προς τούτο. Τα «ξέταχτα» είναι προφανώς οι δαπάνες στις οποίες θα υποβληθεί ο Τζανέτος, για να εκπληρώσει τα τάματά της, ενώ τα «ψυχικά» η κηδεία, τα μνημόσυνα και οι άλλες σχετικές τελετουργίες για τη σωτηρία της ψυχής, που στο σύνολο σχεδόν των διαθηκών αναφέρονται με τον περιληπτικό όρο «τα καλά της ψυχής» και την ευθύνη για την τέλεσή των οποίων θα αναλάμβανε επίσης ο σύζυγός της. Αλλά, πέραν αυτών, τον σύζυγό της επιφορτίζει, επίσης, να μοιράσει σε φτωχούς, ορφανά και εκκλησίες ολόκληρη την υπόλοιπη κινητή περιουσία της, δηλαδή ρουχισμό, κοσμήματα κ.λπ. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η, κατά κάποιον τρόπο, «ρήτρα» που θα βαρύνει τόσο τον αδελφό όσο και τον σύζυγό της, αν δεν συμμορφωθούν με τις εντολές της. Η ρήτρα αυτή δεν είναι υλική, αλλά μεταφυσικού χαρακτήρα και αποτυπώνει τις νοοτροπίες των ανθρώπων της εποχής. Αν, λοιπόν, οι εντολοδόχοι της γίνουν επιλήσμονες των υποχρεώσεων τις οποίες τους έχει καθορίσει, θα της δώσουν λόγο «εν ημέρα Κρίσεως», κατά την έκφραση του εγγράφου, δηλαδή κατά την Δευτέρα Παρουσία. Και φαίνεται ότι η «ρήτρα»-απειλή ήταν τόσο ισχυρή, ώστε, όπως θα διαπιστώσουμε, να μην τολμά κανείς να την αγνοήσει.

Η δεύτερη διαθήκη είναι καταγεγραμμένη στο 2ο πρωτόκολλο των πράξεων του νοταρίου της Αμαξικής Αντωνίου Γαβαλά, με χρονολογία 7 Οκτωβρίου 1743. Πρόκειται για τη διαθήκη του ισχυρού οικονομικού παράγοντα της εποχής σιορ Ζήσιμου Σκιαδαρέση, ασχολούμενου με χρηματοπιστωτικές και ποικίλες ακόμα επιχειρηματικές δραστηριότητες. Η μεγάλη οικονομική επιφάνεια του Σκιαδαρέση προκύπτει από έγγραφο του νοταρίου της Αμαξικής Σπυρίδωνος Μαράτσου(2). Με βάση αυτό, οι δυο γιοι του Ζήσιμου, ο ιερομόναχος Χρύσανθος, λόγιος της εποχής, και ο Αντώνης, συμφωνούν να μοιράσουν τα «κρέδιτα», δηλαδή τα χρήματα από πιστώσεις του πατέρα τους, σε διάφορους κατοίκους του νησιού, τα οποία μαζί με τους τόκους («κεφάλι και διάφορο», κατά τη σχετική φράση του εγγράφου) ανέρχονταν στο εξαιρετικά υψηλό ποσόν των 2.096 τζεκινιών, που αντιστοιχούσαν σε 100.480 λίρες, καθώς το τζεκίνι αντιστοιχούσε την εποχή αυτήν σε 50 λίρες(3).
Την Παρασκευή, λοιπόν, το απόγευμα της 7ης Νοεμβρίου του 1743, ο Ζήσιμος Σκιαδαρέσης, παρότι υγιής, επισκέπτεται τον νοτάριο Αντώνιο Γαβαλά στο γραφείο του, για να του υπαγορεύσει τη διαθήκη του, εξαιτίας του φόβου ενδεχομένου θανάτου του, «μήπως αιφνιδίως έλθη και εύρη τον αδιόρθωτον», κατά τη σχετική έκφραση του εγγράφου. Αιτία του φόβου αυτού ήταν η φοβερή επιδημία της πανούκλας, η οποία εκείνο το έτος είχε πλήξει το νησί και από την οποία είχαν χάσει τη ζωή τους 1800 άτομα, τα 1024 στην πόλη της Αμαξικής(4). Όπως και η σιόρα Μαρία της προηγούμενης διαθήκης, έτσι και ο Ζήσιμος επιθυμεί όχι μόνον την τακτοποίηση των οικονομικών του εκκρεμοτήτων αλλά, κυρίως και προεχόντως, την ετοιμασία του για την μετά θάνατον ζωή, μεριμνώντας ώστε η ψυχή του να αποκαθαρθεί από τις αμαρτίες του, και αυτή του η επιδίωξη διαποτίζει ολόκληρο το κείμενο τηςς διαθήκης του, αποτελώντας τον κεντρικό της άξονα.

Η παροχή της χριστιανικής συγγνώμης σε όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς και το αίτημα να τύχει και ο ίδιος συγγνώμης από αυτούς, που ακολουθεί μετά τα τυπικά προκαταρκτικά στοιχεία του κειμένου, αποτελεί τον πρώτο αναβαθμό στην πορεία αποκάθαρσης της ψυχής, για να ακολουθήσουν, όπως θα δούμε, και άλλοι, στο πεδίο πλέον της πράξης, όπως συνέβη και με την σιόρα Μαρία της προηγούμενης διαθήκης, όπου η χριστιανική φιλαλληλία, συνδεδεμένη με την προσδοκία της μετά θάνατον ευδαιμονίας, εκδηλώνεται γενναιοφρόνως. Θα ακολουθήσει ένα ερώτημα του νοταρίου προς τον διαθέτη, το οποίο συναντάμε στην μέγιστη πλειονότητα των διαθηκών της εποχής, δηλαδή αν αυτός αφήνει κάτι από την περιουσία του σε οσπιτάλια (νοσοκομεία), σκλάβους και ορφανά. Το ερώτημα υποδηλώνει πραγματικότητες της εποχής και περισσότερο, ίσως, εποχών παλαιοτέρων από αυτήν, ώστε να έχει καταστεί τυπικό μέρος του εγγράφου. Πράγματι, οι συχνές επιδημίες και η νοσηρότητα των ανθρώπων καθιστούσαν αναγκαία τη συντήρηση νοσοκομείων, ενώ η θνησιμότητα ήταν φυσικό να αφήνει παιδιά ορφανά και απροστάτευτα, ελλείψει μάλιστα και του οποιουδήποτε, έστω και στοιχειώδους, δικτύου κοινωνικής πρόνοιας. Σε ό,τι αφορά τους σκλάβους, είναι γνωστό ότι η πειρατεία υπήρξε μια παλαιά μάστιγα της Μεσογείου, που εντεινόταν σε περιόδους πολέμων και αστάθειας και ότι όσοι αιχμαλωτίζονταν από πειρατές έπρεπε να εξαγοραστούν με χρήματα. Ότι μάλιστα το φαινόμενο δεν είχε εξαλειφθεί προκύπτει από νοταριακό έγγραφο της εποχής(5). Σύμφωνα με αυτό, Αρβανίτες είχαν αιχμαλωτίσει τους λευκαδίτες ναυτικούς Παύλο Λεκατσά, Βασίλη Βαντώρο, Στάθη Σφαέλλο και Γιάννη Καρίνταβα, που εμπορεύονταν στην περιοχή του Αμβρακικού. Για την εξαγορά τους απαίτησαν την πληρωμή 30 τζεκινιών για τον καθένα. Επανερχόμενοι στο κείμενο της διαθήκης, υπογραμμίζουμε την αναφορά του διαθέτη στην αμαρτωλή του ψυχή και το «πήλινό» του σώμα, η οποία συναντάται σε όλες σχεδόν τις διαθήκες. Και, παρότι το στοιχείο αυτό φαίνεται τυπικό στοιχείο του κειμένου όλων των διαθηκών, έχει ιδιαίτερη σημειολογική σημασία. Το σώμα χαρακτηρίζεται εδώ πήλινο, αλλού ταπεινό κλπ. και η αναφορά σε αυτό εξαντλείται με την έκφραση της βούλησης του κάθε φορά διαθέτη για την εκκλησία στην οποία επιθυμεί να ταφεί, όπως εδώ ο Σκιαδαρέσης δηλώνει ότι επιθυμεί να ταφεί στον ναό του Αγίου Μηνά, όπου είναι θαμμένοι και οι πρόγονοί του. Εκεί τελειώνει η μέριμνα για το σώμα. Αντίθετα, η μέριμνα για την ψυχή, τη στιγματισμένη από την αμαρτία, είναι η μεγάλη έγνοια όλων και αυτό αποτυπώνεται και διαποτίζει το κείμενο των διαθηκών.

Σε ό,τι αφορά την περιουσία του, ο Σκιαδαρέσης ορίζει ως κληρονόμους του κατά τα 2/3 τόσο της κινητής όσο και της ακίνητης τους δύο γιούς του, τον ιερομόναχο Χρύσανθο και τον Αντώνη. Το ενδιαφέρον όμως έγκειται στις εντολές του για τη διάθεση του υπολοίπου 1/3 της περιουσίας του. Σύμφωνα, λοιπόν, με το υπό μελέτη έγγραφο, ορίζει να δοθούν ανά δύο τζεκίνια στους 30 ναούς των ισάριθμων οικισμών της υπαίθρου του νησιού, οι οποίοι λειτουργούνταν Σαββατοκύριακο, στα μοναστήρια του Αγίου Γεωργίου στο Μαραντοχώρι, του Αγίου Ιωάννου στο Ροδάκι, της Κόκκινης Εκκλησιάς, του Αγίου Ιωάννου στο Λιβάδι και του Αγίου Γεωργίου στους Σκάρους, καθώς και στις εκκλησίες της Αμαξικής Άγιο Χαράλαμπο, Άγιο Ιωάννη Θεολόγο, Άγιο Δημήτριο, Άγιο Νικόλαο, Παντοκράτορα, Παναγία του Σίκουλα (Εισόδια), Άγιο Μηνά, Ευαγγελίστρια, Αγίους Αναργύρους, Παναγία του Μπαρμπαρίγου (πιθανότατα η Παναγία των Ξένων), Αγία Παρασκευή, Άγιο Σπυρίδωνα, Άγιο Παντελεήμονα και Άγιο Γεώργιο, με τον όρο να γραφούν τα ονόματα του ίδιου και του πατέρα του στην Πρόθεση, ώστε να μνημονεύονται αιωνίως. Ιδιαίτερο, ωστόσο βάρος και σημασία έχει η παράκληση και εντολή του στους επιτρόπους πέντε συναδελφικών ναών της Αμαξικής «αδελφάτων» όπως τους ονομάζει. Σημειώνουμε ότι οι συναδελφικοί ναοί ιδρύονταν από ομάδες ατόμων, με δεσμούς μεταξύ τους, επαγγελματικούς ,συγγενικούς ή άλλους, που αναλάμβαναν και τη διαχείρισή τους(6) Η παράκληση συνίσταστο στο να επιλέξουν ανά 4 ορφανές κορασίδες, δηλαδή 20 συνολικά, και να δώσουν από 10 τζεκίνια σε κάθε μία από αυτές για μνημόσυνο της ψυχής του ίδιου και του πατέρα του. Όμως δεν μένει εκεί. Ορίζει ότι, σε περίπτωση που δεν θα βρίσκονταν ορφανές, τα χρήματα, κατά συγκατάβαση, έπρεπε να δοθούν σε αμαρτωλές («ας είναι και αμαρτωλές» διαβάζουμε στη διαθήκη), με σκοπό να απομακρυνθούν από την αμαρτία. Φανταζόμαστε ποια εντύπωση θα είχε προκαλέσει στην κοινωνία της εποχής η απόφαση του Σκιαδαρέση και σε ποιο βαθμό αυτός είχε ενστερνισθεί τη βαθύτερη ουσία της χριστιανικής αγάπης και μεγαθυμίας. Ανεξαρτήτως της νομικής υποχρέωσης των κληρονόμων και εκτελεστών της διαθήκης του πατέρα τους να υλοποιήσουν τις εντολές του, ο Σκιαδαρέσης τους δεσμεύει και με τις εξής, κατά κάποιο τρόπο, «ρήτρες». Προτρέπει πρώτα- πρώτα τους εφημερίους, τους ηγουμένους και τις ορφανές και υποδεικνύει σ’ αυτούς να προσφύγουν στη δικαιοσύνη, αν οι κληρονόμοι του δεν εφαρμόσουν τις εντολές του. Ωστόσο, η σοβαρότερη «ρήτρα» δεν ήταν η προσφυγή στην ανθρώπινη αλλά στη Θεία Δικαιοσύνη. Αν, δηλαδή οι κληρονόμοι του γίνουν επιλήσμονες των εντολών του, τους απειλεί ότι θα του δώσουν λόγο «εν ημέρα Κρίσεως» Ο φόβος, της Θείας τιμωρίας, λοιπόν, ήταν τόσο ισχυρός, ώστε οι γιοι του έσπευσαν να συμμορφωθούν με την πατρική βούληση, όπως προκύπτει από το έγγραφο του Σπυρίδωνος Μαράτσου του 1754, το οποίο έχει ήδη αναφερθεί. Και είναι χαρακτηριστικό ότι οι προαναφερθείσες δωρεές χαρακτηρίζονται από τον Σκιαδαρέση και καταγράφονται στο κείμενο, με έμφαση, ως «μερδικό δικό μου», σα να επρόκειτο να συνεχίσει τη ζωή του μετά τον θάνατο. Είναι, βέβαια, ευνόητο ποια είναι η σημασία της φράσης, αφού η υλική ύπαρξη του ανθρώπου τερματίζεται όταν αυτός πεθάνει. Αλλά η μέριμνα για τη σωτηρία της ψυχής δεν εξαντλείται με τις δωρεές. Πρέπει, ακόμα, να γίνουν χριστιανοπρεπώς η κηδεία και «τα καλά της ψυχής» και για τα οποία επιφορτίζει τον γιο του Χρύσανθο.

Ολοκληρώνοντας την αναφορά στη διαθήκη του Ζήσιμου Σκιαδαρέση, σημειώνω ότι η κατοικία του ξεχώριζε από τις συνηθισμένες απλές ισόγειες κατοικίες της πλειονότητας του πληθυσμού, καθώς επρόκειτο για κατοικία διώροφη, της οποίας η αξία ανερχόταν στο υψηλό ποσόν των 300 τζεκινιών και ακόμα ότι η δεύτερη σύζυγός του Χριστίνα κατείχε κοσμήματα, μη αναγραφόμενα λεπτομερώς αλλά πάντως όχι αμελητέας αξίας, αφού ο σύζυγός της ορίζει, επί ποινή αφορισμού, ότι πρέπει να τα επιστρέψει στους γιους του. Υποθέτω ότι θα επρόκειτο για οικογενειακά κοσμήματα, τα οποία δεν της ανήκαν, αφού, όπως φαίνεται, η γυναίκα της εποχής μπορούσε να διαθέσει αυτοβούλως μόνον ό,τι περιελάμβανε το «λιγατοχάρτι» της, δηλαδή την προίκα της, επί της οποίας είχε πλήρη κυριότητα.

Η τρίτη διαθήκη είναι καταχωρισμένη στο 4ο πρωτόκολλο των πράξεων του παπά Γιάννη Δεσαλέρμου, με χρονολογία 3 Απριλίου 1749. Πρόκειται για τη διαθήκη του Αναστάση Μεσσήνη, κατοίκου του οικισμού Χορτάτων του χωριού Διαμιλιανίου. Ο Αναστάσης περιλαμβάνεται στη μεγάλη πλειονότητα του αγροτικού πληθυσμού του νησιού και συντηρεί την οικογένειά του με την καλλιέργεια των κτημάτων του και την οικόσιτη κτηνοτροφία, η οποία συμπληρώνει την κάλυψη των οικογενειακών του αναγκών. Την οικογένεια του Αναστάση αποτελούσαν ο ίδιος, η γυναίκα του Τριανταφύλλω και τα παιδιά του Θοδωρής και Ακριβή.

Τη Δευτέρα, λοιπόν, 3 Απριλίου του 1749 ο Αναστάσης, κάτω από το φόβο του θανάτου, λόγω αιφνιδίας ασθενείας του, καλεί το νοτάριο στο σπίτι του, για να του υπαγορεύσει τη διαθήκη του, η οποία είναι συνταγμένη με βάση την τυπική φόρμα των διαθηκών. Αφού αρχικά δηλώνει ότι το «ταπεινόν» του σώμα επιθυμεί να ταφεί στο ναό του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, απαντά αρνητικά στην ερώτηση του νοταρίου αν αφήνει «ψυχικόν» σε οσπιτάλια, σκλάβους και φυλακισμένους, με την αιτιολογία ότι δεν έχει. Ωστόσο, η μέριμνα για την ψυχή του, ακοίμητη, εκδηλώνεται με άλλο τρόπο, στο μέτρο πάντοτε ή και πάνω από τις οικονομικές του δυνατοτητες, και μας προξενεί ιδιαίτερη έκπληξη. Ο Αναστάσης, δηλαδή, αφήνει στους εφημερίους του οικισμού των Χορτάτων ένα χωράφι που είχε αγοράσει από τον Φίλιππο Χόρτη έναντι πέντε και μισό ριαλιών, για να του διαβάσουν ενός έτους Σαββατιάτικα και, ακόμα, τους δίνει τρεις γίδες γεννημένες, για να του διαβάσουν ένα Σαραντάρι, «ζήσει-πεθάνει». Πέραν αυτών, επιφορτίζει τη γυναίκα του να του κάμει την κηδεία με έξι ιερείς, καθώς και όλα τα «ταχτά του, κατά την τάξιν των χριστιανών». Η γενναιοδωρία αυτή του Αναστάση, που αποτελεί ουσιαστικά οικονομική υπέρβαση και θυσία, έχει, ωστόσο, την εξήγησή της και πρέπει να συνεκτιμηθεί με το γεγονός ότι έχει δανειστεί έξι ριάλια από τον σιορ Γιάννη Λάζαρη, με υποθήκη χωράφι του στην τοποθεσία Λαρισάτα, και με το γεγονός ότι αφήνει ένα ασήμαντο σχετικά περιουσιακό του στοιχείο, δηλαδή το 1/3 από 2 καροπούλες (μικρές καρυδιές) στην Παναγιά, που έχει αμοίραστες με τα αδέρφια του, στα παιδιά του. Τούτο σημαίνει ότι η δωρεά τόσο πολύτιμων για τη διαβίωση της οικογένειάς του περιουσιακών στοιχείων εξυπηρετεί υπέρτερο σκοπό, που δεν είναι άλλος από τη σωτηρία της ψυχής του δωρητή και τούτο αποτελεί ένα γενικευμένο φαινόμενο για την εποχή. Σε ό,τι αφορά την περιουσία του, αφήνει στην γυναίκα του χωράφια στα Σφακίδια, στα Μακρυχώρια και στο Μελιό, καθώς και όσα ζώα «χοντρά» και «λιανά» έχει, για να «κυβερνιέται», δηλαδή να καλύπτει τις ανάγκες της, και να «ζωοτροφίζεται», εκτός από 2 γίδες με τα κατσίκια τους που αφήνει στον Θοδωρή. Το σπίτι θα μένει στην γυναίκα του και, μετά το θάνατό της, στον Θοδωρή, ενώ όλα τα κτήματα, αμπέλια και χωράφια, θα μοιραστούν εξ ημισείας ανάμεσα στα δυο παιδιά του, εκτός από το χωράφι στις Απιδιές που θα μείνει στον Θοδωρή. Στο κείμενο δεν αναφέρονται λεπτομερώς τα αμπέλια και τα χωράφια του Αναστάση. Αναφέρονται μόνον τα κτήματα που είχε από κοινού με τα αδέρφια του στις Καρυές, Πολεμικό, Παλιάμπελα,αλλά και αυτά αορίστως, δηλαδή χωρίς προσδιορισμό αν ήταν αμπέλια ή χωράφια και ποια ήταν η έκτασή τους. Τέλος, στη γυναίκα του και στον γιο του αναθέτει την ευθύνη να παντρέψουν τη θυγατέρα του, με προίκα τα κτήματα που της αφήνει. Όπως φαίνεται από τη διαθήκη, οι ρόλοι, οι ευθύνες και τα δικαιώματα των μελών μιας οικογένειας της εποχής είναι σαφή, αποτυπώνονται καθαρά και υποδηλώνουν σχετικές νοοτροπίες στις οποίες θα αναφερθούμε στη συνέχεια. Εκείνο, ακόμα, το οποίο πρέπει να σημειώσουμε είναι ότι η αναφορά σε χρήμα, στη διαθήκη που εξετάζουμε, είναι εξαιρετικά περιορισμένη. Ο Αναστάσης έχει αγοράσει ένα χωράφι έναντι πέντε και μισό ριαλιών και έχει δανειστεί, με υποθήκη χωράφι του, 6 ριάλια. Το γεγονός ότι θα αμείψει τους ιερείς με φυσικά αγαθά (χωράφι, γίδες) και όχι με χρήματα, καθώς και το γεγονός ότι η σύζυγός του θα καλύπτει τις ανάγκες της από την παραγωγή της γης και τα εκτρεφόμενα ζώα, σε συνδυασμό με το ότι δεν αφήνει στους κληρονόμους του χρήματα, οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η αγροτική κοινωνία της εποχής ήταν μια κοινωνία αυτάρκειας, που είχε ελάχιστη επαφή με την αγορά. (Συνεχίζεται στο επόμενο φύλλο)

Σημειώσεις:

1. Άγγελος Γ. Χόρτης, Συμβολή στην οικονομική ιστορία της Λευκάδας, σ. 22
2. Αtti Spiridion Marazzo, 2 Σεπτεμβρίου 1754
3. Atti papa Giovanni Dessalermo 22 Δεκεμβρίου 1752
4. Π.Γ.Ροντογιάννης, Ιστορία της νήσου Λευκάδος,Ε.Λ.Μ. Αθήνα 1980.τ. Α, σ. 526
5. Atti Spiridion Marazzo, 23 φεβρουαρίου 1753
6. Καρύδης Σπύρος Χ., Ορθόδοξες αδελφότητες και συναδελφικοί ναοί στην Κέρκυρα, 15ος-19ος αιώνας. Σταμούλης

Ποιμενικο, Θεόφιλος Κεφαλάς - Χατζημιχαήλ

Γεγονότα και σχόλια 23ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 11:12:00 +0000

Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και κοπή της πιτας της ΕΛΜ
Στις 22/01/2017 η Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών έκοψε την πρωτοχρονιάτικη πίτα της στην Αθήνα, παρουσία πλήθους Λευκαδίων και πολλών επισήμων. Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε σε αίθουσα του ξενοδοχείου Αχίλλειον, ιδιοκτησίας του Λευκαδίτη Γιάννη Πολίτη, που οργάνωσε άψογα τα πάντα και επιβεβαίωσε το «όλοι οι καλοί χωράνε», αφού πλήθος Λευκαδίων και φίλων της Ε.Λ.Μ συνέρρευσε στον χώρο. Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Λευκάδας και Ιθάκης κ.Θεόφιλος, ο οποίος λίγο νωρίτερα είχε τελέσει αρχιερατική θεία λειτουργία για τους εν Αττική Λευκαδίτες στον Ι.Ν. Αγίου Κωνσταντίνου Ομόνοιας, ο ιεροκήρυκας της ιεράς Μητροπόλεώς μας πανοσιολογιότατος αρχιμανδρίτης κ. Ιωαννίκιος, ο βουλευτής Λευκάδας κ. Θαν. Καββαδάς, ο δήμαρχος Λευκάδας κ. Κ. Δρακονταειδής, ο αντιπρόεδρος του Πνευματικού Κέντρου του Δήμου Λευκάδας κ. Σπ. Αρβανίτης, ο αντιδήμαρχος κ. Γ. Φίλιππας, οι πρόεδροι της Ομοσπονδίας των Απανταχού Λευκαδίτικων Συλλόγων και του Συλλόγου Λευκαδίων Αττικής “Αγία Μαύρα” κ. Σ. Κακλαμάνης και Θ. Λογοθέτης, ο πρώην πρόεδρος της Βουλής κ. Απ. Κακλαμάνης, ο πρ. Δήμαρχος Λευκάδας κ. Κ. Αραβανής, καθώς επίσης και πρόεδροι και μέλη Λευκαδίτικων σωματείων Αττικής (Εγκλουβής, Αγίου Πέτρου, Συλλόγου Λευκαδίων Ηλιούπολης, ΛΑΟ.ΠΟ.ΛΙΣ κλπ).Την εκδήλωση άνοιξε ο πρόεδρος της ΕΛΜ κ. Αθανάσιος Μελάς που καλωσόρισε τους επίσημους και τον κόσμο και ευχαρίστησε τον κ. Πολίτη για την παραχώρηση του χώρου και τα κεράσματα. Στη συνέχεια παρουσίασε τα μελλοντικά εκδοτικά σχέδια της Εταιρείας, ανάμεσα στα οποία είναι η έκδοση του βιβλίου του λευκάδιου γιατρού και ήρωα της Επανάστασης του 1821 Πέτρου Στεφανίτζη (1792 – 1863) με τίτλο: “Απλή και μεμαρτυρημένη έκθεσις των εν Ελλάδι πράξεων και τυχών αυτού απ΄ αρχής του αγώνος της Επαναστάσεως μέχρι σήμερον”, που πρωτοεκδόθηκε στην Αθήνα το 1839.

«Εύγε» στη Φιλαρμονική μας
Την Κυριακή 29 Ιανουαρίου 2017 πραγματοποιήθηκε συναυλία στην αίθουσα εκδηλώσεων του φιλολογικού συλλόγου «Παρνασσός» της Αθήνας από τη Φιλαρμονική Εταιρεία Λευκάδας υπό τη μουσική διεύθυνση του Κώστα Μεσσήνη Στην ασφυκτικά γεμάτη αίθουσα παρουσιάστηκε με εξαιρετική επιτυχία η όπερα La Traviata του G. Verdi, που αναφέρεται στην ιστορία ενός μεγάλου έρωτα, ματαιωμένου από τις κοινωνικές συμβάσεις. Το ενθουσιώδες κοινό αποθέωσε τις μοναδικές ερμηνείες της σοπράνο Ευδοκίας Μωυσίδου ως Βιολέττας Βαλερύ, του τενόρου Σταύρου Σαλαμπασόπουλου ως Αλφρέντο Ζερμόν και του βαρύτονου Πέτρου Σαλάτα ως Τζόρτζιο Ζερμόν, υπό τους εξαίσιους ήχους της Φιλαρμονικής μας. Το «παρών» έδωσε πλήθος Λευκαδίων και φίλων του νησιού μας που συνέρρευσαν απ’ όλη την Αττική, ο δήμαρχος Λευκάδας κ. Κ. Δρακονταειδής, ο αντιδήμαρχος Θ. Περδικάρης, πρόεδροι και μέλη πολλών Λευκαδίτικων πολιτιστικών συλλόγων της Αθήνας (Ομοσπονδία των Απανταχού Λευκαδίτικων Συλλόγων, Σύλλογος Λευκαδίων Αττικής “Αγία Μαύρα”, Σύλλογος Λευκαδίων Ηλιούπολης, ΛΑΟΠΟΛΙΣ, κ.α.) ο πρόεδρος της ΕΛΜ κ. Θ. Μελάς, εκπρόσωπος του Συλλόγου των απανταχού Χορτιωτών Λευκάδας κ.α. Τέτοιες εκδηλώσεις, βέβαια, απαιτούν οικονομική στήριξη και οργάνωση και γι’ αυτό χάριτας οφείλουμε στους χορηγούς της συναυλίας και σε όλους όσοι βοήθησαν στην άρτια οργάνωσή της. Όσο γιια την ιστορία και την ποιότητα της Φιλαρμονικής μας σεμνύνεται όλη η Λευκάδα.

Η Φιλαρμονική στον «Παρνασσό» της δόξας (Φωτο: MyLefkada)

Λευκαδίτης της Διασποράς: Ερευνάτε τας … πηγάς
Η λευκαδίτικη παρουσία στο πεδίο της βιβλιοπαραγωγής είναι έντονη και στο Εξωτερικό. Προσφάτως λάβαμε και διαβάσαμε το εξαιρετικό ερευνητικό έργο του συγγραφέα και δικηγόρου στις ΗΠΑ C. Alexander Hortis, γιου του συγχωριανού και συνεργάτη της εφημερίδας μας πανεπιστημιακού καθηγητή κ. Φάνη Κ. Χόρτη, με τίτλο The Mob and the City, το οποίο έτυχε θερμότατης υποδοχής στις ΗΠΑ. Αντλώντας από ένα πλήθος πρωτογενών πηγών, πολλές από τις οποίες αποκαλύφθηκαν πρόσφατα, και, γενικότερα, αξιοποιώντας άριστα το σχετικό υλικό, ο συγγραφέας μας δίνει την πιο εμπεριστατωμένη και αυθεντική ιστορία της Μαφίας της Νέας Υόρκης από τις αρχές ως και τα μέσα του εικοστού αιώνα.

The Mob and the City: The Hidden History of How the Mafia Captured New York by C. Alexander Hortis (Author), James B. Jacobs (Foreword)
Forget what you think you know about the Mafia. After reading this book, even life-long mob aficionados will have a new perspective on organized crime. Informative, authoritative, and eye-opening, this is the first full-length book devoted exclusively to uncovering the hidden history of how the Mafia came to dominate organized crime in New York City during the 1930s through 1950s. Based on exhaustive research of archives and secret files obtained through the Freedom of Information Act, author and attorney C. Alexander Hortis draws on the deepest collection of primary sources, many newly discovered, of any history of the modern mob Shattering myths, Hortis reveals how Cosa Nostra actually obtained power at the inception. The author goes beyond conventional who-shot-who mob stories, providing answers to fresh questions such as: * Why did the Sicilian gangs come out on top of the criminal underworld? * Can economics explain how the Mafia families operated? * What was the Mafia's real role in the drug trade? * Why was Cosa Nostra involved in gay bars in New York since the 1930s? Drawing on an unprecedented array of primary sources, The Mob and the City is the most thorough and authentic history of the Mafia's rise to power in the early-to-mid twentieth century.

Κοπή της πίτας και στη «Λευκάδα» της Ηλιούπολης
Στο κατάμεστο Λευκαδίτικο Σπίτι της Ηλιούπολης έγινε την Κυριακή 22 Ιανουαρίου 2017 η καθιερωμένη κοπή της πρωτοχρονιάτικης πίτας του Συλλόγου Λευκαδίων Ηλιούπολης και Γύρω Δήμων “Η ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ” από τον σεβασμιότατο Μητροπολίτη Λευκάδος και Ιθάκης κ. Θεόφιλο .Από την πλευρά των επισήμων ξεχώρισαν ο βουλευτής Λευκάδας κ. Αθανάσιος Καββαδάς, ο αντιπεριφερειάρχης Αττικής κ. Πατσαβός, ο δήμαρχος Λευκάδας κ. Κωνσταντίνος Δρακονταειδής, ο δήμαρχος Ηλιουπόλεως κ. Βασίλης Βαλασσόπουλος, ο δήμαρχος Βύρωνα κ. Γρηγόρης Κατωπόδης, ο πρώην πρόεδρος της Βουλής κ. Απόστολος Κακλαμάνης, ο πρώην δήμαρχος Ηλιουπόλης κ. Θ. Γεωργάκης, καθώς και εκπρόσωποι πολιτιστικών φορέων της Λευκάδας και της Ηλιούπολης. Χρόνια πολλά σε όλους.

Νέο ΔΣ του Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας
Μετά τις αρχαιρεσίες του Συνδέσμου Φιλολόγων Λευκάδας, που πραγματοποιήθηκαν τη Δευτέρα, 5 Δεκεμβρίου 2016 για την ανάδειξη του νέου Διοικητικού και Εποπτικού Συμβουλίου, το νεοεκλεγέν Διοικητικό Συμβούλιο συνεδρίασε την Κυριακή, 11-12-2016 και συγκροτήθηκε σε σώμα ως εξής:Πρόεδρος: Παρασκευή Κοψιδά-Βρεττού, Αντιπρόεδρος: Άννα Κοψιδά,Γενική Γραμματέας: Αικατερίνη Ροντογιάννη, Οργανωτική Γραμματέας: Αγγελική Κόγκα,Ειδική Γραμματέας: Διονυσία Μπίζου, Ταμίας: Όλγα Κοταρέλα, Έφορος Βιβλιοθήκης και Εκδόσεων: Ιωάννης Φραγκούλης. Στο νέο ΔΣ ευχόμαστε καλή δύναμη, για να συνεχίσει το πολυσχιδές και καρποφόρο έργο του.
6.Έκθεση φωτογραφίας από το ΦΩΤΟ κύτταρο 14-17 Σεπτεμβρίου: ταλέντο και εμπειρία Ο Δήμος Μοσχάτου – Ταύρου στα πλαίσια των αποκριάτικων εκδηλώσεων του 2017 πραγματοποίησε την Παρασκευή, 17 Φεβρουαρίου 2017,και ώρα 20:00, στο Πολιτιστικό Κέντρο του δήμου «Θεόδωρος Αγγελόπουλος», τα εγκαίνια της ομαδικής έκθεσης φωτογραφίας με τίτλο «ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΑ ΡΑΓΚΟΥΤΣΑΡΙΑ». Στην έκθεση έλαβαν μέρος έντεκα μέλη δύο Φωτογραφικών Ομάδων, της ομάδας Φωτοστύλ «Φ.Υ.Γ.Ε.Σ.» με έδρα την Αθήνα και της ομάδας «ΦΩΤΟ.κύτταρο» με έδρα την πόλη της Λευκάδας. Τα μέλη των δύο φωτογραφικών ομάδων, μετά από πρόσκληση του Δήμου Καστοριάς, τον Ιανουάριο του 2016 συνεργάστηκαν και αποτύπωσαν με το φωτογραφικό τους φακό τις εκδηλώσεις των Ραγκουτσαριών, με σκοπό να γνωρίσει το ευρύ κοινό μέσα από τα μάτια των φωτογράφων-εκθετών τις εορταστικές εκδηλώσεις των Ραγκουτσαριών, ένα καρναβαλικό έθιμο μοναδικό που η αρχή του χάνεται στα βάθη των αιώνων. Το ζητούμενο της έκθεσης ήταν μέσα από έντεκα διαφορετικές ματιές να αποτυπωθεί εικαστικά το πνεύμα των ραγκουτσαριών, η ιεροτελεστία, η κάθαρση, η έκρηξη χαράς, κεφιού, το συναίσθημα, η αγάπη, η μύηση κ.τ.λ., στοιχεία που αποτελούν χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Καστοριανού καρναβαλιού στις διάφορες εκφάνσεις του. Η έκθεση είχε προγραμαματιστεί να διαρκέσει έως τις 26 Φεβρουαρίου 2017, αλλά λόγω της επιτυχίας με την οποία στέφθηκε, όπως προκύπτει από τα διθυραμβικά σχόλια στο βιβλίο επισκεπτών, παρατάθηκε ως τις αρχές Μαρτίου. Εκθέτες ήταν οι εξής: Βασιλική Αγγελακoπούλου, Κωνσταντίνος Βεργίνης, Νίκος Βλαχόπουλος, Γιάννης Ζαφειρόπουλος, Αποστόλης Μαραγκός, Γιώργος Μπάξας, Αναστασία Μπόϊκου, Τατιάνα Σαΐνη, Ελένη Σαραντοπούλου, Κωνσταντίνος Σοφιανός, και η Βούλα Χόρτη.

Έκθεση «ναϊφ» ζωγραφικής και αγιογραφίας από την Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών στη Βασιλική Λευκάδας
Εκτός από τα μεγάλα κινήματα της τέχνης, υπάρχει και η «ναίφ» τέχνη (Naïve art= απλοϊκή, «αφελής» τέχνη). Πρόκειται για την τέχνη των καλλιτεχνών που δεν έχουν καμία ακαδημαϊκή κατάρτιση και δεν ασκούν καμιά ανάλογη επιρροή στην κοινωνία, αλλά είναι μια τέχνη συχνά μοναχική και απομονωμένη, που αποτυπώνεται, με βάση τις επιθυμίες και τα όνειρά τους, σε εικόνες και γλυπτά. Οι ναΐφ ζωγράφοι τις τελευταίες δεκαετίες παίρνουν τη θέση που τους αναλογεί στο διεθνές καλλιτεχνικό προσκήνιο, αναδεικνύοντας την ιδιομορφία καιτ την ποιότητά τους. Αυτό που κάνει τους ναΐφ να ξεχωρίζουν είναι ο αυθορμητισμός τους και η σχέση τους με την παράδοση, την πραγματικότητα και την ίδια τους την τέχνη, στοιχεία που τους χαρίζουν δροσιά και εξυψώνουν την «αφέλειά» τους σε ιδιαίτερα σημαντική αρετή. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, η Εταιρεία Λευκαδικών Μελετών οργανώνει έκθεση «ερασιτεχνικής» («ναϊφ») ζωγραφικής και αγιογραφίας στη Βασιλική Λευκάδας τον προσεχή Αύγουστο. Η σχετική ανακοίνωση έχει ως εξής:

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΕΥΚΑΔΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ
Βραβείο Ακαδημίας Αθηνών Αθήνα, 15 Φεβρουαρίου 2017

Πρόσκληση

Το Διοικητικό Συμβούλιο της Εταιρείας Λευκαδικών Μελετών, σε πρόσφατη συνεδρίασή του, αποφάσισε να διοργανώσει έκθεση ζωγραφικής και Αγιογραφίας τον προσεχή Αύγουστο στη Βασιλική. Σ’ αυτήν μπορούν να εκθέσουν τα έργα τους μόνον ερασιτέχνες καλλιτέχνες που κατάγονται από τη νότια Λευκάδα ή ζουν σ’ αυτήν (τ. Δήμος Απολλωνίων).
Οι ενδιαφερόμενοι που επιθυμούν να λάβουν μέρος στην ως άνω καλλιτεχνική εκδήλωση,
παρακαλούνται να επικοινωνήσουν με τους παρακάτω αναφερομένους, για περισσότερες πληροφορίες και για δηλώσεις συμμετοχής:

Αθανάσιος Μελάς (210) 45 31 712 και 6972 400 110
Άγγελος Χόρτης (210) 66 12 085 και 6947 743 383
Αντώνης Σολδάτος ( 210) 38 23 547 και 6976 143 062
Θωμάς Πατρίκιος (210) 96 45 033 και 6939 693 530

Το Διοικητικό Συμβούλιο

Φωτο: Βούλα Χόρτη

Η ισχύς εν τη ενώσει
Η Συνομοσπονδία Επτανησίων είναι γεγονός
Τα επτανησιακά πολιτιστικά σωματεία που έχουν έδρα την Αθήνα προχώρησαν στην ένωση των δυνάμεών τους, δημιουργώντας την «Επτανησιακή Συνομοσπονδία» και συγκροτώντας την Προσωρινή Διοικούσα Επιτροπή. Στη Συνομοσπονδία συμμετέχουν η Ομοσπονδία Συλλόγων Κερκυραίων Αττικής Ι. Καποδίστριας, η Ένωση Ζακυνθίων Αθήνας Άγιος Διονύσιος, η Ομοσπονδία των Απανταχού Λευκαδίτικων Συλλόγων, ο Κυθηραϊκός Σύνδεσμος Αθηνών, η Ένωση των Απανταχού Ιθακησίων, η Ένωση των Απανταχού Παξινών Άγιος Χαράλαμπος και ο Σύλλογος των Απανταχού Φαρακλάδων Κεφαλονιάς η Εύγερος”. Στη νεοπαγή Συνομοσπονδία ευχόμαστε καλή επιτυχία.

Estia Awards 2017: Η ταβέρνα «το αλώνι» ανάμεσα στους καλύτερους της ελληνικής εστίασης
Σε μία λαμπρή τελετή απονομής που πραγματοποιήθηκε στις 13 Δεκεμβρίου 2016, στο Gazarte στην Αθήνα, βραβεύθηκαν επιχειρήσεις αντιπροσωπευτικές τόσο του γαστρονομικού πλούτου της Ελλάδας, όσο και των νέων ιδεών που χαρακτηρίζουν την ελληνική εστίαση. Ανάμεσά στους βραβευθέντες στα Estia Awards 2017, στους οποίους περιλαμβάνονται ηχηρά ονόματα επιχειρήσεων, συγκαταλέγεται και η χορτιώτικη επιχείρηση εστίασης «τ’ αλώνι» του φίλου Θοδωρή Βουκελάτου. Τα συγχαρητήριά μας, Θοδωρή, και σου ευχόμαστε πάντα επιτυχίες.

Ελληνοαγγλικά
Από τον εξαίρετο και πολύγλωσσο γλωσσοδίφη Γιώργο Στ. Μάλφα λάβαμε το πολύ ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο «Syllabe, Stress and Pronjungation in English» (Συλλαβή, Τονισμός και Προφορά στη Αγγλική). Πρόκειτια για μια τολμηρή προσέγγιση της μοναδικής πρακτικά δυσκολίας της αγγλικής γλώσσας, η οποία θεωρούμε ότι είναι απαραίτητο βοήθημα για τους διδάσκοντες που επιθυμούν να οδηγήσουν τους μαθητές τους στην κατανόηση των νόμων που διέπουν την αγγλική προφορά. Θεωρούμε επίσης ότι είναι ιδιαίτερα χρήσιμο και για γνώστες της αγγλικής γλώσσας οι οποίοι δεν θέλουν να αρκεστούν στη μίμηση, αλλά επιμένουν να μάθουν το πώς και το γιατί σε αυτόν τον εξαιρετικά πολύπλευρο και πολύπλοκο τομέα, τη σύνθεση δηλαδή σε ενιαίο σύστημα των ετερόκλιτων γλωσσικών συνεισφορών που έχουν συνδιαμορφώσει ορθογραφικά και φωνητικά τη σύγχρονη αγγλική στο πέρασμα των αιώνων: κελτικών, λατινικών, γερμανικών, ελληνικών και πολλών άλλων. Η έκδοση είναι ιδιωτική και όποιος ενδιαφέρεται να προμηθευτεί το βιβλίο μπορεί να απευθυνθεί στην παρακάτω διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: gsmalfas@gmail.com. Συγχαρητήρια στον συγγραφέα και καλοτάξιδο το βιβλίο.

Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 09:14:00 +0000

Στο καφενείο των Χορτάτων είναι μαζωμένα 5-6 άτομα, που ακούνε τον μπάρμπα Τιπούκειτο να σχολιάζει τα γλωσσικά σφάλματα των ΜΜΕ, με αφορμή τον υπότιτλο «τίθεται εν ισχύ …», που εκοτσάρανε – μα το Θέο - σε εκπομπή τ’ς τελεόρασης.
Ο Ρωτόκριτος, ένας φαλιρισμένος έμπορος κρασιού, αφού με τ’ς επιδοτήσεις τα ξαμπελώσαμε ούλα, και με τον καημό πως δεν εσπούδασε, τονε ρωτάει γιατί, ενώ είναι τόσο μορφωμένος και διορθώνει, λέγοντας πως το «τίθεται εν ισχύ» είναι λάθος και δεν ισχύει, κρένει χορτιώτικα. Κι ο μπάρμπας μου αρχινάει να ξηγάει:
Εκείνοι που μελετάνε τ’ν ανθρώπινη γλώσσα λένε πως είναι νια σπουδαία υπόθεση, γιατί έχει να κάμει με του μυαλού τ’ αυλάκια, που ‘ναι μοναδικά στον άνθρωπο, και πως με τη γλώσσα μπαίνουμε σ’ εκειό που είναι ούλη η ουσία τ’ ανθρώπου1. Η γλώσσα δηλαδή δεν είναι ένα απλό μέσο που χρησιμοποιούμε, για να συνεννοηθούμε. Μέσα από αυτήνη φανερώνεται ούλη η ιστορική πορεία ενός λαού κι οι καταβολές του. Ακόμα, με τη γλώσσα προσδιορίζουνε οι ίδιοι την καταγωγή τ’ς, το «είναι» τ’ς, τον πολιτισμό τ’ς. Έτσι, για τ’ν ελληνική γλώσσα η ύπαρξη λέξεων τ’ς αρχαίας που έχουνε κάμει νια διαδρομή χιλιετιών είναι ο πλιο αξιόπιστος μάρτυρας τ’ς καταγωγής των ομιλητών τ’ς. Δεν πιστεύω να’τανε χαμένος ο Σολωμός όταν έλεε στον «Διάλογο», το πεζό αριστούργημά του, την περίφημη φράση: «Μήγαρις έχω τίποτε άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;». Γλώσσα και εθνική ελευθερία πάνε αντάμα.

Δεν κρένουνε όμως ούλοι οι άνθρωποι το ίδιο, ακόμα κι εκείνοι που μιλάνε τ’ν ίδια γλώσσα. Για παράδειγμα, εμείς οι Έλληνες δεν μιλάμε τα ελληνικά ακριβώς το ίδιο σε ούλη τ’ν Ελλάδα. Παρουσιάζει κι η γλώσσα μας, όπως ούλες οι άλλες, τοπικές παραλλαγές και ποικιλίες. Και δεν διαφέρει μοναχά το γλωσσικό ιδίωμα δύο τόπων που είναι μακριά ο ένας από τον άλλονε, όπως π.χ. η Βαυαρία και το Αμβούργο, η Λευκάδα και η Κρήτη, αλλά συχνά και η γλώσσα δύο γειτονικών χωριών, όπως π. χ. των Χορτάτων και του Καλαμ’τσού ή τ’ς Εξάθειας. Ούλες μαζί οι ποικιλίες, οι διάλεκτοι, τα ιδιώματα κι οι ντοπιολαλιές, αποτελούνε και τροφοδοτούνε τ’ν εθνική μας γλώσσα. Η κάθε πάντα2 αλλά και το κάθε στοιχείο τ’ς γλώσσας έχουνε τεράστια σημασία κι αποτελούνε, όπως λέει κι ο φίλος μου ο Σοφολογιότατος, το σημαντικότερο στοιχείο του λαϊκού πολιτισμού, τ’ς ιστορίας ενός τόπου, νιας χώρας, τ’ς ανθρωπογεωγραφίας τ’ς, του πολιτισμού τ’ς.

Ο τρόπος πάντως με τον οποίο γλέπουνε πολλοί τη ντοπιολαλιά και, γενικότερα, τ’ν όποια διάλεκτο, φταίει για το κατιφρόνιο που δείχνουμε στο γλωσσικό μας ιδίωμα. Για τον περισσότερο κόσμο η διάλεκτος, η ντοπιολαλιά, δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά διαστρέβλωση τ’ς ελληνικής γλώσσας, μα δεν είναι έτσι. Η ντοπιολαλιά είναι πλούτος. Εφτήνη η στάση του κόσμου οφείλεται σε κακή αντίληψη από παλιά, που του εκολάανε τη ρετσινιά του αστοιχείωτου και τον εστιγματίζανε κοινωνικά. Εθεωρούντανε πως η ντοπιολαλιά συνδέεται με ένα κατώτερο στρώμα τ’ς κοινωνίας, αγνοώντας ή προσπερνώντας πολλές φορές και τ’ς φωνολογικούς νόμους, π.χ. πως για αποφυγή τ’ς εσωτερικής χασμωδίας η λέξη αέρας γένεται αγέρας. Αντίθετα, η επίσημη γλώσσα εθεωρούντανε το κατάλληλο εργαλείο επικοινωνίας. Είναι χαρακτηριστικός αυτηνής τ’ς λογικής ο σχετικός διάλογος που παραθέτει ο Σολωμός:

ΣΟΦΟΛΟΓΙΩΤΑΤΟΣ: Η γλώσσα σού φαίνεται λίγη ωφέλεια; με τη γλώσσα θα διδάξης το κάθε πράγμα· λοιπόν πρέπει να διδάξης πρώτα τες ορθές λέξες.
ΠΟΙΗΤΗΣ: Σοφολογιώτατε, τες λέξες ο συγγραφέας δεν τες διδάσκει, μάλιστα τες μαθαίνει από του λαού το στόμα· αυτό το 'ξέρουν και τα παιδιά.
ΣΟΦ. (Μέ μεγάλη φωνή). Γνωρίζεις τα Ελληνικά, Κύριε; τα γνωρίζεις, τα εσπούδαξες από μικρός;
ΠΟΙΗΤ. (Μέ μεγαλύτερη), Γνωρίζεις τους Έλληνας, Κύριε; τους γνωρίζεις, τους εσπούδαξες από μικρός;
ΦΙΛΟΣ: Αδέλφια, μην αρχινάτε να φωνάζετε, γιατί βρισκόμασθε εις το δρόμο, και η αληθινή σοφία λέει το δίκαιόν της με μεγαλοπρέπεια, και χωρίς θυμούς.
ΣΟΦ. (Χαμηλώνοντας τη φωνή και προσπαθώντας να φανή μεγαλόπρεπος). Αλήθεια, φίλε· έτσι έκανε και ο Σωκράτης.
ΠΟΙΗΤ. Απαράλλαχτα! Θυμήσου το όνομα, γιατί ημπορεί να χρειασθή. Ωστόσο σου ξαναλέγω ότι ο διδάσκαλος των λέξεων είναι ο λαός.3.

Εφτήνη η λογική του Σοφολογιότατου και, γενικότερα, των «καθαρολόγων», με τον πόλεμο εναντίον των κοινών και «χυδαίων» (!) λέξεων, επέραε κι απ’ τα σκολειά παλιότερα, όταν οι δάσκαλοι ακούανε ντοπιολαλιά κι έπεφτε στα παιδιά που την εχρησιμοποιούσανε ρεπόμπο4. Έτσι εμείς εμαθαίναμε για την ντομάτα πως η σωστή ονομασία τ’ς ήτανε «λυκοπερσικόν το εδώδιμον» ή πλιο επιστημονικά «solanum lykopersicum» και η πατάτα «στρύχνος ο κονδυλόριζος» ή στην καθομιλουμένη … γεώμηλον (!). Βέβαια, διάλεκτοι και γλωσσικές ποικιλίες δημιουργούνται συνέχεια, αλλά δυσκολευόμαστε να τ’ς αναγνωρίσουμε και να ντ’ς χωνέψουμε στ’ν Ελλάδα. Σ’ άλλες χώρες, π.χ. τ’ς Σκανδιναβικές, ακόμα και μικρές διαφορές απ’ την καθομιλουμένη τ’ς μελετάνε σοβαρά, γράφεται λογοτεχνία σ’ εφτές5 και γένονται και συνέδρια. Στ’ν Ελλάδα έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε τη γλωσσική ποικιλία «κακό πράμα» ή και δείγμα αγραμματοσύνης, Δεν ιδρώνει όμως τ’ αυτί μας, άμα κάποιοι υπερασπίζονται την αμορφωσά, και δεν δίνουμε δεκάρα για την τρέλα με την ξενομανία, που μας πάει σε ένανε γλωσσικό αχταρμά. Εδώ, πολλοί στέλνουνε τα βλαστάρια τ’ς, προτού να βγούνε απ’ τ’ αυγό τ’ς, σε εγγλέζικα βρεφονηπιαγωγεία και δημοτ’κά, ανάμεσα τσου κι ένας πωλητής αλλαντικών με το περίεργο όνομα Αγοράκριτος Σαλάμιας6, και δεν τ’ς γνοιάζει αν δεν ξέρουνε ή αν δεν θα μάθουνε γραφή και ανάγνωση τ’ς προκοπής στη μητρική τ’ς γλώσσα, κι ας τυχαίνει να ‘ναι η συνέχεια τ’ς γλώσσας του Ομήρου και του Πλάτωνα. Εφτήνη η λωτοφαγική ανακεφαλιά, κάνει επίκαιρο το παλιό γνωστό ασμάτιο «Τίνος είναι, βρε γυναίκα, τα παιδιά; Το `να μου φωνάζει "Σι" τ’ άλλο μου φωνάζει "Για", τίνος είναι βρε γυναίκα τα παιδιά;”, αφού τ’ απάνου χέρι δεν το’χουνε τα Ελληνικά. Δεν πα να πλούτ’σε η γλώσσα μας από τότενες, αποχτώντας τόσο σπουδαία λογοτεχνία τον 5ο και 4ο αιώνα π. Χ. με τ’ς διάφορες διαλέκτους τση (προτού φανερωθούνε δηλαδή οι γραμματικοί), και πως για καιρό κανιά διάλεκτός τ’ς δεν εσκέπασε τ’ς γειτονικές τ’ς και δεν εγίνηκε επίσημη γλώσσα. Έτσι εδυνάμωσε η γλώσσα με όλες εκειές τ’ς λέξεις κι εκφράσεις που κουβαλάνε κάτι σαν το άρωμα τ’ς πατρίδας που τ’ς εγέννησε. Κι είναι λάθος να διώχνουμε εκφραστικά στοιχεία γιομάτα ουσία που μας δίνουνε οι διάφορες ντοπιολαλιές7. Κι απέ, εφτές μας βγάνουνε απ’ τον κίντυνο να γένουνε ούλα ίσωμα στον πολιτισμό μας, μας ανοίουνε τα μάτια, για να καταλάβουμε το κεφαλόβρυσο απ’ το οποίο προέρχεται η γλώσσα μας, όπως και τ’ν εξέλιξή τ’ς, γιατί σε πολλές ντοπιολαλιές βρίσκουμε στοιχεία από παλιότερες μορφές τ’ς γλώσσας. Για παράδειγμα, εμείς οι ηλικιωμένοι χορτιώτες χρησιμοποιούμε ακόμα το αρχαιοελληνικό «κερδαίνω8», ρωτώντας π. χ. «ποιος κερδαίνει;» και όχι «ποιος κερδίζει;». Κι ύστερα, η ντοπιολαλιά δένει με τον συντοπίτη τ’ς εκεινούς που τ’ν εκληρονομήσανε και τ’ς κάνει να ντον αισθάνονται δ’κό τ’ς άνθρωπο. Κι όποτα τ’ς συναντάω, μόρχεται στο στόμα φυσικά κι αβίαστα η λευκαδίτικη / χορτιώτικη ντοπιολαλιά, που’ναι το μεδούλι τ’ς ζωής των πατεράδων και των προγόνων μας. Και σας ρωτάω: γένεται να κάνουμε τράμπα9 τα καμάρ’ μου, ψ’χή μου, ματάκια μ’, που ούλοι οι Λευκαδίτες ξέρουμε πόση αγάπη και τρυφερότητα εκφράζουνε μ’ εκειόνε τον μοναδικό επιτονισμό – αλαφρό κυμάτισμα τ’ς φωνής, γένεται, ματαλέω, να ντο αλλάξουμε με το my baby (!) ή, στ’ν καλύτερη περίπτωση, με τη μετάφρασή του; Οι λέξεις εφτές, όπως κι οι περισσότερες, κουβαλάνε σ’ ένα οδ(οι)πορικό αιώνων τη μνήμη τ’ς, μεταφέρουνε πολύτιμες πραμάτειες, καθρεφτίζουνε με τ’ν ετυμολογική τ’ς διαύγεια νύξεις απρόσμενες και, βέβαια, μας διδάσκουνε τ’ν ουσία τ’ς έννοιας, που τηνε εκφράζουνε και με το ηχόχρωμά τ’ς.

Προτού όμως αποσώσει την κουβέντα του ο μπάρμπας μου, ακούεται απ’ την τελεόραση η λέξη break. Κι εκειός αμέσως: Άλλο και τούτο πάλε. Το break ποιο ουσιαστικό στοιχείο τ’ πολιτισμού μας δείχνει δεν το ξέρω. Μας έχει αφήκει χρόνους κι ο Σπαθάρης … Ατού και εστί10 να μας βάλουνε στο νιονιό11 μας εκειό που μας πέφτει κάκοψο. Νια άλλη γλώσσα δεν είναι άλλες λέξεις για τα ίδια πράματα, όπως το κεροπάτι δεν είναι ίδιο με το κρασί το ξενικό. Αλλά και σε νια γλώσσα υπάρχουνε, όπως είπαμε, διαφορές από τόπο σε τόπο. Για παράδειγμα, το «Κανάλι» για μας τ’ς Χορτιώτες είναι η συγκεκριμένη τοποθεσία με την πλατεία, όπου επαίζαμε παιδιά τον «σάντε»12, με τη βρύση, το γιοφύρι και τον υπεραιωνόβιο πλάτανο, για τον οποίο ο αείμνηστος μπάρμπα Αντζουλής (γενημένος το 1876) έλεε πως τον εφύτεψε, πολύ πριν ο ίδιος γεννηθεί, κάποιος βοσκός, ο Καουζάρης,. Και τ’ν τοποθεσία Καπνιστά Νερά τ’νε καταλαβαίνουμε μοναχά οι Χορτιώτες, οι Καλαμτσώτες κι οι Κομπλιώτες. Οι άλλοι ξέρουνε καπνιστά φαγιά, όπως τον καπνιστό σολωμό κι άλλα. Εμείς, λοιπόν, δεν βολεί13 να σουρίζουμε κλέφτικα και να λέμε «φούρνος να μην καπνίσει», άμα κατιφρονάμε τ’ν αξία τ’ς γλώσσα μας, γιατί θα πάθουμε εκειό που ελέανε σαν παροιμία οι παλιοί, άμα θέλανε να τσουγνίσουνε κάποιονε για τ’ς ανακεφαλιές του14: «η κακή μου η μουσούδα μ’ έριξε μέσα στη σούδα15». Να στριφογκωνόμαστε16, πα να πει, και να τσουγνιζόμαστε όχι άμα κάνουμε ένα συνηθ’σμένο λάθος, αλλά άμα πετάμε τη γλώσσα μας και την ντοπιολαλιά μας. Έπειτα, μπορεί να μας μεταφράσει κάποιος στα εγγλέζ’κα ή και να μεταφέρει στη δική μας γλώσσα, την «καθομιλουμένη», με ακρίβεια κι όχι περιφραστικά και στο περίπου, λέξεις και φράσεις όπως φώσα17, η προφορά του μοιάζει 18, εγίνηκε παπόρι19, το λουλούδι εδείλιασε 20κ.τ.τ.; Εμείς όμως δε βάνουμε στ’ν ψ’χαστήρα21 τ’ μυαλού μας εφτά, που΄ναι φάρμακα για την ψ’χή μας, αλλά τη γιομίζουμε με Λαιστρυγόνες και με Κύκλωπες22, καχύποπτοι κι όχι υποψιασμένοι, και τρομπάρουμε23 αβέρτα…Δεν καταδεχόμαστε ή ίσως και να ντρεπόμαστε να κρίνουμε Λευκαδίτ’κα. Λάζω24, λοιπόν, πως δεν κάνουμε έτσι κορωνιά25, χαλεύοντας να καναγλίσουμε26 τ’ ασημ’κά μας.
- Και γιατί, μπάρμπα Τιπούκειτε, δίνουμε μεγαλύτερο βάρος στον γραπτό λόγο,; Είναι πλιο σόι;
- Ο πολιτισμός μας έχει να κάμει πολύ με το γραπτό λόγο και προπαντός σήμερα με τα διάφορα κείμενα, τα «τουίτ», τα μηνύματα στα κινητά,το «φέισμπουκ» κ.τ.τ. Ο προφορικός λόγος σε πολλές περιπτώσεις πάει περίπατο. Για παράδειγμα, αντί να πάω στον ξάδερφο να ντου πω στ’ γιορτή του «χρόνια πολλά» και να φάω και τα σπερνά μου κουβεντιάζοντας, του στέλνω ένα μήνυμα στο κινητό και ξεμπερδεύω. Αλλά κι ο πρωτοσέφερος πλανητάρχης Ντόναλντ με κάτι τέτοια τσιτάει όγιονε του φαίνεται πως του μπαίνει στο ρουθούνι. Αλλά και στο σκολειό συχνά πάει καλιά του ο προφορικός λόγος, αφού το γράδο για τ’ν επίδοση του παιδιού είναι κυρίως τα γραφτά του. Σ' εφτό έπαιξε ρόλο και το κύρος του scripta manent27, σε συνδυασμό με τα «έπεα πτερόεντα», με την προσωρινότητα δηλαδή τού προφορικού λόγου. Τώρα βέβαια με το διαδίκτυο «πετάνε» και τα κείμενα. Έτσι, για τα παιδιά μας δεν μετράει και τόσο ο προφορικός λόγος, μπροστά στην αίγλη τού γραπτού λόγου, παρόλο που είναι πολύ μεταγενέστερος απ’ τον προφορικό. Γιατί ούλοι οι άνθρωποι από την πρώτη στιγμή τ’ς ζωής τ’ς μπορούνε να μαθαίνουνε χωρίς κανιά δυσκολία τη γλώσσα τ’ς κοινωνίας στ’ν οποία μεγαλώνουνε. Ο γραπτός λόγος μπαίνει λίου αργότερα στ’ ζωή τ’ς. Ακόμα, ο γραπτός λόγος καλύπτει ένα τρίμα28 μοναχά απ’ τ’ς ανάγκες συνεννόησης, ενώ το πάρε - δώσε για κάθε είδους πληροφορίες και υπηρεσίες, που είναι η καθημερινή πραγματικότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, γένεται, όπως ξέρουμε, με τον προφορικό λόγο. Αλλά και στ’ς περισσότερες μορφές γραφής, τα σύμβολα που χρησιμοποιούνται βασίζονται σε στοιχεία του προφορικού λόγου29. Όσο για την ντοπιολαλιά μας, αν θέλουμε να’ναι ουσιαστική και μέσα στα ανθρώπινα μέτρα η επικοινωνία με τ’ς συντοπίτες μας, να μη μπαίνουμε στο δίλημμα να ντου «κρίνω» ή να ντου «μιλήσω;», ούτε καν στο δίλημμα «να του κρίνω ή να μην του κρίνω30», αλλά να ντου κρένουμε με τη γλώσσα που εκφράζει το μέσα πλούτος μας. Και να’χουμε στο νου μας πως με τη ντοπιολαλιά προσθέτουμε αντισώματα, για να διατηρήσουμε αλώβητες τ’ς αξίες μας, τη γλώσσα μας, την ψ’χή μας.
- Και δεν υπάρχουνε προβλήματα με τη μιλιά του κάθε τόπου;
- Υπάρχουνε και κάποιοι κίντυνοι, όπως το να κογιονάρει31 ο
κατ’ ευθείαν απόγονος του Περικλέους (!) τον «βλάχο», ο χωριάτης τον μπ’ρανέλο κι ο μπ’ρανέλος τον χωριάτη, κ.ο.κ. κι ακόμα το να γένεται Βαβυλωνία και να μην καταλαβαίνει ο ένας τον άλλονε.
- Και ποια ειν’ η γνώμη σου, μπάρμπα Τιπούκειτε, για τη
γλώσσα τ’ς νεολαίας;
- -Μου κάζει πως πολλοί νέοι σήμερα ξέρουνε γράμματα και
μοναχά τα γκρίκλις, τα Ελληνικά … εισαγωγής, που τα’χουμε στ’ν άκρη τ’ς γλώσσας μας κι εμείς οι ηλικιωμένοι, και τα Σ(ου) Κ(ου) [=Σαββατοκύριακο!], Β(ου) Π(ου) [= Βόρεια Προάστια] μού κάθονται στο στομάχι. Μην τα κάνουμε ούλα ίσωμα.Βέβαια, πολλοί γρινιάζουνε για τη νεολαία, όπως εγενόντανε και παλιότερα, αλλά εφτό είναι διαχρονικό.
- Και πώς βλέπεις το μέλλον τ’ς γλώσσας μας; Είναι αλήθεια
πως κιντυνεύει να γένει ρώσικη σαλάτα;
- Καταρχάς κανιά ζωντανή γλώσσα και κανιά διάλεκτος δεν χάνεται όσο υπάρχουνε άνθρωποι που τηνε χρησιμοποιούνε. Κι απέ η γλώσσα μας έχει βαθιές ρίζες και μιλιέται δίχως διακοπή 40 αιώνες, αφού έχει, όπως είπαμε, στενή σχέση με τ’ς παλιότερες ιστορικές μορφές τ’ς. Πρέπει όμως να’χουμε τ’ αμέντι μας για το τι είδους είναι τα Ελληνικά που χρησιμοποιούμε και να μην κάνουμε χοντράδες. Κι επειδή σήμερα μπαίνουνε καθημερ’να στη ζωή μας ένα σωρό όροι, με τ’ν εξέλιξη τ’ς επιστήμης και τ’ς τεχνολογίας και μάλιστα με τέτοιονε ρυθμό που δεν παίρνουμε χαρτωσά, οι απαιτήσεις για στέρεη κατοχή τ’ς γλώσσας μας γένονται μεγαλύτερες, για να μη χάσουμε τ’ αυγά και τα καλάθια.Κι όγιος μπορεί να βγάνει «αγκάθια» π’ αγκελώνουνε32 τη «γλώσσα», να κάμει κάτι σαν εκειό πο’καμε το ηθικότατο πουλί ερωδιός, το οποίο, όπως μας λέει ο Αίσωπος, έχωσε το κεφάλι του στο στόμα του λύκου και το’βγαλε το κόκκαλο που του’χε κάτσει στον λαιμό και εκιντύνευε να ντα κακαρώσει. Στο κάτου – κάτου τ΄ς γραφής, εμείς δεν έχουμε νταραβέρια με τον κακό τον λύκο. Η ευεργεσία θα γένεται προς τον πλησίον –πλησίον. Σε διαφορετική περίπτωση κιντυνεύουμε να γένουμε σαν τ’ς Ποσειδωνιάτες του Κ. Καβάφη και να κόψουμε τον ομφάλιο λώρο που μας δένει με την πλούσια ελληνική κληρονομιά μας. Στ’ς Ποσειδωνιάτες, Έλληνες τ’ς Κάτω Ιταλίας, από εφτήνη τ’ν κληρονομιά δεν τ’ς απόμεινε πια τίποτα άλλο εκτός από νια ελληνική γιορτή ψυχαγωγίας και αθλητισμού. Προς το τέλος τ’ς γιορτής είχανε το συνήθειο να αναπολούνε τα παλιά ελληνικά τους έθιμα και τα ελληνικά ονόματα, που τώρα πια πολύ λίοι τα καταλαβαίνανε.
Την γλώσσα την ελληνική οι Ποσειδωνιάται εξέχασαν τόσους αιώνας ανακατευμένοι με Τυρρηνούς, και με Λατίνους, κι άλλους ξένους. Το μόνο που τους έμενε προγονικό ήταν μια ελληνική γιορτή, με τελετές ωραίες, με λύρες και με αυλούς, με αγώνας και στεφάνους. Κ’ είχαν συνήθειο προς το τέλος της γιορτής τα παλαιά τους έθιμα να διηγούνται, και τα ελληνικά ονόματα να ξαναλένε, που μόλις πια τα καταλάμβαναν ολίγοι. Και πάντα μελαγχολικά τελείων’ η γιορτή τους. Γιατί θυμούνταν που κι αυτοί ήσαν Έλληνες — Ιταλιώται έναν καιρό κι αυτοί· και τώρα πώς εξέπεσαν, πώς έγιναν, να ζουν και να ομιλούν βαρβαρικά βγαλμένοι — ω συμφορά! — απ’ τον Ελληνισμό.
Τον αφελληνισμό, λοιπόν, τον ξεπεσμό τ’ς και την αποξένωσή τ’ς απ’ τον ελληνικό πολιτισμό, τη γλώσσα, τα ήθη και τα έθιμα θεωρούσανε συμφορά. Μου κάζει όμως πως οι στίχοι εγραφτήκανε όχι για κεινούς αλλά για μας.

Για τη Σύνταξη: Έκτορας Γ. Χόρτης

ΛΕΞΙΚΟ

1 Noam Chomsky, Γλώσσα και Νους
2 Πάντα = 1) πλευρά, 2) κέντημα τοίχου
3 Απόσπασμα από τον «Διάλογο» του Δ. Σολωμού
4 Ρεπόμπο = σωματική ποινή, ξυλοδαρμός.
5 Τελευταία βλέπουμε να αναζωπυρώνεται στο νησί μας το ενδιαφέρον για την ντοπιολαλιά (Ηλεκτρονικό λεξικό της λευκαδίτικης διαλέκτου από τον Νίκο Καββαδά και τη Χρυσούλα Σκλαβενίτη, θεατρικά κ.λπ.)
6 Αγοράκριτος (στο έργο «Ιππής» του Αριστοφάνη): αγράμματος αλλαντοπώλης, που αναδεικνύεται σε έξοχο δημαγωγό.
7 Μ. Breal, γλωσσολόγος - σημασιολόγος
8 Σοφοκλέους Αντιγόνη, στ. 312: οὐκ ἐξ ἅπαντος δεῖ τὸ κερδαίνειν φιλεῖν (= δεν πρέπει να αντλεί κάποιος το κέρδος από κάθε πηγή)
9 Τράμπα = ανταλλαγή
10 Ατού και εστί = με το ζόρι
11 Νιονιό = μυαλό
12 Σάντες: παιδικό ομαδικό παιχνίδι με επίκεντρο - στόχο ένα ντενεκεδάκι (σάντε).
13 Βολεί = χωράει, επιτρέπεται
14 Ανακεφαλιές = απερισκεψίες
15 Σούδα = χαντάκι (συνήθως με ακάθαρτα νερά)
16 Στριφογκώνομαι = δυσανασχετώ, δυσφορώ, πιέζομαι
17 Φώσα = μεγάλη τρύπα σε ρούχο, συνήθως λόγω φθοράς (φώς;)
18 Η προφορά του μοιάζει: προφορά (εδώ) = τα φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά κάποιου, το ύφος του (<προ+φέρω)
19 Εγίνηκε παπόρι = του ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι.
20 Το λουλούδι εδείλιασε = το λουλούδι άρχισε να χάνει τη ζωτικότητά του, την ικμάδα του, άρχισε να μαραίνεται (Λέγεται για όλα τα φυτά)
21 Ψ’χαστήρα = η ψεκαστήρα
22 Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες: πλάσματα της φαντασίας (Κ. Καβάφης, Ιθάκη)
23 Τρομπάρω = χρησιμοποιώ την τρόμπα (την αντλία) για άντληση υγρών
24 Λάζω = νομίζω, μου κάζει
25 Κάνω κορωνιά = κάνω προκοπή, τα καταφέρνω, προοδεύω
26 Καναγλίζω = κασσιτερώνω (τα χάλκινα σκεύη)
27 scripta manent = τα γραπτά μένουν. Λατινική ρήση, που παραπέμπει στη διατηρησιμότητα και αποδεικτικότητα τού γραπτού κειμένου.
28 Ένα τρίμα = μικρό κομμάτι, μικρό μέρος
29 Ε. Φιλιππάκη-Warburton, 1992. Εισαγωγή στη θεωρητική γλωσσολογία, Αθήνα, εκδ. Νεφέλη.
30 Τίτλος του ωραίου θεατρικού τ’ς αλεξαντρίτσας ποιήτριας Ιωάννας Κόκλα,
31 Κογιονάρω = κοροϊδεύω, περιπαίζω, χλευάζω
32 Αγκελώνω = πλήττω (τσιμπάω,κεντάω) με μυτερό αντικείμενο (αγκάθι, βελόνα κ.λπ.)

Ειρήνη

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 08:27:00 +0000

Ειρήνη
Κυπαρισσάκι μου ψηλό
Ομορφοστολισμένο
Από κοντά σου σαν περνώ
Γιατί είσαι λυπημένο;

Είν’ του κισσού ο ανασασμός
Που δεν σου αφήνει αέρα
Ή του ανθρώπου ο χαλασμός
Στη γήινη τη σφαίρα;
Σκέφτομαι που πληγώθηκε
Τ’ άμοιρο περιστέρι
Κι ώσπου να γιάνει η πληγή
ΕΙΡΗΝΗ ποιος θα φέρει;
Σπύρος Κ. Χόρτης (Μανταγιάννης)

Ψήγματα λευκαδίτικης ιστορίας (Φύλλο 22)

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 08:21:00 +0000

Ο στρατηγός Παναγιώτης Δαγκλής εν Λευκάδι
Ο Παναγιώτης Δαγκλής (φωτό) στη Λευκάδα, υπηρέτησε ως ανθυπολοχαγός όλο τον χειμώνα του 1878 – 1879. Στις 23 Οκτωβρίου 1878 έφτασε με συναδέλφους του στην Περατιά, όπου φιλοξενήθηκαν απ’ τη χήρα Γκόλφω Γρίβα και τον γαμπρό της Αθανάσιο Λύτρα.
Την επομένη διαπεραιώθηκαν στη Λευκάδα, όπου συγκατοικούσε με το λοχαγό Μάνεση, τους υπολοχαγούς Πουρναρά και Βούλτσο και τους ανθυπολοχαγούς Μανουσογιαννάκη και Τσακάκη. Σιτίζονταν όλοι μαζί στην ξενοδόχο Μαριάννα… Για την εκεί διαμονή του γράφει τον επόμενο μήνα:»Δεν με δυσαρεστεί η εν Λευκάδι διαμονή. Εγνώρισα καλλίστας τινάς οικογενείας, μεθ’ων συνέδεσα σχέσεις και διέρχομαι εσπέρας τινάς». Η τελευταία εγγραφή του έτους (1878) είναι: «Το εσπέρας έπαιξα και έχασα. Μετά ταύτα επήγα εις το θέατρον». Δεν σημειώνει όμως ούτε ποιος θίασος έπαιζε ούτε ποιο ήταν το έργο. Ακολουθεί οδοιπορικό απ’τη Λευκάδα στο Αγρίνιο – του είχε εγκριθεί δεκαήμερη άδεια , για να δει τους εκεί συγγενείς του - με ένα γρήγορο άλογο, που έκαμε τη διαδρομή σε 6 ώρες. Μετά από 10 μέρες η επιστροφή στη Λευκάδα ήταν μια μικρή οδύσσεια. Φτάνοντας στον Καραβοσαρά (Αμφιλοχία), επιβιβάστηκε σε ένα μικρό πλοιάριο, που έφτασε στη Βόνιτσα μετά από 12 ώρες και με συνθήκες άκρας νηνεμίας. Από εκεί, εποχούμενος σε μουλάρι, έφτασε στη Λευκάδα μετά από 5 ώρες. Τον Απρίλιο ο Δαγκλής συγκατοικούσε με τους συναδέλφους του Ηπίτη και Μανουσογιαννάκη «επί της κεντρικής οδού της πόλεως». Τότε αναπτύχθηκε και ένα πλατωνικό αίσθημα, το οποίο περιγράφει ο ίδιος ως εξής: «Δεν δύναμαι να μην κάμω μνείαν ενταύθα της αγαθής και σεμνής κόρης Ν. Σ., ην εγνώρισα προ τινων μηνών εν Λευκάδι και προς ην βαθμηδόν ησθάνθην μεγάλην συμπάθειαν. Τον μήνα τούτον ιδίως εθεώρησα εμαυτόν λίαν ευτυχή, διότι έμαθον ότι και εκείνη ησθάνετο δι’ εμέ την αυτήν συμπάθειαν. Καίτοι το γεγονός τούτο εγέννησεν εν εμοί πολλά όνειρα ευτυχίας, εν τούτοις η συμπάθειά μου έμεινεν όλως πλατωνική και αγνοτάτη, αναλογιζομένου ότι το μέλλον είναι εντελώς άδηλον».
Πηγή: Στρατηγού Π. Γ. Δαγκλή, Αναμνήσεις –Έγγραφα –Αλληλογραφία, τ. Α΄, εκδ. Βαγιωνάκη, Αθήναι 1965, σ 96-98

Διογένης του … ’21, εκ Λευκάδος ορμώμενος
Ω Αθήνα, πρώτη χώρα,
τι γαϊδάρους τρέφεις τώρα!

Τo παροιμιώδες αυτό δίστιχο το χρησιμοποίησε ο Σουρής σε κάποιο από τα ποιήματά του, αλλά δεν είναι αυτός ο πρώτος διδάξας. Η πατρότητα της φράσης αποδίδεται στον Σπυριδιώνη, έναν ιδιόρρυθμο λαϊκό ποιητή από την Λευκάδα (Σπύρος Μεταξάς το πραγματικό του όνομα), χαρακτηριστικό τύπο της οθωνικής Αθήνας και εξέχοντα πολέμιο της Βαυαροκρατίας, ο οποίος σκάρωνε και φάρσες σε πολιτικούς και πολεμιστές. Μια μέρα, ο Σπυριδιώνης ανέβηκε σε ένα τραπέζι στην αγορά, όπου υπήρχε πολύς κόσμος, κι άρχισε να φωνάζει: «Αθηναίοι! Αθηναίοι!». Το πλήθος μαζεύτηκε γύρω του, περιμένοντας να ακούσει κάποια αντιβαυαρική σάτιρα, αλλά εκείνος τούς είπε:
- Ψάχνω να βρω κανέναν Αθηναίο. Αθηναίοι είστε εσείς;
- «Ναι», απάντησαν εκείνοι. Και τότε άρχισε να απαγγέλλει:
«Ω Αθήνα, πρώτη χώρα,
τι γαϊδάρους τρέφεις τώρα
που’τρεφες τους φιλοσόφους
τώρα τρέφεις παλιανθρώπους ».

Απ' τα τσουχτερά του λόγια προκλήθηκε επεισόδιο. Αμέσως κατέφθασε η αστυνομία, η οποία , για να ησυχάσει η πρωτεύουσα από τα πειράγματά του, τον εξόρισε στην Αίγινα, απαγορεύοντάς του να ξαναπατήσει το χώμα της Αθήνας. Δεν πέρασε όμως πολύς καιρός κι ο Σπυριδιώνης ξαναφάνηκε στην πρωτεύουσα. Η αστυνομία τον συνέλαβε κι εκείνος διαμαρτυρήθηκε πως παράνομα τον συνέλαβαν, γιατί δεν είχε παραβιάσει την εξορία του. Για να το αποδείξει, έβγαλε τα παπούτσια του, που ήταν φτιαγμένα με διπλές σόλες και στο ενδιάμεσο είχε βάλει χώμα απ' την Αίγινα. Έτσι, βρισκόταν στην Αθήνα, πατώντας όμως το χώμα του τόπου της εξορίας του!
«Επτανησιακά γράμματα», Ιούλιος – Αύγουστος 1946.

Κοινωνικά 22ου Φύλλου

noreply@blogger.com (Τα Χορτάτα) — Sun, 30 Jul 2017 08:12:00 +0000

Γεννήσεις – Βαπτίσεις - Γάμοι
Κενό το πινάκιο

Συγχαρητήρια
Ο Χρήστος Δήμας του Γεωργίου και της Αγγελικής, εγγονός των αείμνηστων Γιώργου και Ξανθής Βλαντή, τον Σεπτέμβριο του 2016 πήρε το πτυχίο του από τη Σχολή Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Ηλεκτρονικών Υπολογιστών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και έγινε δεκτός ως υποψήφιος διδάκτωρ στην ίδια σχολή.. Η τελετή ορκωμοσίας των αποφοίτων πραγματοποιήθηκε στις 21-7-2016. Τα θερμά μας συγχαρητήρια, Χρήστο, και καλή σταδιοδρομία.
Κατά τις πρόσφατες πανελλαδικές εξετάσεις, εκτός από την Παναγιώτα Χόρτη και τον Κώστα Μεσσήνη, πέτυχε και η Μεσσήνη Παρασκευή του Νικολάου (Κατσαρού) στη Σχολή Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Τα θερμά μας συγχαρητήρια, Βίβιαν, και καλές σπουδές.

Θάνατοι
Η καλόκαρδη και αγαπητή σε όλους Ευρυδίκη Ευαγγέλου Τζεφριού, το γένος Κατωπόδη, έφυγε από τη ζωή στις 27 Σεπτεμβρίου και αναπαύεται στο κοιμητήριο των Χορτάτων. Ο Αναστάσιος Ψαρόπουλος, σύζυγος της Αρετής Γ. Μεσσήνη (Μαρνέτη), για το υψηλό ήθος του οποίου όλοι είχαν να πουν, απεβίωσε τον περασμένο Σεπτέμβριο και αναπαύεται στο νεκροταφείο Χαλανδρίου. Τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στους οικείους τους.