<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Taal &#8211; de Moanne</title>
	<atom:link href="https://www.demoanne.nl/kategory/taal/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>https://www.demoanne.nl</link>
	<description>Poadium foar bydragen oer kultuer en de keunsten</description>
	<lastBuildDate>Fri, 13 Nov 2026 14:53:34 +0000</lastBuildDate>
	<language>nl-NL</language>
	<sy:updatePeriod>
	hourly	</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>
	1	</sy:updateFrequency>
	<generator>https://wordpress.org/?v=7.1.4</generator>
	<item>
		<title>Bernlef, dichter fan de Heliand?</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/bernlef-dichter-fan-de-heliand/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 13 Nov 2026 14:50:17 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Literatuer]]></category>
		<category><![CDATA[Opiny]]></category>
		<category><![CDATA[Poëzij]]></category>
		<category><![CDATA[Skiednis]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<category><![CDATA[Ynterview]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25880</guid>

					<description><![CDATA[Op 12 febrewaris 2026 promovearre Redbad Veenbaas (op de foto hjirboppe) oan de Vrije Universiteit yn Amsterdam op it proefskrift “Traditionele zanger of geleerde? Over de dichter van de Heliand”. Yn syn proefskrift wiist er de Fryske, omtrint bline bard en lierbespiler Bernlef oan as de meast wierskynlike auteur fan it Aldsaksyske heldedicht de Heliand.  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><em>Op 12 febrewaris 2026 <a href="https://research.vu.nl/en/publications/traditionele-zanger-of-geleerde-over-de-dichter-van-de-heliand/" target="_blank" rel="noopener">promovearre</a> Redbad Veenbaas (op de foto hjirboppe) oan de Vrije Universiteit yn Amsterdam op it proefskrift &#8220;Traditionele zanger of geleerde? Over de dichter van de Heliand&#8221;. Yn syn proefskrift wiist er de Fryske, omtrint bline bard en lierbespiler Bernlef oan as de meast wierskynlike auteur fan it Aldsaksyske heldedicht de Heliand. Redbad Veenbaas is de heit fan Myrte Marije Veenbaas, dy&#8217;t ek geregeld op dizze webside en yn de Moanne publisearret. Mei it Frysk Boekefeest op 31 oktober lêstlyn waard <a href="https://www.demoanne.nl/moanne-auteurs-selektearre-foar-de-gielegou/">bekend</a> dat sy selektearre is as ien fan de seis skriuwers fan de Gielegou Rige, </em><em>en in beurs kriget om mei profesjonele begelieding har boekidee út te wurkjen ta in roman. De Gielegou Rige is in nije Fryske literêre boekerige en tagelyk in stimulearringsprojekt fan Tresoar, it Nederlands Letterenfonds en de provinsje Fryslân. Bert de Jong ûnderfrege Redbad foar it kommende en noch te ferskinen desimbernûmer fan de Moanne, oer syn ûndersyk nei Bernlef en de Heliand, én oer de literêre ambysjes fan syn dochter Myrte. Yn ûndersteand artikel giet Veenbaas sels djipper yn op syn ûndersyk en </em><em>docht er út &#8216;e doeken hoe&#8217;t er ta syn konklúzje kommen is. Lês yn de kommende Moanne mear oer de driuwfearen en de eftergrûn fan Redbad Veenbaas.</em></p>
<p><span id="more-25880"></span></p>
<p>Bernlef is de namme fan twa studinteferienings, ien yn Grins en ien yn Ljouwert. In ôfbylding fan him stiet op de Martinitoer yn Grins. Miskien dat in hantsjefol minsken wit dat Bernlef de âldste by namme bekende dichter út Nederlân wie, út Hunsingo yn it hjoeddeiske Grinslân. Hy wurdt faak beskôge as de grûnlizzer fan de Fryske poëzij, dêr’t fierder neat oer bekend is. Ik haw ûndersyk dien nei dizze dichter en nei de mooglikheid dat er de dichter wie fan in ferneamd dichtwurk út dy tiid, de <em>Heliand</em>.</p>
<div id="attachment_25887" style="width: 310px" class="wp-caption alignleft"><img fetchpriority="high" decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25887" class="wp-image-25887 size-medium" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-300x300.png" alt="" width="300" height="300" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-66x66.png 66w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-150x150.png 150w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-200x200.png 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-300x300.png 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1-400x400.png 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB1-B1-1.png 484w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /><p id="caption-attachment-25887" class="wp-caption-text"><em>Bernlef op de Martinitoer yn Grins, njonken St. Martinus en Rudolf Agricola.</em></p></div>
<p><strong>In bard of leaver in <em>scop</em> en syn lieten</strong></p>
<p>Bernlef wie in bard, of, sa’t se yn dy tiid, om 800 hinne, seine, in <em>scop</em>. Hy wie in sjonger fan lieten oer de fjildslaggen fan keningen en de dieden fan foarfaars. Hy wie ynearsten aktyf yn de omkriten fan Usquert en Warffum yn it noarden fan de provinsje Grinslân, yn dy tiid Easterlauwersk Fryslân neamd. De taal dy’t de minsken dêr praatten wie in foarrinner fan it Frysk, mar dit iere Frysk waard doe noch net sjoen as in aparte taal. It ferskilde net folle fan de taal fan de oangrinzjende Saksen. Beide folken hiene it idee dat se deselde taal hiene, it <em>Thiudisk</em>, oftewol de Germaanske folkstaal.</p>
<p>In sjonger syn optreden fûn meastal plak yn in seal, faak net mear as in skuorre, fan in adelik persoan, dy’t dêr syn gasten ûntfong en fermeitsje liet. Der waard in soad dronken, en it publyk makke in protte lawaai. De sjonger begelate himsels op in lier. Jo moatte dêrby tinke oan in drum-eftige foarm fan spyljen, dy’t de sang op in hiel ienfâldige wize stipe, en net oan de swiete klanken fan in harp, in ynstrumint dat pas ieuwen letter útfûn waard. Ek de sang hie mear it karakter fan in ritmyske foardracht, in bytsje te fergelykjen mei de rap fan dizze tiid. It rym wie oars as yn ús tiid, nammentlik mei alliteraasje op de begjinletters. In bekend foarbyld fan alliteraasjes út it Nederlânsk is: Lientje leerde Lotje lopen. Yn elke fersregel moasten twa of trije alliteraasjes sitte. Goede sjongers koene dêr o sa handich mei ymprovisearje, ûnder oare mei help fan weromkearende útdrukkingen.</p>
<p>En wêr gongen de lieten oer de fjildslaggen fan keningen en foarfaars dan oer? Ut Nederlân is fan dy lieten neat oerlevere en út Dútslân mar in inkeld liet, it <em>Hildebrandsliet</em>. It giet oer in heit en in soan dy’t elkoar nei jierren fan kriichstsjinst yn ‘e omkriten fan Italië wer moetsje. De soan herkent syn heit net en daget him út ta in twagefjocht. De heit wint dat gefjocht en deadet syn soan, mar is dan fansels yn grutte rou.</p>
<p>Ut Ingelân is wat mear oerlevere. Mar ek hjir leit faak in sombere gloed oer de fersen.  Yn it Aldingelske dichtwurk <em>Beowulf </em>nimt de held fan dy namme it op tsjin grutte meunsters, earst mei sukses, mar hy wurdt úteinlik deade troch in draak. Kening Beowulf lit syn gefolch fan kriichsfeinten en syn hiele folk by syn dea yn wanhoop achter, want hy hat gjin soan dy’t him opfolgje kin, en dat kin ek de ein fan syn folk bestjutte. Mei de komst fan it kristendom waar der soms ek songen oer hilligen, mar dy fergong it net folle better. Tink oan Bonifatius, in doldryste man, dy’t yn ‘e omkriten fan Dokkum hillichdommen fan de heidenen fernielde of hillige beammen omhakke en dat met de dea fan him en syn hiele selskip bekeapje moast.</p>
<blockquote><p>&#8216;Tink oan Bonifatius, in doldryste man, dy’t yn ‘e omkriten fan Dokkum hillichdommen fan de heidenen fernielde of hillige beammen omhakke en dat met de dea fan him en syn hiele selskip bekeapje moast.&#8217;</p></blockquote>
<div id="attachment_25888" style="width: 310px" class="wp-caption alignleft"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25888" class="wp-image-25888 size-medium" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb-2-Bernlef-wurdt-troch-Liudger-fan-in-eachkwaal-genezen-ofbylding-ut-1100-300x247.png" alt="" width="300" height="247" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb-2-Bernlef-wurdt-troch-Liudger-fan-in-eachkwaal-genezen-ofbylding-ut-1100-200x165.png 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb-2-Bernlef-wurdt-troch-Liudger-fan-in-eachkwaal-genezen-ofbylding-ut-1100-300x247.png 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb-2-Bernlef-wurdt-troch-Liudger-fan-in-eachkwaal-genezen-ofbylding-ut-1100-400x330.png 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb-2-Bernlef-wurdt-troch-Liudger-fan-in-eachkwaal-genezen-ofbylding-ut-1100.png 462w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /><p id="caption-attachment-25888" class="wp-caption-text"><em>Bernlef wurdt troch Liudger fan in eachkwaal genêzen.</em></p></div>
<p><strong>Bernlef fan in eachkwaal gen</strong><strong>ê</strong><strong>zen troch de evangeeljepreker Liudger</strong><br />
Even werom nei Bernlef. Hy wie in echte grutmaster yn syn fak. Hy wie by elkenien populêr, as in popstjer fan no en neffens de berjochten ek in hiel aardige man. Mar hy droech in swier lot; hy hie problemen mei syn eagen, dy’t him fierhinne blyn makken. Op in dei wie er te finen yn de wenskuorre fan in eale frou Menswith yn Helwert by Usquert, dêr’t er in optreden hie foar har en har foarname gasten. Ien fan dy gasten wie Liudger, as evangeeljepreker in opfolger fan Bonifatius, mar ek in doetiidske Fries, út de omkriten fan Utert. It gebiet wie noch mar krekt ferovere troch de Franken fan keizer Karel de Grutte en ferovering bestjutte yn dit gefal ek bekearing. Bernlef en syn begelieders hiene in idee: jo hearden wolris dat dy evangeeljeprekers ek it ien en oar wisten fan genêskeunst. Soe dy man Bernlef net genêze kinne fan syn gesichtskwaal? ‘Kom moarnier mar werom’, sei Liudger, ‘mar dan op in stil plak’. No, wat der dy oare moarns krekt bard is, kin men inkeld nei riede, mar hoe dan ek, Bernlef waard genêzen en krige syn sicht werom. Hy beskôge dit as in wûnder en sluet him oan by it selskip fan Liudger, dêr’t er ek psalmen en oare kristlike lieten oan syn repertoire tafoege.</p>
<p><strong>Oarloch tusken Friezen, Saksen en Franken</strong><br />
Dat de Grinzer Friezen en de oanbuorjende Saksen har net samar oerhearskje lieten troch de Franken fan ûnder de grutte rivieren, waard in pear jier letter dúdlik. Friezen en noardlike Saksen kamen noch ienkear mei elkoar yn opstân. It Frankyske rezjym waard oant it Fly, de lettere Iselmar, ferjage. It foarkristlike heidendom kearde werom en alle geastliken waarden ferballe. Ek Liudger moast flechtsje. Dat betsjutte ek in ein oan de kristlike sielssoarch. Dat waard benammen in probleem fûn foar lytse bern, dy’t net doopt wurde koene. Neffens it doetiidske leauwe soene se, as se deagongen foardat se doopt wiene, foar ivich ferlern wêze en yn ‘e hel komme. Bernlef rûn, omdat er gjin geastlike wie en ek fanwege syn rom, gjin gefaar en koe dêrom gewoan bliuwe. Hy krige de opdracht fan Liudger om fan hûs nei hûs te rinnen en de memmen te oertsjûgjen om har lytse bern as se siik wiene, dope te litten. Dat barde sa’n achttjin kear. De opstân waard al gau delslein en Liudger kaam neitiid werom om de pear bern dy’t it dochs noch oerlibbe hiene noch in ekstra seine te jaan.</p>
<p>Fan dizze Bernlef is gjin inkeld wurk oerlevere. Dat wie alteast de algemiene miening oant 1964. Yn publikaasjes oer de âlde Fryske literatuer waard der mannich trien om litten. No hiene we sa’n ferneamde Fryske dichter út de âlde tiid, de âldste by namme bekende dichter út Nederlân en fiere omkriten, dy’t song oer keningen, kriichsmannen en fjildslagen, mar de ynhâld fan dy gedichten, dy wie foar ivich ferlern gien en miskien wol nea optekene.</p>
<p>Yn 1964 kaam Juw van Weringh, sels in âld-lid fan de studinteferiening Bernlef yn Grins, mei it idee dat dizze Bernlef de dichter wie fan de Aldsaksyske <em>Heliand</em>. Hy hie in proefskrift skreaun oer de Latynske boarne foar dit gedicht en dêryn wijde er ek in foetnoat oan dit idee. Hy gong der ek fan út dat Aldfrysk en Aldsaksysk bot op elkoar liken en net as ferskillende talen sjoen waarden. Ik haw syn idee nei myn pensjoen oant op de boaiem ta útsocht en bin der yn febrewaris dit jier op promovearre.</p>
<p><strong>It gedicht <em>Heliand</em></strong></p>
<p>No wol ik earst fertelle wat de <em>Heliand</em> foar in dichtwurk is. De <em>Heliand</em> is in gedicht fan yn druk sa’n twahûndert bledsiden en wurdt fanwege syn poëtyske kwaliteiten ta de wrâldliteratuer rekkene. It wie bedoeld om de pasbekearde Saksen en ek Friezen wat mear te fertellen oer it Evangeelje: it libben en de lear fan Kristus. Dat barde yn in styl dêr’t se fertroud mei wiene: de tradisjonele styl fan foarkristlike sjongers lykas Bernlef. Yn dyn sin min of mear te fergelykjen mei <em>The Passion</em> fan tsjinwurdich, mar dan 1200 jier lyn.</p>
<div id="attachment_25890" style="width: 310px" class="wp-caption alignleft"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25890" class="wp-image-25890 size-medium" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-300x300.jpg" alt="" width="300" height="300" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-66x66.jpg 66w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-150x150.jpg 150w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-200x200.jpg 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-300x300.jpg 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-400x400.jpg 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-600x600.jpg 600w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-768x768.jpg 768w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-800x800.jpg 800w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-1024x1024.jpg 1024w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1-1200x1200.jpg 1200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/OFB4_I1.jpg 1385w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /><p id="caption-attachment-25890" class="wp-caption-text"><em>Midsiuwsk skip mei hege hoarnen.</em></p></div>
<p>De dichter besiket lear en libben fan Kristus trou wer te jaan, mar dan yn in iermidsiuwsk jaske. Yn it gedicht wurdt de ferhâlding tusken Kristus en syn learlingen, de dissipels, werjûn yn de termen fan in aadlik hear mei syn gefolch. Sa’n gefolchsman heart syn hear oant yn de dea trou te folgjen, en dat stiet ek yn it gedicht. As de gefolchsman dan stjert foar syn  hear, ûntfangt er neffens it gedicht rom by it neiteam, in idee dat nearne yn de Bibel werom te finen is.</p>
<p>Mar it boadskip is oan ‘e oare kant djip kristlik. Sa wurdt bygelyks de bloedfete, it wreken fan de dea fan in famyljelid, skerp feroardiele. Alle kristenen behearre ta ien famylje, seit de dichter en in famyljelid dat jo ta moard oanset, moattte jo tenei út ‘e wei gean. En minsken dy’t it sels goed hawwe, moatte  oan de earmen jaan.</p>
<p>It dekôr fan it gedicht is lykwols midsiuwsk en spilet him ôf yn dizze streken. In toch oer de mar fan Galilea wurdt in reis oer de Noardsee mei in stoarm, dy’t opstekt en de learlingen fan Kristus, dy’t dan ynienen seelju neamd wurde, yn deadsneed achterlit. It skip hat hege hoarnen, dat binne de opsteande foar- en achterplecht. It gong hjir grif om in ûnderfining dy’t in dichter fan de Fryske seekust fan tichtby kende. Hy wit blykber dat seelju yn in stoarm it skip tsjin ‘e wyn yn stjoere om sa min mooglik oerstreaming te krijen. Ik jou in yndruk fan dizze passaazje. Tink dêrby om de alliteraasjes, yn elke fersregel twa of trije:</p>
<p style="padding-left: 120px;"><em>De tolve trouwe manlju, troch gjin twifel remme<br />
gongen it skip yn, om yn Gods tsjinst<br />
oer de see te farren. Doe lieten se de sterke stream<br />
troch it heech hoarne skip, de heldere weagen.<br />
it skiere wetter skiede. Yn skimer ferglied de dei,<br />
de sinne gong nei syn setel en oer de seelju<br />
wurp de nacht syn nevel. (..)<br />
</em></p>
<p style="padding-left: 120px;"><em>Mar de wyn stuts op,<br />
it waar sloech om en wylde baren<br />
stoarten har tsjin ‘e stjûne. Se stjoerden mei lijen<br />
de boat tsjin ‘e wyn. It waard har bang te moede,<br />
troch soargen beset. Sels leauden se net mear<br />
de lju op ‘e see noch oan lân te kommen,<br />
om it geweld fan it waar.  </em>(ff. 2904-2919a)</p>
<p>Der is noch in twadde passaazje dy’t inselde byld sjen lit. Hjir wurde de learlingen net inkeld &#8220;seelju&#8221; neamd, mar ek &#8220;waarkundige manlju&#8221;, dy’t by moai waar en in geunstige wyn it seil hise. Ien en oar is in teken dat it lot fan seelju de dichter nei oan it hert lei.</p>
<p><strong>Bernlef de dichter fan de <em>Heliand?                       </em></strong></p>
<div id="attachment_25891" style="width: 225px" class="wp-caption alignleft"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25891" class="wp-image-25891 size-medium" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne-215x300.png" alt="" width="215" height="300" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne-200x279.png 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne-215x300.png 215w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne-400x558.png 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne-600x836.png 600w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Ofb.-3-Bledside-ut-in-manuskript-fan-de-Heliand.-om-850-hinne.png 612w" sizes="(max-width: 215px) 100vw, 215px" /><p id="caption-attachment-25891" class="wp-caption-text"><em>Bledside út in manuskript fan de Heliand, om 850 hinne.</em></p></div>
<p>Ien fraach moat fansels noch beantwurde wurde; wêrom ik tink dat Bernlef de dichter is. It gedicht is nammentlik anonym oerlevere. Earst wat oer it fierdere ferrin fan it libben fan Bernlef. Hy sluet him nei syn  genêzing oan by it selskip fan Liudger. Liudger waard nei in lêste opstân fan heidenske Friezen en Noard-Saksen, útsjoerd nei it gebiet fan de Saksen en Bernlef moat him folge hawwe. Want neitiid wurdt fan him ferteld dat er alle gelearden fan syn tiid opsocht om fan harren psalmen of oare stikken út ‘e Bibel te learen en om te setten yn poëzij. Dy gelearden wiene net yn it noarden fan Grinslân te finen, mar yn it suden fan Saksen en op de Saksysk-Frankyske grins, by de doe ferneamde kleasters.</p>
<blockquote><p>&#8216;Ien fraach moat fansels noch beantwurde wurde; wêrom ik tink dat Bernlef de dichter is. It gedicht is nammentlik anonym oerlevere.&#8217;</p></blockquote>
<p>De wurkwize fan Bernlef kinne jo jo hjirby sa foarstelle. Hy kaam by in gelearde, dy’t Latyn koe en in stik út ‘e doe Latynske Bibel foarlies en útlei. Dan learde er dat út &#8216;e holle en sette dat de nachts dêrop om yn syn eigen poëzij, neffens de technyk dêr’t er oan wend wie as er in nij ferhaal hearde. De oare moarns kaam er dan werom en liet it risseltaat hearre oan syn learmasters.  Dy koene dat dan opskriuwe, earst op in wastablet en letter, nei eventuele korreksje, op perkamint.</p>
<p>Ien fan dy kleasters wie Werden, by de hjoeddeiske miljoenestêd Essen, yn it Roergebiet en net al te fier fan de Nederlânske grins. De persoan dy’t it gedicht opskreaun hat, wie in muonts fan dit kleaster, dat hat prof. dr. Arjen Versloot fan de RUG oantoand. Ek Bernlef waard yn dit kleaster tige yn eare hâlden, mei tal fan oantinkens. Ik haw wat der bekend wie út it Latynske foaropwurd by de <em>Heliand</em> ferlike mei wat der bekend wie oer Bernlef yn dat kleaster. En ik kaam sokke opfallend oerienkomsten tsjin dat it eins net oars kin of Bernlef en de dichter fan de <em>Heliand </em>binne ien en deselde persoan. Beide wurde bygelyks yn superlativen romme fanwege har dichtkeunst yn tsjinst fan it Evangeelje en dat eksakt yn deselde tiid. Oan beide wurde ek wûnders taskreaun. As ien fan de lêzers him dêr fierder yn ferdjipje wol, ried ik dy persoan oan it boek te lêzen, want it wurdt oars in hiel technysk ferhaal, dat net geskikt is foar in koarte gearfetting.</p>
<p><strong>In striidsène</strong></p>
<p>Noch in lytse tajefte. Dat de dichter in striidsêne yn de tradisjonele styl fan de foarkristlike sjongers as gjin oar behearske, blykt út de folgende passaazje, oer Petrus dy’t by de arrestaasje fan Kristus in Romeinske soldaat in ear ôfhout:</p>
<p><em>                                   </em><em>Breinroer rekke er,<br />
de stânfêste swurdfeint, Simon Petrus</em><em>,<br />
wyt fan woede koe er gjin wurd útbringe,<br />
sa gong it him oan it hert dat se syn hear en master<br />
yn de boeien slaan woene. </em><em>Breinroer stapte er nei foaren<br />
gong dapper en dryst foar syn dierbere hear stean,<br />
manhaftich foar syn master. </em><em>Yn syn moed wie gjin eangst,<br />
yn syn boarst gjin twifel. Hy luts syn bile foar it ljocht,<br />
it swurd oan syn side en sloech dêrmei<br />
de foarste fan de fijannen mei folle krêft.<br />
Malchus waard tekenen troch it messkerpe wapen,<br />
it swurd rekke syn rjochterkant<br />
en houde syn ear ôf. Syn holle blette<br />
deadlik ferwûne, syn wang en ear<br />
barsten iepen: bloed floeide,<br />
wâle út ‘e wûnen. It wang wie trochkleaud<br />
fan de foarste fan de fijannen. It folk hâlde ôfstân<br />
fan de byt fan de bile. </em>(ff. 4865b-82a)</p>
<p>Redbad Veenbaas,<em> Traditionele zanger of geleerde? Over de dichter van de Heliand</em>, Amsterdam 2026, te bestellen fia <a href="mailto:R.H.Veenbaas@hotmail.com"><em>R.H.Veenbaas@hotmail.com</em></a> of <em>afuk.nl</em> (Є 19,-)</p>
<p>Foto Redbad Veenbaas: Tryntsje Nauta.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/bernlef-dichter-fan-de-heliand/">Bernlef, dichter fan de Heliand?</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Sjuery selektearret seis skriuwers foar Gielegou Rige</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/moanne-auteurs-selektearre-foar-de-gielegou/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Sun, 01 Nov 2026 13:47:05 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Literatuer]]></category>
		<category><![CDATA[Nijs]]></category>
		<category><![CDATA[Proaza]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25848</guid>

					<description><![CDATA[LJOUWERT – Trije auteurs dy’t de lêzers fan de Moanne kenne sille fan har proaza-, poëzij- of essayistyske bydragen op ús platfoarm en yn ús tydskrift, wurde troch it projekt Gielegou by steat steld in wichtige folgjende stap te setten yn har literêre ûntwikkeling. Freed 31 oktober lêstlyn waard op it Frysk Boekefeest yn Tresoar  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>LJOUWERT &#8211; Trije auteurs dy&#8217;t de lêzers fan <em>de Moanne</em> kenne sille fan har proaza-, poëzij- of essayistyske bydragen op ús platfoarm en yn ús tydskrift, wurde troch it projekt Gielegou by steat steld in wichtige folgjende stap te setten yn har literêre ûntwikkeling. Freed 31 oktober lêstlyn waard op it Frysk Boekefeest yn Tresoar troch deputearre Eke Folkerts en direkteur Romkje de Bildt fan it Nederlands Letterenfonds bekendmakke dat de romanplannen fan <em>Moanne</em>-auteurs Myrte Marije Veenbaas (<em>Sjoch my</em>), Tryntsje van der Steege (<em>De postboade</em>) en Eelke Veltman (<em>Hillich Dom</em>) selektearre binne foar de Gielegou Rige fan Tresoar, in ambisjeus projekt dat nije Fryske romanskriuwers stimulearje wol. Njonken boppeneamde auteurs waarden de romanplannen fan Jilt Jorritsma (<em>Jacht</em>), Suzanne Ruys (<em>Terp</em>) en Bart Temme (<em>De kaktusman</em>) selektearre.</p>
<div id="attachment_25851" style="width: 310px" class="wp-caption alignleft"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25851" class="wp-image-25851 size-medium" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-300x300.png" alt="" width="300" height="300" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-66x66.png 66w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-150x150.png 150w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-200x200.png 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-300x300.png 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-400x400.png 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-600x600.png 600w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-768x768.png 768w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-800x800.png 800w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige-1024x1024.png 1024w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/Gielegou-Rige.png 1080w" sizes="(max-width: 300px) 100vw, 300px" /><p id="caption-attachment-25851" class="wp-caption-text"><em>Logo Gielegou Rige (makke troch Eke Koch).</em></p></div>
<p>Yn de lêste <em>Moanne</em>, nûmer 3 fan 2026, dy&#8217;t ein septimber útkaam, is in stik te lêzen fan de hân fan Bert de Jong oer it Gielegouprojekt (<em>Gielegou ropt om skriuwers dy&#8217;t eksperimintearje,</em> sjoch ek hjirûnder), dêr&#8217;t er Tresoardirekteur Arjen Dijkstra en Gielegouprojektlieder Syds Wiersma yn oan it wurd lit. Yn dat stik jout Dijkstra oan dat er fynt dat it Frysk in nije oanwaaks fan literatuer fertsjinnet. Hy wie eins ferheard hoe reewillich se by it provinsjebestjoer en by it Nederlands Letterenfonds wiene om syn projekt te stypjen, jout er ta. De ambysje fan it projekt is grut. &#8216;It soe moai wêze as der in bestseller út fuortkomt. Dat der ris in kear in Frysk boek yn de top sechtich fan bêst ferkochte boeken stiet&#8217;, seit Arjen Dijkstra yn <em>de Moanne</em>.</p>
<p>Ut 71 ynstjoerings foar de Gielegou makke in seleksjekommisje, besteande út skriuwer en histoarikus Erik Betten, dosint Frysk en Nederlânsk oan de learare-oplieding Akke Gerlsma, dokumintêremakker en skriuwer Karen Bies, boekhanneler Ronnie Terpstra en skriuwer Baukje Zijlstra, in kar foar dizze seis skriuwers, dy&#8217;t in skriuwersbeurs fan €20.000 ûntfange om te wurkjen oan har earste Fryske roman. Wêrom dizze seis? Dat is te lêzen yn it <a href="https://files.tresoar.nl/AFB/2026-10-30/1u50y7mvuwt23w.pdf" target="_blank" rel="noopener">sjueryrapport</a>:</p>
<p>‘Wy wiene op ’e syk nei moderne, tagonklik skreaune teksten, nei plannen mei de potinsje om in nij, leafst jonger lêzerspublyk te berikken en nei ambisjeuze skriuwers dy’t útstriele dat sy net fan doel binne om it by ien boek yn it Frysk te litten. Wy hienen boppedat de opdracht om nij talint te finen. Guon wienen dat stadium al foarby, mar dan bygelyks yn in oare taal of foarm, mar foldienen wol oan de oare betingsten en hienen in plan en in fragmint dat ús wol hiel entûsjast makke. Uteinlik hat it by de grinsgefallen altyd de krêft fan it ferhaal west dy’t de kar bepaalde.’</p>
<blockquote><p>‘Wy wiene op ’e syk nei moderne, tagonklik skreaune teksten, nei plannen mei de potinsje om in nij, leafst jonger lêzerspublyk te berikken en nei ambisjeuze skriuwers dy’t útstriele dat sy net fan doel binne om it by ien boek yn it Frysk te litten.&#8217;</p></blockquote>
<p>Troch in ekstra legaat koe Tresoar sels noch in seisde beurs útrikke; oarspronklik wie der sprake fan fiif. De seis Gielegouwinners krije net allinne finansjele stipe, mar ek profesjonele begelieding. Se wurde keppele oan redakteuren, komme yn kontakt mei útjouwers en kinne gebrûk meitsje fan it oanbod fan de Skriuwersfakskoalle yn Ljouwert. De romans sille de kommende jierren ferskine yn it ramt fan de nije Gielegou Rige.</p>
<p>FOTO: f.l.n.r.: Jilt Jorritsma, Tryntsje van der Steege, Myrte Marije Veenbaas, Bart Temme en Suzanne Ruis. Op de foto ûntbrekt Eelke Veltman, dy&#8217;t op Bonaire wie, en dy&#8217;t it nijs mei in telefoantsje fan Arjen Dijkstra op speaker op it Boekefeest te hearren krige. De foto is makke troch Jacob van Essen.</p>
<p><span id="more-25848"></span></p>
<hr />
<div>
<div class="fai-CopilotMessage__actions rmlvq19 ___7qar2c0 fcthzvy" role="toolbar" data-tabster="{&quot;mover&quot;:{&quot;cyclic&quot;:false,&quot;direction&quot;:2,&quot;memorizeCurrent&quot;:false}}">
<h2 style="text-align: center;">Gielegou ropt om skriuwers dy’t eksperimentearje</h2>
<div id="attachment_25860" style="width: 696px" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25860" class="wp-image-25860" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-300x218.jpg" alt="" width="686" height="499" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-200x145.jpg 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-300x218.jpg 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-400x291.jpg 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-600x436.jpg 600w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-768x558.jpg 768w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-800x581.jpg 800w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-1024x744.jpg 1024w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-1200x872.jpg 1200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/11/DeMoanne_ArjenDijkstra_SydsWiersma_NataliaBalanina_HR-2-1536x1116.jpg 1536w" sizes="(max-width: 686px) 100vw, 686px" /><p id="caption-attachment-25860" class="wp-caption-text"><em>Arjen Dijkstra en Syds Wiersma yn Tresoar (foto Natalia Balanina).</em></p></div>
<p><strong>De Fryske literatuer is holpen mei in ympuls. Te lang is der amper wat dien om nije fitaliteit yn te bringen. Om it Frysk ek yn de takomst in goede posysje te jaan, moat der wat barre. Ut in breed droegen soarch wei is it inisjatyf kaam om nije skriuwers oan te setten ta it meitsjen fan Fryske boeken dy’t yn it each springe en dy’t nije groepen lêzers oansprekke.</strong></p>
<p>De Gielegou Rige wurdt yn de rin fan de kommende jierren in samling fan nije Fryske romans. Arjen Dijkstra hopet op in lange rige dêr’t lêzers oant yn lingte fan jierren wille fan hawwe kinne. As direkteur fan Tresoar hat er mei sukses prikken yn it wurk setten om foar dit projekt jild los te wekjen by de provinsje Fryslân en by it Nederlands Letterenfonds. ‘Dy woenen mar wat graach wat dwaan foar de Fryske literatuer.’</p>
<p>It is in projekt dêr’t grou jild foar beskikber is, 300.000 euro is derfoar útlutsen. Arjen Dijkstra relativearret it daliks. ‘Ast it ôfsetst tsjinoer oare saken dan is it hiel beskieden.’ Hy is fûl as it giet om de belangen fan de Fryske taal en de Fryske literatuer. ‘It giet om it wichtichste kultuergoed dat wy hjir yn Fryslân hawwe en dat alle dagen troch 500.000 minsken brûkt wurdt. Ik wit it, se laitsje my út, mar ik fyn it wichtiger as de Nachtwacht fan Rembrandt. Dit is wat libbet. It is ek in sa machtich wapen yn ús mienskip.’</p>
<p>Yn alle gefallen fiif talintfolle skriuwers krije de kâns en de middels om harren dream te realisearjen. Wichtich is dat it net langer willewurk hoecht te wêzen, mar dat der foar skriuwers stipe is. Earstens is der maksimaal 20.000 euro foar elk fan de fiif om it harren mooglik te meitsjen om te skriuwen. Se kinne harren deistige wurk foar in part of hielendal oan kant lizze en dochs brea op de planke hawwe. Minstens sa relevant is dat der begelieding is foar de skriuwers en dat der ynvestearre wurdt yn goede einredakteuren, dy’t mei in frisse blik sjogge nei literêr wurk. ‘Ek dat is belangryk. Der binne no ek boeken ferskynd dy’t better kind hienen.’</p>
<p><strong>Soarch</strong></p>
<p>Al rillegau nei syn oanstelling as direkteur by Tresoar wie it Arjen Dijkstra dúdlik dat der in fernijende ympuls komme moast foar de Fryske literatuer. Want der komme mar in ferhipt lyts bytsje boeken by. De fêststelling dat de Fryske skriuwers fan proaza foaral âld binne, dat ek de lêzers fan Fryske romans yn meartal hearre ta de grize generaasje en de útjouwers fan Fryske boeken binnen no en tsien jier it stokje oerjaan of ophâlde, is by him in grut punt fan soarch. ‘Der is al wol langer oer praat. It wurdt no tiid om wat te dwaan.’</p>
<p>Der is in spagaat tusken skriuwers en lêzers yn it Fryske taalgebiet. Foar de pjutten en de skoalbern is der wol rom ferskaat oan boeken en ek foar de 50-plussers is der noch in kroade fol literatuer beskikber dêr’t se in seleksje út meitsje kinne. Mar foar de grutte groep hjir tuskenyn is der net folle te kiezen. Soks soe oars moatte en Arjen Dijkstra fielt it as in plicht om mei inisjatyf te kommen. Dat dêrfandinne it begjin fan de Gielegou Rige. Krekt dizze fûgel is hjirfoar keazen om’t der socht wurdt nei nije skriuwers mei in eigen lûd en in persoanlike stim.</p>
<p>De ambysje is grut. ‘It soe moai wêze at der in bestseller út fuortkomt. Dat der ris in kear in Frysk boek yn de top sechstich fan best ferkochte boeken stiet. Lanlik moatte wy meidraaie kinne.’  Foardat it safier is, komt it oan op it binnen heljen fan de ferlern giene generaasjes lêzers. It is net sa dat de jongerein gjin boeken lêst, it tsjindiel is wier. Mar it is de generaasje dy’t boeken lêst yn meardere talen, ek de alsidige Ingelsktalige literatuer. De útjeften yn it Frysk kinne net tippe oan dy populariteit. ‘Ast sjochst hoefolle oan moderne literatuer der yn it Ingelsk beskikber is, dan soest soks ek foar it Frysk wolle.’</p>
<blockquote><p>‘It soe moai wêze as der in bestseller út fuortkomt. Dat der ris in kear in Frysk boek yn de top sechstich fan bêst ferkochte boeken stiet.’</p></blockquote>
<p>Mei de populêre Ingelske sjenres as romantasy, dark academia en cosy crime wol Arjen Dijkstra de Fryske literatuer hjoeddeistich meitsje. Jonge lêzers binne nei syn betinken foar Fryske boeken te ynteressearjen mei oarsoartige literatuer. Sadwaande soe yn de provinsje fan Havank in Frysk boek mei spannend plysjespeurderswurk en in knypeach njonken <em>Testamint fan de Siel</em> fan de oant no ta meast suksesfolle skriuwer Hylke Speerstra komme kinne. ‘It moaie is dat krekt mei de Fryske taal de nije skriuwers safolle eksperimintearje kinne, as sy wolle. Der binne gjin drompels.’</p>
<p>Ek oersettingen nei it Frysk kinne helpe om nij lêzerspublyk te finen. It inisjatyf fan de útjouwerij Regaad om yn de populêre Bouquet-rige in titel yn it Frysk út te bringen, is goed oanslein. ‘Dit past yn it stribjen om de posysje fan it Frysk te ferbetterjen: sûnder literatuer kin it net. Wy fine it wichtich dat in taal oerein bliuwt.’ Sels soe er foar in oersetting fan it boek 1948 fan George Orwell kieze, dat er al meardere kearen yn ferskillende talen lêzen hat en him hieltyd opnij yn de besnijing krijt. ‘Alle kearen is it wer in oar boek.’</p>
<p>Grutte fernijingen yn de lytse wrâld fan de Fryske literatuer hawwe der eins net west, konkludearret de hoeder fan it Fryske boek. Hy komt mei Trinus Riemersma as in ljochtsjend foarbyld. ‘Ik bin der in grut fan fan. Hy wie in echte fernijer.’ Syn yn 1992 ferskynde boek <em>De Reade Bwarre</em> is literêr fan heech nivo en wurdt sjoen as de moderne klassiker fan de Fryske literatuer. ‘It is ûnbegryplik dat it boek net oerset is nei it Nederlânsk.’</p>
<p><strong>Nije oanwaaks</strong></p>
<p>‘Ik fyn dat it Frysk in nije oanwaaks fan literatuer fertsjinnet’, ferklearret Arjen Dijkstra syn ynspanningen. Hy is de gongmakker en eins wie er ferheard hoe reewillich se by it provinsjebestjoer fan Fryslân en it Nederlands Letterfonds binne om syn projekt te stypjen. ‘Dy wienen fuortendaliks posityf.’ It duorre even om it ek organisatoarysk goed op poaten te setten, mar no’t dit yn kannen en kruken is, is de ferantwurdlikheid foar it ferfolch yn hannen jûn fan Syds Wiersma as projektlieder. Hy is yn it sâlt bebiten, want ek dichter en inisjatyfnimmer fan it dichterskollektyf Rixt.</p>
<p>Syds Wiersma liedt de kommende jierren ien en oar yn goede banen en hy is by machte om yn it Fryske sirkwy fol mei gefoelichheden partijen by elkoar te bringen. Syn ferwachting is dat der mear as tweintich gadingmakkers binne. It makket him optein. ‘It soe fansels geweldich wêze as dit ek it tal ynstjoerders is en noch moaier, as der ek tweintich nije Fryske boeken bykomme. Ik ferwachtsje der in soad fan. De sinjalen wize derop dat der in nije stream proaza loskomt mei ek hiel ferskillende sjenres.’</p>
<p>‘Wy besykje om se allegear op de ien oft oare wize te helpen en wegen te finen om der wat mei te dwaan.’ Hy sjocht de kânsen yn de mooglikheden dy’t oant no ta net of ûnfoldwaande grepen wurde. Der is ek lâns in oar paad noch jild te finen. Der binne ferskate fûnsen dy’t it skriuwen fan in Frysk boek wol stypje wolle. Ek kin der in berop dien wurde op beurzen, ek nasjonaal.</p>
<p>‘It giet om mear as allinnich finansjele stipe foar de troch de sjuery útkeazen fiif skriuwers’, beklammet Syds Wiersma. ‘Wat hiel wichtich is, is dat der ynvestearre wurdt yn in nije ynfrastruktuer.’ Hy wiist op de gearwurking yn dizzen mei de útjouwers fan Fryske boeken en de groep fan nije einredakteuren, dy’t de skriuwers begeliede en helpe kinne. Soks kin fertuten dwaan om al by harren start de begjinnende talinten op ‘e gleed te helpen en harren krewearjen ek ta in sukses te meitsjen. Foar debutearjende skriuwers binne der ommers genôch saken om oer te stroffeljen ‘Proaza freget in hiel oare dissipline, fergelike mei poëzij.’</p>
<p>Eins is it wat frjemd dat der no net mear jonge proazaskriuwers binne, sa stelt er fêst. ‘It potinsjeel is hjir echt wol oanwêzich. En eins binne der amper drompels om krekt yn it Frysk te debutearjen. ‘Dochs is it folle natuerliker foar jonge skriuwers om te begjinnen yn it Nederlânsk of sels it Ingelsk.’ It falt te tinken dat it lytse tal eksimplaren dat by in earste printinge fan in Frysk boek produsearre wurdt gjin oanmoediging is. It binne hjoed-de-dei mar in pear hûndert eksimplaren.</p>
<p>Dit neijier wurdt dúdlik hokker fiiftal de kâns kriget om yn de kommende twa of trije jier mei stipe yn it each springende romans te skriuwen. ‘It ferskaat sil grut wêze’, is it tinken fan Syds Wiersma. Hy leit de latte heech, want ‘it moat gean om goede boeken’. Wat er dêrmei bedoelt? ‘Se moatte goed skreaun wêze en literêre kwaliteit hawwe.’</p>
<p><em>Bert de Jong is sjoernalist</em></p>
</div>
</div>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/moanne-auteurs-selektearre-foar-de-gielegou/">Sjuery selektearret seis skriuwers foar Gielegou Rige</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Edgar Allan Poe yn fjouwer Fryske talen</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/edgar-allan-poe-yn-fjouwer-fryske-talen/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 25 Sep 2026 15:32:38 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Proaza]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25633</guid>

					<description><![CDATA[Ynmitsele liken, in deadlike goarre en in sliepwanneljende grêfrôver: yn de koarte ferhalen fan Edgar Allan Poe sit genôch om ris tige te grizeljen. Yn Post Mortem binne 21 fan syn ferhalen en gedichten bondele. Se litte sjen dat Poe folle mear wie as in horrorauteur. Hy skreau bygelyks humor, science fiction en mankelike poëzij,  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Ynmitsele liken, in deadlike goarre en in sliepwanneljende grêfrôver: yn de koarte ferhalen fan Edgar Allan Poe sit genôch om ris tige te grizeljen. Yn <em>Post Mortem</em> binne 21 fan syn ferhalen en gedichten bondele. Se litte sjen dat Poe folle mear wie as in horrorauteur. Hy skreau bygelyks humor, science fiction en mankelike poëzij, en is sels de grûnlizzer fan it detectivesjenre. <em>Post Mortem</em> is it earste Frysktalige boek mei in karlêzing út Poe syn wurk. It befettet oersettings yn it Standertfrysk, it Hylpersk, it Sealterfrysk en it Noardfrysk. Oan &#8216;e ein fan it boek stiet in oersjoch fan eardere Fryske Poe-oersettingen.</p>
<p>Lês der mear oer yn de nije <em>Moanne</em>, nûmer 3 fan ein septimber 2026. In dizze <em>Moanne</em> is in artikel opnommen fan Henk Wolf, ien fan de oersetters, oer (de tatstânkomming fan) dizze bondel.</p>
<p><em>Edgar Allan Poe, <u>Post Mortem</u>. Skäddel/Scharrel: Seelter Buund, 2026. Oerset troch: Anne Tjerk Popkema, Erk Petersen, Henk Wolf, Herman Peenstra, Liuwe Westra, Margot Tameling en Veronika Pugge. 180 siden. ISBN 978-3-00-086474-2. 15,00 euro.</em></p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/edgar-allan-poe-yn-fjouwer-fryske-talen/">Edgar Allan Poe yn fjouwer Fryske talen</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Wat spilet Pier21?</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/wat-spilet-pier21/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 25 Sep 2026 12:31:07 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aginda]]></category>
		<category><![CDATA[Nijs]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<category><![CDATA[Toaniel]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25627</guid>

					<description><![CDATA[LJOUWERT – Teaterselskip Pier21 komt dit neijier mei in nije foarstelling: Wat spilet, in tragikomysk en ynkringend stik oer famyljegeheimen, taal en de wizen wêrop’t âlde pine trochwurket by lettere generaasjes. It stik giet yn premjêre op 8 oktober oankommend, yn De Harmonie yn Ljouwert. Yn Wat spilet steane in jonge regisseur en in ferneamde  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>LJOUWERT &#8211; Teaterselskip Pier21 komt dit neijier mei in nije foarstelling: <em>Wat spilet</em>, in tragikomysk en ynkringend stik oer famyljegeheimen, taal en de wizen wêrop&#8217;t âlde pine trochwurket by lettere generaasjes. It stik giet yn premjêre op 8 oktober oankommend, yn De Harmonie yn Ljouwert.</p>
<p><span id="more-25627"></span></p>
<div>
<p>Yn <em>Wat spilet</em> steane in jonge regisseur en in ferneamde aktrise sintraal. Op wat de lêste repetysjedei foar in premjêre wêze moat, ûntjout him stadichoan in konfrontaasje mei it ferline. De arrivearre aktrise rint fêst yn har memmetaal, it Frysk, in taal dy&#8217;t foar har nau ferbûn is mei pynlike ûnderfinings út har jonge jierren. Stadichoan komme der famyljeferhalen nei boppen dy&#8217;t lange tiid ûnbesprutsen bleaun binne.  Neffens kreatyf direkteur David Lelieveld fan Pier21 giet de foarstelling oer in ûnderwerp dat foar in soad minsken werkenber is: de saken dy&#8217;t yn famyljes meispylje, sûnder dat se ea útsprutsen wurde. De foarstelling slút dêrmei oan by in maatskiplike trend, wêrby&#8217;t der mear omtinken ûntstiet foar wat generaasjes mei har meidrage, mar ek foar it swijen en relativearjen dat dêr faak noch altyd neist bestiet.</p>
<blockquote><p>David Lelieveld: &#8220;<em>Wat spilet</em> giet oer eat dat in soad minsken werkenne sille: dat der saken yn in famylje meispylje kinne sûnder dat ien dêr wurden oan jout.&#8221;</p></blockquote>
<p>De personaazjes yn <em>Wat spilet</em> wurde delset troch Anna Raadsveld en Merel Staalstra. De tekst is fan Roos Bottinga en waard yn it Frysk oerset troch Nynke Laverman. De rezjy is yn hannen fan Mara van Vlijmen, dy&#8217;t earder al mei Raadsveld gearwurke oan <em>Krijst der safolle foar werom</em>. Foar har nije stik die Bottinga wiidweidich ûndersyk nei famyljeskiednis, swijkultuer en de wize wêrop&#8217;t yngripende ûnderfinings trochjûn wurde kinne fan fan generaasje op generaasje. <em>Wat spilet</em> lit sjen hoe&#8217;t sokke patroanen trochwurkje kinne yn taal, gedrach en ûnderlinge relaasjes, mar ek hoe befrijend it wêze kin om sokke patroanen te trochbrekken.</p>
<p>Om de foarstelling hinne organisearret Pier21 tegearre mei ferskate partners in ferdjipjend râneprogramma. Dêrmei wol it selskip net allinne in teaterûnderfining biede, mar ek romte meitsje foar petearen oer wat der net sein wurdt, mar wat dochs altyd meispilet en der al ta docht. De Frysktalige toernee fan <em>Wat spilet</em> rint fan oktober oant en mei desimber 2026. Fan jannewaris oant en mei febrewaris 2027 reizget de foarstelling as <em>Wat speelt</em> yn it Nederlânsk troch Fryslân, Grinslân en Drinte.</p>
<p>Premjêre: 8 oktober 2026 yn Stadsschouwburg De Harmonie, Ljouwert | Frysktalige toernee: oktober oant en mei desimber 2026 |  Nederlânsktalige toernee (<em>Wat speelt</em>): jannewaris oant en mei febrewaris 2027 yn Fryslân, Grinslân en Drinte | Kaarten en spyllist: <a href="http://www.pier21.nl" target="_blank" rel="noopener">Pier21 </a></p>
<p><em>Fotografy kampanjebyld hjirboppe: Natalia Balanina. Untwerp kampanjebyld: Bernard Roorda. Op de foto aktrises Anna Raadsveld en Merel Staalstra.</em></p>
<p>&nbsp;</p>
</div>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/wat-spilet-pier21/">Wat spilet Pier21?</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>In memoriam Eppie Dam (1953-2026)</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/in-memoriam-eppie-dam-1953-2026/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Thu, 13 Aug 2026 21:44:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Nijs]]></category>
		<category><![CDATA[Poëzij]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25324</guid>

					<description><![CDATA[SLEAT - Op 19 juny lêstlyn ferstoar Eppie Dam, skriuwer, dichter, oersetter en kolumnist. Hy publisearre yn it Frysk, Nederlânsk en it Pompsters, en debutearre yn 1978 mei sawol in dichtbondel as in ferhalebondel. Alles by elkoar hat Dam sa'n tachtich titels op syn namme stean.  Syn wurk omfiemet gedichten, ferhalen, berneboeken, columns, literêre kritiken  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><em>SLEAT &#8211; Op 19 juny lêstlyn ferstoar Eppie Dam, skriuwer, dichter, oersetter en kolumnist. Hy publisearre yn it Frysk, Nederlânsk en it Pompsters, en debutearre yn 1978 mei sawol in dichtbondel as in ferhalebondel. Alles by elkoar hat Dam sa&#8217;n tachtich titels op syn namme stean.  Syn wurk omfiemet gedichten, ferhalen, berneboeken, columns, literêre kritiken en lietteksten. Yn 2008 makke er in oersetting fan de Matteüs-passy, nei in Nederlânske bewurking fan Jan Rot. Mei dirigint en komponist Gerben van der Veen (1956-2026) wurke Dam oant it lêst ta oan de &#8220;Fryslân Symphony. De stim fan de reiddomp&#8221;, in alvedielige komposysje foar in symfony-orkest, in grut koar, bernekoar en sopraan op syn teksten. Ta syn grutte fertriet ferstoar Van der Veen hommels op 25 maart. Foar de útfeart fan Van der Veen skreau Dam in tekst, útsprutsen troch syn partner Lienke Boot, dy’t wy by wize fan <a href="https://www.demoanne.nl/in-memoriam-gerben-van-der-veen-1956-2026-in-muzikale-grinsferlizzer-is-net-mear/">In Memoriam</a> pleatse mochten op dit platfoarm. Nei oanlieding fan it ferstjerren fan Dam sels binne der de ôfrûne dagen al ferskillende stikken ferskynd, fan ûnder oaren Abe de Vries yn it <a href="https://frieschdagblad.nl/cultuur/himelbestoarmer-hjir-op-ierde-eppie-dam-1953-2026-49346341.html" target="_blank" rel="noopener">Friesch Dagblad</a>, Rixt Oenema yn de <a href="https://lc.nl/cultuur/schrijver-eppie-dam-73-uit-sloten-overleden-aan-de-gevolgen-van-huntington.-de-maat-dy-t-noait-fuortgie-49343444.html" target="_blank" rel="noopener">LC </a> en op de <a href="https://www.tresoar.nl/nieuws/EppieDam-ferstoarn" target="_blank" rel="noopener">webside</a> fan Tresoar. </em><em>Foar Platfoarm de Moanne skreau Sjoerd Bottema in alternatyf IM, benammen út it perspektyf wei fan de poëzij fan Dam, dat hjirûnder te lêzen is:</em></p>
<p>Yn it gedicht <em>Frontaal </em>fan Eppie Dam slacht de dea ûnferwachte ta, yn ien kear, mei in klap, in genedeslach. Typearjend binne tema en toan: in swier tema yn in lichte toansetting. En ek: in gedicht dat oer it mad komt, ferrifelt en fernuvert.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>It wie foar minskeëagen net te sjen</p>
<p>efter hokker fan de sechtjin beammen</p>
<p>at de Dea him deljûn hie, sjekjesmokend</p>
<p>en in termoskanne kofje ûnder syn berik,</p>
<p>as in wegenman dy&#8217;t wurch is fan it meanen</p>
<p>mei de seine om de wite pealtsjes hinne,</p>
<p>mar ûndertusken &#8211; hy telde al de weinen.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>In sjekjesmokende Dea mei in termoskanne kofje, dat is wer ris wat oars as dat ivige skelet mei de seine. Dochs wurdt oan dat klisjeebyld subtyl referearre yn de ien nei lêste rigel: de dea dy’t wurch is as in wegenman “fan it meanen mei de seine om de wite pealtsjes hinne”.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>En dochs, gâns wreder as de honger fan de Dea</p>
<p>&#8211; it is op &#8217;t lêst syn deistich brea &#8211;</p>
<p>wie de longer dêr&#8217;t de motorkap</p>
<p>de stamme mei omklamme</p>
<p>en teamich biddele om syn tagedienens.</p>
<p>De beam, dy&#8217;t &#8217;t leaf ynienen droech</p>
<p>mei neat net kende wille, trille.</p>
<p>Tilde op fan klearebare grienens.</p>
<blockquote><p>&#8216;Eppie Dam syn dea wie gjin <em>crash</em>, lykas yn it gedicht, mar in ûnferbidlik slitaazjeproses, útrinnend op in fan tefoaren útstippele rûte, wêrby’t Dam de regy foar in part sels yn hannen hie.&#8217;</p></blockquote>
<p>Hiel oars gong it mei syn eigen ferstjerren dat him al jierren fan tefoaren oankundige yn de foarm fan ‘Hear H.’, sa’t er it sels neamde, de sykte fan Huntington, in sykte dy’t stadichwei allerhande primêre lichemsfunksjes oantaast, lykas spraak en motoryk. Eppie Dam syn dea wie gjin <em>crash</em>, lykas yn it gedicht, mar in ûnferbidlik slitaazjeproses, útrinnend op in fan tefoaren útstippele rûte, wêrby’t Dam de regy foar in part sels yn hannen hie.</p>
<p>Eppie Dam is de dichter fan ferskate bondels. Dêrûnder ek ien yn it Pompsters, it dialekt fan syn berteplak, Kollumerpomp, ‘de alderuterste uuthoek’: “Ut plak wêrt ik geboorn bin, / bestaat niet. / De kaart fan Nederland / moet ut na skoaltyd / eerst op bijteeknd wordn.” Dat hoecht dus no net mear. Op it omslach fan de bondel stiet De Pomp sintraal op ‘e kaart. En we hoege net bang te wêzen dat de Pompsters tenei neist harren skuon rinne sille; yn in prachtige bewurking fan Marsmans <em>Denkend aan Holland</em> is fan de ‘brede rivieren’ in jarresleat oarbleaun: “Dinknd an e Pomp / siën ik un jarresloat / gluperig en dampnd / achterhuus omgoan.”</p>
<blockquote><p>&#8216;De ‘alderuterste uuthoek’ sil de skiednis yngean as it berteplak fan ien fan de grutste Fryske skriuwers.&#8217;</p></blockquote>
<p>As skriuwer wie er fan alle merken thús. Neist gedichten skreau er ferhalen, berneboeken, columns, polemiken – hy betocht foar it Frysk fan rjochtsinnige taalpuristen de kwalifikaasje ‘geef krompraat’ – resinsjes, oersettingen en liturgyske teksten. Mei in ferskaat oan ûnderwerpen, fan djipsinnige skôgings oer religy oant fuotbalkommentaar.</p>
<p>Ik ha net folle mei fuotbal, mar as Eppie Dam deroer begjint, – dan gean ik der al even foar sitten. As it oer Oane de Vries giet bygelyks, dy 200-pûnder fan FC Kollum:</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Wy wiene lytse bern en boarten</p>
<p>mei de gummybal fan noch wer lytsere bern,</p>
<p>doesto op Aldsyl kaamst mei in kuorfol fleis.</p>
<p>Fluitsjend as yn W.G. van de Hulst.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Oane, wol Oane de bal omheechskoppe, Oane?</p>
<p>De pjutten janke, want fergemy, wat in reis!</p>
<p>Do wiest al oeren wer yn Kollum,</p>
<p>doe loerden wy noch yn ‘e himel op.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>En dan, yn dy prachtige lêste strofe, klinkt de grûntoan fan Eppie Dam: humor en mankelikens.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Sa stean ik hjoed de dei noch faak te sjen,</p>
<p>en soms tink ik dan by mysels:</p>
<p>Dêr komt dy bal fan Oane del.</p>
<p>Mar meastentiids: Wy krije rein.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Skriuwen is in fak fan neat, beweart Eppie Dam  yn it gedicht <em>De hûnsdagen</em>, in skytskoarjend gepiel en gepruts fol ûnwissichheid. Folle leaver hie er skilder, byldhouwer of muzikant west. “Fergemy, jou my dochs in seksy saksofoan. / Dy lit him hingste tusken swingende knibbels. / Och, sa, och, / ienkear sa skriuwe te kinnen / mei it heft yn beide hannen.” Dat is him mear as slagge. De ‘alderuterste uuthoek’ sil de skiednis yngean as it berteplak fan ien fan de grutste Fryske skriuwers.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>FOTO: Niels de Vries</p>
<p><em>De lêste columns fan Eppie Dam op dit platfoam, <a href="https://www.demoanne.nl/yn-rou-om-alles-wat-deagiet/">Yn rou om alles wat deagiet</a> en <a href="https://www.demoanne.nl/ware-parels/">Ware parels</a>, ferskynden ein april. Yn dat lêste stikje lit er Jan Rot en Gerben van der Veen elkoar treffe yn &#8216;e himel. Se drinke der ien op: Rot in bierke, en Gerben in reade wyn. Dam kin him no sels  by har foegje en it glês mei har heffe.</em></p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/in-memoriam-eppie-dam-1953-2026/">In memoriam Eppie Dam (1953-2026)</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Priuwkes Kataloanië &#8211; diel I</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/priuwkes-kataloanie-diel-i/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 26 Jun 2026 12:46:54 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Literatuer]]></category>
		<category><![CDATA[Myn idoal]]></category>
		<category><![CDATA[Poëzij]]></category>
		<category><![CDATA[Reisferslach]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25367</guid>

					<description><![CDATA[BARCELONA – Ein april wie Syds Wiersma yn it ramt fan syn oersetprojekt fan Katalaanske poëzy yn it Frysk mei Ignasi Ripoll yn Barcelona. Ta gelegenheid fan de jierlikse fiering fan Sant Jordi (Sint Joaris) op 23 april publisearje Wiersma en Ripoll sûnt 2023 alle jierren Frysk-Katalaansktalige bondeltsjes mei wurk fan ferneamde Katalaanske dichters. Fan  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p><em>BARCELONA &#8211; Ein april wie Syds Wiersma yn it ramt fan syn <a href="https://www.demoanne.nl/in-literere-brege-tusken-fryslan-en-kataloanie/">oersetprojekt fan Katalaanske poëzy yn it Frysk </a>mei Ignasi Ripoll yn Barcelona. Ta gelegenheid fan de jierlikse fiering fan Sant Jordi (Sint Joaris) op 23 april publisearje Wiersma en Ripoll sûnt 2023 alle jierren Frysk-Katalaansktalige bondeltsjes mei wurk fan ferneamde Katalaanske dichters. Fan it jier treden Wiersma en Ripoll sels op yn Barcelona mei har oersettings fan Katalaanske dichters. Ien fan dy dichters is Jordi Llavina (sjoch ek de oersetting fan <a href="https://www.demoanne.nl/t-trewyn-fan-tsierende-fugels/">In Boarne / Una font</a> op ús webside). Syn wurk ynspirearre Syds ta de ûndersteande bydrage, dy&#8217;t it earste diel foarmet fan in rige fan fiif, dy&#8217;t de kommende tiid op dit platfoarm te lêzen wêze sil.</em></p>
<p><span id="more-25367"></span></p>
<p>Yn Barcelona sille wy Jordi Llavina moetsje. In dichter dêr’t ik it ôfrûne jier in grutte bewûndering foar krigen haw. Wy hawwe ferskate gedichten fan him yn it Frysk oerset. Llavina is in rinner. Syn kuiertochten binne in wichtich motyf yn syn fersen. <em>Herboritzar de cor</em> (krûdetún fan it hert) bygelyks. In fers fol mei planten en blommen. De dichter skriuwt dat er lang foarbygie oan de spesifike soartnammen. Doe’t er de muoite naam om dy te learen, begûn er oars te sjen. <em>The devil ’s in the details</em>, sizze se. Mar de ingel likegoed. Mei al dy lytse plantenammen en de eigenskippen dy’t er oan de weet kaam, begûn er net allinnich skerper te sjen, mar feroare syn ferhâlding ta de wrâld ek. Hy fernaam dat er de galle en de pine dy’t er lang by him droech, stadichwei kwytrekke. De natoer as genêzer, de rykdom fan de taal as medisyn.</p>
<p>In oar fers fan Llavina, <em>Una font</em> (in boarne), giet oer de djippe ferbining dy’tst mei in plak krije kinst. Dat it fielt as sit sa’n plak dy yn it bloed, as in freon, in leafste. It giet hjir om in kâlde welle yn it bosk, dy’t de dichter ûntduts, op in smoarhite dei stel ik my sa foar. De kuolte net allinnich fan it wetter, ek fan it lûd fan it streamen. Hy jout him del op in stien en sit dêr te lêzen:</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Noch jong, tusken de stilte en ’t trewyn<br />
fan tsierende fûgels troch it grien ferspraat<br />
fan din of iik, in boek yn ’e hân, op ’n stien<br />
by de Kâlde Boarne, en yn it koele skaad.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: left;">In ûnderfining fan tritich jier lyn. Mar dy stjoert noch altyd syn skriuwershân.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">’t Wie lok, sa’t ik by dy kâlde welle siet:<br />
stille muzyk fan in streamen dat ûntfâlde<br />
myn hân dy’t hjir no skriuwt, tritich jier âlder.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>Sokke plakken, wy kenne se allegearre. Kinst der yn gedachten altyd wer hinne. Foar treast, krêft of ynspiraasje. In boarne mei libben wetter.</p>
<p>Ignasi Ripoll, myn Katalaanske oersetmaat, hat in lunsj by boekhannel en ytkafee <em>Laie </em>yn Barcelona regele. Dêr sille wy ús optreden jûn yn boekhannel ONA tariede, hjir skean oan de oare kant fan de dyk. Njonken Llavina binne dichter Anna Aguilar-Amat en skriuwster Lluïsa Julià der. It is prachtich om Anna wer te sjen. In grappige en sprankeljende frou dy’t ik fjouwer jier lyn yn it Sloveenske Ptuj moete haw, doe’t wy dêr beide gastdichters op it Poetry &amp; Wine festival wiene. Lluïsa kin ik net, mar as biografe fan de Mallorkaanske dichteres Maria Antònia Salvà, dy’t wy ek oerset hawwe, sjoch ik der nei út om mei har te praten. Want ik haw Salvà yn myn hert sluten en wol alles oer har libben witte. De moeting mei Llavina fyn ik spannend. Us oersetting fan <em>Una font</em> is krekt publisearre op de webside fan <em>de Moanne</em> en ik wit dat Ignasi de link nei de dichter stjoerd hat. De poëtyske wrâld fan immen oersette is ien ding, mar de dichter live tsjinkomme is in oar ding. It gedicht is in sonnet. Ik haw it einrym wat boartlik hantearre. Wat soe er dêrfan fine? Lokkich wurdt dat gau dúdlik. Wy sitte noch mar krekt oan tafel en Llavina lit my entûsjast in filmke sjen dat er fannemoarn betiid makke hat. Hy is nei de boarne út it gedicht ta rûn en hat in filmke makke fan it plak. Spesjaal foar my, wat attint! Ik sjoch dat it is sa’t ik it my foarsteld haw en dat de oersetting kloppet. Myn ûnwissens is ferdwynt. De lunsj is hearlik, de wyn en it selskip noch better. Wy hawwe mar in kertierke noadich om it plan foar de jûn yn elkoar te draaien. Anna hat noch in ferrassing. Se seit dat se myn gedicht oer Cruijff aanst noch yn it Katalaansk oersette wol en dat jûn ek foardrage. Cruijff! El Salvador fan Kataloanië.</p>
<blockquote><p>&#8216;Us oersetting fan <em>Una font</em> is krekt publisearre op de webside fan <em>de Moanne</em> en ik wit dat Ignasi de link nei de dichter stjoerd hat. De poëtyske wrâld fan immen oersette is ien ding, mar de dichter live tsjinkomme is in oar ding.&#8217;</p></blockquote>
<p>Doe’t hy yn de simmer fan 1973 bekend makke dat er Ajax ferruilje soe foar Barcelona, wie ik poerlilk. Dêr siet ik as jonkje fan tsien yn myn Ajax-pyjama. Der wie by ús thús in strak rezjym fan troch de wike op ’e tiid op bêd, mar de Europacup wedstriden woansdeitejûns wie de grutte útsûndering. Al waard it ferlinging of penalties, ik mocht it altyd útsjen. Myn âldste oantinken oan Ajax is de legendaryske mistwedstryd tsjin Liverpool yn 1966. Ik wie trije, hast fjouwer. Apart eins dat ik dat doe sjen mocht. Mar goed, ik skopte doe oeral tsjin in bal oan. By de skuonmakker bygelyks, dy’t, as wy in boadskip yn syn winkel hiene, altyd in prachtich moaie nije bal út it rek pakte. Dan mocht ik dêr efkes mei dribbelje en him besykje te passearen. En doe, op syn hichtepunt, kniep Cruijff der samar tuskenút. It wie yn in tiid dat transfers nei it bûtenlân útsûnderlik wiene. Rob Rensenbrink by Anderlecht wie in eksoat. Faas Wilkes by Inter wie al in skier ferline. En wat wie Barcelona no? Yn de jierren fyftich in pear kear kampioen fan Spanje. Dêrnei in fazal fan it grutte Real Madrid. Ut lilkens skôp ik de grutte Cruijff ta de doar út en bombardearre Johan Neeskens ta myn idoal. Mar krekt foar de krystdagen fan 1973 sloech it om. Op de Nederlânske tillefyzje kamen bylden troch fan de wedstryd Barcelona-Atlético Madrid. Mei in goal fan Cruijff dy’t my, om mei Llavina te sprekken, yn it bloed sitten gien is. Hy hinget heech yn de loft, al heal njonken de doelpeal. De foarset tikket er as in karatefjochter mei syn rjochterfoet binnen. In yn it gat beneile keeper yn it swart. Yn dy iene sprong waard alles mooglik. Sierlik en frij. Net earder fertoand. En as Cruijff yn febrewaris 1974 yn Bernabéu Real Madrid en diktator Franco eigenhannich mei 0-5 fernederet, wit ik, al begryp ik dat pas letter, dat Cruijff my sjen lit dat it der om giet dyn barriêres te trochbrekken en net yn fêste straminen hingjen te bliuwen. In ûnwis jonkje, teloarsteld yn in soad dingen en benaud foar mislearring, begjin ik te leauwen yn de mooglikheid fan de ûnmooglik lykjende sprong. Dat brocht my begjin jierren njoggentich miskien wol mei ta myn beslút om in jier troch Spanje te reizgjen.</p>
<p>Doe’t wy jûns yn de ONA-boekhannel kamen, sei Anna dat it slagge wie mei de oersetting. Letter op ’e jûn droech se ‘Cruijff is dea’ yn it Katalaansk foar. Ik skreau it yn 2016 op de dei fan syn ferstjerren. Ynienen realisearre ik my dat dit gedicht eins ek giet oer wat ik no mar efkes in ‘Llavina momintsje’ neame sil: It sit djip yn dy en kinst der altyd efkes hinne as it moat.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">En Cruyff és mort.</p>
<p style="text-align: center;">No pot està passant això.</p>
<p style="text-align: center;">Ell forma part de mi!</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Torno a veure els seus vídeos i</p>
<p style="text-align: center;">noto la seva força delicada</p>
<p style="text-align: center;">que em puja cama amunt.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Amb la pilota l’acceleració i la pausa</p>
<p style="text-align: center;">i llavors</p>
<p style="text-align: center;">la fuetada de la pressa,</p>
<p style="text-align: center;">el petit salt a l’altra banda del tall</p>
<p style="text-align: center;">del ganivet del peu.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Tot el mestratge és al descobert.</p>
<p style="text-align: center;">La samarreta i el cabell onejant,</p>
<p style="text-align: center;">el blanc etern dels seus pantalons curts,</p>
<p style="text-align: center;">el passi de pilota, el tir, l’art de</p>
<p style="text-align: center;">la curvatura aconseguit amb</p>
<p style="text-align: center;">l’empenya del peu.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Quan aquell efecte de l’estadi passa en</p>
<p style="text-align: center;">aquesta placeta, contra la porta del garatge,</p>
<p style="text-align: center;">el meu cor esclata de suor,</p>
<p style="text-align: center;">l’interior dels ossos em brilla.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p style="text-align: center;">Cruyff és mort.</p>
<p style="text-align: center;">Com ha pogut passar si ell</p>
<p style="text-align: center;">és part de mi.</p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/priuwkes-kataloanie-diel-i/">Priuwkes Kataloanië &#8211; diel I</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Finalisten Fryske Essaypriis krije in poadium yn De Bres</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/finalisten-fryske-essaypriis-krije-in-poadium-yn-de-bres/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 19 Jun 2026 09:58:31 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Essay]]></category>
		<category><![CDATA[Nijs]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25300</guid>

					<description><![CDATA[LJOUWERT - Lara Kool wie foar de Moanne by de feestlike útrikking fan de Fryske Essaypriis, dy't ynsteld is troch It Skriuwersbûn. Ofrûne tongersdei mochten de trije finalisten by dizze gelegenheid harren essays foarlêze, en dêrnei soe der út it sjueryrapport bliken dwaan wa't der mei de Essaypriis nei hûs mocht. Hjirûnder docht Lara ferslach  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>LJOUWERT &#8211; Lara Kool wie foar<em> de Moanne</em> by de feestlike útrikking fan de Fryske Essaypriis, dy&#8217;t ynsteld is troch It Skriuwersbûn. Ofrûne tongersdei mochten de trije finalisten by dizze gelegenheid harren essays foarlêze, en dêrnei soe der út it sjueryrapport bliken dwaan wa&#8217;t der mei de Essaypriis nei hûs mocht. Hjirûnder docht Lara ferslach fan de jûn.</p>
<blockquote><p>&#8216;It is al desennia lyn dat der in Fryske Essaywedstryd wie en It Skriuwersbûn fûn it heech tiid om dêr feroaring yn te bringen.&#8217;</p></blockquote>
<p>It is smoarhyt op tongersdei 18 juny 2026 yn Ljouwert, mar stadichoan sipelje de minsken dochs De Bres yn. Jûn sil hjir de winner fan de Fryske Essaywedstryd bekend makke wurde. It is al desennia lyn dat der in Fryske Essaywedstryd wie en It Skriuwersbûn fûn it heech tiid om dêr feroaring yn te bringen. Dat sadwaande hat it bûn sels mar in wedstryd útskreaun. Nei in prachtige powerpointpresintaasje troch Ammerins Moss-de Boer (foarsitter fan it Skriuwersbûn) waard earst Jelma Knol (foarsitter fan de sjuery, dy&#8217;t fierder bestie út Abe de Vries, Doeke Sijens en Jelma Knol sels) nei foarren frege. Sy lies it sjueryrapport foar, mar mocht noch neat sizze oer wa’t der wûn hie.</p>
<blockquote><p>&#8216;Josephine Wernsen skreau in essay oer it lûd fan in mychhimmel.&#8217;</p></blockquote>
<p>Dêrnei wiene de trije kânshawwers oan bar. Op alfabetyske folchoarder fan foarnamme liezen sy harren essay foar, dêrby ôfwiksele troch muzyk fan Bennie Huisman. Anna Bilker mocht it spits ôfbite, mei in stik oer hoe’t it learen fan grammatika fan in ûnbekende taal dy helpe kin yn it hjoeddeistige politike klimaat. Doe wie Josephine Wernsen oan bar, mei har ferhaal oer it lûd fan in mychhimmel. As lêste mocht Tamara Feddema har essay foarlêze; in persoanlik en rau ferhaal oer it skriuwen sels.</p>
<p>Wa’t dizze nijsgjirrige essays lêze wol en benijd is nei it folsleine sjueryrapport, moat de nije <a href="https://www.ensafh.nl/" target="_blank" rel="noopener">Ensafh</a> keapje. In prachtige edysje, mei de winner op de foarkant. Ensafh-einredakteur Myrte Marije Veenbaas wie der om se oan te bieden.</p>
<p>En wa’t dy winner wie?</p>
<div id="attachment_25301" style="width: 768px" class="wp-caption aligncenter"><img decoding="async" aria-describedby="caption-attachment-25301" class="wp-image-25301" src="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-300x174.jpg" alt="" width="758" height="440" srcset="https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-200x116.jpg 200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-300x174.jpg 300w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-400x232.jpg 400w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-600x347.jpg 600w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-768x445.jpg 768w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-800x463.jpg 800w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-1024x593.jpg 1024w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-1200x695.jpg 1200w, https://www.demoanne.nl/wp-content/uploads/2026/06/20260619_075524-1536x889.jpg 1536w" sizes="(max-width: 758px) 100vw, 758px" /><p id="caption-attachment-25301" class="wp-caption-text"><em>Lofts Ammerins Moss-de Boer, foarsitter Skriuwersbûn, yn de midden sjueryfoarsitter Jelma Knol, en rjochts Essaypriiswinner Tamara Feddema.</em></p></div>
<p>Nei in tige slagge jûn dripten om 23.00 oere hinne de lêste minsken de Bres út en de waarmte wer yn.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><em>FOTO&#8217;S: Lara Kool. Op de boppeste foto de trije finalisten, f.l.n.r.: Josephine Wernsen, Tamara Feddema en Anna Bilker.</em></p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/finalisten-fryske-essaypriis-krije-in-poadium-yn-de-bres/">Finalisten Fryske Essaypriis krije in poadium yn De Bres</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>Ware parels</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/ware-parels/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Tue, 28 Apr 2026 10:10:00 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Muzyk]]></category>
		<category><![CDATA[Oersetting]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25057</guid>

					<description><![CDATA[Op 25 maart ferstoar op 69-jierrige leeftiid hommels dirigint en komponist Gerben van der Veen (1956-2026) oan in hertstilstân. Mei dichter Eppie Dam wurke er oant it lêst ta oan de Fryslân Symphony. De stim fan de reiddomp, in alvedielige komposysje foar in symfony-orkest, in grut koar, bernekoar en sopraan op teksten fan Dam. Foar de  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>Op 25 maart ferstoar op 69-jierrige leeftiid hommels dirigint en komponist Gerben van der Veen (1956-2026) oan in hertstilstân. Mei dichter <a href="https://www.tresoar.nl/literatuur/biografieen/64133b667611185f13bce9c5" target="_blank" rel="noopener">Eppie Dam</a> wurke er oant it lêst ta oan de <em>Fryslân Symphony. De stim fan de reiddomp</em>, in alvedielige komposysje foar in symfony-orkest, in grut koar, bernekoar en sopraan op teksten fan Dam. Foar de útfeart fan Van der Veen skreau Eppie Dam in <a href="https://www.demoanne.nl/in-memoriam-gerben-van-der-veen-1956-2026-in-muzikale-grinsferlizzer-is-net-mear/"><em>In Memoriam</em></a>, dat wy op ús platfoarm pleatsen. Mar Van der Veen lit Dam logyskerwiis noch net los. Yn 2008 makke Dam in Fryske Matteuspassy, nei oanlieding fan de Nederlânske bewurking, de Mattheuspassie fan Jan Rot. Jan Rot (1957-2022) ferstoar al earder. Mar no treffe se elkoar, Rot en Van der Veen dan, skriuwt Eppie Dam yn <em>Ware parels</em>:</p>
<p><span id="more-25057"></span></p>
<p><strong>Ware parels</strong></p>
<p><strong> </strong>Gerben klopte bij de hemel aan. Jan deed open, wierp een blik op de eeuwig tikkende tijdklok en zei: ‘Jij al hier? Je was nog niet klaar op aarde. Was toch wat langer op je benen blijven staan. Verwacht van wolken met gouden randen niet meteen plezier.’</p>
<p>‘Dat jij dit zegt&#8217;, zei Gerben. ‘Jij ging zelf ook veel te vroeg. Ze missen je beneden nog genoeg. Hoe kreeg jíj dat thuis uitgelegd? Ik heb ook oude familiebanden en bloedjes van kleinkinderen aan wie ik erg ben gehecht.’</p>
<p>‘Niet&#8217;,  zei Jan. ‘Het doet me verdriet: niet uitgelegd. En de hemel is geen feest. Maar geweest is geweest. Wil je bier?’</p>
<blockquote><p>&#8216;Jij al hier? Je was nog niet klaar op aarde. Was toch wat langer op je benen blijven staan. Verwacht van wolken met gouden randen niet meteen plezier.’</p></blockquote>
<p>Daar was Gerben nog niet aan toe. Doodmoe van de afgelopen Goede Week. Jan keek opnieuw op de klok. Gerben schaalde af van shock naar geschrokken en zei: ‘Misschien dat ik langzaam wen. Je weet hoe positief ik ben.’</p>
<p>‘Wij staken met kop en schouders boven iedereen uit&#8217;, grijnsde Jan, ‘maar leefden net te kort om volledig te blaken. Ik heb niks met God, maar dat vond ik bijzonder rot van hem.’</p>
<p>‘We zien wel wat het wordt’, zei Gerben. ‘We moeten verder. Doe mij maar rode wijn. Benieuwd of ze van onze aangezette sterren nog ware parels weten te maken.’</p>
<p>EPPIE DAM</p>
<p>&nbsp;</p>
<p>FOTO: Jan Rot yn syn sûterrên, foto troch Joep, fan <a href="https://www.janrot.nl/clips-en-zo" target="_blank" rel="noopener">webside Jan Rot</a>.</p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/ware-parels/">Ware parels</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
		<item>
		<title>’t Trewyn fan tsierende fûgels</title>
		<link>https://www.demoanne.nl/t-trewyn-fan-tsierende-fugels/</link>
		
		<dc:creator><![CDATA[redaksje]]></dc:creator>
		<pubDate>Fri, 24 Apr 2026 07:00:46 +0000</pubDate>
				<category><![CDATA[Aginda]]></category>
		<category><![CDATA[Poëzij]]></category>
		<category><![CDATA[Taal]]></category>
		<guid isPermaLink="false">https://www.demoanne.nl/?p=25012</guid>

					<description><![CDATA[BARCELONA – Kommende sneon 25 april trede de Fryske dichters Syds Wiersma en Ignasi Ripoll yn Barcelona op. Sy presintearje dêr harren oersetprojekt fan Katalaanske poëzy yn it Frysk. By de jierlikse fiering fan Sant Jordi (Sint Joaris*) op 23 april publisearje Wiersma en Ripoll sûnt 2023 alle jierren ferskate bondeltsjes mei wurk fan ferneamde  [...]]]></description>
										<content:encoded><![CDATA[<p>BARCELONA – Kommende sneon 25 april trede de Fryske dichters Syds Wiersma en Ignasi Ripoll yn Barcelona op. Sy presintearje dêr harren <a href="https://www.demoanne.nl/in-literere-brege-tusken-fryslan-en-kataloanie/">oersetprojekt fan Katalaanske poëzy yn it Frysk</a>. By de jierlikse fiering fan Sant Jordi (Sint Joaris*) op 23 april publisearje Wiersma en Ripoll sûnt 2023 alle jierren ferskate bondeltsjes mei wurk fan ferneamde Katalaanske dichters, dy&#8217;t foar in freonlik pryske by de Afûkwinkel te besetten binne. Se kostje € 4 it stik en hast der trije foar in tientsje. Dizze wike, om Sant Jordi hinne, publisearje wy op ús platfoarm hieltyd wer in nij Katalaansk gedicht yn oersetting (boppe de Fryske ferzje, dêrûnder it Katalaanske orizjineel). Hjoed is dat it gedicht <i>Una font</i> fan Jordi Llavina (Gelida, 1968, foto hjirboppe):</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><em><br />
</em><strong>In boarne</strong></p>
<p>Fan guon boarnen hat myn bloed altyd<br />
de oantinkens bewarre, sa’t de dridze<br />
de dagen fan moude net gau ferjit<br />
en skiednis galmjen bliuwt fan rigen deaden.</p>
<p>Noch jong, tusken de stilte en ’t trewyn<br />
fan tsierende fûgels troch it grien ferspraat<br />
fan din of iik, in boek yn ’e hân, op ’n stien<br />
by de Kâlde Boarne, en yn it koele skaad,</p>
<p>belibbe ik ien fan de moaiste foarfallen<br />
fan dit neatige wurk dat myn libben hjit.<br />
Twa fingers blêdzjend: troch leafde en galle…<br />
<strong><br />
</strong>’t Wie lok, sa’t ik by dy kâlde welle siet:<br />
stille muzyk fan in streamen dat ûntfâlde<br />
myn hân dy’t hjir no skriuwt, tritich jier âlder.</p>
<p>&nbsp;</p>
<p><strong><br />
Una font</strong></p>
<p>D’algunes fonts, sempre ha guardat memòria<br />
la correntia de la meva sang,<br />
com de la pols serva record el fang<br />
i du un ressò de tantes morts la història.</p>
<p>De noi, entre el silenci i la cridòria<br />
d’ocells que s’aplegaven en un branc<br />
de roure o pi, llibre a la mà, en el banc<br />
de la Font Freda, i dins de l’ombra arbòria,</p>
<p>vaig viure alguns dels més bells episodis<br />
d’aquesta obra anodina que és la vida.<br />
Dos dits giraven fulls: l’amor i els odis…</p>
<p>Feliç, seia a tocar de la canella:<br />
callada música d’un doll que avida<br />
la mà que ara m’escriu, trenta anys més vella.</p>
<p><em>Matí de la mort (2015)</em></p>
<p>Het bericht <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl/t-trewyn-fan-tsierende-fugels/">’t Trewyn fan tsierende fûgels</a> verscheen eerst op <a rel="nofollow" href="https://www.demoanne.nl">de Moanne</a>.</p>
]]></content:encoded>
					
		
		
			</item>
	</channel>
</rss>
