Tamang Music

This site is under construction .....

2012-06-20T21:04:00.000-07:00

Tamsaling Movement Photo Features

2012-06-01T10:40:00.005-07:00

2012-06-01T10:03:00.000-07:00

ताम्सालिङको दुश्मन कांग्रेस-एमाले

2012-05-27T21:53:00.001-07:00

एउटा लाटोले पनि बुझ्ने कुरा भयो के अब ताम्सालिङको दुश्मन को हो भनेर ।कांग्रेस र एमाले बरु संविधानसभा भंग गर्न तयार भए तर जातीय पहिचानको आधारमा संघियतामा जान नचाहनुले अब तामाङ जनताले यी दुई पार्टीलाई अर्को चुनावमा धुलो-पिठो पार्नु बाहेको राम्रो बदला अरु हुन सक्दैन होला ।माओवादी र मधेसी मोर्चा हाम्रो पक्षमा रहेको तर कांग्रेस र एमाले हाम्रो विपक्षमा खुलेर उभेको कारणले गर्दा सहमति हुन सकेन र अन्तत: त्यत्रो खर्च गरेर सम्पन्न गरेको संविधानसभाको चुनाव अनि ४ वर्षसम्म सभासद्हरुले खाएको तलब-सुबिधाले त देशको ठुलो आर्थिक नोक्सानी गराएको छ ।एमाले जनवादी पार्टी हो भन्ने भ्रम पालेर थुप्रै तामाङ लगायत आदिवासी जनजातिहरुले संविधान सभाको चुनावमा भोट हालेका थिए तर आखिरीमा एमाले जनवादी पार्टी नभएर जनैवादी पार्टी हो भन्ने पुष्टि भएको छ ।कांग्रेस जहिले पनि "लोकतन्त्र लोकतन्त्र" भनेर मन्त्र जप्दै हिंड्यो ,उसको लोकतन्त्र भनेको बाहुन-छेत्रीको मात्रै लोकतन्त्र रहेछ भन्ने कुरा अब सबै जनजाति,मधेसी र दलितहरुले छर्लङ्ग बुझिसकेका छन् ।
जनजाति प्रतिनिधिहरुले प्रदेशको सीमांकन आयोगको बहुमत सदस्यले बुझाएको प्रतिवेदन या संविधान सभाको राज्य पुनर्संरचना समितिले बुझाएको प्रतिवेदन अनुसार नै हुनु पर्ने तर नाममा आफूहरु लचक हुन तयार रहेको भनेर भन्दा भन्दै हिजो प्रदेशको नाममा जातियताको गन्ध आयो भनेर होहल्ला गर्दै हिंड्ने कांग्रेस र एमालेले जनाजति र माओवादीले देखाएको त्यस्तो लचकतालाई समेत मान्न तयार भएनन् र उही संघियता विरोधी डम्फु बझाउँदै संविधानसभालाई नै विघटन गर्न पुगे।लौ न सहमति गरौँ भन्दा पनि एक इन्च लचकता नदेखाउने ,खालि माओवादीले जातियत द्वन्द ल्याउन खोज्यो भनेर मिथ्य आरोप लगाइरहने अनि लौ त त्यसो भए सार्वभौमसत्ता सम्पन्न संविधानसभामा लगेर संघियताको बारेमा भोटिङ गरौँ भन्दा पनि हार्ने डरले थुरथुर कामेर प्रक्रियालाई अगाडी बढ्नै नदिने ,अनि यो जति ठुलो लोकतन्त्रको उपहास के हुन सक्छ ?कुन दर्शन र सिद्धान्तमा आधारित लोकतन्त्रको कुरा गरेको कांग्रेस र एमालेले ?आफुलाई लोकतन्त्रको ठेकेदार ठान्नेहरु आफैंले लोकतान्त्रिक पद्दतिलाई बाइपास गरेर खालि माओवादीलाई अधिनायकवाद लाद्न लाग्यो भनेर आरोप लगाउन पाईन्छ ?माओवादी नै त थियो संविधान सभाको चुनाव गर्नु पर्यो भनेको सुरुमा भनेका ।आफैंले संविधान सभालाई जन्म दिने माओवादीले जातीय पाहिचन बिनाको संघियता मान्दैनौं बरु संबिधान बिघटन होस् भन्नु त्यो जति तामाङ जनताको लागि ठुलो गुन अरु के हुन सक्छ र ?
कांग्रेस र एमालेका नेताहरुले अहिले देशमा तिनीहरुको जनमत नराम्ररी गिरेको छ भन्ने प्रष्ट रुपमा बुझेका छन्। तराईमा अब कांग्रेस र एमालेले सायद चुनावी प्रचार-प्रसार समेत गर्ने हिम्मत गर्लान् कि नगर्लान् यसै भन्न सक्ने अवस्था छैन ।मधेसी जनता हिजो झैँ आज पनि लाटा होलान् ,झुक्याएर र पैसा पेलेर चुनाव जित्छु भन्ने कांग्रेस र एमालेले सोचेका छन् भने त्यो दिवास्वप्न मात्रै हो।माओवादी र मधेसी मोर्चाले तराईमा सहकार्य गर्ने ठुलो सम्भावना छ र यदि त्यस्तो सहकार्य हुन सक्यो भने कांग्रेस-एमालेको नाम-निशान रहने वाला छैन मधेसमा।र हामी तामाङ लगायत सबै जनजाति त्यस्तो सहकार्यको कामना गर्दछौँ र भगवान् स्वयम्भूनाथसँग प्रार्थना पनि गर्दछौँ ।अब बाँकी रह्यो पहाडी छेत्रमा ।पहाडी छेत्र त हाम्रै छेत्र त हो नि हामी ठिक पारिहाल्छौँ नि ।पहाडी छेत्रहरुमा बाहुन छेत्रीहरुको पनि बसोबास रहेको कारणले गर्दा र पछिल्लो समयमा कांग्रेस-एमालेले जबर्जस्ती बाहुन छेत्रिहरुको एजेन्डाहरु निरन्तर बोकिरहेको कारणले गर्दा केहि रुपमा भोट पाउने सम्भावना नकार्न सकिन्न ।तर हरेक आदिवादी जनजातिहरु एक जुट भएर कांग्रेस र एमालेलाई भोट नहाल्ने हो भने कांग्रेस-एमालेले सुदुर-पश्चिममा बाहेक काहिँ पनि जित्न सक्ने सम्भावन छैन। जनजातिहरुले के बुझ्नु आवश्यक छ भने अहिले हामीले कुनै दललाई पुजा गर्ने बेला होइन ।यो मेरो बाउ-बाजे देखिको पार्टी हो र यहि पार्टीमा म रहिरहनु पर्छ भन्ने भ्रमबाट हामी मुक्त हुनु जरुरी छ ।हामी दलगत एजेन्डा हेर्ने हो ।
तपाईं हामी पढे लेखेका-बुझेका तामाङहरुले नै भ्रम पाल्यौं भने ,तपाईंहामी नै आफ्नो स्वाभिमानमा नबाँचेर अरुको पुच्छर भईरहने हो भने कसरी पाईन्छ ताम्सालिङ ? छोड्दिनुहोस् इतिहास-सितिहंस ।इतहास भन्दा वर्तमान महत्वपूर्ण हुन्छ ।हामीले अहिले ताम्सालिङ निर्माण गरेर भविष्यमा आफ्ना तामाङ सन्ततिहरुको गौरव बढाउन सक्नु नै प्रमुख आवश्यकता हो । तपाईं एक जना तामाङकै छोरा या छोरी हो भने,तपाईंको नशा नशामा तामाङको रगत बग्छ भने अब ताम्सालिङ पाउनको लागि लड्ने कि नलड्ने त ? केहि गर्नु पर्यो तामाङ मित्रहरु ।भन्दिनुस् न ५-१० जना साथीहरुलाई ताम्सालिङको दुश्मन को हो भनेर ,फेसबुकमा लेखिदिनुहोस्, गाउँ-घरमा दुखी-अनपढ तामाङहरु जो सजिलै कांग्रेस-एमालेको ढाल बन्न सक्छन् तिनीहरुलाई चेतना जगाईदिनुहोस् ।अब गर्ने भनेकै हामीले त हो नि ।अरु तामाङ बुद्धिजीवीहरु छन् तिनीहरुले गरिहाल्छ नि भनेर चुप लाग्ने बेला होइन है मित्रहरु ।मेरो दुई हात जोडी बिन्ति छ तपाईंहरुलाई कृपया ताम्सालिङको लागि केहि गरिदिनुहोस् ।कति अरुको दास भएर बस्ने भन्या ?सोच्नुहोस् -बिचार गर्नुहोस् सहि कुरा के हो आफैं छुट्टयाउनुहोस् ।बिन्ति छ मित्रहरु कोहि पनि हाम्रा तामाङ दाज्यूभाइ दिदीबहिनीहरुले अब हुने नयाँ चुनावमा कांग्रेस-एमालेलाई झुक्केर पनि भोट नहालुन् । कांग्रेस र एमालेलाई भोट हाल्नु भनेको आफ्नो खुट्टामा आफैंले बन्चरो हान्नु जस्तै हो । त्यसले मेरो अपिल सम्पूर्ण तामाङ मित्रहरुलाई कि अब तपाईं हामी ताम्सालिङ बनाउन एकजुट भएर लागौं । जय तामसालिङ

नेवाःराज्यको घोषणा र काठमाडौंउपत्यकाको तामाङहरु

2012-05-26T19:42:00.002-07:00

-परशुराम तामाङ

नेपाल खाल्डोको उत्पत्तिका विषयमा बौद्ध परम्परा तथा हिन्दु परम्पराअनुसारका आख्यानहरु पाईन्छन् । बौद्ध परम्परामा स्वयम्भू पुराण र ड्यानियल राईटको वंशावली छन् भने हिन्दु परम्परामा हिमवत्खण्ड, नेपाल माहात्म्य प्रमुख छन् । यो दुबै मतअनुसार उहिले नेपाल खाल्डो जलमग्न थियो । बौद्ध मतमा नेपाल खाल्डो दुई पटक जलमग्न थियो भन्ने कथा वणिर्त छ । पहिलो चोटि महामञ्जुश्रीले नागवास नामक तालको पानीको निकास खोली मानव निवासयोग्य बनाएको र दोस्रो पल्ट यसलाई दानासुरले तालको रुपमा परिणत गरेको थियो र यसलाई श्री कृष्ण वा विष्णुले वध गरे भनिएको छ -पाण्डे र रेग्मी २०५४) । स्वयम्भू पुराणमा महामञ्जुश्री महाचीनबाट आएका थिए र पानी बाहिर पठाएपछि आप्fmूसाग आएका शिष्यहरुलाई आवाद गरी तथा धर्माकरलाई राजा थापी उनी स्वदेश प्fmर्किए भनिएको छ । त्यसलाई मञ्जुपतन भनिन्थ्यो । नागलाई तामाङ्ग भाषामा ङ्याङवु भनिन्छ र तामाङ्गहरु काठमाण्डौलाई याम्वु भन्दछन् । यहि "ङ्याङवु" अपभ्रंशमै "याम्वु" बनेको हो र आज नेवारले काठमाडौंलाई भन्ने "येा" चााही "याम्वु"को संक्षिप्त रुप हो भन्ने अनुमान हुन्छ । काठमाण्डौ उपत्यका पहिले ताल थियो भन्ने कुरा भूगर्भशास्त्र अनुसार पनि पुष्टी हुन्छ । पाण्डे र रेग्मीले टोनी हेगन र तजा अगस्टो ग्यानसागरलाई उदृत गरे अनुसार २८ करोड वर्षदेखि १३ करोड ५० लाख वर्षपूर्वसम्म वर्तमान हिमालयको स्थानमा विशाल समुन्द्र थियो । त्यतिखेर वर्तमान भारतीय उपमहाद्धीप अष्ट्रेलिया, दक्षिण अप्ािm्रका र दक्षिण अमेरिकाको भूभाग एकै ठाउामा थियो । अन्दाजी ७ करोडवर्ष पहिले अनेकौ पटक गरी दुई महादेशीय भाग निचोरीन जाादा पूर्व पश्चिम प्fmैलिएको हिमालय पर्वतमाला र उप हिमालय पर्वतमालाको उत्पत्ति हुन गयो । यसरी हिमालयको उत्पत्तिको सिलसिलामा दक्षिणतिर वग्ने नदीहरुको वहावलाई तल्लो हिमालय पर्वतमालाले रोकी दिदाा काठमाण्डौ र पोखराजस्ता तालहरुको उत्पत्ति हुन गयो । टोनी हेगनकाअनुसार यो उपत्यका तलाउ सुकेपछि कमसे कम २०० मिटर उठेको छ -२०५४, पृ.७६ ) ।

तामाङ समाजको विकासधरै विद्वान्हरूले काठमाडौ उपत्यकाको पहिलो बासिन्दा तामाङ हुन् र उपत्यकामा पछि प्रवेश गरेका समुदायहरूसाग पराजित भएपश्चात् तामाङहरूले काठमाडौा उपत्यकाको कााठ र वरिपरीको पर्वतीय क्षेत्रमा बसोबास गर्न थालेका हुन् -वंसिटार्ट, १९०९ ः १४१, करण, १९६० ः ६६) । काठमाडौं उपत्यकाको बुढानीलकण्ठको दक्षिण-पूर्वतिर बानियापाखा र पण्डितगाउाको बीचमा रहेको धोबिखोलामा लेलीनग्राद विश्वविद्यालय पुरातत्व विभागका प्रागैतिहासिक पुरातत्वविद् डा. एनातोली याकोब्लेभ शेटेन्कोबाट भएको उत्खनन्ले मंगोलियाका गोवी नमूनाका ढुंगेउपकरण काठमाडौामा फेला परेबाट पाषणयुगीय मंगोलियनहरू तिब्बत र हिमालयपार गरी नेपाल आइपुगेको र ईसापूर्व ३०,००० वर्षभन्दा पहिलेदेखि नै मंगोलहरू काठमाडौं उपत्यकामा आवाद भएको अनुमान गरिएको छ । यसबाट काठमाडौामा सबैभन्दा पहिले मंगोलमूलका मानिसहरूले बसोबास गरेका थिए र ती मानिसहरू तामाङ नै थिए भन्ने बलियो प्रमाण दिन्छ -शर्मा, सं. २०३९ ः ३५९-४६४) । यो उत्खनन्को परिणाम र चीनबाट आएका महामञ्जुश्रीले चोभार गल्छीमा ७००० हजारवर्षअघि डाँडा काटी नेपाल खाल्डोको पानी बाहिर पठाएको र त्यस ठाउामा आप\mना शिष्य धर्माकरलाई राजा बनाई आफूसंग आएका शिष्यहरुलाई बस्ती बसाएको वंशावलीको कथनका बीचमा निकै तादम्यता देखिन्छ ।

नेपालका आदिवासी शंकारहित रूपमा मंगोलहरू थिए -वंसिटार्ट, १९९१) । अहिले पनि काठमाडौा उपत्यकाको तीन शहर र तिनको उपशहरहरूको चारढोकादेखि बाहिर चारैतिर तामाङ जातिको घनावस्ती सुरूहुन्छ । सन् १८४७ मा हडसनले उपत्यकाको र त्यसको वरिपरी नेवार र मुर्मी -तामाङ) बसोबास गर्दछन् भनेका छन् -१९७२ ः ३०) । डा. ओल्डफिल्डले पृथ्वीनारायण शाहले जित्नुभन्दा पहिले दूधकोशीदेखि अरूणसम्म किरात देश थियोे भनी सन् १८५८ मा लेखेका छन् -मो.१,ह.५३-५४)। सन् १८८० - १८९५ तिर वंसिटार्ट लेख्दछन्, "नेपाल उपत्यकामा घना आवादि छ र त्यहाा करिव ३००,००० मानिसहरू होलान्" भन्ने अनुमान गर्न सकिन्छ र तिनीहरूमध्ये अधिकांश नेवार र तामाङ छन् -१९९१ ः ६) । कर्कपैटि्रकले "नेपालमा नेवार जातिले राज्य गर्नुभन्दा पहिले भोटे जातिले राज्य गरेका थिए । नेवारहरूले तिनीहरूलाई काठमाडौं उपत्यकाबाट हटाएका थिए, जसलाई काठ भोटिया भनिन्थ्यो जो आजसम्म संरक्षित छन् र हाल कच्छाडको पहाड तर मुख्यरूपमा कुतिपट्टीको पर्वतीय भू-भागमा आवाद छन्" भनेका छन् -१८११ ः १४८) ।
हृयामिल्टनले हिन्दुकृत मूर्मि -तामाङ) नै काठ भोटिया हुन् र त्यो समुदाय नेवारभित्र समाहित छ भनेका छन् -१९९०ः५९) । लिच्छवीकालको अभिलेखमा चावहिल उत्तर-पूर्वको भू-भागलाई भोटबिस्टी भनिन्थ्यो । यसै क्षेत्रमा मानदेवको पालामा बौद्धनाथ स्तुपा बनेको भनिन्छ र त्यो तामाङ वंशावलीअनुसार योञ्जन, घिसिङ, वल र ढोग्चन थरका तामाङ पूर्खाहरूले निर्माण गरेका थिए -तामाङ सं. २०५१ः४२) । काठमाडौाका नेवारहरू अझै पनि बनेपालाई भोट भन्दछन् । यो तामाङ भाषाको वोद अपभ्रंश भै वोंदी, बनेपा र भोट बनेको हो । म्याकडोनाल्डले "तामाङहरू मुख्यरूपमा पूर्वमा दूधकोशी र पश्चिममा बढीगण्डकीबीचको माथिल्लो आधाभाग २०० मिटरदेखि २७०० मिटरको उचाइमा बसोबास गर्दछन्" भनेका छन् -१९८३ ः १२९) । यस क्षेत्रमा तामाङहरूको सैयौाको संख्यामा किपट -सामूहिक भूमि) पाइएको छ -हेर्नुहोस्-लामा -१९५९), वंसिटार्ट -१९०६), मोरिस -१९३३), लामा -२०४०), फुरर हेमेन्डोर्फ -१९५६) र रेग्मी -१९७८) ।

मूलतः यसै क्षेत्रलाई तामाङहरूले तामाङ स्वायत्त प्रदेश हुनुपर्दछ भन्ने माग गरेका छन् । यस क्षेत्रमा गोर्खा साम्राज्यको स्थापना नहुन्जेलसम्म पनि कुनै न कुनै रूपमा तामाङहरूको स्वशासित राज्य -मुख्खेली)हरू थिए । गोर्खाको पूर्वपट्ट िगण्डी -बुढीगण्डकी) को पूर्व किनार धादिङको सेमजोङको डाप्साङमा वाईबा थरका तामाङ जातिको राज्य थियो, जसलाई सम्भवतया गोर्खाका राजा राम शाहले पूर्वतर्फ बढ्ने क्रममा हराएका थिए । रसुवाको गोल्जुङमा राजा नरभुपाल शाहको पालासम्म घले तामाङराज्य थियो । पृथ्वीनारायण शाहले जितेपछि आन्तरिक नेतृत्व त्यहीको ज्योमोलाई दिई बाहिरी नेतृत्व गोर्खाले लिएको थियो -तामाङ, सन् २००५) ।

नुवाकोटको ककनीमा तामाङको रूम्बा थरको राज्य थियो । त्यसको अन्त्य कहिले भयो अज्ञात रहेको छ । मल्लहरुले नै ककनीराज्यलाई उखेलेका थिए । रामेछापको दोरम्बा, ताल्जुमा घिसिङ थरका तामाङ राजाको राज्य थियो । यसलाई गोर्खाली सैनिकले अन्तिम पटक सन् १७६२ भदौमा कब्जा गरेका थिए -थापा, २०३९ः७०-७१) । काभ्रेको तिमालमा बल तामाङको स्वायत्त राज्य थियो । पछि यो मकवानपुरको अधिनमा गएको थियो भन्ने देखिन्छ । यसलाई पृथ्वीनारायण शाहका भाइ दलजीत शाहको नेतृत्वमा आएको गोर्खाली फौजले वि.सं. १८१९ असोज २ गते कब्जा गरेको थियो -आचार्य, सं. २०६१ः२०४) । सो आक्रमणमा रेन्जेन दोर्जे राजासहित ३०० युवायुवतीहरुको हत्या भएको थियो । त्यो वेला यो राज्य मकवानपुरका सेनराज्यअन्तर्गत सामन्त राज्य रहेको बुझिन्छ । यो नै तामाङको अन्तिम सत्ता थियो । यस्ता सत्ताहरू थर -अबिल) र किपट -अommगलष्तथ बिलम) माथि आधारित थिए ।

नेवार समाजको विकासयता काठमाडौ उपत्यकामा विभिन्न समयमा दक्षिणबाट आएकाहरूको ज्यापूसंस्कृतिमा घुलमिल भई एउटा नयाा समुदायको विकास भयो, जुन आज नेवार समुदायको नामले प्रसिद्ध छ । त्यसैले नेवार समाज नश्लको आधारमा नभई भाषाको आधारमा विकसित एक भाषा समुदाय हो । यो खस, तामाङ, गुरुङ, मगर जस्तो जाति बाचक शब्द होइन । चित्तरञ्जन नेपालीका अनुसार यस समाजमा विशुद्ध आर्य जातिका सन्तती ठकुरी, मल्ल, कान्यकुब्जी ब्राम्हण राजोपाध्याय, मैथिली ब्राम्हणको एक समूह, शाक्य, विभिन्न जातिका व्यक्तिहरुको सम्मिलन हुन आएको छ । राइटस्का अनुसार वंशावलीको भनाई अनुसार नेवा-र) हरुको प्रवेश मिथिलाका राजा नान्यदेव र हरसिंहदेवसित भएका हुन् । स्मीथ आदि विद्धान्हरुले नान्यदेव दक्षिणी कणर्ाटवंशी भएको र उनीसंग आएका "नाएर" वा "नैयार" हरु नै कालान्तरमा अपभ्रंश भै नेवा -र) हुन गएको हो । यसलाई खण्डन गर्दै वावुराम आचार्यका अनुसार यस देशका आदिजाति किरातहरुको एक शाखा "नेपार" वाट नेवार र नेपाल देश हुन गयो । चित्तरञ्जन नेपालीले पनि यस विचारलाई समर्थन गरेका छन् -२०६०, पृ. १७३-१८३) ।

रामनिवास पाण्डे र दिनेशचन्द्र रेग्मीका अनुसार डा. थमस यङ्ग र जर्ज गि्रयर्सनको मतमा नेपाल र नेवार शब्द कुनै एकै मूलवाट व्यूत्पन्न भएका हुन् । बावुराम आचार्यले यसको समर्थन गर्दै नेपाल र नेवार शब्दहरुको उत्पत्ति मुर्मि वा तामाङ वोलीको "न्यार्वा" शब्दवाट भएको अनुमान गरेका छन् । उनको अनुसार मौर्यकालीन मगधको भाषामा "र" को उच्चारण थिएन तथा "र" को ठााउमा "ल" को उच्चारण गरिन्थ्यो, यसै कारण नेवार वा नेपारलाई कौटिल्यले "नेपाल" भनेका हुन् । उनको विचारमा नेपालको पूर्वरुप नेपार थियो र किरातहरु नेपार थिए -पृ. ८) ।

वावुराम आचार्यका अनुसार नेपारहरु पछि आएका लिच्छवीहरुले पराजित गरेपछि उनीहरु उपत्यकाका वरपरका डाडातिर लागे । पहाडतिर लागेपछि यस जातिको नाम "नेर्वुङ", "न्यार्वा" -"ङार्वा", "न्येर्वा" -ले.) आदि हुन गयो -आचार्य, संस्कृति, वर्ष १, अंक १) । नेर्वुङ तथा ङार्वा भनेको तामाङजातिमा वर्ण शंकर भई बनेको थर हो । यो नेवार माजमा आर्य, द्रविड, मंगोल जस्ता नश्लहरु समिश्रति छन् । चित्तरञ्जन नेपालीका अनुसार नेवार शब्दको प्रयोग सबभन्दा पहिले गोरखाका राम शाहको थिति बन्दोबस्तसम्बन्धी पत्र र पृथ्वीनारायण शाहको दिब्य उपदेशमा भएको थियो -२०६०, पृ. १८२) ।

यो समाजलाई सधै दक्षिणबाट आएका ठकुरी, मल्लहरुले शासन गरे । वाहिरका समाजले मल्लराजालाई नेवारराजा भने पनि नेवारहरुले मल्लराजालाई नेवारराजा र मल्लहरुले पनि आफूलाई नेवार राजा कहिल्यै भनेनन् -नेपाली, २०६०, पृ. १८१)। अहिलेसम्म पनि नेवारहरु मल्लहरुलाई ठकुरी राजा -ठकुजुजु) नै भन्दछन् । प्राचीन नेवारहरु आफैले भने राज्य नै बनाएको वा चलाएको देखिदैन । मल्लराजाहरुले जनता नेवारी भाषा बोल्ने नेवार भएको र आफू दक्षिणबाट आएको र आफनो भाषा संस्कृति मैथिली भएकोले नेवार समुदायमा आफनो संस्कृति फैलाउन मैथिली साहित्यलाई नेवारीभाषामा अनुवाद गराए र मैथिली भाषाको पनि प्रचलन गराएको देखिन्छ ।

जेहोस् यो नेवारसमाजले मल्लकालको उत्तरार्धमा तिब्बत, चीन र भारत बीचको व्यापारिक मार्गका फाइदा उठाउदै व्यापारिक पूाजीको विकास गर्‍यो र काठमाडौंलाई व्यापारिक केन्द्रको रूपमा विकास गर्‍यो । यसैले नेवारहरु नै नेपालको पहिलो त्यो समुदाय हो जसले व्यापारिक पुाजिपति वर्गको जन्म दियो । यही क्रममा नेवारहरु तिब्बत जाने मार्गका तामाङबस्तीहरुमा पुगेका थिए । गोर्खाले जितेपछि नेवार कालीगढहरुलाई माना पाथी ढक बनाउने र व्यापार गर्न गोर्खा सरकारको तर्फबाट नै नेपालको पूर्व तथा पश्चिमतर्फ पुर्‍याएका थिए । तर त्यस वेला त्यस्ले मल्लराज्य र शाहराज्य दुवै हिन्दुतन्त्रात्मक सामन्तवादी राज्यका कारणले औद्योगिक पुाजिमा रुपान्तरण हुन पाएन । अहिलेको वास्तविकता भनेको नेवारहरू काठमाडौं उपत्यकाकेन्दि्रत पुाजिवादउन्मुख अर्थतन्त्र र तामाङहरू उपत्यकावरिपरिको काठ र बाहिरका पहाडकेन्द्रीत मुलरुपमा गुजराअर्थतन्त्र कै स्थितिमा छन् ।

तामाङ-नेवार साास्कृतिक अन्तरनिर्भरतातामाङ र नेवार नेपालको कूल जनसङ्ख्याको ५ प्रतिशतभन्दा बढी जनसङ्ख्या हुने समुदाय हुन् । सन् २००१ को जनगणनाको प्रतिवेदनअनुसार तामाङ जातिको जनसङ्ख्या १२,८२,३०४ -५.६ प्रतिशत) र नेवारको जनसंख्या १२,४५,२३२ -५.४ प्रतिशत) रहेको छ । यी दुवै समुदायले हिमालय पर्वतश्रृङ्खलाको दक्षिणी पाटोको मध्यभागलाई साझे गर्दछन् । कुल नेवार जनसङ्ख्याको ७०.९ प्रतिशत नेवारहरू काठमाडौं उपत्यकामा छन् । त्यस्तै, कूल तामाङ जनसङ्ख्याको ८०.५ प्रतिशत तामाङहरु काठमाडौं र वरिपरिको पहाडिभागमा केन्दि्रत छन् । मल्लकालदेखि राणाकालसम्मको काठमाडौं खाल्डोको बसोबासको स्थितिको अध्ययनबाट के देखिन्छ भने काठमाडौं खाल्डोको ४ शहरको ४ ढोकाभित्र नेवार र ढोकाबाहिर तामाङहरूको बसोबास थियो । नेवार मुलतः व्यापारी समुदाय र तामाङहरू गुजारा अर्थतन्त्रका नेवार व्यापारीहरूका क्रेता र नेवार नगरराज्यको विकासका लागि आवश्यक श्रमपूर्ति गर्ने जनसङ्ख्या थियो । नेवारहरु तिब्बत व्यापार गर्थे र व्यापारिक बस्तुहरुको ओसारपसारमा तामाङहरुको श्रम प्रयोग गरिन्थ्यो । अहिले देखिने नेवार-तामाङ आवादीबीचको बस्तीहरु पृथ्वीनारायण शाहको पालामा शुरू भई पछिल्लो ३०-४० वर्षभित्रमा तीब्ररूपमा बनेका हुन् ।

भाषा वैज्ञानिकहरु तामाङ भाषा र नेवारी भाषा दुवै भोटे-बर्मेली समुदायका भाषा हुन् भन्छन् । काठमाडौंलाई नेवार-नेवा) ले या र तामाङ -ता) ले यम्बु, ललितपुरलाई नेवा-येल -ता-येराङ), भक्तपुरलाई नेवा-खोप -ता-खोपङ), बनेपालाई नेवा-भोाट -ता-वोाद) भन्ने तथा सैवु, भोटाहिटी, भोटेबहाल जस्ता अनगिन्ती शब्दहरु त दुवैको जनजिब्रोमा पाइन्छ । मल्लकालसम्ममा काठमाडौं खाल्डोमा दक्षिणबाट प्रवेश गरेका मैथिली ब्राहृमण औं मानिसहरूसमेत नेवार बने । यो क्रममा केही काठे तामाङहरू पनि नेवार समाजमा अन्तरघुलन भएको देखिन्छ । काठमाडौं खाल्डोको शासन ठकुरी तथा मल्लहरूको हातमा गएपछि हिन्दूधर्म, मैथिली र संस्कृत भाषाको प्रभाव नेवारी समाज र भाषामा व्यापक मात्रामा पर्‍यो । यसले तामाङ भाषा र नेवार भाषाबीचको सजातीयपनमा दुरी पैदा गरेको यथार्थ लुकाउन सकिदैन ।

नेपालको इतिहासले किराातकाललाई स्वीकार्दछ र नेवार समाजले समेत ज्यापूमा किराात अस्तित्व खोजेको देखिन्छ । नेवार समुदायमा ज्यापू सबभैन्दा आदिबासी जाति मानिन्छ । किराात भनेको द्रबिड र आर्यजातिभन्दा भिन्न मानव समुदाय हुन् भन्ने किराात नालीबेलीका लेखक नारदमुनि थुलुङको भनाइलाई मान्ने हो भने ज्यापू र तामाङहरू मंगोलमूलका भोट-बर्मेली भाषा बोल्ने मंगोल-किराात समुदाय हुन् भन्दा अतिशयोक्ति हुादैन । यस. के. चटर्जीले कालान्तरमा किराातहरु आसामदेखि काश्मीरको हिमालय -लद्दाख) सम्मको मध्यपर्वतीय अञ्चलमा फैलिए भनेका छन् -१९६५, पृ. १६९) । टुाडिखेलमा योञ्जन तामाङको कूल महाकाल, इन्द्रचोकमा ब्लोनको पूर्खा स्वेत भैरव र पशुपति-बागेश्वरीमा रूम्बाको कूल ६ हाते भैरब हुनु संयोग मात्र होइन । तामाङहरूको मुख्य धार्मिक तिमालजात्रा -पितृश्रद्धापुजा) र प्रमुख तीर्थहरू-नमोबुद्ध, बौद्ध, नागार्जुन र स्वयम्भू काठमाडौं उपत्यकामा पर्दछन् । आजभन्दा ५०-६० वर्षअधिसम्म पनि वौद्ध -ज्यारुङखस्योर) क्षेत्रमा तामाङहरु मात्र बस्दथे र अहिले सम्म पनि त्यो ६०घरको नामले प्रसिद्ध छ ।

तामाङ-नेवार सामाजिक तथा साास्कृतिक भिन्नतातामाङ र नेवारले भूगोल, इतिहास, भाषा, अर्थतन्त्र, आवादी र सभ्यता साझे गरे पनि यी दुई समुदायका बीचमा निकै ठूलो भिन्नताहरू पनि छन् । तामाङ समाज समतामूलक संरचनामा खडा छ भने नेवारी समाज जातप्रथामा आधारित छ । तामाङ जातिभित्र जातप्रथा -ठूलो-सानो, उच्च-निच) छैन । तामाङका थुप्रै थरहरू छन् र ती समान छन् । ती सबै एकै विवाह संगठनमा आवद्ध छन् । राजा जयस्थिति मल्लले सन् नेवारी समाजमा ४ जात वर्ण र ६४ उचनिच जात -प्रथा)को शुरु गर्‍यो । सन् १८५४ मा राजा सुरेन्द्रको पालामा बनेको मुलुकी ऐनमा नेवारमा ब्राहृमण-राजोपाध्याय र बज्राचार्य तथा दलित -च्यामे, पाडे) सहित ४ वर्ण वा जातको व्यवस्था गरिएको थियो र अहिलेसम्म पनि ती चार वर्ण वा जातकाले आफूलाई नेवार सम्झे पनि ती उचनिच नेवारी जातका बीचमा विहेबारी हुादैन । नेवारी समाज विवाहजस्ता सामाजिक प्रकि्रयाबाट जोडिएको छैन, उनीहरुलाई जोड्ने तत्व भाषा मात्र हो ।

तामाङ समाजमा बढी मात्रामा सांस्कृतिक एकरूपता पाइन्छ । तामाङहरू मूलरूपमा एकै किसिमको चाडवार्ड, पर्व, धार्मिक मान्यता र लामा बुद्धधर्म मान्दछन् । नेवारभित्र थुप्रै सांस्कृतिक विभिन्नताहरू पनि छन् । नेवारी समाज बौद्ध धर्म र हिन्दुधर्ममा बााडिएका छन् । काठमाडौं खाल्डोमा विभिन्न समयमा दक्षिणतिरबाट आएका लिच्छवी, कोलीय, शाक्य, बज्जी, मल्लहरूले नेवार समाजलाई हिन्दूधर्म, बौद्धधर्म, जातप्रथा, हिन्दु संस्कृति दिए । यही कारणले तामाङ समुदायभन्दा नेवारहरू बढी हिन्दूकृत छन् । वालचन्द्र शर्माका अनुसार तिव्वत-नेपालको पारम्परिक व्यापारमा तामाङहरुको श्रमको बढी भूमिका भएकोले यिनको भाषा र विचारमा तिव्वतीहरुको प्रभाव परेको देखिन्छ ।

तामाङहरु कुल वौद्ध जनसंख्याको ४७.४ प्रतिशत र नेवारहरु कुल वौद्ध जनसंख्याका ७.८ प्रतिशत छन् । नेवार जनसंख्यामध्ये १५.३ प्रतिशत मात्र बौद्ध छन् ता कि तामाङहरु ९०.३ प्रतिशत छन् । नेवारको शिसु तथा बालमृत्युदर प्रतिहजार ६९ जना तथा ५२.५ जना, आयु ६३.२ वर्ष रहेको छ भने तामाङको शिसु तथा बाल मृत्युदर प्रतिहजार १४२ तथा ९८ जना र आयू ५२.२ बर्ष छ जुन नेवार र बाहुन क्षेत्रीको तुलनामा ७५ जना र ४६ जनाले मृत्युदर बढी छ । त्यस्तै तामाङको सरदर आयूदर नेवार र बाहुन क्षेत्रीको तुलनामा १०.७ अर्थात् ११ बर्षले कम छ । यही हालत तामाङको आर्थिक स्थितिमा देखिन्छ । नेपालको जनसंख्याको ३१ प्रतिशत मानिसहरु गरिवीको रेखामुनि अर्थात् दिनमा एक डलरभन्दा कम कमाउने छन् भने तामाङ जातिको ६१ प्रतिशत तामाङहरु गरिवीको रेखामुनि छन् । यस्ले अझै पनि तामाङहरु कम ज्याला पाउने शारीरिक श्रम तथा अकुशल ९द्यबिअप ऋयिगच व्यद० काम गर्दछन् । नेवार जातिको १४ प्रतिशत मानिस मात्र गरिवीको रेखामुनि छन् ।

नेवार समुदायमा ७५.६ प्रतिशत साक्षर छन् । ३४.४० प्रतिशत तामाङहरु मात्र लेखपढ गर्न जान्दछन् र ६५.६० प्रतिशत तामाङहरु अझै लेख्न सक्तैनन् । ३८.१० प्रतिशत स्कूल जाने उमेरकाहरु विद्यालय जादैनन् । स्कूल गएमध्ये १७.३ प्रतिशतले माध्यमिक शिक्षा उत्तीर्ण हुन्छन् । प्रभाण पत्र तह ०.७ प्रतिशत र स्नातक तथा त्यस भन्दामाथि ०.७ प्रतिशतले मात्र उतीर्ण गरेका छन् । यो शैक्षिक स्थिति तामाङ जातिको स्वास्थ्य र आर्थिक स्थितिसंग प्रत्यक्षरुपमा जोडिएको छ । त्यसैले तामाङहरु संख्यामा ठूलो भएपनि राज्य र राष्ट्रिय जीवनमा कहिा र कतै उनीहरुको उपस्थिति नदेखिएको हो । नीति निर्माण गर्ने संसद, कार्यान्वयन गर्ने मन्त्री परिषद र न्याय दिने सर्वोच्च अदालतमा तामाङको उपस्थिति लगभग नदेखिनु त्यस्को प्रतिविम्व हो । काठमाडौं खाल्डोबाटै सभ्यताको शुरुवात् गरेका यी दुई छिमेकी समुदायवीच अहिलेे एकाइसौं शताब्दीमा आइपुग्दा निकै ठूलो राजनैतिक, आर्थिक, साास्कृतिक असमानताका खाडल र भिन्नता देखा परेका छन् ।

काठमाडौं उपत्यकाको राजनैतिक ईतिहासकिंवदन्ती अनुसार काठमाडौं खाल्डोमा पौराणीक कालमा गोपाला, महिसपाला तथा किराता -घमन्ते मंगोलहरु) ले सन् २०५ सम्म राज्य गरेको थियो । त्यसपछि किराताहरुलाई सन् २०५मा दक्षिणवाट आएका सोमवंशी लिच्छवीहरुले पराजित गरेके थिए । लिच्छवीकालमा नेपालको सीमा त्रिशुलीदेखि दूधकोशीसम्म पुगेको थियो अनुमान गरिएको छ । लिच्छवी शासनको अन्त्य सन् ८८० मा भयो भन्ने इतिहासकारहरुको मत रहेको छ । त्यसपछि सन् ८८० देखि सन् १२०० सम्मको नेपालको इतिहासका धेरै कुरा प्रकाशमा आएको छैन ।

सन् १२०० देखि भारतवाट आएका मल्लहरुले काठमाडौंमा राज्य खडा गयो र जस्को सिमा सूर्यविक्रम ज्ञवालीका अनुसार उत्तरमा शिवपुरी, दक्षिणमा चित्लाङ, र पश्चिममा त्रिशुली थियो । राजा जयस्थिति मल्लले नेवारसमाजलाई ४ वर्ण र ६४ जातमा बााडेका थिए । सन् १४२८ लेखि १४८२ सम्म यक्षमल्लले शासन गर्‍यो र उनको राज्य पूर्वमा कोशीसम्म पुगेको थियो । उनको शेषपछि यक्षमल्लको राज्य उनका छोराहरुमा बााडियो र कान्तिपुर, ललितपुर, भादगाउा -त्रिपुरा) र बनेपा -भोाट) -बनेपा पछि भादगाउामा विलय भएको थियो) मा विभाजित राज्य काठमाडौं उपत्यकामा सिमित थियो । कान्तिपुर सन् १४८४ देखि १७६८ सम्म, ललितपुर सन् १५३६ देखि १७६८ सम्म र भादगाउा सन् १४९६ देखि १७६९ सम्म स्वाधीन राज्यहरु थिए । यी तीनै राज्य कामाडौं खाल्डोमा सिमित थियो -हेर्नुहोस नक्सा २) । पृथ्वीनारायण शाहले कान्तिपुर र ललितपुरलाई सन् १७६८मा र भादगाउालाई सन् १७६९मा पराजित गरेपछि मल्लराज्यहरुको अन्त्य भयो ।

सन् १४८३ देखि काठमाडौं खाल्डोवाहिर दक्षिणतर्फ सेनहरुले सन् १८०६ सम्म राज्य गर्‍यो । काठमाडौं खाल्डोमा एउटै राज्य हुदाा नेवार सभ्यताको शुरुवात् र तीन राज्य हाुदा नेवार सभ्यता शिखरमा पुगेको देखिन्छ । उक्त अवधिमा काठमाडौं खाल्डोमा क) नेवारीसमाज ४ वर्ण र ६४ जातमा विभाजन, ख) प्रत्येक जात विशेषको अलगअलग गुठि व्यवस्था, ग) नेवारी भाषा र साहित्यको विकास र संस्कृत तथा मैथिली साहित्यलाई नेवारी भाषा र साहित्यमा प्रवेश, घ) सवै प्रकारको फाइन आर्ट, पेन्टिङ, भवन निर्माणकला आदिको विकास, घ) धेरै मठमन्दिर बने, मूर्तिहरु कुादिए र नयाा चाडपर्वहरुको सृजना, ङ) कृषिको विकास, र, च) काठमाडौं भारत चीन तिब्बतको व्यापारिक मार्ग बन्यो र व्यापारिक पूाजीको विकास भै काठमाडौं खाल्डो रोम जस्तै नगरराज्यको रुपमा तीब्र गतिमा विकास भएको थियो ।
स्रोतः अर्याल र ईञ्चले, २००५।

नेवाः गणराज्यको घोषणा ः२०६६ पौष ११ गते नेवारहरुको विभिन्न संघसंस्थाहरुको मोर्चा, नेवाः स्वायत्त राज्य संघर्ष समितिले काठमाण्डौंमा एक विशाल जनसभाका बीचमा नेवाः राज्यको घोषणा गर्‍यो । उक्त घोषणापत्रमा नेवा राज्यको क्षेत्र सम्बन्धमा "ऐतिहासिक नेपाल मण्डलको आधार नै वर्तमान नेवा राज्यको क्षेत्र निर्धारण गर्दाको प्रमुख आधार हो" भनिएको छ । त्यस्तै, राज्यको घोषणामा, "त्यस नेपालमण्डल क्षेत्रमा विगतदेखि वर्तमान पर्यन्त जहाा जहाा नेवारहरु आफनो आदिभूमिको रुपमा बसोबास बनाइआएका छन् र जहाा जहाा उनीहरु अरु आदिवासीहरुभन्दा अधीक संख्यामा छन् ती सम्पूर्ण भूभाग समावेश भएको समस्त भूभाग नै नेवा स्वायत्त राज्य हो" भनिएको छ । उक्त घोषणापत्रमा काठमाडौं उपत्यकाका नेवार जनसंख्याको एक चौथाइ संख्या र नेपाल मण्डल दावी गरिएको क्षेत्रमा आदिकालदेखि बसोबास गरिरहेका करिव ११ लाख तामाङ आदिवासीजातिका विषयमा कुनै कुरा उल्लेख गरिएको छैन ।

२०६६ मंसिर २१ गते ताम्सालीङ स्वायत्त प्रदेश -राज्य) को घोषणा गर्दा ताम्सालीङ संयुक्त संघर्ष समितिले काठमाण्डौं उपत्यकाको नेवारबाहुल्यक्षेत्रमा नेवाराज्य बनाउने नेवारसमुदायको भावनालाई कदर गर्दै काठमाण्डौं वरिपरिको तामाङबाहुल्यक्षेत्रमा ताम्सालीङ स्वायत्त प्रदेश घोषणा गरिएको छ भनिएको थियो तर नेवारसमुदायकोतर्फबाट ताम्सालीङ स्वायत्त प्रदेशप्रति त्यस्तो सद्भाव र मान्यता पनि प्रकट गरिएन । उक्त घोषणालाई अनुमोदन तथा समर्थन गर्दै विभिन्न वक्ताहरुबाट घोषणासभा र विभिन्न संचार माध्यममार्फत नेपालमण्डल भनेको मल्लकालको मल्लराज्यको भूगोल होेÙ यसको मुख्य भूभाग दक्षिणमा चिसापानीलगायत त्रिशुलीदेखी दुधकोशीसम्मको हालको १२ जिल्ला होÙ यो प्रदेश र यो भूभागसंग जोडिएको जल, जंगल, जमिनमाथि नेवार समुदायको अग्राधिकार हुनुपर्छर्Ù नेवाः राज्य कुनै अर्को राज्य वा प्रदेशले घेरिनु हुदैनÙ दोलखा, विदुर, चौतारा, हेटौडा जस्ता नेवारबाहुल्य साना बस्तीहरु नेवाराज्यभित्र पर्छÙ र नेवाराज्यलाई उत्तरमा तिब्बतको खासासंग जोडिएको कोदारी नाका र दक्षिणमा भारत जोडिने नाका चाहिन्छ'' भन्ने आशय प्रकट भयोे । त्यसको केही दिनपछि काभ्रेका सातगाउँका नेवारहरुले संयुक्त रुपमा ताम्सालिङ प्रदेशमा नबस्ने र सो गाउाहरु नेवाःराज्यमा सामेल हुनुपर्ने माग समेत गर्‍यो ।

यो घोषणाले केही सैद्धान्तिक केही व्यावहारिक समस्या खडा गरेको छ । पहिलो त यसले काठमाडौं उपत्यका र उपत्यकाबाहिरको त्रिशुलीदेखि दुधकोशीवीचको तामाङजातिको ऐतिहासिक सघनआवादी भुमि र अस्तित्वलाई स्विकार गरेको छैन । यही उपत्यकाका आदिवासी तामाङ जाति र तामाङभाषाको कस्तो किसिमको हैसियत हुनेछ भन्ने बारेमा बताइएको छैन । यो क्षेत्रमा करिव पौने ८ लाख नेवार र साढे १० लाख तामाङहरु बसोबास गर्दछन् । यहाा प्रश्न उठ्छ के आफूभन्दा ठूलो आदिवासी समुदायको सहअस्तित्वलाई स्विकार नगरी नेवारको मात्र स्वायत्त राज्य बन्ला ? नेवारहरुले दोस्रो, काठमाडौ उपत्यकामाथि भएको पृथ्वीनारायण शाहको राज्यविस्तारलाई गोर्खा साम्राज्यवाद वा आन्तरिक उपनिवेशवाद मान्दै त्यसमा विरुद्ध स्वशासनको माग गरेको छ । यहाा उनीहरुले एकातिर गोर्खाविस्तारलाई मान्यता नदिने अर्कातिर मल्लराज्यको आधारमा नेवारको स्वशासित राज्य खोजेर द्धैद चरित्र देखाएका छन् । यो एक किसिमको सैद्धान्तिक विचलन हो । नेवारहरुले पृथ्वीनारायण शाहको राज्यविस्तारलाई अतिक्रमणकारी र साम्राज्यवादी हमला मान्दा तामाङहरुले मल्लराज्य विस्तारलाई अतिक्रमणकारी र साम्राज्यवादी हमला किन नमान्ने ? हामी तामाङहरुको लागि त गोर्खाको होस् वा मल्लको, दुवैको आक्रमण विस्तारवादी आक्रमण थियो र त्यसबाट तामाङहरु आर्थिक रुपमा सिमान्तकृत, जातीय रुपमा उत्पीडित र राजनीतिक रुपमा बहिष्कृत भएका थिए ।

तेस्रो, तामाङआवादीद्धारा काठमाण्डौंउपत्यका पूर्णरुपमा बेष्ठीत भएको परिवेशमा नेवाः राज्य उत्तरमा तिब्बत र दक्षिणमा भारतसँग जोडिनुपर्दछ भन्ने भनाईले तामाङ राष्ट्र र ताम्सालीङ प्रदेशलाई खण्डित गर्दछ । त्यसैले, अन्तिम विश्लेषणमा, तामाङको पुख्र्याैलीक्षेत्रमासमेत नेवाःराज्य हुनुपर्ने घोषणा एक प्रकारको स्थानीय जातीय अहंकारवाद प्रतित हुन्छ । यो नेवा घोषणाले उत्पीडित आदिवासी तामाङजातिको अन्तर्राष्ट्रिय कानूनअनुसार प्राप्त आप\mनो पुख्र्यौलीभुमिमाथि आफनै आत्मनिर्णय र स्वशासन गर्ने अधिकारलाई उपेक्षा गरेको छ । यदि यसो भएमा स्थानीय नेवार अहंकारवाद विरुद्धको तामाङहरुले आन्दोलन गर्नुपर्ने हुन्छ । के यसले नेवारलाई स्वशासित राज्य स्थापना गर्न मद्दत देला ? हाम्रो बुझाईमा यसवेला नेवार र तामाङहरु दुवै एउटै जातीयसत्ताबाट थिचोमिचोमा परेका छौं । त्यसका विरुद्ध हामीले संयुक्त संघर्ष गर्न सक्यौ भने मात्र नेवार र तामाङ दुवैले स्वशासन प्राप्त गर्न सक्छौं । यदी नेवार र तामाङहरु आपस्तमा लड्ने हो भने हामीलाई अधिकार दिन नचाहानेहरुका लागि त्यो भन्दा ठूलो रमिता के होला ? उनीहरु त् यही चाही रहेछन् । र, चौथो, नेवारहरु तामाङहरुङद्धारा चारैतिरबाट घेरिएको छ । यसतो एक जातिले घेरिएको अवस्थामा अर्को कुनै जातिको स्वायत्त प्रदेश बन्दैन भन्नेहरु पनि छन् । दक्षिण अफि्रकाभित्र स्वाधीन लेसोथो राज्य बन्न सक्छ भने ताम्सालिङले घेरिएको नेवाःराज्य बन्न सक्तैन भन्ने भ्रम पाल्नु हुादैन । यहाा बुझनु पर्ने कुरा के हो भने हामीले छुट्टै राज्य खोजेका होइनौ एउटा संघीयराज्यभित्र स्वशासन मात्र खोजेका हौं । पारम्परिक सहअस्तित्व र अन्तरनिर्भरतालाई स्विकार गरेर नेवार र तामाङ संगै बस्ने हो । हामी सवैले नेवारको भलाईमा तामाङको भलाई र तामाङको भलाईमा नेवारको भलाई गासिएको छ भन्ने बुझ्नु पर्दछ ।

बाहुन नेताहरुको खल्तीबाट झिकेको ११ प्रदेश चाहिंदैन

2012-05-21T00:27:00.000-07:00

बाहुन छेत्रीहरुले एकल जातीय राज्य कुनै हालतमा हुनु हुन्न ,उनीहरु पनि आदिवासीमा सूचीकृत गरिनु पर्यो भनेर गरेको बन्द सम्पूर्ण रुपमा हामी तामाङ लगायतका सबै जनजातिहरु बिरुद्ध थियो । देश हाँक्ने पनि तिनीहरु नै अनि सडकमा गएर हामीहरु पछि पर्यौं भनेर चिच्याउने पनि तिनीहरु नै ,आफुलाई कस्तो बहादुर ठानेका होलान् ? जनजाति प्रतिनिधिहरुले माओवादीका अदक्ष्य पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) समक्ष गएर एकल जातीय राज्यको पार्टीको धारणाबाट पछि नहट्न गरिएको आग्रहलाई उनले समर्थन स्वरुप जातीय राज्यको बिरुद्ध लाग्नेहरुमाथि प्रतिकार गर्नुहोस् भनेर त भने तर ठिक त्यसको केहि दिन बित्न नपाउँदै उनले अँध्यारो कोठामा गएर बाहुन-छेत्रीहरुको चाहना बमोजिमको जाति विरोधी ११ राज्यको पक्षमा कांग्रेस र एमालेसँग सहमति गर्न भ्याए । यसबाट के बुझ्न सकिन्छ भने प्रचण्डमा ब्राहमणवाद हाबी हुन थालेको छ । प्रचण्डले जनजातिहरुको रगत बगाएर जनयुद्द त सफल पारे तर आज त्यहि जनजाति विरुद्ध उनि कालो कोठामा बिगत लामो समय देखि नै जनजाति विरुद्ध लागि परेका पार्टीहरुसँग हातेमालो गर्दै छन् ,मुसुमुसु हाँस्दै सहमति भयो भनेर हामी सोझा तामाङ लगायतका जनजाति र मधेसीहरुलाई ढाँट्ने दुष्प्रयास गर्दैछन् । केपी ओलीको बोली र माओवादीको गोली खतरनाक हुन्छ भन्ने सुनेको थिएँ तर आज माओवादीको गोली त सबै नेपाल सरकारको मातहतमा आएको छ त्यसैले गोलीबाट तर्सिनु पर्ने आवश्यकता छैन तर उसको बोली हिजो आज जनयुद्धको गोली भन्दा खतरानाक हुन थालेको छ । बिगत लामो इतिहासदेखि जनजाति विरुद्ध लागि पारेका पार्टीहरु बिचरा कांग्रेस र एमालेप्रति हाम्रो कुनै गुनासो छैन । विचार बाहुनहरुको पार्टीले जनजातिको माग संबोधन गर्नु पर्यो भनेर जनजाति प्रतिनिधिहरुले धर्ना दिनु पनि त्यति जाहेज कुरा थिएन । कांग्रेस र एमालेका नेताहरुले त चोटिलो जवाफ फर्काई दिए रे "जातीय राज्य कुनै हालतमा हुनै सक्दैन "/ भनेर ।
दाहाल,भट्टराई ,पौडेल,नेपाल, सिटौला लगायतका ५-६ जना बाहुन नेताहरुको सहमतिमा बनेको ११ प्रदेशको सहमति आम नेपाली जनताको सहमति भनेर खसहरुको कब्जामा रहेका नेपालका मिडियाहरुले जबर्जस्ति प्रचार गरे ,केके न भयो भनेर हल्लीखल्ली गरे ,होहल्ला मच्चाए । एमालेका पृथ्वीसुब्बा गुरुङ, माओवादीका देव गुरुङ ,कांग्रेसका जीव छिरिङ्ग लामा लगाएका जनजाति नेताहरुले पनि १४ प्रदेश नै हुनु पर्छ भनेर सहमत गरेकै त हुन्, त्यो चाहिं किन राष्ट्रिय सहमति हुन सकेन ? बाहुन नेताहरुले भनेको कुरा चाहिं राष्ट्रिय सहमति हुने अनि जनजाति नेताहरुले भनेको कुरा चाहिं वायत हुने ,पार्टीको मर्यादा विपरित हुने ? खुसिको कुरा के छ भने अचेल जनजाति नेताहरु पनि खुब सचेत हुन थालेका छन् । तिनीहरु परी आएको बेला आफ्नो जातीय अधिकार प्राप्त गर्न पार्टी छोड्न तयार छन् । त्यसको एउटा उदाहारण हुन् कांग्रेसका सभासद् जीवछिरिङ लामा । लामाले आफ्नो पार्टीका ४८ जना जनजाति सभासद्हरुको हस्ताक्षर संकलन गरेर पार्टी नेत्रित्व समक्ष्य जातीय आधारमा संघीय राज्यहरु बन्नु पर्छ भनेर दबाब दिने काम गरे । तर बाहुनहरुले कहाँ मान्छ र हामीले भनेको कुरा ?
बाहुन नेताहरुको सहमतिमा ताम्सालिङलाई टुक्राटुक्रा पार्ने काम भएको छ । तामाङहरु सबैभन्दा बढी रहेको जिल्ला मकवानपुरलाई टुक्रा पारेर राजधानी प्रदेशसँग गाँस्ने गलत सहमति भएको छ । धादीङ र नुवाकोट जस्तो तामाङ बाहुल्य छेत्रहरुलाई ताम्सालिङबाट झिकेर गद्दारी गरेका छन् । अरु त अरु उत्तर हिमालतिर अवस्थित ७०% तामाङहरु बस्ने रसुवा जिल्ला समेत टुक्रा पारेर अरु प्रदेशसँग जोड्ने दुश्साहस गरेका छन् । ललितपुर जिल्लामा रहेको १७ ओटा तामाङ बाहुल्य गाविसहरुलाई समेत भौगोलिक सुगमताको बिल्ला भिडाएर राजधानी प्रदेशमा गाब्ने कुचेष्टा गरेका छन् । फुटाउ र राजनीति गर भन्ने नीति अन्तर्गत बाहुन नेताहरुले कालो कोठामा बसेर ११ प्रदेशमा सहमति गरेको प्रष्ट छ । बाहुनहरुको खल्तीबाट फुत्त बाहिर निकालेको ११ प्रदेश हामीहरुलाई मान्य छैन । लामोसमयदेखि विभेदमा पारिएको तामाङ जातिमाथि अझै पनि अन्याय गरिन्छ भने त्यो सहने वाला छैन । ११ प्रदेशको सहमतिमा नामहरु दिईएको छैन । हामीले चाहेको ताम्सालिङ,हाम्रो म्हेम्हे-मम हरुले आफ्नो पसिना र मिहेनत बगाएको ताम्सालिङप्रति ठुलो अन्याय भएको छ । किन दिईएन त हाम्रो भूमिको नाम "ताम्सालिङ" भनेर ? कुरा बुझ्न सझिलो छ । कांग्रेस र एमालेलाई ताम्सालिङ भन्ने नाम सुन्दैमा एलर्जी हुन्छ रे । हुँदा हुँदै प्रचण्डलाई समेत एलर्जी हुन थालेछ नत्र किन नि नामबिनाको प्रदेशमा सहमति भयो त ? संविधान भनेको एक युगमा एक चोटी बन्ने कुरा हो । अखण्ड ताम्सालिङलाई सुनिश्चित नगरी संबिधान जारी गर्यो भने फेरी पनि हामी तामाङहरु खस-ब्राहमणहरुको दादागिरी सहेर बस्नै पर्छ । अत: अहिलेको यो जटिल राजनीतक मोडमा सचेत तामाङ भएको हैसियतले ताम्सालिङको बारेमा प्रचार प्रसार गरी दिनु हुन सबै तामाङ ज्योज्योआले नानाआङाहरुलाई हार्दिक अनुरोध गर्न चाहन्छु । हामी तामाङहरु अब एउटै घरमा बस्न चाहन्छौं ,त्यो भनेको अखण्ड ताम्सालिङ हो । ताम्सालिङदा छार्ना-ल्हेना
लाबादा दरेम मुक्खुन तामाङकादेसे होद्से रि हैंसे लालन् तोला । लास्सो फ्याफुल्ला ।

ताम्सालिङ र राजनीतिक दलहरु

2012-04-27T00:53:00.000-07:00

हात्तीवन रिसोर्टमा भएको लामो बैठकले दलहरु कुनै सहमतिको नजिक पुग्न त सकेनन् तर उक्त बैठकमा दलहरुले राखेको आआफ्नो धारणाबाट तिनीहरुको नियत बुझ्न सजिलो मात्रै होइन प्रष्ट पारिदिएको छ ।नेपालमा दलहरु सहमति खोज्दै गर्दा हामी तामाङ लगायत सबै जनजातिहरु भने कतै सहमतिको नाममा जातियताको आधारमा संघीयता नहुने त होइन भनेर सशंकित र त्रसित छौं ।कांग्रेसले त त्यहि पुरानो गैर जनजातीय अभिव्यक्ति नै दिए हात्तीवन रिसोर्टमा,तराई-पहाड-हिमाल सबै जोडिएको संघियता हुनु पर्ने रे ! जातिय आधारमा संघियता हुनै सक्दैन रे ! तराई-पहाड-हिमाल सबै जोडिएको संघिय राज्य बनाउने अनि खस जातिको बाहुल्यता स्थापित गर्ने र जनजाति-मधेसीहरुलाई हरेक राज्यमा मैनारिटिमा राखेर फेरि पनि हिजोको एकात्मक राज्यसत्तामा झैँ दबाई राख्ने प्रष्ट नीति कांग्रेसमा देखियो। धेरै तामाङहरुले पहिलै चिनिसकेका थिए कांग्रेसको सर्प डसाई नीति ,धेरै दावाहरुले बुझ्दै छन् अहिले पनि। नेपाली कांग्रेस त्यो पार्टी हो जसले समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली हुनै सक्दैन भनेको थियो ।नेपाली कांग्रेस त्यो पार्टी हो जसले समावेशी विधेयकको विरोध गरेको थियो । नेपाली कांग्रेस त्यो पार्टी हो जसले संबिधानसभाको चुनावमा खसहरुको बाख्रा बथान जस्तै देखिने प्रतिनिधि चयन गरेको थियो भने जनजातिहरुको प्रतिनिधि गरेको जस्तो देखाउन फाट्टफुट्टा जनजातिहरु प्रतिनिधि चयन गरेको थियो ।हात्तीवन रिसोर्टमा भएको बैठक उपलब्धिहीन भईसक्दा नेपाली कांग्रेसले जनजातिहरुलाई दबाएर छाड्छु भन्ने अठोट लिएको देखियो। नेपाली कांग्रेस गैर जनजाति पार्टी हो भन्ने सबैले जान्नु र सबैलाई सिकाउनु आजको सचेत जनजातिको कर्तब्य हो ।एमाले पनि कांग्रेस जत्तिकै जनजाति पार्टी नै त होइन तर जनजातिहरु हक अधिकार स्थापित गर्न सक्ने पार्टी पनि होइन ।एमालेको बाहुनछेत्री नेताहरु कांग्रेसले भनेको जस्तो भौगोलिक आधारको संघियताको पक्षमा छन् भने जनजाति पृष्ठभूमि भएका नेताहरु पक्का जनजाति भएर पार्टीभित्र आवाज उठाईरहेको पाईन्छ । तर एमालेमा के बिडम्बना छ भने जनजाति नेताहरुको आवाजले पार्टीको बाहुनछेत्री नेताहरुले गर्ने निर्णयलाई उल्टाउन सक्ने कुनै तागत राखेको देखिएको छैन । उपाध्यक्ष अशोक राईले सार्वजनिक रुपमै प्रष्ट रुपमा भनेकै छन् १४ ओटा राज्य हुनै पर्छ ,जातीय आधारमै हुनु पर्छ । एमालेभित्र जनजातिहरु निर्णायक शक्ति कम्जोर रहेको कारणले एमालेबाट जनजातिले आशा गर्नु सायद बेक्करै होला !

जातिया आधारमा संघिय राज्य दिन सबैभन्दा बढी हिजो नेपालका आदिवासी जनजातिहरुको मुद्धालाई नेपालको राजनीतिक वृतचित्रमा घुसाउन सफल एनेकपा माओवादीको संस्थापन पक्ष भनिने प्रचण्ड र बाबुराम भट्टराईले संघियताको लागि हामी लचिलो हुन तयार छौं भनेर पटकपटक भनेको सुनिन्छ र त्यहि कुरा फेरी दोहोर्याहेको पाईयो हात्तीवन रिसोर्टमा । ककनीमा गएर "ताम्सालिङ स्वायत्त गणराज्य जिन्दवाद " भन्ने बाबुराम र खुल्लामञ्चमा उभेर "नेवाः स्वायत्त गणराज्य जिन्दवाद"को नारा लगाउने प्रचण्डले के शासकीय स्वरुपमा कांग्रेस लचिलो भए आफुहरु पनि संघियताको अडानमा लचिलो हुन तयार छौं भन्न पाईन्छ ? काभ्रेमा गएर जनआन्दोलनमा सबै भन्दा चप्प्पल लाएर आउने जनता भनेको ताम्सालिङबाट आएको थिए भनेर तामाङ जनतालाई फुरुक्क फार्ने प्रचण्डले यसरी हात्तीवनमा गएर सर्पले जस्तै खोल फेर्न पाईन्छ त ?जवाफ चाहिएको छ तामाङ जनतालाई । अनि पछिलो समयमा ताम्सालिङ र नेवाःलाई एउटै ठाउँमा गाबेरा राज्य बनाउन सकिन्छ भनेर प्रचण्डले भाषण दिएको पनि सुनियो ,के तामाङ जनताले जनयुद्धमा बगाएको रगत अनि संविधानसभाको चुनावमा दिएको भोट माओवादी नेताहरुले आफ्नो स्वार्थ पुरा गर्न मात्रै थियो त ? प्रचण्डलाई राष्ट्रपति बन्न हत्तार भयो भन्दैमा जनजातिलाई ढाँटेर अनि छलेर गैरजातीय राज्य बनाउन पाईन्छ ? अचेल प्रचण्ड र झलनाथ खानेखुसी गरेर हँसिलो मुहारमा टिभी स्क्रिनहरुमा सहमति हुनै लाग्यो भनेको सुन्दा झन् बढी शंका थपिएको छ । जायिता आधारमा संघियता हुनै सक्दैन भन्ने झलनाथसँग प्रचण्डले कस्तो सम्झौता गर्यो र त्यसरी हँसिलो मुद्रामा सहमति हुनै लाग्यो भनेर मिडियामा छाउनु पार्यो ? झलनाथले ९ वटा राज्य हुनु पर्छ भनेको कुरा मिडियामा आयो र जसमद्धे ५ वटा पहिचानको आधारमा र ४ ओटा भौगोलिक आधारमा रे भन्ने सुनियो ।

एकिकृत नेकपा माओवादीले पटक पटक संघियता सम्बन्धि आफ्नो धारणा बदल्दै आएको छ जस अनुसार पछिल्लो समय उसले १० वटा प्रदेश प्रस्ताव गरेको छ । बिगतको हरेक चोटी उसले गरेको परिवर्तनमा ताम्सालिङ प्रदेश अनिवार्य रुपमा राखिएको भए पनि पछिल्लो पटक उसले गरेको परिमार्जन अनुसार ताम्सालिङको पछाडी इन्द्रावती पनि रहेको छ । तामाङ जस्तो २४० वर्ष देखि हिन्दु अतिवादको चपेटामा परेको जातिले फेरी पनि आफ्नो प्रदेशमा हिन्दुकै देवताको नाम जप्नु पर्ने रे ,यो त तामाङ जनतालाई मान्य हुने छैन ।खास गरी तामाङ लगायतका जनजातिहरुलाई प्रयोग गरेर ठुलो पार्टी हुन पुगेको माओवादी जस्तो आशलाग्दो पार्टीले समेत यस्तो गैरजिम्मेवारीपूर्ण प्रस्ताव पेश गर्नुले पार्टीभित्र बाहुनवाद सल्बलाउन थालिएको सजिलै बुझ्न सकिन्छ । त्यहि प्रचण्ड जसले जनयुद्द कालमा जनजातिहरुलाई "ब्राहमणवाद मुर्दावाद" भन्ने सिकाएको थियो आज उसैमा कांग्रेस र एमालेका नेताहरुको संगतले गर्दा ब्राहमणवाद हाबी हुन थालेको महशुस हुन्छ ।

प्रचण्डले काभ्रेमा गएर तामाङ बुद्धिजीवी र तामाङ जनताको माझमा बोलेको ताम्सालिङको भाषण ,बाबुराम भट्टराईले ककनीमा गएर फलाकेको "जय ताम्सालिङ"को नारा हात्तीवनमा गएर भुस्सुक्कै भुल्न पुगेछ र त ६ देखि ८ प्रदेशमा सहमति गर्न सकिन्छ भनेर कांग्रेस र एमालेसँग सहकार्य गर्न पुगेछन् । जनयुद्दमा तामाङ जनताले बगाएको रगतको गौरवशाली इतिहासलाई चटक्कै भुलेर कांग्रेस र एमाले जस्तो बाहुनहरुको पार्टीसँग हातेमालो गर्नुले तामाङ जनताको भावनामा ठेस पुगेको मात्रै छैन रगत उम्लिन थालेको छ ।प्रचण्डले नेवा-ताम्सालिङ एउटै प्रदेश हुन सक्छ भनेर केहि समय अगाडी गैरजिम्मेवारीपूर्ण र बाहुनवादी भाषण पनि दिएका थिए ।नेवा र ताम्सालिङलाई एउटै प्रदेश बनायो भने त्यो प्रदेशमा न त नेवारको बाहुल्यता रहन्छ न त तामाङहरुको नै ।त्यसमा त खसहरुको पो त बाहुल्यता हुँदो रहेछ । त्यहि भएर पछिल्लो समयमा माओवादीले १० प्रदेश प्रस्ताव गर्ने बित्तिकै कांग्रेसले परिमार्जन सहीत ७ प्रदेश ल्याएको छ जसमा "ताम्सालिङ-नेवार " भनेर एउटा प्रदेश प्रस्ताव गरिएको छ । हेर्नुहोस् न, कति बाठा बाहुन नेताहरु! कांग्रेसले हिजो सबै जातजाति,भाषा-धर्म ,संस्कृति बराबर हो भन्दै जनजातिहरुलाई दबाई रहेको थियो ,आज ठिक त्यहि इतिहास दोहोर्याउने मनसाय देखियो माओवादीभित्र ।

जे सुकै भए पनि यदि तामाङ जनताले ताम्सालिङ पाएन भने संबिधान लाघु भएको भोलिपल्टै ताम्सालिङ छेत्रमा आगो बाल्न तयार रहनुहोस् तामाङ मित्रहरु.....

Tamang Selo Songs By Dolmo Yholmo

2012-04-05T02:40:00.001-07:00

nachau nachau lagyo malai: sashikala moktan

2011-10-05T22:16:00.001-07:00

yekohoro herirahanchha chyangbale malai

2011-10-05T06:30:00.001-07:00

Tamang Music Collection By Yogita Moktan

2011-10-02T10:31:00.000-07:00

2011-10-01T08:08:00.000-07:00

Recently we have uploaded 12 new pop songs under "pop song" category...

Tamsaling Tamsaling Tamsaling

2011-09-30T21:39:00.001-07:00

yangla rimthim sona laba yangla kyoida lhena laba aakke mhemela ka den du se sengsi thanba yanglan glethim tamsaling bairila chhal kapatse yang gyam byansi borba

aba aamse khlasin nisai

2011-09-24T20:32:00.000-07:00

aaba aamse yangda khlasin nisai rong rong tasai sahara pinbari nga mula aanga yela mhikhli pyaabari nga mula (mayung buring)

Sem nhangri tam kade klangsi tiji

2011-09-24T20:29:00.000-07:00

sem nhangri tam kade klangsi chiji katai yese ngala maya mleji ki tini aakash kraba mula katai yela semri dukha taji ki

ye nga diksi phyangsi ni

2011-09-24T20:19:00.001-07:00

ye nga diksi phyangsi ni jyomo gangri tara thubari

Tamang Music Collection By Sashikala Moktan

2011-09-19T22:20:00.001-07:00

Lists Of Music Videos By Roj Moktan

2011-09-19T01:40:00.000-07:00

Helambuko bazaaarma maya basyo kanchhiko
Solitini kanchhi ke saro ramri
babari phoolko bot
kalkatte kaiyo kesh mero bangyo
udho ta madhes ma janda(fapare juhari-part I)
udho ta madhes ma janda(fapare juhari-part I)
Hiu paryo fururu maichyang mathi mathi
phyafulla phyafulla lasso rhangnida
aa hai laibari mhendo chattai
gangsa gangsala nana aanga
nadhing lau nadhing lau
soluko maichyang ke saro ramri haseli
suna suan hai maichang nana hiu paryo

suna suna hai maichyang nana hiu paryo mathi lekhma

2011-09-19T01:23:00.000-07:00

suna suna hai maichyang nana hiu paryo mathi lekhma mai jasto chyang byon dorje pasang paidang kohi yo bhegma: By roj moktan and indira ghole( gurung)

soluko maichyang ke saro ramro haseli pareki

2011-09-19T01:21:00.000-07:00

soluko maichyang ke saro ramro haseli rahechhau ni jiu dhal ramri maichyang timro pirati laidiu ki
By Roj moktan and Indira Ghole( gurung)

nadhing lau nadhing lau

2011-09-19T01:17:00.000-07:00

nadhing lau nadhi lau
By roj moktan, chandra kumar dong,jamuna yonjan and tulsa waiba

gangsa gangsala nana aanga

2011-09-19T01:13:00.000-07:00

gangsa gangsala nana aanga mhila hoi talri tina tina mhila hoi siu ri brana brana: By roj moktan,chandra kumar dong, jamuna yonjan, etc.

aa hai laibari mhendo chattai

2011-09-19T01:08:00.000-07:00

aa hai laibari mhendo chattai ,sem niba ngala dautari rup taji tini maukari mrangji maya shoi nhamba pre pre ther ther tai nhamba tam nyano ngala bela hajiu maitila helari laibari mhendo chattai :By Roj moktan, Jamuna yonjan and Indira yonjan

phyafulla phyafulla

2011-09-19T01:03:00.001-07:00

phyafulla phyafulla lasso rhang nida phyafulla :By roj moktan and yogita moktan

hiu paryo fururu maichyang mathi mathi

2011-09-19T01:01:00.001-07:00

hiu paryo fururu maichyang mathi mathi khumbu lekma :By roj moktan