तमु (गुरुङ) ब्लग TAMU (GURUNG) BLOG

बैशाख पुर्णिमा (खेकु मांङी थेँब त्हेँ)

2020-05-07T14:54:00.004+05:45

बैशाख पुर्णिमा (खेकु मांङी थेँब त्हेँ)को हार्दिक मंगलमय शुभ कामना ।

बैशाख पूर्णिमा
एक सन्दर्भ तमु जाति नेपालको आदिवासी जनजाती भूमिपत्र मध्येको एक जाति हो । तमु जातिको आफ्नो मौलिक पहिचान छ, धर्म–सँस्कार छ, सँस्कृति र परम्परा छ, भाषा र भेषभुषा छ, ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ । तमु जातिको यीनै पहिचानसँग जोडिएर आउने संस्कार र सँस्कृतिसँग सम्बन्धीत एउटा सन्दर्भ हो बैशाख पूर्णिमा । बर्षमा बाह्रवटा पूर्णिमा हुन्छन् जस अनुसार हरेक महिनामा एउटा पूर्णिमा पर्दछ र विक्रम सम्बत अनुसार बैशाख महिनामा पर्ने पूर्णिमा भएकोले यो पूर्णिमालाई बैशाख पूर्णिमा भनिएको हो । तमु जातिसँग सम्बन्धित अर्थात तमु जातिको सँस्कृतिको कुरा गर्ने हो भने बैशाख पूर्णिमाको दिन तमु जातिहरुको महत्वपूर्ण दिन हो । यो दिन पर्व कै रुपमा मानिने दिन हो ।तमु जातिको परम्परागत मान्यता र मौलिक सँस्कृति बमोजिम बैशाख पूर्णिमा आफ्नो पितृहरुलाई पूजा गर्ने, सम्झने, प्रार्थना गर्ने, सम्मान गर्ने र मान दिने दिन हो । यस दिनमा तमु जातिले बिहानैदेखि नै आफ्नो बायो थान र घरको फैलु च्होँमा सरसफाई र लिपपोत गरी मृतक आफन्त परिवारको नाममा कुखुराको भाले या बाख्राको पाठो बली चढाएर बायो पूजा, फैलु पूजा अर्थात पितृ पूजा गर्दछ । त्यसैले बैशाख महिनामा पर्ने यो पूर्णिमा तमु जातिको लागि सबैभन्दा महत्वपूर्ण पूर्णिमा हो । विशेष गरेर तमु जातिले आफ्नो पितृहरुलाई पूर्णिमाको तिथिमा पूज्ने गर्दछ । अझ विशेष गरि बैशाख महिनामा पर्ने पूर्णिमाको दिनमा पूजा गर्नु एउटा घटना पनि सम्बन्धित छ ।शिकारी युगको कुरा हो, तमु जातिहरु बसाँई सर्दै र शिकार खेल्दै आउने क्रममा छ्याम्ट्हो नासा(गाउँ) मा शिकार खेल्न जाने क्रममा पलाँहुरी क्ह्याला पूल तर्ने बेलामा पूल भाँचिएर म्हम चचक्युमा डुबेर मृत्यु भएको घटना तमु खेगीले बाचन गर्ने प्येमा छ । पलाँहुरी क्ह्याला मृत्यु भएको त्यो दिन बैशाख पूर्णिमाको दिन थियो । त्यसैले तमु जातिले बैशाख पूर्णिमाको दिनमा कुखुराको भाले वा बाख्राको पाठो बली चढाएर रक्ततर्पन दिएर बायो पूजा, फैलु पूजा तथा पितृ पूजा गरेर दिवांगत पितृहरुको सम्झना गर्ने, मान सम्मान गर्ने, पूजा गर्ने, प्रार्थना गर्ने गर्दछ भने कतिपय गाउँ ठाउँमा आफ्नो परिवारको दाजुभाई चेलीवेटीहरु सबै मुल घरमा जम्मा भएर कुखुरा र पाठो बली चढाएर धुमधामसँग बायो पूजा गर्ने गर्दछ । बायो पूजा, फैल पूजा अर्थात पितृ पूजा गरिएन भने अशुभ हुने, पिर्ने, दुःख बिमार हुने र हानी नोक्शानी हुने मान्यता पनि छ । त्यसैले तमु जातिहरुले बैशाख पर्णिमाको दिनमा पितृको सम्झना गरी भोगचलन दिएर पूजा–आरधना गर्नु नितान्त आवश्यक छ । विभिन्न समुदायले बिक्रम सम्बत अनुसार बैशाख पर्णिमाको दिनमा पर्ने पूर्णिमालाई आ–आफ्नो मान्यता बमोजिम जे जसरी मान्यता दिएर मानेको भएता पनि तमु जातिले आफ्नो मौलिक परम्परा अनुसार पितृ तथा दिवांगत आत्माहरुको नाममा बायो पूजा, फैलु पूजा अर्थात पितृ पूजा गरेर बैशाख पूर्णिमा मनाउनु अर्थपूर्ण हुनेछ जसले तमु जातिको परम्परागत संस्कार सँस्कृतिलाई संरक्षण, सम्बर्धन गर्न र गराउन टेवा दिनेछ ।

होम ल्हो तमु ( गुरुङ )

जय प्रकृतिक बादी।

बायो के हो त ?

2020-05-07T14:27:00.003+05:45

नेपाली सम्बत अनुसार बैशाख पुर्णिमाको दिनलाई हाम्रो पुर्खाहरुले बायो पुज्ने दिन भनेर उहिले देखी बायो पूजा गर्दै आएको दिन हो।

बायो के हो त ?
हाम्रो पुर्ख जिजुबाजेहरुको भनाई अनुसार हामी मानबजाती यस धर्तिमा जन्मेपछी जिउँदो रहुन्जेल हामीलाई बिभिन्न किसिमका नराम्रा आत्मा शक्त्ती, (जस्लाई Bad Spirits भन्छौँ) भुतप्रेतहरुको प्रेत्तात्माको कारणले दु:ख बीमारी आईपरिरहेको हुन्छौँ र निको हुनालाई बिभिन्न किसिमका प्राकृतिक र बैज्ञानीक तबरले औषधीपनि, तन्त्रमन्त्र, हेरकोर, झारफुक, पूजाआजा गरेर निको हुने गर्छौँ र यसो गर्दागर्दै एकदिन हामीलाई बिभिन्न्न किसिमका घट्ना दुर्घट्नामा परेर हामीलाई नराम्रो जालमा फसाईएको हुन्छ र हाम्रो मृत्‍यु हुन्छ। मृत्‍यु पस्चात पनि हामीलाई खाने कालले हाम्रो मृत्तात्मलाई प्रयोग गरेर जिउँदो रहेको हाम्रो परिवारलाई बिभिन्न दु:ख कस्ट दिई राखेको हुन्छ र परिवारमा अलि कम्जोरी, सानो ग्रह भएको मान्छेलाई दु:ख बीमार गराईदिन्छ र औषधीमुल, तन्त्रमन्त्र, हेरकोर गर्दा बायो या आगते बायो भनेर देखा पर्छ र (Bad Spirits) प्रेत्तात्माको माग अनुसार हामीले भेँडा बाख्रा कुखुरा को बली दिएर निको हुन्छौँ।
अब यहाँ प्रश्न आउँछ कि हाम्रो मरेर गएको मान्छे कसरी भुत, बायो भयो भनेर? यहाँ बुझ्नु पर्ने कुरा यो छ कि मृत्‍यु भएर गएको मृत्तात्मले मागेको होईन कि वहाँलाई खाने काल, (Bad Spirits) प्रेत्तात्माले मृत्तात्मलाई प्रयोग गरेर परिवारभित्र बिभिन्न किसिमको दु:ख कस्ट दिन लगाउँछ र माग्न लगाएको हो भन्ने जनबिस्वास रहेको छ। त्यसकारणले गर्दा हाम्रो तमुसमाजमा यसरी बायो पूजा गर्ने प्रथा रहेको हो। यो हाम्रो तमु समाजमा मात्रै सिमित नभएर नेपालको प्राया सबै जातजातिहरुमा यो प्रथा ज्यादै प्रचलित छ, संचार माध्याममा अगाढी देखा नपरेको मात्रै हो। बैशाख पुर्णिमाको दिन नेपालमा प्राय सबै गाउँ गाउँमा बाँसघारी, ठुलोठुलो रुखको फेदमा, ठुलोठुलो ढुंगाको ओढारमा आफ्नो पित्री बायो पूजा गरिराखेको देख्न सक्नुहुनेछ। यो पूजा गर्नुको मुख्या कारण जतिपनी बितेर गएका हाम्रो पित्रिहरुको आत्त्माले सुख शन्ती पाउन, कुनै किसिमको दु:ख कस्ट भोग्नु नपरोस र परीवारलाई कहिले पनि दु:ख नदिनु हरेक बर्ष यसरीनै पुजिरहने छौँ भनेर घरको मुली पूजारीले फलाकेको हुन्छ र सबै दाज्युभाई खलक परिवार मिलेर प्रार्थना गरेको हुन्छ र पूजा सके पछी नैबेद खानपिन गरेर पित्री पुर्खको सम्झना गरेको हुन्छ।

जय क्ल्हेसोंदी प्र्हेसोंदी
जय सिल्दो नाल्दो
जय पित्री
अन्तमा साबैलाई बैशाख पुर्णिमाको शुभकामना
छ्याज्योलो

साभर: नेत्र टु क्लेप्री तमु यु. के.

यात्रा संस्मरण सिक्लेस र ताङतिङ गाउँको आयोजक तमु प्ये ल्हु संघ कास्की

2020-04-20T15:48:00.001+05:45

Photo by: Nil Gurung

sikles village kaski

sikles village home stay

bus to sikles

sikles homestay

distance between pokhara to sikles

sikles trek itinerary

hotels in sikles

sikles trek map

Year of the RAT

2020-04-20T15:21:00.001+05:45

tamu losar 2076 wishes

about tamu losar

tamu losar 2076 holiday

tamu losar 2018 date

when is tamu losar 2019

tamu lhosar wiki

gyalpo losar 2020

about losar festival in nepali language

Year of the DOG.....!

2018-01-02T17:09:00.000+05:45

ह्रि त्हेव

2018-01-02T15:51:00.001+05:45

( ह्रि त्हेव )
तमु संस्कारमा अति महत्व पुर्ण छ्युलु प्ये ह्रि त्हेव हो । जुन प्ये क्ल्हेप्री संग सम्बन्धित छ । जस्मा सिमि प्ल्ह (त्हम्रु ट्हो ) च्वोँ नास बाट सोँघ्याँपु तीन दोबाटोमा सिमि प्ल्ह ल्याई ( उय यामा जामा छे, क्होमा ङजि म्रियु क्होन क्होयलया, ङ्हर्दो छैसिया, ) अर्थात सिमिप्ह्ल बोलाई ल्यायौ बाटो सम्म अब उक्त बाटो सम्म लिन जानको लागी क्ल्हेप्रीले (क्हो) सरि (म्रि यु) जामा, चो‍लि , कण्ठिकाँजि लगाई स्त्रि को भेष गरि तमु हरूको धार्मिक बाजाहरूको शास्त्र पढ्ने धार्मिक बाजाहरू बजाई सिमि प्ह्ल संग आएका विभिन्न किसिमका ( मो ) राक्षस जस्ता गण हरूलाई छल्याई उक्त प्ह्ल ल्याउने र सिमिको कोखमा प्रबेस गराउनु, शास्त्र अनुसार पुर्ण रूपमा मान्छे बनाई ( प्ल जि पोँब, ङ्रिब, कैँ चब , क्लिस्योब, कुँ स्योब , ) मुर्ति लाई बोल्न सक्ने बनाउनु, हास्ने बनाउने, दिसापिसाब गर्न सक्ने बनाउने हिन्न सक्ने बनाएर स्वर्ग लोक तर्फ भेँडालाई सिमिको साथि बनाउने कुटुम्ब आस्यो लिगालिजो दिने, क्ल्हेप्रीले सिमिको क्ल्हे भै बाटो मार्ग दर्शन गराउनु आजि खे, आजि मा संग सिमि च्ह्यालसि गर्नु अर्थात लिन गराउने स्वर्गलोकमा विभिन्न गाउँ ठाउँ अर्थात प्राकृति संग लिन गराउने ( चब कैँ पुर्सेटि , थुँब क्यु, आछ्यु आछ्युबै क्युरो, ) बस्दा खान पानको ब्यवस्था बस्नको लागि उच्चित वातावरणरको ब्यवस्था गराउनु क्ल्हेप्री खेगिको महत्वपुर्ण भुमिका रहेको छ ।

बन्कट्टा स-क्ह्रोय क्ल्हेप्री समुह

वास्तवमा क्रस किन गरिन्छ? क्रस भनेको के हो ??

2016-10-11T15:34:00.002+05:45

वास्तवमा क्रस किन गरिन्छ? क्रस भनेको के हो ??

तमु प्ये अनुसार , ( क्रोँथलि छ्युकुय ) यस्ले कपालमा भयको चोखो तेल भन्ने कुरा जनाउदछ । छोटकरिमा भन्नू पर्दा क्रस गर्नु भनेको नै चोखो गर्ने भन्ने बुझिन्छ । र क्रस किन गर्नु पर्छ त ? भन्ने शब्दमा उक्त सिमिलाई कसैले अथवा छुवाछत को कुरा यहाँ निर पनि आउदछ अझ प्ये अनुसार प्रस्ट्याउनु पर्दा जब सिमिलाइ म्लेक्यु अथवा खुरी दिईन्छ तब उस्लाई विर्साउने एक चोखो पितृको रुपमा सम्झन्छौ । थोरै पङ्ती प्येमा उल्लेख भय अनुसार [ क्हिमि त याय याफ्योने युये युफ्योने , क्हिमि तिलि चे कि आचे, च्योपिचे क्हि आचे ] भनेर थोरै वाक्य दियको छ । यस्को भनाईको तात्पर्य के हो भने तिमी स्वर्गलोकमा जाँदा यति चोखो भयर जाउ तिम्लाइ कुनै किसिमको (तिलि) चोँचे, (च्योपि) माखा यस्ता कुराले समेत छुन नसकोस भनिन्छ । त्यसैले पहिलेका बुढापाकाले भन्ने गर्थे हामिले यस्तो च्वाँचे बंगुर जस्ता कुरालाई छुन हुदैन भन्ने मान्यता थियो । केही ठाउँमा अझै पनि यो मान्यता रहि आयको छ ।
अब कुरा गरौँ (च्योपि)को वास्तवमा मोरेको मान्छेलाई किन अनुहार ढाक्नु पर्दछत ? भन्ने कुरा पनि यसैमा देखिन्छ । अब हामिले भन्छौ आधुनिक जमाना, एउटा राम्रो संग चिन जान भयको मान्छे, अर्थात नेता, समाज सेबि यस्लाई त अनुहार देखायर लानु पर्छ भन्दछौँ तर यो हाम्रो सरासर गलत सोँचाई हो ।
अब हामिले यसरी सिमिलाई अनुहार देखाउने बित्तिकै उक्त सिमिको अनुहारमा माखाले टेक्ने भो त ? त्यस माखा मात्र नभै अनेक बिशुद्ध चिजबिजले पनि छुन सक्ने सम्भावना रहन्छ, के हामिले बिचार गरेका छौ ? किन कि उक्त माखालेत जहाँ पनि टेकेर आको हुन सक्छ हामिले सरल तरिकाले बझ्नु पर्ने कुरा हो ।
त्यसैले यस्लाई धेरै व्याख्या नगरी यति कुरा बुझौ क्रस भनेको नै सिमिलाइ चोखो गर्ने हो । विभिन्न किसिमका अछुत कुराहरूले हाम्रो सिमिको कुनै भागमा छुन सक्ला जुठो हुन सक्ला यसैको लागि क्रस गरेर चोखो गर्नु पर्दछ ।
नोट : बन्कट्टा क्ल्हेप्री समुहको तर्फबाट कुनै पितृ कार्य हुँदै छ भने अर्थात् लास थन्क्याउने काम गर्दै छ भने अनुहार ढाकेर काम ,, गर्नुहोला
छ्याँजलो

प्हनग छ्योपा कैंदु

2016-10-11T15:33:00.000+05:45

प्हनग छ्योपा कैंदु,
छ्योपा दुइ प्रकारको हुन्छ (छ्योपा र प्हनग छ्योपा)
छ्योपा भालेले गर्छ र प्हनग छ्योपा पोथीले गरिन्छ । यी दुई छ्योपा त्हेँहरु बिभिन्न समय अनुसारको ७ किसिमले गरिन्छ । yarjung kromchhain

खेगिको महत्व पुर्ण भुमिका

2016-10-11T15:31:00.002+05:45

खेगिको महत्व पुर्ण भुमिका यहाँ नीर छ । बन्कट्टा स-क्ह्रोय क्ल्हेप्री समुहको प्येमा यसरी उल्लेख गरेको पाइन्छ ।
[ त्होम्बो थेँत्रो मने तिँ आङि ।। त्हेँफो मने तिँ आङी ।। सिँफी मने तिँ आङी ।। तिँफी मने तिँ आङी ।। ]
हेर सिमि तिमी यस्तो ठाउमा बस थेँब, त्हेँ, सिँ, तिँ , यी यस्ता प्राकृतिक कुराले भरि पुर्ण भयको ठाउँ ,
तिमी यो कुरा ख्याल गरेर राख कि,,
[ म्हिटि नासर मो आटी ।। मो टी नासर म्हि आटी ।। क्हिटि नासर ङ आटी, ङ टि नासर क्हि आटि ।। ह्यारछे छे छन्द्र क्हि यादो ।। ]
अर्थात् मान्छे बसेको ठाउमा मो ( भुत, प्रेत ) इत्यादि बस्दैन । र मो बस्ने ठाउमा म्हि ( मान्छे ) बस्दैन । तिमी (सिमि) बसेको ठाउमा म (सोमि) जिउदो मान्छे बस्दैन । र म ( सोमि ) बसेको ठाउमा तिमी ( सिमि ) बस्दैनौ ,त्यसैले जाउ सिमि तिमी यो ठाउँ छोडेर जाउ,,
[ त्हुबै म्हि मि याय फे ।। सोर्बै म्हिमी युय फे ।। चु ता चुला बिलमै छैछै त्हुल खेबे नास ।। चु च्ह्याजे फुपु ङ, खेजे रूफु ङ ।। खेबै चोला ङ, खेजे ङ्हिरो ङ , ह्यार्छे छे छन्द्र क्हियादो ।। ] मरिसकेको मान्छे उक्त सिमि नासमा जानू पर्छ । र ( सोर्बै म्हि ) जिउदो मान्छे आउनु पर्छ । अर्थात् जिउदो मान्छे र मरेको मान्छे छुट्टिनै पर्दछ ।
[ टिब सैय पुर्सेटी ।। टि हुब मुय प्यार्सेटी ।। टि चबै कैय पुर्सेटी ।। टि थुब क्युय ङ्हार्सेटी ।। टिङ आछ्यो-आछ्यो क्याँय होँरो ।। टिङ आछ्यो-आछ्यो क्युय होँरो ।। टि स्यामै होँरो ।। टिङ मार्फु होरो ।। टिङ मुइफुँ होरो तिडो प्लुमा ,उडो चबै नास , च्ह्याल उडो प्लुमा , लेडो चबै नास, ]
तिमी यो धर्तिमा जन्म भयौ तिमिलाई आवश्यक कुराहरु जस्तै गाँस,बाँस,कपासको आवश्यक थियो । तेस्तै सिमि नासमा तिमिलाई यतिकै आवश्यक पर्दछ । तर यश उक्त सिमि नासमा अत्ति सहज पुर्ण ढङ्गले यी आवश्यकता पूरा हुनेछ । बस्नको लागि घर अथवा क्होइवो छ, तिमी जाडो भयमा ( मार मुइ ) सुन चाँदिक गुफामा गयर बस्न सक्छौ । माथि बाट ढाक्नको लागि मु ( आकाश ) छ । खानाको लागि तिँ ( आज ) रोपेर भोलि खान पाउछ । बिहान रोपेर बेलुका खान पाउछ । बेलुका रोपेर बिहान खान पाउछ । पिउनको लागि पानि प्रशस्त छ ।[ च्ह्याल खेकु बाद ।। च्ह्याल माकु बाद ।। च्ह्याल कर्जे म्हिन्दो न्हादा , च्ह्याल थाजे थाप्लो न्हाद , च्ह्याल ङ्ह्रग्याल नास ।। प्ह्रिग्याल नास ।। ]
तिमिले तिम्रो पुरानो पुस्ताहरु आजि खे आजि मा संग भेट हुनेछौ । खे मा संग लिन हुनेछौ । तिमी अझ त्यो भन्दा माथि माथिको गाउँ संम जान सक्छौ त्यो गाउमा च्ह्यालसि गर्न पाउनेछौ ।
नोट: यो लेख म्ले क्यु र क्याँ त्हाँसि पछिको कुरा उल्लेख गरियको छ ।
छ्याँजलो
बन्कट्टा स-क्ह्रोय क्ल्हेप्री समूह,

आँला किन बनाउछ (तले आँला लब) ?

2016-10-11T15:26:00.002+05:45

गुरुङ हरुको पित्री कार्य ३ दिने अर्घुम् (पैए ) मा बनाउने "आँला"

आँला किन बनाउछ (तले आँला लब) ?

आँला- मृतक पछि तमुहरुको आफ्नो
पितृकार्जे गर्द अति महत्वपूर्ण यज्ञ
यानिकी त्हें मानिन्छ| हाम्रो तमु प्येतॉ
ल्हुतॉ अनुसार यो आँला उठाएरै मात्रै
बल्ल आर्घु “पय” शुरु हुन्छ भने आँला सेलाएर
मात्रै बल्ल आर्घु सम्पन्न हुन्छ ....तर मैले बुझे
अनुसार यो हिजो धेरै पछि तिब्बतियन
बाट आएको लामाबादहरुले गर्द हाम्रो
तमु बोन धर्म खेगीहरु मधे बोनलम माथि
थिचो-मिचो गरि धेरै नक्कल गरेको छन्
यी मधे आँला पनि एउटा हो यी
लामाहरुले आँला त बनाउछ तर क्ल्हेप्री-
पच्युले जस्तो प्ये पढेको हुदैन र लामा संग
सि पय गर्ने प्ये पनि छैन किन कि
लामाहरु बुद्धको चेलाहरु हुन् बुद्धलाई नै गुरु
मान्छन वास्तवमा भन्नेहो भने बुद्धले कुनै
ढ्यांङरो बजाएर सि पय गरेको पनि
थिएन यसरी गुरु संग नभएपछि चेलासंग
कसरी हुन सक्छ र.....???
तेसैले अहिलेको २१शौ सताब्दीको
शित्क्षित बुद्धिजिबी र हामी तमु हरुले
प्रष्ट बुझ्नुपर्ने हुन्छकी झुट्टा र सत्य कसले
गरेको छन् | “आँला” किन बनाउछ भन्ने कुरा
त हाम्रो तमु क्ल्हेप्री-पच्युको आफ्नै
भाषाम पढ्ने प्ये छन् यसको अर्थ छन् आँला
बनाउनुको अर्थ हो मृतक सिमीलाई यस
नर्गलोक बाट विभिन्न प्ये छ्य ल्हु गरि
आफ्नै पितृ-पुर्खा खे-माँ सम्म लिन गराउने
बाटो हो “ल्हाँ” भनेको बाटो हो जस्तै
र्हो चलाउदा पनि अगाडी सेतो
कपडाको बनाई सिमी नासा सम्म
पुर्याउने बाटो ल्हाँ बनाउछ, तेस्तै
स्वर्गसम्म पुर्याउने बाटोलाई आँला
भनिन्छ| यो आँला पितृ कार्य गर्द ३
दिनसम्म सिमीको बस्ने घर र मसुर निशान
सिमी आउने जाने बाटो पनि हो
आँला त्हें बनाउदा सबभन्द पहिला खेगी
पच्युगुरुहरुले शुरु गर्छन जसलाई थेंचु त्हंी वा
पय थालिबा त्हें भनिन्छ यो ८ हात
बाँसलाई सिमीको क्हो प्रतिक
बनाउछन पैडीले दिएको शुभ समय अनुसार
आँला फोटाबा गरे पछि पयकार्य शुरु हुन्छ
जस्तै- दिनै लसी लब, पाह छोबा,
सोयाँसोबा, कुनी टोबा, मी
निकलिबा, कैफु चुब र मार् थोबा आदि धेरै
कार्यहरु गर्नुपर्ने हुन्छ खेगी गुरुहरुले
सिदल्हिब, मनेलब, सिमी न्हफुइबा र
चैप्लिटेब अथवा क्ल्हेगुरुहरुको पुकार गर्ने प्ये
हरु पढ्छन आँलालाई च्ह-च्हमे ङे हुई ट्हो-
स्यों आफन्तजान सबै ले प्रसाद अर्पन गरि र
सबै सिंगार पटार गरि सके पछि पच्युले
ह्यार्गा र पदछ्याँबो अर्थात् तौदु र
ट्यांकी बजाई आँला उठाउने कार्य हुन्छ
यसरी आँला बनाई सकेपछि ३ दिनसम्म तमु
खेगी गुरुहरुले आँलाको बारेमा प्येहरु आफ्नै
भाषामा पढेको हुन्छ जस्तै पच्यु गुरुले
सिमी आत्मा (प्लह) लाई विभिन्न चैकु
मोकु रहिकु थाकु र टहिकु मोदें चाब चैदें
फ्रेबा त्हेंहरु गरि यिनै आँलाको बाटो
भएर फकाउदै आपनो जग्गेमा ल्याउछन् जो
लह्स्यारेनेहं लाकोईखो भनि प्ये पढछन्
अनि सिनाम्रो त्हेंमा पनि भनेको छकी
‘’ क्योमी त आँला मिन्दुए फिरो क्यों
सुसोदो क्योए च्हक्होजा करालु तोह्जी
क्योए च्हमेंक्होजा करमु कुथो लाजी
कोरोह्बा-म्हाब लब क्यों ङीदो, म्हिक्र
म्हिचोमै स्याबा –म्ह्याबा लब क्यों
ङीदो, क्ल्हेप्रि पच्युजी प्ये तुह्राबा
क्यों ङीदो” भनेर प्ये पढेको हुन्छन पच्युले
जस्तै क्ल्हेप्रिले पनि धेरै प्येबिधिहरु गरेको
हुन्छन तेसैले प्ये अनुसार विधि पुराउनु नै
पितृ कर्जे पय को सफलता मानिन्छ| जय
तमु प्येतॉ ल्हुतॉ |

नेपालमा बोन धर्म मान्ने जातिहरु

2016-10-11T15:21:00.003+05:45

नेपालमा बोन धर्म मान्ने जातिहरु !

१. तमु जाती
२. चिमतन जाती मुस्ताङको कागबेनी र टुकुचे झाँक्री मान्ने थकाली ।
३. छन्त्याल जाती
४. छेरोतन जाती,मुस्ताङको पाँच गाउँ,छैरो गाउँ,झाँक्रिबाद
५. जिरेल जाती,दोलखा जिल्ला,जिरु र जुगु झाँक्री
६. ठिनताल जाती,मुस्ताङजो टुकुचे र कागबेनी बोन्पो
७. डोल्पा,डोल्पाली बोन
८. ताङ्बे मुस्ताङको बारा गाउँ बोन्पो
९. थकाली जाती थाकखोला ,बोनपो
१०. दुरा जाती,लमजुङ दुर डाँडा बोन्पो
११. मनाङे बोन घ्याप्रे लामा
१२. ल्होमए जाती सँखुवसभाको अरुण नदिको किनर बोनपो धामी
१३. सुरेल जात्,दोलखाको सुरे खोला झाँक्रिर राइ लिम्बु झाँक्री ।
१४. मगर झाँक्री
१५. तमाङ बोनपो

अदी स्रोत
तमु साँस्कृतिक दिगदर्शन
प्राज्ञ पैँडी ईन्द्र बहादुर अदी लेम तमु
गिलुङ लमजुङ नेपाल

वोन धर्ममा (त) घोडा बारे जानकरी...

2013-11-19T18:38:00.000+05:45

(त) घोडा तमु धर्म गुरू पच्यु क्ल्हेप्रीहरूले (पुइबे त) अथवा बोक्ने घोडा (सवार यात्रा) भनेर प्ये मा पढेको हुन्छ । (था) थाँसो नराम्रो गन्ध,अर्थात दोष,भुत (मो) अ।दि थास्वो हो । (था) लागेपछि हुने विभिन्न कृयाकलपहरू जस्तै (प्होँवा)कल गर्ने,(क्रोवा)रूने,(नेस्योवा (ङ्रिना) हाँस्ने,(प्हुर्था सुर्था) रँ रँ फोँ फोँ) अथवा सुन्निने, (सिन्डे म्हिन्डे) सिग्या म्हग्याँ) मर्ने मृत्यु हुने हराउने अ।दि यो था (मो) दोष थाँस्वो नराम्रो गन्धले लागेर भएको भनेर क्ल्हेप्रीहरूको थाँस्वो भन्ने (प्ये)डाँडिमा भनिएको छ ।
था अ।फै उत्पत्ति भएको भनेर बुझ्न सकिन्छ । म (क्रोँजेत क्रोँजे नाशा) पतल देखि उत्पति भएर सबै भन्दा पहिला घोँडालाइ लाग्दछ भनेर प्येमा उल्लेख गरिएको छ ।
घोँडाको (क्ल्हे)गोसाइले बेलुकि राम्रो सँग बाधेको हुन्छ । घोँडालाइ था लागेको कारण घोँडा रातमा अ।फै अरू मनुष्यको वालि नालि (धान) खान जान्छ । फेरि बिहान भएपछि घोडा अ।फ्नै ठाउँमा जस्ताका तस्तै बाँधिएको अवस्थामा (क्ल्हे) गोसाइले भेटिन्छ ।
यसरि पहिलो,दोस्रो दिन गरि अर्काको खेति वालि लाइ धेरै हानि बनाइदिने गर्छ । यसरि खेति बालि (धानको) गोसाइले घोँडा दिनमा नअ।उने राति भएपछि अ।उने गर्दा रातमा कुरेर
बस्दा घोडा धान खान अ।उने क्रममा जस्को घोडा भए पनि भउस भनेर धानको गोसाइले घोडालाइ (मे त्हने) धनुष वाणले प्रहार गर्छ ।
यसरि घाइते भएको घोँडा,,रगताम्मे भएर गोठमा नगइ सिधै (त प्रागा च्ह्योए च्हारोसि,म लोन्दो प्रोए ङ्हीरोसि) अथवा चुचुरो लेक भिरमा गयर घोँडा अ।फै पल्टिन्छ र तल फेदिमा गएर मर्छ । यसरि मरिसके पछि सिनोलाइ (च्ह्याप्रुमै) कागले ठुङ्दा कागलाइ था ले भेटेको हुन्छ । कुनै बेला कागले नराम्रो अ।वाज गर्ने र नराम्रो समचार दिने गर्छ ।
(थ्वान्द्र क्रोए) गिद्दले पनि था लागेको सिनो खाएको ले उड्ने बेला र बस्ने बेला गिद्दलाइ कठिन हुन्छ । अहिले पनि सत्य नै देख्न सकिन्छ । यो भन्दा पहिलै अरू चरा चुरूङ्गीहरू जस्तै छिट्टै उड्न र बस्न सकिन्थ्यो भन्ने भनाइ पनि छ । यसरि गिद्द उडिरहने क्रममा यसको छाँयाले रूखमा भएको चरा चुरूङ्गी,भिर पाखामा चरिरहेको कस्तुरि मृग,हरिण,तथा पानिमा भएको माछालाइ समेत था लाग्न गएको हुन्छ ।
(च्ह्याप्रुमै) कागको गुणमा रहेको बच्चा पनि था लागेको कारण अ।फै भुइँमा खस्न जान्छ । भुइँमा खसेको बच्चालाइ कुकुर गएर खान्छ । कुकुरलाइपनि था ले भेट्छ र एउटा घरको र अर्को घरको कुकुर एक अ।पसमा टोका टोक गर्दै लडाइँ गर्दछ । फेरि सानो बाल बालिका एक अ।पसमा (१) तिम्रो कुकुरले मेरो कुकुर लाइ पहिला टोकेको,,,(२) अर्कोले भन्छ मेरो ले होइन तिम्रो कुकुरले पहिला टोकेको,,
यि यसरि कल झगडा लडाइँ एक घर र दोस्रो घर हुँदै,,दिदि बहिनि,दाजु भाइ,बाबा अ।मा,बाजे बजै र गाउँमा भएको भद्र भलात्मि,मुख्या जिम्माल,राजा यि सबैलाइ था लागेको कारण कलह, झगडा,लडाइ हुन्छ । (क्या उमि घ्याम) कुचेनि बुढिलाइ थाहा पाएको हुन्छ यि सबै कुराहरू,(अर्बला उर्बला कउँला नउँला ङि)२ कन्य तरूनि केटिहरू लडाइ हेर्न भनेरगएको क्रममा,उमि घ्यामा कुचेनि बुढिले जान दिदैन
तिमिरू तेहा गयो भने था ले भेट्छ अनि दुइ जना लडाइ कल झगडा हुन्छ भनेर क्ल्हेप्रि लिनको लागि (त युरू पध्मा ट्ह्युनिमा)भनेर क्ल्हेप्री लिएर (म क्रोँजेत क्रोँजे नाशा) भन्ने ठाउँमा जान्छ ।
क्ल्हेप्रीले यस कृयकलापलाइ शान्त शुद्द पार्नको लागि (थासोमा) चाहिने सामग्रिहरू कोदो, मकै,सि,जउँ, तिल,नुन जाड,रक्सि,मर्चा,फापर,रू रू (था पुचु) काँडा,दुइनलि बाँसको ढुङ्रो,(कुथो) चित्र,घ्यप्ले सि,केप,प्हम्रि,(कोडे सोत्ले)घैटोको टुक्रा चोखो पनि यि अ।दि समाग्रिहरू तय गरि थासो शुद्दो गर्ने काम सकिए पछि,मात्र सबै ठाउँमा मन्त्रेको पानिले छर्कने र पिउने गरिसके पछि मात्र सबै झै झगडा लडाइँ शान्त साम्य भएको कुराहरू प्येमा यसरि वरण गरिएको छ
। थासो शुद्दो अर्घुं,मृत्यु कार्यमा मात्रै होइनकि अरू बेला नयाँ घर चोख्याउने इत्यदि शुभ कार्यमा पनि गर्न सकिन्छ

तमु च्वोँ क्युइ भाषामा पुतलिलाइ (त्हमला) भनिन्छ

2013-07-15T15:23:00.000+05:45

तमु च्वोँ क्युइ भाषामा पुतलिलाइ (त्हमला) भनिन्छ । प्राचिन,काल (सकेम मुकेम केबै क्ल्ह्ये),सति युगमा (लारा कु)९ घाम,(ङिरि प्रे) ८ जुन उदयमान हुने बेला,,पृथ्वीमा कुनै प्राणि बच्न र बस्न संभव थिएन । शक्ति शालि क्ल्हे गुरू करू क्ल्हे (कर्गलि क्ल्हे) ले विभिन्न विधिहरू गरे । ९ घाम र ८ जुन नै दुष्ट मो हो,,यसलाइ पतन गर्दा पृथ्वीमा सुन्य अध्यारोनै अध्यारो भयो फेरि अध्यान गरि (त्हेँ) यज्ञ गर्न सुरू गरे । यि (प्यै) अर्घुँ विधिहरू गर्नको लागि ठुलो त्हेँ गरि एक घाम र एक जुन निकाल्न (उत्पति)गर्न सफल भए ।
अहिले मात्र एकै घाम र जुन ले पनि कति शक्ति दिन्छ भन्ने कुरा अनुभव भएपछि । ९ घाम र ८ जुन ले कति शम्मको शक्ति दियो होला? जुन पृथ्वीमा कुनै प्राणिहरू बस्न र बच्न संभव थिएन । दुष्टमो,,,लाइ नष्ट गर्नको लागि विभिन्न विधिहरू गरे र सफलता प्राप्त पनि भए । विभिन्न प्राणिहरूको सृस्टि भए र बिस्तारै बिकसित पनि हुदै गए । तमु धर्म गुरूहरूको प्ये शास्त्र,,प्ये ताँ ल्हु ताँमा पनि छर्लङ्ग देखिन्छ,,भनिन्छ वैज्ञानिक सत्य तथ्यमा पनि अ।धारित देखिन्छ ।
घाम जुनको प्यै गर्दा पुतलिले (सिलच्यो) झ्यालि बजाएर सहयोय गरे,,पुतलिको रूप बनावटपनि अवलोकन ग-योँ भने पत्यार लाग्न सक्दछन् ।

साभर: Facebook

तली मों तोंब ? प्रेतात्मा किन छुटयाईन्छ !

2013-07-15T15:11:00.001+05:45

तली मों तोंब ? प्रेतात्मा किन छुटयाईन्छ !
मानव मृतु पस्चात मृतकको प्ल्ह-हंश प्रेतात्माले आफ्नो अधिनमा राखेको हुन्छ त्येस प्रेतात्माको बन्धन बाट मुक्त पाउनको लागि मों तोंब त्हें गरिन्छ | कुनै पनि मानव जिबित हुदमै स्वर्ग प्राप्ति गर्न सक्दैन त्येसैले यस धर्तीमा जन्म र मृतु भनेकै प्रकृतिक शक्तिको लिला हुन् | मानव शरीर प्रकृतिक शक्ति पंचतात्व आकाश,धर्ति,आगो,हावा,र प्रकृतिक दैविक शक्ति आत्माको समिश्रणले गर्द जीवित हुन्छन जब मृत् हुन्छौ शरीर चाहिँ यिनै पंचातात्वमा परिवर्तन हुन्छन भने सुद्ध आत्मा चाहिँ प्रेतात्माले गर्द स्वर्गमा जना नदिएपछि यहि मृत्युलोकमै भौतारी रहेको हुन्छन त्येसैले हाम्रो तमु जातिको प्रकृतिक बोन धर्म प्येताँ-ल्हुताँ अनुसार मृतुपछी स्वर्ग प्राप्तिको लागि यस धर्तीमा शुद्धआत्मा मात्रा नभई अत्भुत्शक्ति दुष्टत्मको पनि राज्य भएको हुनाले यस प्रेतात्मा मों बाट छुटकारा पाउनको लागि विभिन्न किसिमको धार्मिक कार्यविधिहरु गर्नु पर्ने अति आवश्यक भएको देखिन्छ यस मध्ये "मों तोंब " तमु प्ये-शास्त्र अनुसार जब मान्छे लाई प्रकृतिक अत्भुत शक्ति पांच किसिमको मोकु, ट्हिकु,चैकु,रिकु र थाकुको कारणले मृतु भएको हुन्छन जस्तै-थाकु,मोकुले सानो बच्छारु | चैंकूल, टहिकुले बिकालमा र रिकुले चाहिँ आयु पुगेको लाई लान्छ यसरी यी ५ चबै चैदें मोंले खाएपछी भौतिक शरीरलाई छोड्छन र मृत् अत्मचाही ङयालावाई नसामा यानिकी नर्गलोकमा सर्भिमों भन्ने मों ले बन्धनमा थुनेर दु:ख दिई रहेको हुन्छ यस प्रेतात्मा बाट छुटकारा पाउनको लागि खेगी पच्यु चिबहरुले मोदें चाब चैदें फ्रेब प्ये हरु पढ्नु पर्ने हुन्छ जसलाई मों तोंब त्हें भनिन्छ यस्मा सबभन्द पहिल सबै समान हरु तयार भएपछि आफ्नो क्ल्हागुरुहरुलाई पुगरिन्छ र अरु प्ये डारी हरु पढेसकेपछी मों कोइबा प्ये शुरु हुन्छ मों कोइसी गर्द आपनो गाउ ट्हो-स्यों वाप्ले-क्होपले हुदै कुकुलाये महार्स्यो बस्ने आमासर्भिमों को पासमा पुग्नु पर्छ र सर्बिमों संग प्ये-बाच सम्झौता भएपछि मों चुब प्ये गर्द घण्टा खोरों चुलो खांजे,तुन्गाला खोरों चुलो खाजें,सिल्चों खोरों चुलो खांजें भनि पढ्छन तेस्पछि मृतक आत्मालाई छोपेपछि मों ह्वाबा प्ये गर्दै मृतक आत्मालाई फकाउदै ल्याउनु पर्छ जस्तै-मर क्योंये चह्कोजा,चह्मेंकोजा,मृक्होजा च्योंक्होजा कोइम-कोइछाई ङे, हुई,टहोक्रोमी-स्योक्रोमी र स्योंजी हरुले तिमीलाई खाना-कैक्रु,ताह्क्रु,स्याक्रु,पाक्रु,ङ्यॉकृ र चिक्रु तयार गरि राखेको छ तिमि यहाँ बस्ने होइन तल जाम भनि फकाउदै ल्याउनु पर्छ र मृत् हंशलाई सिमी नासा चिहान डाँडामा आफ्नो चिहान यानिकी छागोंमा राख्छन र तयार पारेको टहौलु -प्रसाद चढाऊछौ यो टहौलु मृतक हंशलाई अर्पन गर्ने बेलामा पच्यु गुरु हरुले प्ये भन्दै चढाउने गर्छन जस्तै- पहिला छोरा बाट शुरु हुन्छ | " हये क्योंये चह्कोजा फलान बिबै टहौलुरों.... हिआछेन सोलादोरों-थुअकोहना सोलादोरों.... तेल क्योंये मलेपले थुबा चबैं सैगारों ....हिआछेना छानारामों थुआकोहन छानारीमों ...कहीक्री तबाई प्ये अङी कहीक्री म्हबै ल्हु आङी.... ह्युलुहुरु बये प्ये लैमो ह्युलुगुरु बये छ्यां लैमो..... हिआछेदो छानारामों थुआक्होदो छानरिमों" अर्थात- तिम्रो छोराले फलनले दिएको प्रसाद-टहौलु हो केईनमानी खानु साथी नखोजी खानु , हिजो तपाई म यसरी खान्छु-पिउछु भनेको मन थियो तर क्यों केहि नमान्नु साथी नखोज्नु , तपाई एउटै मर्ने शास्त्र होइन तपाई एउटै हराउने सस्कार होइन परम्परा ह्युलाई गुरु अनुसार शास्त्र र सस्कार गरेको छ,केइ नमान्नु र साथी नखोजी जानु भनि सिमीलाई फकाउनु पर्छ यसरी सबैले आफ्नो नाममा सिमीलाई यानिकी मृतात्मालाई प्रसाद अर्पन गरेपछि अखेरिमा आस्योंले परसाद र दुध चढाएपछि कुखरा झुन्डाउने शुरु हुन्छ मृतकको प्ल्ह अएको कुखाराले थाहा पाउछ यसमा कुखराको बारेमा शास्त्र, नाकै प्ये पढ्छन र तेस्पछि मों ह्वाब प्ये गर्छन अनि मों आएपछि कुखरा तर्सिएर उडछन् र मृतकको हंश -प्ल्ह आयो भनि थाहा हुन्छ तेस्पछि अन्तिममा मोंदें चैदें फ्रेब प्ये गरे सकेपछि मनोव मृत्युपस्चात गरिने मृत्सस्कार अन्तर्गतको अत्यन्तै महत्वपूर्ण मों त्हें सकिन्छ |
साभर: चुन प्लेँह तमु (from FACEBOOK)

यो हाम्रो तनहुँ राङ्दी तिर
गरिने मों त्हें हो |

म्होसी त्हेँ किन गरिन्छा ?

2013-05-28T14:23:00.002+05:45

म्होसी त्हेँ किन गरिन्छा ? मृतक आत्मालाई प्रेतात्मा सर्बिमों बाटा मुक्त गरि स्वर्गमा खेकु-माङी पितृ संग लिन गरिन्छ यो प्ये ल्हु - शास्त्र बिधि खेगी पच्युगुरु बाटा गरिने एउटा महत्वपुर्ण तमु जातीय यज्ञा (त्हेँ) हो ! चैकु,मैकु,रिकु थिकु यी मों ले गर्द मानिस ३ कालमा मृतु हुन्छन ! बच्चाकाल , बुढेसकाल र आकाल, जो आकालमा मृतु हुने जस्तै " पोरोई चब , सीई चाब , मिई चब ,क्युई चब , र मोई चब अर्थत- भिर,रुख,आगो,पानी,बाघले खाएको र विभिन्न नराम्रो घटना भएर मृतु हुने सिमीलाई प्रेतात्मा सर्बिमोंले सराप दिई नर्गलोक पुग्ने बजय बायु लोकमा पुग्छन यिनै आद्रिस्या प्रेतात्मा सर्बिमोंको शक्तिले गर्द हावाको रुप लिएर जिबित मानिस लाई दुख-बिमार गर्ने तर्साउने आदि गर्छन तेसैले जो बिकालमा मृतु हुने सिमी लाई म्होसी गर्न आति जरुरि छ ! पहिला सिमीलाई बायु लोक बाटा नर्ग लोकमा ल्याउछ र तेसपछी स्वर्गमा पुरयाउने प्ये ल्हु छ्या गरिन्छ र स्वर्गमा पुगे पछि बल्ल पितृको आत्माले शान्ति पाउछ !!!

सत्ययुगमा तमु क्ल्हेप्री-पच्युहरुको प्ये शास्त्रमा उल्लेख गरिएको अनुसार तमु सृष्टीकर्ता क्लहे गुरु हरुले कुनै पनि समाचार यानिकी खबरहरु यी पंक्षीहरु देखि पठाउने र ल्याउने गर्थ्यो भनिन्छ र यसरी मतद गरे पछि यी पॅक्षीहरुले आफ्नो आफ्नो माग अनुसार आशिक-बर पनि पाएको हुन्छन| तमु च्वो क्युई भाषामा यिनीहरुलाई सारुच्ह्या (डाङ्ग्रे), नाप्रोच्ह्या (माखा), थोक्रक्रोये (गिद्धा) र च्ह्याप्रुमै (काक) भनिन्छन|

"वास्तुशास्त्रीय विचार"

2013-05-28T14:18:00.003+05:45

"वास्तुशास्त्रीय विचार"
पूर्वीय ज्ञानानुशाशनको विविधविधाहरु मध्ये बस्तुशास्त्र पनि एउटा अत्यन्त प्राचिन र बहुपयोगी शास्त्र हो| कुनै पनि बस्तुको अर्को वस्तुसंग हुने परिक्षसम्बन्ध र त्येसको प्रभावको अध्ययन बिश्लेषण वास्तुशास्त्र अन्तर्गत गरिन्छ, मानव जीवनशैलीमा तल प्रस्तुत गरिएको ८ बस्तुतत्वहरु जो "आकाश, हावा, पानी, पर्वत, काठ, अग्नि, भुमि र फलामको अन्योन्याश्रित सम्बन्ध रहेको प्रत्यक्ष देख्न सकिन्छ| मानव शरीरमा यिनै ८ तत्वहरुले बनेको छन् जसलाई तमु चि अनुसार पार्ग प्रे भनिन्छन| यी मध्ये कुनै एकको पनि सन्तुलन बिग्रन पुगेमा मानव शरीरमा अनेक रोगहरुको संक्रमणमा पुग्दछ| यिनै ८ तत्वको यथास्थान सन्तुलनले मनुश्यको अवास पनि सुखी र सुन्दर बन्दछ भने सन्तुलन नभएको आवासले दीर्घकालीन सुख,समृद्धि अवश्य दिनसक्दैन | अब यसलाई हामीले उमेर अनुसार यी ८ पर्ग कोठामा प्रयोग गर्न सकिन्छ प्रतेक कोठामा वर्गहरुले एक वर्ष भोग गरेको हुन्छ र पुर्व,पश्चिम,उत्तर र दक्षिण चाही २/२ वर्गको कोठा हुन्छन, एक चक्करमा ८ वर्ष पुरा हुन्छ| अब उमेर गन्ति गर्नेपर्दा पुरुषको कोठ यानिकी जन्मा घर दक्षिण पार्ग ल्ही हुन्छ र दक्षिणबाटा नैरित्ते पार्ग खुई तर्फ घडीको रुप लैजानु, अनि महिलाको जन्मा घर चाही उत्तर खाँ हुन्छ गन्ति गर्दा उत्तर् बाटा पार्ग खें घडीको उल्ट रुप लैजानु र जुन पार्ग कोठामा पर्छ तेही कोठा अनुसार आफ्नो शुभ-अशुभको फल हुन्छ| जस्तै ३ वर्ष पुरुषको भन्नपर्द पुरुषको जन्म घर दक्षिण पार्ग ल्ही बाटा गिन्त गर्द नैरिते पर्ग खुईमा २ वर्ष, पश्चिम पार्ग त कोठामा पुग्दा ३ वर्ष भयो | एबमरीतले गन्दै गन्दै जानु र त्येस्तै गरि महिलाको उल्ट रुप उत्तर खाँ बाटा गन्ति गर्नु पर्छ |

"तमु चि" ( गुरुङ ज्योतिस )

2013-05-28T14:14:00.002+05:45

"तमु चि" ( गुरुङ ज्योतिस )
हामी तमु जातीमा पनि विभिन्न किसिमको शुभ-अशुभ (त्हेॅ) गर्दखेरि "तमु चि" लाई महत्वपूर्ण मनिन्छ तेसकारणले यसको पनि केहि जानकारी गर्नु अति जरुरी देखिन्छ |

मानिस जन्मदेखि मृतुसम्मा दैनिक कार्य स-सम्पन गर्नेदेखि जो भुत्काल्देखी बर्तमानकाल सम्मको जानकारी लिई भाबिश्यमा पर्ने आउने घटनाको सम्भावानको सतर्कता अपनाउने सम्माको लागि ज्योतिष विध्यलाई नै प्रयोग गर्ने गर्दछन, कलियुगलाई विज्ञानको युग भनिन्छ भने ज्योतिष बिज्ञान लाई ज्योति भनिन्छ, पृथ्वीमा रहेको सजिब प्राणीहरुको क्रियाकलदेखि निस्किने उर्जाको परिणामको बर्णन गर्ने पद्धतिलाई "चि" भनिन्छ | चि" सम्पूर्ण सृष्टिको सास हो | चि लाई जापानले "की" भारतले "प्राण" तिब्बतले "फोङसुई" भन्दछन | "चि" अदृश्य शक्ति हो, चि न देख्न सक्छ न छुन सक्छ न सुन्नसक्छ | तर त्यसको प्रभावबाटा परिचित हुन्छौ | त्येसको फल भोगिरहेको हुन्छौ | तमु चिको हेरखोर गर्नेलाइ दिनालय (पैडी) भानिन्छ जो खासगरि तल लेखिएको "ल्हो, पार्ग, र मेउ बाटा हेर्खोर गर्ने गरिन्छ |

पच्यु,क्ल्हेप्री, बोन्पो लम हो कि.... बुद्ध धर्म मान्ने लामा हो त ?

2013-05-28T14:12:00.002+05:45

"तमु यानिकी गुरुङ जातीको पुरोहित बोन धर्म मान्ने पच्यु,क्ल्हेप्री, बोन्पो लम हो कि.... बुद्ध धर्म मान्ने लामा हो त ?"
वास्तबिक भन्ने हो भने धर्म मान्नु भनेको आफ्नै जातीको कुल-पितृलाई मान्नु हो, जो परम्परा देखि पुर्खाहरुले मान्दै आइरहेको छन्| तेस्तै तमु जातीको पनि प्रकृतिक उत्पति भएर अएको कुल-पितृ छन् जो तमु भाषामा खे र माँ अर्थात् बाबा र आमा भनिन्छ, हामी तमुहरु यिनै खे-माँ को सन्तान हुन्, यसरी हाम्रो खे-माँहरु प्रकृतिक उत्पति भएर अएको हुनले यस धर्तीमा दुष्ट आत्माहरु बाट मुक्त हुनको लागि आफ्नो तमु सन्तानलाई सुरक्षा र मुक्तिको लागि विभिन्न शक्ति र बिधिहरु अपनाउनु परेको थियो, र यिनै खे-माँ को ज्ञान- शक्ति, आशिर्बाद बिधिलाई यानिकी प्ये पढ्ने खेगी पच्यु, क्ल्हेप्री र बोन्पो लम लाई नै हाम्रो तमुको बोन धर्म पुरोहित भनिन्छ, तर बुद्ध धर्म चाही वहाँको ज्ञान जस्तो भए पनि हाम्रो तमु जातीको कुल-पितृ होइन, किन कि वहाँ एक सक्यावंशमा जन्मिएको सिद्धार्थ गौतम हुन् तेसैले तमु जाती वहाँको सन्तान भन्न पनि मिल्दैन र यस बुद्ध धर्मलाई तिब्बत बाट अएको लामाहरुले मान्दै अएको छन्, तेसैले बुद्ध धर्म मान्ने लामा, तमु जातीको पुरोहित होइन | तमु जातीको पुरोहित (खेगी) बोन धर्म मान्ने पच्यु,क्ल्हेप्री र बोन्पो लम नै हुन् |

लामा र लम भन्ने पनि फरक छन्, लामा भनेको तिब्बेतियन बाट अएको बुद्ध धर्म मान्ने पुरोहित लाई भानिन्छ, भने लम भनेको बोन धर्म मान्ने खेगी लाई भानिम्छ, जो तमु शास्त्र-प्ये मा यी ३ खेगी हरुलाई यसरी भनिएको छन्, लम क्होइबो- बोन्पो लम, उर्ग्येनी प्होइबो-क्ल्हेप्र र पच्यु ल्हारें- पच्यु भनि शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छन् |

तमुहरुको बेदविधि अनुसार " बलि किन चढाइन्छ ?"

2013-05-28T14:06:00.003+05:45

तमुहरुको बेदविधि अनुसार " बलि किन चढाइन्छ ?"

बलि अर्थात् काटमारको बिषयलाई लिएर तमु समाजमा थुप्रै विबादहरु देखा नपरेको होईनन् | विशेष गरेर तिब्बतियन लामाबादको प्रचलनले गर्दा नै तमु समाजमा यी विवादहरु देखिन अएको कुरा स्पष्ट छ | लामाबादहरुले सिंगो तमु समाजलाई नै बलि प्रथाबाट हटाइ आहिंसाको मार्गमा हिंडाउन गौतम बुद्धको सिद्धान्त तमु सस्कारमाथि लाद्न चाहन्छ | हामी तमुहरु गौतम बुद्धको सन्तान होईन, तमु प्राकृतिक शक्तिदेखि माथि आकासबाट उत्पति भएर अएको खे-माँ को सन्तान हुन्, यसरी तमु पुर्ब प्रचिनकाल देखि उत्पति भएर अएको हुनाले विभिन्न प्रकृतिक तथा दैबी समस्याहरु संग पनि जुध्नु परेको थियो, जसलाई बलि दिएर मात्रै सन्तुस्ट हुने थियो | तर यी तमुको पूर्व प्राचिन धर्मग्रन्थ, सस्कार,रितिरिवाज र भाष के थियो भनेर धेरै पछि जन्मेको बुद्धलाई अघि राखेर हिन्ने लामालाई के थाहा हुन्छ र ? हामी तमुहरु पच्यु-क्ल्हेप्री र बोन्पो लमको शास्त्र मार्फत प्रभु परमेश्वर कहाँ पुग्नलाइ पितृ-पुर्खाको बाटो हुदै पुग्ने प्रार्थान गर्दछौ, जो वहाँसम्मा पुग्न लाइ अनगिन्ती मार्गहरु छन्, जो प्ये-बिधि, खोला-नाला, डांडा,उकालो ओरालो यी सबै परमेश्वरले नै सृजना गर्नु भएको थियो प्रभु पर्मेस्वारले यस सृष्टी गर्नु हुन्छ र नाश पनि गर्नु हुन्छ यो वहाँको लीला अपरंपार छ , हुन त कुनै पनि जिऊदो शरीर प्रमेस्वर कहाँ पुग्न सकिदैन| तर यो जिउदो शरीरलाई दुख दिने आत्माहरु पनि छन् जो पहिले नै परमेस्वोर संग बाच्चामा बाँधिएको थियो | यस बाट मुक्ति हुनलाई तमुहरुको शास्त्र अनुसार "ङो-मै प्ये बिधि र बलि दिनुपर्ने हुन्छ| जब यो जिउदो शरीर लाशमा परिणत तब शुद्ध आत्मा प्रमेस्वोर कहाँ जानलाई दुष्ट आत्मा देखि टाढा भाग्न खोज्छन् तर दुष्ट आत्माले जना दिदैन सताउने काम जारि नै रहन्छ र स्वर्ग पुग्न सक्दैन, तेसैले यस दुष्ट आत्मालाई नास गर्न र दबाउनको लागि प्रभु प्रमेस्वोर यानिकी शक्तिशाली स्याम क्रोलु पच्यु र पग्रे पच्युले आफ्नो पाँच शक्ति प्रयोग गरि एक बिकराल शक्ति उत्पन्न गर्नु भयो जसलाई तमु शास्त्रमा यस बिकराल शक्तिलाई फैलंग महासर्की रहोरे फेला कर्ने छ्योंबूको नामले पुगरिन्छ र यी शक्ति लाइ पुगारी ती दुष्ट आत्मा बाट शुद्ध आत्मालाई मुक्ति प्राप्तको लागि प्रार्थना गर्दै बाचा गरि बलि चढाउछौ र यस दुष्ट आत्मा शर्भिमो को पन्जा बाट फुकाई स्वर्ग "तार्किला मर्किला इचाई देब चैगी सिन्ग्मा " पुराउने महायज्ञ गर्नु पर्छा जसलाई "पय" भानिन्छ हामी तमु हरुले बलि दुष्ट आत्मालाइ र प्रभुको बिकराल शक्तिलाई फैलंग को नाममा चढाउने गर्छन |

सत्ययुगमा कर्जै क्ह्यालाको (पय) अर्घु|

2013-05-28T14:03:00.001+05:45

सत्ययुगमा कर्जै क्ह्यालाको (पय) अर्घु|
तमुहरुको सृष्टिकर्ता कर्गली क्ह्यालाको छोरा करजै क्ह्यालाको अर्घु-पय सत्ययुग्मै भएको थियो भनि हाम्रो बोन धर्म खेगी क्ल्हेप्री पच्युको प्ये शास्त्रमा पनि उल्लेख गरिएको छन| यस पयको बारेमा म केहि जानकारी दिनु चाहन्छ| जब कर्गली क्ह्याला यस धर्तीमा उत्पति भएपछि सब भन्द पहिला त आफु कसरी जन्म भयो, मलाई जन्मा दिने आपा-आमा को थियो र दिन-रातको बारेमा अनुसन्धान गर्न थाल्यो| कर्गली क्ह्यालले आफ्नो छोरा कर्जै क्ह्यालालाई एउटा सुनको मथुसमा राखी र उसको हेरचाहाको लागि नालेजोफि लाई जिम्मा दिएर आफु चाही आकाश र धर्तीको बिचमा गएर आफु कसरि जन्मा भयो भनि ध्यान गरेको थियो यस्मा माथि आकाशबाट एउटा ठुलो शक्तिशाली डल्ला तल धर्तीमा आएर फुट्यो पछि आफु जन्मा भएको रहेछ भनि थाहा पाए पछि आकाशलाई बाबा भनि प्रणाम गर्यो र धर्तीमा आएर जन्मा भएकोले हुनाले धर्तीलाई माता भनि प्रणाम गर्यो | तेसपछि फेरी दिनको बारेमा रचना गर्न थाल्यो र आफ्नो शक्तिले ९ सुर्य र ७ चन्द्रमाको उत्पति गरेपछि उज्यालोले गर्द दिन भयो| दिन त भयो तर ९ सुर्य र चन्द्रमाको धेरै तापले गर्दखेरि धर्तीमा भएको सम्पूर्ण प्राणीहरु मर्न थाले अनि आफ्नो छोरा करजै क्ह्याला पनि यिनै तापले गर्द खेरि मृतु हुन्छन अनि हेरचाह गर्ने फिंले माखा (नाप्रोच्याहा) लाई छोरा मृतु भयो भनि कर्गली क्ह्याला कहाँ निरा खबर पठाउछ तर कर्गली क्ह्यालले पत्याउदैन र काक् (च्ह्याह्प्रुमै) लाई पठाऊछ काक् को कुरा पनि पत्याउदैन फेरी गिद्धा (थोक्रक्रोये) लाई पठाउछ बल्ल पत्याउछ र आफ्नो ध्यान छोडेरा तल छोरा भएको ठाउमा आउछन र आफुले रचेको सुर्य र चन्द्रमा को तापको कारणले मोरेको हो भनि सबै कुराहरु थाहा भएपछी कर्गली क्ह्यालले भन्छ यदि मैले रचेको ९ सुर्य र ७ चन्द्रमाको तापले गर्द मेरो छोरा मोरेको हो भने यो ९ सुर्य र चन्द्रमा लाई सबै राहुल दैंत्यले खाओस भनि श्राप दिन्छन अनि शक्ति राहुल दैंत्यले सबै सुर्य र चन्द्रमा लाई खाइदिए पछि संसार पुरा आंधेरो हुन्छन| रात भयो अब मेरो छोरा मोरेको छैन भन्छन्| पछि मृतु छोराको शरीर बाट आत्मा बोलेको हुन्छ किन कि त्यो सत्ययुगको बेलामा डुंगा माटो पनि बोल्ने शक्ति थियो भनिन्छ छोराले बाबा म मोरिसकेको छु तर मैले यो विभिन्न मों-पिचासले गर्द स्वर्ग जाने बाटो (क्यांआयोइमो) पाएको छैन त्येसैले बाटो खुला गर्नको लागि आर्घु (पय) गरिदिनु भनि आफ्नो बाबालाई भन्छन| अनि पय लागि सरसल्लाह गरि खेगीहरुलाई बोलाई यज्ञ-पयको त्हें शुरु हुन्छ पय आज थाल्ने भोलि उज्यालो भएपछि मात्रा फाल्ने भनि निर्यण हुन्छ रात-रात भारी प्ये पढ्दै गयो तर उज्यालो चाही कहिले हुदैन| पछि किन उज्यालो हुदैन भनेर कर्गली क्ह्यालले ध्यान गरेर हेर्दखेरि घाम र जुन त राहुल दैंत्यको पेटमा भएको देखिन्छ त्येई भएर रात भएको रहेछ भनि थाहा हुन्छ| फिरी सरसल्लाह हुन्छ कि यो राहुल दैंत्यको मुखबाट १ घाम र १जुन कसले निकाल्न सकिन्छ? भन्दखेरि काक चराले भन्छ कि मैले देखेको छु उत्तर दिशामा बस्ने त्होम पच्युले निकाल्न सकिन्छ भन्छन र काक चराले त्होम पच्युलाई लिएरा आएपछि कर्गली क्ह्यालाको सल्लाह अनुसार पच्युले यज्ञ शुरु गर्छन त्यस यज्ञामा सम्पूर्ण भेला भै शक्ति राहुल दैंत्यलाई पनि उपस्थित गर्छन| त्होम पच्युले आफ्ने शक्ति चरालाई पाह्थीको दन्डको ढाड र बाँसको सिन्काको खुट्ट बनाउछ अनि कपडा लगाइदिन्छ र त्यो चराले सबैको सामुख गाना गएर नाच्छन| "मेरो पाह्थीको ढाड बाङ्गो भए भोस , मेरो बाँसको सिन्काको खुट्ट भाँचे भांचोस भनि" माथि माथि, तल तल, बाङ्गो टिङ्गो नाच्द खेरि त्यहाँ भएको सबै जना त्यो चराको नाच र गाना सुनेर हाँस्छन् अनि राहुल दैंत्य पनि खप्नु नसकेर दूई पटक हांसी हाल्छ र एउटा घाम र जुन मुखबाट निस्की हाल्छन र उज्यालो हुन्छ| उज्यालो भएपछि करजै क्ह्यालाको ह्रोलाई फाल्ने शुरु हुन्छ यसरी धेरै लामो समय सम्म रात भएकोले हुनाले हिसाब गर्द खेरि २४ घन्टाको हिसाबले ३ रात यानी कि ३ ल्होले भोग गरि सकेको रहेछ| तेस्पछि कर्गली क्ह्यालले छोरालाई स्वर्ग पुराउनको लागि एउटा भेंडाको साँर दिन्छन र त्येस भेंडाको साँरलाई रथ बनाई स्वर्ग जाने बेलामा अरु गाउको सिमीहरुले पनि भन्छन यसरी भागुवानको छोरा स्वर्ग पुगिन्छ भने हामी पनि यसकै साथ साथमा जानु पर्छ भनि पछि लाग्छन र उनै रथमा चढी करजै क्ह्याला संग स्वर्गमा पुग्छन र पछि कर्गली क्हयालले ध्यान गरि हेर्दखेरी स्वर्गमा पुगेको रहेछ भनि थाहा हुन्छ| यसरी मानव आत्मा लाई मृतु पश्चात् यस नर्गबाटा स्वर्गमा पुग्नलाई अति महत्वपूर्ण कर्मकाण्ड पय गर्न पर्ने रहेछ भनि सत्ययुग देखि नै यस प्ये बिधिलाई निरन्तर दिदै अएको देखिन्छ |

तमु खेगी पच्युको आपाक्हार्बोये प्ये शास्त्रमा

2013-05-22T13:14:00.001+05:45

Chun Plheme Tamu तमु खेगी पच्युको आपाक्हार्बोये प्ये शास्त्रमा यो गिद्धालाई पनि उल्लेख गरिएको छ तमु प्ये अनुसार यसलाई "थोक्रा क्रोये" भन्निन्छ| आपा काहार्बो भनेको हाम्रो तमुहरुको सृष्टिकर्ता गुरु थियो| आपा काहार्बोले आफ्नो ९ जाना छोराहरुलाई लिएर माथि लेखको भिरमा मौरी (कोय) काट्न भनि गएको थियो मौरी चाही माथि भिरको ओडारमा भएको हुनाले भर्याङमा चढी जानुपर्ने थियो र छोराहरुलाई मौरी काट्न पठाउछ तर कोइ पनि मान्दैनन पछि कान्छ छोरा चाही धेरै ज्ञानी थियो बाबा मौरी काट्न म् जान्छु भन्यो र बाबाले कान्छ छोरा सानो बच्च्च भएको हुनाले जना दिदैनन र आफै भर्याङमा चढी माथि ओडारम मौरी काट्नलाई पस्छन तर अज्ञानी छोरा हरुको कारणले गर्द आपा कहार्बो चाही तल झरना सक्दैन र माथि भिरको ओडारमा बसिरहेको हुन्छ | पछि गिद्धा (थोक्रा क्रोये) कोरें गएर भान्छ कि ये आपाकाहार्बो यदि तपाइले मलाई आशिक-बर दिन्छ भने म् तपाइलाई बोकेर लैजान्छु भन्छन| आपकहार्बोले हुन्छ म तिमीलाई आशिक-बर दिन्छु भने पछि थोक्रक्रोयेले आपा काहार्बोलाई बोकेर लान्छान जाँदा जाँदा लेखको पाहडमा पुग्द थोक्रा क्रोये लाई पानीको तिर्खा लाग्छन ये आपा कहार्बो मलाइ त पानीको तिर्खा लग्यो यस्तो पहाडमा पानी कसरी पाउन सक्छ भन्द आपा कहार्बोले आफ्नो धनुष बाण निकाली भन्छ कि यदि म सत्तको आपा कहार्बो हो भने मेरो यो बाण जहाँ लाग्छ त्यहाँ बाटा रसाएर पानीको मूल निस्किनु भनि बाण हन्छन र पानी निस्किन्छ अनि थोक्रा क्रोये लाई थाहा हुन्छ कि यो साच्चिकै सत्तको आपा कहार्बो रहेछ| पानी पिए पछि फेरी आपा कहार्बो लाई बोकेर
भनेको ठाउमा पुर्याई दिन्छ र आपा कहार्बोले थोक्रा क्रोयेलाई आशिक-बर दिन्छन तिमीले मलाई बचाउन ठुलो मदत गर्यौ त्येसैले म् तिमीलाई लामो दिर्घायु दिन्छु एक हाजार वर्षको परमायु होस्, टाढ टाढ सम्म देख्न सकोस र यस धर्तीमा जत्ति पनि मोरेको सिनो खाना पाओस अनि जता भए पनि थाहा पाओस भनि आशिक दिन्छन र आशिक पाए पछि थोक्रा क्रोये (गिद्धा) उडेर माथि लेखमा जान्छन |

Source-Facebook

BON Fire on T-Shirt....!

2013-05-17T16:34:00.001+05:45

Natural in the Village...!

2013-05-15T12:27:00.002+05:45

(त) घोँडाको पनि तमु प्ये शास्त्रमा उल्लेख

2013-04-11T08:45:00.002+05:45

Jit Gurung

TPLS कोइँवो धीं स्याङ्जा नेपाल...!

2013-02-13T14:09:00.001+05:45