Araştırmacılar, Avrupalılar ile Asyalılar arasındaki etkileşimin zannedilenden daha önce oluştuğunu buldular. Ayrıca, günümüzdeki Türklerle banzer DNA dizilişleri bularak, Türk milletinin Moğolistan’da ortaya çıktığı konusunda güçlü bir kanıt buldular.

Araştırmalar, ayrıca Xionghu Kültürü hakkında detaylar da sağladı. Toplumun seçkin üyelerinin kutsal hayvanlar ve insanlarla beraber gömüldüğü de ortaya çıktı. Ayrıca, akrabalar birbirine yakın olarak gömülüyordu.

“Bu, kalıtım teknikleri kullanılarak sosyal örgütlenmesi hakkında gelişmiş bilgiler bulabildiğimiz ilk eski uygarlık diyen, Strasbourg Adli Tıp Enstitüsü’nden Christine Keyser-Tracqui, bu araştırmayla 2000 yıl önceki Asyalı-Avrupalı etkileşimlerini de anlamamızın da kolaylaştığını ekledi.

Mezar yeri, 1943 yılında Moğol-Rus araştırma ekibi tarafından, Moğolistan’ın Egyin Gol Vadisi’nde bulundu. Kuru ve soğuk hava, iskeletlerin bozulmasını önlemişti. Araştırmacılar, bu alanın M.Ö. III. Yüzyıldan M.S. II Yüzyıla kadar kullanıldığınıtahmin ediyor.

Araştırmacılar, sadece anneden gelen mitokondri DNA’sı, sadece babadan gelen Y-kromozomu DNA’sı ve vücut DNA’sı da denilen, eşey kromozomları dışında kalan tüm kromozomları kapsayan DNA örnekleri kullanarak çeşitli iskeletler arasındaki akrabalıkları ortaya koymaya çalıştı.

Çoğu bilimadamı, Asyalı ve Avrupalı etkileşiminin XIII. Yüzyıldan sonra, Cengiz Kağan’ın Asya’yı ve Pers İmparatorluğu’nu fethetmesinden sonra, ortaya çıktığını sanıyordu. Ancak, Keyser-Tracqui ve çalışma arkadaşları Xiongnu iskeletlerinde Avrupalılar’a ait DNA dizilimleri buldu.

Keyser-Tracqui, “Bu durum bize, Avrupalı-Asyalı karşılaşmasının bu bölgede Xiongnu Kültürü’nden daha eski olduğunu gösterdi.” dedi.

Mezar alanındaki en eski kazılar birçok çift mezarı içeriyordu. Bu da, ölülerle beraber cariyelerinin, atlarının ve bazı hayvanların da da kurban edilmesi ile ilgili eski gelenekle alakalı olabilir. Bu adet, ayrıcalıklı kişilere uygulanıyordu ve -daha sonraki kazılarda çift mezarlara rastlanmamasının da gösterdiği gibi- bu adetten daha sonraları vazgeçildi.

Mezarlığın en yeni bölümü ise sadece birbirine akraba erkeklerin cesetlerini içeriyor. Bu tür bir gömme tarzına daha önce hiç rastlanmamış.

En son cesetlerdeki DNA dizilişleri günümüz Türkiye insanlarıyla benzeşmektedir. Bu da Türk boylarının Xiongnu Kültürünün son döneminde Moğolistan’ın bir yerinden çıktığını desteklemektedir.

Alıntıdır!

Yerin seni çektiği kadar ağırsın
Kanatların çırpındığı kadar hafif..
Kalbinin attığı kadar canlısın
Gözlerinin uzağı gördüğü kadar genç…
Sevdiklerin kadar iyisin
Nefret ettiklerin kadar kötü..
Ne renk olursa olsun kaşın gözün
Karşındakinin gördüğüdür rengin..
Yaşadıklarını kar sayma:
Yaşadığın kadar yakınsın sonuna;

Ne kadar yaşarsan yaşa,
Sevdiğin kadardır ömrün..
Gülebildiğin kadar mutlusun
Üzülme bil ki ağladığın kadar güleceksin
Sakın bitti sanma her şeyi,

Sevdiğin kadar sevileceksin.
Güneşin doğuşundadır doğanın sana verdiği değer
Ve karşındakine değer verdiğin kadar insansın
Bir gün yalan söyleyeceksen eğer
Bırak karşındaki sana güvendiği kadar inansın.
Ay ışığındadır sevgiliye duyulan hasret
Ve sevgiline hasret kaldığın kadar ona yakınsın
Unutma yagmurun yağdığı kadar ıslaksın
Güneşin seni ısıttığı kadar sıcak.
Kendini yalnız hissetiğin kadar yalnızsın
Ve güçlü hissettiğin kadar güçlü.
Kendini güzel hissettiğin kadar güzelsin..

İşte budur hayat!
İşte budur yaşamak bunu hatırladığın kadar yaşarsın
Bunu unuttuğunda aldığın her nefes kadar üşürsün
Ve karşındakini unuttuğun kadar çabuk unutulursun
Çiçek sulandığı kadar güzeldir
Kuşlar ötebildiği kadar sevimli
Bebek ağladığı kadar bebektir
Ve herşeyi öğrendiğin kadar bilirsin bunu da öğren,
Sevdiğin kadar sevilirsin…

Hayal Oyunu

Ellerindi ellerimden tutan
Ellerimdi ellerinden tutan…
Bıraktığı anda ellerimiz ellerimizi
Gökyüzüne vuracaktı gölgeleri ellerimizin
Kimbilir kaç martılar halinde

Bir masada karşı karşıya
Seyrederken dudaklarını senin
Dile gelmiş ilk Türkçeydik
Henüz başlamış kül rengi bahar
Ne savaş, ne barıştık biz…

Bu dünyaya yeni gelmiş bir diyar
Manolyaya gece konmuş kumrular…

Eğer

O kadar da önemli değildir bırakıp gitmeler,
arkalarında doldurulması
mümkün olmayan boşluklar bırakılmasaydı eğer.

Dayanılması o kadar da zor değildir, büyük ayrılıklar bile,
en güzel yerde başlatılsaydı eğer.

Utanılacak bir şey değildir ağlamak,
yürekten süzülüp geliyorsa gözyaşı eğer

Yüz kızartıcı bir suç değildir hırsızlık,
çalınan birinin kalbiyse eğer.

Korkulacak bir yanı yoktur aşkların,
insan bütün derilerden soyunabilseydi eğer.

O kadar da yürek burkmazdı alışılmış bir ses,
hiçbir zaman duyulmasaydı eğer.

Daha çabuk unuturdu belki su sızdırmayan sarılmalar,
kara sevdayla sarıp sarmalanmasalardı eğer.

Belirsizliğe yelken açardı iri ela gözler zamanla,
öylesine delice bakmasalardı eğer.

Çabuk unutulurdu ıslak bir öpücüğün yakıcı tadı belki de
kalp, göğüs kafesine o kadar yüklenmeseydi eğer.

Yerini başka şeyler alabilirdi uzun gece sohbetlerinin,
son sigara yudum yudum paylaşılmasaydı eğer.

Düşlere bile kar yağmazdı hiçbir zaman,
meydan savaşlarında korkular, aşkı ağır yaralamasaydı eğer.

Su gibi akıp geçerdi hiç geçmeyecekmiş gibi duran zaman,
beklemeye değecek olan gelecekse sonunda eğer.

Rengi bile solardı düşlerdeki saçların zamanla,
tanımsız kokuları yastıklara yapışıp kalmasaydı eğer.

O büyük, o görkemli son, ölüm bile anlamını yitirirdi,
yaşanılası her şey yaşanmış olsaydı eğer.

O kadar da çekilmez olmazdı yalnızlıklar,
son umut ışığı da sönmemiş olsaydı eğer.

Bu kadar da ısıtmazdı belki de bahar güneşleri,
her kaybedişin ardından hayat yeniden başlamasaydı eğer.

Kahvaltıdan da önce sigaraya sarılmak şart olmazdı belki de,
dev bir özlem dalgası meydan okumasaydı eğer.

Anılarda kalırdı belki de zamanla ince bel,
namussuz çay bile ince belli bardaktan verilmeseydi eğer.

Uykusuzluklar yıkıp geçmezdi, kısacık kestirmelerin ardından,
dokunulası ipek ten bir o kadar uzakta olmasaydı eğer.

Issız bir yuva bile cennete dönüşebilirdi belki de,
sıcak bir gülüşle ısıtılsaydı eğer.

Yoksul düşmezdi yıllanmış şarap tadındaki şiirler böylesine,
kulağına okunacak biri olsaydı eğer.

İnanmak mümkün olmazdı her aşkın bağrında bir ayrılık gizlendiğine belki de,
kartvizitinde ‘onca ayrılığın birinci dereceden failidir’ denmeseydi eğer.

Gerçekten boynunu bükmezdi papatyalar,
ihanetinden onlar da payını almasaydı eğer.

Issızlığa teslim olmazdı sahiller,
Kendi belirsiz sahillerinde amaçsız gezintilerle avunmaya kalkmamış olsaydın eğer.

Sen gittikten sonra yalnız kalacağım.
Yalnız kalmaktan korkmuyorum da,
ya canım ellerini tutmak isterse…

Evet Sevgili,
Kim özlerdi avuç içlerinin ter kokusunu,
kim uzanmak isterdi ince parmaklarına,
mazilerinde görkemli bir yaşanmışlığa tanıklık etmiş olmasalardı eğer.

Ulu rüzgarlar esmedikçe
Yaşamak uyumak gibi.
Kişi ne zaman dinç
Dalgalanırsa bayrak bayrak gibi.

Ne var şu dünyada ekmekten daha aziz?
Sürdüğün tarlalara sevginle serpildik,
Ekmek olmak icin önce
Buğday olmak gibi.

Silinir sözlüklerden sen hatıra geldikçe
Cılız sözler: usanmak, yorulmak, durmak gibi.
Kuvvettir yaptıkların her yeni yetişene,
Bir ışık-kaynak gibi.

En yakınlar zamanla fersahlarca uzak gibi;
Bir sen varsın kalacak, bir sen ölümsüz
Daha da yakınsın, daha da sıcak.
Bıraktığın toprak gibi.

Kaç Türk var şu dünyada, bir o kadar susuz:
Hepsinin gönlünde sen, bir pınar bulmak gibi.
Ancak senin havanda sağlıklar, esenlikler;
Olmaya devlet cihanda Atatürk’ü duymak gibi.

Balbal

Kaç yaş yaşadı umutlar
Uçup gittiğinde
Girdiğim yas törenleri
Sahiden girdim mi?

Yüzdeye vurunca
Kaçta kaç sevinç
Acılar içinde
Sahiden sevdim mi?

Görür gözüm görmezden
Bilir usum bilmez gibi
Aldanıp al kumaşları
Sahiden giydim mi?

Mızrak batımı kar
Mutsuzluk ovalarında
Aradım, savaştım
Sahiden buldum mu?

Yere dikili gözler
Baktım bir yerde yukarı
Yukarda – -
Sahiden gördüm mü?

Gizli Sevda

Hani bir sevgilin vardı
Yedi sekiz sene önce,
Dün yolda rastladım
Sevindi beni görünce.

Sokakta ayaküstü
Konuştuk ordan burdan,
Evlenmiş, çocukları olmuş
Bir kız, bir oğlan.

Seni sordu
Hiç değişmedi, dedim,
Bildiğin gibi…
Anlıyordu.

Mesutmuş, kocasını seviyormuş,
Kendilerininmiş evleri..
Bir suçlu gibi ezik,
Sana selâm söyledi

Sevgilerde

Sevgileri yarınlara bıraktınız
Çekingen, tutuk, saygılı.
Bütün yakınlarınız
Sizi yanlış tanıdı.

Bitmeyen işler yüzünden
(Siz böyle olsun istemezdiniz)
Bir bakış bile yeterken anlatmaya herşeyi
Kalbinizi dolduran duygular
Kalbinizde kaldı
Siz geniş zamanlar umuyordunuz
Çirkindi dar vakitlerde bir sevgiyi söylemek.
Yılların telaşlarda bu kadar çabuk
Geçeceği aklınıza gelmezdi.

Gizli bahçenizde
Açan çiçekler vardı,
Gecelerde ve yalnız.
Vermeye az buldunuz
Yahut vakit olmadı

Aşk Gelmiş Cihana

Kız kaptırdı gönlünü
Sevdiği oğlan kalpsizin biri
Alay etti güldü…
Hiç aşka gülünür mü?

Ne çare, cahil aklı
Kız hastalandı, yattı
Mumda yandı pervane… öldü.

Oğlan sormakta haklı
Hiç aşktan ölünür mü?

hacet yok hatırlatmasına seni hatıraların
bir dakika bile çıkmıyorsun aklımdan
koşar gibi yürüyüşün
karanlıkta bir ışık gibi aydınlık gülüşün

hacet yok hatırlatmasına seni hatıraların
uzak uzak yıldızlarla çevrilmiş kainatın
karanlık boşluklarında akıp giderken zaman

adımla nasıl berabersem öylece beraberiz
seninle her saat seninle her dakika seninle her saniye
gönlümüz mutluluğa inanmış olmanın gururuyla rahat
koltuğumuzun altında birer dinamit gibi kellemiz
ve sonra her zaman her ölümlüye
aynı şartlar altında kısmet olmıyan
gerçekleri görmenin aydınlığı alınlarımızda

hacet yok hatırlatmasına seni hatıraların
sen bana kalbim kadar elim kadar yakınsın

Mustafa Kemal

dağ başını efkâr almış
gümüş dere durmaz ağlar
gözyaşından kana kesmiş gözlerim
ben ağlarım çayır ağlar çimen ağlar
ağlar ağlar cihan ağlar
mızıkalar iniler ırlam ırlam dövülür
altmış üç ilimiz altmış üç yetim
yıllar gelir geçer kuşlar gelir geçer
her geçen seni bizden parça parça götürür
mustafa’m mustafa kemal’im

diz dövdüm şavkı aktı sakarya’nın suyuna
sakarya’nın suları nâmın söyleşir
hemşehrim sakarya öksüz sakarya
ankara’dan uçan kuşlar
kemal’im der günler günü çağrışır
kahrolur bulutlara karışır
gök bulut yaşmak bulut
uca dağlar dev boyunlu morca dağlar
divan durmuş bekleşir
mustafa’m mustafa kemal’im

nasıl böyle varıp geldin hoşgeldin
çıngı kaymış yalazlanmış gözlerin
sol yüzünde güneş südü sıcaklık
ellerinden öperim mustafa kemal
senin dalın yaprağın biz senin fidanların
biz bunları yapmadık
sen elbette bilirsin bilirsin mustafa kemal
elsiz ayaksız bir yeşil yılan
yaptıklarını yıkıyorlar mustafa kemal
hani bir vakitler kubilay’i kestiler
çün buyurdun kesenleri astılar
sen uyudun asılanlar dirildi
mustafa’m mustafa kemal’im

Ağustos Çıkmazı

Beni koyup koyup gitme, n’olursun
Durduğun yerde dur
Kendini martılarla bir tutma
Senin kanatların yok
Düşersin yorulursun
Beni koyup koyup gitme, n’olursun

Bir deniz kıyısında otur
Gemiler sensiz gitsin bırak
Herkes gibi yaşasana sen
İşine gücüne baksana
Evlenirsin, çocuğun olur
Beni koyup koyup gitme, n’olursun

Şeyh Bedrettin-i Simaviye Gazel

varsa devran içinde devran
bu devranın devranıyız biz
o canlar ki cananından taşra düşmüştür
cananıyız biz

gönül mahzun
ay karanlık
yıldızlar gözden nihan olsa da
arşı ferşi ışıktan titretecek
bir aydınlık imkanıyız biz

ince bir yağmura gerçi asılmıştır
-serez’in esnaf çarşısı’nda-
uzadıkça uzar gölgesi darağacından
o asırdan bu asıra
şeyh bedrettin-i simavi’nin
elhak/devamıyız biz

geçer mermi ıslıklarıyla/tek tek
vurduğunu dağıtan
sunturlu mısralar
rediflerin gümbürtüsü akla ziyan
tantanalı bir kavganın demek
gazelhanıyız biz

tohum ağaç ve orman
ölümün içerdiği hayat
buhara inkilap eden su
-iriş dede sultanım iriş-
gün bu gün saat bu saat
diyalektiğin fermanıyız biz

Yalnızlık Şiiri

Karanlığın insanı delirten bir ihtişamı vardır
Yıldızlar aydınlık fikirler gibi havada salkım salkım
Bu gece dağ başları kadar yalnızım

Çiçekler damlıyor gecenin parmaklarından
Dudaklarımda eski bir mektep türküsü
Karanlıkta sana doğru uzanmış ellerim
Gözlerim gözlerini arıyor durmadan
Nerdesin?

Akşamüstüne doğru, kış vakti;
Bir hasta odasının penceresinde;
Yalnız bende değil yalnızlık hali;
Deniz de karanlık, gökyüzü de;
Bir acaip, kuşların hali.

Bakma fakirmişim, kimsesizmişim;
-Akşamüstüne doğru, kış vakti -
Benim de sevdalar geçti başımdan.
Şöhretmiş, kadınmış, para hırsıymış;
Zamanla anlıyor insan dünyayı.

Ölürüz diye mi üzülüyoruz?
Ne ettik, ne gördük şu fani dünyada
Kötülükten gayri?

Ölünce kirlerimizden temizlenir,
Ölünce biz de iyi adam oluruz;
Şöhretmiş, kadınmış, para hırsıymış,
Hepsini unuturuz.
Kapalıcarşı

Giyilmemiş çamaşırlar nasıl kokar bilirsin,
Sandık odalarında;
Senin de dükkanın öyle kokar işte.
Ablamı tanımazsın,
Hürriyette gelin olacaktı, yaşasaydı;
Bu teller onun telleri,
Bu duvak onun duvağı işte.
Ya bu camekandaki kadınlar?
Bu mavi mavi,
Bu yeşil yeşil fistanlı…
Geceleri de ayakta mı dururlar böyle?
Ya bu pembezar gömlek?
Onun da bir hikayesi yok mu?
Kapalıçarşı deyip geçme;
Kapalıçarşı,
Kapalı kutu.

Baharın İlk Sabahları

Tüyden hafif olurum böyle sabahlar
Karşı damda bir güneş parçası,
İçimde kuş cıvıltıları, şarkılar;
Bağıra çağıra düşerim yollara;
Döner döner durur başım havalarda.

Sanırım ki günler hep güzel gidecek;
Her sabah böyle bahar;
Ne iş güç gelir aklıma, ne yoksulluğum.
Derim ki: ‘Sıkıntılar duradursun!’
Şairliğimle yetinir,
Avunurum.

Tereyağı

Hitler amca!
Bir gün bize de buyur.
Kakülünle bıyıklarını
Anneme göstereyim.
Karşılık olarak ben de sana
Mutfaktaki dolaptan aşırıp
Tereyağı veririm.
Askerlerine yedirirsin.

Rüya

Annemi ölmüş gördüm rüyamda.
Ağlayarak uyanışım
Hatırlattı bana, bir bayram sabahı
Gökyüzüne kaçırdığım balonuma bakıp
Ağlayışımı.

Bir zamanlar en ihtisamli donemini yasayan sehir, su ikazla gelisme
cizgisini kaybediyordu: “Bâbilde bundan sonra col hayvanlari ve yabanî
kopekler iskan edecek, sokaklarinda ve sehirde artik hic kimse
oturamayacak.”

Gercekten de bu durum, aynen gerceklesiyor ve tarihin karanliklarina gomulen
sehir. Ilk defa arkeolog Robert Koldevey tarafindan bulununca kazilmaya
baslaniyor. Sehir, kazildigi doneme kadar toprak altinda kaybolmus haldeydi.
Bâbil’in yakininda, bu sehrin kalintilariyla insâ edilmis birkac yerlesim
yeri bulunurken, Bâbil sehri ciplak gozle gorulemedigi gibi, yerin yirmi
metre altindaydi. Arkeologlarca da merak edilen, bir zamanlar bir milyon
kisinin yasadigi rivayet edilen boyle bir merkezin nasil yok olduguydu.
Sehrin gelisiminde esas rol oynayan âmil, o donemde “Puratta” denilen
bugunku Firat ve Firat’a paralel akan Dicle nehirleri bu bolgede insanligin
ilk medeniyetleri kurmasina sebep olmustu. Cok bereketli ve verimli olan bu
topraklar “Mezopotamya” yani iki nehir arasinda manasina geliyordu. Ancak
Firat nehri o donemde, bugunku gibi, Ren ve Tuna nehirleriyle kiyaslanacak
durumda degildi. Firat, bazi bolgelerde, bugunku nehirlerden farkli olarak,
cesitli kollara ayriliyor, daha sonra tekrar ayni kollar, nehrin akis yonu
boyunca birlesiyordu. Iste Firat’in bu kollarinin bulundugu noktalarda ilk
kavimler yerlesmeye basladi. Bunlarin arasinda Sumerler ve daha sonraki Sami
topluluklari en taninmislaridir. Bâbil sehrinin adi ilk defa, Bâbila olarak
bir Sumer yazili belgesinde ortaya cikarken, sehrin pek de buyuk olmadigi
biliniyor. Mesela M.O 6000′1i yillara dayanan Ninova sehri, veya bugun
dunyanin en eski sehri olarak bilinen Yeriho, M.O on binli yillara
tarihleniyor. Bâbil bu sehirlerle kiyaslanirsa orta buyuklukteki bir
yerlesim merkezi olarak tarif edilebilir. Ancak Bâbil’in neden bu kadar
meshur oldugu sorusu sahip oldugu bazi ozelliklerle aciklanabilir. Bâbil ilk
defa Amurri krali Sumusbum tarafindan alinarak, tarihî uykusundan
uyandiriliyor ve baskent haline getiriliyordu. Amurriler, tarihte daha sonra
Germenler’in Roma Imparatorlugu’nda yaptiklari gibi, yagmaci gocebe bir
kavimdi. Sonraki yillarda Bâbil Amurrilerin idaresinde daha buyuk onem
kazanmaya basladi. Tâ ki M.O 1894-1830 sirasinda Hammurabi adinda biri,
tahta cikip birbirine rakip kabîleleri, birlestirinceye kadar. 38 yillik
saltanati suresince Bâbil, Hammurabi’nin guney Mezopotamya’ya hâkim
olmasiyla tapinaklar, resmî binalar, tahkim edilmis sokaklar, suslu
tackapilar ve kalin sehir surlariyla cevriliyordu.

Sehir, askerî gucu yaninda cografî olarak, Firat ve Dicle’nin birlestigi su
yollariyla onemli bir ticaret noktasinda bulunuyordu. Ortadogu’nun en onemli
ticaret yollari da Bâbil’in yakininda kesisiyordu. Ancak tarihin bir cilvesi
olarak, Hammurabi kendi adiyla anilan kanunnameleriyle taninirken,
Mezopotamya’da bircok yerde kazi yapan arkeologlar, mahkeme kayitlarini da
ihtiva eden civi yazisi tabletleri bulduklari halde, Hammurabi kanunlarindan
hic bahsetmemekteler. Bâbil sehrinden ve Hammurabi doneminden, Firat
nehrinin yataklarini devamli degistirmesi sebebiyle, pek bir kalinti
kalmadi. O tarihteki cagdas kralliklarda oldugu gibi, Hammurabi’nin
hanedanligi ortalama ucyuzyil surdu. Daha sonra sirasiyla Hititler,
Kasitler, Elamiler ve Bâbil’de yasayanlarla akraba olan Asurlular bolgeye
hakem oldular. Butun bu istilalar suresince, Bâbil kusatilip, tahrip
ediliyor, tekrar îmar edildikten sonra bir baska istilaci kavim tarafindan
yerle bir ediliyordu.

Bâbil sehrinde, Istar, Ereskigal, Marduk (Baal) Nabu, Hadad ve Tammuz gibi
putlara da tapiliyordu. Sehir M.O 16. yuzyildan itibaren bin yillik bir sure
icinde cokus donemine girmisti. M.O 6. yuzyila dogru, tarihin unlu asma
bahcelerinin ve Bâbil kulesinin ortaya ciktigi saniliyor. Antik donemde 612
tarihinde, adi Nabukadnezar olan bir Kaldeli kral, Ninova adli sehri bir
daha yeniden kurulmayacak sekilde tahrip ediyordu. Ninova ile birlikte butun
Asur devleti tarihten siliniyordu. Kendisinden sonra tahta gecen ve 43 yil
devletin basinda kalan 2. Nabukadnezar, M.O 587 yilinda, Kudus’u yiktirdigi
gibi, Yahudileri surgune gonderdi.

Ancak Nabukadnezar bu icraati yaninda, Bâbil’i yeniden îmar ettirmesiyle de
meshur. Unlu tarihci Herodot, bu tarihten yuzyil kadar sonra Bâbil icin,
“yeryuzundeki en guzel sehir” ifadesini kullaniyordu. Dunyanin o donemde en
onemli merkezlerini gezen birisi olan Herodot’un bu ifadesi sehrin onemini
daha da arttiriyor. Nabukadnezar’in Bâbil sehri, arkeologlarin bilgilerine
gore, 8,5 km karelik bir alani kaplarken, kesin olmasa da yine tarihcilere
gore, sehirde yarim milyon insanin yasadigi aktariliyor. Her yukselisin bir
zevali olur kaidesine bagli olarak, diger unlu sehir merkezleri gibi, “dunya
fâhiselerinin ve igrencliklerinin anasi” olarak isimlendirilen Bâbil’in ve
Allah’in insanlara bildirdigi yolun disina cikanlarin fecî sonu bu sehirde
de ibret sahnesi halinde yasandi. Roma Pompei, Lut golu civari, Sodom,
Gomore ve Bâbil en ileri derecede iskân edilirken, putperestligin her cesidi
de tevhîdin yerini almaya calisiyordu. Bu duruma en iyi ornek bir zamanlarin
Mekke’sindeki 360 put gibi, Bâbil’de de cesitli hayali ilah adina 53 ayri
tapinak bulunuyordu. Bu tapinaklarin disinda Marduk adina kurulmus 55 kurban
yeri mevcutken, diger cesitli putlar adina 1300 sunak vardi. Kur’ân-i
Kerim’de aciklanan “Biz hicbir kavme bir uyarici (Peygamber) gondermedikce
onlara azap etmeyiz” âyeti burada da tahakkuk ediyordu. Bâbil’in en
gelistigi donemde dort ayri kalin duvarla dusmanlara karsi korundugu sehir
surlari icinde de 24 ayri sokagin varligi biliniyor. Firat’in iki kiyisinda
kurulan Bâbil, antik donemin ilk tas koprusune sahip sehir olma vasfini da
kazaniyordu.

Kendilerine gonderilen peygamberleri alaya alan, onceki vahsi ve insanlik
disi hayatlarini surdurmekte israrli olan diger kavimler gibi Bâbil halki da
Tevrat, Incil ve en son ilahî kaynak Kur’ân-i Kerim’de anlatilan putperest
kavimler gibi, yerle bir olup tarihin karanliklarinda yok oluyorlardi.

Arkeologlar acisindan enteresan olan nokta, antik donemin bu sehrinin butun
ayrintilarinin fazlasiyla bilinmesiydi. Kazilardan cikarilan civi yazili kil
tabletler, sehir hakkinda o kadar detayli bilgiler veriyordu ki arkeologlar,
bu sehrin planini dahi cikarabildiler. Sehre kuzey istikametinden gelen
ziyaretcilere Bâbil, butun mimarisiyle tesir ediyordu. Ziyaretcilerin bir
kismini olusturan tuccar ve tapinak mudavimlerinin gozune ilk carpan bina,
surlarin icinden yukselen Istar kapisiydi. Saddam’in ayni buyuklukte bir
benzerini yaptirdigi Istar kapisi sehrin sekiz ana giris kapisindan birini
teskil ediyordu. Sehrin sozde koruyucu ilahlari adina 575 adet boga ve
ejderha tasvirleri, kapiyi boydan boya susluyordu. Alman arkeolog Robert
Koldevey harabe halindeki Bâbil’in kalintilari icinde bozulmamis haldeki
Istar kapisini ilk bulan kisiydi. Irak hukumeti bu kapinin kendilerine ait
oldugunu aciklasa da, dunyanin diger tarihi merkezlerinden kacirilan antik
eserler gibi, Istar kapisi da tas tas sokulerek, Berlin muzesine kacirildi.
Bu kapi bugun gecmisin putperestlik karanligini hatirlatan sessiz
sahitlerden biri olarak, Berlin muzesinde ziyaretcileri hayrete dusuruyor.
Sehrin ikinci dikkat ceken binasi ise tarihte cok bilinen meshur Bâbil
kulesiydi. Kule 91 m. yukseklikte oldugu gibi, Herodot’un anlattigina gore,
sekiz katliydi. Aslinda bugunku arkeolojik bilgilere gore, kulenin yedi
katli oldugu tesbit edilmistir. 1875′de bulunan bir civi yazisi tabletine
gore. “Ziggurat” adi verilen bu kulenin butun olculeri biliniyor. Kulenin
temel kismi 90×90 m boyutlarindaydi. Sehrin îmarinda kullanilan agac
malzemenin Lubnan’dan getirilen sedir olmasi ayri bir ozellik. Binalarda
kullanilan guneste pisirilmis tuglalarin, daha sonra cevredeki yerlesim
merkezlerinde kullanildigi tesbit edilmis. Bâbil terkedildikten sonra
milyonlarca kerpic civarda oturanlar tarafindan yeni kurulan evler ve
binalar icin tasinmis. Bugun Bagdat sehrinde bile bu kerpiclerden bazilari
tesbit edilmistir. Bir ara Persler’in hakimiyetine gecen Bâbil, daha sonra
Buyuk Iskender’in Persleri nihai yenilgiye ugratmasiyla ikinci defa el
degistiriyordu. Bâbil halki Iskender’i II. Nabukadnezar ilan ederken, sehrin
yeni hakimi, o gune kadar dunyanin neredeyse yarisini ele gecirmis oldugu
halde, Bâbil’de yakalandigi sitma hastaligindan oluyordu. Bu olaydan sonra
sehrin gunleri sayiliydi. Halkin cogu diger sehirlere nakledilirken, Marduk
kultu (Put) onemini kaybediyordu. Yunan cografyaci Strabon’a gore, Bâbil
birinci asrin sonunda artik hic kimsenin yasamadigi terkedilmis bir sehirdi.
Icinde yasayanlarin binbir turlu gunahi irtikap ettikleri Bâbil boylece
tarihin karanliklarina gomulurken, Kur’ân-i Kerim’deki su âyetler tarihin bu
karanlik cephesine yeni bir isik getiriyor: “Yeryuzunu gezin ve Allah’i
inkar eden kâfirlerin âkibetinin ne oldugunu gorun, o sehirlerden geriye
kalanlari, sizin gectiginiz yollar uzerindedir.” Aslinda keske, her
harabeye, yikilan her sehre bu gozle bakabilsek, gecmiste yasananlardan
ibret alabilsek, bugun ayni hatalar belki de hic yasanmazdi. Oysa asrimizda
oylesine bir hayat surdurenler var ki Bâbil veya Roma halki onlari gorse
utanirlardi.

Osmanli’da mahalle; birbirini taniyan, birbirlerinin davranislarindan mesul
ve birbiriyle dayanisma icindeki kisilerin yasadigi yerdir. Mahalleler;
sinirlari genellikle cadde veya sokaklarla belirlenmis, merkezinde cami veya
mescid bulunan yerlesim yerleridir. Genelde cami, sehrin merkezini olusturan
bir veya birkac mahallede bulunur; diger mahallelerdeki insanlar da cuma
namazi icin buraya gelir. Cami cevresinde ayrica alis-veris merkezleri
bulunur, pazarlar genellikle buralara kurulur. Boylece haftanin bir gunu
sehirdeki insanlar buralarda toplanir, birbirleriyle gorusur ve haftalik
ihtiyaclarini temin eder. Diger mahallelerde ise, sadece mescid bulunur ve
bunun hemen yaninda okul oncesi ve ilkogretim seviyesinde egitim veren bir
muallimhane vardir. Ayrica buralardaki bakkal, kasap, terzi, ayakkabici vs
kucuk esnafa ait dukkân ve isyerleri, mahallenin gunluk ihtiyaclarina cevap
verir.

Mahalle idarî olarak, Osmanli’nin en kucuk yonetim birimidir. Bilindigi gibi
Osmanli, baslarinda valilerin bulundugu eyaletlerden olusur. Eyaletler ise,
sancaklardan olusur ve buralar sancakbeyi tarafindan yonetilirdi. Sancaklar,
kadi tarafindan idare edilen kazalara bolunmustur. Kazalar ise, mahalle ve
koylerden olusur. Bu en kucuk yonetim biriminin basi, daha dogrusu
temsilcisi muhtarlik sistemine gecilinceye, yani 2.Mahmud donemine kadar
imamdir. Imam, camideki vazifesinin yaninda, mahallenin asayisini saglamakla
ve ihtiyaclarini karsilamakla gorevlidir. Koylerde de, mahallelere benzer
bir yonetim tarzi vardir.

Imam, asayisle ilgili olarak mahallede olup bitenden birinci derecede
mesuldur. Burada cereyan eden oldurme, yaralama, hirsizlik gibi inzibatî
olaylarin yaninda, zina, fuhus, taciz, sarkintilik gibi gayr-i ahlâkîligi de
takip edip guvenlik kuvvetlerine bildirir. Mahalleyle ilgili butun islerde
devletle muhatap olur ve mahalleyi temsil eder. Sehrin idarecisi olan kadi,
bagli oldugu kurumun en ust duzey yetkilisi tarafindan atanirken, imam
bizzat padisah tarafindan bir beratla tayin edilirdi. Bu da onun devlet ve
halk nazarinda ne derece buyuk bir oneme sahip oldugunu gosterir. Padisah
tarafindan gonderilen emir ve fermanlar, imam tarafindan halka duyurulur ve
takibi yapilir. Bu sekilde imam; devlete karsi haklar ve odevler konusunda
mahalleliyi temsil ederken, mahallede de padisahi temsil ederdi.

Osmanli mahallesi, hem asayis bakimindan, hem de sosyal hayat acisindan
kolektif bir anlayisa dayanir. Mahalleli, muteselsil (zincirleme) olarak
birbirine kefildi. Burada meydana gelen oldurme, yaralama gibi olaylarda,
olayin faili bulunamadigi takdirde, butun mahalleli mesul tutulur ve magdur
tarafa odenmesi gereken diyet (kan parasi) sakinlere paylastirilir. Hattâ
Yavuz Sultan Selim zamaninda cikan kanunnameye gore, meydana gelen hirsizlik
olaylarindan ve zararin odettirilmesinden mahalle halki mesuldur. Mahallede
bir asayissizlik olmamasi icin herkesin dikkat ve gayret gostermesi temin
edilerek oto-kontrol saglanmistir. Boylelikle fail-i mechul olaylarda halkin
sucluyu saklamasinin ve sucu ortbas etmesinin onune gecilmistir.

Ayni mesuliyet ve oto-kontrol, ahlâkî hususlarda da soz konusudur. Mahallede
meydana gelen veya suphelenilen gayr-i mesru olaylarda imam, suclu veya
zanlilari guvenlik gorevlilerine bildirir, mahallelinin bu yoldaki
sikâyetlerinden ilgilileri haberdâr ederdi. Imam ve mahalle ileri
gelenlerinin, bu tur evlere baskin duzenleme yetkileri vardi. Gayr-i ahlâkî
davranislari oldugu bilinen kimseler mahalleli tarafindan istenmeyen kisi
ilân edilir ve gorevlilerce baska yere surulmesi istenirdi. Ancak imam ve
mahalleli, suclu veya zanlilara bizzat ceza verme yetkisine sahip degildi,
sadece onlari adalete teslim edebilir veya mahalleden dislamak suretiyle
cezalandirabilirdi.

Kotulugu onleme kolektif suuruyla devlet, baskentten kilometrelerce uzaktaki
yerlere kolaylikla hakim olabiliyordu. Nasil ki, her sokak supuruldugunde
butun sehir temiz olursa; bu uygulama sayesinde de butun ulkede huzur ve
asayis surup gidiyor, suc orani azaliyordu.

Hayirli islerde mahalleli yine ayni kolektif suurla hareket ediyordu. Bu tur
isler icin her mahallede bir “Avariz Vakfi” kurulmustur. Mahalle
sakinlerince olusturulan yonetim kurulu tarafindan idare edilen bu vakifin
gelir kaynagi, yine mahallelinin aynî-nakdî bagis veya hibeleridir. Kira
getiren ev, dukkân gibi mallar da buraya vakfedilebilmektedir. Mahallede
ihtiyaci olanlara borc veya kredi de verilmesi acisindan bu vakif, bir nevi
sosyal yardimlasma sandigi gibiydi. Avariz vakfinin gelirleri; mahalledeki
hastalara, fakir olanlara ve evlenmek isteyip de ekonomik durumu musait
olmayanlara yardimda kullanilirdi. Buradan fakirlerin cenazelerinin
kaldirilmasi, su yollari, cami, mescit, mektep gibi yerlerin onarimi yapilir
ve isinma, aydinlatma gibi sair giderler karsilanirdi. Imam, muezzin,
muallim gibi mahalle gorevlilerinin maaslari odenirdi. Mahalleye yeni
gelenlerin yerlesme veya memleketine gidecek olanlarin yol masraflari
karsilanirdi. Vergisini odeyemeyenlerin vergileri de bu fondan odenirdi.

Mahalledeki bu resmi dayanismanin yaninda, ayrica mahallenin zenginleri,
mahallelerindeki fakirleri gorup gozetirlerdi. Zekât, sadaka, fitre gibi
yardimlar yapilirken, mahalleli tercih edilirdi. Mahalledeki komsuluk
iliskilerinin ne derecede oldugu, su atasozunden de anlasilmaktadir: ˜Iyi
bir komsuya sahip olmak, bir eve sahip olmaktan onemlidir. Cunku komsu
komsunun kulune muhtactir.’ Mahalledeki maddî-manevî yardimlasmanin
temelinde; ˜Komsusu acken tok yatan bizden degildir.’ suuru yatmaktadir.

Osmanli sehirlerinin bazilarinda, Musluman olmayan nufus bir mahallede
toplandigi gibi, Musluman mahallelere de dagilmistir. Musluman ve gayr-i
Muslimler arasinda, bugun bile ovguyle anilan bir hosgoru ve komsuluk
munasebeti mevcuttu. Musluman nufus hakim unsur olmasina ragmen, komsularina
karsi hosgorulu davranmis; din, orf-âdet, kilik-kiyafet gibi temel hak ve
ozgurluklerine karsi toleransli olmustur. Buna karsilik Yahudi ve
Hiristiyanlar da, Ramazan’da Muslumanlarin inanclarina saygi gostermis,
aciktan bir sey yiyip icmemislerdir. Ayni mahallede hem mescit, hem kilise,
hem de havra olabilmistir.

Idarî acidan mukemmeliyetin yaninda, kotuluklerin onlenmesine, iyiliklerin
tesvik edilmesine ve bizzat bunun pratige tasinmasina bakildiginda, Osmanli
mahallesinde, bir mahalle medeniyetinin olustugu gorulmektedir. Bu da,
Osmanli’nin uzun ve bereketli omrunun mukemmel bir suurdan beslendigini
gostermektedir.

Karşılıklı siperler arasındaki mesafe 8 metre, yani ölüm muhakkak.

Birinci siperdekilerin hiçbirisi kurtulmamacasına hepsi düşüyor.

İkinci siperdekiler yıldırım gibi onların yerine gidiyor.

Fakat ne kadar imrenilecek bir soğukkanlılık ve tevekkülle biliyor musunuz?

Bomba şarapnel, kurşun yağmuru altında öleni görüyor…

Üç dakikaya kadar öleceğini biliyor…

Ve en ufak bir çekinme bile göstermiyor.

Sarsılma yok.

Okumak bilenler Kuran-ı Kerim okuyor ve Cennet’e gitmeye hazırlanıyor.

Bilmeyenler ise;

Kelime-i Şahadet getiriyor ve ezan okuyarak yürüyorlar.

Sıcak cehennem gibi kaynıyor.

20 düşmana karşı her siperde bir nefer süngü ile çarpışıyor.

Ölüyor, öldürüyor.

İşte bu Türk askerinde ruh kuvvetini gösteren dünyanın hiçbir askerinde
bulunmayan tebrike değer bir örnektir.

Emin olmalısınız ki Çanakkale Muharebelerini kazandıran bu yüksek ruhtur.

Mustafa Kemal ATATÜRK

Manastirda yer alan Fatih Sultan Mehmed’in Hiristiyanlara verdigi ferman
gunumuze kadar muhafaza edilerek gelmis. Bu fermana ahitname diyor
Bosnaklar. Bosna Hersek 1463 yilinda Fatih Sultan Mehmet Han tarafindan
fethedilmisti. Sanli Padisah Bosna’yi fethettigi zaman Osmanli devlet
politikasinin geregi olarak bolge halkina dini serbestlik tanimis, mal ve
can guvenligi saglanmisti. Bu Insan Haklari Evrensel Beyannamesinden cok
daha once dunyaya insan haklarinin anlatilmasiydi ve ornek olunmasiydi.
Fatih Sultan Mehmed Latin papazlarina gonderdigi fermanda soyle der:

“Ben ki Sultân Mehmed Hanim. Cumle avâm ve havâssa ma’lûm ola ki, isbu
dârendegân-i fermân-i humâyûn Bosna ruhbânlarina mezîd-i inâyetim zuhûra
gelip buyurdum ki, mezbûrlara ve kiliselerine kimse mâni’ ve muzâhim olmayip
ihtiyâtsiz memleketimde duralar. Ve kacup gidenler dahi emn u emânda olalar.

Gelup bizim hâssa memleketimizde havfsiz sâkin olup kiliselerine mutemekkin
olalar. Ve yuce hazretimden ve vezîrlerimden ve kullarimdan ve reâyalarimdan
ve cemî’-i memleketim halkindan kimse mezbûrelere dahl ve ta’arruz edip
incitmeyeler, kendulere ve cânlarina ve mâllarina ve kiliselerine ve dahi
yabandan hâssa memleketimize âdem gelirler ise yemîn-i mugallaza ederim ki
yeri, gogu yaratan Perverdigâr hakkicun ve Mushaf hakkicun ve Ulu
Peygamberimiz hakkicun ve yuz yirmi dort bin peygamberler hakkicun ve
kusandigim kilic hakkicun bu yazilanlara hicbir ferd muhâlefet etmeye. Mâdâm
ki bunlar benim emrime mutî ve munkâd olalar. Soyle bilesiz.”

Bu ferman suretinde de goruldugu uzere, buralarda yasayan bolge halkina mal,
can guvenligi verilmis, dini serbesti taninmis, onlarin genis bir hurriyet
ortaminda hayatlarini surdurmeleri saglanmisti.

Bu ahitname Hiristiyanlarin buralarda yasayabilecegi anlamina geliyordu.
Boylece Sultan, Katoliklerin kendi papazlariyla buralarda yasamasina,
faaliyetlerini devam ettirmelerine ve kendi dinlerini muhafaza etmelerine
izin veriyordu.

Ecdat insan haklari konusunda dunyaya ornek olmustu. 1463′ten 1878′e kadar
415 yil Bosna Osmanli topragi olarak Osmanli adaletinin guvencesinde ve
huzur icinde yasamis. Kim olursa olsun, insana insanca muamele ecdadin cok
onem verdigi konulardandi ve itinayla vazifelerini yerine getirmislerdi. O
yuzdendir ki Avrupa’nin gobeginde ortaligi kan golune ceviren Bosna savasi
sirasinda Manastir ahalisi ile Bosnaklar hic carpismaya bile girmemisti…
Cunku onlara Ahitnameyi Fatih Sultan Mehmed vermis ve asla o gunu
unutmamislardi. Osmanli Devleti’nden sonra bolgeyi isgal eden
Avusturya-Macaristan Imparatorlugu ise burada sadece 40 yil hukum
surebilmis.