TARİHTEN BİR SAYFA

Ramazan Bayramı mı? Şeker Bayramı mı?

2020-06-06T13:50:00.004-07:00

Ramazan Bayramı ve Şeker Bayramı tartışması her bayram gündeme geliyor. Doğru kullanım hangisidir, konunun tarihî ve lingüistik boyutları nasıldır? Bu konuya bir bakalım istedim, ilgilenirseniz buyurunuz:

+İslami literatüre bakıldığında, adı bizde tartışmalı olan bu bayramın adı aslında Fıtr Bayramı'dır. Arapçası İydü'l-Fıtr olan bayram İslam dünyasının hemen her coğrafyasında bu adla bilinir. İngilizce'deki kullanımı da Arapça'dan alınmış şekliyle Eid al-Fitr olarak yerleşmiştir.

+Bayramın Arapça/orjinal adındaki Fitr kelimesi, "iftar" ve "fitre" kelimeleriyle akrabadır; hepsinin kökü Arapça'da "fatr" kelimesidir, o da "kesmek, yarmak, ikiye ayırmak, yaratmak, icat etmek" anlamlarına gelmektedir. İftar, orucu kesmek manasındadır.

+Ramazan ayı içinde fitre verildiğini biliyoruz.Kelimenin orijinali "fıtr sadakası"dır,Ramazan ayını yaşamanın, onun mükâfat ve bereketinden faydalanmanın bir "şükran" belirtisi olarak ihtiyaç sahiplerine verilir.Ramazan sonrasındaki 3 günlük bayram, işte bu "şükran"ın bayramıdır

+Meseleye biraz yaklaştık:
Yani bu bayramın adı, aslında, "Şükür Bayramı"dır ve eski zamanlarda bu bayrama Türkçe yazılı kaynaklarda İydü'l-Fıtr denilirken, halk arasında "Şükür Bayramı" (ve küçük bayram) kullanımı yaygınlaşmıştır.

Zurnanın zırt dediği yere gelmiş durumdayız

+Şükür kelimesi Arapça kökenli bir kelimedir ve yine Arapça kökenli olan Şeker ile aynı şekilde yazılır. Kelimenin şükür mü, şeker mi olduğu bağlama göre belli olur veya (sesli harflere karşılık gelen) harekelerle tespit edilir. Hareke yoksa şükür ve şeker yazımı birebir aynıdır.

+Şükür ve Şeker kelimelerinin eski yazıda nasıl yazıldığı hk öncelikle Kamus-i Türki lügatine müracaat edelim. Ali Sami Yen'in babası olan Şemseddin Sami tarafından kaleme alınan bu sözlükte yer alan Şeker ve Şükür maddelerinin görüntüleri ektedir (Kelimeler kırmızı işaretli)

+Şeker ve Şükür, eksi yazıda Şın-Kef-Rı harfleriyle, شکر şeklinde yazılır. Hareke nadiren kullanıldığı için, bu 2 kelimenin okunuşunda karışıklık olmuş ve bayramda Şeker ikramının da etkisiyle "Şükür Bayramı" kullanımı "Şeker Bayramı"na dönüşmüştür.

+Şeker Bayramı kullanımıyla ilgili olarak birkaç lügate, Şemseddin Sami'nin Kamus-i Türki'sine ve Ahmet Vefik Paşa'nın Lehçe-i Osmânî'sine bakalım. Ş.Sami İyd-i Fıtr'ı "Şeker Bayramı" olarak tanımlamış, A.Vefik Paşa da "Şeker Bayramı -Fıtr" şeklinde tanımlamış.Bkz Kırmızı kutular

+"Şeker Bayramı" kullanımı eski yazı başka lügatlerde de var. Bu platformda akademik bir platform olmadığı için detaylara girmeden 2 başka sözlükten ilgili kullanımlara ait 2 görüntüyü daha paylaşmak istiyorum, eski yazı okuyanlar açıklamalara bakabilirler.

+Eski lügatlere bakıldığında "Şeker Bayramı" ve "Ramazan Bayramı" tabirlerinin eşanlamlı olarak kullanıldığını görüyoruz. Şöyle bir soru sorulabilir: bu eski yazı metinlerdeki Ş-K-R kelimelerinin Şükür değil de Şeker olduğundan nasıl emin olabiliyoruz?

Esasında doğru bir soru

+Böyle bir konu gündeme geldiğinde bakılacak kaynak bellidir: Redhouse'un Lexicon'u. Redhouse Türkçe kelimelerin yanında latin harfli okunuşlarını da gösterdiği için, kelimelerin okunşu hk olağanüstü faydalıdır. Öncelikle Redhouse Lexicon'undaki Şeker ve Şükür maddelerine bakalım

+Redhouse Lexicon'daki (Türkçe-İngilizce Lügat) Şeker ve Şükür maddelerini kırmızı kutuya aldım. Görüleceği üzere Şükür ve Şeker aynı yazılmakta ama farklı okunmaktadır. Ayrıca Redhouse Şeker maddesinin altında "- Bayramı" girişiyle "Şeker Bayramı"nı da tanımlamıştır -alt tarafta

+Redhouse'dan bu alıntıları yaptığım Lexicon 1890'da basılmıştır ama kendisinin 1861de basılmış Kitâb-ı Lehçetü'l Maâni adlı daha dar kapsamlı bir başka sözlüğü de vardır.Şeker Bayramı ifadesini o sözlükten de kontrol ettim.Bayram maddesi altında Şeker Bayramı: The feast of sugar

+Sonuç olarak;
İslami açıdan bu bayramın ismi Fıtr Bayramı'dır.
Şeker veya Ramazan bayramı kullanımlarının ikisi de sadece Türkçe'ye mahsustur. İslami gerekçelerle "Şeker Bayramı" ifadesine karşı çıkmayı anlaşılmaz ve abes buluyorum, tartışması yapılacak bir konu gerçekten değil.

+Konuyu kapatmadan, 1913'de basılmış olan ilk İslam Ansiklopedisi'ne de baktım (Brill), orada da "Şeker Bayramı" kullanımı yer alıyor.Diyeceğim: bu Şeker Bayramı ifadesi sonradan "seküler mahalle" tarafından uydurulmuş bir kullanım değildir,Osmanlı'dan beridir var sevgili dostlar

+İsteyen Şeker Bayramı, isteyen Ramazan Bayramı desin, bu farklar üzerinden kültürel bir yarılma oluşturmaya çalışmak bence doğru değil.
Tartışmaya girmeksizin, herkesin bayramını kutluyorum.
Ramazan Bayramı'nız şeker tadında geçsin 😀
Aileniz ve sevdiklerinizle nice bayramlara..

+Bayramın gereklerini yapalım, adı o kadar mühim değil:
Kinden, nefretten arınalım.Dargınlıklara, kırılganlıklara son vermek için bayram vesile olsun.Ölmüşlerimizi, hayattaki büyüklerimizi hatırlayıp arayalım.İhtiyaç sahiplerini maddi-manevi sevindirelim. Güçsüzlere yardım edelim

+Konunun kapanmış olduğunu düşünüyordum, ama epey itiraz geldi. Osmanlı döneminde "Şeker Bayramı" kullanımına dair bulacağım başka kaynakları da eklemeye karar verdim. Z. Duckett Ferriman'ın Turkey and the Turks (1911) eseri, s.165, bkz. "Shekher Bairam"

Turkey and the Turks : Ferriman, Z. Duckett : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive26https://archive.org/details/turkeyturks00ferruoft/mode/2up

+Redhouse lügatini ve sair Avrupalı kaynakları beğenmeyenler için Türkmenistan'da resmi tatil günlerini gösterir (eski tarihli) bir tablo.

Bakınız ne yazıyor: Ramadan or Seker Bairam (Eid al Fitr)

Eskilerde hem Ramazan bayramı kullanılıyor, hem de Şeker Bayramı. İkisi de var!

+Türkmenistan'ı tanıtıcı bir broşürden anlıyoruz ki orada da hem Ramazan Bayramı hem de Şeker Bayramı kullanımı var

Türkmenistan'da da var olması Şeker Bayramı ifadesnin çok eski/köklü olduğunu gösteriyor

Kültürel coğrafyamzda 2 kullanım da var ve yaygın
seakinglibrary.com/uploads/2/5/0/…

+Encyclopedia Britannica'nın 1911'de basılan 11. Edisyon'undan "Bairam" maddesinin görüntüsü ektedir

+16 Haziran 1916 tarihli The Schulenburg Sticker adlı Amerikan gazetesinde çıkan Müslüman bayramları ile ilgili küçük bir haber:

"Ramazan'dan sonra kutlanan Küçük Bayram veya Şeker Bayramı"

The Schulenburg Sticker (Schulenburg, Tex.), Vol. 22, No. 38, Ed. 1 Friday, June 16, 1916Weekly newspaper from Schulenburg, Texas that includes local, state and national news along with advertising.https://texashistory.unt.edu/ark:/67531/metapth189613/m1/4/zoom/?q=bairam&resolution=6&lat=991.921012155135&lon=3085.8301691930474

Kaynak

Uzay Yarışı: Sovyetler Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri Arasındaki Yarışın Nefes Kesen Hikayesi!

2020-03-24T07:18:00.002-07:00

Yüzyıllardır insanların merak konusu olan gökyüzü ve uzay, toplumları bu yönde çalışmaya itti. Uzaya seyahat edebilmenin yolunun roketlerle mümkün olabileceğini zaman içerisinde keşfettiler ve roketin icat edilme süreci de uzay seyahatlerinin tarihi temelini oluşturdu.

Roketlerin Kısa Tarihi

Dolaylı kaynaklara göre ilk roket, basit biçimde barut doldurulan bambu boruları ile ‘ateş oku’ denilen bir şekilde 1045 yılından önce Çinliler tarafından icat edildi. Sonradan 1650 yılında Polonyalı ateşli silah uzmanı Kazimierz Siemienowicz bir roket planının çizimi yaptı.

Çinli askerler, "ateş-ok" dedikleri, barutlu roketlerle çalışan oklar kullandılar.

Gelişmeler 11-18. yüzyıl arasında çok hızlı olmasa da 19. yüzyıla gelindiğinde Avrupa ve Amerika’da roket alanında hızlı gelişmeler yaşandı ve mucitler bu alana katkı sağlamaya girişti. İtalya ve Britanya’da belirli mucitlerin uzaya bir roket gönderme denemeleri kaynaklarda var. Avrupa bu alanda çalışmalar yaparken, diğer ülkeler de farklı yöntemlerle roketlerin gelişimine katkı sağladı. Rus bilgin Tsiolkovsky, 1903 yılında tepkili itme sistemiyle füze sistemleri üzerine çalışmalar sürdürerek günümüzdeki sistemlerin temelini attı. Sıvı hidrojen ve oksijenle çalışan motorun kullanım mekanizmasını çizimlerle aktardı.

Tsiolkovsky tarafından yapılan çizimler

Smithsonian Institute

20.yy' a gelindiğinde bu gelişime tarihi bir sıralamayla bakacak olursak, gelişmeleri şu şekilde sıralayabiliriz;

Amerikalı fizikçi ve mühendis Goddard 16 Mart 1926 tarihinde Worcester'da ilk sıvı ergollü roketi fırlattı. Bu roket 2,5 sn havada kaldı, 12,5 m'ye yükseldi ve 56 m uzağa düştü. İlk roket motoru tasarımını yaptı.
Alman roketçiliğin kurucusu H. Oberth 1927’de Uzay Yolculuğu Derneğini kurdu. 2.Dünya Savaşı'nda Alman ordusu için V-1 roketlerini, asistanı Braun ile yaptılar. Kendisi ilerleyen yıllarda Apollo projesinde görevler aldı.

Soğuk Savaş ve Uzay Mücadelesi

2. Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası’na karşı birlik olan SSCB ve Amerika, savaş bittikten ve bazı konularda anlaşmalar sağlandıktan sonra 1947 yılı itibariyle, ideolojileri zıtlıklar içerdiği için ve lider olma politikalarının da etkisiyle ‘Soğuk Savaş’ dönemine girdi. Bu açık bir savaş değildi, daha çok bir prestij meselesiydi. ABD başkanı Eisenhower bu süreçte, "Uzay Yarışı" (İng: "Space Race") terimini ilk kullanan kişidir. Bu mücadele yaklaşık 18 yıl sürdü. 

Bu mücadelenin gerçek bir mücadele olup olmadığına yönelik belirsizlikler zaman içerisinde son buldu ve 4 Ekim 1957 tarihinde resmen mücadele başladı. Bu mücadelenin tarihlerine dikkat edildiğinde görevlerin her iki ülke arasında bir satranç oyunu gibi hamleler yapıldığı göze çarpıyor. Bu süreci tarih sırasına göre anlatalım:

Sovyetler'den İlk Hamle

1957 yılında, SSCB tarafından Kazakistan’da bulunan Baykonur Uzay Üssü’nden R-7 roketi ile uzaya gönderilen Sputnik-1 uydusu, 23 gün sonra atmosfere girerek yandı.

3 Kasım 1957 yılında ikinci bir deneme olan Sputnik-2’nin geri dönüş mekanizması yoktu. Uçuşta, Laika adındaki köpek görevliydi. 

Laika

Listverse

Sputnik-2 Dünya yörüngesine oturmuştu ama ateşleme sistemi ve kabinin ısınması sebebiyle Laika hayatını kaybetti. Bu durum sert tepkilere neden oldu. Laika sıcaktan ölmese bile, geri gelemeyecekti. İnsandan önce bir canlının dayanıklılığı test edilmek istendi. 

Laika’dan önce Dezik, Tsygan ve Lisa isimli köpeklerle yörünge altı deneme uçuşları gerçekleştirildi. Ayrıntılara buradan ulaşabilirsiniz.

ABD'den İlk Karşı Hamle

Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü (Caltech) tarafından geliştirilen Explorer 1 uydusu 13,3 kg ile 83 kg’lık Sputnik 1’den oldukça küçüktü. Van Allen Radyasyon Kuşakları’nın keşfedilmesini bu uydu sağlamıştı. Bu sırada NASA henüz kurulmamıştı. 

Van Allen Radyasyon Kuşakları

Wikimedia

1 Ekim 1958 tarihinde NASA (National Aeronautics and Space Administration) ABD'nin uzay programı çalışmalarından sorumlu olarak kuruldu. NASA adıyla fırlatılan ilk uzay aracı 11 Ekim 1958’de fırlatılan Pioneer oldu.

Karşılıklı Hamleler

Bunu gören SSCB, 1959 yılında Ay’ı hedef alarak sırasıyla Luna 1, Luna 2 ve Luna 3’ü yolladı. Luna 1 Ay yakınlarından geçen ilk nesne oldu ve Güneş yörüngesine oturdu. ABD, Explorer 6 aracı ile 7 Ağustos 1959’da Dünya’nın uzaydan ilk fotoğrafını çekti.

NASA, 1 Nisan 1960 tarihinde TIROS 1 uydusunu fırlatarak, ilk televizyon görüntülerinin gelmesini sağladı. TIROS 1 270 kg ağırlığında alüminyum ve çelikten oluşuyordu. 78 gün boyunca işlev gördü.

1960’lı yıllar Soyuz (uzay aracı) mühendis Sergey Korolyov tarafından tasarlandı ve kurduğu tasarım bürosu SSCB’nin görevlerini gerçekleştirmek için önemli bir etken oldu. Korolyov’un 1966’da kalp krizi ile erken ölmesi SSCB’nin Ay projesini kötü etkiledi.

Sovyetler, Bir İnsanı İlk Defa Uzaya Gönderdi!

Tarihler 12 Nisan 1961’i gösterdiğinde, Vostok 1 uzay mekiği ile Dünya yörüngesine ulaşan ilk kozmonot Yuri Gagarin olmuştu. Dünya yörüngesinde 108 dakikada tam bir tur attıktan sonra başarıyla Dünya’ya geri geldi. Sonrasında birçok görevde yer aldı.

Yuri Gagarin ve eşi

Wikipedia

Yaşanan gelişmelerin üzerine 1961-1963 yılları arasında görevler gerçekleştirecek 7 kişilik pilot ekibi Amerika tarafından askerlerden belirlenerek Mercury Projesi kapsamında çeşitli misyonlarda bulundu. Bu misyonların gerçekleştirilmesi öncesinde maymunlar da görev aldılar. 

5 Mayıs 1961’de Alan Shepard yörüngeli uçuş yapan ilk Amerikalı, 21 Temmuz 1961’de Gus Grissom ikinci uçuşu yapan astronot oldu. Kapsül kapakları infilak edince kurtarılamadı. 

Başkan John F. Kennedy 25 Mayıs 1961'de federal hükumetin 1960'ların sonuna kadar Ay'a astronot göndermesi için bir proje tasarısı sundu. Bu proje daha sonra Apollo Projesi adını aldı.

11-12 Ağustos 1962 tarihinde Vostok 3 ve Vostok 4 SSCB tarafından fırlatıldı. Bu iki uzay aracı bir gün arayla fırlatıldı. Yörüngede birbirlerine 5 km kadar yaklaşarak uzaydaki ilk insanlı çoklu uçuşu gerçekleştirdi.

Sovyetler, Uzaya Bir Kadını İlk Defa Gönderen Taraf Oldu!

Bilim kadınları toplanın! Çünkü 16 Haziran 1963 tarihinde uzaya bir kadın kozmonot çıktı: Valentina Tereshkova. Vostok-6 ile 2 gün, 23 saat 12 dakika uzayda geçirdi. Dünya’nın yörüngesinde 48 tur attı.

Velentina Tereshkova (En solda da Yuri Gagarin)

Wikimedia

1961-1965 yılları arasında Ay yörüngesine çeşitli denemeler gerçekleştiren ABD, 28 Temmuz 1964’ de Ranger 7 ile başarılı bir görev gerçekleştirdi ve Ay yüzeyinin fotoğrafını elde etti.

18 Mart 1965 tarihinde Voskhod 2, uzay aracı ile SSCB kozmonotu Aleksey Leonov 12 dakika uzayda yürüyüş yaptı. Uzay aracına geri dönememesi halinde kullanmak üzere yanında bir intihar hapı götürmüştü, ancak bunu kullanması gerekmedi.

3 Haziran 1965 tarihinde NASA astronotu Gemini uzay aracı ile uzay boşluğuna adımını attı, misyonu 4 gün sürdü ve 66 tur attı, 23 dakika yürüyüş yaptı.

14 Temmuz 1965 tarihinde NASA Jet Propulsion Laboratory tarafından yapılan Mariner 4 uzay aracı Mars yüzeyinin 21 fotoğraflarını çekti. Mariner 3 Mars’a ulaşamazken, Mariner-4, 8 aylık yolculuk sonucu ulaştı.

SSCB’nin Venera sondası 16 Kasım 1965 tarihinde Venüs’den veriler elde etmişti. İki Vega programı aracı ve Venera-Halley sondası dahil olmak üzere, Venera serisinden on adet sonda Venüs'e başarılı inişler gerçekleştirdi ve yüzeyden veri iletti.

Sovyetler, Ay'a İlk Yumuşak İnişi Başardı!

Luna 9, Baykonur Uzay Üssü'nden Molniya roketiyle uzaya fırlatıldı ve 3 Şubat 1966'da Ay'ın yüzeyine yumuşak iniş yapabilen ilk uzay aracı oldu. Luna 10, 3 Nisan 1966'da Ay'ın yörüngesine girdi ve 3 saat sonra Ay çevresinde ilk turunu atarak yörüngeye giren ilk yapay nesne oldu.

Ay Yüzeyinden Çekilen İlk Fotoğraf

Universe Today

2 Haziran 1966’da NASA JPL’de hazırlanarak Ay yüzeyine yumuşak iniş yapan Surveyor 1, 7 Ocak 1967 tarihine kadar görev yaptı. Surveyor 1, ayın yüzeyi ve sıcaklığı hakkındaki verilerin yanı sıra 11.000'den fazla fotoğraf iletti.

Sovyetler, Ay'a İlk Hayvanları Gönderdi!

15 Eylül 1968 tarihinde Zond projesi kapsamında SSCB Zond-5 aracı ile iki adet kaplumbağayı Ay’a gönderdi. Ay'ı dolaşan ve Dünya'ya dönen ilk karasal organizmalardı.

21 Aralık 1968 tarihinde NASA önderliğinde ABD önemli bir adım atarak Apollo-8 uzay aracı ile Frank Borman, James A. Lovell, William A. Anders isimli astronotları Ay yörüngesine ulaştırdı ve Anders tarafından meşhur ‘Dünya’nın doğuşu’ fotoğrafı çekildi.

ABD, Ay'a İlk İnsanları İndirdi!

16 Temmuz 1969 tarihinde Ay görevi kapsamında Apollo 11 uzay gemisi ile yola çıkan astronotlar 20 Temmuz 1969 tarihinde Ay’a ayak bastı. Ay modülü Eagle'da astronot Neil Armstong, Buzz Aldrin ve Michael Collins bulunuyordu.

Apollo-Soyuz Kucaklaşması

NASA

Aradaki zamanlarda her iki taraftan da birçok başarılı ve başarısız misyon geldi. 1969 yılında ABD ve SSCB Apollo - Soyuz Test Projesi (ASTP) gerçekleştirme görüşmelerine başladı. Bu bir uzay araçlarının kenetlenme projesiydi. ASTP, iki süper gücün bir arada yürüttüğü ilk insanlı uzay uçuşu olduğundan, Uzay Yarışı'nı sona erdiren olay olarak yorumlanmaktadır. Ayrıntılara buradan ulaşabilirsiniz.

Neil Armstrong, o meşhur sözlerle tarihe geçtir:

Benim için küçük, insanlık için büyük bir adım.

Yazar Gizem Çoban

Editör Çağrı Mert Bakırcı

Yayınlanma Tarihi 22/03/2020 21:05

Kaynak: https://evrimagaci.org/uzay-yarisi-sovyetler-birligi-ve-amerika-birlesik-devletleri-arasindaki-yarisin-nefes-kesen-hikayesi-8376

Kara Veba Salgını Sırasında Doktorlar Neden Garip Gagalı Maskeleri Takıyorlardı?

2020-03-24T07:15:00.001-07:00

Yüz milyonlarca insanı yok etme potansiyeline sahip ve durdurulamaz gibi görünen küresel salgınlardan biri olan Kara Veba, kurbanlarını ağrılı şişmiş lenf düğümleri, kararmış cilt ve diğer korkunç semptomlarla etkileyebilmesi sebebiyle bir zamanlar dünyadaki en korkulan hastalıktı.

17. yüzyılda Avrupa'da, veba kurbanı olma tehlikesi altında olan doktorlar, o zamanlardan beri insanın içinde uğursuzluk hissiyatı yaratan bir kostüme bürünmüşlerdi. Kendilerini tepeden tırnağa kapatmışlar ve kuş gagasına benzeyen bir maske takıyorlardı. Gagalı veba maskelerinin ardındaki sebep, aslında bu tehlikeli hastalığın doğası hakkında bir yanılgıydı.

Yüzyıllar boyunca Avrupa'da tekrar tekrar ortaya çıkan bir salgın [Ç.N. ve vebanın en sık görülen formu olan] bubonik vebasının yaşandığı zamanlarda, hastalığın pençesine düşen kasabalar “Veba doktorları” tutmuşlardı. Doktorlar tedavi olarak gördükleri ilaçları zengin-yoksul ayırt etmeden benzer şekilde uyguluyorlardı. Bu hekimler koruyucu olduğuna inanılan karışımları ve veba antidotlarını reçeteleyip, gözlemlerde bulunuyorlar ve hatta otopsiler de yapıyorlardı. Otopsiler sırasında ise bazıları gagalı maskeleri takıyorlardı.

Kostüm, genellikle 17. yüzyılda Fransa kralı XVIII. Louis ya da Fransa kraliçesi Marie de Médici'nin oğlu gibi Avrupa'nın önde gelen asillerinin tıbbi ihtiyaçlarını karşılayan Charles de Lorme'a atfedilir. De Lorme kıyafeti, kokulu balmumu kaplı bir ceket, çizmelere bağlı pantolon, içeri tıkıştırılmış bir gömlek, şapka ve keçi derisinden yapılmış eldivenler olarak tasvir etmişti. Veba doktorları ayrıca, kurbanları dürtmeye ya da onlardan kaçınmaya yarayan bir sopa da taşıyorlardı.

Kafa ekipmanları ise oldukça sıra dışıydı. Doktorlar, gözlük ve burunlu bir maske takıyorlardı. de Lorme şöyle anlatıyor: 

Yaklaşık 15 cm uzunluğunda, gaga şeklinde, burun deliklerine yakın konumlanmış ve parfüm kokularıyla doldurulmuş iki deliği bulunuyor. Bu delikler nefes alabilmek için kafi ve aldıkları havayla birlikte gaganın ucuna yerleştirilmiş şifalı bitkilerin de kokusu insanın içine doluyor.

Avrupa'da veba doktorları bu kıyafetleri giydiyse de, görünüm İtalya'da o kadar ikonikti ki, "veba doktoru", profesyonel tiyatronun ilk örneklerinden biri olan İtalyan commedia Dell'Arte ve karnaval kutlamalarının bir parçası haline geldi ve günümüzde dahi hala popüler bir kostüm. 

Şehir karnavalını kutlamak için veba doktoru gibi giyinen Venedikliler. Bu yıl, etkinliğin son iki günü koronavirüs ile ilgili endişeler nedeniyle iptal edildi.

Ancak ürkütücü kombin sadece ölümcül bir moda ifadesi değildi, amaç doktoru mikroplu havadan korumaktı. Hastalık yapıcı mikrop teorisi ortaya atılmadan önceki zamanlarda doktorlar, vebanın zehirli hava yoluyla yayıldığını ve insanın ruh halinde ya da bedensel sıvılarında dengesizliğe yol açtığını düşünüyorlardı. Hoş ve keskin kokuların hastalığın yayıldığı bölgeleri dezenfekte ettiği ve koklayan kişileri koruduğu düşünülmekteydi. Bu sebeple, çiçek demeti, tütsü ve diğer kokular o dönemde oldukça yaygındı.

Veba doktorları maskelerini 55'ten fazla bitkiden oluşan bir bileşik olan tiryak ile ve engerek eti tozu, tarçın, mürrüsafi ve bal gibi bileşenlerle dolduruyorlardı. De Lorme, maskenin gaga şeklinin, havanın, doktorun burun deliklerine ve akciğerlerine girmeden önce koruyucu otların kokusuna bürünmesi için yeterli zamanı sağlayacağını düşünmüştü.

Aslında vebanın bulaşması Yersinia pestis adı verilen bakteri yoluyla gerçekleşiyordu. Bu bakteri, hastalık taşıyan sıvı ya da dokulara direkt temasla, hastalığa yakalanmış insanların öksürüğü veya hapşırığı ile etrafa saçılan damlacıkların solunmasıyla ya da pire ısırığı yoluyla hayvanlardan insana geçiyordu.

Üç korkunç veba salgını, çıkış nedenleri henüz açığa çıkarılamadan dünyamızdan geçip gitti. MS 561 dolaylarında günde 10.000 kadar insanı öldüren Justinianus Veba Salgını; 1334-1372 yılları arasında Avrupa'nın üçte birini yok eden ve 1879'a kadar aralıklı salgınlarla devam eden Kara Veba; ve1894-1959 yılları arasında Asya'nın çoğunu harap eden Üçüncü Veba salgını.

Sonuç olarak, veba doktorlarının kıyafetleri ve yöntemleri pek bir fark yaratamadı. Tarihçi Frank M. Snowden şöyle diyor:

Ne yazık ki ilkel veba doktorlarının iyileştirme amaçlı stratejileri, yaşamı uzatmak, acıyı hafifletmek veya bir tedavi etkisi yaratmak için çok az şey yaptı.

Veba doktorları görüntüleriyle hemen göze çarpabilir olsalar da, mikrop teorisi ve modern antibiyotiklerin ortaya çıkışına kadar, kostümleri -maalesef- hastalığa karşı gerçek bir koruma sağlamamıştı. 

Yazar Erin Blakemore

Çevirmen Kaan Gümüşkaya

Kaynak:

https://evrimagaci.org/kara-veba-salgini-sirasinda-doktorlar-neden-bu-garip-gagali-maskeleri-takiyorlardi-8386

Yoğurdun Fransa hikayesi

2020-01-09T03:44:00.005-08:00

İnsan hakları savunucusu Arlet Natali Avazyan'ın 8 Ocak 2020 tarihli yoğurdun Fransa'daki hikayesi

Ailenin büyük oğlu Aram Dökmeciyan (1886-1964) Venedik’te eğitimini tamamladıktan sonra küçük kardeşi Artin ile birlikte Paris’e gönderilir.

Aram Paris’te Sorbonne Üniversitesi’nde hukuk doktorası yaparken babası ölür ve İstanbul’dan para

gelmemeye başlar.
Bunun üzerine Aram baba mesleği yoğurtçuluğa başlar.
ARAM' ın ilk aklına gelen geçim kaynağı, bir, iki inek alıp bunların sütlerinden yoğurt yapmak ve bunları çevreye satmak olmuştur. Kardeşi Artin ise, bu işte fayda görmediğinden
Aram'ın görüşüne katılmamıştır+

. Aram, önceleri, yaptığı yoğurtları bir sokak başında teşhir etmeye başlamış ve gelip, geçenlere yoğurdun faydalarını anlatmak için durmadan dil dökmüştür.
.
Ancak Fransızlar, bu beyaz nesneye bakıp bakıp geçmişlerdir.
Aram, ilk günlerde yoğurtlarını komşularına ve

tanıdıklarına, reklam maksadıyle, parasız olarak dağıtmıştır.
.
Ancak çevresi küçük ve basit insanlardan kuruludur Aram'ın. Yoğurt alanlar, bunun tadına korka korka bakmışlar, sağlığa zararlı olabilir endişesi ile yemek
istememişlerdir. Fransızlar yoğurdun tadını beğenmedikleri++

gibi sağlık içinde zararlı olabileceğini düşünerek yoğurda fazla ilgi göstermez.
:
Ama Aram, yılmaz ve tek çareyi.o sıralar Paris'te tıp alanında şöhret yapan Pasteur Enstitüsü 2. Direktörü Prof. Meçnikof'a baş vurmakta bulur. Bu profesör, Fransa'da, devrinde o kadar ünlü bir

kişidir ki, nerdeyse, ona gösterilen hasta, ölümü yener kanaati Fransa'da hayli yaygın bir hale gelmiştir.
.
En azından Prof. Meçnikof'a. insan ömrünü uzatabilecek üstün bir bilgin gözü ile bakılmaktadır.

Aram, Rus asıllı Meçnikof'un tıp mesleğindeki yaygın ününden yararlanmak+

ister. Bir gün ona, itina ile hazırladığı birkaç kâse yoğurdu götürür.
Pasteur Enstitüsünün ünlü doktoru, Aram’ın getirdiği yoğurtları inceden inceye tahlil eder.

O sırada bu tarz yoğurdun Bulgaristan’da daha yaygın şekilde yapıldığını Aram'dan işiten Meçnikof, günlerce

yoğurt üzerindeki laboratuvar araştırmalarını tekrarlar.

Aram , profesöre, her gün birkaç kâse yoğurt götürür ve onu bu suretle yoğurda alıştırır. Aram'ın, Dr. Meçnikof'tan tek dileği vardır.:
Kendisine hitaben, iki satırdan ibaret bir tezkere yazması.
Daha doğrusu, yoğurdun,

sağlığa zararlı tarafı bulunmadığına dair bir rapor vermesi...
Profesör Meçnikof, müteaddit defalar yediği yoğurdu esaslı tahlillerden geçirir ve Aram Dökmeciyan’ın istediği yazıyı verir.
.
Bu yazı, özetle:
«Aram’ın yaptığı yoğurdu yedim. Aynı zamanda tahlil de ettim.

Sağlığa zararlı olmadığı gibi, vücut için yarayışlı ve dinçlik verici hassaları bulunduğu kanaatindeyim...»cümlelerini kapsamaktadır.Aram Dökmeciyan'ın gözbebekleri, nerdeyse yerinden fırlayacaktır. Gayesine erişmenin heyecanı ve sevinci içerisindedir.Hemen

ineklerinin adedini artırır ve kadrosunu genişletir.
Yaptığı yoğurt kâselerinin üzerine ünlü Profesör Meçnikof'un raporunu âdeta marka gibi yapıştırır.
Meçnikof'un rapor özetini yoğurt kâselerinde okuyan Fransızlar. Aram'ın yoğurdunu kapışırlar.Kısa sürede «Aram Yoğurdu»

Fransızların sofrasında, şarap gibi, aranan bir gıda olur. Bir moda salgını gibi, sofraları istimaddeten zengin etmiştir.

Bunun üzerine Paris’te “Aram Yoğurtları” aranır hale gelmiştir. Aram zengin olsa da İkinci Dünya Savaşı sırasında biricik oğlunu kaybedince üzüntüsünden

çalışamaz hale gelir; tesisini Danone firmasına satmak zorunda kalır. Fransız sofralarında, şarabın yanı sıra yoğurdun da baş köseyi alması, Aram Dökmeciyan adında İstanbul’dan, Paris’e hukuk öğrenimi yapmaya gitmiş bir gencin gayretlerinin sonucudur.

Aram Dökmeciyan,

1962 yılında. 78 yaşında, inzivaya çekildiği .Nice'te öldü.
https://twitter.com/nataliavazyan/status/1214918557311602688?s=12

ConSınov'dan Ulug Bey Bilgiseli

2020-01-09T02:52:00.001-08:00

Twitter fenomeni @Lordsinov' dan tarihimize dair unutulmaz bir bilgisel.

https://twitter.com/lordsinov/status/1211303459963711489

Uluğ Bey..

Büyük Türk hükümdarı Timur'un torunu,
Timur devletinin hükümdarı,
Matematikçi, astronom ve şair..

Dönemin dinci teşkilatlanmalarıyla sıkı bir çatışma yaşadı.
Dedesinin izinden giderek onlarla mücadele etti.

Semerkant'ta başlayıp İstanbul'a biten bilgisel başlıyor..

1* Cengiz soyundan gelen ve bir derviş olan Gazan, 1335'te hükümdar olunca, devlet kırılma yaşar. Gazan, Cengiz yasasını uygulamak yerine İslam yasalarını uygulamaya başlar. Cengiz yasasından yana olanları ise öldürtmeye başlar.

Ordu komutanı Emir Kazgan durumdan rahatsızdır.

2* Cengiz yasasına bağlı olan Kazgan, yasa gereği Gazan'ı öldürür.

Gazan'ın yanındaki subaylardan biri, Nakşibendi Tarikatı'nın kurucusu Bahaüddin'dir. Kazgan ise, Emir Timur'un kayınpederidir.

3* Timur yıllar sonra hükümdar olduğunda dini akımların iktidarı nasıl tehdit edebileceğini çok iyi bilir. Bu nedenle tahta geçer geçmez Ahmet Yesevi'nin türbesini yeniden yaptırır.

Şam'da ziyaret ettiği Peygamber zevcelerinin kabirleri için kubbe inşa ettirir.

4* Timur, dini akımlar arasında bir denge oluşturarak onları dizginlemek ister. Onları yönetime ortak etmez. Devleti onların etkisiyle yönetmez.

Bazı camilerde mutezile akımının imamlarını tercih ettiği için kafir ilan edilir.

5* Herat'ı fethettikten sonra Şii imam Hoca Ali Müeyyed ile görüşmekten çekinmez. 1402'de Osmanlı'yı bozguna uğratıp Anadolu'ya girdikten sonra Alevileri destekler.

Timur'un bu siyaseti, bugün bile ondan nefret eden dini akımları ortaya çıkarır.

6* Timur, kendisinden sonra oğlu Cihangir'i taht için işaret eder. Fakat Cihangir ölünce onun yerine Cihangir'in oğlu Muhammet'i işaret eder. Muhammet de ölür. Timur bu defa Cihangir'in kardeşi Pir Mehmet'i seçer.

7* Timur, Çin seferine çıkarken Pir Mehmet'i Hindistan tarafında görevlendirir. Bu, çok stratejik bir hatadır. Timur sefer yolunda ölünce taht kavgası başlar. Hint dolaylarında kalan Pir Mehmet büyük dezavantaj yaşar.

Nihayetinde taht savaşını Şahruh kazanır.

8* Timur, eğlencelere düşkün, şarap içmekten çekinmeyen güç sahibi bir hükümdardı. Onun döneminde dini odaklar seslerini yükseltemiyordu.

Oğlu Şahruh ise dervişler ve şeyhlerle iyi geçinen, onlarla vakit geçiren, tahta pek ilgisi olmayan birisiydi.

9* Şahruh, hükümdarlığının başında, kardeşinin oğlu Hüseyin'i, şeyhlere danışarak idam ettirmişti. Kısa süre sonra Semerkant'ı oğlu Uluğ Bey'e bırakıp Herat'a çekildi.

Uluğ Bey, Timur'un sevdiği bir torunuydu. Gökyüzüne ilgi duyuyor, av ve eğlenceden hoşlanıyordu.

10* Timur döneminde sesini çıkaramayan ve Şahruh döneminde cesaret bulan şeyh ve dervişler, Uluğ Bey'in yönetimine karışmaya başladı.

Şahruh, şehri denetlemesi için iki ahlak polisi (muhtesibi) tayin etmişti. Bunlardan biri, Uluğ Bey'in tertiplediği eğlenceyi bastı.

11* Eğlenceye katılanları kovan şehir muhtesibi Uluğ Bey'i kafirlere uymakla suçladı. Uluğ bey ise yaşlı adamı kovdu. Mesele Şahruh'un kulağına gittiğinde hükümdar oğluna bu nedenle kızdı.

Bu olay Uluğ Bey'in yönetim anlayışında derin bir iz bıraktı.

12* Şehirde belirli dini akımlar vardı. Bunların kendi okulu bulunuyor ve bu okullar dini eğitim veriyordu.

Uluğ Bey, şehirde yeni bir medrese inşa ettirdi ve müspet ilimlerin de öğretilmesini istedi. Kapısında "İlim her Müslümana farzdır" hadis-i şerifi yazılıydı.

13* Uluğ Bey, yaptırdığı hamamların açılışı içi bir eğlence tertip etti. Eğlenceye geçmişte mesele çıkaran şehir muhtesibi de davet edildi. Muhtesip, davete katıldı. Başlarda sorun olmasa da şarkıcı ve dansçıların sahneye çıkması üzerine yeniden hadise çıkardı.

14* Uluğ Bey, muhtesibi kadıya havale etti. Ertesi gün toplanan kadılar muhtesibi cezalandırmayınca Uluğ Bey'in otoritesi sarsıldı.

Cuma namazlarında Uluğ Bey aleyhine vaazlar veriliyor ve onun din karşıtı olduğu söylentileri yayılıyordu.

15* Uluğ Bey, pek de başarılı olmayan bir mücadele yöntemi seçti. Dini akımların başındakileri çağırtıp sınavdan geçirdi, onları aşağıladı ve onların denetlenmesi için bir asker görevlendirdi.

Askerin denetlediği kişilerden biri Ahrar isimli genç bir dervişti.

16* Uluğ Bey, bazı askeri zaferler kazandı ve nihai zafer için Özbekler üzerine yürüdü. Savaş esnasında babasının gönderdiği kuvvetler iyi mücadele edemedi ve savaş kaybedildi.

Mağlup olan Uluğ Bey şehre girmek istediğinde şeyhler kapıları kapattı açmak istemedi.

17* Uluğ Bey, pek çok şeyh ve derviş tarafından sert şekilde eleştirilmesine rağmen, gücünü artıran Hoca Ahrar tarafından eleştirilmiyordu. Ahrar, şehir dışında bir çiftlikte yaşıyor, para topluyor, ticaretle uğraşıyor ve zenginleşiyordu.

18* Hoca Ahrar'ın yakın çevresinde ona sadık dervişler vardı. Bu dervişler toplanan paralarla kitaplar basar, çoğaltır ve çevre şehirlerle ticaret yapardı. Paranın bir miktarı ile yoksullara yemek veriliyordu.

Bu sistem, Hoca Ahrar'a inanılmaz bir zenginlik kazandırdı.

19* Basılan kitaplar, dervişlerin kaliteli kağıt üretmesinin önüne açmış, bu kağıtlar çevre ülkelere satılmış ve muazzam bir gelir elde edilmişti.

Hoca Ahrar, bu süreçte Uluğ Bey'i eleştirmekten itina ile kaçındı ve okları üstüne çekmemesini sağladı.

20* Uluğ Bey bu dönemde siyasi açıdan sıkıntılar yaşıyordu. Babası Şahruh'un kendisini görevden alacağını düşünüyor, öte yandan Moğol ve Özbeklerle çatışmanın eşiğine geliyordu.

Bu süreçte Uluğ Bey'in aldığı bir karar şikayet edildi ve kadı, Uluğ Bey'i haksız buldu.

21* Uluğ Bey, ekonomik sorunları çözmek için tüccarlardan alınan "tamga" isimli vergiyi yükseltti. Bu karar en çok Hoca Ahrar'ın ticari ağını sıkıntıya soktu.

Ahrar'ın müritlerinden Seyyit Aşık, camide verdiği vaazda Uluğ Bey'i isim vermeden Firavun'a benzetti.

22* Seyyit vaazı verirken Uluğ Bey de tesadüfen camideydi. Onunla tartıştı ve Seyyit'i ince bir üslupla aşağıladı. İpler iyice gerilmeye başlamıştı.

Hoca Ahrar, Uluğ Bey'le arası açılan herkesi etrafında topluyordu.

23* Uluğ Bey'in astronomiye duyduğu ilgi, meclisinde daima felsefe ve matematik tartışmaları yaptırması bazılarının ondan uzaklaşmasına neden olmuştu. Böyleleri için Hoca Ahrar'ın dergahı, ideal bir sığınma merkeziydi.

Bu kişilerden biri de Uluğ Bey'in oğlu Abdüllatif'ti.

24* Abdüllatif, babası Uluğ Bey'in yanında değil Herat'ta kalıyordu ve dedesi Şahruh'un tesiri nedeniyle şeyh ve dervişlerle iyi geçiniyordu.

Uluğ Bey, yanında diğer oğlu Abdülaziz'i tutuyordu ve bu durum Abdüllatif için tedirginlik oluşturuyordu.

25* Uluğ Bey, astronomi çalışmalarını ilerletmek için bir rasathane yaptırdı ve zamanının büyük bölümünü arkadaşı ve öğrencisi Ali Kuşçu ile geçirmeye başladı.

Hoca Ahrar ise büyük bir medrese yaptırarak gücünü genişletti. Burada eğitim görenler tüm ülkeye yayılmaya başladı.

26* Hoca Ahrar'dan yardım alanların bazıları Herat'ta Abdüllatif'in yanına yerleşti. Harekete geçmemesi halinde babasının onu öldüreceği fikrini ona aşıladılar.

Şahruh'un hanımı Gevherşad da Abdüllatif'i gizlice destekliyordu.

27* Bu esnada Şahruh öldü ve taht mücadeleleri başladı. Herat'ta isyan çıktı ve Abdüllatif esir alındı.

Uluğ Bey Herat'a yürüdü ve oğlunu kurtardı. Rakibiyle ateşkes yapıp oğlunu Belh'e gönderdi. Fakat Abdüllatif emirlere uymayıp yeniden Herat'a yürüdü.

28* Herat'ta bulunan ve Uluğ Bey'le ateşkes yapan Alaüddevle, Abdüllatif'i yenerek Belh'i kuşattı.

Uluğ Bey bir kez daha oğlunu kurtarmak için yola düştü. Alaüddevle'yi yenip Belh'i kurtardı. Daha sonra Herat'a yürüyüp sorunu kökünden çözdü.

29* Uluğ Bey savaşları kazanmasına rağmen tüm ülkeyi saran Hoca Ahrar teşkilatı tarafından desteklenmiyordu. Onlara göre taht Uluğ Bey'in yerine Abdüllatif'in olmalıydı.

Nihayetinde Abdüllatif babasına karşı isyan bayrağını çekti.

30* Uluğ Bey, oğluna haddini bildirmek için tekrar yola koyuldu. Bu esnada Semerkant'ı Uluğ Bey'in diğer oğlu Abdülaziz idare ediyordu.

Şehirde isyan patlak verince Uluğ Bey geri dönüp isyanı bastırdı. Bu esnada Abdüllatif harekete geçti ve Uluğ Bey'i hazırlıksız yakaladı.

31* Uluğ Bey, yolda pek çok destekçisini kaybetti. İhanete uğramıştı. Oldukça hastaydı ve oğluna direnemedi. Savaşı kaybetti.

Ani bir kararla Semerkant'a dönmek istedi ama kapılar kapatılmıştı. Şehre alınmadı. Bir kez daha ihanete uğramıştı.

32* Uluğ Bey çaresizce oğluna teslim oldu ve Mekke'ye gitmek istediğini söyledi. Talebi kabul edildi. Şehirden ayrılmadan önceki gece astronomi çalışmalarını (Yıldızlar Kitabı) Ali Kuşçu'ya emanet etti.

Gece vakti şehirden ayrıldı.

33* Bu esnada Uluğ Bey'e karşı oğlu Abdüllatif tarafından komplo kuruldu. Şehirden biri, babasının Uluğ Bey tarafından öldürüldüğünü iddia etti. Abdüllatif kadıları toplayıp şikayeti karara bağladı. Kadılardan biri hariç tamamı Uluğ Bey'in öldürülmesini istedi.

34* Abdüllatif kararı onayladı ve bir kaç saat önce şehri terk eden Uluğ bey, civar köyde yakalandı. Hızlı bir şekilde başı kesilerek idam edildi.

Abdüllatif, Uluğ Bey'e biat eden herkesi tek tek ortadan kaldırdı ve şeyhlerin, dervişlerin önünü açarak iktidarını güvenceye aldı.

35* Abdüllatif, kısa süre sonra Uluğ Bey'e biat edenlerden biri tarafından infaz edildi. Abdüllatif tarafından zindana atılan Uluğ Bey'in damadı yönetimi ele aldı.

Bu gelişme Hoca Ahrar için tehditti. Abdullah'ın iktidarı da kısa sürdü.

36* Hoca Ahrar, Abdullah'a karşı Ebu Seyyit'i destekledi ve 1451'de Abdullah öldürüldü.

Bu iktidar mücadeleleri devleti tamamen zayıflatmıştı. Her şehirde ayrı bir hükümdar vardı ve kimse ötekine itaat etmiyordu. Devletin otoritesi tamamen çökmüştü.

37* Döneme ait yazılı bir kaynak, Hoca Ahrar'ın gücünden şöyle bahsediyordu:

Güçlü hükümdarlar ve şanlı şerefli hanzadeler, Hoca'nın dediğini hiç itiraz etmeden yapmaya hazırdılar. Başlarında tacı olmalarına rağmen hocanın önünde hizmetçi gibiydiler.

38* Semerkant artık Hoca Ahrar'ın kontrolündeydi. Ali Kuşçu, Uluğ Bey'in ölümünden sonra çalışmaları tamamladı. Astronomi ile uğraştığı için hedefteydi.

Bir keresinde Hoca Ahrar onu öğrencileriyle birlikte görmüş ve "İşte köpek, on yavrusuyla gidiyor" demişti.

39* Ebu Seyyit iktidara geldikten sonra "tamga" isimli tüccar vergisini tamamen kaldırdı. Bu gelişme Hoca Ahrar'ın zaferiydi ve artık ekonomik gücü doruğa ulaşmıştı.

40* Ali Kuşçu ilk fırsatta şehri terk edip Akkoyunlu Hükümdarı Uzun Hasan'ın yanına gider. Uzun Hasan, Ali Kuşçu'yu himayesine alır ve bir devlete elçi olarak gönderir.

Devletin hükümdarı Ali Kuşçu'dan etkilenir ve onu yanına almak ister.

41* Ali Kuşçu, Uzun Hasan'ın verdiği görevi tamamlamadan onu terk etmek istemez. Elçilik görevi bittikten sonra hükümdarın yanına geleceğini söyler.

Nitekim öyle de olur. Ali Kuşçu yeni hükümdarının yanına geçer. Bu hükümdar, çok tanıdık bir isimdir.

42* Ali Kuşçu'yu Uzun Hasan'ın elinden koparıp alan hükümdar, Osmanlı İmparatoru Fatih Sultan Mehmet'tir.

Onu İstanbul'da büyük bir merasimle karşılamış ve Ayasofya Medresesi'nin Başmüderrisi olarak tayin etmiştir.

43* Ali Kuşçu, Uluğ Bey'le yaptığı çalışmayı Fatih'e sunmuş, medresedeki dersleri yeniden belirleyerek müspet ilim ve dini eğitimi harmanlamıştır.

Ali Kuşçu, daha sonra Fatih Camii duvarına güneş saati yerleştirerek din ve bilimi bir araya getirdi.

44* Semerkant'ta Hoca Ahrar'ın elinden kaçan Ali Kuşçu, Fatih'in İstanbul'unda adeta güneş gibi parlamış ve el üstünde tutulmuştur.

Fatih, İstanbul'u üç dinin yaşadığı, sarayı heykel ve tabloların süslendiği bir rönesans merkezi haline getirdi.

45* Kısa süre sonra Roma'yı tehdit eden Fatih, acı şekilde öldürüldü.

Fatih'in yöneliminden, savaş politikasından ve bu politika için yapılan kamulaştırmalardan rahatsız olan çevreler Şehzade Cem'e karşı Şehzade Bayezit'i destekleyip onun tahta çıkmasını sağladı.

46* Sultan Bayezit tahta çıkar çıkmaz kamulaştırılan arazileri kendisini destekleyen beylere iade etti. Saraydaki heykel ve tabloları imha ettirdi. Yalnızca Fatih'in yer aldığı tablolar imha edilmedi. Fakat bunlar da saraydan uzaklaştırıldı.

47* Sultan Bayezit, Fatih'e nisbeten daha tutucudur ve onun izinden gitmez. Bu dönemde din adamlarının tesiri yükselmeye başlar. Sultanın lakabı "sofu" olur.

Bu niteliği, Semerkant ve civarının ilgisini çeker. İlk Nakşibendi şeyhi Abdullah Simavi, İstanbul'a gelir.

48* Hoca Ahrar ise, bölgede etkisini artıran Şeybani Han tarafından hedef alınır. Şeybani Han, siyasete karışmaları nedeniyle din adamlarına nefes aldırmaz.

Hoca Ahrar'ın torunlarından Abdal-Hadi, Sultan Bayezit'le görüşür ve onun Nakşibendiliğe olan ilgisini fark eder.

49* Bu temas üzerine Nakşibendi şeyhleri Bursa'ya gelir ve yerleşir. Anadolu'ya yayılır. Çeşitli kollara ayrılı ve güçlenir.

Bir noktadan sonra Osmanlı iktidarında güçlenir ve imparatorluğun dağılma döneminde büyük ekonomik ve siyasi güce ulaşır.

50* Anadolu'nun işgali sırasında bazı Nakşibendi şeyhler Milli Mücadele'ye destek verirken bazıları da karşı olur.

Mustafa Kemal, dini akımların devlet üzerinde hakimiyet kurmasının nasıl zarar verdiğini yaşayarak görür ve devleti kurduktan sonra onların güçlerini elinden alır.

51* Dini akımlara tahsis edilen topraklar kamulaştırılır. Araziler geri alınır ve bu akımların gelirleri yok edilir. Medreseleri kapatılır ve okulları devlete devredilir. Diyanet'e bağlı olmayan hoca ve imamların camilerde vaaz vermesi engellenir.

52* Bu sayede dini akımların devlet üzerinde etki etme imkanı ortadan kalkar. Bunun karşılığında dini akımlar illegal olarak yapılanmaya, güçlerini elinden alan Atatürk'ü dinsizlikle suçlamaya başlar.

Tıpkı Timur ve Uluğ Bey'i suçladıkları gibi...

Bilgisel sona ermiştir.

İşte, Uluğ Bey'in astronomi çalışmaları yaptığı rasathane...

ConSınov'dan Libya Tezkeresi Bilgiseli

2020-01-09T02:42:00.001-08:00

Libya tezkeresi ile ilgili https://twitter.com/lordsinov isimli kullanıcının 2 ocak 2020 tarihli bilgiseli, çok faydalı olduğunu düşünüyorum

https://twitter.com/lordsinov/status/1212775769350557696

#LibyaTezkeresi meclisten geçti ve Mehmetçik'e Libya yolu açıldı. Peki neden?

Libya'da olan biteni anlamak için meselenin son iki-üç ayına değil, son on yılına bakmak gerekir.

Türk askeri neden Libya çöllerine gitmek zorunda kalıyor? Cevabı birazdan, bu bilgiselde..

1* İsrail, Yunanistan ve Rum Kesimi, önemli bir anlaşmayı bugün imzaladı.

Anlaşma AB'nin Rusya'ya enerji bağımlılığı azaltacak. Bu nedenle ABD, anlaşmanın hayata geçmesi için desteklerini sundu.

Anlaşma hayata geçerse, Türkiye denizlerdeki Milli Mücadeleyi kaybedebilir.

2* Türkiye, bu anlaşmayı yaşayamaz hale getirmek için Libya ile önemli bir protokol imzaladı. Böylece Yunan-İsrail-Rum hattı bıçak gibi kesildi.

Fakat Libya'da önemli bir iç savaş yaşanıyor ve Türkiye ile protokol imzalayan taraf bu savaşı kaybedebilir.

3* Türkiye ile anlaşan Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) iç savaşı kaybederse yerine gelecek Hafter'e bağlı Libya Ulusal Ordusu (LUO) anlaşmayı bozabilir.

Hafter'e bağlı LUO (kırmızı) Türkiye'nin karşısında yer alan BAE ve Mısır tarafından destekleniyor.

4* Peki Libya, Türkiye'nin denizlerdeki kaderine önemli derecede etki eden bu iç savaşı neden yaşıyor?

İşte! Bunu anlamak için bugüne değil 10 yıl öncesine bakmak gerekiyor!

5* Libya 2010 yılına dek Arap Milliyetçisi Muammer Kaddafi diktatörlüğü eliyle yönetiliyordu. Kaddafi Türkiye için önemli bir isimdi. Bunu anlayabilmek için daha da geriye, 1909 yılına gitmek gerekiyor.

İttihat Terakki Cemiyeti Selanik Kongresi!

6* 1909...

İttihat ve Terakki Cemiyeti siyasi amacına ulaşmış ve 2. Abdülhamit'i tahttan indirmişti. Fakat cemiyet içerisinde eleştiriler bulunuyordu.

Kongrede konuşan Kıdemli Yüzbaşı Mustafa Kemal, cemiyeti ciddi şekilde eleştirdi.

7* Cemiyet siyasal hedefine ulaşmıştı ama bunların haricinde cemiyetin bir lideri ve programı yoktu. Bu yönde yapılan eleştiriler Mustafa Kemal Bey'e pahalıya mal oldu. Libya'da yaşanan isyanı bastırmakla görevlendirildi.

Sürgün edilmişti.

8* Mustafa Kemal Bey Libya'daki görevini başarıyla tamamladı. Bölgeyle iyi ilişkiler kurdu. Sadece 2 yıl sonra Libya, İtalya tarafından işgal edildi.

Osmanlı hükümeti, Libya sahillerine çıkarma yapabilecek donanma gücüne sahip olmadığı için bölgeye asker gönderemedi.

9* Direniş için gönüllü subaylar öne çıktı. Libya'ya gidecek ve yerlileri örgütleyip direniş başlatacaklardı. Onlardan biri de Mustafa Kemal'di.

Gazeteci kılığında bölgeye sızıp Sunusi cemattini örgütledi. Bir hava harekatında yaralandı. Gözünü kaybetme tehlikesi yaşadı.

10* Balkan savaşı patlak verince Osmanlı subayları geri çağrıldı ve Libya elden çıkmış oldu.

Aradan on yıl geçtikten sonra yollar yeniden kesişti. Anadolu'da Milli Mücadele veriliyordu ve en kötü zamanda yardıma Libyalı Sunusi cemaati koştu.

11* Sunusi Şeyhi Ahmet, rüyasında Hz. Peygamber'i görmüş, elini tutmak istediğinde Hz. Peygamber sol elini uzatmış. Nedenini sorduğunda "sağ elim Anadolu'da Mustafa Kemal'dedir" cevabını almış.

Şeyh Sunusi, bu rüyanın etkisi ve ahde vefa gereği Anadolu'ya hareket etti.

12* Şeyh Sunusi ve yanındakiler, Ankara'da Mustafa Kemal Paşa tarafından karşılandı. Şeyh, İstanbul'daki ulemanın aksine Milli Mücadele'yi İslam görevi olarak ilan etti ve Paşa'nın talimatıyla Güney Cephesi'nde görevlendirildi.

Sunusiler, büyük hizmette bulundular.

13* Anadolu ve Libya arasındaki bu dostluk yıllar sonra yeniden sınandı. Türkiye, Kıbrıs'taki Türkleri korumak için adaya girdiğinde "stratejik müttefiki ABD" tarafından hedef alındı.

ABD'nin uyguladığı ambargo nedeniyle Türkiye güçlük çekerken imdada Kaddafi yetişti.

14* Kaddafi, sıkı bir Arap Milliyetçisiydi ve ülkesini demir yumrukla yönetiyordu. Libya petrol gelirlerini halkla paylaşan Kaddafi, muhaliflerin kendisine rakip olmasına imkan tanımıyordu.

Libyalılar oldukça huzurluydu. Tabii, Kaddafi'ye muhalif olmadıkları sürece.

15* Kaddafi'nin en ciddi muhalifleri, Arap Milliyetçiliğine karşı ABD'nin desteklediği İslamcılardı. İslamcılar, milliyetçiliğe karşıydılar ve diktatör Kaddafi'ye karşı en güçlü muhalif gruptular.

Bu potansiyel, onları ABD için ideal bir partner haline getirmişti.

16* Türkiye'de 1990'lardan itibaren yükselen İslamcı politik akım bir süre sonra iktidara geldi ve İslamcılarla ittifak gerçekleşmeye başladı. Bu gelişme Kaddafi'yi tedirgin ediyordu.

Nitekim 90'ların sonlarına doğru ciddi bir çadır krizi yaşandı.

17* Çadır krizi dışında Türk-Libya ilişkileri daima iyiydi. Fakat bu ilişki eğilimi özellikle Kaddafi'nin uluslararası güçlerle arasının açılmasıyla gevşedi.

2010 yılında Arap Milliyetçisi diktatörlere karşı büyük bir ayaklanma başladı.

18* Suriye'de Esad, Mısır'da Mübarek, Libya'da Kaddafi, Tunus'ta Zeynel Abidin...

Diktatörler hedefteydi ve halk sokaklardaydı. İsyanın katalizörü İslamcılardı ve ABD bu isyanı şiddetle destekliyordu. Türkiye'nin de bir karar vermesi gerekiyordu.

19* Bu süreçte Türkiye, tarafını İslamcılar ve ABD'den yana seçti. Diktatörler birer birer devrildi. Kaddafi'nin devrilmesi için bir NATO saldırısı gerekiyordu.

Türkiye buna önce karşı çıktı. Akabinde destek verdi ve NATO donanmasına gemi gönderdi.

20* Kaddafi'ye saldıran NATO donanmasının amiral gemisinin ismi Andrea Dorria'ydı.

Dorria, 1538 yılında gerçekleşen Preveze Deniz Savaşı'nda Osmanlı'ya saldıran Haçlı Donanması'nın amiraliydi. Osmanlı amirali Barbaros'tu ve Libya'yı fethetmişti.

21* Geçmişte Libya fatihi Barbaros'la Andrea Dorria'ya karşı savaşan Türkler, 2011'de Andrea Dorria zırhlısının arkasında Barbaros'un Libya'sına karşı yelken açtı ve diktatör Kaddafi'nin indirilmesi için hamle yaptı.

Kaddafi indirildi. Ve Libya'da iç savaş başladı.

22* Kaddafi'nin indirilmesi, en çok da Libya petrollerini ele geçirmek üzere olan Total'in işine geldi. Kurulan hükümetin başında Fransız yanlısı Zeydan bulunuyordu.

Kısa süre sonra ABD elçiliği basıldı ve Libya yeniden karıştı. Böylece iç savaşın fitili ateşlendi.

23* İlerleyen süreçte Zeydan kaçırıldı ve Libya, çeşitli güçler arasında bölündü. Petrol kuyuları ele geçirildi ve üretim %80 oranında düştü.

Yaşanan şey, Kaddafi sonrası tasarlanan sürecin bozguna uğratılmasıydı ve bunun ardında ABD'nin planları vardı.

24* ABD, diktatörleri indirmek için İslamcıları desteklemiş, bu noktada Türkiye de diktatörler sonrasında göreve gelecek İslamcı hükümetleri etkisi altına alma planı kurmuştu. Bu nedenle Türkiye, ABD'nin yanındaydı.

Fakat ABD bir süre sonra İslamcıların önünü kesmeye başladı.

25* Suriye'de Esad'a karşı desteklenen ÖSO terk edildi. Mısır'da iktidara gelen Mursi hükümeti bir darbeyle devrildi ve Libya'da iç savaş kışkırtıldı.

Türkiye'nin kazanımları kısa sürede kül halini aldı ve İslamcıların yerine konanlar sıkı bir Türkiye düşmanı oldu.

26* Libya'da Zeydan'ın yerine El-Sani geçti. Onun da ailesi kaçırıldı. Böylece Libya'daki Fransız-Amerikan mücadelesi kızıştı.

2014'te yapılan seçimleri El-Sani kazanınca Trablus'ta yeni bir rakip hükümet kuruldu. Böylece iç savaş resmi bir hal kazandı.

27* Libya'da ABD ile çekişen Fransızlar, bu süreçte Rusya ile yakınlaştı. Rusya'ya uygulanmak istenen ABD ambargosuna pürüz çıkaran Fransızlar kısa süre sonra petrol şirketlerinin CEO'sunu Rusya'daki tuhaf uçak kazasında kaybetti.

28* Kısa süre sonra Fransa'da IŞİD saldırısı gerçekleşti. IŞİD aynı zamanda Libya'ya sızarak iç savaşta yeni cephe açtı. Fransızlar, Libya üzerindeki mücadeleyi kaybetti. Total şirketi Libya'daki çalışmalarını sessizce azalttı.

Bu süreçte bir isim IŞİD'e karşı sahneye sürüldü.

Libya'da Halife Hafter sahneye sürüldü.

IŞİD'e karşı savaş ilan ettiğini açıkladı ve kısa süre sonra listeye İslamcıları da ekledi. Hızlı bir darbe ile İslamcıları devirmek istediyse de başarılı olamadı.

30* Hafter'in ortaya çıkışı İslamcıları bölmüş ve IŞİD'in elini güçlendirmişti. İslamcı karşıtı Mısır ve BAE, Hafter'e destek açıkladığını ilan etti.

İslamcılardan aldıklarıyla güçlenen IŞİD, Mısır hava kuvvetleri tarafından bombalandı ve Hafter bu alanlarda ilerleme kaydetti.

31* IŞİD, İslamcılar'ın tuttuğu Sirte'yi de kazanınca Libya'daki güç dengesi tamamen bozuldu.

Hafter ve İslamcılar arasında ateşkes sağlandıysa da petrol bakanlığı merkez bankasının kimin elinde olacağına yönelik tartışma, ateşkesi başlamadan bitirdi.

32* BM'nin öncülüğünde yeni bir ateşkes girişimi başlasa da Hafter buna imkan tanımadı.

BM, İslamcıların ülkeyi tek başına yönetmesini engelleyecek şekilde bir denge kurmak peşindeydi ama Hafter ülkenin tek hakimi olmak istiyordu. Çünkü bunun için sahaya sürülmüştü.

33* İtalya, 2016 yılında İslamcıların kontrolündeki UMH lehine bölgeye girebileceğini açıkladı. Batı kaynakları hızlı şekilde ABD ve İngiltere'nin Hafter yanlısı hükümetin merkezi olan Tobruk'ta üs kurma niyetlerini yazdı.

34* 2016'ın sonuna doğru Hafter'e bağlı güçlerin ABD ve İngilizler tarafından desteklendiği ve hava saldırısı için koordinat bilgisi verildiği ifşa oldu.

Peki hızlı şekilde yükselen ve İslamcılara karşı olanların lideri haline gelen Hafter kimdi?

35* Hafter, 1969'da Kaddafi öncülüğünde kralı deviren ekibin içindeydi. 1989'da Çad'da yaşanan bir çatışmada esir düştü ve Zaire'ye götürüldü. Oradan ABD'ye geçti ve 2011'de dek orada kaldı.

2011 yılında Kaddafi'yi devirmek için sahaya indi ve 2014'te lider halini aldı.

36* ABD'nin Kaddafi'yi devirmek için İslamcılara ihtiyacı vardı ve ilk etapla onların önünü açıp Kaddafi'yi devirdi. Akabinde İslamcıların ülkeye egemen olmasını engellemek için Hafter'in önünü açarak güç dengesi yarattı.

Böylece Fransız ve İtalyanların kazanımı aksamış oldu.

37* Hafter'in güçlenmesi ise bir noktada IŞİD'in saldırılarıyla gerçekleşti. IŞİD'in İslamcılarla olan mücadelesi, Hafter'in elini güçlendirmişti.

Türkiye bu süreçte Hafter'in karşısında duran İslamcıları Katar ile birlikte destekledi.

38* Bugüne geldiğimizde BAE ve Mısır destekli Hafter, Türkiye'yi, İslamcıları desteklediği için düşman olarak görüyor.

Türkiye ve Mısır arasındaki problem de genel olarak Türkiye'nin Mısır'da İslamcıları desteklemesiyle ilgili.

39* Özetlemek gerekirse Türkiye'nin Arap Baharı esnasında ABD'nin de tesiriyle İslamcıları destekledi. Daha sonra yine ABD'nin tesiriyle İslamcılar tek tek düştü.

Düşenlerin yerine gelenler de sıkı bir Türkiye karşıtı oldu.

Şimdi sormak gerekir, ya Kaddafi düşmeseydi?

40* Türkiye'nin çöken ortadoğu politikası, yeni karşıtlar yarattı.

Türkiye'nin ezeli rakipleri olan Yunanistan ve İsrail, bu karşıtlıktan yararlanarak Mısır'ı Doğu Akdeniz'de kendi saflarına çekti. Libya'daki mücadele ise hala sürüyor.

41* İslamcıları kendi ülkeleri için tehdit olarak gören Suudi Arabistan ve BAE, bu süreçte Türkiye ile iyiden iyiye bozuştu ve Türkiye'yi sıkıştırmak için PYD'yi fonlamaya başladı.

Türkiye, ABD desteğiyle İslamcılar lehine girdiği Ortadoğu'da derin bir ihanete uğradı.

42* Şimdi, Libya'ya dönersek...

Türkiye 9 yıldır İslamcıları destekliyor ve Hafter ise Türkiye'nin karşıtları tarafından destekleniyor. Libya'da İslamcıların düşmesi halinde başarısız ortadoğu politikası nedeniyle yeni bir düşmanımız olacak.

43* İslamcılar kaybederse, Hafter kazanacak ve Libya düşmanımız olacak. İslamcılara verilen destek kesilirse, Hafter kazanacak ve Libya yine düşmanımız olacak.

Son 9 yıllık politika nedeniyle tek kazanma umudu İslamcıların kazanmasına bağlı hale geldi.

44* Türkiye eğer İslamcıları terk eder ve Libya'yı feda ederse, bu defa Hafter, geçmişin yarattığı düşmanlık nedeniyle Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin karşısına geçecek ve Türkiye'nin Doğu Akdeniz'deki Milli Mücadelesi büyük yara alacak.

45* Yani özetle, Libya'ya yanlış şekilde girdik. Ve zarar görmememiz için artık tek çaremiz Libya'da kazanmak. Bunu da ancak İslamcılarla yapabiliriz.

Şartlar, kazanabilmemiz bölgeye askerlerimizi göndermemizi gerektirecek hale geldi.

46* İslamcıları için serüvene çıktığımız Libya'da artık "Doğu Akdeniz'de kazanmak için" mücadele veriyoruz. Bu uğurda Mehmetçik'i sahaya sürüyoruz.

Buna rağmen kazanamayabilir, hem Libya'yla düşman haline gelebilir hem de Doğu Akdeniz'deki mücadelemizde büyük yara alabiliriz.

47* Şansımız yaver giderse Mehmetçik'in sahaya inme ihtimali uluslararası güçleri bir uzlaşma noktasında ikna eder. Böylece Libya cephesi bir süreliğine dondurulmuş olur.

Bu süreçte Türkiye Doğu Akdeniz'e yoğunlaşır ve Suriye'deki düğümü çözme imkanı bulur.

48* Libya'daki cephenin uzun ömürlü olması halinde içeride ekonomik sıkıntılar, PKK ve FETÖ... Dışarıda PYD ve Hafter'le ilgilenmek Türkiye'nin enerjisini ciddi şekilde tüketebilir.

Ve unutmamak lazım, girmek her zaman kolay, çıkmak her zaman zordur.

49* Son söz:

2011'de Andrea Dorria'nın peşinden gidip Kaddafi'yi indirenlerle bir olmak ve İslamcıların iktidara uzanması ummak gerçekten doğru ve gerçekçi bir politika mıydı?

Bilgisel sona ermiştir.

Fatih Sultan Mehmed ve İtalya

2019-02-16T06:00:00.001-08:00

İstanbul’un Fethi, sadece bir çağı kapatıp yeni bir çağ açmakla kalmadı. Doğu Roma İmparatorluğu’nun başkenti “Konstantinopolis”, Osmanlıların taht şehri yapıldı ve Sultan II. Mehmed, “Fatih” olarak “dünyada tek devlet, tek hükümdar” düşüncesiyle hareket etmeye başladı. Sonraki padişahlar tarafından da benimsenen bu ideal çerçevesinde yeni bir düzen, yeni bir siyaset, yeni bir bakış, devlet yönetimine hâkim olmaya başladı ve Osmanlılar imparatorluk olma sürecine girdi.

Fatih Sultan Mehmed’in amacı, İslam ve Hıristiyan dünyası üzerinde mutlak hâkimiyet kurmaktı. Bunun için hem “gaza ve ila-yı kelimetullah” davasını üstleniyor hem de Bizans’ın fatihi sıfatıyla Doğu ve Batı Roma toprakları üzerinde tarihi hak iddia ediyordu. Çünkü Fatih, bir imparatorluk inşa etmekteydi ve kendi döneminde Eski Yunan ve Roma kültürünü onun kadar iyi bilen bir hükümdar yoktu. Nitekim döneminin yazarları, Kritovulos ve Kemalpaşazade onu: “Roma İmparatoru”, “Roma Kayzeri” olarak anmaktaydı. Tarih ve coğrafyaya olan merakıyla Helen kaynaklarını okuyup tetkik ediyor, başkentine eski Yunan heykellerini getirtiyor, Yunan-Roma Tarihi hakkında İtalyan ve Rum müşavirlerinden bilgi ediniyordu.

Fatih Sultan Mehmet, Tarihi Roma İmparatorluğu toprakları üzerindeki hak iddiasını gerçekleştirebilmek için önce Bizans’ın (Doğu Roma’nın) bakiyelerini teker teker idaresi altına almaya başladı. Başarısız olan Belgrad Kuşatması hariç tutulursa, İstanbul, Akdeniz Adaları, Sırbistan, Kırım, Arnavutluk, Eflak-Boğdan, Bosna, Mora, Karadeniz, Trabzon Rum İmparatorluğu ve Adriyatik’te Osmanlı hâkimiyetini tesis etti. Fakat “Konstantinopolis” yani İstanbul’dan sonra en büyük hedefi İtalya-Roma idi. Bu hedefe giden yolda önemli bir mevkii ancak ölümünden bir yıl önce ele geçirilebilecekti.

Gedik Ahmed Paşa, Ortanto’dan ayrıldıktan sonra artık buraya yeni kuvvetler gönderilemeyeceğini anlayan Kalibria Dukası, şehri, Napoli ve İspanya donanmasıyla muhasaraya başladı. Osmanlı kuvvetleri takviye edilemeyince 10 Eylül 1481’de Otranto’yu teslim etmek zorunda kaldı. Böylece Fatih Sultan Mehmed’in İtalya seferi sonuçsuz kalmış olsa da o zaman Hıristiyan-Batı dünyasında uyandırmış olduğu korku ve heyecan günümüze kadar etkisini sürdürdü. İtalya çizmesinin altında, Puglia eyaletinde o zamanki Napoli Krallığı’na ait “Otranto şehri” Fatih’in emriyle Gedik Ahmed Paşa tarafından fethedildi. Yaklaşık 100 parça gemiden oluşan Osmanlı donanması, 28 Temmuz 1480’de Otranto limanına girdi ve 18-20 bin civarındaki Osmanlı kuvvetleri karaya çıkarak, on dört gün süren bir kuşatmanın ardından 11 Ağustos 1480 tarihinde şehri zapt etti. Otranto’yu bir üs haline getirmek isteyen Gedik Ahmed Paşa tahkimata başladı. Ancak, 1481’in Mayıs ayında Fatih Sultan Mehmed’in ölümü üzerine başlayan saltanat buhranı nedeniyle II. Bayezid tarafından İstanbul’a çağrıldı. O da bunun üzerine yerine Hayrettin Paşa’yı bir miktar muhafızla Otranto’da bırakarak geri döndü.

Otranto’nun Gedik Ahmed Paşa tarafından zapt edilişi ve Osmanlı ordularının 13 ay boyunca İtalya kıyılarında kalışı Avrupa’da yeni barbarlık efsanelerinin doğmasına sebep oldu. Farazi olarak ortaya atılan iddialar Hıristiyanları birleştirmek için yapılan bir propagandadan ibaretti. Bazı Batı tarihlerine göre Osmanlılar, daha önce fethettiği hiçbir yerde yapmadığı kadar sebepsiz şiddet uyguladı. Önce katedrale sığınan halk testerelerle ikiye bölünerek öldürüldü. Sonra da kalan 800 kişi Minerva Tepesi’ne ötürülerek din değiştirmezlerse öldürülmekle tehdit edildi. Rivayete göre aralarından “Antonio Primaldo” adlı bir terzi teklifi kesinlikle reddedince Türkler de o 800 masumu kılıçtan geçirdi. Hatta ilk öldürülen Antonio başsız bedeniyle infazın sonuna kadar ayakta kalmış, askerlerin tüm çabalarına rağmen yıkılmamıştı. Üstelik bu sahneye şahit olan Türk askerlerinden birinin dayanamayarak Hıristiyan olduğu anlatıla geldi. Otranto’nun o dönemde en fazla 8 bin olan nüfusundan 12 bin kişinin öldürüldüğü, 5 bin kişinin esir edildiği yazıldı.

Bugün, kafatasları ve kemikleri, Otranto Katedrali’ndeki bir camekânda sergilenen bu efsanevi Hıristiyan ölüleri, 533 yıl sonra, 12 Mayıs 2013 tarihinde hatırlandı. Şubat ayında görevinden istifa eden 16. Benediktus’ un bu yöndeki kararnamesini imzalayan Arjantinli yeni Papa I.Francesco, Vatikan’ın ünlü Aziz Petrus meydanında düzenlenen ve on binlerce inananın katıldığı “azizlik” töreniyle, 1480 yılında İtalya’nın güneyinde Osmanlı’ya karşı savaşan 800 Hıristiyan’ı aziz ilan etti. Törende konuşan Papa, “Biz, bugün Otranto ölülerine hürmet ederken, dünyanın pek çok yerinde bugünlerde halen şiddete maruz kalan pek çok Hıristiyan’a Tanrı’nın, cesaret, sadakat ve kötülüklere iyilikle cevap vermesini diliyoruz” dedi. Otranto’nun bulunduğu Puglia Bölgesi’nden olan Kardinal Angelo Amato’nun, 800 Otrantolu’nun, İtalya’yı, Katolik ve Hıristiyan kimliğini koruduğunu belirten ifadeleri de basına yansıdı.

Kaynaklar:

İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Büyük Osmanlı Tarihi, c.II, Ankara

İsmail Hami Danişmend, İzahlı Osmanlı Tarihi Kronolojisi, c.I, İstanbul, 2011.

Feridun M. Emecan, Osmanlı Klasik Çağında Siyaset, İstanbul, 2009.

İlber Ortaylı, Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek, İstanbul, 2007.

V.L., Mirmiroğlu, Fatih’in Donanması ve Deniz Savaşları, İstanbul, 1946.

https://www.dunyabulteni.net/tarih-dosyasi/13-ay-osmanli-hakimiyetinde-kalan-italyan-sehri-otranto-h270635.html

Leonardo da Vinci‘nin II.Bayezid’e Yazdığı Mektup

2019-02-12T06:26:00.001-08:00

Dünya’nın en eşsiz tablosu “Mona Lisa”yı insanlığa hediye eden Leonardo da Vinci, Rönesans döneminin ünlü sanatçılarından biri olmasının yanı sıra, son derece başarılı bir mimar ve çılgın bir mühendis. Muazzam hayal gücü ile beraber detaylı çizimler yaparak en aykırı fikirleri mümkün kılmasıyla tanınıyor. Örneğin; insanların da balıklar gibi suyun altında yaşayabileceği tezini savunmuş ve tarihte bilinen ilk denizaltı projelerini çizmiştir. Bu da yetmezmiş gibi, kuşların kanat yapısını inceleyerek insanların uçabilmesi için gerekli olan otomatlar hazırlamıştır. İcatları arasında; ateşli silahlar, tek kişinin kullanabileceği yaylar, farklı köprü tasarımları, paraşüt, mekanik kanatlar ve zırhlı araçlar gibi pek çok mühendislik harikası var. Çoğu keşfinin günümüz savunma sanayisinde yoğun bir şekilde kullanılıyor olması, Leonardo’nun savaş karşıtı bir sanatçı olduğu gerçeğini değiştirmez. Bu konuda, işverenlerinin kendisinden istediği şeyleri hayata geçirdiğini söylemek daha doğru olacaktır.

15.yüzyıl Avrupa’sı sanat ve bilimle yoğrulurken, bu sırada Osmanlı Devleti’nin cihan padişahı Fatih Sultan Mehmet hayatını kaybedecek ve oğlu II. Bayezid 3 Mayıs 1481 tarihinde saltanatı devralacaktı. Kardeşi Cem Sultan’ın tahtta hak iddia etmesi nedeniyle zor zamanlar geçiren Bayezid, bu sebepten dış politikada yeterince etkin olamıyordu. Cem sırasıyla; Memlukler, Rodos Şövalyeleri, Fransa ve Papalığın eline geçince padişah da mecburen barışçıl bir siyaset izlemek zorunda kaldı. Tabiatı itibariyle yumuşak başlı bir insandı zaten. Babası Fatih gibi otoriter bir siyasi idare sağlamaktan uzaktı. Daha çok hayır hasenat işleri ile uğraşıyor, vaktinin çoğunu ibadet ederek geçiriyordu. Bunun yanı sıra hat sanatında oldukça yetenekli olan padişah, Uygur yazısını okuyabiliyor ve Adli mahlası ile de şiirler yazıyordu. Döneminde sorun yaratan; Boğdan Voyvodalığı, Venedikliler, Memlukler ve Macarlarla mücadele edip seferlere çıktı. Veba salgını ve 5 binden fazla insanın ölümüne neden olan 45 günlük deprem de onun saltanatı sırasında gerçekleşecekti.

1502’de yolcu ve eşya naklinin kolayca gerçekleştirilebilmesi için Haliç üzerinde bir köprü yaptırmaya karar verdi Sultan Bayezid. Etrafındaki devlet adamları ve uzmanların fikirlerini alıp önerilerini can kulağı ile dinledi. Soruyor, sorguluyor, ortaya sağlam bir iş çıkartılabilmesi adına son derece titiz davranıyordu. Padişah için büyük önem taşıyan ve ses getiren bu köprü projesi, çok geçmeden Leonardo da Vinci’nin de kulağına gitmişti. Bitmek tükenmek bilmeyen hayal gücü ile hemen işe koyulan Leonardo, Haliç ile beraber boğaza da bir köprü yapmak istiyordu. Bu nedenle hiç vakit kaybetmeden fikirlerini kağıda döküp, hemen gönderdi Sultan II. Bayezid’e. Günümüzde tercümesi Topkapı Sarayı arşivinde bulunan mektupta şunlar yazıyordu: “Ben kulunuz, efendimizin Galata’dan İstanbul’a bir köprü kurdurmak için teşebbüse geçtiklerini işittim. Lakin bu işe ehil bir kimse bulamadıklarını öğrendim. Bu işten anlayan kulunuz, arzularınızı gerçekleştirebilir. Köprü yüksek bir kemer üzerine kurulacaktır. Fakat bu kadar yüksek kemerli bir köprü üzerinden kimsenin geçmek cesaretini gösteremeyeceğini düşündüğüm için kenarlarını tahta parmaklıklarla örteceğim. Kemeri o kadar yüksek tasarlamamın sebebi, altından yelkenlilerin rahatça geçebilmeleri içindir. Efendimiz Hazretleri irade buyururlarsa, Anadolu sahiline kadar uzayacak, gerektiğinde açılır kapanır bir köprü dahi inşa edebilirim. Burada su daima hareket halinde olduğundan kenarların aşınmaması için bir çare düşündüm. Bununla su akıntısı dirsek ve kenarlara zarar vermeyecektir. İnşallah sultan hazretleri, bu aciz kulunun sözlerine inancını bağışlar da onu her zaman hizmetlerinde görmeyi arzular ve cevap vermek lütuflarını esirgemezler.”

Da Vinci’nin Haliç’e yapmayı planladığı köprünün çizimleri

Belgenin sonunda “Bu mektup temmuz ayının üçünde yazılmış ve yazılış tarihinden dört ay sonra ele geçmiştir” kaydı bulunmaktadır. Paris’te Institut de France kütüphanesinde bulunan Leonardo Kodeksi’nde sanatkârın el yazısını içeren bir köprü taslağının Galata ile İstanbul arasına yapılacak köprüye ait olduğu tahmin edilmektedir. Bu taslağın tarihi, kodekste 1502-1503 olarak gösterilmiş olduğundan mektubun da Osmanlı Sarayı’na bu tarihlerde gönderilmiş olduğu düşünülmektedir. Mektup, yazılış tarihinden 4 ay sonra ulaşır İstanbul’a ve ne yazık ki Leonardo’ya olumlu ya da olumsuz bir dönüş yapılmaz. Neden cevap verilmediği meselesi ile ilgili herhangi bir belge bulunmamasıyla beraber, yabancılar konusunda biraz tutucu olduğu bilinen Bayezid’in Leonardo’ya sıcak bakmadığı tahmin ediliyor. Zaten pek çok sorunla boğuşmak zorunda kalan padişah, çok arzulamasına rağmen köprü projesini gerçekleştirmeye muvaffak olamayacak ve Leonardo da Vinci’nin çizimleri 500 yıl aradan sonra, 2001 yılında değerlendirilerek Norveç’in Oslo şehrinde hayata geçirilecekti. Bu taslağa göre köprünün genişliği 25 metreden fazladır. Su seviyesinden yüksekliği 41 metreyi geçmekte, uzunluğu ise 350 metreyi bulmaktadır. Köprünün altında gemilerin geçmesine mahsus büyük bir kemer çizilmiştir. II. Beyazıt’ın arzusuna ve bazı girişimlere rağmen İstanbul ile Galata arasında bir köprü kurulamadı ve İstanbullular 1836 yılına kadar şehrin bu iki yakası arasında kayıkla gidip geldiler.

Kaynak: 1,2,

Antik Mısır Matematiği ve Mısır Medeniyetinin Matematiğe Katkıları

2018-04-06T05:14:00.003-07:00

“Sayı saymayı nasıl öğrendik? Sayılar nerden geldi? Neden bir diye adlandırdığımız rakam kare şeklinde gösterilmedi?” bunun gibi birçok soru gelebilir aklınıza… Bizler matematiği çok iyi yapabiliriz fakat geri plandaki temel tarihi es geçemeyiz. Sayıların dünyasına kendini kaptırmış birçok araştırmacı gün yüzüne çıkardığı esrarengiz belgelerle sayı şekillerinin temelinin nasıl oluşturulduğu sorusuna cevap vermemizi kolaylaştırdı. Özellikle Maya ve Babil uygarlıklarının sayıların gelişimi ile ilgili yaptığı çalışmalardan gün yüzüne çıkanlar bizlerin kafasında bazı şeylerin netleşmesini sağladı. Eski çağlarda insanlar sayma işlemini birebir eşleme yöntemi ile yapmaktaydı.

Özellikle arkeologların mağaralarda ve odun parçaları üzerinde buldukları çalışmalarda insanların herhangi bir şeyi saymak için her bir nesneyi karşılayacak bir çentik veya iz bırakırlardı. Özellikle eskiden insanlar hayvanlarını saymak için her bir hayvanı karşılayacak şekilde mağara duvarlarına kesikler atıp eksik olan hayvanlarını bu şekilde anlayabiliyorlardı. Çok çok eskiden ne kadar duvarlara ve odun parçalarına birebir eşleme yapılsa da Mısır medeniyeti matematiğin temellerini atmayı başarmıştır. Birebir eşlemeyi es geçip sayıların değerlerine karşılık bir nesne tanımlamışlardır. Hemen aşağıda da vereceğimiz üzere Mısır medeniyeti ile başlayan sayıya karşılık nesneler kuralı binlerce yıl süregelmiştir. Gördüğünüz gibi basamak ayrılırken üçlü bir sistem yerine ikili bir sistem tercih ediliyor. O dönem bu tarz bir sistemin kullanılması yılın kış ve yaz biçimde zamanın öğlen ve akşam biçiminde 2’ye ayrılması ile yakından ilişkili olduğunu görebiliriz. Hesaplama yaparken hata yapılmaması adına ikili bölüğü kullandıklarını söyleyebiliriz.

Özellikle Mısır matematiğine ilişkin bulgularımız “Papirüs” dediğimiz el yazmaları ile günümüze kadar ulaşmaktadır. En önemli ve en eski papirüsler üç döneme ayrılmaktadır. M.Ö. 1900 – 1800 yıllarına ait Kahun ve Berlin papirüsleri ile, M.Ö. 1700 ile 1600 yıllarına ait Hiksoslar Devrinden M.Ö. 1788-1580 kalma Rhind ve Moskova matematik papirüsleridir. İşte Mısır matematiğine dair tüm bildiklerimiz papirüsler, kil tabletler ve tahtanın üzerine yazılmış yazılardan ibarettir.

Mısır Medeniyetinde rakam ve sayılar bazı sembollerin yan yana gelmesiyle ortaya çıkıyordu. Hemen bir önceki sayfadaki Mısır sayı sistemine baktığınızda 1 için yukarıdan aşağıya çizilmiş bir çizgi, 10 için bir at nalı, 100 için çengele benzeyen bir nesneler kullanılmış, herhangi bir sayıyı yazmak için ise yine günümüzdeki gibi sağdan sola doğru bir biçim kullanılmıştır. Ama bu sayı sisteminde bir sorun vardı. 1 milyondan daha fazla olan sayılar ifade edilemiyor bu sayılar için “Şaşkın adam” sembolü kullanılıyordu. Yani 1 milyon ile 15 milyon sayılarını anlamak imkansız bir durum oluyordu. Mısır Medeniyetine ait bu sayı sistemindeki diğer bir karmaşa ise 123 sayısını yazdığınızda 231 ve 321 sayılarına da denk gelen aynı yazım biçimi olduğundan sayıyı yazan kimsenin hangi rakamı gösterdiği imkansız oluyordu. Çünkü yukarıdaki bu üç sayının Mısır sayı sistemine göre yazımı aynıydı. Tabloyu incelediğinizde 6 sayısını ifade etmek için 6 tane çubuk kullanmanız gerekiyor. 95 sayısını ifade edebilmeniz için toplam 18 999 sayısını ifade etmek için ise 27 ayrı şekil kullanılması gerekmektedir. Sizin de tahmin edeceğiniz üzere 13493 gibi bir sayıyı yazmak çok güç.

Bu sayı sisteminde 10’luk sistem mevcuttu. Herhangi bir grupta bulunan 10 nesne başka bir sembolle gösterilmekteydi. Mesela 10 sayısına baktığınızda yüksük kemiği ile gösterilmesi gibiydi. Yani 9 tane dik çizgiden sonra ( ki bu 9 rakamını gösteriyordu ) attığınız bir çizgi 10’luk sisteme geçeceğinden dolayı farklı bir sembole tekabül edecektir. Bu ise sayı sistemindeki karışıklığı azaltmıştır.

Matematiğin yazılı döneminin ilk dönemi olan Mısır ve Mezopotamya dönemi birçok matematiksel bilginin tavan yaptığı dönem olduğu biliniyor. İşte günümüze gelen ve o çağlarda Mısırda yapılan matematik hakkında bilgi almamızı sağlayan iki adet papirüs ünlü İskoç Antikacı A. Rhind tarafından gün yüzüne ulaştırılmıştır. İşte bahsettiğimiz tüm bu sayı sistemlerinde bu papirüslerin detaylı okunması ile bilgi aldık. İlk papirüs olan Ahmes veya diğer adıyla bilinen Rhind papirüsü Mısır’ın en önemli matematikçisi olan Ahmes tarafından kaleme alınmıştır. Ahmes, Mısır hükümetinin görevlendirdiği bölgedeki arazileri ölçen bir geometriciydi. Geometri bilgisi iyi olduğu kadar matematiksel aritmetik yeteneği de üst düzeydeydi. Zaten kendi adıyla anılan papirüs kağıdında da pi sayısıyla ilgili yaptığı çalışmalar bu söyleneni desteklemekteydi. Yaklaşık 6 metre uzunluğunda ve 35 cm genişliğinde olan bu papirüsün yazılma amacı sadece insanlara matematik öğretmektir. Çok zor olmayan henüz ortaokul matematik bilgisine sahip bir insanın bile çözebileceği bu problemler matematik günlük hayatı kolaylaştırmak içindir ifadesi için yazılmıştır. İçinde faiz problemleri, temel kesir problemleri (mirasları paylaştırmak adına) ve geometrik şekillerin çevre ve alan kuralları basit düzeyde anlatılmıştır. Ahmes papirüsün hemen sağ alt tarafına da pi sayısının yaklaşık değerini hesaplama gayretine girmiştir. Rhind papirüsünü bulan Antikacı H. Rhind adıyla anılan bu papirüs İngiltere müzesinde sergilenmektedir. M.Ö. 1900’lü yılların matematiğini anlatan bu papirüs ile birlikte yeni bir papirüs olan Moscow papirüsünün bulunmasıyla insanoğlunun matematiğe olan bakış açısı değişti. Burada sorusu olan yok sanırım. Asıl ilginç olan şeylere henüz başlamış değiliz.

Hani Moscow papirüsü dedik ya! İşte bu papirüs M.Ö 1600’lü yıllarda yazıldığı anlaşılan biraz daha zor bilgiler içeren ikinci en önemli matematik belgesidir. Bu papirüs belgesinde de toplam 25 soru bulunmaktadır. Bu sorular hemen hemen Ahmes papirüsündeki gibi zorluk düzeyine sahip olsa da 2 soru çok zor ve şaşırtıcıdır. Çünkü dönemin matematiksel bilgi düzeyi göz önüne alındığında bu soruyu sormanın imkansız olduğu görülmektedir. İlk soru bir düzlem ile kesilen piramidin hacminin nasıl bulunacağı üzerineydi. Piramit ile ilgili soruların sorulması o dönemlerde yapılan piramit şeklindeki anıt mezarların biçimsel detaylarını oluşturmak amacıyla sorulmuş olma ihtimali çok yüksek gözükmektedir. Diğer soru ise ilkinden biraz daha zor gibi gözükmektedir. Herhangi bir doğrunun bir küreyi kesmesi ile oluşan bölünmüş küre parçasının hacminin nasıl hesaplanacağı üzerineydi. Moscow papirüsünü incelediğimizde bu iki sorunun da çözümünün doğru bir biçimde çözüldüğünü görebiliriz.

Bu papirüsler matematikçiler tarafından detaylı bir şekilde incelendiğinde Mısır medeniyetinin matematiğinin zirvede olduğunu görmüşlerdir. Sürekli yuvarlak nesneler çizip bunların çevresi ve çapı arasındaki bağıntıyı takıntı haline getiren Mısırlılar pi sayısının varlığını ilk bulan medeniyet olarak tarihe geçmişlerdir. Mezopotamya’da yapılan matematik Mısır matematiğine göre daha anlaşılır ve daha çok yazılı kaynakla o dönemin şartlarını anlamaya yetmiştir. Mezopotamya’da kullanılan yazılı belgeler papirüs yerine “kil tablet” diye adlandırdığımız balçık ve çamurdan yapılmış yüksek sıcaklıkta pişirilen ve uzun süre korumaya bırakılan 30 cm genişliğinde yazılı belgeler mevcuttu. İstanbul başta olmak üzere Berlin, Moskova, İngiltere, Yale gibi birçok kentin müzesinde sergilenmektedir. Çıkarılan 2000’nin üzerindeki kil tabletlerden sadece 500 kadarında matematiksel bilgiye ulaştığımızı söylemekte fayda var. Bu bölgelerdeki matematik ( Mezopotamya matematiği ) Mısır matematiğinden daha ileri bir seviyede olduğu net gözlemlenmektedir. Söylemiştik ya Mısır matematiği ortaokul matematiği düzeyindedir diye Mezopotamya matematiği ise lise matematiği düzeyindedir. Onlar Mısır matematiğini çok iyi bildikleri gibi ek olarak bazı polinomların çözümlerini, köklerinin bulunmasını ve yeni bir sistemin nasıl yazılacağını biliyorlardı. Ek olarak “Pisagor! Teoremi” diye adlandırılan dik üçgenin kenarları arasındaki bağıntıyı veren formülü de çok iyi bir şekilde kullanabilmekteydiler. Zaten derin araştırmalar yaptığımız zaman Pisagor’un bir dolandırıcı olduğunu (bu noktada birçok matematikçi Pisagor’un kendinden yıllar önce bulunan birçok teoremi kendi adını kullanarak yayınlandıklarını söylemektedir.) görmekteyiz. Mısırlılar pi sayısının varlığını bulmalarına rağmen yukarıda da bahsettiğimiz üzere ellerine aldıkları tüm çemberlerin çevrelerinin çapları ile ilişkili olduklarını görmüşlerdir. Ama bu sayının kaç olduğunu bir türlü hesaplayamamışlardır.

Mezopotamya’da ise pi sayısı için karesi 10 olan sayı tanımı yapılmış ve daha sonra bir sayının karesinin nasıl alınacağı öğrenilince 3.15 gibi profesyonel bir sonuç bulmuşlardır. Mısır ve Mezopotamya matematiğinde formül, teorem ve ispat gibi pür matematik terimleri yoktu. Matematiği kullanmalarının sebebi ise hayatı kolaylaştırmaya yönelikti. Geometrik çizimler hariç (bunlara ispat diyen matematikçi kesimi de mevcuttur.) sayısal anlamda bir ispata gerek duymamışlardır. Günlük hayatın bir parçası, bir gereksinimi olarak doğan matematik miras, inşaat, dini ve milli günleri belirlemede, deniz yolculuklarında yön tayini, tarıma uygun bölgelerin şekillerinin çıkarılması gibi birçok ihtiyacın sonucunda doğmuştur. Zaten “Matematik nasıl ortaya çıkmıştır?” şeklinde bir soru sorarsak bunun cevaplarından ilki hemen yukarıda saydığımız nedenlerden dolayıdır. Bu dönemi bitiren Pers imparatorluğunun istilası ile bir matematik dönemi kapanmış matematiğe dair çalışmalar uzun süre sessizliğe gömülmüştür.

Kaynak

Hititlerin Hiyeroglifi

2018-03-25T15:36:00.001-07:00

Büyük Ramses’in yaşlılığında varis seçtiği oğlu Kha erken ölünce, yerine 13. oğlu Banenre Merenptah (M.Ö. 1213-1203), 19. Sülale’nin 4. Firavunu olarak tahta çıkmıştı. Babasının Hititlerle yaptığı Kadeş Barışı’nı devam ettirmiş ve Hatti Ülkesi’nde kıtlık çıkınca yardım göndermişti.

İktidarının 5. yılında (Yıl 5, Şemu (yaz mevsimi)‘nun 3. ayı, gün 3) askeri bir sefere çıkan Merenptah, Berberi orjinli bir Libya kabilesi olan Libulara ve onların müttefiki Deniz Kavimlerine karşı zafer kazanmıştı. Bu zafer siyah granitten bir stele yazılacaktır. Stel ayrıca Kenan’daki halklara karşı kazanılan zaferlerden de söz etmektedir.

İngiliz Mısırbilimci Sir William Matthew Flinders Petrie, 1896’da Teb’de Merenptah’ın yaptırdığı Ölüler Tapınağı’nın birinci avlusunda bir stel bulur. Taş 3,18 m. yüksekliğinde ve 1,63 m. enindedir. Üzerindeki yazıt 28 satırdan oluşmaktadır. Tercüme için Alman filolog Wilhelm Spiegelberg’den yardım ister. Dikilitaş, Merneptah’ın Zafer Steli’dir.

Stelin son üç satırı Kenan Ülkesi’ndeki halklara karşı elde edilen zaferlerden bahsetmektedir. Bu steli ünlü yapan şey Antik Mısır’da, İsrail’den söz eden ilk kaynak olarak kabul edilmesidir. Spiegelberg, metinde geçen “I.si.ri.ar?”sözcüğünü aceleyle İsrail olarak tercüme eder. Bu durum bugün hala tartışma konusudur. Yazıt şöyle son bulmaktadır:

Prensler secde ederek “Barış!” diyorlar.
Kimse başını Dokuz Yay arasında yükseltmiyor.
Şimdi Tehenu (Libya) mahvoldu,
Hatti barışta;
Kenan tüm gamıyla yağmalandı:
Ashkelon fethedildi;
Gezer kuşatıldı;
Yano'am yok edildi.
İsrail çöp edildi ve tohumsuzlaştı;
Hurru, Mısır yüzünden dul oldu.

Lakin bizim burada ilgilendiğimiz İsrail değil, Anadolu’nun bilinen en eski adı olan Hatti Ülkesi. Bu stelde Hatti sözcüğünün Mısır hiyeroglifleriyle yazılması çok net bir şekilde görülebilmektedir. Sargon’un kurduğu ve tarihin ilk imparatorluğu olan Akkad Devleti (M.Ö. 2270-2080) kayıtlarında Anadolu’dan (^URUHa-at-ti), “Hatti Ülkesi” diye söz edilir. Bu adlandırma neredeyse 1500 yıl boyunca geçerli kaldı. Bu Anadolu’nun bilinen en eski adıdır. Ve burada yaşayan insanlara da Hattiler deniyordu. Kendilerine Nesililer diyen Hititler de ülkeleri için bu adı kullandılar. 1915 yılında Bedrich Hrozny’nin Hitit Çivi Yazısı’nı çözmesinin ardından, okunan kil tabletlerde “ Hatti” sözcüğüne çok sık rastlanmasından dolayı, ilk zamanlarda, Nesililer de Hatti olarak adlandırılmıştı. Oysa bu halk bambaşka bir dil konuşuyordu.

Kavram karmaşası öyle bir boyuta gelmişti ki hatalı bir şekilde Hititler ile Hattilerin aynı kavim oldukları kabul edilerek Hattilere, Proto-Hititler ; hatta ve hatta Proto-Hattiler gibi mantık dışı adlar takıldı. Ancak araştırmalar ilerledikçe gerçek anlaşıldı ve iki halkın da farklı diller konuşan farklı uluslar olduğu tespit edildi.

Ancak “ Hitit” sözcüğü de uydurma bir addı.

Hititlerden (Geç Hititlerden) ilk bahseden kaynaklardan olan Tevrat’ta adı geçen ve Hetoğulları olarak Türkçeleştirebileceğimiz “Hittim” kavmi, İbranice’de sesli harfler olmadığı için “ht” olarak yazılıyordu. Martin Luther, Tevrat’ı Almanca’ya çevirirken bu harfleri “hethit” olarak telaffuz etmişti. Buradan yola çıkılarak Almanca Die Hethiter, İngilizce The Hittities, Fransızca Les Hittities ve İtalyanca Gli Ittiti gibi terimler uyduruldu.

Üstelik bu Tevrat bağlantısından dolayı, Hattuşa kazılarına başlanıp dilleri çözülene kadar, Hititlerin Kuzey Suriye’de yaşamış semitik bir kavim olduğu sanıldı.

Merenptah Steli’nin 26. Satırında geçen “Hatti barışta” ifadesi Kadeş Anlaşması hükümlerinin devam ettiğinin bir göstergesiydi. Burada “Hatti” sözcüğünün hiyeroglif olarak dile getirilişi şu şekildedir.

“Hatti Ülkesi” hiyeroglif dizisine eklenen “Adam” sembolü ise Hatti Ülkesi’nin Adamları’nı yani Hititleri belirtmektedir.

Kaynak: http://arkeokur.tumblr.com/

İstanbul'un Kaçırılan Atları

2018-03-25T15:31:00.000-07:00

M.Ö. 4. yüzyılda yaşayan Yunanlı heykeltıraş Lisippos’un eseri olduklarına inanılan ve bugün Venedik’teki meşhur San Marco Kilisesi’nde sergilenen bronzdan yapılmış ‘Quadriga atları’ denen dört adet at heykeli, bir zamanlar İstanbul’da durur, Bizans’ın şimdi Sultanahmed Meydanı olan Hipodrom’unu süslerdi.

DÖRT ATLI ARABAEski Roma’da dört atın çektiği arabalara ‘Quadriga’ denirdi ve dünya sanatının en güzel Quadriga atı örnekleri Bizans’ın, daha doğrusu Doğu Roma’nın başkenti İstanbul’un hipodromunda, yani bugünün Sultanahmed Meydanı’ndaydı. M.Ö. 4. yüzyılda yaşayan Yunanlı heykeltıraş Lisippos’un eseri olduklarına inanılan, bronzdan yapılmış olan ve her biri bir mermer sütun üzerinde yükselen dört at heykeli, meydanın güzelliğine güzellik katardı.

Heykeller, Dördüncü Haçlı Seferi’ne kadar, asırlarca Hipodrom’da kaldılar. Avrupa’dan kutsal topraklara, yani Filistin taraflarına gitme bahanesiyle kopan ama yollarda aç kalan Haçlı ordusu, o zamanın Konstantinopolis’ini 1204 Nisan’ında yağma etmekten çekinmedi. Ateşe verilmiş elyazması kitapların dumanları gökyüzünü sararken, kiliselerde altından yapılmış tek bir haç bile kalmamacasına, herşey talan edildi. Şehir yeni kurulan ‘Latin İmparatorluğu’nun başkenti oldu ve İstanbul’un üzerine çöken bu kábus tam 57 sene devam etti. Bizans İmparatoru Sekizinci Mihail Paleolog, şehri 1261’de geri aldığı zaman baştan aşağı yağmalanmış bir Konstantinopolis ile karşılaştı. Haçlılar varsa toparlayıp götürmüşlerdi. Hipodrom’daki heykeller, Hristiyan azizlerinin kemikleri ve Hazreti İsa’ya ait olduğuna inanılan ve bugün Torino’da olan kefen de gidenler arasındaydı.

Ama, Quadriga atlarının macerası bu yağma ile noktalanmadı; atlar için herşey daha yeni başlıyordu ve asırlar boyunca bir memleketten ötekine taşınıp duracaklardı.

Önce, Venedik’teki bir askeri deponun önüne yerleştirildiler; daha sonra Aziz Marko Kilisesi’nin girişinin üzerine kondular ve neredeyse altı asır boyunca burada kaldılar. Derken, 1797’de Venedik’i Avusturya’ya veren Napolyon Bonapart şehirden bir hatıra almak istedi ve atları seçti. Dördünü birden Paris’e götürdü, önce Tuilleries Sarayı’nın girişine koydurdu, sonra da inşa ettirdiği meşhur ‘Zafer Takı’nın üzerine çıkarttı.

Atlar, Napolyon’dan sonra, 1815’te Venedik’e iade edildiler ve eski yerlerine, kilisenin üzerine yerleştirildiler. Aradan gene seneler geçti, Birinci Dünya Savaşı patladı ve güvenlik altında tutulmaları için Roma’ya taşındılar. Savaştan sonra geri gittilerse de kilisenin tepesindeki ikametleri gene kısa sürdü, İkinci Dünya Savaşı patladı, atlara bu defa Padua yolu göründü ve eski yerlerine, yani Aziz Marko Kilisesi’ne 1945’te dönebildiler.

İmparator Konstantin’in atları yerlerinde durmamaya, dolaşmaya alışmışlardı bir kere… 1990’da tekrar söküldüler ve bu defa kilisenin içine taşındılar. Gerekçe, hava kirliliği yüzünden artık çürümeye başlamış olmalarıydı. Sıkı bir bakımdan geçirilen Quadriga atları bugün Aziz Marko Kilisesi’ndeki salonlardan birinde teşhir ediliyorlar, aynı kilisenin tepesinde ise sahteleri duruyor.
KAynak

Osmanlı’da esnaflık şartları

2018-03-21T04:01:00.004-07:00

Osmanlı’da esnaf olmak öyle kolay değildi. İşini yarım yamalak yapanlar esnaf loncalarına kayıt yaptıramaz, dolayısıyla hiçbir yerde dükkân açamazdı. Öncelikle işin ehli olmak lâzımdı. Ayrıca da esnafta dürüstlük, güvenilirlik, dinine bağlılık, mertlik ve saygı aranırdı.

Her esnaf bulunduğu mahalleyi kendi mahallesi gibi benimser, mahalledeki her evi kendi evi gibi, her mahalleliyi anası, babası, kardeşi gibi görürdü.

Esnaflık, el sanatlarından sokak satıcılığına, hakkaklıktan ayakkabıcılığa, terzilikten berberliğe, şekercilikten ciğerciliğe, zahirecilikten bakkallığa, şerbetçilikten turşuculuğa, hatta hamallığa uzanan bir zincirdi.

Birbirinden çok farklı alanlarda faaliyet gösteren esnafın ortak noktası, *“lonca”**lar ve* *“gedik”**lerdi. Ticaret ve sanat yapma yetkisine “gedik”, örgütlerine “lonca” denirdi.*

“Gedik” sahibi olmak için çıraklık ve kalfalık evrelerinden geçip ustalık belgesini almış olmak gerekirdi.

Loncalar ise şimdiki “oda”ların (Esnaf Odaları, v.s) işlevini gören sivil örgütlenmelerdi. Merkezi otoriteye karşı esnafların hakkını-hukukunu korur, onları örgütler, denetler, usulüne uygun faaliyet göstermelerini sağlardı.

Lonca teşkilatının başında esnaflar tarafından seçilen “Esnaf Şeyhi” ya da “Esnaf Kethüdası” bulunurdu. Lonca’nın başında bulunan Esnaf Şeyhi veya Esnaf Kethüdası, esnaf tarafından seçilir ve kadı tarafından sicile kaydedilirdi. Kadı Efendi, anlaşmazlıkları şer-i hususlara göre çözer, taraflar buna razı olurdu. Bu yüzden esnaf arasında kardeşlik hüküm sürerdi.

Loncaların en önemli görevi üyelerinin ticari faaliyetlerini denetlemek ve düzenlemekti. Üretim süreci, üretim kalitesi, ürün fiyatı ve müşteri ile ilişkiler dikkatle takip edilir, hata eden esnafa göz açtırılmazdı.

Uygulanan cezalar ise “öğüt”le başlar, “para cezası”na, hatta dükkân kapatmaya kadar giderdi.

Fazla uygulanmamakla birlikte, Lonca’nın “dayak cezası” verme hakkı bile vardı. Bundan ötesi zaten mahkemeye intikal ederdi.

Kökeni dini inançlara, tarikatlara dayanan bu sistemin, kendine mahsus merasimleri vardı. Çırak veya kalfa çıkarmak, bu tür törenlerin en dikkat çekici olanlarıydı.

Dini inançlar bu törenlerde alabildiğine öne çıkarılır, Allah’a şükür, Resulüllaha salâvat, mesleğe sadakat vurgusu yapılırdı. Ayrıca dükkânlar açılmadan önce mutlaka “bereket duası” yapılırdı. Eski adı “Valide Çarşısı” (Sultan Dördüncü Mehmed’in annesi Turhan Valide Sultan tarafından, bânisi olduğu Yenicami’ye gelir sağlaması amacıyla 1660 yılında yaptırılmıştır) olan bugünkü Mısır Çarşısı’nda bir “Dua Meydanı” ve “Dua Balkonu” var.

Bu meydan, “L” şeklinde bir mimari üslupla yapılan çarşının uzun ve kısa kollarının birleştiği meydandır. Her sabah esnaf “Dua Meydanı”nda toplanır, Esnaf Şeyhi “Dua Balkonu”na çıkıp “sağlık, sıhhat, afiyet ve bereket duası”yapardı.

Esnaf bir ağızdan duaya “âmin” dedikten sonra, besmele ile dükkânlar açılır, “siftah müşterisi” denilen ilk müşterinin gelmesi için beklenmeye başlanırdı.

Maalesef, 1940’lı yıllarda yapılan tadilat sırasında uzun süre çarşının kapatılması, o tarihte dini ritüellere duyulan alerjinin de etkisiyle bu güzel geleneğin terk edilmesine sebep oldu: Dua Meydanı da, Dua Balkonu da öksüz kaldı.

Başka bir naktı daha: Çarşının altı kapısından biri olan Haseki Kapısı’nın üzerinde, esnafın kendi aralarında yahut müşteri ile esnaf arasında zaman zaman meydana gelen sürtüşmelere bakan bir “Esnaf Mahkemesi” vardı. Ufak-tefek nizalar kadıya intikal ettirilmez, bu mahkemede çözülürdü.

Yavuz Bahadıroğlu 21.03.2018

Dikilitaş’ta bir yolsuzluk hikayesi

2018-02-21T17:39:00.000-08:00

Sultanahmet Meydanı’nda dikili olan Obelisk veya bizim bildiğimiz ismi ile Dikilitaş ayrıntılı incelendiğinde yüzyıllar öncesinden size bazı şeyler fısıldar. Hatta bir yolsuzluk hikayesi bile anlatır.

Daha önce dikkatinizi çekti mi? Dikilitaş’ın kitabe kısmında kazınmış ama sonra tekrar yazılmış bir kısım var.
Önce kitabede neler yazıyor onu bir aktarmaya çalışalım

DIFFICILIS QVONDAM DOMINIS PARERE SERENIS
IVSSVS ET EXTINCTIS PALMAM PORTARE TYRANNIS
OMNIA THEODOSIO CEDVNT SVBOLIQVE PERENNI
TER DENIS SIC VICTVS EGO DOMITVSQVE DIEBVS
IVDICE SVB PROCLO SVPERAS ELATVS AD AVRAS

Tercümesi ise şu şekilde;

Önceleri direnmiştim; fakat yüce efendimizin emirlerine itaat ederek, yenilen tiranlar üzerinde zafer çelengini taşımam bana emredildi. Her şey Theodosius ve onun kesintisiz sülalesine boyun eğiyor. Bana da böylece galip gelindi ve Proclus’un yönetimi altında üç defa on günde yükselmeğe mecbur edildim.

Dikilitaş’ın kitabesi taşın ağzından cümlelermiş gibi hazırlanmış. Kitabede İmparator Theodosius’un bu taşı Proclus’un yardımı ile diktiğini anlatıyor. Theodosius’un, 379’dan 395’e kadar Roma İmparatorluğu yaptığını ve Doğu ve Batı Roma’nın ikisini birden yönetmiş son imparator olduğunu biliyoruz.

Peki bu Proclus kim? Tahminen dönemin belediye başkanı veya benzer bir görevdeki kişi idi. Şimdi gelelim başta anlattığımız yolsuzluk meselesine. O dönem birinin yolsuzluğa karışması veya suç işlemesi durumunda aldığı ceza ile yetinilmiyor yaptığı eserler üzerinden ismi kazınıyordu. Tıpkı dikilitaş kitabesinde olduğu gibi. Fakat Proclus aklanmış olacak ki kitabeye ismi tekrar yazılmış…
Kitabe çevirisi için http://arkeokur.tumblr.com ‘ teşekkür ederiz.

Kaynak: http://www.hayalleme.com/dikilitasta-bir-yolsuzluk-hikayesi/

Dikilitaş’ın üzerinde ne yazıyor?

2018-02-21T17:34:00.001-08:00

Günümüzde Sultanahmet Meydanı olarak bildiğimiz Hipodrom, Bizans Dönemi’nde araba yarışları, müzisyen toplulukları, dansözler, akrobatlar, vahşi hayvanlarla kavga gösterileri, toplantıların yapıldığı bir alandı. Alanın tam ortasında ise dikilitaşlar ve heykeller bulunuyordu. O dönemden “Dikilitaş”, “Yılanlı Sütun” ve “Örme Sütun” günümüze ulaşabildi.

Dikilitaşlara farklı anlamalar yükleyenler olmuş taşların birer kozmik anten olduğunu söyleyenler çıkmıştır elbet. Biz bu kısmı ile ilgilenmeyip 3.500 yaşındaki bir taşın tarihine ve üzerinde yazanlara bakacağız.

Thutmosis Obeliski veya bizi bildiğimiz ismi ile Dikilitaş…
Sultanahmet Meydanı’nın Ayasofya’ya yakın tarafında sıralarsak önce Thutmosis Obeliski (Dikilitaş) sonra Yılanlı Sütun ve daha sonra ise Örme Dikilitaş yer alır. Mutlaka Hipodrom’dan geriye kalan tüm anıtlar ilginçtir fakat üzerinde yazılar bulunan Thutmosis Obeliski çok daha gizemli görünüyor. Tabi 18. yüzyıla kadar okunamamış Mısır hiyeroglif yazısı Thutmosis Obeliski’ni biraz daha ilginç kılıyor.
Aslı 30 metre olduğu düşünülen Thutmosis Obeliski taşıma esnasında veya daha sonraki bir değişiklikle boyu kısalmış kaidesi hariç yaklaşık 18,5 metrelik kısmı kalmış. Bu hali ile dahi 200 ton ağırlığında olduğu tahmin ediliyor.

Thutmosis Obeliski’nin tarihi…
Dikilitaş ilk olarak Mısır firavunu 3. Tutmosis tarafından MÖ 1550’li yıllarda yaptırılmış ve Karnak tapınağına dikilmiş. Roma imparatoru 2. Constantius MS 357 yılında dikilitaşı tahtta bulunuşunun 20. yılı onuruna Nil ırmağı üzerinden İskenderiye şehrine getirtti. Dikilişi o kadar uzun süre almış ve güçlükle gerçekleşmiştir ki MS390 yılında bunu başaran Theodosius Dikilitaş’ın üzerinde durduğu kare bloğa bu devasa anıtın dikilişini betimletmiş ve kaidesine de bunca yıl direnmesine rağmen imparator Theodosius’a boyun eğmek zorunda kaldığını ve 32 günde nasıl dikildiğini sütunun ağzından aktaran Latince ve Grekçe kitabe yazdırmış.

Grekçe kitabede “Devamlı bir suretle yerde duran bu taşı dikme cesaretini İmparator Theodosius gösterdi ve yardımına Proclus çağrıldı. Bu şekilde otuz iki günde yerine dikildi” cümleleri yer alıyor.
Latince kitabede ise “Önceleri direnmiştim; fakat yüce efendimizin emirlerine itaat ederek, yenilen tiranlar üzerinde zafer çelengini taşımam gerekti. Her şey Theodosius ve onun kesintisiz sülalesine boyun eğiyor. Bana da galip geldiler ve reis Proclus’un idaresi altında otuz günde yükselmeye mecbur oldum” cümleleri yer alıyor.

Taşın üzerinde ne yazıyor?

Kuzeybatı cephesi: “18. sülaleden Yukari ve Asagi Mısır’ın sahibi 3. Tutmosis, Tanrı Amon’a kurbanını sunduktan sonra Horus’un yardımıyla bütün denizleri ve nehirleri hükmü altına alarak hükümdarlığının otuzuncu yılı bayramında bu sütunu daha nice zamanların getireceği bayramlar için yaptırdı ve dikti.”

Kuzey cephesi: “Gizli ve kutsal ismin her tecellisine mazhar olan tanrı Amon’a kurbanını büyük bir acz içinde sunduktan sonra, ondan yardımlar dilenerek güneyin dostu, dinin nuru iki tacın (Aşağı ve Yukarı Mısır) sahibi, kudretli hükümdar ülkesinin sınırlarını Mezopotamya’ya kadar götürmeye azmetti.”

Güneydoğu cephesi: “Güneşin doğduğu sırada sahip olduğu altın renkleri dünyaya yayan Horus’un verdiği kuvveti, serveti, kuvvetli sevgi, saygıyı taşıyan ve Aşağı ve Yukarı Mısır’ın tacına sahip olan ve bizzat Güneş tarafından seçilmiş olan firavun, bu eseri babası Ra için yaptırdı.”

Güney Cephesi: “Tanrı Horus’un lütfuna mazhar olan ve Güneş’in oğlu unvanını taşıyan Aşağı ve Yukarı Mısır’ın hükümdarı olan firavun, kudret ve adaletle bütün ufuklara nur saçtı. Ordusunun önüne geçti. Akdeniz’de dolaştı, bütün dünyayı mağlup etti. Sınırlarını Naharin’e kadar yaydı. Mezopotamya’ya azimle gitti, büyük savaşlar yaptı“

Watergate Skandalı

2016-02-08T06:13:00.001-08:00

İlk bakışta küçük bir hırsızlık olarak görünen olayın perde arkasında aslında büyük bir istihbarat servisi vardı. Tarih 17 Haziran 1972, beş kafadar sözde hırsızlık maksadıyla Amerika Ana Muhalefeti olan Demokrat Parti’nin merkezine girmiştir. Partinin Washington D.C’de bulunan Watergate Binasına giren sözde beş hırsız, aslında Amerikan 37. Başkanı olan Richard Nixon’un komplo girişimi için mekanda bulunmaktadır. Bahsi geçen skandal, ismini olayın gerçekleştiği Watergate binasından almıştır. Hırsızlık ile maskelenen komplo girişiminin (dinleme) çözümü için Adalet Bakanı olan Elliot Richardson’a başvurulmuştur. Adalet Bakanı Richardson ise Archibald Cox isimli savcıyı olayı aydınlatmak için görevlendirmiştir. Fakat zanlıların ifadelerinin ardından kimlikleri araştırıldığında ülke kamuoyu şoka uğramıştır. Çünkü hırsız olarak binaya giren zanlılar aslında Başkan’ın düşüncesini yansıtan Cumhuriyetçi Parti yanlısı kişilerdir. Başkan ise olayı örtbas etmek için Cox’u görevden almak istediğinde Adalet Bakanı Richardson adeta kendisini savcı için kurban etmiş ve görevden uzaklaştırılmıştır. Gerçekler, Beyaz Saray’dan elde edilen Başkan’ın görüşme kayıtları halka açıklanmaya başladığında ortaya çıkmıştır. Açıklamalar ve FBI-CIA merkezli ifşaların ardından Nixon giderek köşeye sıkışmıştır. Daha fazla halkın baskısına dayanamayan Nixon, Amerika tarihinde ilk ve son olarak Başkanlıktan istifa eden ilk Başkan olmuştur.^{(1) (2)}

Komplonun İç Yüzü ve Richard Nixon’un İktidar Entrikaları…

Her ülkenin siyasi ve politik hayatında saklanması gereken operasyonel bilgiler veya sırların saklandığı kozmik dosyalar mevcuttur. Fakat bugün ele alacağımız politik facia, dünyanın süper gücü olarak belirtilen Amerika’nın zirvesinde yaşanmıştır. Büyük diplomat veya siyasi otoritelerin zaman zaman içine düştükleri bu çıkmazlardan kurtulmak için başvurdukları yollar her zaman adil olmayabiliyor. Başkan Nixon, 1969 tarihinde zirvedeki adam olmadan önce 1952 tarihinden itibaren Başkan Dwight Eisenhower’ın 8 yıl boyunca yardımcılığı yapmıştır. Başkanlık için liderlik savaşına giriştiği ilk hareketinde 1960 yılında Demokrat kanatta bulunan John F. Kennedy’e mağlup olmuştur. Fakat Nixon, bu yenilginin ardından Başkanlık hayalinden vazgeçmeyerek kendisini 1968 yılında Cumhuriyetçi cepheden başkan adayı seçtirmiştir. Seçim çalışmalarını emin adımlarla ilerleten Nixon’un rakipleri olan Demokrat cephe adeta yerle yeksan olmuştur. Nixon’un bu büyük zaferi konuşulurken, 17 Haziran 1972 tarihinde yeni bir haberle kamuoyu çalkalanmaya başlamıştı. Demokrat Parti’nin kalesi olarak bilinen Watergate binası esrarengiz bir hırsızlık olayına maruz kalmıştır. (3) (4)

Watergate binası beş kişi tarafından soyuldu iddiası dolaşırken soruşturma çok daha vahimdi. Çünkü hırsızlık için binaya girdikleri belirtilen kişiler, Cumhuriyetçi cephe tarafından finanse edilmekteydi. Zanlıların ifadelerinden sonra gözler Amerika’nın zirvesinde olan Başkan Nixon’a çevrilmiştir. Yapılan haberlerde, binaya giren kişilerin Demokrat Parti’nin gizli belgelerini fotoğraflamak ve telefonlara dinleme cihazı takmak istedikleri belirtilmiştir. Fakat Başkandan olanlarla ilgili bir yalanlama gelmiştir. Bu olaylar yaşanırken basın hırsızlığın perde arkasında duran yolsuzluğun peşine düşmüştür. Özellikle Washington Post’tan Carl Bernstein ve Bob Woodward olayın iç yüzünü sürekli kurcalamışlardır. Hatta olayı bütün çıplaklığı ile açıklamaya çalışırken dışlanmış ve Başkan tarafından yolları tıkanmıştır. Fakat gazetenin editörleri ve sahipleri gazetecilerini sonuna kadar savundukları için olay açıklığa kavuşmuştur. (3) (4)

Gazetecilerin bütün özverili çalışmalarının yanı sıra Başkan Nixon, kendi konuşmalarını paranoyak olarak kaydettirdiği için kendi kendisini ifşa etmiştir. Olayın ardından Başkan’ın bu ses kayıtları dinlendiğinde yolsuzluk zinciri ortaya çıkmıştır. Watergate soruşturmasını aydınlatan en önemli kanıt, Başkan’ın kendi emriyle kaydettirdiği telefon dinlemeleridir. Öyle ki, ses kayıtlarının dinlenmesinden sonra kendi yandaşı olan Cumhuriyetçi cephe dahi Nixon’a sırtını dönmüştür. 1974 tarihinde Başkan Nixon ses kayıtlarını Yüksek Mahkeme’ye sunduktan sonra Watergate olayı ile ilgili ilişkileri ve şantaj iddiaları iyice belirginleşmiştir. Fakat daha sonra yapılan incelemelerde ses kayıtlarından bazılarının silindiği (18 saatlik eksik) anlaşılmıştır. Komplonun arkasından çıkan Amerika Devlet Başkanı Nixon, 8 Ağustos 1974 tarihinde yaptığı Ulusa Sesleniş ile Başkanlıktan istifa edeceğini açıklamıştır. Başkan seçilene kadar pes etmeden savaşan Nixon, Watergate soruşturmasının suçlusu olduğu anlaşılınca bütün kamuoyunun gözünden düşmüştür. Nixon, Başkanlıktan istifa etmesine rağmen sivil olarak suçlamalardan dolayı yargılanabilirdi. Fakat kendisinden sonra gelen Gerald Ford, 8 Eylül 1974 tarihinde Nixon’u affetmiş; fakat bu af ile anlaşma iddialarını arttırmıştır. Hatta bu ittifak iddiaları Gerald Ford’a 1976 Başkanlık seçimleri kaybettirmiştir. Sadece Amerika değil, bütün Dünya bu fiyaskoyu adeta nefesini tutarak izlemiştir. Olaydan 30 yıl sonra Washington Post gazetesine belgeleri sunan “Derin Gırtlak” kod adı ile bilinen kişinin Mark Felt olduğu ortaya çıkmıştır. Kendisine açılan davalardan dolayı bütün varlığı kaybettikten sonra David Frost ile çıktığı program 45 milyon kişi tarafından izlenince ölene kadar kimseye muhtaç olmadan yaşamını sürdürdü. Nixon, 22 Nisan 1994 tarihinde beyin kanaması nedeniyle 81 yaşında hayatını kaybetmiştir. (3) (4)
Kaynaklar

1)- http://www.nedirvikipedi.com/watergate-skandali/

2)- http://www.msxlabs.org/forum/tarih/324722-watergate-skandali.html

3)- http://www.gazetebilkent.com/2014/10/19/watergate-skandali-ve-nixonin-cokusu/

4)- https://line.do/tr/watergate-skandali/4l4/vertical

Bedeli Çanakkale'de ödenecektir!

2016-02-02T02:59:00.001-08:00

Birinci Dünya Savaşı esnasında garbın ve şarkın en çetin güçleriyle savaşmak zorunda kaldık. Dünya üzerine doğan bu son güneşin, son dinin son koruyucusunun evlatları vatanları, dinleri için kanlarının ve canlarının son demine dek birçok cephede aynı anda birçok düşmanla savaştılar. Kimi zaman gırtlak gırtlağa, kimi zaman süngü süngüye... Bu cephelerden biri var ki, herkesin gözü onda, yüreği onda. Nefesler tutulmuş, savaş başladı, başlayacak. Osmanlı diyarında gençler sıra sıra dizilmiş. Eli silah tutanlar Trablusgarp’ta, Şam’da, Yemen’de çoktan yerini almış. Kaderinde şehitlik mertebesi olanlar çoktan mertebelerine kavuşmuş. Sıra gelmiş gönüllülere. Kimi mektepte, kimi medresede talebe. Çoğu henüz çocuk, çoğunun boyu silahından kısa. Ama hepsi sabırsız, hepsinin çakmak çakmak gözleri. Bir şeyler yapmak istiyorlar ve ölmek, vatanları için ölmek…

Gönüllülerin kaydedildiği sırada bekleyenlerden biri de Mekteb-i Sultânî talebelerinden Mehmed Muzaffer. Üç aylık talimden sonra artık cephedeki yerini almaya hazır hale gelen Mehmed Muzaffer, Mart 1916’da zabit namzedi olarak Çanakkale’ye gönderilir. O, Çanakkale’ye vardığında İngilizler ve Fransızlar tarihlerine bir tokat gibi inen o büyük yenilgilerini almışlar, kaçıp gitmişlerdir.

İmroz ve Bozcaada’da üs kuran düşman, tayyareleri ve gemilerindeki uzak menzilli toplarıyla ara sıra yoklasa da, o gırtlak gırtlağa çarpışılan sekiz ay çoktan geçmiştir. Çanakkale’deki Osmanlı birlikleri ise Kafkas, Irak ve Filistin cephelerine sevk edilecektir. Birlikler hazırlanmak ve noksanlarını gidermek üzere emir almışlardır. Mehmed Muzaffer’in bulunduğu birliğin kamyon ve otomobil lastiği ile birtakım malzemeye ihtiyacı vardır. Bu tür ihtiyaçlar ancak İstanbul’dan sağlanabilmektedir. İhtiyaçların giderilebilmesi için askerlerden birinin İstanbul’a gönderilmesi gerekir. Bunun üzerine birliğin komutanı uyanık ve becerikli İstanbul çocuğunu, Mehmed Muzaffer’i gerekli malzemenin temini için İstanbul’a gönderir. Malzemenin temini için lüzumlu paranın kendisine temini için Erkan-ı Harbiye Nezareti’ne yazdığı mektubu da Mehmed Muzaffer'e verir. O yıllarda İstanbul yollarında otomobil veya bir kamyona rastlamak neredeyse imkânsızdır. Bu tür vasıtaların azlığı bu vasıtalara ait alet, edevat ve malzemenin de ender bulunmasına neden olmaktadır. Olanlar ise karaborsadadır. Mehmed Muzaffer İstanbul’a ayak basar basma düşer peşine malzemelerin ve sonunda Karaköy’de bir Yahudi’nin dükkânında istediklerini bulur. Yahudi tüccarla pazarlığını yapar. İstanbul’daki ikinci durağı, alacağı malzemelerin parasını tahsil etmek için Erkan-ı Harbiye Nezareti olur. Harbiye’deki muhatabı yaşlı bir yarbaydır. Yarbay uzatılan belgeyi alır ve okur. Okuduktan sonra Mehmed Muzaffer’e sorar. “Ne alınacak?” Hazır olda bekleyen Mehmed Muzaffer cevaplar, “Otomobil ve kamyon lastiği efendim.” Cevabı alan yarbay “Bana bak oğlum! Ben askerimin ayağına postal, sırtına kaput alacak parayı bulamıyorum. Sen otomobil lastiğinden bahsediyorsun! Haydi, yürü git; insanı günaha sokma. Para mara yok!" cevabını verir.

Beklemediği bu sert ama bizzat hakikat olan cevabı alan Mehmed Muzaffer ağır adımlarla Harbiye Nezareti’nden ayrılır. Bulunduğu birliğin o malzemelere ihtiyacı vardır. Ancak malzemeleri alacak parası yoktur. Komutanı ona güvenmiş, onca arkadaşının içinden onu seçmiştir. Ne yapıp etmeli ama eli boş birliğine dönmemelidir. Ama nasıl yapacak, onca parayı nerden bulacaktı. Bu düşünceler içerisinde Harbiye Nezareti’nden çıkmış Beyazıt Meydanı’na varmıştır. Tam bu sırada durakladı. Aradığı sorunun cevabını bulmuştu.

Koşar adımlarla Yahudi tüccarın dükkânına giden Mehmed Muzaffer tüccara; “Paranın bana ödenme işlemleri akşamüstü bitecek. Ezandan sonra gelip malları alamam, gece koyacak yerim de yok. Yarın öğleden evvel vapurum Çanakkale’ye kalkıyor, yetişmem lazım. Onun için, sabah ezanında geleceğim. Malları o vakte mutlaka hazır edin.” der. Tüccardan “Pekâlâ” cevabını alır. Tam dönmüş uzaklaşacakken geriye doğru dönüp “Altın para vermiyorlar, kâğıt para verecekler.” diye de ekler. Yahudi tüccarın buna da bir itirazı yoktur. Mehmed Muzaffer, Merkez Komutanlığı’ndan tahsis ettiği araba ile bir sonraki günün sabahında Yahudi tüccarın dükkânına gelir. Gün henüz aydınlanmamıştır. Mallar hazırdır ve alelacele araca yüklenir. Alınacaklar kamyona yüklendikten sonra Mehmed Muzaffer elindeki yüzlük kaimeyi Yahudi tüccara uzatır. Yahudi tüccar gaz lambasının sönük ışığında Mehmed Muzaffer’in uzattığı kâğıt parayı alır. Ya bakmaya gerek duymaz ya da çok nadir kullanılan kâğıt paraların gerçek olup olmadığını bilemez.

Mehmed Muzaffer Çanakkale’ye doğru yola çıkan vapurdadır birkaç saat sonra. Yanında kendisinden istenen malzemeler, yüreğinde kendisine verilen emri yerine getirmenin ve birliğine eli boş dönmemenin huzuru... Muzaffer, Çanakkale’ye vardıktan kısa süre sonra birliği Sinâ Cephesi’ne yollanır. Birinci ve ikinci Gazze muharebelerinde en öndeki cengaver Muzaffer’dir. Mehmed Muzaffer Gazze’den geri dönemez. Bu zeki ve becerikli vatan evladı Gazze’de İngilizlere karşı verdiği mücadelede şehit düşmüştür.

Mehmed Muzaffer’in Yahudi tüccara verdiği parayı nerden bulduğuna gelecek olursak. Mehmed Muzaffer önce Osmanlı’da o gün için paraların basıldığı kâğıdın aynısını Karaköy'deki kırtasiyecilerinden temin etmiş, bütün gece çini mürekkebi ve boya ile ilk bakışta gerçeğinden ayırt edilemeyecek nefasette taklit bir para yapmayı başarmıştır. Dönemin "kaime" ismi verilen kâğıt paralarının en büyüğü elli kaimedir. Ancak Muzaffer’in alacağı malzemelerin tutarı bundan fazladır. Bir gecede iki elli kaime çizmeyi yetiştiremeyecek olduğundan olsa gerek Muzaffer’in Yahudi tüccara verdiği para yüz kaimedir. O dönemde basılan kâğıt paraların altında “Bedeli Dersaadet’te altın olarak tesviye edilecektir” ibaresi bulunmaktadır. Mehmed Muzaffer bunu değiştirerek “Bedeli Çanakkale’de altın olarak tesviye edilecektir!” ibaresini yazmıştır.

Yahudi tüccar birkaç gün sonra elindeki yüzlük kaimeyi altın olarak tesviye etmek üzere Osmanlı Bankası’na gittiğinde olayın farkına varır. Zira elindeki para çoktan Çanakkale’de Mehmetçiğin kanıyla tesviye edilmiştir! Yahudi tüccar bu olayı pek mesele etmedi. Ancak olay kısa bir süre sonra tüm İstanbul’da duyuldu. Şimdiye kadar yeryüzünde emsali görülmemiş ve bir daha da görülmesi imkân haricinde olan bu hadise, Şehzade Abdülhalim Efendi tarafından duyulunca, şehzade bir adamını yollayarak Yahudi tüccarı buldurdu. Karşılığını altın olarak ödeyerek aldı. Çok zarif, sedef kakmalı ve içi kadife döşeli bir çekmeceye yerleştirerek İstanbul Polis Okulu’ndaki Emniyet Müzesi'ne hediye etti. Bu değerine paha biçilemez eser, 1917’den 1979’a kadar bu müzede muhafaza edildi. 1970’lerde Polis Okulu’nun Ankara’ya taşınması ile Ankara'ya nakledildi. Bugün Ankara Gölbaşı’ndaki Kriminal Polis Laboratuvarı Müdürlüğü bünyesindeki Belge İnceleme Laboratuvarı’ndaki çelik bir kasada koruma altında tutulan tarihi paranın, Emniyet Genel Müdürlüğünün açmayı planladığı polis müzesinde sergilenmesi planlanıyor. O enfes sedef kakmalı çekmecesi hakkında ise maalesef malumat bulunmamaktadır.

Not: Yazıda bahsi geçen hadise ilk defa, kahramanımız Mehmed Muzaffer gibi kendisi de Galatasaraylı (Mekteb-i Sultânî) olan gazeteci – yazar Ziyad Ebüzziya (1911-1994) tarafından ortaya çıkarılmış ve Lale Mecmuası’nın Temmuz 1984 tarihli 2. sayısında yayınlanmıştır. Bu yazı, Ziyad Ebüzziya’nın Lale Mecmuası’nda yayınlanan yazısından istifade edilerek kaleme alınmıştır.

ANZAKLI ÖMER: “SİZ TÜRK’LER GERÇEKTEN ÇOK MERHAMETLİ İNSANLARSINIZ!

2015-12-12T13:59:00.001-08:00

1957 Yılında İstanbul Tıp Fakültesi'nden mezun olup ihtisas yapmak üzere ABD'ye giden doktor Ömer Musluoğlu, vazife yaptığı hanede başından geçen çok enteresan bir hadiseyi şöyle anlatıyor:
Amerika 'ya gittiğim ilk yıllar… New York'da Medical Center Hospital'da vazife almıştım. Fakat vazifem kan almak, kan vermek, serum takmak, elektrokardiyografi çekmek gibi işler…
Hastaya o kadar önem veriyorlar ki yeni doktorlar hemen direkt olarak hasta muayenesine, tedavisine verilmiyor.
Diğer zamanlarda da laboratuvarda çalışıyorum. Bir hastaya gittim.
Yaşlıca bir adam, tahminen yetmiş beş yaşlarında…
- Kan vereceğim kolunuzu açar mısınız?" dedim.
Adamcağız kanserdi ve aynı zamanda kansızdı… Kolunu açtım, baktım pazusunda bir Türk bayrağı dövmesi var.
Çok ilgimi çekti, kendisine sormadan edemedim:
- Siz Türk müsünüz?
- Kaşlarını yukarıya kaldırarak "hayır" manasına bir işaret yaptı.
- Ama ben hala merak ediyorum. "Peki bu kolunuzdaki Türk bayrağı nedir?"
- Aldırma öylesine bir şey işte, dedi.
Ben yine ısrarla:
- Fakat benim için bu çok önemli, çünkü bu benim milletimin bayrağı, benim bayrağım…
Bu söz üzerine gözlerini açtı. Derin derin yüzüme baktı ve mırıltı halinde sordu:
- Siz Türk müsünüz?
- Evet Türk'üm…
İhtiyar gözlerime tanıdık bir göz arıyor gibi baktı…
Anlatmaya başladı:
Yıl 1915. Çanakkale diye bir yer var Türkiye'de… Orada savaşmak üzere bütün Hıristiyan devletlerden asker topluyorlardı.
Ben, Avustralya Anzaklarındanım.
İngilizler bizi toplayıp dediler ki:
- Barbar Türkler Hıristiyan dünyasını yakıp yıkacaklar.
Bütün dünya o barbarlara karşı cephe açmış durumda…
Birlik olup üzerine gideceğiz.
Bu savaş çok önemlidir. "Biz de inandık sözlerine ve savaşmak isteyenler arasına katıldık…
Beynimizi yıkayan İngilizler Türklere karşı topladığı askerlerin tamamını Çanakkale'ye sevk ediyormuş.
Bizi gemilere doldurup Mısır'a getirdiler, orada birkaç ay talim gördük, sonra da bizi alıp Çanakkale'ye getirdiler. Savaşın şiddetini ben ilk orada gördüm.
Öyle ki denize düşen gülleler suları metrelerce yukarı fışkırtıyor, gökyüzünde havai fişekler gibi geceyi gündüze çeviriyordu.
Her taarruzda bizden de Türklerden de yüzlerce insan hayatının baharında can veriyordu.
Fakat biz hepimiz Türklerdeki gayret ve cesareti gördükçe şaşırıyorduk.
Teknolojik yönden çok çok üstün olduğumuz gibi sayı bakımından da fazlaydık.
Peki onlara bu cesaret ve kuvveti veren şey neydi? İlk başlarda zannediyordum ki İngilizlerin bize anlattığı gibi Türkler barbarlıktan böyle saldırıyorlar.
Meğer bu barbarlıktan değil, kalplerindeki vatan sevgisinden kaynaklanıyormuş.
Biz karaya çıktık. Taarruz ediyoruz, bizi püskürtüyorlar…
Tekrar taarruz ediyoruz, bizi gene püskürtüyorlar. Tekrar taarruz ediyoruz…
Derken böyle bir taarruzda başımdan yediğim bir dipçik darbesiyle kendimden geçmişim. Gözlerimi açtığımda kendimi yabancı insanların arasında buldum. Nasıl korktuğumu anlatamam.
İngilizler bize Türkleri barbar, vahşi kimseler olarak tanıttı ya…
Ama dikkat ettim, bana hiç de öfkeli bakmıyorlar, yaralarımı sarmışlar.
İyice kendime gelince bu defa çantalarında bulunan yiyeceklerden ikram ettiler bana.
İyi biliyorum ki onların yiyecekleri çok çok azdı. Bu haldeyken bile kendileri yemeyip bana ikram ediyorlardı. Şok olmuştum doğrusu…
Dedim ki kendi kendime:
- Bu adamlar isteseler şu anda beni öldürürler, ama öldürmüyorlar…
Veyahut isteseler önceden öldürebilirlerdi… Halbuki beni cephenin gerisine götürdüler…
Biz esirlere misafir gibi davranıyorlardı. Bu duygularla 'Yazıklar olsun bana' dedim. 'Böyle asil insanlarla ben niye savaşıyorum, niye savaşmaya gelmişim?
Bu İngiliz milleti ne yalancıymış, ne kadar Türk düşmanıymış' diyerek pişman oldum…
Ama bu pişmanlığım fayda etmiyor ki…
Bu iyiliğe karşı ne yapsam diye düşündüm durdum günlerce…
Nihayet bizi serbest bıraktılar.
Memleketime döndüm. İşte memlekette Türk milletini ömür boyu unutmamak için koluma bu Türk bayrağı dövmesini yaptırdım. Bu bayrağın sırrı bu işte…
Benim gözlerim dolu dolu ihtiyara bakarken o devam etti:
- Talihin cilvesine bakın ki, o zaman ölmek üzere iken yaralarımı iyileştirerek, sıhhate kavuşmama çaba sarf eden Türkler idi. Şimdi de Amerika gibi bir yerde yıllar sonra yine iyileştirmeye çaba sarf eden bir Türk…
Ne garip değil mi? Avustralya'dan Amerika'ya gelirken bir Türkle karşılaşacağımı hiç tahmin etmezdim.
Siz Türkler gerçekten çok merhametli insanlarsınız. Bizi hep kandırmışlar, buna bütün kalbimle inanıyorum.
Peşinden nemli gözlerle:
- Bana adınızı söyler misiniz? dedi.
"Ömer" cevabını verdim.
Merakla tekrar sordu:
- Peki niçin Ömer ismini vermişler sana?"
- Babam Müslümanların ikinci halifesinin isminden ilham alarak bana Ömer adını vermiş.
- Senin adın Müslüman adı mı?
Ben:
- Evet, Müslüman adı" deyince yüzüme baktı, doğrulmak istedi. Onun yatakta oturmasına yardım ettim. Gözleri dolu doluydu.
Yüzüme bakarak dedi ki:
- Senin adın güzelmiş. Benim adım şimdiye kadar Josef Miller idi, şimdiden sonra "Anzaklı Ömer" olsun.
- Olsun, dedim.
- Peki doktor beni Müslüman eder misin? Müslüman olmak zor mu ?"
Şaşırdım, nasıl da birdenbire Müslüman olmaya karar vermişti. Meğer o bunu hep düşünüyormuş da kimseyle konuşup soramadığı için gerçekleştirememiş…
- Tabii, dedim.. "Müslüman olmak çok kolay."
Sonra kendisine imanın ve İslam'ın şartlarını anlattım, kabul etti.
Hem kelime-i şahadet getiriyor, hem de ağlıyordu…
Mırıldandı:
- Siz Müslümanlar tesbih çekersiniz, bana da bir tesbih bulsan da ben de yattığım yerden tesbih çekerek Allah'ımı ansam olur mu?
Bu sözden de anladım ki dedelerimiz savaş esnasında Hakk'ı zikretmeyi ihmal etmiyormuş.
Hemen bir tesbih bulup kendisine getirdim.
Hasta yatağında tesbih çekiyor, biz de tedavisiyle ilgileniyorduk.
Bir gün yanına gittiğimde samimi bir şekilde rica etti.
- Beni yalnız bırakma olur mu?
- Ne gibi Ömer amca?
- Ara sıra gel de bana İslamiyet'i anlat!..
Sen çok güzel şeylerden bahsediyorsun. O sözleri duydukça kalbim ferahlıyor.
O günden sonra her gün yanına gittim, bildiğim kadarıyla dinimizi anlattım.
Fakat günden güne eriyip tükeniyordu.
Kaç gün geçti tam hatırlamıyorum, hastanenin genel hoparlöründen bir anons duydum;
"Doktor Ömer, lütfen 217 numaralı odaya gidin!"
Hemen yukarı çıktım. Ömer amcanın odasına vardığımda gördüğüm manzara aynen şöyleydi: Sağ elinde tesbih, açık duran sol kolunun pazusunda dövme Türk bayrağı, göğsünde imanı ile koskoca Anzaklı Ömer son anlarını yaşıyordu.
Hemen başucuna oturdum, kendisine kelime-i şahadet söylettirdim, o şekilde kucağımda ruhunu teslim etti…
Bir Çanakkale gazisi görmüştüm. Yıllar sonra da olsa Müslüman Türk Milletine olan sevgisi sayesinde kendisine iman nasip olmuştu. Ne yalan söyleyeyim, ağladım…

Mescid-ül Aksanın Bekciler

2015-12-04T02:53:00.005-08:00

Osmanlı ordusu Kudüs'ten çekilirken (9 Aralık 1917) Mescid-i Aksa'yı koruması için nöbetçi bırakılan Onbaşı Hasan'ın yürekleri titreten öyküsü

Tam 57 yıl nöbetine sâdık kalan Osmanlı askerini, merhum tarihçimiz İlhan Bardakçı 1972 yılının 12 Mayıs günü Mescid-i Aksa'nın merdivenlerinde görür ve yıllar sonra bu inanılmaz karşılaşmayı kaleme alır. Sayesinde haberdar olduğumuz canlı tarih âbidesini şöyle dile getirir rahmetli tarihçimiz:

Mevki Kudüs. Mekân Mescid ül Aksa, Tarih 21 Mayıs 1972 Cuma. Ben ve gazeteci arkadaşım rahmetli Said Terzioğlu, İsrail Dışişleri rehberlerinin yardımı ile bu mübarek makamı dolaşıyoruz.
Kudüs Kapalı Çarşısı'nda rüzgâr gibi dolanan entarili kahvecilerin ellerindeki askılara çarpmadan biraz yürüdünüz mü, önünüze çıkan kapı sizi Mescid ül Aksa'nın önüne kavuşturur. Mirac mucizesinin soluklanıldığı ilk Kıble'mize yani… Hemen oracıkta, ilk avlu vardır ki, hâlâ bizim lâkabımızla anılır. “12 bin şamdanlı avlu" derler oraya. Yavuz Selim 30 Aralık 1517 Salı günü Kudüs'ü devlete katmıştır da, ortalık kararmıştır. Yatsı namazını o avluda kılar. Kendisi ve bütün ordu beraber. Şamdanları yakarlar. Tam 12 bin şamdan… O isim oradan kalmadır. Sekiz on basamaklı geniş merdiveni adımladınız mı, o mukaddes Mescid'in bağdaş kurduğu ikinci avluya ulaşırsınız.

Onu o merdivenin başında gördüm. İki metreye yakın bir boy… İskeletleşmiş vücudu üzerinde bir garip giysi… Palto?.. Hayır, kaput, pardösü veya kaftan?.. Değil. Öyle bir şey, işte.

Başındaki kalpak mı, takke mi, fes m? Hiçbirisi değil. Oraya dimdik, dikilmiş. Yüzüne baktım da, ürktüm. Hasadı yeni kaldırılmış kıraç toprak gibi. Yüz binlerce çizgi, kırışık ve kavruk bir deri kalıntısı.

Yanımda İsrail Dışişleri Bakanlığı Daire Başkanı Yusuf var. Bizim eski vatandaşımız. İstanbullu. “Kim bu adam” dedim. Lâkaydi ile omuz silkti. “Bilmem.” diye cevap verdi. “Bir meczup işte. Ben bildim bileli, yıllardır burada dururmuş. Çakılı gibi, hâlâ duruyor ya… Kimseye bir şey sormaz. Kimseye bakmaz, kimseyi görmez.”

Kan mı çekti nedir. Nasıl, neden, niçin hâlâ bilmiyorum. Yanına vardım. Türkçe “Selâmünaleyküm baba” dedim.

Torbalanmış göz kapaklarının ardında sütrelenmiş gibi jiletle çizilmişçesine donuk gözlerini araladı. Yüzü gerildi. Bana, bizim o canım Anadolu Türkçemizle cevap verdi:

- “Aleykümüsselâm oğul…

Donakaldım. Ellerine sarıldım, öptüm öptüm…

- “Kimsin sen, baba” dedim.

Anlattı ki, ben de size anlatacağım.

Ama evvelâ biliniz. O canım Devlet çökerken, biz Kudüs'ü 401 yıl 3 ay 6 günlük bir hâkimiyetten sonra bırakırız. Günlerden 9 Aralık 1917 Pazar günüdür. Tutmaya imkân yok. Ordu bozulmuş, çekiliyor, Devlet, zevalin kapısında. İngiliz girinceye kadar geçen zaman içinde yağmalanmasın diye oraya bir artçı bölük bırakırız. Âdet odur ki kenti zapteden galip, asayiş görevi yapan yenik ordu askerlerine esir muamelesi yapmaz.

Anlattı, dedim ya. Gerisini tamamlayayım.

- “Ben, dedi, Kudüs'ü kaybettiğimiz gün buraya bırakılan artçı bölüğünden…”

Sustu. Sonra, elindeki silahın namlusuna sürdüğü fişekleri ateşler gibi zımbaladı:

- “Ben, o gün buraya bırakılmış 20. Kolordu, 36. Tabur, 8. Bölük, 11. Ağır Makineli Tüfek Takım Komutanı Onbaşı Hasan'ım”

Yarabbi. Baktım, bir minare şerefesi gibi gergin omuzları üzerindeki başı, öpülesi sancak gibiydi…

Ellerine bir kerre daha uzandım. Gürler gibi mırıldandı:

- “Sana, bir emanetim var oğul. Nice yıldır saklarım. Emaneti yerine teslim eden mi?”

- Elbette, dedim, buyur hele…

Konuştu:

- “Memlekete avdetinde yolun Tokat Sancağı'na düşerse… Git, burayı bana emanet eden kumandanım Kolağası (Önyüzbaşı) Musa Efendi'yi bul. Ellerinden benim için bus et (öp). Ona de ki…

Sonra, kumandanı olduğu takımın makinelisi gibi gürledi:

- O'na de ki, gönül komasın. Ona de ki, “11. Makineli Takım Komutanı Iğdırlı Onbaşı Hasan, o günden bu yana, bıraktığın yerde nöbetinin başındadır. Tekmilim tamamdır kumandanım dedi, dersin…”

Sonra yine dineldi. Taş kesildi. Bir kez daha baktım. Kapalı gözleri ardından, dört bin yıllık Peygamber Ocağı ordumuzun serhat nöbetçisi gibiydi. Ufukları gözlüyordu. Nöbetinin başında idi. Tam 55 yıl kendisini unutuşumuzdaki nadanlığımıza rağmen devletine küsmemişti.Yıllar SonraMerhum İlhan Bardakçı bu hatırasını, TV'de anlattığında zamanın genelkurmay başkanı onu arar ve bu aziz askeri bulmak için aracı olmasını ister. Bardakçı sonra şunları yazar: Hasan Onbaşı bizdendi… O halde unutulmak kaderi idi. Öyle de oldu zaten. Aramadık ki, bulalım. Bulunamazdı zaten. O ki, göklere baş vermiş bir ulu selvi idi. Ve bizler ki, başımızı kaldırmış olsak bile, uzandığı feza ufkuna yetişemeyecek cılız otlara dönüşmüştük. Biz, sadece unuturduk. Unuttuğumuz diğerleri gibi o nöbet noktasındaki elmas mânâyı da unutmuştuk…
İlhan Bardakçı

KÜRT ÖRGÜTLERİ VE LİDERLERİ

2014-10-30T04:35:00.000-07:00

PKK (KÜRDİSTAN İŞÇİ PARTİSİ)

Örgüt neredeyse 40 yıldır Ortadoğu’da varlığını sürdürüyor. Şu an İmralı Cezaevi’ndeki Abdullah Öcalan’ın kurduğu PKK yıllar içinde siyasete ve konjonktüre göre, pek çok değişim geçirdi. Marksist-Leninist ilkelere dayalı bağımsız ve birleşik bir Kürdistan kurmak amacıyla yola çıkan örgüt, bugün demokratik özerklik talep ediyor.

Öcalan 16 Şubat 1999’da yakalanarak Türkiye’ye getirildi. [ANADOLU AJANSI]

APOCULAR

1972’de Ankara’da bir öğrenci eyleminde gözaltına alınan 23 yaşındaki gencin Türkiye’nin en önemli Kürt ayaklanmalarından birine liderlik yapacağını kimse tahmin edemezdi. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi öğrencisi Abdullah Öcalan, yedi aylık tutukluluğu için, yıllar sonraki bir röportajda “Cezaevi benim için siyasal mücadeleye atılmada okul oldu.” diyordu.[1] 12 Mart 1971 askeri müdahalesinin ardından Türkiye’de gençlik hareketlerinde silahlı mücadeleyi savunan çok sayıda örgüt çıktı. Neredeyse hepsi Türklerin ve Kürtlerin ortak örgütlenmesini, mücadelesini savunuyordu. Cezaevi arkadaşlarının ‘sessiz biri’ diye anımsadığı 1949 Urfa doğumlu Abdullah Öcalan ise, Kürtlerin ayrı örgütlenmesini, ayrı mücadelesini öne çıkaran düşünceleriyle dikkat çekiyordu. 1970’lerde Kürt öğrenciler daha çok Devrimci Doğu Kültür Ocakları (DDKO) çatısı altında örgütleniyordu. Abdullah Öcalan’ın görüşleri etrafında toplanan ilk çekirdek kadroysa Dev-Genç ve Ankara Yüksek Öğrenim Derneği (AYOD) gibi derneklerin üyelerinden oluştu. Kadroda, daha sonra örgütün önemli liderlerinden olan Kemal Pir, Rıza Altun gibi Türk kökenliler de vardı. 1975’te Ankara Dikmen’de bir toplantıda bu grup bağımsız Kürt devleti için Marksist-Leninist örgüt kurmaya karar verdi. “Ankara grubu” olarak bilinen grupta örgütün önemli liderlerinden Mustafa Karasu, Cemil Bayık, Duran Kalkan, Ali Haydar Kaytan, Rıza Altun ve Öcalan’ın daha sonra örgütten ayrılan eşi Kesire Yıldırım vardı. Dönemin silahlı örgütlerinden farklı yol izlediler. Diğerleri önce yayın organı kurup görüşlerini aktarırken kendilerine ‘Kürdistan Devrimcileri’ adını veren grup Güneydoğu’da illere gidip doğrudan örgütlenme yolunu seçti. Siyasal görüşlerini tek liderin belirlemesinden dolayı diğer gruplar onlara ‘Apocular’ diyordu.

1970’lerin ortalarından itibaren Kürtlerin yoğunlukta olduğu bölgelerde sosyalist kökenli birçok Kürt ve Türk örgütü de vardı. Bunlardan Kürdistan Sosyalist Partisi’ne yakın Mehdi Zana 1978’de bağımsız girdiği seçimlerde Diyarbakır Belediye Başkanlığını kazanmıştı. Öcalan; Kawa, Rızgari, Özgürlük Yolu, DDKD (Devrimci Demokratik Kültür Derneği) gibi Kürt örgütler dahil bölgedeki bütün örgütleri ‘hain, işbirlikçi’, ‘Marksizm’den sapmış anlamında ‘revizyonist’ olarak nitelendiriyordu. Bu gruplar ile ciddi silahlı çatışmalar oldu. Siverek, Batman gibi kentlerde ise bazı aşiretleri ‘devlet yanlısı’ ilan ederek silahlı saldırılara başladı.

PKK KURULUYOR

Abdullah Öcalan ve arkadaşları Diyarbakır’ın Lice ilçesinin Fis köyünde 1978 yılında Kürdistan İşçi Partisi’nin (PKK) kuruluşunu ilan etti. İç savaş ortamının yaşandığı Türkiye’de 12 Eylül 1980’de ordu yönetime el koydu. Abdullah Öcalan 12 Eylül darbesinden bir yıl önce Suriye’ye geçmişti. Türkiye içinde ise diğer örgütler gibi PKK da darbeden etkilenmiş, Kemal Pir, Mazlum Doğan gibi önemli PKK üyeleri, Kürtlerin hafızasında işkencelerle özdeşleşen Diyarbakır Cezaevi’ne konmuştu.

PKK SURİYE’DE

Suriye’ye yerleşen Öcalan, Filistin örgütleri ile anlaşarak Türkiye’den gelen PKK militanlarını onların kamplarına yerleştirdi. Türkiye’yle birçok anlaşmazlığı olan Hafız Esed rejimi, Türk, Kürt bütün silahlı örgütlere barınma sağlıyordu. Bu arada Öcalan Lübnan’da kendi kampını kurmuş, Türkiyeli diğer sol örgütlerle askeri darbeye karşı ortak cephe örgütü kurmaya çalışıyordu. Asıl girişimini Türkiyeli örgütlerin aşiret lideri olarak gördüğü, bölge ülkeleri ile ilişkilerinden dolayı uzak durduğu Irak Kürdistanı’nın en önemli örgütü Kürdistan Demokrat Partisi lideri Mesut Barzani ile 1983’te yaptı.[2] Irak Kürdistanı ve Kandil dağlarında PKK’nın kalıcılığı için ilk adım atılmıştı. Türkiye, Suriye, İran’dan militanlar Türkiye sınırındaki Lolan’da kurulan kamplara yerleşmeye başladı. Yıllarca Suriye’de barınan PKK, Kürt nüfus içinde örgütsel ilişkilere sahip oldu. Ama bunu Suriye rejimine karşı kullanmadı. Şam da PKK’nın Suriye Kürtlerinden kazandığı militanlarını Türkiye’ye karşı kullanmasına ses çıkarmadı. Bugün PKK’nın önemli isimlerinden Bahoz Erdal, Nurettin Sofi gibi isimler Suriye Kürtlerinden.

ERUH VE ŞEMDİNLİ BASKINI

PKK devlete karşı ses getiren ilk silahlı eylemini 15 Ağustos 1984’te Hakkâri’ye bağlı Eruh ve Şemdinli ilçelerindeki askeri birliklere saldırarak yaptı. Bir askerin şehit edildiği, PKK militanlarının halka propaganda yaptığı eylem beklenenin üzerinde yankı yaptı. 12 Eylül darbesini yapan Kenan Evren bölgeye gitti. Aynı yıl PKK yerel halkı örgütlemek, milis gücü kurmak için Kürdistan Ulusal Kurtuluş Cephesi (ERNK) adlı bir örgüt daha kurdu. Öcalan, PKK’nın etkinliğinin artmaya başladığı bu yıllarda kendisini eleştirenlere karşı da acımasızdı. Bu süreçte birçok eski PKK üyesi iç infazlarla öldürüldü.

İLK KİTLESEL KÜRT GÖSTERİLERİ: ‘SERHİLDAN’

1990’da Nusaybin’de bir çatışmada öldürülen PKK militanının cenazesine binlerce kişi katıldı. Cenazeye müdahale olunca Cizre ve Nusaybin gibi sınır ilçelerinde yine binlerce kişinin katıldığı gösteriler yapıldı. PKK’nın, Filistin intifadasından esinlenerek ‘serhildan’ dediği gösteriler giderek güçlendi. Örgüt, ilk defa şehirlerde taban bulmaya başladı. PKK’ya 12 Eylül’ün ardından dağılan Kürt örgütlerin militanlarından yoğun katılım oldu. Öğrenciler, Kürt aydınları için de çekim merkezi olmaya başlamıştı. Aynı dönem devlet de kendisine bağlı aşiretlerle bölgede koruculuk sistemine geçti. PKK Kürtlerle karşı karşıya geldi. Bu dönemde korucu köylerine yönelik katliamlar yaptı.

SİVİL KÜRT SİYASETİ

12 Eylül sonrası kapatılan CHP’nin yerini alan Sosyal Demokrat Halkçı Parti’den bazı Kürt milletvekilleri, Mehmet Ali Eren, İbrahim Aksoy gibi isimler o yıllarda tabu olan ‘Kürt Sorunu’nu konuşmaya başladı. 1988’de bu vekillerin Paris’teki Kürt Enstitüsü’nün Saddam’ın kimyasal saldırılarına maruz kalan Irak Kürtleriyle ilgili toplantıya katılmaları ipleri kopardı. Milletvekilleri SHP’den ayrıldı. 7 Haziran 1990’da Halkın Emek Partisi’ni kurdular. Parti Güneydoğu’da hızla güçlendi. 1991’deki erken seçime 22 HEP’li SHP kontenjanından girdi. Vekil seçilenlerden Leyla Zana, meclisteki törende Kürtçe yemin etti. HEP’e kapatma davası açıldı. Davanın ardından kurulan Demokrasi Partisi’ne (DEP) katılan milletvekilleri Hatip Dicle, Orhan Doğan, Leyla Zana, Ahmet Türk, Sırrı Sakık ve bağımsız milletvekili Mahmut Alınak’ın dokunulmazlıkları kaldırıldı.

GÜNEYDOĞU’DA ‘DÜŞÜK YOĞUNLUKLU’ SAVAŞ

1990’lı yıllar yasal Kürt siyaseti ve bölge halkı için zor geçti. 1991’de HEP Diyarbakır İl Bakanı Vedat Aydın polis olduğunu söyleyen kişiler tarafından kaçırılıp öldürülmüştü. On binlerce kişinin katıldığı cenazeye polis müdahale etti, ölenler oldu. Aynı yıllarda PKK’ya yardım ettikleri gerekçesiyle birçok köy boşaltıldı. Abdullah Öcalan bu dönemde anlaşma yolları aramak için girişimlerde bulunmaya başlamıştı. Önce Kürdistan Yurtseverler Birliği lideri Celâl Talabani aracılığıyla Özal hükümeti ile ilişki kurmaya çalıştı. Tek taraflı ateşkes ilan etti. Fakat ateşkes 1993’te PKK’nın Bingöl karayolunda terhis olan 33 askeri öldürmesi ile son buldu. Bundan sonra çatışmalar artarak devam etti.

SURİYE DESTEĞİNİ ÇEKİYOR

1990’lı yıllardaki durum 1998’de Öcalan’ın Suriye’den çıkması ile bitti. Türkiye, Şam’a baskıyı artırdı. Sınıra asker yığıldı. Ardından Kara Kuvvetleri Komutanı Atilla Ateş sınıra giderek basına “Artık sabrımız kalmadı.” açıklaması yaptı. Durumun ciddiyetini gören Esed yönetimi Öcalan’a “Ya Türkiye ile aramızda savaş çıkar ya biz seni yakalar Türkiye’ye teslim ederiz; tercih yapmak zorundasın.” dedi.[3]

ÖCALAN KENYA’DA YAKALANDI

9 Ekim 1998’de Suriye’den çıkmak zorunda kalan Öcalan, önce Yunanistan’a gitti. Atina, Türkiye ile sorun istemediği için onu Rusya’ya gönderdi. Rusya da iltica izni vermeyince İtalya’ya geçti. İtalya da kalmasına izin vermedi. Avrupa’da hiçbir ülke Öcalan’ı istemiyordu. Tekrar Rusya ve Yunanistan yolculuğunun ardından Hollanda’ya götürüleceğini söyleyen Yunan yetkililer onu Kenya’ya bırakmıştı. Burada Yunan büyükelçiliğinde kalan Öcalan, Hollanda’ya götürüleceği söylenerek bir uçağa bindirildi. Uçakta onu Türkiye’den özel operasyon ekibi bekliyordu. Öcalan 16 Şubat 1999’da Türkiye’deydi.

İMRALI’NIN ÖZEL MAHKÛMU

Abdullah Öcalan, Marmara Denizi’nde bulunan İmralı adasında sadece onun için yapılan özel bir hapishaneye kondu. 29 Haziran 1999’da idama mahkûm edildi. Türkiye, AB uyum yasaları çerçevesinde idam cezasını kaldırınca karar ağırlaştırılmış müebbet cezasına çevrildi.

SÜRESİZ ATEŞKES KARARI

Abdullah Öcalan, avukatları aracılığıyla bu süreçte süresiz ateşkes kararını örgüte iletmişti. Ayrıca Türkiye sınırları içindeki silahlı militanlarının ülke dışına çıkmaları yönündeki kararı da örgüt tarafından koşulsuz yerine getirildi. Ateşkes 1 Haziran 2004’e kadar sürdü. Adalet ve Kalkınma Partisi’nin iktidara gelmesinden kısa bir süre sonra örgüt tekrar eylemlere başladı.

İMRALI GÖRÜŞMELERİ

Kamuoyuna çok yansımasa da, Öcalan’ın asker ve istihbarat yetkilileri ile görüştüğü biliniyordu. 2 Ağustos 2009’da İçişleri Bakanı Beşir Atalay polis akademisinde bazı gazeteci ve yazarlar ile bir araya gelerek “Kürt Meselesinin Çözümü: Türkiye Modeline Doğru” başlıklı bir çalıştay yaptı. Bu çalıştayda Atalay ilk defa ‘Demokratik Açılım’ çerçevesinde Kürt meselesinde neler yapılabileceğini gündeme getirdi. MİT 2009’dan önce yalnızca Öcalan ile değil PKK temsilcileri ile de görüşmelere başlamıştı. 2011’de dönemin başbakanlık müsteşarı ve MİT müsteşar yardımcısı Afet Güneş’in Oslo’da PKK’yı temsil eden Mustafa Karasu, Sabri Ok gibi isimler ile yaptığı görüşmelerin ses kaydı yayınlandı. Milliyet gazetesinde ise 2013’te Abdullah Öcalan’ın BDP milletvekilleriyle İmralı’daki cezaevinde yaptığı görüşmelerin tutanakları yayımlandı. Görüşmeler bugüne kadar sürdü.

ÖCALAN’IN LİDERLİĞİ

Suriye’deki gelişmelere PKK’nın müdahalesi, Suriye’nin Türkiye sınırlarında kendisine yakın PYD örgütünü çıkarması Öcalan’ın liderliğinin diğer Kürt bölgelerinde de yükselmesine yol açtı. Kürt gazeteci yazar Zeynel Abidin Erdem’e göre, Öcalan, Molla Mustafa Barzani’den sonra ilk defa Türkiye, Suriye, İran ve Irak Kürdistanı’nda da birçok Kürt tarafından ortak lider olarak görülüyor, Öcalan’ın yakalandıktan sonraki ifadelerinin olumsuzluğuna rağmen liderliğinin sarsılmadığına dikkat çekiyor; “Lider kültü Ortadoğu’ya özgü bir durum. Liderlik ve parti Ortadoğu’da aynı şey. İyi yapılan her şeyin ona mal edildiği, kötü yapılanlardansa kesinlikle haberinin olmadığı bir durum. Bingöl’de 33 asker öldürülür, haberi yoktur. Oysa liderlerden habersiz sinek uçmaz. Barzani ve Talabani Kürt toplumunda karşılığı olan liderlerdi. Ama aşiret temelli ortaya çıktılar. Irak Kürdistanı’nda PKK’ya sempatisi olanlar şunu diyor; ‘Bizim liderler hep kendi aşiretlerini savundu. İlk defa bir lider bütün Kürtleri savunuyor.’”

HÜDA-PAR (HÜR DAVA PARTİSİ)

Güneydoğu’da son seçimlerde BDP ve AK Parti’nin ardından Hür Dava Partisi (Hüda-Par) adlı parti üçüncü sıraya yerleşti. AKP dışında muhafazakâr İslâmcı Kürt seçmenin oylarını almayı başaran Hüda-Par kadrolarının önemli bölümü, PKK ile yaptığı kanlı çatışmalarla adını duyuran Hizbullah’tan geliyor.

Diyarbakır’da Hüda-Par’ın da katıldığı Kutlu Doğum Haftası etkinliklerinden bir kare. [ANADOLU AJANSI]

İKİ KİTABEVİ, İKİ ÖRGÜT

1979 İran İslâm devrimi, Türkiye’deki İslâmcı grupları derinden etkiledi. Güneydoğu’da da devrimden etkilenen gençler küçük gruplar etrafında tartışmalar yapıyordu. Diyarbakır’da özellikle Vahdet kitabevi çevresinde toplanmışlardı. Tartışmalarda Fidan Güngör ve Hüseyin Velioğlu adlı iki genç, fikir ayrılığına düştü. Fidan Güngör Menzil Kitabevi’ni, Hüseyin Velioğlu İlim Kitabevi’ni kurdu. Hizbullah örgütlenmesinin ilk temellerini İlim Kitabevi çevresinde toplanan Hüseyin Velioğlu ve arkadaşları attı.[4] Her iki grup da İran benzeri bir İslâm devletinin Türkiye’de kurulmasını savunuyordu.

HİZBULLAH DOĞUYOR

İki grubun liderleri de sık sık İran’a gidip dini liderlerle görüşüyordu. Özellikle Batman’da örgütlenmeye başlayan Hüseyin Velioğlu liderliğindeki grup güçlenmeye başlayınca bölgedeki en büyük örgüt PKK ile karşı karşıya geldi. PKK’nın etkin olduğu bölgelerde başka oluşumlara izin vermemesi çatışmayı tetikleyen nedenlerdendi. 1987’ye kadar ayrı örgütlenseler de ilişkileri süren İlim ve Menzil grupları arasındaki tartışma, fikir ayrılığının ötesine geçmeye başlamıştı. Menzil PKK ile çatışmanın devletin işine yarayacağını söyleyerek Velioğlu’nun başlattığı saldırılara karşı çıkıyordu. İlim grubu bu dönemde kendisine “Allah’ın partisi” anlamına gelen Hizbullah demeye başladı. 1992’de İlim grubuna mensup militanlar Menzil grubundan Ubeydullah Dalar’ı öldürünce çatışma başladı. İki grup arasındaki çatışma 1994’te Menzil grubunun lideri Fidan Güngör’ün İstanbul’da kaçırılıp öldürülmesine kadar sürdü. Menzil grubu bu saldırılardan sonra etkisizleşti.

YA SATIR YA ‘TAKAROF’

Hizbullah adının henüz duyulmadığı 1990’lı yıllarda PKK’ya yakın yayın organlarında ‘Hizbulkontra’ saldırılarından bahsedilmeye başlandı. Diyarbakır, Mardin, Batman gibi şehirlerde PKK’ya yakın olduğu ileri sürülen birçok kişiye silahlı saldırılar arttı. Saldırıların ortak özelliği ya satır kullanılması ya da ‘Takarof’ marka silahla işlenmesiydi. PKK saldırılara karşılık vermeye çalışıyordu. Haziran 1992’de Hizbullah’ın etkin olduğu Diyarbakır Silvan’ın Yolaç Köyü’nü bastı, bir camide on kişiyi kurşuna dizdi. PKK Hizbullah karşısında zorlanıyordu. Saldırılar yalnızca PKK militanlarına karşı değil, yayın organlarının muhabirleri ve çeşitli partilerin üyelerine karşı da yapıldı. DEP milletvekili Mehmet Sincar’ın Batman’da öldürülmesi bunlardan en önemlisiydi. PKK bu dönemde en büyük kaybını yaşayarak birçok il merkezinde sokak hâkimiyetini Hizbullah’a kaptırdı. Çatışma, PKK merkez komitesinin Hizbullah’a barış çağrısıyla önce yavaşladı. Sonra Kuzey Irak’taki Hizbullah’ın lideri Ethem Barzani ile Kürdistan İslâmi Hareketi lideri Şeyh Osman’ın arabuluculuk yapmasıyla 1995’lerde bitti.

‘İSTER İSTEMEZ KÜRDİSTAN!’

Hüseyin Velioğlu, ideolojik olarak Kürt devletini hiç savunmadı. Onlarınki, İran’a benzer bütün Türkiye’yi kapsayan bir İslâmi devlet projesiydi. Fakat üyelerinin tamamı Kürt kökenliydi ve faaliyet alanı da esas olarak Güneydoğu oldu. Örgütün üst düzey isimlerinden Abdülaziz Tunç polise verdiği ifadede, ister istemez Kürdistan’ı hedefleyen çizgiye geldiklerini söylüyordu; “Kürdistan projesi özel manada olabilir. Çünkü isteseniz de istemeseniz de Suriye, İran ve Irak Kürtleri belli davalar güdecek, bu konuda görüş beyan etmek zorunda kalacaksınız. Ben Hüseyin’in 1990’lardan itibaren bu konuda kitaplar yazdığına şahit oldum. Kürtlere, Kürdistan’a bakış konularında dizüstü bilgisayarına yazdığını biliyorum. Bu kitapları çıkartacağım zaman gelecek diyordu.”[5]

HİZBULLAH LİDERİ İSTANBUL’DA ÖLDÜRÜLDÜ

Hizbullah-PKK çatışması son bulduktan sonra, diğer İslâmcı gruplara yönelik saldırılar devam etti. Hedefte özellikle Menzil grubu vardı. Kendini İslâmcı feminist yazar olarak tanımlayan, daha önce Hizbullah içinde de yer alan yazar Konca Kuriş, 16 Temmuz 1998’de Mersin’de evininin önünden kaçırılarak öldürüldü. Bu cinayetler İstanbul gibi büyük metropollere de sıçrayarak devam etti. Daha çok Güneydoğu’da etkin bir nurcu grup olan Zehra Vakfı’nın başkanı İzzettin Yıldırım’ın İstanbul’da kaçırılması, Hüseyin Velioğlu ve Hizbullah için bir dönüm noktası oldu.[6] İzzettin Yıldırım ve başka kişilerin kaçırılmasının ardından polis 17 Ocak 2000’de Beykoz’da bir villaya ulaştı. Evdeki militanlarla çatışmanın ardından içeri giren polis, Hüseyin Velioğlu’nun cesedi ile karşılaştı.

MUSTAZAFLAR DERNEĞİ

Operasyonlar sonucu etkinliğini önemli ölçüde kaybeden Hizbullah, 2004’ten itibaren Mustazaflarla Dayanışma Derneği adı altında yasal faaliyete başladı. Birçok şehirde bu isimde çeşitli dernekler açıldı. 2006’da Diyarbakır İstasyon meydanında binlerce kişinin katıldığı ‘Peygambere Saygı’ mitinginin Mustazaflar Derneği tarafından düzenlenmesiyle dikkatler tekrar Hizbullah’a çevrildi. Bu dernekler hakkında 2010’da Hizbullah ile ilişkileri olduğu gerekçesi ile kapatma kararı verildi.

HÜDA-PAR KURULDU

Kapatma davalarının ardından dernek yöneticileri parti kurma çalışması başlattı. Hür Dava Partisi 2013’te resmi olarak kurularak yerel seçimlere katılma hakkını elde etti. Parti, yönetici ve üyelerinin Hizbullah davasından yargılanmış ve bu harekete geçmişte sempati gösteren kişilerden oluşmasına rağmen kökenlerinin Hizbullah’a dayandığını reddetti. Hüda-Par sözcüsü Said Şahin bir röportajda şunları söylemişti; “Hüda-Par Hizbullah’ın yapısal olarak partileşmesi değildir. Belki şu denebilir; geçmişte Hizbullah Cemaati’nden suçlanıp ceza alanların da içinde olduğu, 2000 sürecinden sonra dernek faaliyetleriyle birlikte olduğumuz pek çok insanın, aynı düşünce etrafında beraber olduğumuz insanların çoğunlukta olduğu kişilerden oluşan partileşme süreci yaşanıyor.” [7]

BİR KÜRT PARTİSİ Mİ?

Hüda-Par’ın programında ‘Kürtlerin varlığı anayasal olarak tanınmalı, Türkler ve Kürtler, ülkenin asli kurucu halkları kabul edilmeli. Kürtçe, Türkçe ile beraber ikinci resmi dil olarak kabul edilmeli, Kürtçe aynı zamanda eğitim dili olmalı.’[8] ifadesi var. Gazeteci yazar Faik Bulut “Reddetseler de sosyolojik olarak Kürt partisidir. Hitap ettiği kitle, örgütlendiği alanlar, söylemleri onu Kürt partisi yapıyor. Batman’da yüzde yediye yakın oy aldı. Ama İstanbul’da hiç varlık gösteremedi.” diyor. Hüda-Par’ın seçimlerde beklenenin altında oy aldığını söyleyen Faik Bulut’a göre, bunun en büyük nedeni geçmişi; “Geçmişine ilişkin hiçbir pişmanlık belirtisi göstermedi. Aksine bunların ‘savunma’ olduğunu söyledi. Yalnız PKK’ya değil, diğer İslamcı gruplara yönelik şiddeti de hafızalarda. Çizgisi itibarı ile Sünni hatta sadece Şâfiî Kürtlere yöneliyor. Bütünlüklü gelecek projesi yok. Alternatif olacağını sanmıyorum.”

PYD (DEMOKRATİK BİRLİK PARTİSİ)

2003’te kurulan PYD, PKK’nın Suriye kolu olarak biliniyor. Parti, PKK ile organik değil ideolojik bir ilişkisi olduğunu söylüyor. Suriyeli muhalifler tarafından Esed rejimiyle işbirliği yapmakla suçlanıyorlar. Suriye’nin Türkiye sınırında ellerinde tuttukları üç bölgede kanton yönetimi kurdular.

PYD’ye bağlı silahlı güçler, Temmuz 2012’de Kobani, Afrin ve Kamışlı başta olmak üzere birçok kasaba ve şehirde yönetimi ele geçirdi. [CİHAN]

SURİYE KÜRDİSTAN DEMOKRAT PARTİSİ

İkinci dünya savaşından sonra kurulan Suriye Cumhuriyeti, kuruluşundan beri kendi içindeki Kürtlerle sorunlu. Ancak Şam kendi Kürtlerine vermediği desteği diğer ülkelerdeki Kürt gruplardan esirgemedi. 1963’te iktidarı ele geçiren Baas Partisi de ülkedeki Kürt nüfusa karşı baskıcı tutumunu sürdürdü. Baas Partisi buna rağmen ciddi Kürt muhalefeti ile karşılaşmadı. Suriye’de ağırlıklı olarak Kamışlı ve Halep’in kuzeyinde yaşayan Kürt nüfus içinde, zaman zaman Irak ve Türkiye’deki Kürt hareketlerinden etkilenerek bazı küçük örgütler kuruldu. Bunlardan en önemlisi 1960’lı yıllarda kurulan Suriye Kürdistan Demokrat Partisi’ydi. Fakat parti kısa zaman içinde dağıldı ve etkinliğini kaybetti. Bölge ülkelerindeki Kürt örgütleri de Suriye’de örgütlenmeye sıcak bakmadı. Bunun en büyük nedeni Baas Rejimi’nin bu örgütlere bazen açıktan bazen üstü kapalı desteğiydi.

KÜRTLER SURİYE SAHNESİNDE

Suriye’de Baas rejimine karşı Arap Baharı’ndan etkilenerek 2011’de başlayan gösteriler ve sonrasındaki iç savaş, Suriye Kürtlerinin de kaderini değiştirdi. Ülkedeki politik kargaşa ortamında çeşitli siyasi partiler kurarak etkin olmaya çalıştılar. Bu partiler kurulurken geleneksel Kürt örgütlerinden etkilendi. İlk grupta Mesud Barzani’nin liderliğini yaptığı Kürdistan Demokrat Partisi’nin etkisinde kalarak kurulan ‘Barzaniciler’ yer alıyordu. Yine Celâl Talabani’nin liderliğindeki Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin etkisindeki ikinci gruba ise ‘Talabaniciler’ dendi. Ülkede Barzani’ye yakın Suriye Kürdistan Demokrat Partisi, Talabani’ye yakın Suriye Kürdistan Yurtseverler Birliği gibi örgütler kurulmuştu. Kendilerine özgürlükçü anlamında ‘Azadici’ diyen küçük bir grup da vardı. Fakat bunların dışında PKK’nın kurduğu Demokratik Birlik Partisi (PYD) hızla örgütlenen ve güçlenen tek grup oldu. Suriye’deki durumu gören PKK yönetimi kendi içindeki Suriyeli militanları PYD çatısı altında savaşmaları için bölgeye göndermeye başlamıştı.

ESED KUZEY BÖLGESİNDEN ÇEKİLDİ

PYD, PKK’ya yakın tüm partiler gibi eş başkanlık sistemiyle yönetiliyor. Eş başkanlığı üniversite eğitimini Türkiye’de, İstanbul Teknik Üniversitesi’nde yapmış bir mühendis olan Salih Müslim yürütüyor. Diğer eş başkan ise uzun yıllar PKK içinde bulunmuş eski bir militan olan Asya Abdullah. Suriye’de savaşan muhalif gruplar başından itibaren, birkaç yıl içinde örgütlenen ve güçlenen PYD’nin Esed rejimi ile anlaşmalı kurulduğunu söylüyordu. Muhaliflerin saldırıları sonucu güç durumda kalan Esed rejimi, Kürt bölgelerindeki askeri güçlerini 2012’de Şam bölgesine çekti. 19 Temmuz 2012’den itibaren de PYD’ye bağlı silahlı güçler Kobani, Afrin, Kamışlı başta olmak üzere birçok kasaba ve şehirde yönetimi ele geçirdi. 911 kilometrelik Türkiye-Suriye sınırının önemli bir kısmının PYD tarafından ele geçirilmesine, bölgede rejime karşı savaşan çeşitli muhalif gruplar karşı çıktı. Kısa süre içinde Nusra Cephesi, Özgür Suriye Ordusu ve İslamcı gruplar ile çatışmalar başladı. Son olarak Irak ve Şam İslam Devleti (IŞİD) de, Kobani’ye büyük bir saldırı başlattı.

PYD VE DİĞER KÜRT ÖRGÜTLERİ

PYD, Suriye’de faaliyet gösteren grupların içinde olduğu Kürt Ulusal Konseyi adlı bir kuruluş daha oluşturdu. Diğer Kürt partilerinin bu çatı altında toplanmasını isteyen örgüt, silahlı güçlerin de bu konseye bağlı olmasını istedi. Konseye girmek istemeyen Mesud Barzani’ye yakın grupların çalışmasına yasak getirdi. Suriye Kürdistan Demokrat Partisi’nin bürolarına baskın yaparak üyelerini tutukladı, bazı liderleri ise öldürüldü. Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı Mesud Barzani PYD’nin bu tutumuna Irak Suriye sınırında sert önlemler alarak karşılık verdi. Sınırdan PYD üyelerinin geçişine izin vermedi. Uluslararası toplantılara katılmak için Kürdistan Bölgesini kullanan Salih Müslim’in geçişinin engellenmesi gerilimi daha da artırdı.

SURİYE’YE İSVİÇRE YÖNTEMİ

Suriye’deki iç savaş ortamında rejime karşı savaşan İslami yapıdaki örgütlerin Hristiyan, Nusayri ve farklı etnik yapılardaki nüfusa yönelik saldırıları da PYD’yi bir çekim merkezi haline getirdi. Seküler bir yapı olduğunu göstermeye özen gösteren PYD Cezire, Kobani ve Afrin’de ayrı yönetimi olan, üç kanton kurduğunu ilan etti. PYD eş başkanı bu kantonların yönetiminde Arap, Süryani ve diğer etnik azınlıklara da yer verdiklerini söyledi.

IŞİD SALDIRISI

Irak’ta IŞİD’in Musul’u ele geçirmesinin ardından Ezidi Kürtlerin yaşadığı Şengal’e saldırması, PYD’yi bu ülkede de IŞİD ile karşı karşıya getirdi. Mültecilerin Şengal Dağı’na sığınması ve peşmerge birliklerinin çekilmesinin ardından PYD hızla bölgeye girerek IŞİD militanlarıyla çatışmaya girdi. Suriye sınırına çok yakın olan bölgede PYD’nin koridor açarak mültecilerin bir kısmını tahliye etmesi örgütün etkinliğini arttırırken uluslararası kamuoyunda PKK ve PYD’nin IŞİD’e karşı durabilecek güçlerden biri olduğu şeklindeki görüntüsünün artmasına yol açtı. Ancak IŞİD’in son Kobani saldırıları PYD’yi çok zora soktu, bu imajının sorgulanmasına yol açtı.

PJAK (KÜRDİSTAN ÖZGÜR YAŞAM PARTİSİ)

PKK’nın İran’daki silahlı kolu olarak biliniyor. Ancak PKK bunu reddediyor. PYD örneğinde olduğu gibi organik olmayan bir ilişki olduğunu söylüyor, “Biz İran’la savaşmıyoruz.” diyor.

PJAK İran’a yönelik saldırılarına 2011’de son verdiğini duyurdu. [AFP]

PJAK KURULUYOR

İran ile PKK arasındaki ilişkilerin 1988 yılına kadar dayandığı biliniyor. Bu ilişkilerin daha kapsamlı hale gelmesi ise 1990’lardan sonra başladı. İran PKK militanlarının geçişine, yaralılarının tedavisine ve İran-Irak sınırı boyunca kamp kurmalarına izin vermişti. 1999’da dönemin Başbakanı Bülent Ecevit, İran’ı “PKK’ya destekte Suriye’nin yerini alan ülke’’ olarak tanımlıyordu. Yine Türk basınında yer alan haberlerde, PKK’nın İran içinde üç hastanesi, elliye yakın kampı olduğu yazıyordu.

İran ile PKK arasındaki ilişkiler, İkinci Körfez Savaşı’nın ardından ABD’nin Irak’ı işgali ile son buldu. ABD’nin Irak’taki askeri varlığı sonrasında PKK İran’a yakın olmak istemedi. Özellikle 2003’ten sonra PKK, İran karakollarına da saldırılar düzenlemeye başladı. Bu yılın sonlarında ise, Özgür Yaşam Partisi (PJAK) adlı yeni bir parti kurulduğu ilan edildi. Partinin başkanlığına ise PKK ile ilişkileri bilinen Abdurrahman Hacı Ahmedi getirildi. Yine PJAK Koordinasyon Komitesi başkanı İhsan Varya, daha önce aynı bölgenin PKK sorumlusuydu. PJAK’ın ortaya çıkışı ile birlikte Türkiye ve İran ilk defa PKK’ya karşı ortak askeri operasyonlar yapmaya başladı. İran hükümeti yaptığı açıklamalarda PJAK’ın ABD adına casusluk faaliyetlerinde bulunduğunu iddia ediyordu.

PJAK’A AĞIR DARBE

İran, sınır güvenliğini sağlamak için PJAK’a karşı Hacı Ümran’dan başlayarak Irak sınırının bir kısmına duvar dahi ördü. 2011’e gelindiğinde İran’ın binlerce askerle başlattığı operasyon örgütü etkisizleştirdi. Verdiği ağır kayıplar üzerine PJAK İran’a karşı ateşkes ilan ederek Kuzey Irak Bölgesel Yönetimi aracılığı ile anlaşma önerdi. PKK yönetimi PJAK’ın kendilerine bağlı bir kuruluş olduğu iddialarını sürekli reddetti. O dönem PKK liderlerinden Murat Karayılan; “Biz, PKK hareketi olarak İran’la bir savaş içinde değiliz. Doğu Kürdistan’da mücadele yürüten biz değiliz, PJAK’tır. PJAK’ın bizimle ilişkisi vardır, hem de stratejik düzeydedir. Biz bunu inkâr etmiyoruz ama İran’la PJAK’ın savaşla değil, siyasal yöntemlerle çözüme gidebileceklerini düşünüyoruz. Çatışmanın durması için PJAK’ı ikna ederek sınır hattından bir kademe geri çekilmelerini sağladık.” diyordu.[9]

PJAK KENDİNİ FESHETTİ

İran’a yönelik saldırılarına 2011 yılında son veren PJAK, Kandil dağlarına çekildi. 5 Mayıs 2014’te Kandil’de yaptığı bir basın toplantısı ile de faaliyetlerine son verdiğini açıkladı. Açıklamada yerine kurulan örgütün isminin Doğu Kürdistan Özgürlük Örgütü (KODAR) olduğu açıklanarak eş başkanlarının Rezan Cavit ve Zilan Tanya olduğu duyuruldu.

KDP (KÜRDİSTAN DEMOKRATİK PARTİSİ)

1946’da kuruldu. Yıllardır bölgenin en önemli örgütlerinden. Barzani ailesinin liderliğinde KDP 70 yıla yakın süredir dengeli manevralarla varlığını korudu güçlendirdi. Bugün Irak Bölgesel Kürt Yönetimi’nin belirleyici gücü konumunda. Ancak Kürtler üzerindeki etkisi sadece Irak’la sınırlı değil.

Mesud Barzani, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’nin başkanı. [GETTY IMAGES]

KURULUŞ

Irak kökenli Barzaniler yıllarca Irak’taki diğer Kürt isyanlarına destek verdi. 1930’larda bu destek yüzünden İngilizler Barzan aşiretinin köylerini uçaklarla bombardımana tutmuş, Türkiye’deki aşiretlerin yanına giden aşiretin lideri Şeyh Ahmet Barzani yakalanarak Irak’a teslim edilmişti. Ardından kardeşi Molla Mustafa Barzani Musul’a gelerek teslim olmuş ve Süleymaniye’ye sürgün edilmişti. 10 yıllık sürgünün ardından Mustafa Barzani kaçarak İran’daki Kürt isyanının lideri Kadı Muhammed’e katılmak üzere 1943’te İran’a geçmişti. O dönem İranlı Kürtler Mahabad’ı kurdu. Bu cumhuriyet, dönemin koşulları gereği Sovyetler tarafından destekleniyordu. Bölge, Sovyetlerin askeri denetimindeydi. Barzani, ayrı bir Irak KDP’si kurmak istiyordu ama Kadı Muhammed buna sıcak bakmıyordu. İran, Mahabad Cumhuriyeti’ne son verince Barzani de Sovyetler’e çekilmek zorunda kaldı. Ama orada umduğu desteği bulamadı. II. Dünya Savaşı sonrasında büyük güçler arasında dünyanın yeni paylaşımı bitmişti. Sovyetler yeni oluşan dengede Irak, İran ve Türkiye’yi etkileyecek yeni bir Kürt ayaklanmasına sıcak bakmıyordu. Molla Mustafa Barzani Stalin’le görüştürülmediği gibi ailesi ve aşireti dağıtılarak Orta Asya’nın değişik ülkelerine yollandı.

IRAK KÜRDİSTANI’NDA KDP ÖRGÜTLENMESİ BAŞLIYOR

1950’li yıllarda Irak Kürdistan Demokrat Partisi’nin faaliyetleri bölgede canlanmıştı. Kürt öğrenciler ve aydınlar Molla Mustafa Barzani’yi tanımak istiyordu. KDP’ye bağlı Kürdistan Öğrenciler Birliği’nin başkanı Celâl Talabani 1958’de birçok güçlüğü aşarak Moskova’ya gitmiş, Barzani ile görüşmüştü. Celâl Talabani daha sonra KDP’nin en büyük rakibi Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin başına geçecekti.

KDP’NİN EYLÜL DEVRİMİ

Mısır’da Cemal Abdul Nasır 1956 yılında bir darbeyle iktidarı ele geçirmiş ardından 1958’de Irak’ta krallığa son veren Abdülkerim Kasım darbesi gerçekleşmişti. Molla Mustafa Barzani Sovyetlerin desteğini alarak Romanya, Çekoslovakya ve Mısır’da devlet başkanları ile görüşmeler yaptıktan sonra 1958’in Ekim ayında uçakla Bağdat’a indi. Kürtlerin bu efsane liderini binlerce Arap ve Kürt karşıladı. Beş yüz kişi ile Rusya’ya sığınan Barzani aşiretinin geri kalanı ise 12 yıl sonra 748 kişiyle olarak Sovyetlerin sağladığı bir gemiyle Irak’a döndü. Fakat yeni yapılan Anayasa’da Kürtlere yer verilmedi.

1961’de Molla Mustafa Barzani’nin çağrısıyla Kürtler tekrar ayaklanarak Irak Kürdistanı’nın dağlarına çekildiler. Kürdistan Demokrat Partisi kaynaklarında ‘Eylül Devrimi’ olarak anılan bu ayaklanma sonucunda Irak Kürt bölgesinin bütün yerleşim yerleri KDP’nin kontrolüne geçti. Şehirlerdeki Arap memurlar kovuldu. Irak’ın tarihi düşmanı İran, sınırlarını Molla Mustafa Barzani’ye açtı, destek verdi.

BARZANİ’NİN KARŞISINDA SADDAM

1968’de Baas Partisi bir darbe ile iktidarı ele geçirmiş ve partinin önemli liderlerinden Saddam Hüseyin öne çıkmaya başlamıştı. 1970’de Baas yönetimi Molla Mustafa Barzani ile anlaşmayı tercih etti. Irak Kürdistanı’na özerklik tanıyan bir anlaşma yapıldı. Anlaşma imzalansa da Saddam özerk bir Kürt bölgesinin varlığına tahammül edecek bir lider değildi. Barzani, sayısız suikast atlattı. O yıllarda ABD Dışişleri bakanlığında diplomat olan David O. Korn “Mustafa Barzani’nin Son Yılları” adlı makalesinde ABD ve Şah’ın desteğini alan Molla Mustafa Barzani’nin bağımsız bir devlet kurabileceğine inandığını yazıyor; “Barzani, artık Iraklı Kürtler için tartışmasız bir liderdi ve İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin az çok açık desteğini ardına almıştı. Daha da önemlisi, ABD Hükümeti de ona gizlice destek veriyordu. Başkan Richard Nixon ve ulusal güvenlik danışmanlığını yapan Henry Kissinger’ın kararları, bunun göstergesiydi.” diyordu.

SONUN BAŞLANGICI: CEZAYİR ANTLAŞMASI

Anlaşma kısa bir süre sonra Kerkük yüzünden bozuldu. Zira 1974’te Kürtlere anlaşmanın nihai taslağı sunuldu. Kerkük’teki petrol yatakları Kürtlere verilmiyordu. Barzani taslağı reddetti ayaklanma çağrısı yaptı. Irak ordusundaki Kürt askerler, şehirlerdeki öğrenciler ve binlerce insan aileleriyle Kürt dağlarına koşmuştu. Aradan bir yıl geçmeden Saddam kendisinden beklenmeyen bir adımda bulunarak Şattülarap bölgesindeki bazı toprak parçalarını İran Şahı’na vermeyi kabul ederek 1975’te Cezayir Antlaşmasını imzaladı. Molla Mustafa Barzani yetmiş yaşını aştığı bu dönemde hayatının en ağır yenilgisini aldı. İran Şahı ile yaptığı görüşmede sınırın üç ay içinde kapatılacağını öğrendi. Şah ile birlikte onun müttefiki ABD’de desteğini çekmişti. 1973’de petrol üreten Arap ülkelerinin örgütü OPEC’in petrol ambargosundan sonra ABD İran ile ilişkilerini bozmak istememişti. Silah ve lojistik destekten mahrum kalmış Saddam’ın modern ordusunun saldırılarına uğrayan peşmergeler ağır kayıplar vermeye başladı. Binlerce mülteci İran’a kaçmıştı. En önemlisi morali bozulmuş Molla Mustafa Barzani kanser olduğunu öğrenmişti. 3 Mart 1979’da hayatını kaybetti. Ölümünün ardından İran’a götürüldü ve ilk Kürt cumhuriyeti Mahabad’da toprağa verildi.

MESUD BARZANİ DÖNEMİ

Onun ölümünden sonra yerine oğlu İdris Barzani geçti. Ancak oda kısa bir süre sonra ölünce uzun yıllar KDP’nin istihbarat örgütü Parestin’i yöneten diğer oğlu Mesud Barzani yeni başkan oldu. İran-Irak Savaşı ve Halepçe’de binlerce Kürt’ün kimyasal silahlarla öldürülmesinden sonra KDP diğer Kürt partilerle Kürdistan Cephesi adını taşıyan bir birlik kurdu. 1990’da Saddam Hüseyin’in Kuveyt’e saldırısı sonrasında ortaya çıkan durum ise Irak Kürtleri açısından yeni dönemin başlangıcıydı. Güney’de Şiiler, kuzeyde Kürtler Saddam’a karşı ayaklandı. Kuveyt’ten çekilen Saddam, ordularını Kuzey’e gönderdi. İki yıl önceki Halepçe katliamının etkisi nedeniyle on binlerce Kürt, Türkiye sınırına doğru harekete geçti. ABD Irak uçaklarının saldırısını engellemek için 36. paralelin kuzeyini ‘uçuşa yasak bölge’ ilan etti. Ardından Kürtler bütün Kürt bölgesine hâkim oldu. Kürtlerin hep Kürt şehri olduğunu iddia ettikleri Kerkük bu hattın dışındaydı.

KDP BÜTÜN SEÇİMLERİ KAZANDI

İkinci Körfez Savaşı’nın ardından Saddam Hüseyin rejiminin yıkılmasından sonra yapılan Kürdistan Bölgesi’ndeki seçimlerin ardından kurulan Irak Kürdistan Parlamentosu, Mesud Barzani’yi Kürdistan Bölgesel Yönetimi Başkanı seçti. Bu tarihten sonra KDP bütün seçimlerden birinci parti olarak çıktı. Gazeteci Yazar Zeynel Abidin Kızılyaprak KDP’nin başarısının altında yatan nedenleri şöyle açıklıyor; “KDP daima Kürt muhafazakârları temsil etmiştir. İslâm’la problemi olmayan Kürt mele dünyasını, İslâm âlimlerini içine alan bir yapısı var. Zaten Molla Mustafa Barzani de mele. Muhafazakâr damarla hep ilişkisi vardı. Enteresan olan Müslüman olmayan Kürtler ve Müslüman olmayan diğer kesimlerle ilişkileri kötü olmamıştır KDP hareketinin. Muhafazakâr olmasına rağmen seküler bir yapısı da var.”

BARZANİ ETKİSİ HÂLÂ BELİRLEYİCİ

KDP içinde kuruluşundan beri hâkim olan Barzani aşireti etkisi hâlâ devam ediyor. Fakat parti içinde Türkmenlerden, Hristiyanlara ve laik kesimlere kadar birçok kişi bulunuyor. Mesud Barzani’nin yeğeni Neçirvan Barzani başbakanlık görevini yürütürken oğlu Mansur Barzani ise Kürt İstihbarat örgütü Parestin’in başında. Parti içinde, genç kuşakla özellikle Neçirvan Barzani ile Mesud Barzani arasında görüş ayrılıkları olduğu şeklinde haberler sızsa da bu ayrılıklar hiçbir zaman kamuoyu önünde tartışılmadı. Barzan aşireti Irak Kürdistanı’nda daima güçlü bir aşiret olmuştu. Fakat Molla Mustafa Barzani gücünü sadece bir aşiretten almıyordu. Onun liderliğini kabul eden aşiretler Irak Kürdistanı’ndan, İran’a hatta Türkiye’ye kadar uzanıyordu. Bir suikast sonucu 1966 yılında öldürülen Türkiye Kürdistan Demokrat Partisi Başkanı Faik Bucak’ın oğlu Sertaç Bucak, bu Kürt coğrafyasında Molla Mustafa Barzani’nin gücünü şu sözlerle aktarıyor; “1900’lerden başlayarak Kürtlere liderlik eden bir aileden bahsediyoruz. Barzani bir aşiret lideri değil. Bir ailedir. Bir aşiretler konfederasyonunun lideridir. Bir de Kürt toplum yapısına uygun bir liderdir. Barzani muhafazakârdır ama aynı zamanda sekülerdir. Çok uzlaştırıcı uzun bir mücadele deneyimi olduğu içinde ulusal güçleri toparlamak için birleştirici bir liderdir.”

TÜRKİYE’DEKİ AŞİRETLER DE DESTEKLEDİ

Molla Mustafa Barzani’nin yalnızca Irak’ta değil, özellikle Hakkâri yöresinde bulunan aşiretler tarafından da lider olarak benimsendiğini belirten Sertaç Bucak bu etkinin halen sürdüğünü söylüyor; “Barzani, Mahabad’ın ardından Rusya’dan döndükten sonra bir ayaklanma başlattı. İnanın Türkiye tarafında yaşayan aşiretlerin insanları sürekli oraya gidip çatışmalara katıldılar. Kışın sınırın bu tarafına döndüler baharla birlikte Barzani ile birlikte Irak ordusuna karşı savaştılar. Eylül devrimi denilen bu dönemde Molla Mustafa Barzani’nin peşmergelerinin önemli bir kısmı bu bölgeden giden insanlardan oluşuyordu. Bu aşiretler hâlâ Barzani’yi lider olarak tanır.”

KYB (KÜRDİSTAN YURTSEVERLER BİRLİĞİ)

1975’te KDP’den kopanlar kurdu. Karizmatik lideri Talabani, partisini ilan ederken KYB’nin sosyalist olacağını ve KDP’nin aşiret çizgisinden uzak duracağını söylüyordu. KDP ve KYB yıllarca sert çatışmalar yaşadı.

Celâl Talabani Irak cumhurbaşkanlığı görevi sırasında, 18 Aralık 2012’de beyin kanaması geçirdi. Rahatsızlığı sebebiyle artık aktif siyasette değil. [GETTY IMAGES]

TALABANİ SAHNEDE

Kürt siyasal hareketlerinde liderler daima başkanlık ettikleri partilerin üstünde yer aldılar. Bu, Molla Mustafa Barzani’nin KDP’deki tek adamlığına itiraz edip ayrı örgütlenmeye giden Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin tartışmasız lideri Celâl Talabani için de geçerli oldu. Celâl Talabani 1950’li yıllarda Kürdistan Öğrenciler Birliği’nin kurucularındandı. Sovyetler Birliği’nin İngiliz etkisi altındaki Irak’a ilgi gösterdiği dönemde, Doğu Berlin’de Uluslararası Komünist Gençliği’nin düzenlediği bir toplantıya katılmıştı. Doğu Bloğu’na yaptığı bu ilk ziyarette Stalin’in ölümünden beri Moskova’da yaşayan Kürtlerin efsanevi lideri Molla Mustafa Barzani’yi ziyaret etme fırsatını kaçırmadı. Molla Mustafa Barzani bu genç öğrencide, aralarındaki yaş farkına rağmen parlak bir yetenek görerek KDP içinde hızla yükselmesini sağladı; “On altı yaşında Parti Merkez Komite üyesiydi. Yirmi dört yaşında KDP’nin politik büro üyesiydi. Partinin en umut verenlerinden biriydi. Barzani bu atılgan, her şeyi öğrenmeyi seven genci fark etti ve bunda aldanmadı.”[10]

KDP’DEN KOPUŞ

23 Mart 1975’de Molla Mustafa Barzani mücadeleye son verdiğini açıklamış ve İran’a sığınmıştı. Onu izleyen birkaç hafta içinde Kürt hareketi tümüyle çökerek yüz bini aşkın Kürt mülteci İran’a geçti; “Celâl Talabani, Kürdistan Demokrat Partisi’nin özel olarak da Barzani’nin Irak hükümetine direnmesinin boşuna olacağı kararına katılmadı. Talabani, Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) adlı yeni bir parti kurdu.”[11]Talabani ile Molla Mustafa Barzani arasındaki anlaşmazlıklar çok önce başlamıştı. Molla Mustafa Barzani tek karar vericiydi. Bu durum KDP’ye katılmış aydınlar ve özellikle İran ve Türkiye sınırına yakın Soran Bölgesi’nden gelen kimi aşiret liderlerini rahatsız ediyordu. KDP’nin önemli liderlerinden İbrahim Ahmed, daha 1964’te Irak yönetimiyle yapılacak bir antlaşma konusunda Molla Mustafa Barzani ile anlaşmazlığa düşmüş ve tecrit edilmişti. Fakat İbrahim Ahmed’in özellikle Soran bölgesinde büyük ağırlığı vardı. Daha sonra ise KDP Siyasi Büro adıyla Celâl Talabani’nin de dâhil olduğu bir örgütlenme kurdu. KDP’den ilk ciddi kopuş yaşanmıştı.

IRAK KÜRDİSTANI’NDA SORAN ETKİSİ

İki grup arasındaki mücadele Irak Kürdistanı’nın tümü için olsa da, bu tarihten sonra Kürtçe’nin Sorani lehçesini konuşan Süleymaniye ve Kırmançi lehçesini konuşan Behdinan bölgesi kesin olarak ikiye ayrıldı. Süleymaniye, özellikle Kürt aydınlarının yetiştiği bir bölgeydi. Kürt yazar ve tarihçi Fehim Işık bu bölgedeki aydın etkisinin nedenlerini izah ediyor: “1930’lu yıllardan sonra Irak Kürdistanı’nda Kürtlerin varlığı, Irak hükümeti tarafından kabul edildiği zaman Soranice eğitim dili oldu. Soranice eğitim yapılan okullar açıldı. Yine Soranice yayınlara izin verildi. Belki bunun nedeni, Kürt nüfusu Kırmançi lehçesiyle konuşan Türkiye’nin baskısıydı. Soranice’ye yol açıldı. Bu da Soran bölgesinde bir aydın etkisinin hep var olmasına yol açtı.”

ÇATIŞMA DÖNEMİ

Fakat İbrahim Ahmed ve Talabani’nin kurduğu bu örgütlenme, KDP’nin şiddetli muhalefeti ile karşılaştı. İki grup arasında silahlı çatışmalar baş gösterdi. Kürdistan Demokratik Partisi Siyasi Büro adlı bu yeni oluşum, KDP şiddetine karşı Irak Hükümeti’nden silah yardımı almak gibi kendinden beklenmeyen bir şey yaptı. 1970’li yıllardan sonra dünyadaki sol rüzgârın da etkisiyle Irak Kürdistanı’nda gizli faaliyet gösteren başka sol yapılarda ortaya çıkmıştı. Celâl Talabani, bu yapıları bir araya getirmeyi başardı; “1 Haziran 1975’te Şam’da, sol kanat unsurları daha sonra Kürdistan Yurtseverler Birliği adını alacak bir şemsiye örgütte birleşti. Örgüt üç ana gruptan oluşuyordu; Noşirvan Mustafa adlı genç bir sol kanat milliyetçisinin önderliğindeki Komala, Sosyalist Hareket ve 1977’de Kürdistan’a dönünceye kadar Celâl Talabani’nin Suriye’den önderlik ettiği Genel Kuvvet.”[12]

EVLİLİKLE GELEN SİYASAL GÜÇ

İbrahim Ahmed gibi hem KDP kadroları içinde hem de Süleymaniye’deki aşiretler üzerinde etkili bir liderin kızı ile evlenmek, aşiret ilişkilerine sahip olmayan Celâl Talabani gibi bir liderin gücünü daha da arttırdı. Kürt gazeteci ve yazar Zeynel Abidin Yaprak bu evliliğin Talabani’ye sahip olmadığı aşiret bağını sağladığını savunuyor; “İbrahim Ahmed şu anda Celâl Talabani’nin eşi olan Hero Talabani’nin babası. KDP içinde asıl hareketi başlatan odur. Celâl Talabani daha sonra İbrahim Ahmet namına bir tür sözcü gibi bunu devam ettirdi. Talabani’nin bir aşireti yok. Irak toplumunda aşiret daima önemli olmuştur. Mirlik, beylik dönemlerinden gelen bir şey bu. Talabani de bu eksikliği Hero ile evlenerek giderdi. İbrahim Ahmet’in aşiretinden biri ile evlenerek o soyluluk bağına sahip oldu.”

BİRAKUJİ: KARDEŞ SAVAŞI BAŞLIYOR

KYB’nin kuruluşundan sonra, Irak Kürdistanı’nda on yıllarca sürecek iç savaş başladı. Kürtler bu kavgaya kardeş kanı dökmek anlamına gelen ‘birakuji’ dedi. KYB 1978’de, yedi yüz kişilik peşmerge birliğini İran ve Türkiye üzerinden KDP’nin etkin olduğu Behdinan bölgesine geçirmek istedi. Türkiye’deki KDP yanlısı aşiretlerin de katılmasıyla birlikte Ali Askeri’nin başında olduğu yedi yüz peşmerge pusuya düşürüldü. KYB peşmergelerinin neredeyse tamamı KDP tarafından öldürüldü. Ali Askeri dâhil üç önemli KYB komutanı esir alınıp birçok aşiretin devreye girmesine rağmen idam edildi. Bu, büyük bir kan davasını başlattı. Fehim Işık “Çatışmada ölenlerin hepsi Soran bölgesindendi. Bu da Soran’da on yıllar boyunca KDP’ye yönelecek büyük bir nefret doğurdu.” diyor.

1979-80 yıllarında ise KYB’yi oluşturan üç büyük gruptan Kürdistan Sosyalist Hareketi, Talabani’nin liderliğine karşı çıkarak örgütten ayrıldı. Bu ayrılık da yeni bir kanlı çatışmayı beraberinde getirdi. Grup daha sonra KDP ile hareket etti. Bu dönemde hem KDP ve KYB arasındaki ayrılıklar ve savaşlar, hem de iki grubun içinden çıkan bazı gruplarla sürtüşmeler devam etti. Bu çatışmalara bağlı olarak Kürdistan’ı yakından izleyenlerin dahi takip etmekte zorlandıkları, bölge ülkeleriyle farklı farklı ittifaklar yapıldı. Ama 1988’deki Halepçe Katliamı bütün Kürt partiler için dönüm noktası oldu.

Bu olaydan sonra Kürt partileri birleşti. Körfez Savaşı’ndan sonra kendi bölgelerini kontrol eden Kürtler 17 Mayıs 1992’de ise bütün partilerin katıldığı bir seçim yaptı; “ KDP ve KYB neredeyse eşit ağırlık kazandı.”[13]

Ortak hükümet kurulmasına rağmen KDP ve KYB arasındaki sorunlar bitmedi. Toprak anlaşmazlığı, gümrüklerden toplanan vergilerin paylaşılması gibi sorunlar nedeniyle iki parti tekrar çatıştı. Sonunda biri Erbil diğeri Süleymaniye olmak üzere Kürdistan’da iki idari bölge ortaya çıktı. ABD Saddam Hüseyin’e karşı en büyük müttefiki Kürtlerin iç çatışmasını sonlandırmak için devreye girdi. Barzani ve Talabani 17 Eylül 1998’de Washington’da barış antlaşması imzaladı. KDP ve KYB savaşı bitmişti.

TALABANİ SONRASI KYB

Kürdistan Yurtseverler Birliği Başkanı Celâl Talabani 22 Nisan 2006’da yapılan seçimlerde Irak Cumhurbaşkanı oldu. Talabani bu görevi sürdürürken 18 Aralık 2012’de beyin kanaması geçirerek komaya girdi. Bu tarihten sonra Talabani’nin hastalığı, parti içi çatışmalar KYB’yi güçten düşürdü. Partinin Süleymaniye’deki etkisi 2013’teki Kürt Parlamentosu seçimlerinde ağır yara aldı. KDP oy oranlarını arttırırken KYB ilk defa üçüncü parti oldu. Talabani Almanya’daki tedavisinin ardından geçtiğimiz aylarda Süleymaniye’ye getirildi. Tam iyileşemeyen Talabani’den sonra KYB’nin geleceğinin ne olacağı büyük tartışma konusu. Talabani’nin eşi Hero Talabani’nin partide etkinliğinin büyük olduğunu savunanlar onun şimdiden ipleri eline aldığını söylüyor. Kürt gazeteci Zeynel Abidin Yaprak “Hero Talabani yalnızca siyasi olarak değil ekonomik olarak da büyük bir güç. Şirketlerden yayın organlarına büyük bir topluluğu yönetiyor. Koltuğa o geçebilir. Geçmese bile arkada önemli güç olarak duracaktır. Oğlu Kubat Talabani’nin başkan olacağını sanmıyorum. Babadan oğula bir sistem KYB’de olmaz. Ama Hero Talabani, babası İbrahim Ahmed’den bugüne partinin önemli ismidir.” diyor.

GORAN (DEĞİŞİM HAREKETİ)

KYB kurulurken içinde yer alan gruplardan birinin lideri olan Noşirvan Mustafa 2007’de ayrılarak Goran (Değişim) adını taşıyan bir siyasi hareket başlattı. Parti, 2009’daki ilk yerel seçimlerde beklenmeyen bir başarı elde etti, üçüncü parti olarak siyaset sahnesine çıktı.

Goran kendisini “Demokrasiyi savunan liberal bir hareket.” olarak tanımlıyor. [ANADOLU AJANSI]

BAAS SONRASI

Saddam rejiminin yıkılmasından sonra Irak’ın diğer bölgeleri bir iç savaş yaşarken, Irak Kürdistan Özerk Bölgesi kargaşa ortamından uzak, hızlı bir kalkınma içindeydi. 1990’lı yılların ortalarından beri bölge tarihinde hiç olmadığı kadar büyük bir değişim yaşadı. Ancak ekonomik ve kültürel anlamdaki bu değişim siyasi platforma yansımadı. KDP ve KYB iki ana parti olarak güçlerini koruyordu.

KDP VE KYB’Yİ YOLSUZLUK YAPMAKLA ELEŞTİRDİ

Goran kurulduğu andan itibaren yalnızca Süleymaniye’de etkili olmadı. KDP’nin etkili olduğu Dohuk, Akre, Erbil, Zaho gibi şehirlerde de önemli oranda oy aldı. Başta üniversite öğrencileri ve aydınlar olmak üzere yolsuzluktan şikâyet eden bütün kesimler Goran’a yöneldi. Kurulduğu andan itibaren ise zaman zaman KDP ve KYB taraftarlarının bazen şiddete varan saldırıları ile karşılaştı. 2010’da Erbil’de görüştüğüm Goran hareketinin teorisyenlerinden Koya Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Osman Deşti parti çalışmalarını güçlükle yapabildiklerini söylüyordu; “Dohuk’da tuttuğumuz parti binası saldırıya uğradı. Temsilcimizin evine içinde ailesi ve çocukları varken saldırı oldu.” Goran seçim propagandası ve muhalefetini yolsuzluk, rüşvet ve adam kayırma üzerine kurdu. Hareketin lideri Noşirvan Mustafa 2012 seçimleri öncesinde gazeteci Hasan Cemal ile yaptığı bir görüşmede eleştirilerini şöyle sıralıyor; “Süleymaniye’de polis olacaksan, peşmerge olacaksan, yargıç olacaksan, ihale alacak bir işadamı olacaksan, öncelikle KYB’li olman gerekir. Liyakattı, iyi işadamlığıydı para etmez. Öbür tarafta, Erbil’de de tersi geçerlidir. Bu sefer KDP’lilik öne çıkar.”

DEMOKRASİYİ SAVUNAN LİBERAL HAREKET

Goran kendisini “Demokrasiyi savunan liberal bir hareket.” diye tanımlıyor. Kürdistan’da Mesut Barzani’nin tek adamlığına dayanan başkanlık sistemine karşı çıkıyor. KDP ve KYB’nin iki siyasi parti olmalarına rağmen devletle tamamen iç içe olduklarını söylüyor: “Kürdistan’da aslında iki hükümet kuruldu. Biri KDP diğeri KYB hükümeti. İkisine de Bağdat’tan büyük paralar geldi. Ancak bu paralar halkın ihtiyaçları için kullanılmadı. İnsanların bu iki partiye güveni kalmadı… Sırf KDP ve KYB’nin bakanlıkları paylaşamaması yüzünden bir dönem 49 bakanlık vardı.”

GORAN YÜKSELİŞİNİ SÜRDÜRÜYOR

Goran’ın siyasi bir programının olmadığı şeklinde eleştiriler olsa da parti, katıldığı bütün seçimlerde sürekli bir yükseliş gösterdi. 2010’daki Kürdistan Parlamento seçimlerinde yüzde 23 oyla 25 sandalye kazanmıştı. 2014’teki Irak Genel seçimlerine ise oyların yüzde 24.57’sini alarak KDP’nin ardından ikinci parti olmuştu. Fehim Işık partinin artık Kürt siyasal yaşamının bir parçası olduğunu belirtip şu tespiti yapıyor; “Goran başlangıçta bir tepki hareketi olarak çıkmasına rağmen kendi kimliğini oluşturdu. Hem seçimlerde başarı gösterdi, hem de kendisine yönelenleri bir siyasi parti çatısı altında topladı. Ben artık Kürdistan’da bir üçüncü güç olarak var olduğunu ve dengeleyici bir unsur olduğunu görüyorum. Son olarak yapılan seçimlerden sonra önemli bir bakanlık olan Peşmerge Bakanlığı’nı Goran hareketi aldı.”

[1]AlizaMarcus, İletişim Yayınları, Kan ve İnanç, sf. 44
[2] Rafet Ballı, Kürt Dosyası,Cem Yayınevi,sf.13
[3]AlizaMarcus, İletişim Yayınları, Kan Ve inanç sf. 362
[4]Emin Demirel, Hizbullah sf. 62
[5]Emin Demirel, Hizbullah sf. 60
[6]http://rusencakir.com/Gecmis-bugun-ve-gelecek-kiskacinda-Turkiye-Hizbullahi/739
[7] http://www.memleket.com.tr/huda-par-neden-ve-kime-karsi-kuruldu-156522h.htm
[8]http://hudapar.org/Detay/Sayfalar/205/parti-programi.aspx
[9]http://www.lekolin.net/haber-2103-Karayilan-Idamlar-Durursa-PJAK-Siyasal-Alana-Cekilebilir.html
[10]Ahmet Bamerni, Peri Yayınları, Hayatını Adamış Bir Peşmergeyim sf. 80
[11]Mahir Aziz, Kitap yayınevi, Irak Kürtleri sf. 114
[12]Mahir Aziz, Irak Kürtleri sf.116
[13] Kerim Yıldız, Belge Yayınları, Irak Kürtleri sf. 98

Kaynak: http://dergi.aljazeera.com.tr/2014/10/15/kurt-orgutleri-ve-liderleri/

ORTADOĞU’NUN KÜRT TARİHİ

2014-10-30T03:48:00.001-07:00

Devleti olmayan en kalabalık halklardan biri. Ortadoğu’nun en büyük dördüncü etnik grubu. Kürtlerle ilgili akademik çalışmaların iki temel tespitidir bu. 20’nci yüzyılın onlar için çizdiği tablo buydu. 21’inci yüzyılsa Kürtler için daha avantajlı görünüyor.

Onur Erdoğan

Yoğun olarak Türkiye, İran, Irak ve Suriye’de yaşıyorlar. Nüfusları, tarih boyunca bu bölgede kurulup yıkılan farklı devletlere yayıldı.

Bu ülkelerde etnik köken temelli nüfus sayımı yapılmadığı için Kürt nüfusuna ilişkin sayılar tartışmalı, sadece tahmini olarak biliniyor.

Konda Araştırma Şirketi’nin 2013’te yaptığı araştırmaya göre Türkiye’deki tahmini nüfusları 13,4 milyon.

İran’da tahminlere göre 10-12 milyon (bkz: Bu sayıdaki Abbas Vali röportajı), CIA’in 2014 verilerine göre Irak’ta yaklaşık 5-6,5 milyon, Uluslararası Azınlık Hakları Grubu’nun (Minority Rights Group International) 2011 raporuna göre, Suriye’de ise 2-2,5 milyon Kürt var.

Bu Ortadoğu’da yaklaşık 30-35 milyonluk bir Kürt nüfus demek.

Osmanlı İmparatorluğu yıkılana kadar şu an Türkiye, Irak ve Suriye’de yaşayan milyonlarca Kürt aynı devlet çatısı altındaydı. Kürt aşiretlerinin büyük çoğunluğu 1514’te Yavuz Sultan Selim’in Safevî Hükümdarı Şah İsmail’i yendiği Çaldıran Savaşı’nın ardından Osmanlı himayesine girdi. Osmanlı’da, Kürtlerin yaşadığı coğrafya için Türkiye’de yıllarca tabu kabul edilen ‘Kürdistan’ ifadesi kullanılıyordu. Kürt beylikleri Osmanlı’ya katılmayı kabul ettikten sonra Diyarbakır Vilayeti bünyesinde 11 sancak Osmanlı sarayı tasarrufuna, sekiz sancak ‘yurtluk’ ve ‘ocaklık’ adıyla babadan oğula geçmek üzere Kürt beylere verildi. Osmanlı böylece Kürtlere belirli bir özerklik vermiş oldu. Bu düzende Kürtler kimliklerini korudu. 1800’lerin sonlarına kadar Osmanlı’da Kürt milliyetçiliği taban bulmadı. Osmanlı’nın son dönemlerine kadar etnik kimlikten kaynaklanan önemli bir sorun yaşanmadı.

İran topraklarında yaşayan Kürtler ise 1501-1736 arasında hüküm süren Safevî Hanedanı döneminde kendilerini Şii ideolojisinin baskısı altında hissediyordu. Kürt beylerinin Yavuz’a verdiği desteğin arkasında da bu vardı. Safevî ordusu, Yavuz’la savaştığı dönemde Osmanlı ordusuna göre çok daha küçüktü. İranlı Kürt tarihçi Mehrdad İzady’ye göre hafif süvarilerden oluşan Safevî gücü, ağır ve savaşa giderken sürekli erzak temin etmek zorunda olan Osmanlı ordusunu bundan mahrum bırakmak için “Taş üstünde taş bırakmama” politikası uyguladı. Hedefinde Osmanlı taraftarı Kürtler vardı. Kürtlerin yaşadığı topraklara ağır saldırılar düzenleyen Safeviler, pek çoğunu da sürdü. Bu da Kürtlerin Osmanlıların yanında saf tutmasında etkili oldu.[1]

18’inci yüzyılın ortalarında Kaçar Hanedanı dönemindeyse Kürtler Safevî dönemine oranla daha rahattı. Şii hanedanı azınlık-çoğunluk ayrımını etnik değil dini kimliklere göre yapıyordu. Sünni de olsa Kürtler Müslüman oldukları için azınlıktan sayılmıyordu. Bu sayede geniş vatandaşlık haklarına sahip oldular. Toprak alıp tarım yapabiliyorlardı. İsterlerse topraklarını kiralayabiliyorlardı. Bu dönemde devlet yönetiminde de varlardı.[2] Kaçar Hanedanlığı 1925’te Rıza Şah Pehlevi’nin darbeyle iktidara gelmesiyle sona erdi.

Bölgede imparatorluklar döneminin bitmesi Kürtler için de yeni dönemin başlangıcıydı.

1916 Sykes-Picot anlaşması

20’nci yüzyılın başında Ortadoğu dönüşümün eşiğindeydi. I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ile Fransa, Rusya’nın da onayıyla, Osmanlı İmparatorluğu’nu bölüşmek ve zengin petrol yataklarına sahip olduğu anlaşılan Ortadoğu’yu yeniden şekillendirmek için bir araya geldi. İngiliz diplomat Mark Sykes ile Fransız diplomat François Georges-Picot, 1916 yılında cetvelle çizdikleri bir harita oluşturdu. Her iki isim de bölge halklarının Avrupa imparatorluklarının kontrolü altında olması gerektiğine inanıyordu. Gizli anlaşma gereği o dönem Osmanlı himayesindeki Irak, Filistin ve bugünkü Ürdün için o dönem kullanılan tabirle Mavera-i Ürdün, İngiliz nüfuzuna bırakılıyordu. Suriye ve Lübnan ise Fransızlara kalıyordu. İngiliz ve Fransızların niyeti bölgeyi dini, etnik ve mezhepsel hatlarla ayırmak, böylece ‘böl-yönet’ stratejisini uygulamaktı. Savaş devam ederken Rusya’da yaşanan Bolşevik devrimi ve çarlığın yıkılması ise gizli anlaşmanın sonunu hazırladı. Sovyet lider Lenin anlaşmayı açık etti. Anlaşmada Araplara Osmanlı’nın yıkılması koşuluyla vaat edilen bağımsızlık verilmiyordu. Bu, Araplarda Batı’ya karşı oluşan güvensizliğin de temelini oluşturdu. Sykes-Picot dönemin koşulları altında resmi olarak yürürlüğe girmedi ama Sevr Antlaşması’nın temelini oluşturdu. Anlaşma, Ortadoğu’daki diğer halklarla birlikte Kürtler için de dönüm noktasıydı.

Ortadoğu’nun sınırlarını cetvelle çizen Sykes-Picot haritasında A bölümü Fransızların, B bölümü ise İngilizlerin nüfûz alanı olarak belirlenmişti. [BİRLEŞMİŞ MİLLETLER]

1920 Sevr Antlaşması

I. Dünya Savaşı sonrasında yenilen Osmanlı’nın sınırları Sevr Antlaşması’yla yeniden çizildi. İmparatorluk büyük oranda topraklarını kaybetti. Sevr Kürtlere de önce yerel yönetim, bir yıl sonra da bağımsızlık için Milletler Cemiyeti’ne başvurma hakkı veriyordu. Antlaşma imzalandığı sırada Anadolu’da Mustafa Kemal liderliğindeki siyasi ve askeri mücadele ise devam ediyordu. Misak-ı Milli sınırlarını korumaya çalışan bu mücadele başarılı oldu. TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi) 1 Kasım 1922’de saltanatı kaldırınca Osmanlı resmen yıkıldı, Sevr geçerliliğini kaybetti. Osmanlı’nın tarihe karışmasıyla birlikte Kürtler Türkiye, Irak ve Suriye sınırları içinde üçe bölündü. İran’dakilerle birlikte Kürt nüfusu dört ülkeye dağılmış oldu.

[1] Mehrdad İzady, The Kurds: A Concise Handbook, aktaran Mustafa Akyol, Kürt Sorununu Yeniden Düşünmek.

[2] Denise Natali, The Kurds And the State: Evolving National Identity in Iraq, Turkey, And Iran.

Kaynak: http://dergi.aljazeera.com.tr/2014/10/15/ortadogunun-kurt-tarihi/

Siyonistler Abdülhamid Han'a Filistin’den toprak satması için bir değil, tam beş kez ikna girişiminde bulundular

2014-07-22T17:01:00.000-07:00

Siyonistler kendilerine Filistin’den toprak satması için bir değil, tam beş kez ikna girişiminde bulundular. Hepsinde yüz geri edilince anladılar ki, o başta kaldıkça Ortadoğu’ya “huzur” gelmeyecek(!). Siyon Yurdu’na giden altın yol, Abdülhamid’siz açılacaktır.

Yahudi diasporasının Abdülhamid’e güttüğü kin o kadar derin ve köklüdür ki, Guantanamo’da aylarca esir kalan İbrahim Şen, geçen yıl “Vakit” gazetesinin kendisiyle yaptığı söyleşide ilginç itiraflarda bulunmuştu.

Meğer Guantanamo’daki sorgulara İsrailli hahamlar da katılıyormuş. Hatta bu Guantanamo mahkûmu, sorgulardan birisinde Yasef isimli bir Yahudi komutanın vücuduna elektrik verirken kendisine, “Türk terörist, merak etme az kaldı. Irak, İran ve Suriye’den sonra sıra Türkiye’ye de gelecek. Kadınlarınız hizmetçilerimiz, erkekleriniz de kölelerimiz olacak. İstanbul’a geldiğimizde ilk olarak dedeniz Abdülhamid’in mezarını ateşe vereceğiz.” dediğini aktarıyordu.

II. Abdülhamid 24 Nisan 1909’da tahttan indirildi, vefat ettiği 10 Şubat 1918’de ise Jön Türklere devrettiği, yüzölçümü neredeyse 5 milyon kilometrekareye ulaşan koca imparatorluk kayıplara karışmış sayılırdı. “Hürriyet kahramanı” Enver Paşa’nın ülkeden kaçmadan evvel, yaveri Mersinli Cemal Paşa’ya yaptığı şu acı itiraf, İttihatçıların nasıl büyük bir oyuna geldiklerini geç de olsa fark ettiklerini göstermektedir:

“Turan yapacaktık, viran olduk. Bizim en büyük günahımız, Sultan Hamid’i anlayamamaktır. Yazık Paşam, çok yazık! Siyonistlere alet olduk ve onların hıyanetine uğradık!”

Ona kızanların öfkesini anlıyoruz. Osmanlı’nın postunu pahalıya deldirmişti emperyalizme. Acısız bir ameliyatla gövdeyi paylaşacaklarını düşünenler, bu paylaşımın onun gayretleriyle ertelenmesi ve Birinci Dünya Savaşı’nda milyonlarca Avrupalının ölümüyle sonuçlanması karşısında öfkelenmelerinden daha doğal bir şey olamazdı. Dinmeyen öfkelerinin sebebi budur. Tabii Kızıl Sultan iftirasının da...

İyi güzel, anlıyoruz İngiliz’in, Fransız’ın, Yahudi’nin, Ermeni’nin, Masonun şunun bunun hıncını. Peki bizim içeridekilere ne oluyor? Onlar da mı ülkeyi erkenden bölüp parçalatmadığına kızıyorlardı yoksa?

Ortadoğu’da haritaları yeniden çizme tartışmalarının yapıldığı şu günlerde dikkatle okumamız gereken bir kitap gibidir Abdülhamid’in 33 yıllık iktidarı.

Ben bu direnişe, “sessiz Çanakkale” diyorum. Şehitsiz, gazisiz, topsuz, tüfeksiz Çanakkale... Yok, yok, bir şehidi var bu sessiz Çanakkale’nin. Hem de hakkı yenmiş, garip bir şehidi: O şehid, Abdülhamid’in ta kendisidir. Rahmet onun üzerine yağsın...

Mustafa Armağan

Sultan Abdülhamit Han'ı tahttan indiren fetva

2014-07-22T16:43:00.000-07:00

"İmamü'l- Müslimin olan Zeyd, bazı mesail-i mühime-i şer'iyyeyi, kütüb-i şer'iyyeden tayy ü ihrac ve kütüb-i mazkureyi men' ü hark ü ihrak ve beytü'l-mal'de tebrir ü israfla müsevvek-i şer'i hilafında tasarruf ve bila-sebeb-i şer'i katl ü habs tağrib-i raiyye ve sair guna mezalimi itiyad eyledikten sonra salaha rücu' etmek üzere ahd ü kasem etmişken yemininde hanis olarak ahval ü umur-u müslimini bi'l-külliye buhtel kılacak fitne-i azime ihdasında ısrar ve mukatele ika etmekle men'a-i Müslimin Zeyd-i mezburun tagallübünü izale ettiklerinde bilad-ı İslamiye'nin cevanib-i kesiresinden mezburu mahlu' tanıdıklarına dair ahbar-ı mütevaliye vürud edüb mezburun bekasında zarar-ı muhakkak ve zevalinde salah melhuz olmağın Zeyd-i mezbure imamet ve saltanattan feragat teklif etmek veya hal' etmek suretlerinden hangisi erbab-ı hall ü akd ve evliya-yı umur tarafından ercah görülür ise icrası vacip olur mu? El-Cevap: Olur. Ketebehu el-fakir es-Seyyid Muhammed Ziyaeddin ufiye anhu"

Günümüz Türçesiyle:

(Müslümanların imamı olan kimse, bazı önemli şer-i konuları şeriat kitaplarından çıkarsa ve bu kitapları yasak etse, yaksa, yırtsa devlet hazinesini israf edip şeriata aykırı şekilde harcasa, idare ettiği kimseleri şer'i sebep olmadan öldürse, hapsetse, sürse, başka türlü zulümleri de adet edindikten sonra, doğru yola yemin etmişken sözünden dönse, Müslümanların yaşayışını tamamen bozacak şekilde fitne çıkarmakta direnip onları birbirine öldürtse, buna engel olacak durumdaki Müslümanlar, onun zora dayanan tutumunu ortadan kaldırıp, İslam memleketlerinin pek çok yelerinden metbuu tanınmadığına dair haberler gelip yerinde kalmasında zarar ve ayrılışında iyilik olduğu düşünülürse, kendisine imamlık ve sultanlıktan vazgeçme teklif etmek veya hal etmek şekillerinden hangisi erbab-ı hall ve akd tarafından uygun görülmüşse, bu kararın uygulanması yerinde ve gerekli olur mu?)

Gerekçeler iftira:

Bu fetvada öne sürülen "Şer-i kitapların yasaklanması ve yakılması, tebaanın öldürülmesi, hazinenin israf edilmesi" gibi konular bütünüyle iftiradan ibaretti. Çünkü Sultan II. Abdülhamid, kendisine bu iftiraları atanlardan daha dindar olmakla meşhurdu. Kan dökmekten kaçınmasıyla tanınmış, hatta Hareket Ordusu'na da bu sebeple karşı koydurmamıştı. Ayrıca Sultan Abdülmecid ve Abdülaziz dönemlerinden beri artan borçların ödenmesi kendi döneminde olduğu halde israfla itham edilmişti.

Hacı Nuri Efendi, fetvanın gerçekleri yansıtmadığını öne sürerek imzalamayı reddetmiş, padişaha kendiliğinden feragat teklif edilmesi tavsiyesinde bulunmuştu.

Fransız dergisi L'lllustration, Sultan Abdülhamid'in tahttan indirilişini karardan sonra sarayda çekilmiş bir fotoğrafıyla ve"Saltanatın Sonu" başlığıyla duyurmuştu. (8 Mayıs 1909) Şehbal ise değişimi bu kapak resmiyle okuyucularına sunmuştu. (15 Mayıs 1909)

Kaynak:

http://osmanlldevleti.blogspot.com.tr/2014/04/sultan-abdulhamit-han-tahttan-indiren.html

Ayasofya'da ilk Cuma

2014-07-22T16:41:00.000-07:00

İstanbul fethedildi...

Günlerden Cuma...

Fatih Sultan Mehmed Han, Cuma Namazı kıldırarak hâkimiyetini ilân edecek.

Tekbir alıyor.

Bütün ordu arkasında!

Herkes ulvî bir sesle tekbir alıp, ellerini bağlıyor.

Sultan Mehmed, birden selâm veriyor.

Sonra bir daha tekbir alıyor. 300 bin kişi bir daha tekbir alıyor!

Sultan, sonra yine selâm veriyor;

Tekrar tekbir alıp, üç tekbir de namazı kıldırıyor.

Hocası Ak Şemseddin, namazdan sonra talebesi olan Sultan'a:

-"Yazıklar olsun sana! İstanbul'u fethettim diye kibre kapılıp, namazı 3 kere de kıldırırsın!" diyor.

Fatih'in gözleri yaşlı...

Dönüyor hocasına, diyor ki:

-"Hocam eğer bu sitemin olmasa idi, söylemeyecektim.Birinci tekbir de aklıma bir şey girdi. Bu kilisenin yönü Kıble değil, selâm verdim. Sonraki tekbir de yine evham geldi, tekrar selâm verdim; üçüncü tekbiri alırken, Kâbe bütün ihtişamı ile önümde belirdi! Rahatladım ve namazı kıldırdım..."

Bunun üzerine Ak Şemseddin de Fâtih Mehmed'e şunları söylüyor:

-"Bende, sen bunu anlatmasa idin, asla anlatmaz idim.Sen birinci tekbiri alınca: Eyvah! Buranın yönü Kıble değil; yetiş Allah'ım imdâda!'' dedim, sen selâm verdin. İkinci tekbir de yine Allah'a yalvardım, sen selâm verince rahatladım. Sen üçüncü defa tekbir alır iken, Hızır (a.s) geldi, parmağını Camii'nin duvarına sokup Kıbleye çevirdi ve dedi ki:

"Allah bize fethi müyesser eyledi (nasîb etti)".."

17 Haziran 1917.New York Tribune Filistin topraklarnda bir Yahudi devleti kurulacağını müjdeliyor

2014-07-22T16:32:00.001-07:00

17 Haziran 1917.New York Tribune Filistin topraklarnda bir Yahudi devleti kurulacağını müjdeliyor

kaynak
https://twitter.com/HistoricalPics/status/396021806739750912/photo/1
https://twitter.com/mustafarmagan/status/402133928934252545/photo/1

Müslüman Kardeşler Nasıl Kuruldu

2013-09-09T01:27:00.000-07:00

2011 yılında Tahrir Meydanı'nda diktatör Hüsnü Mübarek'in devrilmesinde rol oynayan Müslüman Kardeşler, bugün Mısır'daki darbeciler tarafından kapatıldı.

Peki Müslüman Kardeşler kimlerden oluşur? Faaliyetleri nelerdir? Dünyanın entelektüel seviyesi en yüksek bu sivil toplum örgütü darbecilerin dediği gibi terörist mi? Yoksa mülayim mi? … İşte Müslüman Kardeşler’in öyküsü
Müslüman Kardeşler, Arapça'da İhvanü'l Müslimin olarak biliniyor.
Arap dünyasının en eski, en etkili ve en büyük İslami hareketi olmakla birlikte birçok Arap ülkesindeki en geniş siyasi muhalif örgütü aynı zamanda.
Hasan el-Benna 1928 yılı Mart ayında Süveyş Kanalında çalışan 6 arkadaşı ile birlikte Mısır'ın İsmailiye kentinde İhvanı Müslimini bireysel ve kültürel aydınlanmaya dayalı, ahlaki öğeleri önceleyen dini bir hareket olarak doğdu, zaman içerisinde sosyal bir toplum hareketine, ardından siyasi bir harekete dönüştü.
Hasan el-Benna işçilerin haklarını, zalim sömürgeci yabancı şirketlere karşı savunduğu için etrafına ün salmıştır. Birçok hastane, eczane okul gibi hizmet kurumunun kurulmasına vesile oldu.
El-Benna, Kadın hakları, kadın eşitliği gibi konularda kadına karşı adil olunması yönünde son derece hassas bir tutum içindeydi. Müslüman Kardeşlerin üye sayısı; 1936 yılında 800, 1938 yılında 200,000, 1948 yılında 500,000 kişiye ulaştı.
Hareket Mısır'da 1938'den sonra, özellikle Türkçeye de çevrilmiş olan Fi Zilal'il Kuran'ın müellifi Seyyit Kutup ile birlikte siyasi nitelik kazanmaya başladı. Müslüman Kardeşler'in bugün yer altına çekilmeye çalışılması ilk değil. Çünkü 1940'ların sonunda Mısır'daki monarşi ve iktidardaki Vefd Partisi'ne karşı da tehdit olarak algılanıyordu.
Bu kapsamda 1952'deki Hür Subaylar Darbesi'nden sonra tüm partiler ile beraber 1954 yılında kapatıldı. Bu sefer yeraltına çekilen Müslüman Kardeşler, öğrenciler arasında huzursuzluk çıkardığı gerekçesiyle tekrar kapatıldı.
1954'te Cemal Abdülnasır'a yönelik suikast girişiminden sonra, altı lideri vatana ihanet suçundan idam edildi ve hareket şiddet yoluyla bastırıldı. El-Ezher Üniversitesi, özel camiler, hayır kuruluşları ve vakıfların devlet tarafından kontrol altına alınmasıyla Müslüman Kardeşler'e baskı iyice arttı.
1980'lerden itibaren tekrar canlanma dönemine giren Müslüman Kardeşler Örgütü bu kez de Muhammed Hüsnü Mübarek yönetiminin baskılarına maruz kaldı.
Her ne kadar Mübarek baskı kurmaya çalışsa da örgüt üyelerinin hem sağduyulu hem de eğitimli oluşu sayesinde, siyasi olarak yasaklanmış olmasına rağmen bağımsız adaylarla katıldığı 2005 parlamento seçimlerinde 88 sandalye kazandı.
Kardeşler, zamanla Ortadoğu'nun diğer ülkelerinde de değişik adlarla etkinliğini gösterdi.
Müslüman Kardeşler'in Suriye'nin Hama kentinde Şubat 1982'de giriştiği yardım faaliyetleri Hafız Esed yönetimini rahatsız etti. Bunun üzerine Kardeşler'in yanında yer alan 25 bin kişi baba Esed tarafından katledildi. Binlerce kişi de müebbet hapis ile cezası aldı.
Müslüman Kardeşler; 1946 yılında Ürdün'de, 1937 yılında Suriye'de, 1936 yılında Lübnan'da kurularak bir uluslararası örgüt sıfatını aldı. Aynı zamanda Örgüt, bütün Müslüman Dünyasından gelen öğrencilerle tanışma günleri, eğitim fırsatları gibi hizmetler sunarak önde gelen eğitim merkezlerinden biri olmayı başardı.
Filistin haricinde fiili eylemlere girişmeyen Müslüman Kardeşler, faaliyetlerini genellikle tebliğ ve davet çalışmaları olarak yürüttü. Özellikle Mısır ve Ürdün'de birçok okul, hastane ve vakıf kurarak zaten güçlü olan halk desteğini sürekli kılmayı hedefledi.
Toplumsal faaliyetlerin dışında birçok Arap ve İslam davasına müdahil olan Müslüman Kardeşler, İsrail-Filistin sorunu, Cezayir İç Savaşı, Afganistan'ın SSCB tarafından işgali, Çeçenistan ve Keşmir sorunlarında her türlü insani yardımın ulaşımında bizzat aktif rol aldı.
Söz konusu olayların içinde Müslüman Kardeşler'in en açık desteği de Filistin'e oldu.
Müslüman Kardeşler, Gazze'nin demokratik yolla seçtiği HAMAS başta olmak üzere sağduyu sahibi Sünni gelenekten gelen tüm örgütlere büyük oranda finansal destek verdi.
Müslüman Kardeşler Cemiyeti'nin en güçlü olduğu ülkelerden biri de Cezayir oldu. Özellikle Cezayir İç Savaşı'nda etkili olan gruplara desteğini esirgemedi.
Müslüman Kardeşler Libya'da da beş örgüt ile doğrudan bağlantılı olsa da Kaddafi yönetimi, iktidara geldiği günden beri söz konusu gruplara hayat hakkı tanımadı. Hepsini yasaklayarak denetimi altında tuttu.
Tunus'da da hem öğrenci, hem işçi hareketi olarak etkili bir örgüt olan El Nahda da Müslüman Kardeşler geleneğinden gelen ülke içinde etkili örgütlerden biri olarak faaliyetini sürdürüyor.
Müslüman Kardeşlerin her ülkede Merkez Ofis tarafından kurulmuş, buradan atanmış sorumlusu ve şubesi bulunuyor. Her şubenin sorumluluğu kendi kuruluşuna ait… Hiçbir şube başka bir şube ile yarışmaz yada onunla çekişme haline girmez.
Kasım 1948 yılında, bir çok bombalama olaylarından ve suikast girişimden sonra, Mısır Hükumeti "Gerekçesi Gizli" adı altında Müslüman Kardeşlerin 32 yöneticisi göz altına aldı ve Müslüman Kardeşler'i yasakladı.
Sonraki aylarda Mısır'ın Başbakanı bir Müslüman Kardeşler üyesi tarafından suikasta uğradığı iddia edildi. Bunun akabinde de Hasan El-Benna misilleme amaçlı suikasta uğradı.
1952 yılında, Müslüman Kardeşler, restoran, gece kulübü, tiyatro ve otelin bulunduğu uğrak bir mekanda da çıkan yangın sonucu biri İngiliz olmak üzere bir kaç yabancının öldüğü ve 750 binanın hasar gördüğü Kahire Yangınında yer almak ile suçlandı.
1952 yılında, Mısır monarşisi ulusalcı askerler (Özgür Subaylar) ile alaşağı edildi. Ancak İhvanı Müslimin yeni yapılan laik anayasaya karşı çıktı ve 1954 yılında, bazı siyasetçiler Eski Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdül Nasır'a suikast yapmak suçu ile suçlamak istedilerse de bunda başarıya ulaşamadılar.
Yine de bu süre zarfında İhvanı Müslimin tekrar yasaklandı, binlerce üyesi tutuklandı ve toplama kamplarında ve hapishanelerde yıllarca işkenceye maruz kaldı.
2011 Mısır devrimi ve Hüsnü Mübarek'in devrilmesinin ardından, örgüt yasal hale geldi. Müslüman Kardeşler, 2011 yılındaki Mısırlı liberallerin karşı çıktığı ancak Mısır ordusu tarafından da desteklenen anayasal referandumu destekledi.
30 Nisan 2011 tarihinde, Müslüman Kardeşler, 2011 Eylül seçimlerinde parlamentodaki sandalyelerin yarısını almaya programlı bir şekilde yeni bir parti kurdu ve adını da Özgürlük ve Adalet Partisi koydu. Parti, 2011 Eylül seçimleri için Kıpti aday ya da bayan aday göstermedi. Devrimin ardından bazı yeni gruplar da bu arada ortaya çıkmaya başlamıştı.
Parti; 127 sandalye, ve 108 bağımsız aday ile toplamda mecliste 235 sandalye kazandı. Parlamentoda 498 seçilmiş üye, 10 görevli toplam 508 sandalye vardı.
Müslüman Kardeşlerin delegeleri 2012 yılında Cumhurbaşkanı olarak Muhammed Mursi'yi seçti. Mübarek döneminden sonra ilk Mısır seçimlerinde, Müslüman Kardeşlerin üyeleri, Muhammed Mursi'yi yüzde %51.73 oy ile seçmişlerdi. Rakibi eski Hava Kuvvetleri Komutanı Ahmet Şefik ise % 48.27 oy almıştı.

2012 Kasım ayının sonlarına doğru Müslüman Kardeşlerin şubeleri Muhammed Mursi'nin otoritesini kullanarak kanun dışı davrandığı suçlaması ile ateşe verildi.
3 Temmuz 2013 tarihinde Muhammed Mursi'nin Genelkurmay Başkanı olarak atadığı Sisi Mısır'da darbe yaptı ve Cumhurbaşkanı Muhammed Mursi'yi tutukladı.
Bunun üzerine milyonlarca Mısırlı, Muhammed Mursi'nin Mısır cumhurbaşkanı olarak kalması için protestolar düzenledi. Protestocular arasında darbecilerin güvenlik güçleri ve keskin nişancıların açtığı ateş üzerine 1000 den fazla kişi hayatını kaybetti.
Bugün İslam coğrafyasında hatırı sayılır bir örgütlenmeye sahip olan Müslüman Kardeşler'in Mısır'daki darbeciler tarafından kapatılmasıyla karşı karşıya kalması sadece 90 yıldır tarihin tekerrür etmesinden ibaret.
CİHAN