De informatie-functie van openbare biblio-theken staat onder druk: voorheen werd die voornamelijk ingevuld door hun non-fictie collectie maar de komst van Google maakte daar vrij hardhandig een einde aan. Met een nieuwe invulling van die functie worstelen de meeste bibliotheken nog.

Een paar weken geleden las ik dat het Rijksmuseum een breimiddag organiseerde naar aanleiding van de tentoonstelling Hendrick Avercamp: IJspret. Klonk op het eerste gezicht heel gekunsteld en tuttig. Maar gisteren las ik in Het Parool hoe die middag verlopen was en toen realiseerde ik me dat dit eigenlijk een nieuwe invulling is van de informatiefunctie van het museum.

Want het was niet zomaar een gezellig breimiddagje. Een van de bijzondere dingen van het werk van Avercamp is dat hij de kijker een blik gunt op de dagelijkse realiteit van de 17e eeuw. Om dat te benadrukken organiseert het museum een aantal activiteiten die een link leggen tussen de huidige tijd en die van toen en deze brei actie was er een van.

En het was ook niet zomaar breien: er werd historisch verantwoord gebreid, o.a. aan de hand van een patroon van de “bekende Britse breister” Sally Pointer, gebaseerd op de muts van een walvisvaarder uit de collectie van het Rijksmuseum. Tijdens het breien werden twee lezingen gegeven door conservatoren van het museum: een over de walvisvaart naar Spitsbergen en de mutsen die daar bij opgravingen zijn gevonden en een over kleding uit de tijd van Avercamp en over de geschiedenis van het breien.

Ter promotie van de middag is een weblog opgezet en via de breicommunity van Nederland werden er deelnemers gezocht. Het liep storm: binnen twee weken zat de inschrijving vol. Een Flickraccount erbij voor de enthousiaste foto’s en hup. Makkie.

Hoezo nu informatiefunctie? Afgelopen zondag hebben 160 mensen rechtstreeks kennis gemaakt met 17e eeuws breiwerk en Hollandse walvisvaarders. Die gaan allemaal met een leuk verhaal (en een muts) naar huis en reken maar dat daar nog lang over nagepraat gaat worden in brede kring. Zowel AT5 als RTV Noord-Holland hebben er gefilmd en diverse kranten hebben er verslag van gedaan. Een heel groot publiek heeft hiermee dus informatie over dit onderwerp tot zich genomen. Als het museum besloten zou hebben om een mooi boek uit te geven en breipatronen in de museumwinkel was gaan verkopen zou dat bereik een stuk kleiner zijn geweest. Dat noem ik een originele invulling van je informatiefunctie. Zouden meer mensen moeten doen.

…. want dit wordt een zeurstukje ben ik bang.

Maar ik ben vandaag in zo’n bui dat ik het ook allemaal niet meer weet. Ik doe toch echt mijn best om positief te blijven maar het lijkt alsof mijn vertrouwen in een juiste afloop een beetje begint op te raken. Een juiste afloop van wat? Van alles.

De vernieuwing van de branche is in volle gang, Bart Drenth en Hans Veen werken volgens mij keihard maar toch. De branchevereniging heeft al een nieuwe directeur en is volop bezig met het invullen van de laatste open plekken in de organisatie, net zoals het sectorinstituut. Hoe gaat die invulling er uit zien? Toen ik onlangs eens informeerde naar het een en ander kreeg ik te horen dat ze zo blij waren dat ze zoveel reacties van buiten de branche hadden gekregen…. Dat voorspelt niet veel goeds. Als de branche instellingen hun eigen beroepsgroep al niet meer serieus nemen, wie neemt ons dan nog wel serieus?

En bespaar me de reacties over vers bloed dat altijd goed is en bibliothecarissen die teveel oogkleppen op hebben, daar ben ik nu even niet voor in de stemming, voor zo’n heilloze discussie. Wel HRM “hoog op de agenda” zetten, maar werven buiten de branche… 

En die foto in het nieuwste bibliotheekblad (nr. 1) van de kwartiermakers die de “lege huls met bezieling gaan vullen” maakte me ook niet echt vrolijk. Leuke foto, dat wel. Aardige mannen ook denk ik (ik ken er maar een van en die is heel aardig) maar het zijn wel allemaal MANNEN. Hoe kan dat nou weer? Hoe hebben we dat nou weer laten gebeuren? Waarom konden daar nou niet twee vrouwen bij zitten? Dat in deze vrouwenbranche altijd weer mannen in de leidinggevende en richtinggevende posities zitten heb ik al lang geleden geaccepteerd, maar deze foto is wel heel erg “montuur 1973″.  

Van dat soort dingen word ik dus een beetje cynisch en achterdochtig. Ik wil er graag van uit gaan dat het uiteindelijk wel goed komt, maar dat kost me vandaag gewoon een beetje moeite. Dit en gedoe op het werk, op diverse fronten, zorgen voor een sombere bui vandaag.  En die grijze, natte luchten buiten helpen daar niet echt bij, eerlijk gezegd. Het wordt tijd voor het voorjaar….

In de kunst gaat het om partijdigheid. Je bent voor iets of je bent tegen iets. Als je ergens voor bent moet je het geloof te vuur en te zwaard verbreiden en het museum is daarvoor een instrument (…)

Rudi Fuchs, 1978

Dit citaat kwam ik tegen in het Van Abbemuseum, op de tentoonstelling Herhaling: Zomeropstelling 1983.

Ik weet niet in welk verband hij dit geschreven heeft, dat vermeldt het tentoonstellingsgidsje helaas niet maar het doet er niet echt toe. Ik ben het zelden met Rudi Fuchs eens, maar dit vind ik een prachtig citaat. Wat ik er zo mooi aan vind is het gevoel van urgentie dat er uit spreekt en de zekerheid, het gebrek aan twijfel.   

Als we het woord museum nou eens vervangen door bibliotheek? Dat lijkt me een mooi begin, en als we er dan ook allemaal eens in gingen geloven, dat zou nog mooier zijn.

Dit blog is (ruim twee jaar geleden) gestart als opdracht 1 van de 23 dingen. Die opdracht luidde: Maak een blog en geef het een naam. Omdat ik goed voor de dag wilde komen in mijn allereerste opdracht vond ik een originele naam noodzakelijk. Omdat ik ook niet meteen te kijk wilde staan voor collega’s (je weet maar nooit wat voor blunders ik nog ga maken) koos ik voor een pseudoniem, met een mooie verklaring erbij. Die anonimiteit heeft binnen ProBiblio niet zo heel erg lang stand gehouden en de collega’s moesten altijd een beetje grinniken om de naam van mijn blog.

Inmiddels is het bloggen allang geen verplicht nummer meer maar doe ik het voor mijn eigen lol. Ik heb intussen ook een aantal lezers die niet weten wie er achter het pseudoniem zit. Dat geeft niet, maar ik heb de laatste weken wel nagedacht over waarom ik het pseudoniem nog in stand hou. Schrijf ik dingen waar ik niet achter sta of waar ik me voor schaam? Nee, allesbehalve. Is er een andere reden te bedenken waarom ik me zou verstoppen? Nou nee, eigenlijk niet. Integendeel zelfs, ik ben het hartgrondig eens met de oproep van de Koningin om op te houden met dat ongenuanceerde, anonieme geblaat. Nou ben ik niet ongenuanceerd (meestal niet tenminste), maar tot vandaag wel anoniem.

En dat moest maar eens afgelopen zijn vond ik. Vandaar dat ik vanavond de foto die ik al twee jaar als gravatar gebruik heb vervangen door een foto van mezelf. En dat ik mijn naam erbij gezet heb. In het kader van het strijden met open vizier en het staan voor wat je zegt.

Bovenstaande foto diende tot vandaag als avatar. Ik vond hem in de verzameling van de Library of Congress op Flickr (ten tijde van ding 6) en ik vond hem te mooi om niet te gebruiken. Het is een foto uit de Tweede Wereldoorlog van een Amerikaanse soldaat in zijn winteruniform. Bedankt voor de bewezen diensten, onbekende soldaat…

Ik heb het eerste deel van de Annie MG dramaserie gemist, dus misschien ligt het daaraan dat ik niet helemaal “in” het verhaal kom, maar na drie delen durf ik het wel toe te geven: ik vind er niks aan, aan die serie.

Het is ongetwijfeld een cinematografisch hoogstandje, en ik zie ook wel hoe knap het allemaal is, visueel en verhaaltechnisch. Maar toch klopt er iets niet. Sinds zuster Klivia bij De wereld draait door zei dat ze de serie niet goed vond omdat de humor ontbrak durf ik ook wel te bekennen dat ik het niet zo goed vind want het is toch een soort van vloeken in de kerk. De serie is zo ontzettend bejubeld in alle voorpubliciteit. ..

Nou was het ontbreken van humor mij nog niet eens opgevallen (maar het ís wel zo), mijn bezwaar zit hem meer in een paar nét-niet dingen. De showballetten die steeds nét niet synchroon gaan, de vreemde keuze van liedjes en vooral ook de vreemde, platgeslagen arrangementen van de liedjes waardoor ze allemaal even neuzelachtig klinken. Mijn grootste bezwaar zit hem in de rare kronkels waardoor de 15 jarige Annie Zeeuwse boerinnetjes een liedje ziet zingen dat ze pas op 66-jarige leeftijd zal schrijven. Dat vind ik wel een hele simpele manier om inspiratie te verbeelden.

Maar ja, met een regisseur die heel trots vertelt dat ze het boek van Annejet van der Zijl niet gelezen heeft had ik het misschien ook wel kunnen verwachten. “Ik wilde er mijn eigen Annie van maken”. Hoezo “mijn eigen Annie”? Dan had je geen biografie als uitgangspunt voor je film moeten nemen maar een fantasie Annie moeten maken.

Niet dat ik nou zo’n enorme Annie M.G. Schmidt-adept ben voor wie Annie heilig is. Van oorsprong jeugdbibliothecaris dus me ten volle bewust van het enorme belang van Annie voor de Nederlandse jeugdliteratuur, maar op latere leeftijd was het gewoon een enorm ijdel en chagrijnig mens, laten we eerlijk zijn. En al die mensen die zo dwepen met Annie “omdat ze zo lekker stout is”, daar word ik ook een beetje moe van.  Hou nou toch op. Dat versje moet je vooral in zijn tijd zien: nu is dat echt achterhaald want ik vind het gemiddelde Nederlandse kind veel te stout. Kunnen we haar niet gewoon zien als iets uit een geschiedenisboekje? Als een schrijfster die tussen de jaren 50 en 80 heel veel heeft betekent voor de Nederlandse jeugdliteratuur en de ontwikkeling van de Nederlandse musical? Die we af en toe nog eens uit de kast halen. Maar die verder wel iets uit het verleden is? En het verleden moeten je koesteren, dat is zo. Maar niet verheerlijken. En zeker niet heilig verklaren.

Zo, dat moest er even uit. Ga ik vanavond naar deel vier kijken? Waarschijnlijk wel. Maar ik moet ook nog een aantal mensen bellen, dus misschien laat ik dat wel voor gaan.

 En dan bedoel ik een “echte” brief, op papier. Een rare vraag misschien, want tot de komst van email schreef ik regelmatig brieven en ik vind het altijd leuk om een kaartje te krijgen. Zeker als er meer tekst op staat dan “hartelijk gefeliciteerd met je verjaardag”. Maar die vraag kwam in me op toen ik op Museum2.0 een stuk las over het succes van tentoonstellingen waarbij mensen brieven kunnen schrijven als onderdeel van of reactie op de tentoonstelling.

Zo organiseerde de National Library of Scotland een tentoonstelling over de 19e eeuwse uitgever John Murray waarin brieven een grote rol speelden. Bezoekers kregen de mogelijkheid om een brief aan Murray te schrijven en daar werd massaal gebruik van gemaakt. Tot verrassing van de samenstellers overigens, want die hadden beloofd dat iedereen een reactie terug zou krijgen.

 Deze foto is afkomstig van een tentoonstelling over Jack Kerouac in het Lowell National Park waar bezoekers op een typemachine (van Kerouac zelf) een reactie konden achterlaten. Dat leverde in een half jaar 12.000 reacties op en die gingen meestal verder dan alleen “awesome book”.

De schrijver van dit stuk vraagt zich af hoe het komt dat dit zo aanslaat. Ze heeft er zelf een aantal verklaringen voor: het dwingt mensen om even rust te nemen, het z0rgt voor meer aandacht en verbinding met de tentoonstelling en het brengt een (imaginair) gesprek op gang. 

Ik weet niet of dit nou zulke harde conclusies zijn want ze baseert het op maar drie voorbeelden maar ik vind het een mooi verhaal.  En ik probeer iets te bedenken waarin bibliotheken dit kunnen toepassen want al die redenen sluiten zo prachtig aan bij waar we ons mee bezig houden. Ontmoeting en verdieping en verhalen. Dit lijkt me een mooie manier om mensen verhalen te laten vertellen. En dan niet door ergens een bureautje met een pen neer te zetten, maar die les leren we hier ook: het moet er wel mooi uitzien en onderdeel zijn van een grotere ervaring. Maar dan krijg je ook wat.

De geweldige film over de 5 genomineerden voor de verkiezing van de Beste Bibliotheek Van Nederland is gemaakt ter inleiding van de prijsuitreiking denk ik. Voor het geval je de film nog niet gezien hebt moet je vooral even kijken, hij is prachtig. Ik kan hem helaas niet embedden, dat is het enige minpuntje van WordPress, die laat alleen Youtube filmpjes toe.

Altijd leuk om naar mensen te kijken die trots vertellen over iets en de mensen in deze film vertellen allemaal erg trots over de pluspunten van hun bibliotheek. De ene doet dat iets enthousiaster dan de andere, maar we hebben natuurlijk ook niet allemaal de tv-ervaring van Eppo. Wat ik zo onthullend aan de film vind zijn de punten die genoemd worden door de verschillende bibliotheken. Ik heb de special van Bibliotheekblad nog niet gelezen en weet dus niet hoe de juryrapporten er uit zien, maar ik zie toch een verschil tussen waar de jury op beoordeelt heeft en wat de bibliotheken zelf zien. De waslijst van criteria wordt door Wendy de Graaff in de film samengevat met: lef, de collectie, goed personeel en eventueel een bijzonder gebouw. En wat noemen de bibliotheken: de uitstraling, de openheid, de architectuur, verleiding, retail, het betrekken van bezoekers bij de collectie, activiteiten, bewegwijzering, samenwerking met andere organisaties.

Alle bibliotheken noemen op de een of andere manier wel de collectie maar alleen Delft benoemt het personeel als zodanig. Raymond uit Heerhugowaard noemt het personeel met betrekking tot de collectie en de samenwerking met de gebruikers maar niet als een losstaand punt. De beste bibliotheken van Nederland vinden zelf dus niet dat hun personeel zo bijzonder is. Jammer. Want zo wordt het natuurlijk nooit wat met onze positieve uitstraling. 

Gemiste kans lijkt me.

Ik las een paar weken geleden een interessant stuk over waarom musea zouden moeten bloggen (isn’t that so 2005?). Wat ik zo interessant vond was dat Jim Richardson benadrukt dat een blog het publiek de mogelijkheid biedt om de andere kant van een museum te zien. Je kunt de voorbereidingen voor een tentoonstelling in beeld brengen of werkzaamheden achter de schermen, daar zijn veel mensen nieuwsgierig naar. Op die manier creëer je een menselijk gezicht bij een instituut. Want een Twitter-goeroe leert ons: “Social Media heeft een gezicht nodig wil het écht succesvol zijn”.

Openbare bibliotheken in ons land zijn allemaal driftig aan het experimenten met Social Media, maar een echt gezicht hebben ze nog niet. Als ik de diverse sites en blogs zo eens bekijk blijft het toch vaak beperkt tot interessante en leesbare stukjes over onderdelen van de collectie maar een echt gezicht geven ze de bibliotheek niet. De stukken zijn over het algemeen goed geschreven maar zeer neutraal en soms zelfs veredelde persberichten. Misschien zijn er uitzonderingen op, maar die staan dan niet in de bibliowiki want daar baseer ik mijn mini-onderzoekje op. De bibliotheek Vlissingen gaat op zijn blog het verst met dat persoonlijke gezicht, daar hebben de verschillende berichten een duidelijk andere signatuur en krijg je ook beperkt informatie over de schrijvers ervan. Het blog van de bibliotheek Arnhem is het meest persoonlijk, maar daar heb je weer geen idee van wie het schrijft.

Wat is dat toch, met bibliothecarissen en privacy? Want dat is vast de reden waarom er niet gewoon voluit een naam en het liefst ook nog een foto bij elk stuk staat. Ik herinner me uit het verleden de ellenlange discussies over het dragen van naambordjes in de uitlening. Ook zo’n probleem. Waarom profileren wij ons toch zo slecht? Waarom zijn we niet gewoon trots op onszelf en op wat we doen? Waarom staan we niet voor ons werk en voor onze zaak? Dit ben ik en dit kan ik. Kan ik u helpen?

Ik heb het al eerder gezegd: dat doen ze in Amerika anders. Kijk maar eens naar de bibliotheek van Topeka & Shawnee County. Bij elk bericht op de site staat niet alleen wie het geplaatst heeft maar er staat ook een fotootje bij. En zeer prominent op de site staan de persoonlijke boekrecensies, ook weer voorzien van alle personalia. Prettig lijkt me dat als lezer. En ze plaatsen filmpjes: wat voor tocht legt het boek dat je in de inleverbus stopt af (inclusief een lesje over dat romans op alfabetische volgorde in de kast staan) of over wat de bibliotheekmedewerkers met Facebook doen. Als ik de foto’s van de bibliotheek bekijk ziet ie er nogal gewoontjes uit, maar dit lijkt me een hele prettige plek om te zijn. Schrijverdezes beschrijft hoe de medewerkers van Boekhandel Van Gennep het beeld bepalen van de boekhandel, zo zouden bibliothecarissen (zowel in real life als digitaal) het gezicht moeten zijn van de bibliotheek. Maar helaas, dat zijn we tegenwoordig maar zelden.

Ik wil naar Kansas!

Nawoord: Er is natuurlijk één biblioblogger die wel een heel duidelijk gezicht heeft, namelijk Edwin. Mijn excuus is dat ZBdigitaal niet het officiële blog van de Zeeuwse Bibliotheek is maar Edwin is dankzij zijn blog wel zo’n beetje het gezicht van de bibliotheek. Bij deze rechtgezet. En op het officiële weblog van de Zeeuwse Bibliotheek zijn alle stukken wel voluit ondertekend. Ook weer rechtgezet.

elukkig nieuwjaar!

Dat het maar een mooi jaar mag worden, met innovatie en vooruitgang en veel mooie boeken en andere verheffende zaken.

De kersttoespraak van de Koningin heb ik in “real time” gemist, op dat moment zat ik met mijn familie in Limburg aan de eerste gang van het kerstdiner dat het grootste deel van de rest van de dag in beslag nam. Met cadeautjes en veel plezier en een lesje in walsen van oma.

’s Avonds in het late journaal zag ik nog even een fragment en toen viel mij vooral het prachtige winterse landschap bij Huis ten Bosch op. De boodschap leek mij er een van dertien in een dozijn: wéér een oproep tot meer menselijkheid en vrede op aarde en zo. Maar toen ik gisteravond eindelijk weer eens Twitter opende bleek ik dat geheel en al verkeerd begrepen te hebben. Volgens veel verontwaardigde twitteraars gaf de koningin de digitale gemeenschap in het algemeen en Twitter in het bijzonder de schuld van de verharding van de maatschappij. Het Meisje van de slijterij schreef een hele mooie open brief aan Hare Majesteit waarin ze uitlegt hoe Social Media haar leven in het afgelopen jaar verrijkt hebben en Edwin liet nog even zien dat de Koningin in elk geval niet op zo’n niveau met haar kinderen communiceert dat ze weet waar die beroepsmatig mee bezig zijn.

Allemaal goed en wel, maar waar gaat het nou eigenlijk over? Ik heb haar toespraak er eens bij gezocht om te kijken wat ze nou precies zegt over Social Media. Haar taalgebruik is nogal verhullend en ze spreekt in algemene termen maar het fragment waar iedereen over valt is volgens mij het volgende: 

Wanneer de zorgen groot zijn, wordt de behoefte aan een gezamenlijk perspectief sterker gevoeld. Godsdiensten en levensovertuigingen wijzen op verantwoordelijkheid voor de naaste. Vroeger was er vrijwel overal burenhulp en vormde nabuurschap de basis van de samenleving. Men kende elkaar. Maar de moderne mens lijkt weinig aandacht te hebben voor de naaste. Nu is men vooral met zichzelf bezig. We  zijn geneigd van de ander weg te kijken en onze ogen en oren te sluiten voor de omgeving. Tegenwoordig zijn zelfs buren soms vreemden. Je spreekt elkaar zonder gesprek, je kijkt naar elkaar zonder de ander te zien. Mensen communiceren via snelle korte boodschapjes. Onze samenleving wordt steeds individualistischer. Persoonlijke vrijheid is los komen te staan van verbondenheid met de gemeenschap. Maar zonder enig ‘wij-gevoel’ wordt ons bestaan leeg. Met virtuele ontmoetingen is die leegte niet te vullen; integendeel, afstanden worden juist vergroot. Het ideaal van het bevrijde individu heeft zijn eindpunt bereikt. We moeten trachten een weg terug te vinden naar wat samenbindt. 

Lijkt me niet zo heel veel mis mee. Is zelfs nogal een open deur. Volgens mij is iedereen gevallen over dat ene zinnetje van die snelle korte boodschapjes. Daarmee doelt ze ongetwijfeld op Twitter, maar dat is toch maar een tussenzinnetje? Voor de strekking van het verhaal had dat zinnetje er net zo goed uit gekund want volgens mij is haar boodschap dat de individualisering van de maatschappij ook zo zijn nare kanten heeft en dat we daar iets aan zouden moeten doen. Ze constateert dat zonder een wij-gevoel het bestaan leeg wordt en dat is ook zo, ze zegt niet dat dat de schuld van Twitter is. Wat de irritatie misschien nog versterkt heeft is het volgende fragment:

De moderne technische mogelijkheden lijken mensen wel dichter bij elkaar te brengen maar ze blijven op ‘veilige’ afstand, schuilgaand achter hun schermen. Wij kunnen nu spreken zonder te voorschijn te komen, zonder zelf gezien te worden, anoniem. Domweg, grofweg emoties uiten is makkelijk geworden. Op spreken zonder respect wordt niemand meer afgerekend. Niet het vreemd zijn maakt de ander agressief maar agressiviteit maakt de ander tot vreemde.

Hier kan ik het ook alleen maar mee eens zijn. Als ze hiermee al ergens naar verwijst is het naar de stoute jongetjes van Geen Stijl en die voelen zich in het geheel niet aangesproken, die maken er gewoon weer een grap van. Dus waar komt al die verontwaardiging toch vandaan? En het zijn niet alleen maar de twitteraars, Désanne van Brederode deed vanochtend een klein duitje in het zakje in haar column in Buitenhof en ook het NRC heeft een nogal ongenuanceerde mening voor een krant die de nuance zoekt.

Maar is dat niet net wat Beatrix bedoelt? Iedereen heeft maar overal een mening over en roept die van de daken en dan het liefst zo hard en ongenuanceerd mogelijk. Want je wilt wel gehoord worden en dat lukt in deze tijd het best als je zo extreem mogelijk bent. Kopvodden. Dat woord is volgens mij maar één keer als zodanig gebruikt maar iedereen kent het omdat over die ene keer eindeloos, op alle mogelijke manieren, is nagepraat. Ik word daar vaak nogal moe van, vooral ook omdat het zo goedkoop is. Zo lui en zo makkelijk scoren. En dat zie ik ook weer terug in de reacties op de toespraak en op de reacties dáár weer op.

Kunnen de bibliotheken deze toespraak niet gebruiken bij het invullen van onze kernfuncties namelijk Ontmoeting en Debat? Want bibliotheken wilden toch een plaats voor ontmoeting zijn? Of hebben we die laten vallen nou Plasterk heeft gezegd dat ie daar geen geld voor over heeft? Maar daar zat hem toch de vernieuwing? Dat we in plaats van alleen maar passief materiaal ter beschikking stellen ons wilden mengen in het publieke debat en mensen wilden stimuleren bij het vormen van hun mening en hen daarom goed wilden informeren? Dit lijkt me nou een prachtig steuntje in de rug: tegen het ongefundeerd en ongenuanceerd blaten en vóór het sociale gezicht en het ondersteunen van de zwakkere in de samenleving.  Schot voor open doel lijkt me.