Teraz Psychologia Blog

Samospełniające się proroctwo

2007-11-05T20:49:00.000+01:00

Samospełniające się proroctwo (samorealizująca się przepowiednia) jest to zjawisko, które polega na tym, że określone oczekiwania w stosunku do innych osób, samych siebie lub przyszłych zdarzeń, wpływają na zachowanie innych, bądź nas samych, co powoduje spełnienie oczekiwań.

Występuje ono wówczas, gdy informacja o mającym się zdarzyć incydencie pochodzi z wiarygodnego dla jednostek źródła i pod wpływem tej informacji jednostki postępują w taki sposób, że realizują w końcu treść przepowiedni. Jest ono zjawiskiem nieświadomym i pojawia się w sposób mimowolny.

Przykładem samospełniającego się proroctwa może być np. plotka o tym, że dany bank w najbliższym czasie z powodu problemów finansowych upadnie. W wyniku rozchodzenia się tej informacji wśród klientów banku pojawić może się zjawisko owczego pędu, gdy klienci wierząc w plotkę zaczynają wyciągać złożone w nim oszczędności. Rezultatem takiego działania jest wyprowadzenie pieniędzy z banku i doprowadzenie go do upadłości.

Zrodlo: Wikipedia PL

Definicje Psychologiczne

2006-12-26T14:51:00.000+01:00

1. Motywacja wewnętrzna to angażowanie się w jakieś działanie, ponieważ sprawia nam ono przyjemność bądź wzbudza nasze zainteresowanie, a nie wskutek zewnętrznych nacisków lub dla zewnętrznych korzyści.
2. Motywacja zewnętrzna to angażowanie się w jakieś działanie skutek zewnętrznych nacisków lub dla zewnętrznych korzyści, a nie dlatego, że wykonywanie zadania sprawia nam przyjemność bądź wzbudza nasze zainteresowanie.
3. Efekt nadmiernego uzasadnienia to zjawisko polegające na spostrzeganiu swojego działania jako wywołanego przekonującymi czynnikami zewnętrznymi i niedocenianiu wagi czynników wewnętrznych.
4. Dwuczynnikowa teoria emocji to koncepcja, zgodnie z którą doznanie emocji jest rezultatem dwufazowego procesu spostrzegania siebie - najpierw ludzie doświadczą pobudzenia fizjologicznego, a następnie poszukują dla niego odpowiedniego wyjaśnienia; jeśli przypisują to pobudzenie źródłu mającemu naturę emocjonalną, przeżywają odpowiednią emocję (np. jeśli wyjaśniają własne pobudzenie tym, że ktoś celuje w nich z pistoletu, odczuwają strach).
5. Błędne określenie przyczyn pobudzenia to przypisanie własnego pobudzenia niewłaściwemu źródłu, czego konsekwencją jest fałszywa bądź nadmiernie silna emocja.
6. Schematy Ja to oparte na naszych przeszłych doświadczeniach zorganizowanie struktury wiedzy o nas samych, które pomagają nam zrozumieć, wyjaśnić i przewidzieć własne zachowanie.
7. Pamięć autobiograficzna to treści pamięciowe dotyczące własnych myśli, uczuć i zachowań w przeszłości.
8. Ja odzwierciedlone to spostrzeganie siebie oczami innych ludzi i włączanie ich opinii do własnego pojęcia Ja.
9. Teoria porównań społecznych to koncepcja, zgodnie z którą poznajemy swoje własne zdolności i postawy poprzez porównywanie się z innymi ludźmi.
10. Porównania społeczne w górę to porównywanie siebie z ludźmi, którzy lokują się wyżej niż my w zakresie jakiejś zdolności czy cechy, mające na celu określenie standardu doskonałości.
11. Porównania społeczne w dół to porównywanie siebie z ludźmi, którzy lokują się niżej w zakresie jakiejś zdolności czy cechy, mające na celu uzyskanie poczucia większego zadowolenia z siebie.
12. Autoprezentacja to próba zakomunikowania poprzez nasze wypowiedzi, zachowania niewerbalne i działania, kim jesteśmy albo za kogo chcielibyśmy być uważani przez innych.
13. Kierowanie wrażeniem to świadome bądź nieświadome aranżowanie starannie skonstruowanej prezentacji Ja, która wytworzy u innych określone wrażenie, zgodne z naszymi celami czy potrzebami w interakcji społecznej.
14. Ingracjacja to proces polegający na tym, że ludzie schlebiają jakiejś osobie, często o wyższym statusie, wychwalają ją i w ogóle próbują wzbudzić w niej sympatię do siebie.
15. Promowanie siebie to proces polegający na tym, że ludzie próbują wywrzeć pozytywne wrażenie na innych, opisując własne talenty i manifestując swoją wiedzę.
16. Pławienie się w cudzej chwale to dążenie do poprawienia własnego wizerunku przez wiązanie się z ludźmi, którzy odnieśli sukces lub są sławni.
17. Kreowanie usprawiedliwień dla możliwej porażki to tworzenie utrudnień i wymyślanie usprawiedliwień dla samego siebie, żeby w wypadku niepowodzenia dysponować gotowym wytłumaczeniem.
18. Konformizm to zmiana w zachowaniu na skutek rzeczywistego lub wyimaginowanego wpływu innych ludzi.
19. Informacyjny wpływ społeczny to wpływ innych ludzi, który prowadzi nas do konformizmu, ponieważ spostrzegamy te osoby jako źródło informacji, dające wskazówki dla naszego zachowania; dostosowujemy się, ponieważ wierzymy, że cudza interpretacja niejasnej sytuacji jest bardziej poprawna niż nasza.
20. Prywatna akceptacja to dostosowanie sił do zachowania innych ludzi bez prawdziwego przekonania o tym, że to, co oni robią albo mówią, jest słuszne.
21. Publiczny konformizm to dostosowanie się publiczne do zachowania innych ludzi, bez konieczności wiary w to, co robimy lub mówimy.
22. Indukowanie to szybkie rozprzestrzenianie się emocji lub zachowań w tłumie.
23. Psychoza tłumu to pojawienie się w grupie ludzi podobnych fizycznych symptomów bez znanej fizycznej przyczyny.
24. Normy społeczne to ukryte albo jasno sprecyzowane reguły grupy dotyczące akceptowanych zachowań, wartości i przekonań jej członków.
25. Normatywny wpływ społeczny to wpływ innych ludzi, który prowadzi nas do konformizmu, ponieważ chcemy być przez nich lubiani i akceptowani.
26. Bezrefleksyjny konformizm to posłuszne zinternalizowanie norm społecznych, bez zastanowienia się nad ich działaniem.
27. Norma wzajemności to norma społeczna, która stwierdza, że jeżeli otrzymujesz coś dobrego od innej osoby, to jesteś zobowiązany odpłacić jej tym samym (zachować się podobnie).
28. Teoria wpływu społecznego to teoria, według której dostosowanie się do wpływu społecznego zależy od siły, bezpośredniości i liczby innych ludzi w grupie.
29. Kredyt zaufania to zaufanie, które w ciągu długiego czasu zdobywa człowiek, dostosowując się do norm grupowych; kiedy zdobędzie już dość zaufania, może (jeżeli jest ku temu sposobność) zachować się niezgodnie z normami, bez groźby odwetu ze strony grupy.
30. Wpływ mniejszości to przypadek, w którym mniejszość członków grupy wpływa na zachowanie albo na przekonania większości.
31. Postawa to trwała ocena (pozytywna lub negatywna) ludzi, obiektów i pojęć.
32. Emocjonalny komponent to emocje i uczucia, jakie ludzie kojarzą z obiektem postawy.
33. Poznawczy komponent postawy to przekonania ludzi na temat właściwości obiektu postawy.
34. Behawioralny komponent postawy to działania ludzi wobec obiektu postawy.
35. Komunikat perswazyjny to komunikat (np. przemówienie lub reklama telewizyjna) przekonujący do zajęcia określonego stanowiska w danej sprawie.
36. Program Uniwesytetu Yale poświęcony badaniu zmiany postaw to badanie warunków, w jakich ludzie są najbardziej skłonni zmienić swoje postawy w odpowiedzi na komunikaty perswazyjne; badacze koncentrują się na tym, "kto mówi, co i do kogo", to jest na źródle komunikatu, naturze komunikatu i naturze odbiorcy.
37. Model wypracowania prawdopodobieństw to teoria, w której zakłada się że istnieją dwa sposoby zmiany postaw za pośrednictwem komunikatów perswazyjnych; centralna strategia pojawia się, gdy ludzie mają motywację i zdolność do skupienia uwagi na argumentach zawartych w komunikacie; peryferyczna strategia występuje, gdy ludzie nie skupiają swojej uwagi na argumentach, lecz są pod wpływem charakterystyk powierzchownych (np. kto jest nadawcą).
38. Centralna strategia perswazji to przypadek, w którym ludzie analizują komunikat perswazyjny, uważnie słuchając i rozważając argumenty; strategia ta pojawia się, gdy ludzie posiadają zarówno zdolności, jak i motywację do uważnego słuchania komunikatu.
39. Peryferyczna strategia perswazji to przypadek, w którym ludzie nie analizują argumentów zawartych w komunikacie perswazyjnym, są natomiast pod wpływem wskazówek peryferycznych.
40. Znaczenie osobiste to stopień w jakim dana sprawa ma istotne konsekwencje dla samopoczucia ludzi.
41. Komunikaty wzbudzające strach to komunikaty perswazyjne, które próbują zmienić postawy ludzi poprzez wzbudzanie w nich strachu.
42. Postawa oparta na poznaniu to postawa oparta przede wszystkim na przekonaniach ludzi na temat właściwości obiektu postawy.
43. Postawa oparta na emocjach to postawa oparta bardziej na uczuciach i wartościach ludzi niż na przekonaniach o naturze obiektu postawy.
44. Warunkowanie klasyczne to przypadek, kiedy bodziec wywołujący reakcję emocjonalną jest wielokrotnie doświadczany razem z bodźcem neutralnym, który nie wywołuje takiej reakcji do czasu, aż nabierze emocjonalnych właściwości pierwszego bodźca.
45. Warunkowanie instrumentalne to przypadek, w którym częstotliwość swobodnie podejmowanych zachowań albo rośnie, albo maleje, w zależności od tego, czy następuje po nich wzmocnienie pozytywne czy kara.
46. Postawa oparta na zachowaniu to postawa oparta na obserwacji, jak zachowujemy się wobec obiektu postawy.
47. Dostępność postawy to siła związku między obiektem i oceną tego obiektu; dostępność jest mierzona czasem, w jakim ludzie mogą odpowiedzieć na pytanie, co czują wobec danej sprawy lub danego obiektu.
48. Uodpornienie postawy to uczynienie ludzi odpornymi na próby zmiany ich postaw poprzez wstępne zaaplikowanie im małej dawki argumentów sprzecznych z ich stanowiskiem.
49. Teoria reaktancji (przeciwstawienia się) to koncepcja, wedle której zagrożenie wolności wyboru okreżlonego zachowania powoduje wzbudzenie nieprzyjemnego stanu przeciwstawienia się; ludzie mogą zredukować ten stan, angażując się w zagrożone zachowanie.
50. Teoria wyrozumowanego działania to teoria utrzymująca, że najlepsza podstawą do przewidywania planowanych, rozmyślnych zachowań są postawy ludzi wobec konkretnego zachowania i ich subiektywne normy.
51. Normy subiektywne to przekonania na temat tego, jak inni ludzie, z których opinią się liczymy, ocenią określone zachowanie.
52. Efekt częstości kontaktów to zjawisko polegające na tym, że im częściej widzimy i kontaktujemy się z drugą osobą, tym większe prawdopodobieństwo, że zostanie ona naszym przyjacielem.
53. Efekt czystej ekspozycji to zjawisko polegające na tym, że im częściej jesteśmy wystawieni na ekspozycję bodźca, tym bardziej jesteśmy skłonni ten bodziec polubić.
54. Efekt zysku-straty to zjawisko polegające na tym, że tym bardziej lubimy daną osobę, im więcej wysiłku musieliśmy włożyć w zmianę jej pierwotnej opinii o nas (tj. nie lubiani na początku znajomości teraz jesteśmy lubiani), natomiast tym mniej lubimy daną osobę, im więcej jej pierwotnej sympatii straciliśmy (tj. jeżeli na początku znajomości nas lubiła, a teraz nas nie lubi).
55. Teoria wymiany społecznej: w teorii tej zakłada się, że do, co ludzie sądzą o swoim związku z inną osobą, zależy od tego, jak spostrzegają nagrody, które daje im ten związek, koszty, na jakie się narażają, na jaki (ich zdaniem) związek zasługują i jakie jest (ich zdaniem) prawdopodobieństwo nawiązania lepszych stosunków z kimś innym.
56. Poziom odniesienia to bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród), jakiego oczekujemy od danego związku.
57. Porównawczy poziom odniesienia to bilans (wyrażony w terminach kosztów i nagród), jakiego oczekujemy od danego związku, w porównaniu z innym, możliwym związkiem.
58. Teoria równości to teoria, w której przyjmuje się, że ludzie czują się najszczęśliwi w związkach, w których zarówno koszty, jak i zyski będące udziałem jednej ze stron są w przybliżeniu takie same jak koszty i zyski przypadające drugiej stronie.
59. Miłość braterska to uczucie zaangażowania, bliskości w stosunku do drugiej osoby, któremu nie towarzyszy namiętność ani pobudzenie fizyczne.
60. Miłość erotyczna to intensywna tęsknota za drugą osobą, której towarzyszy fizjologiczne pobudzenie; kiedy wszystko układa się dobrze (druga strona również nas kocha) przeżywamy ogromne spełnienie i ekstazę, a kiedy nie - odczuwamy głęboki smutek i rozpacz.
61. Trójczynnikowa koncepcja miłości to koncepcja, zgodnie z którą miłość jest stanem składającym się z trzech podstawowych elementów: uczucia bliskości, namiętności oraz zaangażowania.
62. Inwestycyjny model związku to teoria, w której przyjmuje się, że to, co ludzie wnoszą w dany związek, zależy od satysfakcji, jaką im daje; satysfakcji definiowanej w kategoriach nagród, kosztów, a także poziomu odniesienia i porównawczego poziomu odniesienia oraz inwestycji, które stracą, gdy się z tego związku wycofają.
63. Relacje wymiany to relacje interpersonalne oparte na potrzebie równości (tj. na potrzebie wyrównania stosunku kosztów do zysków).
64. Relacje darowizny to związki, w których ludzie troszczą się przede wszystkim o zaspokojenie potrzeb drugiej osoby.
65. Styl przywiązywania się to oczekiwania, jakie ludzie formują co do kontaktów z innymi osobami; oczekiwania te wynikają z rodzaju więzi między ich pierwszymi opiekunami a nimi jako niemowlętami.
66. Styl przywiązywania się oparty na poczuciu bezpieczeństwa to styl przywiązywania się do drugiej osoby, którego cechą charakterystyczną jest zaufanie, brak lęku przed odrzuceniem i świadomość, że jest się wartościową i lubianą osobą.
67. Styl przywiązywania się oparty na unikaniu to styl przywiązywania się do drugiej osoby, którego cechą charakterystyczną jest tłumienie potrzeby nawiązania intymnych kontaktów z tą osobą, ponieważ realizacja tej potrzeby zakończyła się niepowodzeniem; ludzie, dla których charakterystyczny jest ten styl przywiązywania się, z trudnością nawiązują bliskie kontakty z innymi.
68. Lękowo-ambiwalentny styl przywiązywania się to styl przywiązywania się do drugiej osoby, którego cechą charakterystyczną jest niepokój wynikający z niepewności, czy druga osoba odpowie na potrzebę nawiązania intymnego kontaktu; rezultatem jest wyższy niż przeciętnie poziom lęku.
69. Zachowanie prospołeczne to każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści innej osobie.
70. Socjobiologia to perspektywa, w ramach której zjawiska społeczne tłumaczy się, stosując prawa teorii ewolucji.
71. Dobór krewniaczy to koncepcja, zgodnie z którą zachowania jednostki mające na celu ochronę życia spokrewnionych z nią osób są utrwalane poprzez mechanizm naturalnej selekcji.
72. Norma wzajemności to założenie, że inni będą nas traktować w ten sam sposób, w jaki my ich traktujemy (np. jeżeli pomożemy jakiemuś człowiekowi, to w przyszłości on pomoże nam).
73. Teoria wymiany społecznej to przekonanie, w którym przyjmuje się, że dwie zasady: zasada maksymalizacji zysków i zasada minimalizacji kosztów najlepiej wyjaśniają społeczne relacje.
74. Altruizm to każde działanie ukierunkowane na niesienie korzyści drugiej osobie z pominięciem własnego interesu; często człowiek angażując się w takie działania, ponosi określone koszty.
75. Empatia to zdolność do postawienia siebie na miejscu drugiej osoby i odbierania w podobny sposób zachodzących wydarzeń oraz odczuwania podobnych emocji (np. radości i smutku).
76. Hipoteza empatii-altruizmu to przekonanie, zgodnie z którym empatia odczuwana względem drugiej osoby skłania do udzielenia jej pomocy bez względu na konsekwencje podjętych działań.
77. Osobowość altruistyczna to osobowość, którą charakteryzuje tendencja do udzielania pomocy innym osobom.
78. Hipoteza redukcji negatywnego stanu emocjonalnego to przekonanie, iż ludzie angażują się w pomoc dla innych, aby pozbyć się własnego smutku i przygnębienia.
79. Hipoteza przeładowania urbanistycznego to przekonanie, że mieszkańcy miast, broniąc się przed nadmiarem stymulacji, jakich dostarcza im miejskie życie, wykazują tendencję do zamykania się w sobie i unikania kontaktów z innymi ludźmi.
80. Efekt widza to zależność polegająca na tym, że im więcej jest świadków nagłego wypadku, tym mniejsza istnieje szansa, że którykolwiek z nich podejmie interwencję.
81. Kumulacja ignorancji to fenomen polegający na tym, że świadkowie nagłego wypadku wzajemnie obserwując swoją obojętność, interpretują zdarzenie jako niegroźne i nie wymagające interwencji.
82. Rozproszenie odpowiedzialności to fenomen polegający na tym, że wraz ze wzrostem liczby przygodnych świadków zmniejsza się poczucie odpowiedzialności za rozwój wypadków.
83. Działanie agresywne to zachowanie, którego celem jest spowodowanie psychicznej lub fizycznej szkody.
84. Agresja wroga to akt agresji poprzedzony uczuciem gniewu, którego celem jest zadanie bólu lub zranienie.
85. Agresja instrumentalna to akt agresji służący osiągnięciu innego celu poza zadaniem bólu czy zranieniem.
86. Eros to instynkt życia, pojęcie występujące w teorii Freudowskiej.
87. Tanatos to zgodnie z teorią Freudowską - instynkt śmierci, popęd odpowiedzialny za agresywne skłonności człowieka.
88. Teoria hydrauliczna to teoria, zgodnie z którą nie ujawnione emocje ulegają kumulacji i wywołują stan napięcia ustępujący w chwili, gdy dojdzie do ekspresji stłumionych emocji.
89. Ciało migdałowate to obszar w korze mózgowej mający związek z przejawami agresji.
90. Testosteron to hormon mający związek z przejawami agresji.
91. Teoria frustracji-agresji to teoria, zgodnie z którą przeszkody występujące na drodze do osiągnięcia upragnionego celu zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia reakcji agresywnych.
92. Deprywacja relatywna to poczucie jednostki (albo grupy społecznej), że posiada mniej niż zasługuje lub mniej niż pozwolono jej oczekiwać, lub też mniej niż posiadają ludzie do niej podobni.
93. Bodziec wyzwalający agresję to przedmiot kojarzony potocznie z działaniami agresywnymi (np. rewolwer); sama jego obecność zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia aktów agresji.
94. Teoria społecznego uczenia się to teoria, zgodnie z którą uczenie się społecznych zachowań następuje poprzez obserwację i naśladownictwo innych ludzi.
95. Katharsis to pojęcie określające zjawisko uwalniania nagromadzonej agresywnej energii poprzez wysiłek fizyczny, obserwację zachowań agresywnych ludzi lub dopuszczenie się samemu czynu noszącego znamiona agresji; takie "wypuszczenie pary" obniża prawdopodobieństwo podjęcia agresywnych działań w przyszłości.
96. Dehumanizacja to proces polegający na pozbawieniu ofiary cech ludzkich i deprecjonowaniu jej wartości (np. gdy słowo "człowiek" zastępujemy określeniem "żółtek"); dehumanizacja obniża opór przed dokonywaniem aktów agresji i sprawia, że raz podjęta agresja ułatwia następne zachowania tego typu i znacznie zwiększa prawdopodobieństwo ich wystąpienia.
97. Uprzedzenie to wroga bądź negatywna postawa dotycząca wyróżniającej grupy ludzi, oparta wyłącznie na ich przynależności do tej grupy.
98. Stereotyp to generalizacja odnosząca się do grupy, w ramach której identyczne charakterystyki zostają przypisane wszystkim bez wyjątku jej członkom, niezależnie od rzeczywistych różnic między nimi.
99. Dyskryminacja to nie usprawiedliwione, negatywne lub krzywdzące działanie skierowane przeciwko członkowi danej grupy, wyłącznie dlatego, iż do niej należy.
100. Grupa własna to grupa , z którą jednostka się identyfikuje i czuje się jej członkiem.
101. Grupa obca to grupa, z którą jednostka się nie identyfikuje.
102. Stronniczość wobec grupy własnej to szczególnie pozytywne odczucia i uprzywilejowane traktowanie ludzi, których określamy jako część naszej własnej grupy, negatywne zaś odczucia i nieuczciwe traktowanie innych jako należących do grupy obcej.
103. Grupy minimalne to nic nie znaczące grupy utworzone przez zgrupowanie obcych ludzi na podstawie trywialnych kryteriów; jednak owo minimalne członkostwo nadal przejawia się w stronniczości wobec grupy własnej.
104. Jednorodność grupy obcej to spostrzeganie tych, którzy należą do grupy obcej, jako bardziej do siebie podobnych (jednorodnych) niż w rzeczywistości, a zarazem bardziej do siebie podobnych niż członkowie grupy własnej.
105. Korelacja pozorna to tendencja do spostrzegania związków lub korelacji pomiędzy zdarzeniami, które nie są powiązane.
106. Model buchalteryjny to informacja niezgodna ze stereotypem, prowadząca do przekształcenia tego stereotypu.
107. Model przekształceniowy to informacja niezgodna ze stereotypem, prowadząca do radykalnej zmiany stereotypu.
108. Model wykształcania stereotypu niższego rzędu to informacja niezgodna ze stereotypem, prowadząca do stworzenia stereotypu niższego rzędu, w celu przyswojenia tej informacji, bez konieczności zmieniania początkowego stereotypu.
109. Krańcowy błąd atrybucji to skłonność do czynienia atrybucji z dyspozycji w odniesieniu do całej grupy ludzi.
110. Obwiniane ofiary to skłonność do obwiniania ludzi (dokonywania atrybucji z dyspozycji) za to, że stają się ofiarami, a motywowana głównie przez pragnienie wiary w to, że świat jest sprawiedliwy.
111. Teoria rzeczywistego konfliktu to teoria, w myśl której ograniczenie zasobów prowadzi do konfliktu między grupami, którego konsekwencją jest nasilenie uprzedzeń i dyskryminacją.
112. Poszukiwanie kozła ofiarnego to skłonność ludzi, gdy są sfrustrowani lub nieszczęśliwi, do przemieszczania agresji na grupy, które są nie lubiane lub słabe, i wyróżniają się w widoczny sposób.
113. Zinstytucjonalizowany rasizm to rasistowskie postawy uznawane przez większość z nas, ponieważ żyjemy w społeczeństwie, gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą.
114. Zinstytucjonalizowany seksizm to dyskryminujące kobiety postawy uznawane przez większość z nas, ponieważ żyjemy w społeczeństwie, gdzie stereotypy i dyskryminacja są normą.
115. Konformizm wobec norm to skłonność do niewychylania się z grupy w celu realizacji jej oczekiwań i uzyskania akceptacji.
116. Współczesny rasizm to uprzedzenia ujawniane w subtelny i niebezpośredni sposób, ponieważ ludzie nauczyli się ukrywać swe uprzedzenia, by uniknąć posądzenia o rasizm.
117. Wzajemna zależność to sytuacja, gdy dwie grupy lub więcej grup potrzebuje siebie nawzajem i musi na sobie polegać, by osiągnąć cel, który jest ważny dla każdej z nich.
118. Klasa mieszana to takie zorganizowanie miejsc w klasie, by sprzyjało redukowaniu uprzedzeń i podnosiło samoocenę dzieci, poprzez umieszczenie ich w małych, zdesegregowanych grupach i spowodowanie, by każde dziecko w grupie musiało polegać na pozostałych, chcąc nauczyć się bieżącego materiału i dobrze funkcjonować w klasie.
119. Zapamiętywanie to proces, dzięki któremu ludzie zauważają i kierują swoją uwagę na informację z otoczenia; ponieważ ludzie nie mogą spostrzegać wszystkiego, co się dzieje dookoła nich, dlatego przyswajają sobie tylko część informacji dostępnej w środowisku.
120. Przechowywanie to proces, dzięki któremu ludzie przechowują w pamięci informację zaczerpniętą ze środowiska.
121. Przypominanie to proces, dzięki któremu ludzie przywołują informację przechowywaną w pamięci.
122. Pamięć rekonstrukcyjna to proces powodujący, że pamięć o danym zdarzeniu zostaje zniekształcona przez informację, która do nas dociera po tym zdarzeniu.
123. Błędne określenie źródła to błędne zidentyfikowanie źródła naszych reprezentacji pamięciowych (np. przekonanie, że rozpoznaje mężczyznę, ponieważ widziałem go na miejscu przestępstwa, podczas gdy faktycznie rozpoznaje go, ponieważ widziałem jego zdjęcie w gazecie).
124. Poligraf to urządzenie, które mierzy reakcje fizjologiczne (np. tempo bicia serca); kiedy poligraf jest stosowany do wykrycia kłamstwa, badający próbuje wówczas stwierdzić, czy ktoś kłamie, obserwując reakcje fizjologiczne osoby odpowiadającej na pytania.
125. Testowanie rynku za pośrednictwem telewizji kablowej to technika stosowana do badania efektywności reklamowania, kiedy reklamujący, w porozumieniu z ośrodkami telewizji kablowej i sklepami spożywczymi, pokazują reklamy losowo wybranym grupom ludzi, a następnie badają, czy ludzie ci są bardziej skłonni do kupowania reklamowanych produktów niż ci, którzy nie oglądali tych reklam.
126. Komunikaty podprogowe to słowa albo obrazy, które nie są świadomie spostrzegane, natomiast mają rzekomo wpływać na sądy, postawy i zachowania ludzi.
127. Technika drzwiami-w-twarz to technika skłaniająca ludzi do ulegania prośbie, polegająca na tym, że ludzie najpierw są konfrontowani z wygórowaną prośbą, a następnie z mniejszą, bardziej rozsądną prośbą, co do której się sądzi, że zostanie zaakceptowana.
128. Technika stopy-w-drzwi to technika skłaniająca do ulegania prośbie, a polegająca na konfrontacji najpierw z małą prośbą, którą na ogół każdy zgadza się spełnić, a następnie z prośbą większą, co do której się oczekuje, że również zostanie przyjęta.
129. Trafność: to, na ile skutecznie test lub technika pomiaru (np. wywiad podczas starań o pracę) wskazuje, czego można oczekiwać (np. poziomu wykonywania pracy).
130. Wywiad strukturalizowany to technika zbierania danych podczas starań o pracę, polegająca na tym, że prowadzący wywiad zadaje wszystkim kandydatom te same pytania z przygotowanej wcześniej listy; pytania dotyczą wyłącznie kwalifikacji kandydata do wykonywania danej pracy.
131. Teoria wybitnej jednostki to teoria zakładająca, że istnieją podstawowe cechy osobowościowe, które czynią daną osobę dobrym przywódcą, niezależnie od specyfiki sytuacji, w której przychodzi jej działać.
132. Zależnościowa teoria przywództwa to teoria, w myśl której efektywność przywództwa zależy zarówno od tego, czy ktoś jest zorientowany na zadanie bądź zorientowany na stosunki międzyludzkie, jak i od tego, jaka jest wielkość kontroli i wpływu przywódcy na grupę.
133. Przywódca zorientowany na zadanie to przywódca zainteresowany głównie wykonaniem pracy, a mniej uczuciami i stosunkami między pracownikami.
Przywódca zorientowany na stosunki międzyludzkie to przywódca skoncentrowany przede wszystkim na emocjach pracowników i stosunkach między nimi.

Psychologia - Definicje (cz.1)

2006-12-26T13:48:00.000+01:00

1. Psychologia społeczna to naukowe badanie sposobu, w jaki myślimy, odczuwamy i zachowujemy się pod wpływem rzeczywistej bądź wyobrażonej obecności innych; koncentruje się na tym, co powoduje, że nawet inteligentne i silne jednostki popełniają poważne błędy, stając w obliczu sprzecznych rad w odniesieniu do decyzji o wielkiej wadze.

2. Konstrukt to sposób, w jaki ludzie spostrzegają, pojmują i interpretują świat społeczny.

3. Różnice indywidualne to składniki osobowości, które odróżniają nas od innych ludzi.

4. Socjologia dostarcza ogólnych praw i teorii dotyczących społeczeństw, a nie jednostek;

5. Psychologia społeczna bada procesy psychologiczne pojawiające się, gdy ludzie przebywają ze sobą, co powoduje, że stają się podatni na wpływ społeczny;

6. Psychologia osobowości bada właściwości, które powodują, że jednostki są unikatowe i różnią się od siebie.

7. Podstawowy błąd atrybucji (Ross) to tendencja do przeceniania rozmiaru, w jakim zachowanie ledzi jest wynikiem oddziaływania dyspozycji wewnętrznych, a niedocenianie roli czynników sytuacyjnych.

8. Behawioryzm: szkoła psychologiczna, która utrzymuje, iż aby zrozumieć ludzkie zachowanie, wystarczy jedynie rozważyć nagradzające właściwości środowiska - to znaczy to, w jaki sposób pozytywnie i negatywnie wydarzenia w otoczeniu są związane ze specyficznymi zachowaniami.

9. Psychologia postaci - szkoła psychologiczna podkreślająca ważność badania subiektywnego sposobu, w jaki dany obiekt pojawia się w umyśle ludzi, zamiast poddania badaniom wyłącznie obiektywnych, fizycznych cech tego obiektu.

10. Samoocena to dokonywanie przez ludzi oszacowania wartości samych siebie, tzn. rozmiaru, w jakim spostrzegają siebie jako dobrych, kompetentnych i przyzwoitych.

11. Poznawanie społeczne: w jaki sposób ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym; a dokładnie, jak selekcjonują, interpretują, zapamiętują i wykorzystują informacje społeczną w wydawaniu sądów i w podejmowaniu decyzji.

12. Obserwacja systematyczna to forma metody obserwacyjnej, w której obserwatorem jest wyszkolony badacz społeczny, który przystępuje do odpowiedzi na pytania odnoszące się do określonego zjawiska społecznego, obserwując i kodując je zgodnie z wcześniej przygotowanym zbiorem kryteriów.

13. Obserwacja uczestnicząca to forma obserwacji systematycznej, w której obserwator wchodzi w interakcję z obserwowanymi ludźmi, ale stara się w żaden sposób nie wpływać na sytuację.

14. Analiza archiwalna to forma obserwacji systematycznej, w której badacz obserwuje zachowanie społeczne przez badanie nagromadzonych w danej kulturze dokumentów albo archiwaliów (np. pamiętników, powieści, czasopism czy dzienników).

15. Zgodność sędziów kompetentnych to stopień zgodności pomiędzy dwiema osobami albo większą liczbą osób, które niezależnie obserwują i kodują grupę danych; poprzez pokazanie, że dwóch lub więcej ekspertów niezależnie obserwujących i kodujących dochodzi do tych samych obserwacji, badacze upewniają się, że obserwacje te nie są subiektywnymi, zniekształconymi wrażeniami jednostki.

16. Metoda korelacyjna to metoda, w której mierzy się systematycznie dwie zmienne lub ich większą liczbę i oszacowuje się relację pomiędzy nimi (tj. w jakim stopniu można przewidzieć wartości jednej z nich na podstawie drugiej).

17. Korelacja dodatnia to taka relacja pomiędzy dwiema zmiennymi, w której wzrostowi wartości jednej zmiennej towarzyszy wzrost wartości drugiej zmiennej.

18. Korelacja ujemna to taka relacja pomiędzy dwiema zmiennymi, w której wzrostowi wartości jednej zmiennej towarzyszy zmniejszanie się wartości drugiej zmiennej.

19. Dobór losowy to sposób zapewniania reprezentatywności dla danej populacji wybranej do próby grupy osób gwarantujący, że każda jednostka wchodząca w skład populacji ma taką samą szansę na pojawienie się w próbie.

20. Metoda eksperymentalna to metoda badania relacji przyczynowo-skutkowych; badacz losowo przydziela uczestników eksperymentu do różnych sytuacji i upewnia się, że sytuacje te są identyczne pod wszystkimi względami z wyjątkiem jednego, zidentyfikowanego przez zmienną niezależną (badacz oczekuje, że tenże jedyny warunek będzie miał przyczynowy wpływ na reakcje ludzi).

21. Zmienna niezależna to zmienna, która badacz zmienia albo róznicuje, aby stwierdzić, czy ma ona wpływ na jakąś inną zmienną; badacz oczekuje, że ta właśnie zmienna będzie powodowała zmiany jakiejś innej zmiennej.

22. Zmienna zależna to zmienna, która badacz mierzy po to, by stwierdzić, czy na nię wpływa zmienna niezależna; badacz stawia hipotezę, że zmienna zależna zalepy od poziomu zmiennej niezależnej.

23. Plan wieloczynnikowy to plan eksperymentalny, w którym uwzględnia się więcej niż jedną zmienną niezależną; każda zmienna niezależna ma więcej niż jedną wersję lub też poziom; wszystkie możliwe kombinacje tych poziomów pojawiają się w badaniach.

24. Trafność wewnętrzna to upewnianie się, że nic więcej poza zmienną niezależną nie może wpływać na zmiennę zależną; realizuje się to poprzez kontrolowanie wszystkich zmiennych ubocznych oraz poprzez losowe przydzielanie wszystkim badanym różnych warunków eksperymentalnych.

25. Losowe przydzielanie do sytuacji to upewnianie się, że wszyscy badani mają taką samą szansę na przydzielanie do danej sytuacji w eksperymencie; dzięki losowemu przydzielaniu tychże sytuacji badacz może być względnie pewien, że różnice w osobowościach uczestników eksperymentu albo ich wcześniejsze doświadczenia są równomiernie rozłożone na wszystkie sytuacje.

26. Trafność zewnętrzna to stopień, w jakim wyniki badań mogą być generalizowane na inne sytuacje i na innych ludzi.

27. Realizm sytuacyjny to stopień, w jakim sytuacje eksperymentalne są podobne do sytuacji spotykanych w życiu codziennym.

28. Realizm psychologiczny to stopień, w jakim kontrolowane w eksperymencie procesy psychologiczne są podobne do procesów psychologicznych pojawiających się w życiu codziennym; realizm psychologiczny może być wysoki nawet wtedy, gdy realizm sytuacyjny jest niewielki.

29. Instrukcja maskująca to opis celu badań przedstawiany ich uczestnikom, który różni się od prawdziwego celu tychże badań; instrukcja maskująca używana jest po to, by zachować realizm psychologiczny.

30. Powtarzalność to powtarzanie badań, często z udziałem osób z innych populacji albo w innych warunkach.

31. Eksperymenty w warunkach naturalnych to eksperymenty przeprowadzane raczej w warunkach życia realnego niż w laboratorium.

32. Badania podstawowe to badania projektowane poto, by dać najlepszą odpowiedź na pytanie, dlaczego ludzie zachowują się tak, jak się zachowują, i przeprowadzane wyłącznie dla zaspokojenia ciekawości poznawczej.

33. Badania stosowane to badania projektowane specjalnie w celu rozwiązania konkretnego problemu społecznego; tworzenie teorii zachowania jest zwykle wtórne do rozwiązywania specyficznego problemu.

34. Przyzwolenie to wyjaśnienie uczestnikom badania natury eksperymentu, zanim on się rozpocznie, i uzyskanie ich zgody na udział w tym eksperymencie.

35. Maskowanie to wprowadzenie w błąd uczestników eksperymentu lub zatajenie przed nimi prawdziwego celu badań albo też wydarzeń, które w rzeczywistości zaistnieją.

36. Sesja wyjaśniająca to wyjawienie uczestnikom badań po zakończeniu eksperymentu jego celu oraz dokładne objaśnienie tego, co się wydarzyło.

37. Dysonans poznawczy to popęd spowodowany poczuciem dyskomfortu, pierwotnie definiowany jako konsekwencja utrzymywania dwóch lub więcej nizgodnych ze sobą elementów poznawczych, następnie określany jako konsekwencja zaangażowania się w działanie, które jest sprzeczne z koncepcją siebie jako osoby przyzwoitej i rozsądnej.

38. Elementy poznawcze to myśli, uczucia, przekonania bądź wiedza o czymś.

39. Dysonans podecyzyjny to dysonans, który zostaje nieuchronnie wzbudzony po podjęciu decyzji. W takiej sytuacji dysonans jest najczęściej likwidowany przez podwyższenie atrakcyjności wybranej alternatywy i zdewaluowanie alternatywy odrzuconej.

40. Technika niskiej piłki to pozbawiona skrupułów strategia, mocą której sprzedawca nakłania klienta, aby zgodził się kupić produkt po bardzo niskiej cenie; następnie twierdzi, śe to była pomyłka, i ponosi cenę; często klient godzi się na zakup po zawyżnej cenie.

41. Pojęcie Ja to suma całej wiedzy o sobie uwzględniająca tożsamość, zdolności i role.

42. Uzasadnianie wysiłku to występująca u ludzi tendencja do podwyższania oceny tego, na co ciężko pracowali, aby to osiągnąć.

43. Uzasadnienie zewnętrzne to wyjaśnienie, jakie podaje osoba dla swojego dysonansowego zachowania, wskazujące na przyczynę, która znajduje się poza nią samą (np. jeśli ktoś coś robi, aby uzyskać dużą nagrodę lub uniknąć surowej kary).

44. Uzasadnienie wewnętrzne to likwidowanie dysonansu poprzez dokonanie jakiejś zmiany w sobie (np. swojej postawy lub zachowania).

45. Obrona stanowiska niezgodnego z własną postawą to proces, który pojawia się, gdy ktoś wyraża opinię lub postawę sprzeczną ze swoim osobistym przekonaniem lub postawą.

46. Teoria podtrzymywania poczucia własnej wartości to teoria, która głosi, że wyobrażenie o nas może być zagrożone zachowaniem drugiej osoby i że na wielkość tego zagrożenia wpływa zarówno to, jak bliskajest nam ta osoba, jak i znaczenie jej zachowania dla naszego pojęcia Ja.

47. Teoria autoafirmacji to teoria sugerująca, że ludzie będą likwidować wpływ dysonansu wzbudzającego zagrożenie dla ich samooceny przez potwierdzanie swojej kompetencji w dziedzinie, która nie jest związana z zagrożeniem.

48. Teoria samopotwierdzania to teoria sugerująca, że ludzie posiadają potrzebę potwierdzania swojego pojęcia Ja, bez względu na to, czy to pojęcie jest pozytywne czy negatywne; w pewnych sytuacjach ta tendencja może być w konflikcie z podwyższaniem własnej wartości i usprawiedliwianiem siebie.

49. Puławka racjonalizacji to możliwy skutek działania wywołanych w procesie redukcji dysonansu usprawiedliwień, które ostatecznie skończą się łańcuchem niedorzecznych i niemoralnych działań.

50. Usprawiedliwianie samego siebie to tendencja do usprawiedliwiania własnych działań w celu podtrzymania swojej samooceny.

51. Poznanie społeczne to sposób, w jaki ludzie myślą o sobie samych i o świecie społecznym; a dokładniej, jak selekcjonują, interpretują, zapamiętują i wykorzystują informację społeczną w wydawaniu sądów i w podejmowaniu decyzji.

52. Oszczędność poznawcza to teza mówiąca, że ludzie uczą się stosować efektywnie uproszczenia myślowe i praktyczne reguły zdroworozsądkowe, które pomagają im zrozumieć rzeczywistość społeczną, ponieważ nie są zdolni przetwarzać całej oddziałującej na nich informacji społecznej.

53. Schematy to struktury poznawcze, za pomocą których ludzie organizują swoją wiedzę o świecie według pewnych tematów; schematy silnie wpływają na to, co z otrzymanej informacji zauważamy, o czym myślimy i co później pamiętamy.

54. Dostępność to łatwość, z jaką możemy sobie uświadomić rozmaite myśli i idee; idea dostępna to taka, która jest obecnie uświadamiana albo która może zostać łatwo przywołana do świadomości.

55. Wzbudzanie schematu pod wpływem zdarzeń poprzedzających to zwiększanie się dostępności schematu pod wpływem tego, co było doświadczane bezpośrednio przedtem.

56. Zjawisko wrogich mediów to odkrycie, że każda z antagonicznych, silnie zaangażowanych w coś grup spostrzega neutralne, zrównoważone przekazy mediów jako sobie wrogie, ponieważ media nie przedstawiły faktów w jednostronnym ujęciu, o którym antagoniści "wiedzą", że jest prawdą.

57. Efekt pierwszeństwa to proces, za sprawą którego nasze pierwsze wrażenie dotyczące innej osoby wpływa na to, że jej późniejsze zachowanie interpretujemy w sposób zgodny z tym pierwszym wrażeniem.

58. Efekt uporczywości to odkrycie, że przekonania ludzi dotyczące ich samych i świata społecznego utrzymują się nawet wtedy, gdy dane wspierające te przekonania zostały podważone.

59. Samospełniające się proroctwo to zjawisko polegające na tym, że ludzie: a) mają określone oczekiwania dotyczące innej osoby, co (b) wpływa na ich postępowanie względem tej osoby, które (c) powoduje, że zachowuje się ona w sposób zgodny z ich wyjściowymi oczekiwaniami.

60. Heurystyki wydawania sądów to uproszczone reguły wnioskowania, którymi posługują się ludzie, by wydawać sądy w sposób szybki i efektywny.

61. Heurystyka dostępności to nieformalna reguła umysłowa, na mocy której ludzie wydają sąd, kierując się tym, jak łatwo można coś przywołać do świadomości.

62. Heurestyka reprezentatywności uproszczona metoda wnioskowania polegająca na tym, że klasyfikacji czegoś dokonuje się na podstawie stopnia podobieństwa do przypadku typowego.

63. Informacja o proporcji podstawowej to informacja o częstości występowania w populacji przedstawicieli róźnych kategorii.

64. Heurestyka zakotwiczenia/dostosowania to uproszczona metoda wnioskowania, która polega na posłuszeniu się jakąś liczbą czy wartością jako punktem wyjściowym i następnie na sformułowaniu odpowiedzi na pytanie przez zmodyfikowanie tej wartości stanowiącej zakotwiczenie; ludzie często nie modyfikują jej w stopniu wystarczającym.

65. Wnioskowanie z prób niereprezentatywnych to dokonywanie uogólnień na podstawie prób informacji, o których wiadomo, że są tendencyjne bądź nietypowe.

66. Szacowanie współzmienności to ocenianie stopnia, w jakim dwie zmienne są skorelowane, tzn. przewidywanie jednej zmiennej (np. tego, jak przyjacielska jest dana osoba) na podstawie innej zmiennej (np. płci tej osoby).

67. Korelacja pozorna to przekonanie, że dwie zmienne są skorelowane, podczas gdy w rzeczywistości tak nie jest; wynika ono ze schematu, zgodnie z którym istnieje pomiędzy nimi związek.

68. Bariera nadmiernej ufności to zbyt duże zaufanie do trafności własnych sądów; zazwyczaj nie są one tak trafne, za jakie się je przyjmuje.

69. Komunikacja niewerbalna to sposób, w jaki ludzie komunikują, intencjonalnie bądź nieintencjonalnie, bez słów; wskaźniki niewerbalne obejmują mimikę, ton głosu, gesty, pozycje i ruchy ciała , dotyk i spoglądanie.

70. Reguły ujawniania to kulturowo zdeterminowane reguły określające, jakie zachowania niewerbalne nadają się do ujawnienia.

71. Emblematy to niewerbalne gesty, które w danej kulturze są dobrze zdefiniowane; mają zwykle swoje bezpośrednie słowne odpowiedniki, tak jak znak OK.

72. Teoria roli społecznej to teoria mówiąca, że różnice płciowe pojawiające się w zachowaniu społecznym wynikają ze społecznego podziału pracy pomiędzy płciami; podział ten prowadzi do różnic w oczekiwaniach wobec ról płciowych i umiejętności związanych z płcią, które określają różnice w społecznych zachowaniach kobiet i mężczyzn.

73. Ukryta teoria osobowości to schematy, które ludzie stosują, by pogrupować różne rodzaje cech osobowości, np. wielu ludzi jest przekonanych, że jeżeli ktoś jest uprzejmy, to jest również hojny.

74. Teoria atrybucji to określenie sposobu, w jaki ludzie wyjaśniają przyczyny tak swego zachowania, jak i zachowania innych ludzi.

75. Atrybucja wewnętrzna to wnioskowanie, że jakaś osoba zachowała się w określony sposób zarówno ze względu na swe właściwości, jak i postawy, charakter czy osobowość.

76. Atrybucja zewnętrzna to wnioskowanie, iż jakaś osoba zachowała się w określony sposób ze względu na właściwości sytuacji, w której się znalazła; zakłada się tu, że w tej sytuacji większość ludzi reagowałaby w ten sam sposób.

77. Teoria wniokowania z czynników towarzyszących to teoria, w myśl której dokonujemy wewnętrznych atrybucji dotyczących jakiejś osoby, gdy: 1) istnieje nieiwele nietożsamych konsekwencji jej zachowania, 2) zachowanie jest nieoczekiwane.

78. Rezultaty nietożsame to konsekwencje określonego przebiegu działania, które nie mogłoby wystąpić przy alternatywnym działaniu.

79. Oczekiwania oparte na kategorii to oczekiwania dotyczące ludzi, bazujące na cechach grupy, do których te osoby przynależą, np. oczekiwanie, że ktoś kocha chodzić na przyjęcia, ponieważ należy do towarzystwa miłośników przyjęc lub żeńskiego kółka studenckiego.

80. Oczekiwania oparte na obiekcie to oczekiwania wobec jakiejś osoby, bazujące na jej wcześciejszych działaniach, takie jak oczekiwanie, że ktoś w czasie wakacji pójdzie na plażę, ponieważ zwykle chodził na plażę w przeszłości.

81. Model współzmienności to koncepcja, według której dokonujemy atrybucji przyczynowych dotyczących jakiejś osoby na podstawie faktów, które zmieniają się wraz z jej zachowaniem, np., jak dalece czyjś taniec staje się nizdarny tylko wówczas, gdy tańczy z tym, a nie innym partnerem.

82. Zgodność informacji to informacja dotycząca tego, w jakim stopniu inni ludzie zachowują się wobec tych samych bodźców tak samo, jak to czyni aktor.

83. Wybiorczość informacji to informacja mówiąca o tym, że do jakiego stopnia dany aktor zachowuje się w ten sam sposób wobec różnych bodźców.

84. Spójność informacji to informacja mówiąca o stopniu, w jakim zachowanie jakiegoś aktora wobec określonego bodźca jest takie samo mimo upływu czasu i innych okoliczności.

85. Podstawowy błąd atrybucji to tendencja do przeceniania czynników wewnętrznych przynależnych do dyspozycji, a niedocenianie roli sytuacji.

86. Wyrazistość spostrzeżeniowa to informacja, która skupia naszą uwagę; ludzi są skłonni przeceniać przyczyniową rolę informacji, która jest wyrazista spostrzeżeniowo.

87. Różnica między aktorem a obserwatorem: tendencja do spostrzegania zachowań innych ludzi jako następstwa ich dyspozycji, podczas gdy swoje własne zachowania tłumaczy się wpływem czynników sytuacyjnych.

88. Atrybucje w służbie ego to wyjaśnienia, które przypisują sukcesy czynnikom wewnętrznym zależnym od dyspozycji, za niepowodzenia zaś obwiniają czynniki zewnętrzne należące do sytuacji.

89. Atrybucje obronne to wyjaśnienia zachowania, które pozwalają tłumić świadomość tego, że się jest śmiertelnym i podatnym na zranienia.

90. Nierealistyczny optymizm to forma obronnej atrybucji polegająca na przeświadczeniu ludzi, że rzeczy dobre przydarzą się raczej im niż ich partnerom, a złe spotkają raczej innych niż ich samych.

91. Wiara w sprawiedliwy świat to forma obronnej atrybucji, gdzie zakłada się, że zło dotyka złych ludzi, natomiast dobro spotyka dobrych.

92. Pojęcie Ja to zawartość naszego Ja, tzn. spostrzeganie przez nas nasze własne myśli, przekonania i cechy osobowości.

93. Introspekcja to proces, w którym człowiek spogląda w swoje wewnętrzne i bada swoje myśli, uczucia i motywy.

94. Teoria samoświadomości to koncepcja przyjmująca, że kiedy człowiek koncentruje uwagę na sobie samym, zaczyna oceniać własne zachowanie i porównywać je ze swymi wewnętrznymi normami i wartościami.

95. Teoria przyczynowości to teoria dotycząca przyczyn naszych uczuć i zachowań; wiele z tych teorii przyswajamy sobie z kultury, w której żyjemy (np. "rozstania sprzyjają uczuciu).

96. Zmiana postawy spowodowana wyszukiwaniem przyczyn to zmiana postawy będąca konsekwencją zastanawiania się nad przyczynami własnych postaw; ludzie zakładają zgodność swoich postaw z przyczynami, które wydają się wiarygodnie i są łatwe do zwerbalizowania.

97. Tłumienie to usiłowanie, by nie myśleć o czymś; badania wykazują, że im bardziej ludzie starają się nie dopuszczać do siebie jakiejś myśli, tym częściej ta właśnie myśl pojawia się w ich głowach.

98. Teoria spostrzegania siebie to teoria sugerująca, że gdy nie jesteśmy pewni naszych postaw i uczuć, bądź są one niejednoznaczne, wnioskujemy o nich, obserwując własne zachowanie i sytuację, w której się ono pojawia.

99. Hipoteza mimicznego sprzężenia zwrotnego to hipoteza głosząca, że własny wyraz mimiczny może determinować emocję, która jest doświadczana.

100. Pomniejszanie to niedocenianie wpływu jednej przyczyny naszego zachowania, kiedy inna przyczyna jest szczególnie wyrazista i łatwo dostrzegalna.

Why is non-verbal communication important in social interactions?

2006-12-12T16:35:00.001+01:00

A human being is a social animal. One of its needs as Maslov (1954) suggests in his pyramid of needs, is belongings and love needs, relationships and contact within its own species. Humans have developed a very complex method of communication, known as speech. However psychologists have shown that non-verbal communication is even more important, and is more complex that had been previously realized (Argyle, M. 1988) that is why many publications about this matter came, and are still coming out, in the context relation to the professional and private life. It’s realized that non-verbal communication is important, and that is why people, who want to be good communicators, should have an understanding of this topic. The interesting part, and the topic of this essay, is why is it so important.

In order to answer this question, firstly we need to define the key term for this essay – non-verbal communication. All the definitions I have found while doing research for this essay incorporate that a synonym for NVC is body language and it can be delivered in many codes, by different signals. However, that’s not always the whole truth. I will only elaborate, on these which important significance for social communication is undeniable.

One of the most important non-verbal signals in social interactions is eye contact. The power of the eye as a communication tool is known in the animal world – moths, fish and birds have fake eye patterns in order to transmit a signal to the predator. When removed, the animal is more likely to be eaten. Eye gaze is defined by Argyle (1988) as “the meeting of two peoples gaze or their looking into each others eyes”. Furthermore, during contact between human beings its main functions are expressing personal information, monitoring feedback and regulating the contact (Kendon A.,1989). Personal information such as liking or affection is communicated by the duration of the gaze. Argyle (1988) suggests that ‘People look more at those they like’, on the other hand a extensive eye contact is initiated with people we are in conflict or to whom we have aggressive intentions. On the contrary reduction of gaze is often a sign of disapproval, a lack of control, ignorance, or a lowered level of intimacy, depending on the interactions context. Simultaneously the eye contact is an interaction regulator. Participants take turns speaking; the willingness to do so is signalled by prolonged eye contact, glances and other eye patterns. In his research Kleinke (1986) explains that humans look at others while listening more often and longer, than while speaking. In contrast good speakers will gaze form time to time to obtain feedback and judge how receivers understand and evaluate their message. At the same time the message might be corrected, in order to make the interaction more successful. (Hargie, O. and Dickson D., 2004)

The look of your face can transmit a as lot of information as your gaze. The face according to Charles Darwin (1872) is an affect display; it shows the emotional state an individual is in. Because it is biologically based, a universality of emotional expressions occurs. People can communicate via their facial expressions cross-culturally, in contrast to, for example, gestures. The emotional contagion is also important for interactions – emotions spread between people thanks to their facial expressions. It is significant that an inappropriate facial expression my well block effective communication, because the person we interact with can receive a wrong projection of our mind-set.

I have mentioned earlier gestures, which are an effective way of interacting non-verbally or rather along with the verbal message. The utility of them depends on factors such as culture and the social situations context. Hand gestures cam illustrate the verbal content of the message, help to describe an event or either point towards an object while referring to it – then they are described as illustrators. Another kind of gestures are emblems, hand movements which have a verbal translation, usually short ones. Often they have a agreed meaning known within a culture or subculture (Ekman and Friesen, 1969). Freedman and Hoffman (1967) distinguish also self-touching, which is not so important for social interactions. It is only supposed to regulate the amount of tension. Gestures, such as body movements convey interpersonal attitudes. When people do interact with each other the adaptation of each others postures is a marker of how the participants of the conversation feel about each other and the interaction. Postural congruence occurs when interactors adjust their interaction continues. It is a good sign if the adjustments are in both directions. The art of Neuro-lingustic Programming (NLP) encourages people to match and mirror the postures and movements of their interaction partners, in order to establish rapport on a subconscious level (O'Connor, J. and Seymour, J., 1993) However negative body language, such as crossing arms or turning their head away should not be replicated by the other person.

Next, the posture can be one way of showing supremacy or submission. Animals show dominance by their size, strength by signs of relaxation, and lack of fear. Mature human beings project power and high status by drawing up to their full height, expanding their chest, taking a lot of space around them as well as using expansive gestures to support their communication. These are all attempts to increase their real body size. In contrast, low status is shown by lowering the head or slumping shoulders. In his experiments Mehrabin (1969) showed that dominance is communicated through asymmetrical arm and legs positions, sideways or backwards lean and hand relaxation – all signs of relaxation. Bodily communication is for sure the most common and effective way of showing dominance by human beings both in interpersonal and social situations.

How we are perceived, and what type of message do we communicate depends also on how we make use of the social and personal space. The study of it is commonly referred to as proxemics. Within its definition, it incorporates three main aspects such as the use of territory, interpersonal distance and bodily orientation (Hargie, O. and Dickson D., 2004).

Territoriality is the way a person uses and claims certain rights to a physical area. Primary territory is the one which is exclusive to an occupier, such as a house or a hotel room. An individual has full control over it. Secondary territory is associated to an area formally not owned, but might be perceived as that and others tend to respect it. An example of it can be a favourite table in a coffee shop or a bar. Thirdly, public territory is the space available to the whole society, and all use it for periods of time, for example park benches or parking spaces. In social relations humans tend to claim more rights to them then they are entitled to. When somebody threatens their space within the public one by invading it, the often feel offended, or at least uncomfortable. Due to this fact people leave markers to defend their part of the social space, what is communicated by placing various items on surfaces, such as a suitcase on a chair. The last and least obvious one is the interaction territory, which is created when people have a conversation. It exists only as long as the interaction, but other members of society tend to respect it, by avoiding its invasion when moving. A well know example from every day life is a group of people having an informal conversation in a corridor of a public use building. The areas and the use of them have a connection with the individuals’ amount of self-perceived status. High status people tend to claim more rights in all of the territories and others avoid questioning it. It is known that architectural layout can impact, on how humans make use of it. Social space designers do their best to compromise people’s experience of amount privacy, and the number of people that can use a facility.

The problem I have mentioned above has a connection to ones personal space. It is a ‘bubble’ surrounding body; within we are during the state of motion. It could be compared to a mobile personal territory. Depending on the cultural and personality differences and also social background the amount of space is variable (Argyle, 1988). When personal spaces overlap, we refer to it as interpersonal distance, which is significant to interactions. Shared relationships are clearly marked by distances, which can be broken down to four zones (Hall, 1966). The intimate zone (from touch to 18 inches)is reserved for friends and family and the casual-personal (from 18 inches to 4 feet) one for social functions and informal conversations. Further on, the social zone (from 4 to 12 feet) is used when a formal or professional interaction occurs. The last one – the public zone – is limited by visual contact and sound is for addressing larger groups of people, for example making speeches or giving lectures. One should have in mind when interacting, that an inappropriate proximity may make the interaction difficult, and adjust in accordance to the social context, it to maximise the effectives of his message.

Efficiency in communication can be also achieved by using such a primitive form such as touch. Children tend to explore the world using touch, until it is penalized by our society. The importance of the appropriate touch is unquestionable. It is shown that people, who are bale to communicate well via touch are assessed more positively (Burgon et al. 1992) and are more persuasive (Willis and Hamm, 1980). But touch is not always received with enthusiasm, in extreme situations it can be misinterpreted as a sexual offence. Haptic communication, serves many social functions depending on the interactions context. Some of the functions according to Heslin and Alper (1983) are: professional, social, friendship, intimacy and sexual. Professional touch is used to carry out a task (instrumental) or to convey emotion or attitude. In different societies and cultures touch plays various social roles, such as for example greeting. Depending on the intimacy level and situation it can be a handshake, nose rubbing, kiss or a gentle hug. A greeting can also be identified as a friendship or warmth marker. Within the friendship function it also expresses very often a positive emotional attitude, care, and understanding. Touching has a deeper meaning in the context in close relationships. Depending on the type of relationship it is an expression of different kinds of love, such as parental or passionate. The last form of touching is sexual. Masters and Johnson consider sex as the most effective way of communication. That is why non-sexual touching in extreme cases may end up in court. Status may be shown also by touch. People with higher status tend to touch more often in situations when this form of communication is not reciprocated. Finally haptic communication changes across the geographic areas of the world, lifespan, gender and many other variables.

To summarize, non-verbal communication is a very important carrier of information. The variety and complexity of different codes allows encoding a mixture of messages. Flexibility of it can be compared to the one that characterises human language. It should be emphasised that the semantics are different and cross cultural. Its role is as shown in this essay is highly significant and essential in and social interactions.

References

Argyle, M. (1988) Bodily Communication (2^nd ed.), New York: Methuen
Maslow, A. (1954) Motivation and Personality, New York: McGraw-Hill.
Hargie, O. and Dickson D. (2004) Skilled Interpersonal Communication. Research, Theory and Practice, New York: Routledge.
Furnham, A. (1999) Body language at work, London: Institute of Personal Development
Kendon, A. (1989) International Encyclopaedia of Communication, Vol. 2, New York: Oxford University Press.
Kleinke, C. (1986) Meeting and understanding people, New York: W.H. Freeman.
Darwin, C. (1872) The Expression of the Emotions in Man and Animals
Ekman, P. and Friesen, W.V. (1969) The repertoire of nonverbal behavior: Categories, Origins, Usage and Coding, Semiotica 1:49-67
O'Connor, J. and Seymour, J., (1993) Introducing Neuro-Linguistic Programming: Psychological Skills for Understanding and Influencing People, Thorsons Publishers
Hall, E. (1966) The hidden dimension, Garden City: Doubleday.

Asertywnosc - Piec praw Fensterheima

2006-07-02T18:26:00.000+02:00

Wspomianlem wczesniej piszac o asertywnosci, ze przedstawie prawa jednostki ludzkiej wedlug Fensterheima. Oto i one.

Masz prawo do robienia tego, co chesz - do tego momentu, do kiedy nie rani to kogos innego.
Masz prawo do zachowania swojej godnosci poprzez asertywne zachowanie - nawet jesli rani to kogos innego - dopolki Twoje intencje nie byly agresywne.
Masz prawo do przedstawiania swoich prosb, jesli uznajesz, ze druga osoba, moze Ci odmowic.
Istnieja sytuacje interpersonalne, w ktorych prawa nie sa oczywiste. Masz wtedy prawo do przedyskutowania tej sprawy z druga osoba, i wyjasnienia jej.
Masz prawo do korzystania, ze swoich praw.

Osobiscie najbardziej podoba mi sie prawo ostatnie ;-)

Asertywnosc - Zachowania Asertywne

2006-07-01T16:24:00.001+02:00

Z poprzednich notatek na moim blogu wiemy juz co to jest asertywnosc, poznalismy takze sposoby reagowania na krytyke oraz atak.

Czas przyjrzec sie kolejnym zachowaniom asertwnym, ktore sa rownie istotne jak juz wyzej wymienione.

1. Odmawianie

Wielu osobom wydaje sie, ze asertywnosc to tylko umiejetnosc mowienia "Nie" w odpowiednim momencie. Zanim zajelem sie dokladniej asertwnoscia tez mi sie tak wydawalo dzieki oglupiajacemu filmowi, ktory zostal nam wyswietlony w liceum, na godzinie wychowawczej.

Asertywna odmowa, powinna zawierac slowo "Nie", informacje o decyzji (nie zamierzam spelnic prosby), wyjasnienie motywu (informacja prawdziwa, konkretna, ale nie usprawieliwianie sie!) oraz ewentualne zmiekczenie ("przykro mi", "jest mi trudno") Oczywiscie zmiekczenie mozna jaknajbardziej pominac, lecz wtedy trzeba sie liczyc z wieksza sila naszego przekazu.

2. Obrona swoich praw w sytuacjach spolecznych

Nalezy zawsze rozpoznac w danej sytuacji swoje prawa, pamietajac, ze masz takze prawo do przedstawiania prosb. Wiecej o prawach w kontekscie asertwynosci napisze niebawem.

Nastepnie nalezy skorzytac ze swoich praw koncentrujac sie wylacznie na zdaniu, ktorym jest realizacja wybranego wczesniej celu. Nie naruszaj praw innych osob, zachowaj sie lagodnie, ale stanowczo. Unikaj jak ognia ironii!

3. Konfrontacja przekonan

Asertywna konfrontacja przekonan czy pogladow, pownna zawierac wyrazenie wlasnego pogladu ("uwazam, ze..."), okreslenie pogladu partnera ("czy mam rozumiec, ze..."), podkreslenie roznicy pogladow ("nie zgadzam sie z toba", "mam inne zdanie na ten temat"). Polecam odniesienie zawsze, do tego, ze poglady wyglaszane przez ciebie, sa jedynie twoimi personalnymi, i rozmowca nie powinien ich traktowac jako fakty.

4. Reagowanie na krytyke i pochwaly

Jesli ktos wyraza krytyke lub pochwale zgodna z naszym zdaniem o danej sprawie, odpowiadamy zdaniem w stylu "Mam podobne zdanie na ten temat", "Ja tez tak mysle". Kiedy nie zgadamy sie krytyka mowimy "Mam inne zdanie".

Dodam, ze mialem jakis czas temu zabawna sytuacje zwiazana z komplementem, ktory uznamy za pochwale. Klaudia, dziewczyna mojego kolegi Michala, powiedziala "Ksawery, ale ja Cie lubie". Odpowiedzialem wtedy asertwnie (nie myslac nawet o tym), "Ja tez sie bardzo lubie".

5. Wyrazanie krytyki i pochwal

Forma wyrazenia asertwynej pochwaly to pozytywne ustosunkowanie sie ("podoba mi sie", "jestem zadowolony", "lubie") i podanie konkretnego faktu, bez oczekiwan i porownan do innych.

Krytyka zas, powinna wygladac nastepujaco. Podajemy fakt (konkretny opis tego, co sie dzieje), ustosunkowujemy sie negatywnie ("niepokoi mnie", "denerwuje mnie", "jestem niezadowolony...") z opisem konsekwencji, jakie ponieslismy oraz wyrazenie oczekiwan odnosnie zmian, jakich spodziewalismy sie po drugiej osobie.

6. Reagowanie na krytyke i atak

Inteligencja Emocjonalna - Podstawowe Zalozenia

2006-06-28T23:54:00.000+02:00

Wstep

W ponizszej pracy posatram sie w sposob jak najbardziej pelny oraz wyczerpujacy przedstawic piec aspektow bedacych glownymi wytycznymi inteligencji emocjonalnej. Wyjasnie takze, dlaczego istotne sa one w zyciu kazdego czlowieka.

Jak powszechnie wiadomo inteligencja emocjonalna zwiazana jest terminami jak:

a) znajmosc wlasnych emocji
b) kierowanie wlasymi emocjami
c) zdolnosc samomotywacji (nie zrazanie sie przeciwnosciami)
d) empatia
e) nawiazwywanie i podtrzymywanie zwiazkow z innymi ludzmi

Nalezy dodac, iz dwa ostatnie aspekty zaliczaja sie do kategorii umiejetnosci interpersonalnych, szczegolnie istotnych w zyciu spolecznym, prywatnym jak i rowniez zawodowym.

Charakterystyka aspektow inteligencji emocjonalnej

Znajmomosc wlasych emocji

Dzięki rozwiniętej znajomosci wlasnych emocji - samoświadomości, rozpoznawaniu własnych uczuć - odczuwamy znaczna roznice w chwili gdy emocje, a zwalaszcza negatywne nas ogarniają. Nieświadomi zlozonej natury uczuć jakie mamy w sobie zdajemy sie na ich łaskę lub ich niełaskę. Nieswiadomosc ta nie pozwala nami nimi świadomie kierować ani poddawać jakiejkolwiek kontroli. Ludzie, którzy nie umieją rozpoznawać własnych emocji gorzej radzą sobie w życiu, gorzej podejmują różnorakie życiowe decyzje. Kierowanie emocjami, jest oparte na systematycznie wykształconej samoświadomości. Należą do nich zwlaszcza zdolności uspakajania się, otrząsania się ze smutku, niepokoju, a takze irytacji. Osoby, u których ta umiejętność jest słabo wykształcona muszą stale zmagać się z negatywnymi odczuciami, nie potrafią podnosić się szybko po porażkach i niepowodzeniach. W duzym uogolnieniu, mozna stwierdzic, ze z tego oraz innych powodow moga czuc sie nieszczesliwe, ze wzgledu na brak pelnej kontroli nad soba, a co za tym idzie za swoim zyciem, co dla wielu osob jest oznaka slabosci. Oczywiste jest to, ze wiaze sie to ze slaba samoocena.

Kierowanie wlasymi emocjami

Kierowanie wlasnymi emocjami okresla sie takze jako samnoregulacje czli, panowanie nad swoimi stanami wewnętrznymi, impulsami i możliwościami czyli samokatrole. Samokatrola to utrzymywanie takze norm uczciwości i prawości, sumienność, elastyczność w dostosowywaniu się do dynamicznych zmian, innowacyjność emocjonalna. Samoregulacja wiaze sie z zmiana atrubucji - przypisywania przyczyn - danych zdarzen. Moze byc ona wewnetrzna albo zewnetrzna, ktory za tych opcji wybierzemy zalezy tylko od nas i spojrzenia na dana sytuacje. Istotne jest nieodnoszenie wszelkich niepowodzien tylko do siebie. Osoby, które posiadają te zdolność, potrafią o wiele szybciej dojść do równowagi po porażkach i niepowodzeniach.

Zdolność do motywowania się

Umiejetnosc ta polega na podporządkowania emocji wyznaczonym celom, umiejętności tłumienia popędliwości, odkładania w czasie zaspakajania pragnień, umiejętność twórczej pracy. Sa to skłonności emocjonalne, które prowadzą do nowych celów lub ułatwiają ich osiągnięcie, czyli dążenie do osiągnięć, zaangażowanie, inicjatywa, a takze optymizm.

Empatia

Empatia totermin oznaczający umięjętność wczuwania się w czyjeś emocje. Osoba nie posiadająca tej umiejętności jest "ślepa" emocjonalnie i nie potrafi ocenić ani dostrzec stanów emocjonalnych innych osób. Natomiast osoba posiadająca tę umiejętność potrafi na podstawie obserwacji zachowania, mimiki twarzy, ruchów ciała i sposobu mówienia odgadnąć stan emocjonalny obserwowanej osoby. Umiejetnosc ta jest niezwykle istotna w jakichkolwiek bardziej zazlych kontaktach interpersonalnych. Ludzie obdarzeni wysoką empatią są świetnymi nauczycielami, sprzedawcami. Sprawdzają się doskonale w zawodach polegających na troskliwości, zrozumieniu, pomocy innym. nawiązywanie i podtrzymywanie związków z innymi, jest efektem kierowania emocjami innych ludzi. Zdolności te zapewniają popularność, sympatię otoczenia, umożliwiają spełnianie się w roli przywódców.

Nawiazwywanie i podtrzymywanie zwiazkow z innymi ludzmi

Sztuka nawiązywania kontaktów polega w dużej mierze na umiejętności kierowania emocjami innych ludzi. Osoby obdarzone tymi zdolnościami świetnie sobie radzą we wszystkich sprawach, które polegają na dobrych kontaktach z innymi, błyszczą wrecz w tych dziedzinach. Jest to takze umiejętność łagodzenia konfliktow, przewodzenia, współpracy i współdziałania.

Dlaczego powyzsze aspekty sa wazne w zyciu?

Znajomosc wlanych emocji

Osoby posiadajce et kompetencje w wysokim stopniu wiedza jakie odczuwaja emocje i dlaczego je odczuwaja, sa swiadome zwiazków miedzy odczuwanymi emocjami a wlasnym zachowaniem, sa swiadome wplywu odczuwanych emocji na wlasne dzialanie, maja wiadomosc wlasnych celów i wartocsi. Maja poczucie kontroli nad wlasnym zyciem oraz pewnego rodzaju personalnej nieagresywnej sily. Osoby te sa swiadome swych silnych i slabych stron, sklonne do refleksji i wyciagania wniosków z doswiadczenia, otwarte na informacje zwrotne, gotowe stale sie uczyc i rozwijac, zdolne do ogladania samego siebie z humorem oraz dystansem.

Kierowanie wlasymi emocjami

Osoby posiadajce te kompetencje w wysokim stopniu dobrze sobie radza z naglym wybuchem uczuciami i niepokojcymi emocjami, zachowuja spokój i pozytywne nastawienie w najtrudniejszych sytuacjach, zachowuja zdolnosc jasnego myslenia i koncentracji mimo niesprzyjajacych okolicznocsi (presja, naciski), potrafia kierowac wlasnymi emocjami (maja zdolnosc do uspokajania sie, otrzasania sie ze smutku, niepokoju, irytacji).

Zdolność do motywowania się

Osoby cechujace sie te umiejetnoscia staraja o lepsze wyniki albo spelnienie kryteriów samodoskonalenia. Jest to stale uczenie sie i edukacja, podwyszanie aspiracji, stawianie sobie wlasciwych celów, zaseiganie opinii o swojej pracy wsrod innych. Szukaja tez sposobów na zwiekszania wydajnoci oraz efektywnosci . Lduzie posiadajce te umijetnosc w wysokim stopniu as nastawione na osiganie dobrych wyników, stawiaj sobie cele trudne, poszukuj informacji i stale sie ucz, sa zdolne do odraczania gratyfikacji. Sa mocno doceniane w pracy, motywacja jest cehca, ktorych wielu pracodawcow szuka. Motywacja zwiazana jest z optymizmem. Osoby optymistyczne nie ustaja w deniu do celu mimo przeszkód i niepowodze, dzialaja z nadzieja na sukces (nie ze strachu przed porazka - co jest bardzo moim zdaniem istotne), niepowodzenia analizuja aby usprawnic kolejne dzialania.

Empatia

Osoby empatyczne wyczulone sana sygnaly emocjonalne i potrafia dobrze widziec i sluchac, odznaczaja sie wralioscia i zrozumieniem dla innych osob , pomagaj a innym, opierajac sie na zrozumieniu ich potrzeb i uczuc. Wyczuwaja u innych potrzeby rozwoju i pomagaja w rozwijaniu ich zdolnoci. Sa prawdziwie zainteresowanie innymi, dostrzegaja ich moliwoci rozwojowe, zdolnosci i talenty. Empatia jest kluczowa dla takich uczuc jak milosc czy przyjazn, ktore sa w zyciu wrecz konieczne.

Nawiazwywanie i podtrzymywanie zwiazkow z innymi ludzmi

Osoby te sa otwarte w kontaktach, potrafi dobrze slucha, sa obecni, opanowani. Maja rozwinieta siec znajomosci zanim ja tak naprawde potrzebuja ca liczy sie takze w swiecie biznesu. Ciagle tworza i utrzymuj rozlegle sieci powizan, szukaj korzystnych zwizków, nawizuj porozumienie i przyjanie. Sa lubiane i szanowane w prawie kazym srodowisku w ktorym sie znajduja. Ludzie tego typu stwarzaj atmosfer zyczliwoci, wzajemnego szacunku i wspóldzialania. Szukaja tez okazji do wspólpracy na zasadzie podwojnej wygranej.

Autor: Ksawery M Szymura - Kmarex

Psychologiczne teorie osobowosci

2006-06-25T22:24:00.000+02:00

Przedmiotem oraz polem zainteresowan psychologii jest ogolnie czlowiek jako istota posiadajaca osobowosc. Na przestrzeni dziejow oraz kontynentow rozwinelo sie wiele teorii w rozny sposob podchodzacych do tematu czlowieczenstwa i jego ujecia w aspekcie psychologicznym. Niejednokrotkie sa one sprzeczne ze wzgledu na prymat przez ktory patrzyli na czlowieka uczeni oraz ich roznorakie i roznorodne systemy wartosci. W swojej pracy przedstawie te, ktore wydaja sie byc najbardziej interesujace, trafne oraz powszechnie uznawane.

Podstawowa kwestia ktora musze przedstawic na poczatku pracy celem zmaksymalizowania jej spojnosci jest teoria behawiorystyczna i jej poglad na kwestie czlowieka. Behawioryzm rozwinal sie bardzo dynamicznie glownie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Polnocnej w wieku XX. U jej podstaw leza nastepujace przekonania.

Behawioryzm kwestie psychologiczne dzialania czlowieka zadawa sie odsuwac na plan dalszy, gloszac teze, ze zjawiska psychoczne sa jedynie efektami ubocznymi dzialania umyslu czlowieka. Problem w tym, ze behawiorysci sadza, ze mozgu nie da sie badac w sposob naukowy, gdyz owe pole jest niedostepne dla klasycznie pojmowanej obserwacji.
Propagatorzy teorii behawiorytycznej majac szacunek dla powagi psychologii jako dziedziny naukowej, dbajac o jej rzetelnosc decyduja sie przeprowadzanie latwych i jasno mierzalnych eksperymentow. Zazwyczaj w nich ludzie sa poddawani okreslonym przez naukowcow bodzcow oraz ich obserwacji i mozliwie jasnej interpretacji.

Behawioryzm ludziom z zadka zeglujacym po ocenie psychologii moze wydawac sie z poczatku teoria, ktora programowo dehumanizuje czlowieka. Zgodzic sie mozna z tym jednynie czesciowo, gdyz caly czas nalezy miec na uwadze, iz kierunek ten przenosi metody badawcze z pola scislych nauk przyrodniczych. Nalezy takze docenic znaczenie tego pogladu na czlowieka, gdyz dzieki temu kierunkowi ulepszono nauki psychologiczne dzieki koncentracji na zaleznosc w znaczeniu statystyczniem pomiedzy bodzcami a reakcjami czlowieka. Dzieki behawiorystom mozemy cieszyc sie wspolczesna teoria uczenia sie.

Ludzi myslacych na temat behawioryzmu w sposob sceptyczny nalezy zrozumiec, gdyz maja zapewnie na uwadze skrajny behawioryzm zakladajacy, ze uczucia wyzsze nie maja duzego wplywu na dzialanie ludzi, lecz ludzie podobnie jak inne organizmy dziala w oparcu o proste zasady bodzcow wyuczonych lub odruchowych. Teoria ta jaka stojaca w opozycji do wynikow wielu eksperymentow psychologicznych zostala finalnie odrzucona.

Kolejna bardzo znana i popularna koncepcja jest koncepcja psychodynamiczna. Zarys owej koncepcji powstawal w oparciu o dosyc spontaniczne obserwacje klientow prowadzonew osrodkach neuropsychologicznych i gabinetach terapeutycznych. Metody obserwacji ktore stosowali badacze oraz naukowcy niejednokrotnie nie spelnialy podstawowych wymogow metodologicznych, a interpretacje badan byly traktowane swobodnie a takze interpretowane w roznoraki sposob.

Zwolennicy tej koncepcji skupiaja sie glownie na wewnetrznych silach motywacyjnych drzemiacych we wnetrzu osobowosci czlowieka, ktore sa nieswiadome w znacznej czesci i ktore popadaja ze soba w konflikt. Czlowiek jest wedlug autorow tej koncepcji jest istota slaba, ktora nie zawsze kieruje swoim losem w pelni. Z tego wzgledu badacze skupili sie na zglebianiu osobowosci, a nie na zewnetrzym zachowaniem. Istotne dla nich byly procesy motywacyjne, ktore nazwali popedami. Czesc popedow jest wrodzona, czesc nabywamy poprzez programowanie spoleczne. Popedy w zaleznosci od ich waznosci ukladaja sie w piramide, zanim zostana zaspokojne te znajdujace sie blizej wierzcholka, musza zaspokojone zostac te lezace u podstawy. W wiekoscie przypadkow, popedy lezace najnizej sa wrodzonymi i koniecznymi czlowiekowi jako gatunkowi do przetrwania.

Dzieki poznaniu mechanizmu dynamicznego popedow oraz potrzeb zachowania ludzkie mozna przewidywac, oraz na nie nawet wplywac oraz je modyfikowac. Psychodynamiczny obraz jaki przed nami sie wylania okresla jak podmiot funkcjonuje oraz w jaki sposob mozna na niego wplywac.

W zwiazku z powyzszymi faktami opracowano modele terapii, ktora posiada wiele wersji oraz licznych wariantow. Jednakze kazda opcja jest metoda kliniczna, ktorej glownym i nadrzednym celem jest pomagnie czlowiekowi w rozwiazywaniu jego wewnetrznych konfliktow, ulatwanie przystosowanie sie klienta do otaczajacej go rzeczywistosci w mozliwie najszerswzym znaczeniu tego slowa oraz pomoc w wybraniu mu drogi zyciowej.

Najbardziej znana i przytaczna niejednokrotnie w sposob bledny - psychoanaliza - zrewolucjonizowala nauki humanistyczne a takze sztuke. Mimo wszytsko z biegiem czasu i rozwoju nauk psychologicznych wiekszosc tego typu pogladow zostalo zakwestionowanych. Pozostaly jednak postulaty dotyczace wspomnianej juz wczesniej nieswiadomej motywacji oraz slynna idee mechanizmow obrony. Potwierdzono takze, wplyw pierwszych kilku lat zycia na ksztaltowanie sie psychiki a takze osobowsci czlowieka.

Wspolczesna psychoanalizna spoleczna zmienila wczesniejsza teorie biologistyczna, jest teraz bardziej zlozona i stanowi pewna metode lecznia zaburzen psychicznych jako czesc medycyny. W kontrascie do wczesniej omawianego behawioryzmu, poglad psychodynamiczny na osobowsci oraz istote czlowieka jawi sie jako mocno humanistyczny. Dzieje sie tak, gdyz badacze przeknani byli, ze nie wystarczy zastosowac tylko psychoterapii, ale nalezy dazyc do mozliwie jaknajwiekszej humanizacji swiata. Nalezy podnosic takze standarty moralne w otoczeniu oraz nie pozwolic na to, aby rozwoj techniki stal sie priorytetem, wtedy zdaniem zwolennikow danej koncepcji zaglada jest nieunikniona.

Ciekawa wydaje sie byc takze teoria poznawcza jako koncepcja lezaca w opozycji do tradycyjnych pogladow nurtu behawiorystycznego oraz psychodynamicznego. Programowym zalozeniem jest uznanie czlowieka za istote niezalezna od sil popedowych, dzialajaca niezaleznie i samodzielnie. Interpretujac pozyskiwane za pomoca zmyslow informacje przetwarza je i interpretuje, majac nad nimi kontrole. Umysl istoty ludzkiej posiada potencjal w postacji intelektu, pamieci, zdolnosci myslania na roznych poziomach abstrakcji, ktore sa wrodzone i bywaja rozwijane przez otocznie oraz kulture materialna i niematerialna.

Glownym skladnikiem osobowosci czlowieka jest struktura poznawcza, ktora daje poczucie tozsamosci, kolejnym zas jest srodowisko zewnetrzne bedace dostarczycielem informacji oraz bodzcow. Osobowosc czlowieka rozwija sie wraz z jego wiedza o swiecie, co wplywa na zlozonosc struktur poznawczych. Proporcjonalnie do abstrakcyjnosci owych struktur latwiej jest jednostce rozwijac ogolne problemy, co prowadzi do zwiekszenia sie niezaleznosci istoty. Informacje oraz dane pozyskiwane za pomoca struktur poznawczych sa do nich wlaczane, dlatego powszechnie wiadomo, ze przebywanie przez dluzszy czas w odosobnieniu prowadzi do zaburzen percepcji. Z drugiej strony grozne jest takze przeladnowanie informacjami, co wskazuje na istote umiejetnosci selekcji.

Abstrakcyjne myslenie jest takze kluczem do tworczosci a takze konflikty oraz wewnetrzne sprzeczosci. Tworczosc daje takze duze szanse na unikniecie kryzysom typu egzystencjonalnego, jako model realizowania sie jednostki. Procesem motywujacym do tworczosci jest prawdopodobnie pobudzajaca chec poznania swiata. Tworczosc postrzegana jest takze jako dzialalnosc spontaniczna, w ktorej znaczaca role daje mechanizm olsnienia, gdy rozwiaznie problemu badz tez nowy pomysl rodzi sie w podswiadomosci.

Rzecza charakterystyczna dla czlowieka jako istoty myslacej jest takze posiadanie systemu wartosci, co zawiera sie w koncepcji poznawczej. Systemy wartosci ulatwiaja jednoste zorientowanie sie w swiecie zewnetrznym jak i wewnetrznym, a takze zrozumiec rzeczywistosc i dzialac racjonalnie, lub przynajmniej racjonalizowac swoje dzialania. Jako sprawca podejmuje dzialania celowe, ktore regulowane sa poprzez stan jego wiedzy zakodowanej w umysle oraz informacje pobierane ze srodowiska w czasie rzeczywistym, lecz pospolite zachowania sa nawykowo powtarzane. Ksztalcenie osobowosci jednostki oraz uczenie jej zdolnosci do dzialania staje sie mozliwe dzieki systematycznemu wychowywaniu oraz programowaniu spolecznemu.

Glownym celem wychowywania powinno byc ksztaltowanie osobowosci rozwinietej transdyscyplinarnie jak i zdolnej do podejmowania decyzji oraz czynnosci z nimi zwiazanymi. Wskazane byloby wychowanie w atmosferze badawczo-eksploracyjnej, w ktorej jednostka jest konfrontowana z problemami oraz wyzwaniami. Nie mniej wazne jest nabywanie wiedzy o otaczajacym swiecie i oddzialywanie na sfere emocjonalna.

Ostatni z pogladow na osobowosc czlowieka, ktory przedstawie to koncepcja humanistyczna. Programowo odrzuca jednowymiarowy charakter psychologiczny czlowieka. Traktuje istote ludzka jako unikatowa calosc, ktora sklada sie z dwoch subsystemow - tzw. "ja" i "organizmu", ktore stanowia autonimiczna calosc. Dzialajac na przestrzeni swiata zewnetrznego jednostka wraz ze spoleczenstwem tworzy jednolity system. Sprzecznosci pomiedzy "ja" a tzw. "fasada" pojawiaja sie w momencie, w ktorym osoba nie rozwija sie harmonijnie. Czlowiek nie rozwija sie harmonijnie takze dlatego, ze nie jest w stanie w pelni wykorzystac swoje prawdziwe mozliwosci wewnetrzne. Omawiana koncepcja zaklada, ze czlowiek z natury jest istota dobra, a jego wszelkie dazenia i dzialania sa konstruktywne. W pelni rozwiniety oraz dojrzaly czlowiek, bedzie staral sie dzialac w sluzbie jednostki i spoleczenstwa, zas destruktywne dzialania odrzuci jako niezgodne ze swoja prawdziwa natura. Metody badawcze, ktore stosowane sa przez badaczy przekonanych o wyzszosci tej koncepcji to glownie i przedewszytskim system wypowiedzi o sobie, ktory pomaga okreslic portret podmiotu badan. Stosuja takze spotkania grupowe celem poprawienia i rozwiazania problemow zwiazanych z komunikacja i stosunkami interpersonalnymi. Dazy sie do uksztaltowania zintegrowanej osobowosci, rozwoju autonomii jednostki i uniezaleznieniu jej od bodzcow zewnetrznych, a takze skupienu uwagi na innych a nie tylko na samym sobie. Pracuje sie takze nad poszerzeniem swiadomosci.

Psycholodzy humanistyczni przyjmuja, ze czlowiek jest z natury dobry, lecz powszechnie wiadomo w okreslonych kregach, ze jest to blede. Lepszym pogladem jest uznanie, ze natura czlowieka nie jest ani zla ani dobra, lecz ksztaltuje sie dopiero pod wplywem czynnikow zewnetrznych takich jak srodowisko, kultura czy wychowanie. Zalozeniem z ktorym polemizuje sie jest takze, to, ktore zaklada, ze glowna sila napedowa jest dazenie do samorealizacji. Samospelnienie jest celem wychowania mozliwym tylko, do osiagniecia w pewnych warunkach. Doceniona nie wpelni jest tez rola srodowiska spolecznego w ludzkim zachowaniu. Mimio, ze wobec koncepcji humanistycznej istnieje wiele zarzutow, nadal zywo sie rozwija i zyskuje nowych zwolennikow.

Seks i emocje w reklamie

2006-05-30T16:21:00.000+02:00

Omawiając temat wykorzystywania emocji nie sposób nie wspomnieć o motywie seksualnym w reklamie. Wprawdzie seks kojarzy się raczej z przyjemnymi doznaniami i w grę wchodzą pozytywne emocje, postanowiłam osobno o tym napisać ze względu na ich specyficzny charakter. Nie jest żadną tajemnicą, iż bardziej od kobiet żądni przygód erotycznych są mężczyźni, a ponieważ mężczyźni są częstszymi klientami salonów samochodowych, producenci reklam wpadli na pomysł: zamiast w reklamach samochodów podawać informacje na temat funkcjonowania ABS czy pojemności auta, postanowili wykorzystać motyw flirtu miedzy kobietą i mężczyzną. Tak więc jadąc OPLEM Astra ma on szansę przeżyć fantastyczną przygodę z ukochaną i korzystać z przyjemności podziwiania uroków ramienia krótkowłosej brunetki, przez co Astra kojarzy się z przyjemnym małym flirtem, a jak głosi znana piosenka: "na facetów to działa".

Mężczyźni może bardziej żądni są przygód seksualnych, lecz kobiety wcale nie pozostają obojętne, po prostu postrzegają seks trochę inaczej i aby nie podpaść przedstawicielkom mojej płci przytoczę fakt zbadany przez psychologów, iż dla kobiety ważniejsze jest to, jaka panuje atmosfera na randce, czy mężczyzna jest czuły, opiekuńczy. Myślę, że dość ciekawie odzwierciedla to reklama czekolady WEDEL. Bohaterka filmu reklamowego prosi swojego partnera o nauczenie jej "przyjemności". Pod płaszczykiem "przyjemności" kryje się zapewne pierwszy pocałunek. Jednak zamiast pocałunku on wręcza jej kawałek czekolady. Przekaz ten ma na celu porównanie miłego uczucia pocałunku do słodkiego smaku czekoladki. Możliwe jest również to, że autorzy reklamy chcieli pobudzić w odbiorcy wyobraźnię i skłonić go do wyobrażenia sobie siebie w tak miłej sytuacji.

Jaki jest cel stosowania tego typu perswazji? Dla człowieka seks jest bardzo ważnym elementem miłości, a dla producentów reklam ważne jest, aby reklama sprzedała produkt, którego zadaniem w tym wypadku będzie zbliżenie do siebie dwie darzące się sympatią osoby, wtedy konsument w przyszłości może - nawet podświadomie - skojarzyć sobie reklamowany produkt z ową przyjemnością. Moim zdaniem, więź miedzy dwojgiem ludzi najlepiej odzwierciedlała niegdyś reklama wafelków Prince Polo. Po pierwsze Prince Polo stał się przedmiotem słodkiej, porannej sprzeczki-flirtu, a po drugie sam pocałunek przybiera dźwięk chrupania wafelka.

Rola emocji negatywnych w reklamie

2006-05-29T22:00:00.000+02:00

Rola negatywnych emocji w oddziaływaniu reklam jest nieco bardziej złożona. Podczas przeprowadzonych badań uczestnikom pokazano trzy filmy, w których pracownik banku zachęcał do używania kart kredytowych . W pierwszym z nich mężczyzna koncentrował się na tym, że łatwiej jest za pomocą karty regulować wszelkie rachunki (nie musimy czekać na wydanie reszty, nosić wypchanego portfela, itp.). w drugim wprowadzono pewne elementy lęku: pracownik banku zwracał uwagę, że mnożą się kradzieże i nosząc przy sobie pieniądze można je stracić - karta kredytowa nie niesie z sobą takiego ryzyka. W trzeci z filmów zagrożenie było zdecydowanie silnie eksponowane: widzowie dowiadywali się, że noszenie przy sobie pieniędzy to narażenie się na mord, bo motyw finansowego zysku jest najczęstszą przyczyną napadów.

Następnie sprawdzono, w jakich warunkach ludzie zapamiętują najwięcej przekazywanych informacji. Okazało się, że zapamiętywaniu służy najlepiej średni poziom lęku, czyli ten ukazany w drugim filmie. Jeśli bowiem lęk nie jest bardzo nasilony, pobudza on uwagę i ułatwia aktywny odbiór informacji. Jeśli jednak przekracza ten optymalny poziom, nabiera charakteru popędowego, co prowadzi do usuwania z pamięci kojarzonych z nim nieprzyjemnych informacji. Interesujące jest to, że negatywne efekty związane z wysłuchiwaniem przez badanych informacji o morderstwach były wyraźnie słabsze wtedy, gdy bohater reklamy mówił ciepłym, miłym głosem. Prawdopodobnie taki mówca przyciągał tym uwagę odbiorców i ci nie przejmowali się wówczas tak bardzo samym zagrożeniem.

Ponieważ poszczególne emocje negatywne mogą zmniejszać lub zwiększać moc perswazyjną prezentowanych w nich treści, a niektóre ze stanów emocjonalnych pojawiają się nieoczekiwanie, zazwyczaj się sugeruje, aby oddziaływanie takich reklam na odbiorców było zawsze starannie przebadane przed decyzją o ich emisji (Huang 1997). Wykorzystanie negatywnych emocji może przyjąć jak najbardziej pozytywny charakter. Wszelkie reklamy społeczne mające na celu działalność na rzecz potrzebujących wykorzystują w swoich treściach atmosferę smutku, ból, cierpienie. Szerzej o reklamie społecznej powiem trochę później.

Znaczenie emocji pozytywnych w reklamie

2006-05-29T21:59:00.000+02:00

W walce o konsumenta pomysłodawcy reklam sięgają po coraz to bardziej wyrafinowane metody manipulacji ludzkim umysłem. Wiele osób jest jednak przekonanych, że są uodpornione na reklamy. Powodem tego najprawdopodobniej jest zbyt wielka ilość reklam telewizyjnych, radiowych, w magazynach czy na billbordach. Taki natłok informacji i stosunek odbiorców do nich skłoniło producentów reklam do szukania nowych środków wykorzystujących najrozmaitsze metody w celu zwiększenia skuteczności przekazu oraz dotarcia do jak największej liczby klientów. W rezultacie powstało nowe podejście do odbiorcy, do formy samego przekazu i w efekcie narodziła się nowa kategoria reklamy - reklama ukryta.

Istotną różnicą miedzy reklamą tradycyjną a reklamą ukrytą jest, że informacja o danym produkcie została zastąpiona obietnicą spełnienia danej potrzeby, często przyprawionej szczyptą ukrytej perswazji. Stąd często słyszymy, że np. używając danego proszku pozwolimy na to, aby nasze dzieci bawiły się dowoli, bo wszystkie plamy po dzieciach i tak znikną bez większego wysiłku lub używając pasty X nie będziemy narażeni na uwagi na temat szarości naszych zębów, itp. Bardzo często obietnica tego typu jest mocniej uwypuklona w reklamie niż samo przeznaczenie danego produktu.

W sztuce ukrytej perswazji umiejętnie wykorzystywane są ludzkie emocje, uczucia w celach handlowych. Reklama przestała sprzedawać produkty, zaczęła odwoływać się do marzeń, posiadanie danego produktu łączy z określonym standardem życia, przynależnością do jakieś elity.

Charakterystyczny dla takiej reklamy jest fakt, iż podstawowe właściwości produktu (usługi), jeśli w ogóle w reklamie występują mają znaczenie drugorzędne. W bajkowym świecie reklamy wszyscy są piękni, młodzi i szczęśliwi ze spełnionych marzeń. Podróżują luksusowym samochodem, z którym są "w interakcji", młoda kobieta na swojej drodze (przy sięganiu po kawę Prima w sklepie!) spotyka księcia z bajki, bo tak wywróżyła jej wróżka z fusów kawy. Dzieci mogą bawić się i paplać ile zechcą, gdyż ... każdy o tym wie, że dzieciaki plus plamy to normalna jest rzecz..., a z Bryzą "problem plam znika sam". Życie staje łatwe, lekkie i przyjemne i oczywiście niedrogie. Kupując reklamowany produkt staniemy się zdrowsi, pełni energii lub dołączymy do najlepszych, a otaczający nas świat będzie pełen kolorowych barw. Któż nie chciałby oderwać się od szarej i uciążliwej rzeczywistości i wejść w ten kolorowy świat marzeń, gdzie "spotykamy" DR OETKERA z "przepisem na sukces", wystarczy tylko zjeść "Ryżowy przysmak". Natomiast, gdy zdecydujemy się kupić "lodową" lodówkę czy "ognistą" kuchenkę marki WHIRLPOOL, rozpocznie się dla nas miłe panie "nowa jakość życia". Nie będziemy już postrzegane jako "kury domowe" w fartuchach, lecz kobiety z klasą, eleganckie i nowoczesne. Badania psychologiczne wykazały jak ogromne znaczenie dla reklamy mają zawarte w niej ludzkie emocje. Te pozytywne wykorzystują wyżej opisane reklamy. Szczęście, radość, zadowolenie z "nowej jakości życia", to wszystko towarzyszy atmosferze, która przykuwa uwagę odbiorcy tylko po to, aby nakłonić klienta do kupna zwykłej pralki czy pasty do zębów.

Powszechnie wiadomo, iż cały wysiłek przemysłu reklamowego zmierza do wykreowania obrazów, które zaowocują powstaniem silnej identyfikacji odbiorcy z bohaterem reklamowym, dlatego najczęściej osoba ukazana w reklamie jest atrakcyjna fizycznie, zdrowo wyglądająca o ciepłym i miłym glosie. Czasem jest to zwykła kobieta prezentująca środek czyszczący, innym razem eksplodującą radością młodzież. Oto pijąc Coca Colę mamy nadzieje stać się równie piękni i szczęśliwi jak reklamująca ją młodzież z Kalifornii, używając szamponu HEAD&SHOULDERS staniemy się "zdobywcą pocałunków", a gdy idę na randkę "musze zrobić się na bóstwo", oczywiście używając kosmetyki MISS SPORTY, o czym przekonywała nas niegdyś reklama.

Co to jest asertywnosc?

2006-05-22T15:58:00.001+02:00

Asertywność to w psychologii termin oznaczający bezpośrednie wyrażanie emocji i postaw w granicach nie naruszających praw i psychicznego terytorium innych osób oraz własnych, bez zachowań agresywnych, a także obrona własnych praw w sytuacjach społecznych. Jest to umiejętność nabyta.

Asertywność to:

umiejętność wyrażania opinii, krytyki, potrzeb, życzeń, poczucia winy,
umiejętność odmawiania w sposób nieuległy i nieraniący innych,
umiejętność przyjmowania krytyki, ocen i pochwał,
autentyczność
elastyczność zachowania,
świadomość siebie (wad, zalet, opinii),
wrażliwość na innych ludzi,
tanowczość.

Osoba asertywna ma jasno określony cel i potrafi kontrolować własne emocje, nie poddaje się zbyt łatwo manipulacjom i naciskom emocjonalnym innych osób.

Asertywność nie oznacza ignorowania emocji i dążeń innych ludzi, lecz raczej zdolność do realizacji założonych celów mimo negatywnych nacisków otoczenia, racjonalną dbałość o własne interesy z uwzględnieniem interesów innych. Asertywność to, obok empatii podstawowa umiejętność wchodząca w skład inteligencji emocjonalnej.

Diagnozy zachowań nieasertywnych dokonuje się na podstawie zablokowanych w autoprezentacji sfer komunikacji - blokady mówienia "nie", wyrażania i przyjmowania opinii i krytyki, kontaktu z autorytetem i tłumem (trema), radzenia sobie z poczuciem winy.

Trening Asertywnosci - Reagowanie na krytyke i atak

2006-05-21T16:18:00.000+02:00

Rodzaje atakow i asertywna reakcja

1. Krytyka czesciowo sluszna, ale zbyt ogolna lub szeroko zakrojona ("zawsze"; "nigdy")

Asertywna odpowiedz: Weryfikacja faktow i ustalenie tego, co moze podlegac slusznej krytyce.

2. Krtytyka oparta na nieuprawnionym uogolnieniu pojedynczych faktow.

Asertywna odpowiedz: Ustalenie faktu, o ktorych chodzi, ustosunkowanie sie do niego, stwierdzenie, ze uogolnienie jest nieprawdziwe i podanie na to stosownych przykladow.

3. Krytyka oceniajaca osobe, a nie dzialanie.

Asertywna odpowiedz: Oddzielenie trescie dotyczacych dzialania od tresci oceniajacych osobe. Mozna przyznac racje w krytyce swojego dzialania, o ile przytaczane fakty mialy miejsce, jednoczesnie przeciwstawic sie ogolnej negatywnej ocenie wlasnej osoby.

4. Krytyka wyrazona w agresywnej formie (naruszajaca poczucie godnosci osobistej)

Asertywna odpowiedz: nalezy oddzielic tresc od formy w jakiej zostala wyrazona. Na tresc reagujemy zgodnie ze sposobem reagowania na sluszna lub niesluszna krytyke. Nalezy zdecydowanie przeciwstawic sie ofensywnej formie, jako sposobowi traktowania, ktory jest niedopuszczalny.

5. Krytyka podana w formie aluzji

Asertywna reakcja polega na ujawieniu jej tresci i wlasciwej reakcji na zgodna lub niezgodna krytyke.

6. Krytyka zaskakujaca

Asertywna odpowiedz: "Nie wiem co odpowiedziec, jestem zaskoczony". "Chialbym sie chwile zastanowic zanim odpowiem".

Wersja do druku

Tekst zostal opracowany na podstawie Treningu Asertywnosci prowadzonego w Centrum Ksztalcenia Menadzerow

Strategie zachowan w konflikcie interpersonalnym miedzy partnerami bliskiego zwiazku

2006-05-18T01:06:00.000+02:00

Wprowadzenie

Nieuchronność wystąpienia konfliktów w związkach interpersonalnych nie podlega dyskusji Trwający jakiś czas kontakt dwojga osób prędzej czy później sprawi, ze pojawia się różnice w ich pragnieniach, wartościach poglądach, nawykach. To, co jest dobre dla jednej z osób, dla drugiej stanie się nie do przyjęcia choć osoby związane bliskimi emocjonalnymi więzami łączy bardzo wiele, to przecież każda z nich pozostaje indywidualnością musi realizować swoje pragnienia, aby zachować własną tożsamość.Długotrwały bliski związek dwojga ludzi nie oznacza, że nieobecne są w konflikty, lecz ze partnerzy potrafią skutecznie je rozwiązywać Problem zachowań partnerów związku interpersonalnego w sytuacji konfliktowej jest przedmiotem uwagi w tym artykule Interesuje nas jakie zachowania są najczęściej podejmowane w konfliktach osób blisko ze sobą związanych, czy między kobietami a mężczyznami zachodzą w tej sferze jakieś różnice. Chcemy także przyjrzeć się parom osób pozostających w związku interpersonalnym i zbadać powiązania między stylem zachowania w konflikcie jednego drugiego partnera.

Zachowania w konflikcie interpersonalnym

Zachowania w sytuacji konfliktu można rożnie klasyfikować, Thomas (1976) wyróżnia, współprace, kompromis, unikanie i dostosowywanie się, wyznaczane przez różne układy dwóch pragnień zaspokojenia interesów własnych i zaspokojenia życzeń drugie osoby. Peterson (1983) wskazuje na zachowania prowadzące od rozpadu związku (separacja) poprzez dominacje, uległość i kompromis do osiągnięcia konsensusu (całkowita zgoda), a nawet pogłębienia więzi miedzy partnerami (strukturalna poprawa).

Spróbujmy scharakteryzować bliżej te cztery style zachowania w konflikcie. Atak ma na celu stworzenie zagrożenia dla interesów partnera. Na ogół jest on rewanżem za negatywne oddziaływanie partnera na sytuację podmiotu Atak ma prowadzić do osłabienia możliwości wywierania negatywnych wpływów przez drugą osobę lub zniechęcić ją do kolejnych niekorzystnych dla podmiotu działań. Z drugiej strony atak może umożliwić realizację własnych pragnień. Mimo lub wbrew życzeniom partnera w ataku chodzi więc o zmniejszenie efektywności przedsięwzięć partnera i skuteczne przeprowadzenie własnych zamierzeń. Celem obrony jest ochrona własnych interesów przed negatywnym wpływem partnera. W obronie chodzi o to, aby nie dopuścić do dalszego pogarszania własnej sytuacji. Działania koncentrują się wokół obrony własnych interesów lecz bez czynienia szkody partnerowi (zagrażania jego interesom) Tym właśnie obrona różni się od ataku. Obrona polega wiec na realizacji własnych zamierzeń, domaganiu się uznania własnego stanowiska czy tez respektowania należnych praw, mimo przeciwności bądź trudności stwarzanych przez partnera. Uleganie ma na celu usatysfakcjonowanie partnera - oznacza poddanie się niekorzystnym dla podmiotu oddziaływaniom partnera Uleganie to rezygnacja z własnych zamierzeń i pozwolenie partnerowi na realizowanie jego pragnień. Może być ono wynikiem dobrowolnej decyzji dane osoby w przypadku gdy interesy jej nie są uznane za aż tak ważne, by warto było ponosić koszty przedłużającego się konfliktu, lub gdy utrzymanie związku uważane jest za istotniejsze niż dalsze upieranie się przy swoim . Zachowania typu atak, obrona i uleganie można zaliczyć do zachowań niekooperacyjnych, które nie sprzyjają konstruktywnemu rozwiązaniu konfliktu, Co więcej powodują natężenie, Atak w sposób oczywisty, poprzez szkodzenie partnerowi, nasila konflikt między partnerami. Obrona, podejmowana w obronie własnych interesów przez jedna z osób, przez drugą osobę na ogół spostrzegana bywa jako forma ataku, co przyczynia się do eskalacji konfliktu. Uleganie chociaż w swe istocie jest korzystne dla partnera, bywa zachętą do zwiększania żądań wobec ulegającej osoby które w jakimś momencie stają się nie de zaakceptowania i okazuje się, że z pewnym tylko czasowym opóźnieniem konflikt i tak się rozwinie. Uleganie może tez powodować frustrację u osoby rezygnującej ze spełnienia własnych życzeń i w wypadku kumulacji niezadowolenia prowadzić do otwartego wybuchu konfliktu. W tym kontekście współpraca jest jedyną formą pozytywnego konstruktywnego zachowania, które prowadzi do pokonania trudności dzielących partnerów i obopólnej satysfakcji. W sytuacji konfliktu każdy z jego uczestników maże prezentować różne strategie zachowania się - może współpracować, stosować obrane, atakować lub ulec. Także w miarę rozwoju wydarzeń konfliktowych zmieniają się strategie stosowane przez partnerów jeśli zawodzą te najczęściej podejmowane szuka się innych sposobów działań, prowadzących do zakończenia konfliktu

Problem

Bliskie związki interpersonalne są jednym z ważniejszych rodzajów relacji społecznych dla człowieka Bywają źródłem wielkie radości i wielkich tragedii, ich znaczenie w życiu człowieka jest wielkie (Argyle, 1988 Henderson, 1985) Jak wiec partnerzy radzą sobie w sytuacji konfliktów, odpowiedź na to pytanie stanowi główny cel badawczy podjętych badań

Postawiono następujące pytania szczegółowe:

Jakie strategie zachowania - atak, obrona, uleganie, współpraca najczęściej podejmują partnerzy bliskiego związku w sytuacji konfliktu?
Czy istnieje różnice między kobietami i mężczyznami w podejmowaniu określonych strategii zachowania w konflikcie między partnerami?
Czy jaki związek zachodzi miedzy strategiami zachowania podejmowanymi przez obu partnerów w sytuacji konfliktu?

Osoby badane

Badaniami objęto 33 pary, czyli 66 osób, które łączył bliski związek interpersonalny. w związku formalnym (małżeństwo) pozostawało 17 badanych par; związek pozostałych 16 par był niesformalizowany Ponad połowa badanych (57.6%) stanowili ludzie młodzi do 30 roku życia, w wieku od 30 do 40 lat była ponad 1/4 badanych (27.3%), niewiele osób (15.1%) liczyło ponad 40 at. Połowa badanych par (16) to związki, które trwają nie więcej nit trzy lata 10 par pozostawało w związku ad 3 do 10 lat, związek 7 par trwał już dłużej niż 10 lat Więcej niż polowa badanych par (18)\ nie miała jeszcze dzieci Zdecydowana większość badanych par była na etapie rozwoju i stabilizacji związku.

Narzedzia badawcze

Badania przeprowadzono specjalnie opracowanym narzędziem nazwanym Test Zachowań w Konflikcie. Podstawą budowy tego testu była klasyfikacja zachowań w sytuacji konfliktu, wyróżniająca cztery omówione już zachowania -współpraca, atak, obrona, uleganie (Balawaidor. 1992) Test ten składa się z czterech skal odpowiadającym wyodrębnionym zachowaniom. W skład każdej skali wchodzi 20 określeń. Na cały test składa się 20 zestawów stwierdzeń (po cztery w każdym). Stwierdzenia umieszczone w Teście zostały wybrane z obszerniejszej puli (170) stwierdzeń opisujących zachowania ludzi w sytuacjach konfliktowych. Ta początkowa pula stwierdzeń została zweryfikowana przez sędziów kompetentnych którzy oceniali przydatność danego stwierdzenia do opisu określonego stylu zachowania - współpracy, ataku, obrony, ulegania. Zadaniem osoby badanej jest rozdzielić (dla każdego z zestawów osobno) 10 punktów pomiędzy cztery stwierdzenia wchodzące w skład danego zestawu. Wynik osoby badanej w każdej ze skal jest sumą punktów, które osoba przyzna przynależnym do nie stwierdzeniom mieści się w granicach od 0 do 200 w oparciu o wyniki osoby badanej uzyskane w czterech skalach można scharakteryzować jej indywidualny styl zachowania w sytuacji konfliktu z partnerem

Wyniki - preferowane strategie

Średnie wyniki uzyskane przez badanych (zamieszczone w tabeli 1) wskazują że najwięcej punktów przypisywanych jest stwierdzeniom 20 skali współpracy (94,9 punktu), następnie obrony (50,4 punktu), najmniej ataku (29,5 punktu) ulegania (24,8 punktu) Dane te wskazują, że najczęściej podejmowana jest przez badanych współpraca (generalnie stanowi ona 47,5% wszystkich zachowań) Mniejszą popularnością cieszy się obrona (25 % zachowań w sytuacji konfliktu). Rzadko podejmowany jest atak (14,8%) lub uleganie (12%). Uwidaczniająca się silna preferencja współpracy w sytuacji konfliktu między partnerami jest odmienna niż wyniki uzyskiwane w innych badaniach, gdzie stwierdzono dominacje zachowań obronno - atakujących (Balawajder 1992). Taki jednak rozkład wyników badań jest spowodowany tym, iż w badaniach uczestniczyły osoby pozostające w bliskim związku interpersonalnym wypowiadające się odnośnie konfliktów pojawiających się w tym właśnie związku. Ten fakt tłumaczy tak wysokie wyniki w skali współpracy zachowania ,współpracujące w sytuacji konfliktu są jedynymi, które nie narażają związku na groźbę rozpadu Będąc w sytuacji konfliktu partnerzy podejmują współpracę, ponieważ nie chcą ranić partnera lub szkodzić osobie, z którą są blisko związani.. Można powiedzieć, ze pozytywne emocje łączące partnerów są silniejsze niż destrukcyjne siły uruchamiane w sytuacji konfliktu. Do sił tych można zaliczyć negatywny obraz drugiej osoby pojawiający się wskutek konfliktu, doświadczanie negatywnych emocji, skłonność do oddawania negatywnych oddziaływań (Balawaider, 1994) Ponadto w sytuacji konfliktu współpraca partnerów bliskiego związku jest też wzmagana przez tzw wspólny interes. Osoby pozostające w bliskich relacjach mają wiele wspólnych pragnień i potrzeb. Dostrzeganie tego wspólnego obszaru ułatwia podejmowanie działania a charakterze współpracy.

Roznice pomiedzy kobietami a mezczyznami w stosowaniu roznych strategii

Jak wskazują wyniki badań różnice miedzy kobietami i mężczyznami w stosowaniu czterech wyróżnionych strategii zachowania w konflikcie zaobserwować można w zakresie podejmowania obrony, oraz mniej wyraziste w stosowaniu ulegania. W tym drugim wypadku można raczej mówić o pewnej dającej się zaobserwować tendencji niż istotnej różnicy, W podejmowaniu współpracy i ataku różnic między kobietami mężczyznami nie stwierdzono Okazuje się, ze kobiety częściej stosują obronę niż mężczyźni. Prawdopodobnie kobiety czuję się słabsze wiec nie atakują partnera. Innym powodom podejmowania zachowań o charakterze obrony może być to, ze kobiety przywiązują dużą wagę do więzi emocjonalnych i wolą nie stwarzać zagrożenia dla związku, jakie mógłby powodować atak. Chcąc jednak osiągnąć swoje cele w konflikcie częściej stosują strategie obrony Mężczyźni nieco częściej niż kobiety skłonni są rozwiązywać konflikt przez uleganie życzeniom partnerki. U mężczyzn można dopatrywać się w innym podejściu do spraw, będących przedmiotem konfliktu. Być może niektóre sprawy mają dla kobiet większe znaczenie, zaś dla mężczyzn mniejsze, wtedy mężczyźni nie są zainteresowani upieraniem się przy swoim stanowisku, ponieważ nie przywiązują do niego większej wagi i chętnie ustępują partnerce, okazującej że sprawa jest dla niej ważna. Ta większa skłonność do ulegania zaobserwowana u mężczyzn nasuwa przypuszczenie, ze choć pragną oni usatysfakcjonować swoje partnerki, to nie są skłonni wkładać wysiłek i poświęcać czas, aby na drodze współpracy osiągnąć konstruktywne rozwiązanie konfliktu. Najszybsze rozwiązanie to ulec drugiej osobie.

Zwiazki miedzy strategiami przyjmowanymi przez partnerow

W konflikcie ma miejsce wymiana zachowań między partnerami. Powstaje więc pytanie jak strategie przedsiębrane przez jedną osobę wpływają na strategie podejmowane przez partnera. Czy istnieje w tym zakresie jakaś prawidłowość Okazuje się. ze istnieje istotny związek między zachowaniami kooperacyjnymi stron konfliktu Zachowania o charakterze współpracy jednego z partnerów pozytywnie korelują z zachowaniami tego samego rodzaju u drugiej osoby (współczynnik- korelacji na poziomie 0.612 ) Wynik ten świadczy o tym, że jeśli któryś z partnerów podejmie współpracę to drugi z dużym prawdopodobieństwem pozytywnie mu na to odpowie, czyli wykaże chęć współdziałania w dojściu do konstruktywnego rozwiązania konfliktu Ale jeśli nie znajdzie się taka osoba która pierwsza podejmie współprace, to poziom kooperacyjnych zachowań u obu partnerów konfliktu będzie pozostawał na niskim poziomie. Drugą stwierdzoną zależnością jest związek pomiędzy podejmowaniem strategii kooperacji i strategii ataku w partnerów konfliktu. Okazało się, że podejmowanie strategii współpracy u jednego z partnerów koreluje negatywnie z podejmowaniem strategii ataku u drugiego, niezależnie od płci (korelacja miedzy współpracą mężczyzn i atakiem kobiet wynosi - 440, zaś korelacja miedzy współpracą kobiet i atakiem mężczyzn wynosi -.487). Oznacza to, że jeśli któryś z partnerów atakuje u drugiego maleje skłonność do współpracy.

Analizując zależności pomiędzy strategiami podejmowanymi zarówno przez kobiety jak i przez mężczyzn nasuwa sio spostrzeżenie, iż strategia współpracy jest jakościowo odmienną strategią od obrony i ataku. U mężczyzn współczynnik korelacji między współpracą a atakiem ( - 877)a obroną (- 599), a uleganiem (- 4S6) ma wartość ujemną. Podobnie u kobiet - współczynnik korelacji między współpracą a atakiem (-.825), a obroną (-.793) tez ma ujemny znak. Dodatkowym potwierdzeniem różnicy jakościowej pomiędzy współpracą a atakiem i obroną są dodatnie związki pomiędzy natarciem a obroną (dla grupy kobiet .562, dla mężczyzn 453). Wyniki te oznaczają że jeśli ktoś w konflikcie podejmuje strategie współpracy to nie współwystępują z nią strategie o charakterze ataku obrony. I odwrotnie, jeśli dana osoba atakuje się lub broni, to mniej prawdopodobne jest, ze podejmie współpracę z partnerem. Natomiast atak i obrona mogą wzajemnie się uzupełniać jako strategie rozwiązywania konfliktu

Dyskusja

Przeprowadzone badania pozwalają stwierdzić, że w konfliktach, które występują między partnerami bliskich związków interpersonalnych najczęściej pojawiającą się strategią działania jest współpraca. Nieco rzadziej pojawia się obrona, zdecydowanie rzadko natomiast podejmowany jest atak i uleganie. Konflikty w bliskich związkach interpersonalnych rozpatrywać należy pamiętając stale o silnych więziach emocjonalnych miedzy partnerami i wartości, jaką dla partnerów stanowi ich związek Z tych przede wszystkim powodów preferowana jest strategia współpracy, jako najlepsze dla obu stron rozwiązanie konfliktu. Kobiety częściej się bronią Różnice te wyjaśniać można subiektywnym poczuciem słabości kobiet, za którym idzie nastawienie obronne. W konflikcie jedyną konstruktywną strategią jest współpraca. Jest ona różna od ataku, obrony, ulegania, które określić można wspólnym mianem zachowań nie kooperacyjnych. Nasilenie się współpracy obniża skłonność do zachowań nie kooperacyjnych, i odwrotnie. W konflikcie wyróżnić można dwa generalne sposoby reagowania - kooperacyjny i nie kooperacyjny. Ten drugi sposób zawierać może kilka różnych strategii -atak, obronę i uleganie. Intencją kooperacyjnego sposobu radzenia sobie w konflikcie jest podjecie wobec partnera pozytywnych oddziaływań które przyczynia się do pokonania dzielących strony różnic. Natomiast nie kooperacyjne działania skupione są ma eliminacji lub ograniczeniu negatywnych wpływów partnera bądź też poddaniu się im, gdy nie widzi się możliwości sprzeciwu lub obrony. Podejmując strategie nie kooperacyjne strony liczą że eliminując lub neutralizując negatywne oddziaływania partnera doprowadzą do rozwiązania konfliktu. Zachowania partnerów są wzajemnie od siebie uzależnione.

Autor: Kinga Końska, praca poprawiona

Rozwój koncepcji obrony i mechanizmów obronnych

2006-05-17T01:05:00.000+02:00

Klasyczna psychoanaliza

Pojęcie obrony pojawiło się już w 1893 r., w pierwszej psychoanalitycznej pracy Z. Freuda o histerii. W kolejnych swych pracach Freud opisywał już wiele wyspecjalizowanych mechanizmów obronnych, a mianowicie: konwersję, przemieszczenie afektów, wycofanie się z rzeczywistości, wyparcie i projekcję. Jak pisze P. J. Van der Leeuw, Freud „odkrył obronę jako funkcję psychiczną i mechanizm psychiczny”.

Myślenie Freuda o mechanizmach obronnych, zajmujące zawsze ważne miejsce w rozwoju zarówno jego teorii, jak i techniki psychoanalitycznej, uległo wielu modyfikacjom. I choć brak jednomyślności różnych autorów usiłujących umieścić rozwój freudowskiej teorii mechanizmów obronnych w dokładnych granicach chronologicznych, to jednak istnieje zgodność co do tego, że ewolucja teorii mechanizmów obronnych jest ściśle związana z wprowadzeniem przez Freuda kolejnych koncepcji metapsychologicznych: dynamicznej, topograficznej i ekonomicznej.

W początkowej fazie prac pojęcia „nieświadomego” i „wypartego” są w zasadzie tożsame, a pojęcia „wyparcie” i „obrona” używane bywają zmiennie, choć Freud z reguły traktuje obronę jako pojęcie nadrzędne, wyparcie zaś jako specyficzny przejaw obrony. Następny okres w piśmiennictwie Freuda charakteryzuje się prawie zupełnym zniknięciem ogólnego pojęcia obrony, miejsce centralne natomiast zajmuje pojęcie wyparcia.W 1915 r. Freud opublikował dwie prace, w których wyłożył swoją ówczesną teorię mechanizmów obronnych. W swych pracach Freud wymienia wiele mechanizmów obronnych (przekształcenie w zjawisko przeciwne, zwrócenie przeciwko sobie, wyparcie i sublimację), które nazywa rzemianami instynktu” (w zasadzie seksualnego) i pisze: Biorąc pod uwagę to, iż istnieją tendencje sprzeciwiające się podążaniu instynktów prostym kursem możemy traktować te przemiany jako formy obrony przed Instynktami.

Z kolei w drugiej swej pracy Freud definiuje wyparcie jako „jedną z przemian, jakiej może podlegać impuls instynktowny. Celem wyparcia jest „obezwładnienie” instynktu, przy czym wyparcie jest „formą istnienia instynktu”. Istotą wyparcia jest odrzucenie instynktu i powstrzymanie go przed pojawieniem się w świadomości.

W trzecim etapie swych prac Freud wykłada swoją ostateczną teorię obrony, gdzie „Omawiając problem lęku odwołał się ponownie do pojęcia", lub skromniej, do terminu używanego wcześniej, a mianowicie „proces obronny”.

Uzasadniając powrót do pierwotnego rozróżnienia terminologicznego między ogólnym pojęciem obrony a pojęciem specyficznych mechanizmów obronnych, Freud zwraca uwagę na związek między mechanizmami obronnymi a różnymi formami nerwicy. Wczesne badania psychoanalityczne dotyczyły histerii, w której wyparcie stanowi dominującą technikę obrony. Fakt ten doprowadził do nieuzasadnionego przyjęcia wyparcia jako synonim obronny wogóle. Dopiero później analizy innych form nerwicy ujawniły, że nie zawsze psychika broni się za pomocą wyparcia. Treści przykre nie zawsze są zapominane, natomiast mogą się pojawiać inne mechanizmy obronne, np. izolacja, anulowanie. Stąd znaczna konieczność rewizji poglądów ukształtowanych w drugim okresie twórczości Freuda, co zaowocowało ostateczną koncepcją.

Tak więc wyparcie traktowane jest jako jeden z łównych mechanizmów obronnych, ale nie jedyny. Freud w swoich pracach wymienia jako mechanizmy obronne: izolację, regresję, anulowanie, zaprzeczenie, projekcję, reakcję upozorowaną i sublimację. Poruszana jest także rola identyfikacji i introjekcji oraz fantazji w rozwiązywaniu konfliktów neurotycznych, nie przypisując im jednak funkcji obronnych.

Przy omawianiu freudowskiej koncepcji obrony dwie sprawy zasługują na uwagę - problem związku między obroną a energią psychiczną oraz między obroną a lękiem.

„Do pojawienia się i potrzymywania wyparcia konieczne jest wydatkowanie określonej ilości energii psychicznej”. doprowadza to do pojawienia się pojęcia kateksji (rozumianej jako zaangażowanie energii), a to z kolei doprowadziło do wprowadzenia pojęć hyperkateksji i antykateksji.

hyperkateksja - oznacza obronną czynność po to, aby ułatwić wyparcie innego,
antykateksja - to energia zużywana do podtrzymania wyparcia procesu obdarzonego kateksją.

Dzięki hyperkateksji i antykateksji wyparcie występuje w postaci energii związanej.

Problem relacji pomiędzy obroną a lękiem także jest różnie widziany.

W początkowej fazie Freud widział lęk w kontekscie marzeń sennych. (Lęk pojawia się w marzeniach sennych, gdy wyparte treści stają się zbyt silne i grożą przedarciem się do świadomości
Następnie Freud spostrzega lęk jako skutek wyparcia - wyparte treści usunięte ze świadomości żyją nadal swoim życiem, a energia związana ze wzbudzeniem instynktu jest nadal czynna.Co więcej, wskutek wyparcia staje się bardziej rozlana, wymyka się spod kontroli i może się ujawniać w postaci aktów lękowych w przypadku lęku bezprzedmiotowego lub objawów neurotycznych.
W trzeciej fazie Freud uważa lęk za formę antycypacyjnego strachu uruchamiającego mechanizmy obronne. Żródłem lęku jest przewidywanie traumatycznych zdarzeń, prowadzące do obrony.

Nowe idee dotyczące mechanizmów obronnych

W latach dwudziestych XX w. Wilhelm Reich stworzył swoją koncepcję mechanizmów obronnych charakteru. Stwierdził, że częstym sposobem wyrażania stanów emocjonalnych jest napięcie określonych mięśni. Ludzie mają charakterystyczne dla siebie sposoby reagowania psychicznego i cielesnego, które razem tworzą zwarte mechanizmy obronne.

Według Karen Horney nerwicowe mechanizmy obronne, powstałe pierwotnie do rozwiązywania lub unikania określonych trudności, prowadzą do wytwarzania się określonych postaw, wzorów reakcji. Te zaś utrwalają się w postaci określonych struktur charakteru, co często prowadzi do tzw. błędnych kół neurotycznych, ponieważ nerwicowe struktury charakteru same rodzą nowe problemy, a te z kolei zmuszają do przyjęcia nowych mechanizmów obronnych, które znów prowadzą do dalszych trudności.

Erich From wywodzi swoją koncepcję mechanizmów ucieczki i rozbudowanych wokół nich typów struktur charakterologicznych z założenia o świadomości własnej izolacji i o tęsknocie człowieka za powrotem do pierwotnego stanu połączenia z innymi ludźmi. Te przykre uczucia prowadzą do wytworzenia się określonych mechanizmów ucieczkowych.

Harry Stack Sullivan centralne miejsce w swoim systemie teoretycznym i analitycznym przypisuje tak zwanemu systemowi jaźni. System jaźni stanowi jądro charakteru, osobowości, tworzy się w wyniku lękowych doświadczeń interpersonalnych w kontaktach niemowlęcia z matką lub opiekunką. System jaźni jest systemem obronnym, którego celem jest walka z lękiem.

Podejście strukturalne do analizy mechanizmów obronnych

Koncepcja strukturalna R. Pluchnika, H. Kellermana I H. Conte została wyprowadzona z następujących założeń:

mechanizmy obronne powiązane są z określonymi stanami afektywnymi,
określone powiązania występują też między poszczególnymi mechanizmami,
mechanizmy obronne można opisywać z punktu widzenia stopnia podobieństwa.

Plutchik, Kellerman I Conte przedstawiają model mechanizmów obronnych w postaci pięciu postulatów:

Określone mechanizmy obronne służą radzeniu sobie z określonymi emocjami;
W celu radzenia sobie z podstawowymi emocjami ludzie używają podstawowych mechanizmów obronnych tj. (gniew – przemieszczanie, nieufność – projeksja, smutek – kompensacja, zdziwienie – regresja, strach – wyparcie, zaprzeczenie – akceptacja, radość – reakcja upozorowana, oczekiwanie intelektualizacja)
Osiem podstawowych mechanizmów obronnych można schrakteryzować z uwagi na podobieństwa I biegunowość
Główne typy diagnostyczne wywodzą się z poszczególnych mechanizmów obronnych;
Jednostka może używać dowolnej kombinacji mechanizmów obronnych.

Mechanizmy obronne w ujęciu teorii uczenia się

Dollard i Miller uważają, że nieświadomość równoznaczna jest z brakiem werbalizacji, przy czym niektóre popędy i reakcje mogą być nieświadome, ponieważ nigdy nie były werbalizowane, inne zaś dlatego, że jednostka wtórnie nauczyła się unikać werbalizacji.

Wyparcie jest procesem silnie motywowanym, przebiegającym automatycznie I nie podlegającym kontroli sygnałów słownych. Jest ono objawem unikania pewnych myśli, wzmacnianym przez redukcję popędu. Człowiek uczy się wypierania tak jak uczy się wielu innych reakcji. Przebieg uczenia się wyparcia Dollard i Miller analizują na przykładzie żołnierza frontowego w sposób następujący:

W czasie wojny na żołnierza oddziałuje wiele sygnałów zewnętrznych. Również on sam wytwarza sygnały wewnętrzne za pośrednictwem swych reakcji spostrzeżeniowych, oznaczenia słowami istotnych cech aktualnych zdarzeń oraz myśli o tym, co robi. Traumatyczne warunki frontowe kojarzą silny strach ze wszystkimi tymi sygnałami. Strach ten generalizuje się na inne podobne sygnały, a im jest silniejszy, tym szerszy jest zasięg jego generalizacji.

Później, gdy żołnierz zaczyna myśleć o tym, co się działo, jego wspomnienia lub, mówiąc ściślej, jego myśli I wywoływane przez nie obrazy są sygnałami podobnymi do tych, z którymi miał do czynienia na froncie. Dlatego te myśli I obrazy wywołują niezwykle silny strach. Gdy tylko żołnierz przestanie myśleć o swych przeżyciach frontowych, sygnały wzbudzające strach znikają I strach zostaje zredukowany.

Poznawcze podejście do mechanizmów obronnych

Obserwatorzy w wielu dziedzinach psychologii „trzeci kierunek”, jak nazywa się psychologię poznawczą, czyli konkurencyjny wobec psychoanalizy I behawioryzmu sposób podejścia do analizy człowieka I zachodzących w nim procesów, nie ominął też obszaru mechanizmów obronnych. Teoretycy analizujący mechanizmy obronne w koncepcjach poznawczych zwracają uwagę z jednej strony na fakt, że mechanizm obronny uruchamiany jest wskutek powstawania napięcia wynikającego z rozbieżności w strukturach poznawczych (poznawcze determinanty obrony), z drugiej zaś przyjmują poznawczy charakter samego procesu obrony, na którym głównie się koncentrują.

Problemy związane z definicją i klasyfikacją mechanizmów obronnych

Określenie co jest, a co nie jest mechanizmem obronnym nastręcza wiele trudności. Większość autorów używających tego pojęcia nie definiuje go precyzyjnie, ograniczając się do określenia mechanizmów obronnych jako technik służących do redukcji lęku I podtrzymywania pozytywnego obrazu własnej osoby czy poczucia własnej wartości. Tym samym definiuje się zjawisko poprzez funkcję, jaką ma ono pełnić, nie zdobywając się na określenie statusu teoretycznego tak pojętego zjawiska ani jego granic. Przyjęcie funkcjonalnej definicji mechanizmów obronnych może być źródłem wielu trudności wtedy, gdy chcemy określić granice obszaru zjawisk zaliczanych do mechanizmów obronnych. Przy szerokim rozumieniu powyższej definicji można bowiem przypisać funkcje obronne niemal wszystkim formom ludzkiego zachowania, co łatwo prowadzi do absurdu.

Brak dokładnych kryteriów pozwalających zaliczyć dane zjawisko do kategorii mechanizmów obronnych, różne próby wyodrębnienia kolejnych mechanizmów – często poprzez zbytnią konkretyzację w analizie przejawów działania tych mechanizmów bez próby określenia ich istotnych cech kryterialnych – doprowadziły w konsekwencji do sporego chaosu terminologicznego I klasyfikacyjnego w tej dziedzinie.

Mechanizmy obronne wyodrębniane były przez poszczególnych autorów sa klasyfikowane w różny sposób. Z. Freud wyodrębnił takie mechanizmy obronne, które powodowały, według niego, przemiany pierwotnego instynktu. Przemiana instynktu w jego przeciwieństwo mogła się odbywać dwojako: poprzez zmianę z formy aktywnej w bierną (czego przykładem jest przemiana sadyzmu w masochizm; w tym przypadku przemianie – odwróceniu – podlega cel instynktu) lub poprzez odwrócenie treści (np. zmiana miłości w nienawiść). Druga forma przemiany instynktu – zwrócenie przeciwko sobie, jest w gruncie rzeczy inną postacią przemiany instynktu w jego przeciwieństwo.

Poza mechanizmami będącymi przemianami instynktu Freud wymienia jeszcze inne mechanizmy obronne (izolację, zaprzeczenie, projekcję, reakcję upozorowaną, anulowanie, substytucję lub inaczej przemieszczenie I konwersję histeryczną). Każdy z tych specyficznych mechanizmów obronnych opisywany jest jako forma wyparcia, stanowi jakby konkretyzację wyparcia – przejaw różnych dróg, jakimi wyparcie może być realizowane. Według Freuda mechanizmy obronne są odmianami wyparcia.

W pracach Freuda pojawiają się mechanizmy obronne takie jak, introjekcja, identyfikacja, regresja, fiksacja.

Anna Freud starając się uporządkować rozważania ojca na temat mechanizmów obronnych, wprowadziła własną próbę ich klasyfikacji, przyjmując jako kryterium źródło zagrożenia.

Lista mechanizmów obronnych przyjętych ostatecznie przez A. Freud obejmuje regresję, wyparcie, reakcję upozorowaną, izolację, anulowanie, introjekcję, projekcję, zwrócenie przeciwko sobie, przemianę instynktu w jego przeciwieństwo I sublimację, a także intelektualizację, zaprzeczenie I identyfikację z agresorem.

Szukając odpowiedniego kryterium do klasyfikacji mechanizmów obronnych, autorka stwierdziła, że w ostatecznej instancji Ego zawsze broni się przed własnymi instynktami, natomiast powody, dla których instynkt może się stać zagrażający są różne. I tak, mechanizmy obronne mogą być uruchamiane przez lęk wzbudzony przez Superego, przez obiektywny lęk przed karą płynącą od otoczenia zewnętrznego I wreszcie przez lęk generowany przez samą siłę instynktu. Trzecie źródło lęku jest szczególnie widoczne w stanach przejściowych. Dalszymi źródłami lęku mogącymi uruchomić mechanizmy obronne są tendencje konfliktowe z zaspokojenia instynktu wbrew zakazom płynącym z Superego lub ze świata zewnętrznego.

Uczenie się - teoria i praktyka

2006-05-15T14:31:00.000+02:00

Uczenie się jako ujawnianie w zachowaniu nowego doświadczenia.

Stefan Baley traktuje uczenie jako proces prowadzący do modyfikacji zachowania jednostki w wyniku jej uprzednich doświadczeń. Takie ujęcie przewiduje możliwość uczenia się w każdej dziedzinie zachowania ludzkiego. Uczenie się zakłada konieczność istnienia pamięci czyli zdolności funkcjonalnej układu nerwowego do tworzenia się i magazynowania śladów uprzednich doznań i reakcji. Pamięć długotrwałą uznajemy za podstawę modyfikacji zachowania, którą określamy mianem uczenia się. Uczenie jest przyswajaniem sobie nowych reakcji, nowych form zachowania. Termin uczenie się wiąże się z nabywaniem nowych umiejętności oddziaływania na rzeczywistość.

Rodzaje uczenia się

Przyjmując, że uczenie się przejawia się w zmianach zachowania J. Altman (1970) wyróżnia trzy rodzaje zachowań:

zachowania o sztywnym programie morfogenetycznym, które nie ulegają żadnym modyfikacją pod wpływem nowych doświadczeń.
zachowania o dającym się modyfikować programie epigenetycznym, zawierającym znaczne komponenty wrodzone do których realizacji niezbędny jest pewien udział doświadczenia.
zachowania programowane przez uczenie się w kontakcie ze środowiskiem są to formy zachowań kształtujące się w wyniku indywidualnych doświadczeń.

Adaptacja sensoryczna a habituacja

Polega ono na stopniowym zaniku reakcji na powtarzające się pobudzenia zewnętrzne o średniej sile. Habituacja różni się od zmęczenia tym, że może występować w stosunku do bodźców pojawiających się bardzo rzadko. Jako przykład habituacji możemy też wymienić wygaszanie reakcji orientacyjnej która polega na ogólnej reakcji wzbudzania na każdy nowy bodziec sensoryczny. Jak wynika z badań E.N. Sokołowa symptomy fizjologiczne reakcji orientacyjnej (np.: blokowanie rytmu alfa w zapisie EEG) zanikają w wyniku wielokrotnego działania bodźca. Odnosi się to do różnych modalności zmysłowych.

Uczenie się poprzez bezpośrednie kojarzenie S – R a uczenie poznawcze

Bodziec, który regularnie wywołuje daną reakcję jeszcze przed uczeniem się, nosi nazwę bodźca bezwarunkowego (Sb). Bodziec obojętny, który wielokrotnie występuje tuż przed pojawieniem się bodźca bezwarunkowego, uzyskuje zdolność wywoływania tej reakcji stając się w ten sposób bodźcem warunkowym (Sw). Proces ten nazywa się warunkowaniem reaktywnym lub warunkowaniem klasycznym. Reakcja, którą początkowo wywołuje niejako automatycznie bodziec bezwarunkowy, nosi nazwę reakcji bezwarunkowej (Rb). W sytuacji warunkowania występuje zgeneralizowany wzrost pobudliwości. Zwykle zachodzi generalizacja bodźca w wyniku której nie tylko sam właściwy bodziec warunkowy lecz także inne bodźce, nieco do niego podobne również wywołują tą reakcję . Organizm zaczyna reagować tylko na właściwy bodziec i wykonuje tylko poprawną reakcję, w wyniku różnicowania oraz hamowania reakcji rywalizujących. Siłę warunkowania można mierzyć odpornością na wygaszanie, jak również amplitudą reakcji, częstością reakcji lub czasem utajenia reakcji (latencją).

Schematy warunkowania klasycznego i instrumentalnego

W warunkowaniu klasycznym reakcja warunkowa jest związana z reakcją bezwarunkową. Reakcja warunkowa nigdy nie jest równa pod względem siły czy wielkości reakcji bezwarunkowej, ale jest tego samego rodzaju. Natomiast reakcja instrumentalna jest różna od reakcji bezwarunkowej
Reakcje instrumentalne mają charakter somatyczny, są zależne od ośrodkowego układu nerwowego (ruchy dowolne). Natomiast reakcje warunkowe mogą być zarówno somatyczne (np.: obronna reakcja cofania ręki) jak i autonomiczne, zależne od wegetatywnego układu nerwowego.
Pojawienie się wzmocnienia przy warunkowaniu klasycznym jest niezależne od tego co czyni organizm. W warunkowaniu instrumentalnym wzmocnienie jest wynikiem określonej reakcji organizmu, a więc jest od tego organizmu zależna.
Podział wzmocnień na pozytywne i negatywne nie powoduje wyraźnych różnic w przebiegu warunkowania klasycznego, wpływa natomiast na przebieg warunkowania instrumentalnego.

Uczenie się reakcji złożonych i nabywanie wiedzy

Przyswajanie czynności złożonych polega wedle teorii behawiorystycznych na tworzenie się łańcuchów nawykowych, a łączenie poszczególnych ogniw takiego łańcucha sprowadza się do wykorzystywania wzmocnień wtórnych i metod przybliżeń. Wiele koncepcji tzw. neobehawiorystycznych (np.: teoria Hulla) wprowadza różne konstrukty teoretyczne pośredniczące między S a R, jak H (habit – nawyk) i D (drive – popęd). Cechą charakterystyczną tych wszystkich neobehawiorystycznych czy neosocjacjonistycznych koncepcji było ujmowanie tego pośredniczącego ogniwa jako wewnętrznych bodźców lub reakcji. Mowrer (1960) wyróżnia trzy rodzaje ogniw pośredniczących:

emocje – strach i nadzieja
akty czysto bodźcowe
czysto psychiczne – równoważnik aktów bodźcowych

Są trzy takie stadia nabywania wiedzy: poznawcze, skojarzeniowe, i autonomiczne. W pierwszym stadium następuje zapoznanie z sytuacją uczący się szukają dodatkowych informacji, powtarzają fakty. W drugim stadium (skojarzeniowym) dokonują się powiązania między poszczególnymi elementami danej czynności, eliminowane są błędy i skraca się czas wykonywania, co obrazuje gwałtowny wzrost krzywej uczenia się. W trzecim stadium (autonomicznym) dana czynność automatyzuje się i przyrost wprawy jest już niewielki. Opanowanie wszelkich wiadomości i umiejętności możemy na ogół oceniać na dwóch wymiarach: szybkość i dokładność (precyzja).

Czynniki działające w trakcie uczenia się

Są dwa sposoby uczenia się albo w sposób skomasowany albo z przerwami. Uczenie się skomasowane generalnie jest dobre wtedy gdy materiał nie jest za długi i jest dostępny nam poznawczo, innymi słowy rozumiemy ten materiał. Kiedy materiał jest bardzo długi musimy uczyć się z przerwami ze względu na pewne efekty (procesy) związane w przerwie między uczeniem się, tak jak odpoczynek, ale także zapominanie. Te przerwy nie powinny być za długie, bowiem z krzywej zapominania wynika, że w pierwszym momencie najszybciej zapominamy wyuczony materiał. Poza zapominaniem, odpoczynkiem dzieją się rzeczy związane z konsolidacją śladu pamięciowego czy neurofizjologiczną, ale także rzeczy związane z wygasaniem. W procesie uczenia obserwujemy dwa rodzaje skojarzeń : prawidłowe i nieprawidłowe. Te prawidłowe jako wzmacniane, mocniejsze mają większą siłę, one w czasie przerwy ulegają utrwaleniu – konsolidacji. W przerwie wygasaniu ulegają mniej trwałe skojarzenia, te nieprawidłowe. W przerwie zatem dzieją się: odpoczynek, konsolidacja, wygasanie niekorzystnych skojarzeń. Do uczenia się potrzebne jest nie tylko powtarzanie ale wg pewnych teorii (głównie behawiorystycznych), związanych z nazwiskiem Thornidke’a, który sformułował tzw. efekt uczenia się: wzmocnieniu ulegają te reakcje po których następuje lub którym towarzyszy efekt przyjemności, satysfakcji. W związku z tym szczególnie są istotne wzmocnienia pozytywne.

Wzmocnienia są pierwotne i wtórne.

Wzmocnienia pierwotne są związane z bodźcami popędowymi. Wzmocnieniami wtórnymi są te czynniki, które dawniej były obojętne, ale które w miarę doświadczeń organizmu nabierają pewnego specjalnego znaczenia, są to zatem te podniety, które na zasadzie doświadczeń przestały być obojętne. Uczenie się zależy również od wielkości wzmocnień. Szybkość uczenia nie zależy od wielkości wzmocnienia, natomiast zależy od tego stopień wyuczenia się ( trwałość pamiętania aktualnego tuż po zakończenia nauki) ale również tego odroczonego, czyli po pewnym okresie czasu. Te wzmocnienia powinny występować tuż po wykonaniu prawidłowej reakcji i zbyt duża odległość w czasie powoduje, że one poprawnie działają. Natychmiastowe zatem wzmocnienia, szczególnie w przypadku dzieci, są bardzo ważne, niezbywalny elementem procesu uczenia się. Kiedy wzmocnienia nie są dawane w sposób systematyczny, ale sporadycznie, generalnie wyniki są gorsze od wzmocnień systematycznych, zaobserwowano bardzo ciekawy efekt, mianowicie reakcje które były wzmacniane sporadycznie, czyli niekonsekwentnie, są bardzo chore na wygasanie, wiąże się to z paradoksem Humpreys’a, który da się wytłumaczyć mechanizmami wmontowanymi nam ewolucyjnie. Wzmocnienia u człowieka mają postać hierarchiczną, wiąże się to z koncepcją wzmocnień Premack’a, która mówi że najbardziej prawdopodobne są te reakcje do tej pory najbardziej wzmacniane i one w hierarchii naszych wzmocnień zajmują naczelne miejsce, najwyżej, bowiem mają zdolność najczęstszego występowania, ale mają jeszcze jedną ciekawą charakterystykę mianowicie oddziałują na wzmocnienia leżące niżej. Każdy nie taki system hierarchii, „na wierzchu” mamy te najbardziej typowe reakcje (zachowania) które mogą wzmacniać reakcje leżące niżej, jeśli żądze wykorzysta się to zj. Premack’a to można tak kierować procesem edukacyjnym, by na czele zachowań leżały te godziwe, słuszne, pragmatyczne zachowania, które mogą regulować naszym zachowaniem. Skoro największą szansę mają te reakcje na utrwalenie, którym towarzyszy przyjemność, rola nagrody i kary jest bardzo istotna. W procesie uczenia nagroda pełni największą rolę. Gdybyśmy bardzo karali zachowanie atrakcyjne, nie doprowadzimy do kompletnego wygaszenia. Jedyny sposób zmiany zachowań niekorzystnych, ale atrakcyjnych, jest wpłynięcie na system poglądów człowieka czyli przewartościowanie całej hierarchii. Jeśli tak jest to poza uruchamianiem systemów perswazji (które polegały na wyjaśnieniu niegodziwych zachowań) to proces uczenia powinien polegać na nagradzaniu procesów korzystnych, czyli wzmacnianiu: nagrodą (wzmocnieniu pozytywnym), wygaszaniu reakcji niekorzystnych (karaniu) – prowadzi jedynie do chwilowego przytłumienia reakcji, które po zniesieniu kary wracają znów do poziomu pierwotnego. Zatem manipulowanie nagrodą i karą jest najrozsądniejszym procesem indukcyjnym przy zachowaniu perswazji (wpływaniu na system poglądów, przekonań osoby) może doprowadzić do trwałej zmiany systemu zachowań. To wszystko dzieje się w czasie uczenia się.

Rola powtórzeń – prawo częstości Heurystyki

jeśli uczymy się materiału z pewnymi powtórzeniami nie w sposób skompasowany to po pierwsze: nie należy uczyć się materiałów obszernych w sposób skompasowany, jeśli mamy bardzo dużo tekstu nie należy uczyć go się za jednym podejściem a należy robić przerwy.
po drugie: im dłuższy i trudniejszy materiał mieliśmy, do nauczenia tym więcej powinno być seansów uczenia się rozłożonych w czasie.
im trudniejszy był ten materiał, im szybciej ulegający zapomnieniu, tym krótsze powinny być przerwy.
im bardziej zawarta i zorganizowana jest struktura materiału, tym przerwy mogą być dłuższe.
im dłużej trwa uczenie się, tym większa powinna być następująca po nim przerwa.
w początkowym stadium uczenia się, ten pierwszy seans uczenia się, powinien być długi, a następująca p nim przerwa krótka. Następne seanse uczenia się mogą być krótsze, a przerwy dłuższe, bowiem w tych przerwach następuje konsolidacja śladów pamięciowych, ale także wygasanie skojarzeń nieprawidłowych.
dotyczy to dzieci, w młodszym wieku pożądane pożądane są krótsze seanse i krótkie przerwy ze względu na efekt zmęczenia się i bardzo szybki efekt zapominania.
osoby szybciej zapominające powinni stosować krótsze przerwy.

Analiza krzywych uczenia się – prawo ćwiczenia

Jeżeli coś długo utrzymuje się w naszej świadomości to występuje większe prawdopodobieństwo utrwalenia się. Prawo ćwiczenia powiada, że w miarę postępu uczenia się przyrosty wprawy stają się coraz mniejsze. Najszybciej uczymy się w początkowym okresie uczenia, potem krzywa się stabilizuje, w miarę czasu, czy zwiększenia ilości prób powtarzania, nic już istotnego się nie dzieje, krzywa się stabilizuje. Przyrost wprawy w miarę liczby powtórzeń i czasu zwiększonego nie zwiększają się co jest dla nas wskazówką jak się uczyć. Te krzywe zależą od różnic indywidualnych. Krzywe te zależą od rodzaju materiału, zależy to od liczby powtórzeń, od naszego zmęczenia, od zaburzenia okresowego uwagi, od aspektów motywacyjnych, uczymy się chętniej tego czym jesteśmy zainteresowani. Szybkość uczenia się jest pochodną wielu różnych czynników.

Uczenie się jako funkcja miejska w szeregu i objętości materiału

Zapamiętywanie czyli uczenie się jest również, funkcją miejsca w szeregu. Jeśli uczymy się jakiegoś, długiego tekstu, to zastanawiamy się co lepiej pamiętamy, jakie elementy tego szeregu są lepiej pamiętane. W pierwszej kolejności zapamiętywane są dosyć dobrze te początkowe elementy, gorzej zapamiętywany jest środek, z łatwością zapamiętujemy to co jest bliżej końca. Na przykład w wierszu, że pamiętamy właśnie te ostatnie fragmenty, ale też psychologowie badali jaki jest wpływ długości szeregu na zapamiętywanie. Okazało się że tym również rządzą prawa potencjałowe, to prawo sformułował Foucault.
Prawo Foucault’a – z = kl2.
Zapamiętywanie zależy od pewnej stałej, zależnej np.: od typu np.: materiału uczenia się, ale jest funkcją długości materiału. Im dłuższy materiał tym gorzej go zapamiętujemy.

Rozłożenie powtórzeń w czasie – uczenie się z przerwami.

Wiele doświadczeń pokazuje, że metoda uczenia się z przerwami daje lepsze rezultaty, zwłaszcza gdy uczymy się materiału długiego. Te rozłożenia w czasie sprzyjają lepszemu zapamiętywaniu. Udowodnił to Jost. Drugie prawo uczenia się Josta mówi: tym co faworyzuje tą metodę rozłożenia w czasie są właśnie dłuższe przerwy, jakie upłynęły od pierwszego uczenia się do następnego uczenia się. Drugie prawo mówi, że jeśli mamy dwa skojarzenia w naszej świadomości to znaczy dwa elementy równie dobrze wyuczone, lecz jedno jest starsze od drugiego to ponowne powtarzanie faworyzuje to skojarzenie pierwsze. Uczenie się rozłożone w czasie jest też przez pewne efekty motywacyjne. Ucząc się bez przerwy występuje tzw. proces nasycenia, czyli znużenia. W 1927roku ZEIGARNIK zauważyła, że jeśli jakichś względów przerwiemy proces uczenia się to elementy części szeregu, czy treści na których przerwaliśmy uczenie się są zapamiętywane wyjątkowo dobrze. Jest to zjawisko ZEIGARNIK. Efekty frustracyjne są najprawdopodobniej odpowiedzialne za ten efekt ZEIGARNIK, bowiem tu występuje dodatkowe napięcie emocjonalne w momencie przerwania.

Jak długie powinny być przerwy w procesie uczenia się, by proces ten był najbardziej efektowny?
Proces zapominania, był bardzo intensywnie badany przez EBINGHAUSA w końcu XIX w. Z krzywych zapominania wynika, że w tych początkowych okresach uczenia się zapominanie jest bardzo szybkie. Były one opisane kilka lat później przez JOSTA. Pierwsze prawo JOSTA mówi, że jeśli występują dwa skojarzenia o tej samej sile ale jedno jest starsze od drugiego, to w miarę upływu czasu ta siła starszego skojarzenia będzie słabła wolniej. Ta długość przerwy zależy od rodzaju materiału. Szybciej przebiega zapominanie materiału bezsensownego. Trzeba coś zrozumieć dobrze żeby mieć pewność, że będziemy dobrze pamiętać.

Sposoby powtarzania

Kiedy coś już umiemy i przerywamy proces uczenia się, ale przerywamy nie korzystając z dobrodziejstwa przerwy, jeszcze raz to powtarzamy to się nazywa pierwszym powtarzaniem . Pierwsze powtórzenia tekstu są kolejnym wzmocnieniem wynikającym z tego, że my ten tekst już umiemy. To pierwsze powtórzenie ma charakter powtórzenia próbnego. Pierwsze i próbne powtórzenia mają charakter wzmocnień, które prowadzą do lepszego zapamiętywania. W przerwie między powtórzeniami jest proces zapominania. Jeśli materiał jest sensowny, ustruktyzowany wiek operacji poznawczych na nim zrobiliśmy, mamy poczucie kompetencji, no to ten proces zapominania jest mniej gwałtowny, wolniejszy, czyli przerwy mogą być dłuższe ale też oprócz zapominania w czasie przerwy odpoczywamy.

Wpływ czynników poprzedzających uczenie się – transfer. Rodzaje transferu i czynników nań wpływające.

Transfer to przeniesienie wprawy w procesie uczenia się z zadania poprzedniego na następne. Czyli transfer to przeniesienie wprawy na zadania, których uczyliśmy się wcześniej na zadania, którego uczymy się następnie. Taki transfer nazwiemy transferem pozytywnym. Czynność przyswojona pierwotnie, dodatnio wpłynęła na czynność przyswajaną później. Materiał A nie wywarł pozytywnego wpływu, a wręcz przeciwnie on tłumił (hamował) uczenie materiału B. Mieliśmy tu transfer negatywny. Gdy nie zauważyliśmy tu żadnego oddziaływania materiału A na B nastąpił transfer zerowy(0). Prawdopodobnie ten transfer związany jest z procesami generalizacji. Taki transfer kiedy oba rodzaje zadań czynności jakich uczymy się są do siebie podobne, nazywa się transferem specyficznym. Natomiast transfer niespecyficzny obserwowany jest w sytuacjach kiedy czynności A i B bardzo się różnią Tutaj dochodzi do b. interesującego procesu, który polega na uczeniu się z zasad uczenia się – nazywane wglądem – inside – wniknięcie w istotę tego co łączy te dwa zadania bardzo od siebie odległe i uchwycenie pewnych związków między tymi materiałami. Transfer niespecyficzny wymaga uczenia się pojęciowego, znajomości struktury materiału. Jest pewnym ciekawym procesem uczenia się, który psychologowie nazwali uczeniem poznawczym. Retro aktywne ułatwianie i hamowanie, sposoby ich pomiaru.

Transfer pozytywny i pro aktywne ułatwianie są bardzo podobnymi procesami, tylko pro aktywne ułatwianie jest z ponownym uczeniem się, z badaniem tego, jak to jest przechowywane w pamięci. W sytuacji kiedy jest pewna przerwa w uczeniu się i uczymy się ponownie obserwujemy że wyniki w grupie E są lepsze, materiał A wywierał wpływ na ponowne uczenie się materiału B. To nazywamy Pro aktywnym ułatwianiem. Pro aktywnym hamowaniem nazwiemy takie zjawisko gdy gorzej uczymy się materiału B w wyniku wcześniejszego uczenia się materiału A. Znów jest to bliskie transferowi negatywnemu, ale tu dotyczy to innego trochę procesu sprawdzania tych wiadomości. Można również nic nie zaobserwować wówczas efekty będą zerowe. Gdy w grupie E wyniki są gorsze niż w grupie K, to tutaj wpływ mat. B na mat. A był niekorzystny i taki proces nazywamy retro aktywnym hamowaniem. Kiedy jednak w grupie E obserwujemy lepsze wyniki niż w grupie A, gdy B wpływa korzystnie na A, to jest to retro aktywnym ułatwianiem – reminiscencją.

Czynniki wywierające wpływ na zapominanie.

Kiedy treści są bezsensowne zapominanie jest bardzo szybkie, jeśli używamy jakiegoś materiału sensownego to ta krzywa mniej gwałtownie opada. Interferencja jest to rektro aktywne hamowanie, czy ułatwianie. Dużą część procesu zapominania da się wyjaśnić po przez działanie efektu interferencji. Wygasanie jest tym drugim procesem odpowiedzialnym za zapominanie. Wygasanie wyuczonego materiału, jest procesem zależnym od okoliczności zewnętrznych. Związane jest ze wzmocnieniem. Reakcje nie wzmacniane ulegają wygaszeniu, czyli to zależy od rzeczy dziejących się poza nami, czy reakcje poprzednio wyuczony były wzmacniane. W rezultacie, kiedy nie będziemy wzmacniali tego materiału wyuczonego, on ulegnie wygaszeniu zupełnemu. Zapominanie jest procesem samoistnym dziejącym się w obrębie naszych struktur anatomofizjologicznych i związane jest w dużym stopniu z deterioryzacją śladu pamięciowego. Zapominanie zależy od aktywności podmiotu i związane jest z faktem przeuczenia. Zapominanie tym trudniej przebiega im materiał został jeszcze bardziej przeuczony. Kiedy wzmacniamy reakcje sporadycznie one są oporne na wygasanie. Zapominanie jest procesem samoistnym. Jednym z mechanizmów obronnych zapominania jest tłumienie, które polega na tym że my nie dopuszczanie tych treści dla nas zagrażających do poziomu naszej świadomości, wypieramy je i tłumimy, spychamy poza obszar naszej świadomości.

Uczenie się społeczne Dollarda i Millera

Dollard, Miller i Bandura powiadają ze uczymy się poprzez obserwowanie zachowania innych, które polega na tym, że my również niedostajemy żadnego wzmocnienia, uczymy się nie dostając za ten proces nagrody. Takie uczenie się nazywa się UCZENIEM ZASTĘPCZYM. Bardzo ważnym wkładem Dollarda i Millera do badań nad uczeniem się społecznym było zaproponowanie mechanizmu asocjacji – związku reakcji warunkowej, z wewnętrzną reakcją emocjonalną, czyli z wzorcem stymulacji zewnętrznej albo popędem. Lęk, strach może być zatem reakcją wyuczoną, może być popędem wtórnym.

W jakich sytuacjach możemy obserwować powstanie reakcji warunkowych w wyniku działania wtórnych bodźców popędowych, takich jak strach i lęk?

Modelowym układem, który pozwala zrozumieć rozwój człowieka i relacje jego między ludźmi to bardzo wczesny okres dzieciństwa i okres karmienia. W sytuacji, kiedy dziecko uczy się aktywnego stosunku do popędu uczy się redukować te popędy, poziom lęku utrzymany jest na niskim poziomie. Kiedy popęd jest zredukowany następuje nagrodzenie w myśl klasycznych zasad warunkowania – rozwijają się bardzo pozytywne uczucia. Dollard i Miller stwierdzili że wobec tego nieprawidłowy system karmienia, system redukcji popędu grozi zgeneralizowaniem się lęku i strachu, które odgrywają istotną rolą w przyszłości. W sytuacji gdy wzmocnieniu ulega lek i strach, być może będzie później w życiu dorosłym człowieka, że gdy znajdzie się sam w sytuacji podwyższonego poziomu popędu będzie odczuwał lęk przed samotnością. Czyli lęku także innych reakcji mażemy się nauczyć prawdopodobnie wówczas, kiedy nie miało się odpowiednich sytuacji aktywnego redukowania popędu. Zatem ogromna część naszych nieszczęść i nerwic, złej kondycji psychologicznej jest pochodną relacji z innymi ludźmi.

Konflikt

Związany jest z 2 przeciwstawnymi tendencjami: dążeniem i unikaniem. Gradient unikania jest bardziej stromy niż gradient dążenia. Kiedy oddalamy się od bodźca budującego jakieś reakcje, to przeważa tendencja „dążenia ku” której gradient jest bardziej pochyły wtedy zmierzamy w stronę tego obiektu, przeważa to dążenie, nie ma żadnego konfliktu, do momentu gdy zaczynamy wkraczać w obszar „unikania”. Konflikt zaczyna się gdy dążenie ku unikaniu. Jednym ze sposobów rozwiązywania tego konfliktu, który jest źródłem lęku, nerwicy jest unikanie go, które polega na przesunięcie się albo w stronę dążenia ku albo odejścia od tego, w obszar dla nas bezpieczny, nie powodujący konfliktów. Skrajnym i najtrudniejszym przykładem konfliktu są dwie tendencje do unikania.

Co się dzieje, gdy u człowieka rozbudowuje się stan niepokoju, stan który nazywa się nerwica generalizowania lęku.Dollard i Miller twierdzą że ten konflikt następuje wtedy gdy my zgodnie z założeniami psychoanalitycznymi go sobie nie uświadamiamy, kiedy go wypieramy.

Uczenie się zastępcze

Eksperyment DOLLARD’A I MILLER’A, gdzie pokazano że proces uczenia się społecznego czyli przejmowania wzorców zachowań przebiega sprawniej, gdy następuje wzmocnienie ale nie osobnie dziecka, które uczestniczy i ogląda to zachowanie modela, ale wtedy, gdy ten model zachowuje się agresywnie czy poprawnie zostanie wzmocniony. Otóż ten rodzaj uczenia się nazywa się uczeniem zastępczym bez wzmocnienia, natomiast to wzmocnienie które jest w eksperymencie dawane modelowi, nazywa się wzmocnieniem zastępczym. Czyli uczenie społeczne nazywa się uczeniem zastępczym, a ten rodzaj wzmocnienia, gdzie nie wzmacniana jest osoba, która się uczy to tak zwane uczenie zastępcze. Okazało się że gdy model był wzmacniany za agresywne zachowania następowało bardzo efektywne przyjmowanie tego typu wzorców. Natomiast kiedy był karany te zachowania były trudniej wyuczalne.

Zaburzenia emocjonalne

2006-05-14T21:26:00.000+02:00

Zdrowie lub brak zdrowia emocjonalnego osobnika w wieku dojrzałym zależą od wzajemnego oddziaływania jego struktury osobowości i jego środowiska interpersonalnego oraz zmiennych okoliczności jego życia. Niektórzy osobnicy wynoszą z dzieciństwa i wieku młodzieńczego tak chwiejną strukturę osobowości, że zwykłe trudności dorosłego życia wywołują ciężkie zaburzenia emocjonalne. Inni wynoszą z okresu rozwojowego stosunkowo stałą osobowość i miewają zaburzenia emocjonalne tylko wówczas, gdy są narażeni na ciężki długotrwały stres emocjonalny.

Dojrzałość emocjonalna bywa określana na podstawie rozszerzania się kręgów aktywności interpersonalnej w ciągu lat rozwojowych i dorosłego życia osobnika. Pierwszy krąg - matka i dziecko. W drugiej połowie pierwszego roku -rozszerza się o ojca, rodzeństwo. W następnych latach - krewni, dzieci z sąsiedztwa. Wyraźnie rośnie w wieku szkolnym, a podczas okresu pokwitania i młodości jego stosunki z osobami płci przeciwnej nabierają nowego znaczenia i natężenia. We wczesnym wieku dojrzałym, krąg ten obejmuje osoby w miejscu pracy, a następnie założoną przez siebie rodzinę.

Dojrzałość emocjonalna osobnika jest upośledzona, jeśli zatrzyma się w jakimkolwiek punkcie tych rozszerzających się kręgów aktywności interpersonalnej. Zatem dojrzałość emocjonalną można określać na podstawie jego zdolności do nawiązywania zadowalających związków w coraz szerszych kręgach życia interpersonalnego.

Osobnik dojrzały emocjonalny może się zadowalająco przystosować w małżeństwie, jest też zdolny do uczucia miłości do małżonka i do dzieci. W razie konieczności potrafi być wobec ludzi stanowczy, ale nie wykorzystuje ich, ani też nie jest niepotrzebnie agresywny. Potrafi zdobyć samowystarczalność ekonomiczną i stosunkowo dobrze przystosowuje się do pracy. Może niekiedy wpaść w gniew, nie czując z tego powodu ani winy ani lęku, jednakże nie jest stale drażliwy i zgryźliwy. Potrafi się trzymać zakazów i ograniczeń narzucanych przez obyczaj społeczny. Osoba dojrzała emocjonalnie miewa od czasu do czasu konflikty z innymi ludźmi i podlega krótkim niewielkim zaburzeniom emocjonalnym, lecz posiada osobowość zdolna do przezwyciężenia tych trudności i podejmowania rozsądnych decyzji w sytuacjach trudnych.

Na pięć najważniejszych dziedzin przystosowania emocjonalnego we wczesnym wieku dojrzałym składają się:

1. spotkania i zaloty
2. małżeństwo
3. aktywność płciowa
4. wychowanie dzieci
5. czynności zawodowe i stosunki z ludźmi w grupach społecznych

Jan Tyłka - Katedra Psychologii Klinicznej i Osobowości ATK

Agresja jako pokaz siły

2006-05-13T14:14:00.000+02:00

Każdy z nas żyje według własnego rytmu emocjonalnego. Kieruje się w życiu indywidualnym systemem wartości. To, co denerwuje jednego, dla innego jest normą. Od konfliktów trudno więc uciec. Punkt zapalny często pojawia się nagle i nie wiadomo skąd. Agresję traktujemy jako próbę okazania siły. Uniesiony głos, potok chaotycznych argumentów, chwytanie za słówka, nerwowe ruchy - oręż który w założeniu ma nam pomóc.

Rzeczywiście pomaga, ale na krótko, nie wnosząc nic pozytywnego. Rzadko zastanawiamy się, co tak naprawdę pragniemy przekazać drugiej stronie. Specjaliści uważają, że jeśli się sprzeczać, to według konkretnych reguł. Przede wszystkim należy sprecyzować, co nas tak naprawdę rozzłościło. Bez ubarwień przedstawmy nasze prawdziwe odczucia i uważnie wysłuchajmy argumentów drugiej strony. Nie należy uogólniać wypowiedzi, szczególnie przez użycie takich sformułowań, jak "zawsze" i "nigdy". Bezpośrednią przyczyną kłótni jest gniew. Największym problemem jest to, iż nie potrafimy dość skutecznie panować nad tym uczuciem. Mamyskłonność do popadania w gniew bez istotnej przyczyny.

Wybuchamy, gdy nie jesteśmy rozumiani albo nie rozumiemy Gdy boimy się ingerencji w nasze sprawy, nie potrafimy rozmawiać, a do tego mamy mocno zakorzeniony niekorzystny obraz samego siebie. Kłótnia jest naturalnym ujściem tych emocji. Może być także formą obrony przed krytyką, walką o swoje prawa, przekonania lub chęcią zwrócenia uwagi na siebie. W każdym przypadku należy zdecydowanie oddzielić kłótnię od zwykłej pyskówki. Ta ostatnia, jako forma prymitywna ogranicza się jedynie do rozwiązań siłowych. Jeżeli mamy nawet najmniejszy żal do kogoś, natychmiast o tym powiedzmy. Skrywane pretensje prędzej czy później eksplodują Często w niewłaściwym momencie i miejscu. Nie ma nic gorszego, jak tłumienie w sobie złości i udawanie, że nic się nie stało, Cierpi na tym nie tylko psychika, ale i ciało. Ukrywany żal może być przyczyną kłopotów z żołądkiem i sercem. Gniew jest nam potrzebny jako składnik rozwojowy naszej osobowości. Dobra kłótnia pozwała zrozumieć swoje uczucia, zmusza nas do przepracowania poruszonych problemów

Autor artykułu: Adam Białek

Emocje i motywacja

2006-05-12T07:54:00.000+02:00

Jak wiemy przedmiotem psychologii jest człowiek i jego zachowanie się. Człowiek jako organizm istnieje, żyje, działa i rozwija się w określonym środowisku. Istnieje zatem ścisły związek między nim a światem otaczającym. Ustosunkowanie się podmiotu do odbieranych informacji z otoczenia to inaczej emocje. Emocje to silne wzruszenie, podniecenie, przeżycie - związane z tym, że człowiek jest systemem reagującym na siebie i na swoje stosunki z otoczeniem. Emocje dzielimy na korzystne: rozkosz, przyjemność, zadowolenie lub niekorzystne: cierpienie, przykrość, niezadowolenie.

Wywoływane są przez różne czynniki, a reakcje emocjonalne są różnorodne: jedne wywołują tendencje do reagowania w określonym kierunku (np. ciekawość - podejmowanie czynności badawczych; strach -ucieczka lub znieruchomienie; gniew - atak), inne emocje wyrażają się reakcjami ekspresyjnymi, takimi jak radość, żal, przykrość.

Emocje są wywoływane przez:

1) bodźce pierwotne tj. te, które pochodzą od narządów zmysłowych lub wewnętrznych i związane są z zaspokajaniem potrzeb i z procesami patologicznymi - mogą one wywoływać niespecyficzny stan ogólny przyjemny lub przykry (np. samopoczucie).

2) bodźce wtórne tj. te, które nabywane są przez doświadczenie, a związane są z bodźcami pierwotnymi (bezwarunkowymi).

3) bodźce kinestatyczne tj. te, które związane są z własnymi czynnościami (np. nadmierna aktywność, długotrwała bezczynność). Przebiegają w formie bardzo zróżnicowanego procesu, z czym wiążą się różne reakcje emocjonalne.

W procesie emocjonalnym wyróżnia się następujące komponenty:

1) wzrost napięcia mięśniowego,

2) intensyfikację procesów umysłowych,

3) pobudzenie układu autonomicznego, a z kolei parasympatycznego - co prowadzi do zmiany czynności narządów wewnętrznych.

Zachowanie zgodnie z rozwijającą się emocją (zbliżenie, oddalenie) mogą nie dochodzić do skutku, jeśli powstały jakieś procesy hamujące. Emocje trwają dłużej - także po przerwaniu kontaktu.

Siła emocji jest tym większa, im większe przeszkody wewnętrzne muszą być pokonane (np. zasady, normy, kary) aby powstrzymać od wystąpienia reakcji emocjonalnych.

Psychologia emocji

Psychologia emocji jest związana z teorią osobowości, jest pewną, specyficzną teorią zachowania. Emocja - z łac. E czyli z i overe czyli poruszać się, tzn. ruszać się z wewnątrz jest to jakby zmiana wywodząca się z wnętrza człowieka. Overe znaczyło pierwotnie przenoszenie się z jednego miejsca na drugie, czyli wskazywałoby na migrację. Emocja więc jest to zakłócenie pewnego stanu rzeczy.

Wedlug P. Junga emocjami można nazwać 8 rodzajów zjawisk:

1. proste uczucie przyjemności związane z zapachami
2. emocje mogą być traktowane jako organiczne, negatywne uczucie głodu, odczucie pragnienia, bólu a pozytywne zjedzenia
3. odczucia związane z podejmowanymi czynnościami: pragnienie picie
4. moralne, estetyczne, religijne sentymenty, które bazują na wcześniej szych wydarzeniach
5. emocje są to utrzymujące się nastroje wesołości, podniecenia
6. patologiczne afekty: głęboka depresja, strach
7. emocje typu: płacz, wstyd, zakłopotanie, śmiech, cierpienie , poniżenie.

Tak naprawdę współczesne źródła różnic interpretacji emocji wynikają z pewnych orientacji, np.: z orientacji na fizjologiczną psychologię i wtedy podkreśla się, że emocje i procesy emocjonalne są interpretowane w kategoriach fizjologicznych. Aspekt fenomenologiczny podmiotowy wskazuje na fakt doświadczalny, pewien stan świadomości. I emocje wg tych orientacji to efekt wewnętrznych procesów.

Emocje to stany, to procesy, które dają szansę wyrażenia jednostkowego jednego człowieka. Jest to bezpośredni, czuły sygnał tego co dzieje się w osobowości, w układzie między osobą a drugim człowiekiem. Dlatego tez emocje są wyrazem ludzkiego zaangażowania, stany emocjonalne są pewną formą interakcji (ponieważ nie powstają gdy nie ma interakcji). Emocja ma jednak swoją specyfikę. Jest ona poniekąd sposobem odpowiadania na rodzaj i jakość danej interakcji. Interakcja może być wewnątrz człowieka, może być jego ciałem. Inaczej emocja to sposób doświadczania jakości interakcji pomiędzy podmiotem doświadczającym a oddziałującym na niego obiektem. Emocje są formą odpow. organistyczną tzn., że emocja tworzy jedną zespolona całość, że człowiek nie reaguje w kategoriach, że emocja nie jest tylko stanem poznawczym, nie jest tylko stanem fizjologicznym. Jest stanem całościowym, a to oznacza, że tworzy to jedną złożona całość. Jak człowiek reaguje emocjonalnie to reaguje jako całość. Rodzaj interakcji wskazuje na to z jakim aspektem rzeczywistość się rodzi np. może to być interakcja pomiędzy dopływającymi dźwiękami do człowieka a nim, osobą która się do niego uśmiecha a nim. Emocja jest rozumiana jako forma odpowiedzi, to nie jest reakcja. Dla czego forma odpowiedzi? Ponieważ używanie pojęcia reakcji wskazuje na to, że człowiek jest istotą reaktywną. A używanie określenia odpowiedź na rodzaj interakcji, oznacza że człowiek jest kimś aktywnym w tworzeniu emocji, tzn. że człowiek jest sprawcą, może wzbudzać w sobie uczucia szlachetne i wcale nie reagować. W przeciwnym wypadku wcale oznaczałoby to, że stany emocjonalne mogą nami kierować. Ta interakcja musi założyć pewną kompatybilność dyspozycji podmiotu (człowieka) i wchodzącego w akt interakcji z nim obiektu np. ja wcale
nie zareaguje na derwiszów, muzykę, ponieważ nie ma dyspozycji podmiotu o innej kulturze.
Ponieważ zjawiska emocjonalne i emocje obejmują bardzo dużo zakresów. Wszystkie zjawiska emocjonalne można sprowadzić do czterech kategorii.

Są to cztery poziomy zjawisk emocjonalnych:

1. predyspozycji emocjonalnej - predyspozycja oznacza możność danego sposobu odpowiada na rodzaj i jakość interakcji, np. o predyspozycji stanowią właściwości natury ludzkiej. O poziomie predyspozycji w innej konwencji mogą decydować mechanizmy neurofizjologiczne. To natura tworzy układ: prze waga procesu pobudzenia nad hamowaniem. To jest dyspozycja biologiczna (kora jest nadmiernie stymulowana a to powoduje, że mamy pewne skłonności do pewnych zachowań).

2. dyspozycji emocjonalnej - jest to skłonność do łatwiejszego przypuszczania emocji

3. stan

4. proces to jak w tej danej chwili ktoś opowiada, co się teraz dzieje

Co w psychologii emocji jest kluczowe? Czy mamy do czynienia z kategoriami emocji, czy z wymiarami?

Potoczne obserwacje wskazują na to, że mamy skłonność do kategoryzacji. Opisujemy strach, lęk, radość potocznie, ale wtedy powstaje problem ile tych kategorii można uchwycić? Czy są to kategorie podstawowe i wtórne? Dlatego powstają różne typologie np. typologia Plutchika, który uważa że istnieją pewne podstawowe emocje, których centrum jest zachowanie. Emocja powstała, bo człowiek musiał się przystosowywać. Uważa on, że oprócz emocji pierwotnych istnieją emocje wtórne, które tworzą się przez powiązania emocji pierwotnych. Kategorie są ważne, ponieważ da się je związać z zachowaniem.
Istnieją też inne poglądy mówiące, że kategorie nie są dobre, i że trzeba przyjąć, że przy charakteryzacji zjawisk emocjonalnych ważniejsze są wymiary emocji. Lepiej jest bowiem opisywać zjawiska emocjonalne. Emocje jako pojęcie budzi bardzo wiele kontrowersji. Określenie czym są należy przyjąć pewien model, wg którego emocje będziemy omawiać.

Charakterystyka emocji.

Problem, czy emocje powinny być ujmowane jako kategorie, czy wymiary? Wydaje się, że można te podejścia pogodzić. O jakości kategorii emocji świadczy inność uczuć człowieka i inność mechanizmów. Wg Putuchika każda kategoria emocji może mieć wiele stopni intensywności. Wymiary są wpisane w kategorie emocji. Podzielił on emocje na pierwotne i wtórne. Następny problem dotyczy tego, czy uczucie i emocje są czymś innym, czy tym samym? Czy rzeczywiście istnieją emocje podstawowe? Wielu autorów zgadza się z twierdzeniem ,że kryterium przynależności do emocji pierwotnych jest kryterium biologiczne (podłoże biologiczne). Do emocji pierwotnych należą te związane z zachowaniami adaptacyjnymi (zadaniami). Najbardziej powszechne kryterium to właśnie kryterium uniwersalności biologicznej i kulturowej. Zakładając, że jest natura osobowa, to w niej jest emotywność, która jest atrybutem osobowym. Jest odpowiedzialna za reakcje emocjonalne, za ich jakość. Te emocje są pierwotne, które wypływają z osoby np. lęk emocjonalny. Lęk człowieka nie jest bowiem taki sam jak lęk zwierzęcia, ponieważ jest w nich inna natura osobowa. Wchodzą w to systemy np. doświadczeń kulturowych. Dlatego stan depresji ducha powoduje obniżenie sprawności biologicznej. Kluczem jest zatem to, co dyktuje stan natury osobowej. Argumenty emocji pierwotnych (podstawowych):

- uniwersalności biologicznej
- uniwersalności kulturowej natury osobowej.

Emocje wtórne są to te, które zostały wypracowane na bazie dyspozycji, które człowiek posiada w swej naturze osobowej w połączeniu z pewnymi doświadczeniami zdobywanymi przez całe życie. Kultura wyznacza pewne trendy myślowe a w rezultacie nasze doświadczenia przesycane są innymi wartościami i dzięki temu wyzwalana jest pewna reakcja > emocja wtórna.
O pierwotności może świadczyć automatyzm a na wtórność nakłada się do świadczenie.
Każde emocje tworzą trzy komponenty:

1) neurofizjologiczny (biologiczny)
2) przeżyciowy (doświadczeniowy)
3) ekspresywny

Każda emocja zawiera te komponenty ale w różnym nasileniu. Dlatego każda emocja to układ tych komponentów, a uczucie to komponent wewnętrzny. Łukaszewski uważa, że emocje i uczucia różnią się między sobą: emocje mają charakter sytuacyjny, natomiast uczucia mają charakter trans sytuacyjny (są bez względu na sytuację), emocje są krótkotrwałe (trwają dopóki trwa wzbudzony popęd), uczucia charakteryzują się natomiast względną trwałością, emocje mają charakter względnie jednorodny (w danym momencie występuje jedna emocja), w uczuciach przepływają różne stany wewnętrzne, są one niejednorodne, bo człowiek jest dynamiczny emocje mają charakter impulsywny (działanie podkorowe); uczucia są pod porządkowane refleksji, mają wątek refleksyjności (są sterowane korą).

Człowiek jest istotą rozumną, świadomą, skierowaną na osiąganie celów. Tymczasem przeżywanie intensywnych, zwłaszcza negatywnych emocji znacznie upośledza zdolność rozumowania, kojarzenia, spostrzegania, zapamiętywania i sprawnego funkcjonowania. Stąd konieczność poradzenia sobie zwłaszcza z ujemnymi stanami afektywnymi jest oczywista. Ludzie zauważając taką konieczność stosują różne techniki kontroli emocjonalnej. Polegają one na podejmowaniu przez człowieka, czasami w pełni świadomie, a nieraz zupełnie nawykowo, różnych zabiegów umożliwiających sprawowanie kontroli nad własnymi emocjami. Owe mechanizmy kontroli mogą jednak działać w różne, zwłaszcza trudne sytuacje życiowe, zdawanie sobie sprawy z ich charakteru i dynamiki. Emocje mają jednak charakter reaktywny i nie wszystkie sytuacje da się przewidzieć. Inny rodzaj kontroli polega na tłumieniu objawów negatywnych emocji, szczegulnie lęku, usuwaniu ich ze świadomości nie przyznawaniu się do nich. Są to zabiegi, których stosowanie na dłuższą metę ma zdecydowanie negatywne konsekwencje dla zdrowia psychicznego człowieka, ale doraźnie czasem mogą chronić go dezorganizacją działania lub nagłym zachowaniem wyładowywującym. Tłumienie emocji może doprowadzić do wielu chorób psychosomatycznych , albo do konieczności wyładowania swych skumulowanych emocji w postaci reakcji nieadekwatnych do sytuacji, bądź zachowań nie zrozumiałych dla otoczenia. Zbyt silna kontrola życia emocjonalnego również może dawać szereg niekorzystnych konsekwencji. Prowadzić może do trudności w wyrażaniu swoich emocji, a z czasem także do zubożenia przeżyć. Stąd umiejętność kontrolowania emocji jest warunkiem właściwego funkcjonowania psychicznego jak i somatycznego człowieka.

W ten sposób kończę pierwszą część mojego referatu. Dalsza część mojego wypracowania poświęcona będzie innemu pojęciu psychologicznemu jakim jest motywacja.

Reakcje emocjonalne stanowią tylko jedną z możliwych form regulacji zachowania ludzi i zwierząt. Bardziej złożony mechanizm uruchamiający i podtrzymujący ukierunkowane zachowanie nazywa się motywacją. Motywacja jest procesem, który zachodzi wewnątrz organizmu, pobudzając go do celowego działania. Ten proces wewnętrzny nazywany jest przez psychologów popędem, pobudką, potrzebą, oczekiwaniem, antycypacją, zadaniem, intencją, zamiarem, pragnieniem, zainteresowaniem, obawą przed czymś. Terminy te zawsze oznaczają pojawienie się u człowieka pewnego stanu lub tendencji. J. Reykowski motywację definiuje jako proces regulacji psychicznej, od którego zależy kierunek ludzkich czynności oraz ilość energii, jaką na realizację danego kierunku działania człowiek jest gotów poświęcić.

Motywacja jest siłą poruszającą do działania i ukierunkowującą je na określone cele. Cel można podzielić na dodatnie i ujemne. Cele dodatnie to takie, które człowiek pragnie osiągnąć, a cele ujemne to takie, których człowiek stara się uniknąć.

Pojęcie motywacji.

Motywacja to układ motywów ludzkiego postępowania - przedmiot badań wielu nauk (psychologii, socjologii, nauki o moralności i ogólnie biorąc nauk zajmujących się interpretacją ludzkich zachowań). Odróżnia się trwałą strukturą motywacyjną, która nadaje ogólny kierunek ludzkiemu postępowaniu, od aktualnej motywacji, wywołującej określone zachowanie w danym kontekście sytuacyjnym. Motywacja rozumiana jest jako wewnętrzny mechanizm, który uruchamia i organizuje ludzkie zachowanie oraz kieruje na osiągnięcie celu. Rodzaje motywacji są klasyfikowane wg potrzeb i pragnień ludzkich.

Motywację (natura zjawisk motywacyjnych) można określić jako psychiczny proces regulacji. Wpływa ona na przebieg procesów umysłowych i steruje działaniami w ten sposób, aby zapewnić równowagę między jednostką a otoczeniem oraz jej rozwój.

Motywacja to proces psychicznej regulacji, od którego zależy kierunek ludzkich czynności oraz ilość energii, jaką na realizację danego kierunku człowiek jest gotów poświęcić. Tak więc motywacja to proces wewnętrzny, warunkujący dążenie ku określonym celom.

Cele takie można podzielić na dwie klasy: na cele dodatnie, tj. takie, do osiągnięcia których zmierzamy (dobry stopień, pochwała, popularność wśród otoczenia, sympatie innych), oraz ujemne, czyli takie których staramy się uniknąć (krytyka, zły stopień, niechęć innych osób, pogardy innych, uszkodzenia ciała)

W podobny sposób można podzielić procesy motywacyjne, mówiąc o motywacji dodatniej, warunkującej "dążenie do" motywacji ujemnej - obawa lub niechęć.

Pragnienia i obawy mają pewne cechy wspólne ze wszystkimi innymi procesami motywacyjnymi. Trzy z nich można uznać za podstawowe:

1. Procesy motywacyjne mają kierunek - pragnienia pobudzają do osiągnięcia przedmiotu pragnień, a obawy do uniknięcia źródła obaw.

2. Procesy motywacyjne posiadają natężenie - znaczy to, że pobudzeni pragnień lub obaw powoduje w następstwie stan podniecenia, podekscytowania, tj. zmiany energetyczne w zachowaniu (przyrost lub spadek sił)

3. Procesom motywacyjnym towarzyszą w przypadku realizacji dodatnie, a w razie niemożności ujemne stany emocjonalne (przykrość, przyjemność ).

Wpływ motywów na kierunek działania.

Człowiek u którego powstały sprecyzowane pragnienia, kieruje się zasadą selekcji, zasada ta to motyw. Pierwsze objawy selekcji obserwuje się u dzieci ok. 7 - 8 miesiąca życia.

Selekcjonujący wpływ pragnień wzrasta w miarę zbliżania się, a maleje w miarę oddalania od przedmiotu pragnień. Trzeba przyznać, że czasami obserwuje się przypadki z pozoru zupełnie niezgodne z opisaną zasadą. Zdarza się, że przedmiot, który z oddali wyglądał bardzo atrakcyjnie, z bliska traci swoją wartość przyciągającą. Tego rodzaju zjawisko utraty "siły przyciągania" przez przedmiot pragnienia miewa dwie grupy przyczyny:

1 - jest ono spowodowane brakiem znajomości przedmiotu, w związku z tym przypisywaniem mu cech których nie posiada;

2 - bywa ono wywołane konfliktowymi, dodatnimi i ujemnymi, cechami przedmiotu.

Zgodnie z tym co powiedziano wyżej, motywy pobudzają do zbliżania się ku przedmiotom i zjawiskom mającym wartość pozytywną oraz do oddalania od przedmiotów i zjawisk o wartości negatywnej. Czasami jednak mogą zajść okoliczności, które skłaniają do zachowań przeciwnych - do oddalania się od tego co ma pozytywną wartość. W życiu ludzi sytuacje, w których trzeba wykonać "reakcje okrężne", są bardzo częste (np. aby pozbyć się bólu, trzeba narazić się chwilowo na większy ból -w trakcie zabiegu ).

W podsumowaniu powyższych rozważań możemy sformułować następujące twierdzenia:

- Motywy stanowią zasadę selekcji działań podejmowanych przez człowieka.

- Selekcja dokonuje się w taki sposób, aby jak najbardziej zbliżyć się do przedmiotu pragnień (lub oddalić od tego

-Selekcyjny wpływ motywów zależy od tego, jak odległy jest przedmiot motywu - im bliżej tego przedmiotu, tym większy wpływ selekcyjny.

- Selekcyjny wpływ motywów zależy od ich siły; przy małej motywacji selekcja jest " niepewna", przy optymalnej

- selekcja elastyczna, przy bardzo dużej - staje się sztywna.

- Wtedy gdy na drodze do celu pojawiają się przeszkody, powstaje konieczność wykonania " reakcji okrężnej".

Przy bardzo dużym pobudzeniu motywów taka reakcja nie może dojść do skutku.

Wpływ pragnienia sukcesu

Jednym z motywów, który odgrywa ważną rolę pobudzająca do wysiłku w nauce szkolnej, jest pragnienie sukcesu.

Siła pragnienia sukcesu determinuje m. in. następujące ważne cechy działania:

- poziom osiągniętych rezultatów,
- wytrwałość w dążeniu do celów
- gotowość do podejmowania trudnych zadań.

Pragnienie o bardzo dużej sile sprawia, że człowiek staje się zdolny do podejmowania działań wymagających pokonywania wielkich oporów wewnętrznych (czyli pokonania motywów ujemnych o dużym natężeniu). Takie pragnienie wyłącza inne, niezgodne z nim kierunki działania.

Klasyczny jest tu przykład Demostenesa, u którego powstało bardzo silne pragnienie zostania wielkim mówcą. Na drodze do realizacji tego pragnienia stanął brak odpowiednich możliwości - Demostenes miał słaby głos, krótki oddech, jąkał się i seplenił. Dlatego też jego pierwsze wystąpienie publiczne skończyło się kompromitacją. Dla realizacji pragnień podjął różnorodne działania takie, jak:

Ogolił sobie brodę i brwi, żeby nie ukazywać się ludziom, póki nie poprawi swojej dykcji. Deklamował długie teksty poetyckie z kamykami w ustach. Nad ramieniem uwiesił sobie ostry miecz, który ranił go przy każdym gwałtowniejszym ruchu. W ten sposób chciał się pozbyć psującego ładną postawę podnoszenia ramion. Dla wzmocnienia głosu deklamował nad brzegami wzburzonego morza. Ponadto osiem razy przepisywał pokaźnej objętości dzieło Tucydydesa, aby "przyswoić " sobie jego styl.

Jak widać z powyższego przykładu pragnienie sukcesu działa jako zasada określająca wybór kierunku działania. Okazało się, jednak, że silne pragnienie sukcesu sprzyja podejmowaniu zadań o średnim poziomie trudności, zadań zawierających średni stopień ryzyka oraz wybieraniu spośród rozmaitych czynności tych, które mogą doprowadzić do jak najszybszego osiągnięcia celu. Zupełnie inaczej wpływa obawa przed niepowodzeniem. Silna obawa pobudza do wyboru zadań bardzo łatwych lub bardzo trudnych, zawierających niewiele albo wyjątkowo dużo ryzyka, a także skłania do unikania takich sytuacji, które mogłyby stanowić dla człowieka prawdziwą próbę sił.

Zależności powyższe nietrudno zaobserwować w praktyce wychowania. Tak na przykład dzieci, u których występuje silne pragnienie sukcesu, mają lepsze wyniki w szkole, wykazują większy stopień wytrwałości przy wszystkich możliwych do rozwiązania zadania. Zupełnie inaczej zachowywać się będą dzieci, u których dominuje obawa przed niepowodzeniem. Dzieci te osiągają rezultaty niższe niżby to uzasadniały ich zdolności i sytuacja; najczęściej wybierają zadania za trudne albo też zadania za łatwe. Wbrew "zdrowemu rozsądkowi" trudno je skłonić do tego by podejmowały się zadań realistycznych, tego, co z pewnym nakładem sił i ryzyka mają szansę zrobić.

Pragnienie sukcesu i obawa przed niepowodzeniem to tylko przykłady. U każdego człowieka występują różne motywy i odpowiednio do tego różne "zasady wyboru".

Tak na przykład obok pragnienia sukcesu bardzo częstym motywem wpływającym na wyniki szkolne jest pragnienie aprobaty.

Modyfikujący wpływ motywów na percepcję

Mówiąc o modyfikującym wpływie motywów , mamy na myśli fakt, że pod wpływem pragnień lub obaw ta sama rzecz spostrzegana jest inaczej, niż wtedy, gdy pragnienia są nieobecna. Istnieją zależności między stanem naszych motywów a sposobem widzenia świata. Jak się okazuje nasze pragnienia "upiększają" przedmiot pragnień czyniąc go na przykład jaśniejszym niż jest w rzeczywistości. Ten "upiększający " wpływ pragnień znamy dobrze z potocznego doświadczenia. Wiadomo, że człowiekowi zakochanemu piękna wydaje się osoba , w której inni nie mogą dopatrzyć się urody, wiadomo ile blasku ma zabawka, którą dziecko chciało by posiąść, a jak bardzo traci ona ten urok, kiedy pragnienie zostało zaspokojone. Nadawanie przedmiotom pragnień jasnych barw znajduje wyraz też w symbolach literackich. Tak na przykład symbole" jasnej łąki" u Stefana Żeromskiego.

Motywy a procesy pamięci

Stwierdzono, że motywy wpływają na selekcję materiału zapamiętanego i odtworzonego. Zapamiętywanie staje się dużo efektywniejsze, jeżeli dotyczy spraw leżących w sferze motywów człowieka. Zachodzi też zjawisko przeciwne - skłonność do zapamiętania tego, o czym pamiętać jest niewygodnie.

Motywacja a procesy poznawcze

Istnieją podstawy do stwierdzenia, że motywy działają "wyolbrzymiająco" na procesy poznawcze pozostające z nimi w związku skojarzeniowym. Należy przy tym pamiętać, że motywy występują w dwóch formach: są motywy dodatnie i ujemne. ''Wyolbrzmiającemu wpływowi'' motywów dodatnich odpowiada kierunek pragnień. Natomiast motywy ujemne mogą przybierać dwie różne formy: mogą być skoncentrowane na źródle przykrości (na celu ujemnym) lub na tym, co usuwa przykrość(na celu dodatnim)

Wtedy gdy koncentrujemy się na źródle niebezpieczeństwa, dążymy do usunięcia się od przedmiotu, którego się lękamy. Natomiast, gdy koncentrujemy się na celu dodatnim, skupiamy się na osiągnięciu tego, co nas chroni lub co pozwala nam uporać się z przykrością.

Drugiemu nastawieniu odpowiadać będzie inna percepcja sytuacji i inna ocena możliwości powodzenia. Zamiast uwrażliwienia na niebezpieczeństwo pojawia się uwrażliwienie na wszystko, co pozwala go uniknąć. Zamiast poczucia nieuchronnej klęski pojawia się wiara w możliwość powodzenia ucieczki.

Pobudzający wpływ motywów na czynności człowieka

Motywy mają wpływ pobudzający na człowieka. Ten pobudzający wpływ ma dwojakie konsekwencje: Prowadzi on do zmian energii i sprawności działania.

Z potocznego doświadczenia wiemy, że nasza zdolność do wysiłku wzrasta wtedy, gdy bardzo nam na czymś zależy. Wraz ze zwiększeniem się intensywności pragnień wzrasta szybkość działań, siła, a także odporność na zmęczenie.

Systematyczne badania psychologiczne pozwoliły na ustalenie kilku faktów charakteryzujących zależność między siłą pragnień a zdolnością do wysiłku, i energią działania.

Tak więc, po pierwsze, ustalono, ze gdy wzrasta intensywność pragnień, zwiększa się także tempo przebiegu czynności.

Zależność między siłą pragnień (motywacji) a wielkością wysiłku wkładanego w działanie ma różnorodne konsekwencje. Przede wszystkim tę, że człowiek jest w stanie zrobić tym więcej, im bardziej mu zależy na tym, co robi - potrafi zrobić więcej dlatego, że pracuje szybciej i jest bardziej odporny na zmęczenie. Można powiedzieć, że jednym z najlepszych sposobów usunięcia skutków zmęczenia jest pobudzenie motywacji

Fakt, że motywacja powoduje przyśpieszenie tempa działania, że wymaga wytrwałości, że zwiększa odporność na zmęczenie, ma ważne następstwa. Przede wszystkim to, że nakładowi większej energii odpowiada zwiększony wysiłek i, co z tym się wiąże, w dalszej konsekwencji większe zmęczenie. Inaczej mówiąc, działania w warunkach dużego napięcia motywacji są pod względem psychologicznym ''kosztowniejsze'', po zakończeniu - wyczerpanie większe. Nic więc dziwnego, że ludzie, którzy, jak się powiada, ''wkładają całą energie w to co robią'', czasami ''spalają się w pracy''. Owo ''wkładanie całej energii'' polega na dużym pobudzeniu motywacji, na intensywnym pragnieniu realizacji postawionych celów, ''spalanie się w pracy'' to całkowite poświęcenie sił aż do granic wyczerpania. Wielu z nas wie zresztą z własnego doświadczenia, że po okresie intensywnej działalności, kiedy z maksymalnym nakładem sił dążyliśmy do czegoś, co uważaliśmy za bardzo ważne, kiedy wszystkie siły skupiliśmy na osiągnięciu tego właśnie celu, po jego osiągnięciu ''opadamy z sił'' - nic nam się nie chce, nie potrafimy nawet cieszyć się z osiągniętych rezultatów.

Jeśli nie ma dodatkowych przeszkód, przy silnej motywacji człowiek wykonuje więcej i lepiej. Dlatego też wydajność i jakość pracy zależą od motywacji, czyli od chęci zrobienia dobrze. Ważną sprawą jest jednak nie tylko wielkość motywacji, ale to, czego motywacja dotyczy - motywacja może dotyczyć różnych aspektów produktu. Tak więc może chodzi o to, by zrobić jak najszybciej i jak najwięcej - wtedy na ogół pomija się jakość tego, co się robi.

Motywacja a sprawność działania

Wielu ludzi zauważa, że wtedy, gdy im na czymś szczególnie zależy, potrafią wykonać rzeczy, których w innych warunkach nie byliby w stanie zrobić, że w tej sytuacji ich inteligencja okazuje się bardziej efektywna, że przychodzą im do głowy liczne pomysły, że lepiej spostrzegają i rozumieją, co dzieje się naokoło nich. Są też tacy, którzy mają doświadczenie akurat odwrotne. Tracą zdolność do jasnego myślenia.

Nietrudno zauważyć, ze sytuacja publicznego wystąpienia jest czynnikiem pobudzającym motywację.

Z licznych badań wynika, że zarówno niedobór motywacji, jak również jej nadmiar mogą mieć szkodliwy wpływ na wyniki działania ucznia.

Trzeba dodać , że wszelkie rodzaje motywacji łatwo osiągają poziom, który można by określić jako zbyt duży. Na ogół motywacji utrzymuje się w obszarze średnim i trzeba wyjątkowych okoliczności, by nabrała nadmiernego natężenia. To zastrzeżenie nie odnosi się jednak do motywacji typu lękowego - związanej z pragnieniem uniknięcia niepowodzenia, nagany, wstydu itp. Lęk jest tym rodzajem motywacji, który ma dużą łatwość narastania do nadmiernych rozmiarów i w konsekwencji do dezorganizacji zachowania się ludzi. dlatego szczególnie szkodliwy wpływ na możliwości intelektualne ucznia posiada motywacji oparta na lęku przed karą.

Coś zupełnie odwrotnego można powiedzieć o motywacji występującej w formie zainteresowania. Zainteresowanie nigdy nie osiąga natężenia, które mogłoby zdezorganizować czynność. Dlatego też uczniowie, u których dominującym motywem uczenia się jest zainteresowanie, nie są narażeni na zastraszający wpływ nadmiernej motywacji.

U niektórych osób dochodzi do tak dużego natężenia motywacji negatywnej, iż prowadzi do dezorganizacji wszystkich poważniejszych procesów życiowych. Czy jest na to jakaś rada ? Jedynym ze sposobów bywa zmiana motywacji.

Wzbudzanie motywacji

Otóż po to, aby powstał motyw, muszą być spełnione pewne warunki. Trzy z nich zasługują na szczególną uwagę.

Po pierwsze , człowiek musi czegoś potrzebować lub też musi mieć do wykonania jakieś zadanie. Nie zaspokojona potrzeba lub nie wykonane zadanie są źródłem napięcia ( tzw. napięcia motywacyjnego)

Po drugie, człowiek musi dostrzec (lub wyobrazić sobie, czy też pomyśleć ), że istnieje czynnik, który może potrzebę zaspokoić lub przeciwnie. - czynnik, który może przyczynić się do zwiększenia potrzeby. Czynnik zaspakajający potrzebę ma wartość gratyfikacyjną dodatnią, natomiast czynnik wzmagający potrzebę - wartość gratyfikacyjną ujemną. Czynniki te bywają określane jako nagroda i kara.

Po trzecie człowiek musi mieć przeświadczenie, że w danych warunkach potrafi osiągnąć zaspokojenie potrzeby lub osiągnięcie zadania. A zatem człowiek musi oceniać szansę powodzenia działań (osiągnięcia nagrody lub usunięcia kary) jako wyższe od zera.

Natężenie motywu jest funkcją trzech wymienionych czynników. Jeśli brak któregoś z nich, motyw nie występuje. Natomiast gdy chcemy wzbudzić lub wzmóc motywację, musimy oddziaływać na te właśnie czynniki. Należy tu wspomnieć o czynnikach stałych i zmiennych.

Oddziaływanie na motywację wymaga wpływania zarówno na czynniki stałe jak i zmienne. Oddziaływanie na czynniki stałe polega na kształtowaniu systemu potrzeb, wytwarzaniu skal wartości, wytwarzaniu przeświadczeń na temat własnych wartości oraz możliwości zawartych w otoczeniu.

Natomiast oddziaływanie na czynniki zmienne polega na wzbudzaniu potrzeb, stosowania nagród i kar, informowaniu o możliwościach zawartych w sytuacji czy manipulowaniu tymi możliwościami.

Potrzeba

Podstawowym warunkiem powstania motywacji są potrzeby i zadania. Pojęcie potrzeba ma zastosowanie do opisania do właściwości życiowych istot polegającej na tym, ze dla zachowania ich przy życiu, dla ich prawidłowego funkcjonowania i rozwoju konieczna jest stała wymiana ze środowiskiem: pobieranie ze środowiska różnych elementów i oddawanie otoczeniu produktów ich przemiany. Potrzeba uczestniczy w regulacji zachowania wtedy, gdy zostanie pobudzona. Zaspokojenie potrzeby jest możliwe dzięki działaniu kilku ważnych mechanizmów, takich od których zależy:

- wykrywanie stanu potrzeby
- uruchamianie ogólnej aktywności
- wytwarzanie pogotowia

Wielkość potrzeb a motywacja.

Od czego zależy wielkość potrzeby ? Z pozoru wydawało by się , że potrzeba jest tym większa, im większy brak. Jednak tego rodzaju zależności występują tylko w zakresie średnich natężeń potrzeb, a i wtedy mają pewne ograniczenia.

W niektórych przypadkach obserwuje się efekt paradoksalny polegający na unikaniu przedmiotu zaspokajającego potrzebę, o ile zbyt długo czekało się na ten przedmiot.

Cały proces przebiega inaczej, gdy w nowym miejscu nie udało się znaleźć niczego, co by, choć częściowo, zaspokoiło dawne potrzeby. Wtedy następują zmiany rozpadowe w osobowości. Przejawem tych zmian może być stan lęku, rozwinięcie postaw agresywnych. Tak więc długotrwałe niezaspokojenie ważnych potrzeb i niemożność znalezienia sposobów zastępczych prowadzić może do głębokich zaburzeń osobowości. Pobudzenie potrzeby jest warunkiem koniecznym, ale nie wystarczającym do powstania motywu. Istotną rolę odgrywają właściwości czynników za pomocą których potrzeba ma być zaspokojona. W niniejszym opracowaniu starałam się wykazać , jak znaczący wpływ na zachowanie się ludzi ma motywacja.

Wpływ motywów na zachowanie się zależy od właściwości motywów, od ich rodzaju i natężenia. To zaś, jakie motywy zostaną pobudzone, uzależnione jest od stanu potrzeb, do dostępności czynników zaspokajających potrzebę lub zagrażających czymś człowiekowi, od oszacowania prawdopodobieństwa, że działanie zmierzające do zaspokojenia potrzeby lub uniknięcia szkody, może się powieść. Motywacja zależy również od przeszkód i niepowodzeń spotykanych na drodze do realizacji motywu.

Spostrzeganie czynników zaspakajających potrzeby lub zagrażających, ocena prawdopodobieństwa osiągnięcia sukcesu czy poniesienia szkody, przewidywanie niepowodzeń i trudności, - dokonuje się na ogół świadomie. Tak więc wszystko, co człowiek sobie uświadamia, wpływa na jego motywację; dzięki temu stan świadomości oddziałuje regulująco na stan człowieka.

Uświadomienie własnych motywów jest podstawowym warunkiem kontroli nad nimi. Uświadomienie może mieć różne formy i różny stopień, a w końcu i kontrola nad sobą ma rozmaity zasięg.

Najprostszą formą świadomości własnych motywów jest stwierdzenie własnego pragnienia - potrafią to kilkuletnie dzieci, które zdają sobie sprawę z tego , czego chcą, ale na ogół nie wiedzą ''dlaczego''. Wbrew pozorom nie bywa to chęć zaznaczenia własnego ''ja'', lecz po prostu przejaw tego, że tu właśnie natrafiliśmy na granice świadomości dziecka - ono nic więcej nie wie na temat swoich pragnień.

W miarę rozwoju świadomości człowiek zdobywa coraz szerszą orientacje w swoich motywach, i rozumie je coraz lepiej. Orientacja poszerza się w różnych kierunkach.

Mój referat na temat emocji i motywacji dobiegł końca. Na zakończenie, chociaż skromne, pragnę dodać, iż moim zdaniem procesy motywacyjne pełnią bardziej skomplikowaną a zarazem ważniejszą rolę w życiu człowieka, ponieważ wysiłek włożony przez nas w ów proces, prowadzi do osiągnięcia określonych, jakże ważnych dla nas wszystkich, życiowych celów. Oczywiście przy tym towarzyszą nam różnego rodzaju emocje, które starałem się możliwie dobrze opisać. Motywacja natomiast pomaga nam stać się ludźmi bardziej wartościowymi zarówno dla innych jak i dla samego siebie, co powinno czynić z nas ludzi pełnowartościowych dla społeczeństwa.

Człowiek jest istotą, która spośród innych organizmów żywych wyróżnia się tym, że jest w stanie świadomie i samodzielnie stawiać przed sobą konkretne cele. Moim zdaniem jest to swoistego rodzaju dar, który daje nam przewagę nad innymi istotami ziemskimi i powinniśmy to możliwie dobrze wykorzystać.

Psychopatologia oraz choroby psychiczne (psychozy)

2006-05-11T16:22:00.000+02:00

Co to jest norma? Istnieja:

Kryteria normatywne, model teoretyczny - zgodność z przyjętym wzorcem normy
Większościowe (statystyczne) - kryterium normalości jest częstość występowania danej cechy
Reakcji społecznej, model kulturowy - to, co przeciętne w danej grupie społecznej jest normą, nacisk na społeczny charakter funkcjonowania człowieka
Kliniczne (biomedyczne) - patologia jako choroba

Wskaźniki nienormalności to miedzy innymi: cierpienie, trudności przystosowania, nieracjonalność i dziwaczność, nieprzewidywalność i utrata kontroli, wyrazistość i niekonwencojnalność, dyskomfort obserwatora, naruszanie ideałów i norm moralnych (społecznych).

Zdrowie psychiczne to rozwój, optymalizacja życia poprzez takie czynniki jak: pozytywne nastawienie do siebie, wzrost i rozwój osobisty, autonomia, adekwatne spostrzeganie rzeczywistości i pozytywne stosunki z innymi ludźmi.

Przyczyny zaburzeń według różnych modeli teoretycznych:

biomedyczny - zaburzenia psychiczne są chorobami mózgu
behawioralny - zaburzenia są wyuczone
poznawczy - przyczyny zaburzeń w złych wzorcach, schematach poznawczych
psychodynamiczny - zaburzenia są rezultatem konfliktów w rozwoju dziecka, szczególnie związanych z panowaniem nad popędami
humanistyczny - zaburzenia są wynikiem niemożliwości zrealizowania własnego Ja
systemowy - zaburzenia wynikają ze złych relacji z ludźmi, zwłaszcza rodzinnych
socjokulturowy - zaburzenia wynikają z chorób społecznych jak ubóstwo i dyskryminacja

Zaburzenia nerwicowe - zaburzenia psychiczne, u których podłoża nie da się stwierdzić uszkodzeń organicznych i w których zmiany dotyczą głównie procesów emocjonalnych.

fobie - lęk fobiczny (panic disorder) wywołują go sytuacje lub przedmioty, które nie są obiektywnie niebezpieczne
inne zaburzenia lękowe - różne postacie lęku, nie przypisane do jakiejś konkretnej sytuacji środowiskowej: zaburzenia lękowe z pojedynczymi napadami lęku, czyli nagłe napady paniki i zaburzenia lękowe uogólnione: człowiek jest w ciągłym stanie lęku, bez względu na sytuację
reakcje na ciężki stres i zaburzenia adaptacyjne - są wynikiem sytuacji trudnych, mogą wystąpić po zetknięciu się z wyjątkowo stresującym wydarzeniem życiowym lub w wyniku istotnej zmiany, prowadzącej do stałych i nieprzyjemnych konsekwencji, utrudniających przystosowanie się do nich
zaburzenia obsesyjno-kompbulsywne - nerwica natręctw: nawracające myśli natrętne (obsesje) i czynności przymusowe (kompulsje)
zaburzenia dysocjacyjne i konwersje - częściowa lub całkowita utrata prawidłowej związku między wspomnieniami przeszłości, poczuciem własnej tożsamości, bezpośrednimi wrażeniami i kontrolą dowolnych ruchów ciała
zaburzenia występujące pod postacią somatyczną

Psychozy (choroby psychiczne)

Schizofrenie

Objawy osiowe (muszą się pojawić, żeby postawić diagnozę schizofrenii):
Autyzm – zainteresowanie głównie własnymi przeżyciami, unikanie kontaktów z innmi ludźmi, skłonność do marzeń i urojeń, brak realnego stosunku do wymagań życia, wycofanie ze społeczeństwa i życie we własnym świecie.
Rozszczepienie osobowości – rozpad poszczególnych funkcji psychicznych, które zaczynają działać niezależnie, np. mimika nie odzwierciedla stanów emocjonalnych, równocześnie przeciwstawne stany emocjonalne
Zubożenie emocjonalne (stępienie uczuciowe)

Objawy pozytywne (takie, których nie było wcześniej):

urojenia
formalne zaburzenia myślenia (toku, logiki)
omamy
pobudzenie
postawa wielkościowa
wrogość

Objawy negatywne (cofnięcie się czegoś, co człowiek jak był zdrowy, posiadał):

zubożony afekt - wycofanie emocjonalne
bierność, apatia
zaburzenia myślenia abstrakcyjnego
brak płynności mowy
stereotypie myślenia

Typy schizofrenii:

1. Prosta – skąpoobjawowa, stopniowe wyłączanie się z aktywności życiowej i kontaktów z innymi, ubóstwo słownictwa, spadek zainteresowania światem zewnętrznym, apatia, obojętność, otępienie intelektualne.

2. Hebefreniczna (hebe – młodzian, błazen) – zachowanie wesołkowate, bezcelowe, błaznujące, dokuczliwe, niedostosowanie afektu

3. Katatoniczna:

- postać hipokinetyczna – spowolnienie ruchowe aż do całkowitego bezruchu (stupor), objaw gibkości woskowej – można osobie nadać niefizjologiczną pozycję, automatyzmy ruchowe, nakazowe (poddaje się poleceniom)
- postać hiperkinetyczna – z bezcelowym pobudzeniem ruchowym

4. Paranoidalna – urojenia głównie prześladowcze lub wielkościowe, omamy słuchowe

5. Niezróżnicowana – nie da się zaliczyć do żadnej z kategorii, ale wykazują zaburzenia emocjonalne i poznawcze char. dla schizofrenii

6. Rezydualna – stan zejściowy, słabe objawy, bierność, zubożenie wypowiedzi, nieumiejętność spełniania ról społecznych, izolowanie się od ludzi, dziwaczność zachowania

Paranoja

Nie występuje rozszczepienie osobowości ani omamy. Myślenie bywa logiczne i jasne, często funkcjonowanie społeczne nie jest poważnie utrudnione, ale czasem usystematyzowane urojenia (główny objaw) wykluczają normalne kontakty

Depresje

Objawy osiowe:

1. długotrwałe obniżenie nastroju, smutek, przygnębienie
2. spowolnieie procesów psychicznych i ruchów, duża męczliwość, brak energii do działania
3. zaburzenia rytmów biologicznych i objawy somatyczne = zaburzenia snu, apetytu
4. Lęk, niepokój

Towarzyszą im inne objawy, do których należą:

- utrata zainteresowań i zdolności do odczuwania radości i innych pozytywnych emocji
- osłabienie koncentracji uwagi
- niska samoocena, utrata wiary w siebie
- bardzo silne poczucie winy
- pesymizm wobec przyszłości, depresyjna, czyli pesymistyczna wizja świata i siebie – chory niczego nie oczekuje, może być tylko gorzej, sam jest beznadziejny i do niczego się nie nadaje
- trudności w podejmowaniu decyzji, osłabienie kontaktów z otoczeniem
- myśli, tendencje i próby saobójcze

Rodzaje depresji w zależności od przyczyn

- endogenna – nie ma konkretnej przyczyny, endo – gdzieś w środku, nie wiadomo dlaczego pojawiły się nagle objawy, rodzaje:

jednobiegunowa – zaczyna się po 40.r.ż., można mieć jeden epizod w życiu, objawy depresji

dwubiegunowa – zaczyna się wcześniej (około 30r.ż), powtarzające się nawroty depresji i manii: podwyższenie nastroju i napędu psychoruchowego, zaburzenia procesów fizjologicznych i metabolicznych, drażliwość, wybuchowość, ale też poczucie szczęścia i mocy, wysoka samoocena, przekonanie o nieograniczonych możliwościach i umiejętnościach (często porywa się na rzeczy dla niego za trudne, nieraz niebezpieczne)

- psychogenna - tzw. reaktywna, pojawia się w wyniku szeroko rozumianej utraty – bliskiej osoby, pozycji, czegoś ważnego w życiu, ma związek z jakimś wydarzeniem. Różni się od endogennej brakiem poczucia winy, raczej jest poczucie pokrzywdzenia, brak urojeń, lęk raczej napadowy niż przewlekły, brak problemów ze snem i tak silnego zahamowania ruchowego, powinna przejść po 6 miesiącach.

- somatogenna - na tle jakiejś innej choroby somatycznej (np. jako objaw jakiejś choroby czy degeneracji mózgu)

Społeczeństwo internetowe

2006-05-10T15:35:00.000+02:00

Chcemy czy nie, funkcjonujemy w społeczeństwie, w którym nasze życie coraz bardziej zależy od komputerów. To radykalnie zmienia sposób, w jaki uczymy się, pracujemy czy wypoczywamy. Dynamiczne zmiany zachodzące w przemyśle informatycznym i telekomunikacyjnym w sposób gwałtowny i nieodwracalny zmieniają nie tylko gospodarkę, ale przede wszystkim nasze własne życie. Na naszych oczach świat kończy erę przemysłową - rozpoczęła się rewolucja informatyczna. Powstaje nowe społeczeństwo - społeczeństwo informacyjne - świat gdzie ludzkie życia są trwale wzbogacane poprzez korzystanie z osiągnięć techniki oraz usług informacyjnych. Stajemy więc w sposób nieodwracalny przed wyborem: albo nauczyć się czerpać z nowej technologii oraz współtworzyć jej zastosowania, albo zignorować ją i zahamować swój własny rozwój.

Jedną z tych nowych technologii jest Internet. Bez wątpienia już dziś zmienił świat. Niektórzy powiadają, że to właśnie rozwój technologii teleinformatycznej spowodował upadek socjalizmu państwowego w Europie Środkowo-Wschodniej. Obecnie urasta on do symbolu nowego społeczeństwa. Internet dla wielu ludzi jest synonimem nowoczesności i postępu, a jego używanie i wykorzystywanie atrybutem społeczeństwa informacyjnego.

Sporą rolę może mieć Internet w renesansie społeczności lokalnych, struktur poziomych, jako uniwersalne medium komunikacyjne, swoista publiczna tablica ogłoszeniowa, pozwalająca na kojarzeniu rozmaitych inicjatyw społecznych, wymianę komunikatów, dokumentów.

W swojej pracy postaram się odpowiedzieć na pytanie, czy rzeczywiście znaczenie Internetu jest takie duże oraz czy jego wpływ na formowanie się nowego społeczeństwa jest na tyle istotny, aby nazywać go akceleratorem przemian.

Przede wszystkim należy zdefiniować pojęcie społeczeństwa informacyjnego. Wokół tego pojęcia narosło wiele nieporozumień. Wszyscy wiemy, że informacja staje się najważniejszym czynnikiem kształtującym społeczności i gospodarki. Wszyscy wiemy, że nowe media zmieniają oblicze otaczającego nas świata i sposób w jaki w tym świecie funkcjonujemy. Jesteśmy ponadto świadomi, że zmiany te następują coraz szybciej. Znamy też nazwę określającą nową rzeczywistość - ta nazwa to "społeczeństwo informacyjne". Czy jesteśmy jednak pewni, jakie znaczenie ma ten termin? Czy w ogóle on coś oznacza?

Określenie "społeczeństwo informacyjne" funkcjonuje przede wszystkim na zasadzie hasła, językowego "miejsca wspólnego", które wywołuje poczucie wspólnoty pomiędzy używającymi go ludźmi - między politykami, ekonomistami, przedsiębiorcami. By dobrze spełniać tę funkcję termin nie musi nic znaczyć - wystarczy podzielana wiara, że coś za nim się kryje. Jednakże od idei tak szeroko dyskutowanej, wyznaczającej nowe perspektywy polityki, ekonomii i nauk społecznych wymagać należy konkretnego odniesienia do rzeczywistości. Inaczej wszelkie rozważania z jej wykorzystaniem staną się mało użytecznymi fikcjami.

Jeden z najbardziej znanych badaczy przemian cywilizacyjnych, Daniel Bell, uważa, że: społeczeństwo informacyjne przyspiesza rozwój społeczeństwa postprzemysłowego, albowiem "najistotniejsze w społeczeństwie postprzemysłowym jest to, że wiedza i informacja stają się źródłem strategii i przemian społeczeństwa, czyli tym samym, czym praca i kapitał w społeczeństwie przemysłowym”1

Przekształcenie się społeczeństwa przemysłowego wieku XX w społeczeństwo informacyjne wieku XXI wiąże się z szeregiem procesów o charakterze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, politycznym, prawnym, technicznym, ekologicznym itp.

Do pełnego scharakteryzowania społeczeństwa informacyjnego, niezbędne staje się prześledzenie owego procesu w wyniku którego informacja i związane z nią technologie stają się dominującą siłą wytwórczą, gdy punkt ciężkości rozkładu zatrudnienia przenosi się na "pracowników informacyjnych", a większość dochodu narodowego pochodzi z "szeroko rozumianego sektora informacyjnego".

Początek tych przemian datuje się na początek lat osiemdziesiątych XX wieku. Wraz z postępującą w skali światowej konwergencją technik telekomunikacyjnych, informatycznych i masmediów, epoka cywilizacji przemysłowej zaczęła ustępować miejsca poprzemysłowej cywilizacji informacyjnej. Jej podstawą jest gospodarka oparta na wiedzy, a zasadniczym zasobem gospodarczym, skumulowanym zarówno w bazach danych, jak i w społecznym potencjale intelektualnym, staje się zasób wiedzy, czyli informacji i sposób jej wykorzystania.2

W procesie dochodzenie do cywilizacji informacyjnej ewolucji ulegają podstawowe elementy państwa, społeczeństwa, kultury itd.

Mówiąc o państwie cywilizacji informacyjnego, często mamy na myśli zdecentralizowane i zarządzanego lokalnie, przy szerokich współ-zależnościach globalnych, współczesne państwa demokratyczne. Jest to realizacja projektu społeczeństwa obywatelskiego, z jego oddolnymi inicjatywami, istotną rolą mediów lokalnych, partycypacją różnego rodzaju samorządów w rządzeniu i planowaniu.

Zmienić się ma również model kultury, stylu życia. Zatarciu ulegają tradycyjne przedziały miasto - wieś. Już w tej chwili nie można mówić o istnieniu wielkich miast w USA, raczej o okręgach metropolitalnych. Dzięki technikom teleinformatycznym możliwa staje się tzw. telepraca, czyli praca z dala od siedziby pracodawcy, w domu, albo w podróży.

Przez rozpowszechnienie technologii mikrokomputerowej zmienia się zapotrzebowanie ma różne zawody: np. przez powstanie elektronicznego składu publikacji (DTP) zmienia się rola zawodowa zecera. Zmienia się model rodziny. Industrialny wzór rodziny nuklearnej traci swą dominującą pozycję3. Wzrasta odsetek kobiet pracujących zawodowo tak ze względów ekonomicznych jak i społecznych. Gwałtownie zmienia się struktura wieku ludności.

Zmianom ulega również gospodarka. Kończy się era fordyzmu, czyli produkcji masowej, zestandaryzowanej. Osiągnięcie sukcesu rynkowego zależy od elastyczności produkcji, oferowaniu stosunkowo krótkich serii zindywidualizowanych wyrobów. Rozwija się coś co można by nazwać rynkiem globalnym. Wobec rozwoju technik transportu możliwy stał się eksport tańszych produktów z oddalonych geograficznie części świata.

Produkcję można ulokować w każdym miejscu na świecie, jedyne wymagania to tania, kwalifikowana siła robocza, istnienie lokalnych rynków zbytu, możliwości transportowe oraz dostęp do infrastruktury telekomunikacyjnej. Nowoczesne technologie, automatyzacja produkcji generują wzrost zapotrzebowania na wysoko kwalifikowaną siłę roboczą. Upowszechnia się ruch na rzecz własności pracowniczej umożliwiający partycypację robotników w zarządzaniu firmą. Istotne staje się budowanie konsensu wokół firmy, motywowanie pracowników do pracy na rzecz ,,dobra wspólnego''.

Proces formowania się cywilizacji informacyjnej postępuje nieuchronnie w skali globalnej i niedocenianie go jest krótkowzrocznością. Stąd wieka rola, ale również i odpowiedzialność spływa na rządy poszczególnych państw. Aktualne tendencje światowej gospodarki wskazują, że warunkiem rozwoju gospodarczego jest powszechny dostęp do informacji. Zapewnienie takiego dostępu jest jednym z nadrzędnych obowiązków państwa.

Państwo może jednak wywiązywać się z tego obowiązku dwojako: obierając rolę biernego obserwatora i pozostawiając przemiany społeczne zwykłemu biegowi spraw, wychodząc z założenia, że nieuniknione, globalne zmiany wcześniej czy później muszą nastąpić lub przyjmując rolę aktywną poprzez wyznaczenie odpowiednich priorytetów rozwojowych i podjęcie działań zmierzających do przyspieszenia wspomnianych przemian.

Pierwsze kraje, które wkroczą do społeczeństwa informacyjnego, uzyskają największe korzyści. One ustalą porządek rzeczy dla wszystkich, którzy pójdą w ich ślady. Dla kontrastu, kraje, które odkładają decyzje lub preferują rozwiązania częściowe, mogą doświadczyć w najbliższej dekadzie katastrofalnego spadku inwestycji i zmniejszenia liczby miejsc pracy. Brak aktywnego udziału w tych procesach jest równoznaczny z utrwalaniem dystansu cywilizacyjnego i zepchnięciem kraju na marginalną pozycje w świecie.

Proces kształtowania się społeczeństwa informacyjnego rozpoczął się stosunkowo niedawno, odpowiednie regulacje prawne są dopiero tworzone, a większość krajów dopiero wchodzi w fazę budowy zintegrowanej infrastruktury informatycznej o zaawansowanych możliwościach usługowych.

Kraje wysoko rozwinięte budują jednak zintegrowane sieci informacyjne w oparciu o istniejącą infrastrukturę fizyczną sieci telefonicznych, której budowa jest najkosztowniejszym i najbardziej czasochłonnym zadaniem. Niska gęstość telefonizacji kraju może być podstawową barierą rozwoju gospodarczego. Dlatego budowa infrastruktury fizycznej powinna posiadać najwyższy priorytet w strategii rozwoju gospodarczego kraju.

Rewolucja informacyjna z jednej strony decentralizuje społeczeństwa oraz instytucje w różnych krajach, z drugiej wytwarza globalne więzi i czyni nas coraz bardziej wzajemnie zależnymi. Poprzez rozwój telekomunikacji świat staje się globalną wioską. W miejsce ,,nowoczesnej'' kultury narodowej weszła kultura globalna, z dominacją Ameryki i zarazem silny jest nurt tożsamości lokalnej, regionalnej, etnicznej. Przestaje istnieć ,,kultura narodowa'', będąca gruntem porozumienia ludzi posługujących się jednym językiem. Następuje homogenizacja treści kultur wysokich, ich przekształcenie w postmodernistyczną grę symboli.

Rewolucja informacyjna powoduje przekształcenie edukacji masowej w edukację nadzorowaną lokalnie, i dostosowaną do lokalnych rynków pracy. Przy czym znaczące stają nie uprawnienia, świadectwa a rzeczywiste umiejętności i gotowość do stałego podnoszenia kwalifikacji - coś co można by nazwać edukacją permanentną.

Coraz bardziej staje się widoczne, że źródłem bogactwa narodów, i na odwrót ubóstwa staje się kultura, oraz wiedza i umiejętności społeczeństwa jako całości. Wiedza staje się istotnym substytutem bogactw naturalnych kapitału. Przy czym coraz istotniejsze staje się coś co w slangu ,,informatyków'', futurologów nazywa się B+R, czyli działy badawczo rozwojowe, aplikacja badań podstawowych na zastosowania komercyjne.4 Obecnie od momentu stworzenia wynalazku do jego zastosowania nie mija często i rok.

Informatyzacja przynosi społeczeństwu wyższy poziom życia, ale niesie ze sobą również zagrożenia, których nie należy lekceważyć. Wskazuje się, że rozwój technik informacyjnych i wzrost gospodarczej roli informacji może prowadzić do rozwarstwienia społecznego, w wyniku którego osoby nie posiadające dostępu do informacji będą cywilizacyjnie i ekonomicznie upośledzone. Ułatwiony dostęp do informacji może zagrażać prywatności i innym interesom obywateli oraz wywoływać pojawienie się nowej grupy przestępstw.

Dzięki telekomunikacji wzrasta wprawdzie możliwość utrzymywania kontaktów międzyludzkich także wtedy, gdy kontakt bezpośredni nie jest możliwy ze względu na odległość, stan zdrowia, charakter pracy czy sytuację rodzinną. Nadużywanie mediów elektronicznych w zastępstwie bezpośrednich kontaktów społecznych może jednak prowadzić do poczucia alienacji i zaburzeń psychicznych. Rolą państwa jest zapobieganie tym i innym zagrożeniom oraz zapewnienie trwałego i zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego.

Informatyka będzie odgrywała coraz ważniejszą rolę w społeczeństwach i gospodarkach wszystkich krajów, zmieniając zasadniczo metody ich funkcjonowania.

Innym problemem jest brak społecznej świadomości, wiedzy i doświadczenia do czego można wykorzystywać teleinformatykę. Jednym z podstawowych zadań państwa powinno więc być zapewnienie odpowiedniej powszechnej edukacji w tym zakresie. Program edukacyjny powinien być poparty szeroką kampanią reklamową i zmianami organizacyjnymi w administracji i przedsiębiorstwach państwowych.

Oczywiście przedstawione powyżej tezy są w części istniejącymi już faktami, inne przybierają postać zarysowujących się trendów, zaś część to jedynie projekty, postulaty. Przy czym ogólną cechą ery informacyjnej jest przeciążenie, eksplozja informacyjna przy braku odpowiednich struktur wiedzy, umiejętności.

Podsumowując, społeczeństwo informacyjne jest faktem społecznym. Natomiast drogi dojścia do tego stanu rozwoju społecznego mogą być, rzecz jasna, różne. Na ich wybór mają wpływ takie czynniki, jak: stan rozwoju systemu społecznego, stopień rozwoju technologii (systemów) informacyjnych, stan nastrojów społecznych, stopień podatności na zmiany społeczne, wola polityczna elit rządzących itp. Jednak podstawą istnienia społeczeństwa informacyjnego jest krajowa sieć informatyczna, która zapewni gromadzenie, przesyłanie oraz udostępnianie informacji wysokiej jakości z dużą szybkością. Z jej tworzeniem związane są jednak poważne nakłady inwestycyjne.

W ten, nakreślony bardzo szkicowo, ,,krajobraz społeczeństwa informacyjnego'' doskonale wpisuje się Internet jako nowe medium komunikacyjne.

Eksperci związani z jedną z najbardziej wpływowych ,,w sieci" instytucji Internet Engering Task Force opisują Internet jako:

* sieć komputerową opartą na protokole TCP/IP,
* zasoby dostępne na komputerach połączonych z siecią (tzw. hostach)
* społeczność, wspólnotę (community) ludzi używających i rozwijających tę sieć5.

Powyższa definicja wyśmienicie pokazuje postrzeganie Internetu wśród jego użytkowników. Nie tylko sieć, ale i społeczność – wspólnota ludzi korzystających z sieci.

Podstawową usługą Internetu jest dostęp do poczty elektronicznej. Umożliwia ona wymianę korespondencji pomiędzy dowolnymi użytkownikami sieci jeśli tylko ich komputery mają, choćby okresowo dostęp do sieci. Jest jedną z najbardziej pewnych metod przekazania informacji, zwłaszcza jeśli zażąda się, aby nadawca został poinformowany o otwarciu listu przez odbiorcę i jeśli stosuje się szyfrowanie za pomocą klucza publicznego wystarczająco zabezpiecza wymóg tajności korespondencji6.

Kolejną wg popularności usługą jest WWW7, czwarte, obok prasy, radia i telewizji, medium informacyjne - sieć wzajemnie powiązanych ze sobą serwerów informacji. Multimedialna zawartość dokumentów: tekst, ilustracje, dźwięk, wideo, trójwymiarowe animacje, w powiązaniu z prostota obsługi, zadecydowała o niezwykle szybkim rozpowszechnieniu się tych serwisów. WWW pozwala nie tylko na przeglądanie światowych zasobów informacji, ale również na publikowanie własnych materiałów promocyjnych, reklam, cenników i banków danych.

Kolejną częścią sieci jest tzw. IRC8 – tańszy, tekstowy odpowiednik telefonicznych party line - początkowo projektowany dla przeprowadzania rozmaitych konferencji i innych wirtualnych spotkań w czasie rzeczywistym, stanowiąca przedmiot zainteresowania stosunkowo wąskiej grupy, żeby nie powiedzieć subkultury, z całym typowym dla wszelkich alternatywnych wzorów zachowania ceremoniałem, hermetycznością.

Publicznym forum wymiany informacji miedzy użytkownikami Internetu są listy dyskusyjne (dystrybuowane przy pomocy e-mail, i wymagające zadeklarowania swojej chęci uczestniczenia w dyskusji) oraz Usenet (czyli rozprowadzane globalnie listy pogrupowane wg tematów dostępne na tzw. serwerach dla każdego z użytkowników sieci, w każdej chwili).

Internet jest definiowany również jako społeczność, wspólnota ludzi używających i rozwijających sieć. Jeśli przyjąć, że podstawowym spoiwem społeczeństwa, grup społecznych jest komunikowanie się to uczestnictwo, działalność w globalnej sieci staje się może stać się uczestnictwem w ,,życiu społecznym". Zaś z powodu braku istnienia barier międzynarodowych w tej sieci, niemożności zastosowania cenzury (choćby z powodu ilości przepływających materiałów, wypowiedzi), jest to jedna z nielicznych ,,agor'', pozwalających każdemu, niezależnie od wieku, płci, koloru skóry na wyrażenie swoich poglądów, wypowiedzenie swojej opowieści.
Cyfrowa rewolucja kulturalna.

Wpływ Internetu na dokonującą się w dzisiejszym świecie transformacja sfery komunikowania społecznego zasługuje na miano rewolucji. Rewolucyjne zmiany następują w kulturze jako sposobie komunikowania. Ich najgłębszą podstawą staje się przejście od kodowania analogowego do cyfrowego w co najmniej jednym z elementów toru komunikacyjnego, gdyż jest warunkiem wprowadzenia najnowszych technologii telekomunikacyjnych (rzadziej zauważany jest fakt, że kodowanie cyfrowe doskonale nadaje się do manipulowania, tworząc nieznane przedtem szanse jak i zagrożenia społeczne i kulturalne).

Podstawą relacji międzyludzkich jest komunikowanie. Bez niego nie sposób mówić o istocie ludzkiej i społeczeństwie. Z drugiej strony współcześnie niepotrzebny staje się transport materialnych nośników kultury. Zastępuje go bezpośredni transport myśli. Na naszych oczach kultury łączą się z kulturą mediów. Telekomunikacja określa w coraz większym stopniu kształt procesów cywilizacyjno-kulturowych. Zmienia tradycyjne rozumienia pojęć, min. cywilizacja i kultura. Z tego względu można zaryzykować stwierdzenie, że Internet staje się nową platformą dla komunikacji międzykulturowej.

Wyraża się to poprzez nowe formy funkcjonowania społeczeństwa. Internet umożliwia m.in. pracę "na odległość", nauczanie „na odległość”, zdalną opiekę medyczną, handel elektroniczny, a także usprawnienie obrotu i obiegu informacji między przedsiębiorstwami i wewnątrz firm oraz w administracji państwowej.

Interesująca wydaje się możliwość telepracy. Daje ona nowe globalne możliwości zatrudnienia; zwiększenie dostępności usług specjalistów; zmniejszenie kosztów związanych z tworzeniem miejsc pracy i dojazdem do miejsca pracy. Najważniejszą zaletą jest wzrost wydajności pracy (obliczany na ok. 10-30 proc). Z drugiej strony, wady telepracy to przede wszystkim ograniczenie kontaktów międzyludzkich, które działają motywująco i destresująco. Z tego względu niezbędne staje się stworzenie warunków, w których aktywna praca zawodowa nie osłabia więzów rodzinnych, stworzenie sytuacji, w których atrakcyjne miejsca pracy nie wiążą się z koniecznością mieszkania w dużych aglomeracjach.

Szczególnego znaczenia nabiera również nowy model edukacji. Już obecnie nasza edukacja nie kończy się w szkole lecz trwa, trwa i trwa (life-long learning). Tymczasem istnieje ogromna luka w owym "nowym" społeczeństwie. Dla niektórych, głównie młodzieży, komputer staje się codziennością, czymś bardzo naturalnym. Dla innych stanowi barierę, często jedynie psychologiczną, nie do przejścia.

Jednocześnie większość "komputerowych" programów edukacyjnych skierowanych jest wyłącznie do młodego pokolenia, podczas gdy dzisiejsze zmiany wymuszają na nas wszystkich ciągły proces uczenia się nowych rzeczy. Strach i niepewność, jaki dzisiaj często wzbudza informatyzacja, trzeba zastąpić świadomością, że już niedługo będzie to wyróżnik dobrze prosperującej gospodarki oraz zamożności społeczeństwa, że jest to w końcu nasza i naszych dzieci przyszłość. Dlatego potrzeba budowania powszechnej świadomości społeczeństwa informacyjnego powinna być dzisiaj wielkim wyzwaniem dla naszego systemu edukacyjnego9.

Nie można jednak pominąć obaw i zagrożeń. Pesymiści mówią, że dochodzi do swoistej inwersji kultury. Zwrócona kiedyś ku człowiekowi, zwraca się dziś ku narzędziom i środkom, jest zdominowana przez wielkie techniczne kompleksy informacyjno-komunikacyjne. Doszło nawet do tego, że przy rosnącej złożoności systemów technicznych wszelkiego rodzaju wizje przyszłości i strategie działania są determinowane przez rozwój tych właśnie systemów. Postęp techniki w tej dziedzinie staje się w istocie jedynym kryterium rozwoju, utwierdza się podział świata na programujących i programowanych; przez społeczeństwa przebiegają nowe linie podziałów. Słyszy się przestrogi, że popadamy we wtórną niewolę techniki.

Nowe środki techniczne, telewizja kablowa, satelitarna, poczta elektroniczna, elektroniczne biuletyny i wydawnictwa komputerowe pozwalają na bardzo dokładną segmentyzację publiczności, zwracanie się do wyodrębnionych (przez nadawcę lub samych odbiorców) audytoriów. Tym samym jednak publiczność narodowa, niekiedy globalna (w czasie wielkich wydarzeń) ulega rozbiciu na wiele lokalnych lub środowiskowych audytorów mających ze sobą niewiele wspólnego, co rodzi problemy z integracją społeczną.

Już dawno zauważono, że w skali masowej komputery znajdują entuzjastów głównie wśród młodzieży, a jako narzędzia pracy u osób poniżej pięćdziesiątki. Dzieje się tak jak sugeruje nazwa: starzeje się publiczność prasy (szczególnie dzienników), tradycyjnej telewizji, a więc tzw. starych mediów, natomiast odmładza publiczność płyt (kompaktowych), a także telewizji satelitarnej i wideo.

Tworzy się więc luka informacyjna między osobami z wykształcenia (lub pewnych cech osobowych) bardziej predestynowanych do korzystania z nowych mediów. Społeczeństwo się bardziej różnicuje niż ujednolica. Powiększa się dystans między zrozumieniem środowiska technicznego a techniczną ignorancją. "Analfabetyzm" komputerowy staje się obecnie tak dotkliwy, jak dawniej analfabetyzm.

Wreszcie rozwój współpracy międzynarodowej w dziedzinie wymiany informacji sprzyjać będzie wzrostowi poczucia "wspólnoty globalnej ", lecz mogą powstać warunki sprzyjające zacieraniu się tożsamości kulturowej i narodowej. Zasadniczą negatywną konsekwencją realizacji wspomnianych programów może być powstanie społeczeństwa kontrolowanego. Widmo systemu Orwellowskiego wydaje się krążyć, jeśli nie nad światem, to w wielu umysłach, zwłaszcza dotkniętych wcześniej groźbą totalitaryzmu. "Rewolucja" informatyczna niewątpliwie daje, w pewnym sensie, broń obusieczną, być może nawet w większym stopniu, niż to miało miejsce w wypadku energii jądrowej. Zalety rewolucji społecznej opartej na komputerach są wielkie, jednakże zachodzi obawa, że jej ujemne skutki mogą być równie wielkie.

Niebezpieczeństwo społeczeństwa kontrolowanego oznacza przede wszystkim wdzieranie się w życie prywatne informacji, centralizację i zmonopolizowanie informacji, alienację wskutek automatyzacji i oszczędności w zatrudnieniu. Każdy z funkcjonalnych systemów informatycznych i telekomunikacyjnych może być związany z określonymi zagrożeniami. I każdy wykazuje pewną podatność na działania o charakterze kryminalnym. Przestępcze oblicze komputerów to swoiste zwierciadło tej ciemnej strony ludzkich postaw i działań.

Dlatego jednym z ważniejszym problemem jest rozwój systemów teleinformatycznego wspomagania organów bezpieczeństwa wewnątrz państwa w zakresie informacji o przestępstwach oraz wzrost zastosowań systemów ekspertowych w dziedzinie kryminalistyki oraz rozwój teleinformatycznych systemów obserwacji miasta, kraju, ruchu. To wszystko ma stworzyć szansę wzrostu bezpieczeństwa społeczeństwa poprzez obniżenie wskaźników przestępczości. Niestety nieuniknione są też zagrożenia, takie jak: możliwość wykorzystania informacji z baz danych o obywatelach do celów niezgodnych z przeznaczeniem oraz poczucie ograniczonej swobody jednostek ("Syndrom Wielkiego Brata"),

Zagrożeń związanych z Internetem jest jednak znacznie więcej. To nie tylko te najgroźniejsze o których wspomniałem wyżej: możliwość powstania społeczeństwa kontrolowanego, czy uzależnionego całkowicie od techniki, ale również bardziej prozaiczne, związane bezpośrednio z naszym korzystaniem z Sieci, takimi negatywami jak: natłok informacyjny, który przybiera coraz bardziej objawy szumu informacyjnego, zagrożenie dostępem do treści niepokojących i społecznie niepożądanych, czy nawet nielegalnych. Problemem jest również anonimowość w Internecie, a także „narkotyzujący” wpływ na niektórych użytkowników i korzystających z Internetu. Jednak omówienie tych wszystkich zagrożeń znacznie wykraczałoby poza zakres ninjeszej pracy. Bez wątpienia jednak.

Podsumowując można zaryzykować tezę, że społeczeństwo informacyjne staje się powoli w wielu krajach faktem. Rola Internetu, jako nowej podstawy owego społeczeństwa wydaje się być sprawą przesądzoną. Z tego względu można nawet powiedzieć, że bez Sieci niemożliwe jest powstanie społeczeństwa informacyjnego. To dzięki Internetowi powstają coraz to nowe możliwości, ekonomiczne i społeczne rozwoju gospodarczego wzrostu dobrobytu. Cenę jest dezintegracja tradycyjnych społeczności, które zastępowanych przez ,,cyberspace'' czy raczej przez kulturę globalną. Następuje drastyczna zmiana sposobów myślenia, działania, doświadczeń i świadomości. Sieć, komputer, czy może raczej technologie teleinformatyczne na naszych oczach zaczęły zastępować tradycyjne źródła potęgi, dobrobytu. A właśnie w tym sensie wyraża się przejście do społeczeństwa informacyjnego, w którym najważniejszą wartością jest wiedza i informacja.

Przypisy

1 Bell stwierdza: "ludzkość przeżyła dotychczas cztery odrębne przewroty w zakresie oddziaływań społecznych: w mowie, piśmie, w druku i - obecnie - w telekomunikacji. Każdy przewrót jest związany z różnym, technicznie uzasadnionym sposobem życia". [ Ziemowit B. Ideologia społeczeństwa informacyjnego, a internet]

2 Komitet Badań Naukowych, Cele i kierunki badań społeczeństwa informacyjnego w Polsce, Warszawa 2000.

3 Stefanowicz, Podstawy Informatyki, rozdział 10, Warszawa 2000.

4 Toffler A. Budowa nowej cywilizacji. Polityka trzeciej fali. Poznań 1996

5 Network Working Group Request for Comments: http://www.elka.pw.edu.pl/cgi-bin/rfcpl/1462

6 ibidem

7 WWW – World Wide Web

8 IRC – Internet Relay Chat

9 Ciekawym przykładem programu edukacyjnego skierowanego do wszystkich jest inicjatywa o nazwie CyberSkills, zrealizowana pilotażowo w Wałbrzychu. W jej wyniku powstało nowoczesne, wyposażone w najnowszy sprzęt multimedialny centrum szkoleniowe. Nie jest to jednak zwykły ośrodek szkoleń komputerowych, lecz miejsce, gdzie każdy, niezależnie od wieku, wykształcenia i zawodu, może zrozumieć cele i zasady funkcjonowania społeczeństwa informacyjnego. Przełamując lęk przed komputerem, daje ludziom nowe możliwości wykorzystania ich potencjału, poszerzania wiedzy i ciągłego rozwoju. Głównym akcentem w programie CyberSkills nie jest technika jako taka, lecz gotowość ludzi do korzystania z niej.