THREE OLD EMPIRES

"Хорвоогийн өнгө" роман сонсдог ном боллоо

2021-11-16T14:48:00.004+00:00

Зуун дамжин уншигдаж буй аавын минь ном сонсдог ном болоод олны сонорт хүрлээ. Анх 1971 онд хэвлэгдэн гараад, номын дэлгүүрт урт дугаар үүсгэн дуусч байсан. Одоо ч уншигчдын унших номны нэг байсаар байна. 2000 оны эхээр Сэлэнгэ пресс хэвлэлийн газраас дахин хэвлэж эхэлсэн бөгөөд уг романыг нэвтрүүлэгч, уран уншигч М.Энхтуяа уншсан юм.

https://www.mplus.mn/horvoogiin-ongo

Сагагын гурилтай хайлмаг

2020-06-30T21:27:00.001+01:00

Сагагын гурилтай хайлмаг. Хайлмаг хийдэг хүмүүс ч янз бүрийн гурилтай хийдэг л байх. Энэ хайлмаг нь цардуулгүй сагагын гурилтай (buckwheat) элсэн чихэр ороогүй.

Элсэн чихрийн оронд 100 г үзэм хийсэн энэ нь наддаа бараг чихэр болчихож байгаа юм.

Олон янзын орц интернетээр байдаг ба түүний нэгнээс нь авсан орц, яг хэнээс авснаа санахгүй байна. Уучлаарай

500г тос, шар тос, эсвэл mascarpone
300г гурил
200мл сүү
100г үзэм.

Хийх арга нь: Тосоо халаагаад, гурилаа дээр нь хийгээд сайн хутгана. Сүүгээ 3 хувааж хийнэ. Эцэст нь үзмээ хийгээд л хайруулын тавагнаас хайлмаг салаад эхлэхэд л болдог доо.

Элсэн чихрээ ухаалгаар хэрэглэж сурцгаая!

2020-06-16T16:24:00.003+01:00

Сэтгүүлч, шим тэжээл судлаач Л.Энхзул “Сахар орлуулагч болон чихэрлэг амтлагчууд” сэдвээр 6 сарын 14 – нд Нүүр номын Swap Home группын ээжүүдүүдэд шууд яриа (LIVE) хийж өглөө. Л.Энхзул нь “Сахар” номын зохиолч бөгөөд одоо Их Британид амьдардаг.

Бид бага байхаасаа л элсэн чихэртэй найз болж, түүнгүйгээр ямар ч бялуу, боов амтгүй санагддаг болсон нь бид өөрсдийнхөө биеийг гурван цагаан хорын нэг болох элсэн чихэрт сайн дураараа тушаачихсан юм байна. Элсэн чихрийн цагаан, бор байх хамаагүй бөгөөд адилхан хортой гэдгийг Л.Энхзул тэмдэглэсэн.

Фруктоз, глюкоз ОЗ орсон олон үгнүүдээр элсэн чихэр орсныг ойлгож болно. Гэхдээ бидний мэдэхгүй олон төрлийн чихэр орчуулагч байна. Орчин үеийн хүнсний бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэгчид химийн шинжлэх ухаантай нягт хамтран ажиллаж олон төрийн элсэн чихэр орчуулагчийг гаргаж авчээ. Элсэн чихэр орчуулагчийг Л.Энхзулын ярьснаар, хүнсний бүтээгдэхүүнд орсон орцонд Е үсгээр тэмдэглэж ард нь Е945, Е941,Е960 гм тоогоор тэмдэглэдэг юм байна.

Ер нь бол 60-100-аад элсэн чихрийн нэр байдаг юм байна. Хэрвээ над шиг бүгдийг мэдэхийг хүсэхгүйгээр цомхон, минималист маягаар гал тогоондоо амьдарья гэвэл гэртээ өөрөө бялуу, боов боорцгоо хийж, дэлгүүрийн лангуун дээр байгаа элдэв химийн бодис, элсэн чихэр орчуулагчийг оруулсан бүтээгдэхүүн авахгүй байх нь зүгээр ч юмуу даа. Авсан ч гэсэн хааяа нэг хэрэглээд байхад нэг их хор болохгүй болов уу гэж бодож байна. Элсэн чихэр нэмээгүй гэсэн бүтээгдхүүнд хүртэл таны мэдэхгүй чихрийн орлуулагч байж л байдаг шүү. Дэлгүүрээс худалдаж авч байгаа зүйлдээ сайн анхаарал хандуулах цаг болжээ.

Мөн элсэн чихрийн оронд зөгийн бал, агч модны чихэрлэг шүүсийг хэрэглэхэд сайн гэдэг зөвлөмж их байдаг тул та бүхэн бас үүнийг бодож хэрэглэвэл зүгээр болов уу гэж Л.Энхзул зөвлөсөн. Ер нь бол чихэр бол чихэр л юм даа. ЕХ-ны мэдээллээр бол 6 цайны халбага элсэн чихэр хэрэглэж болно гэдэг юм байна. Энэ нь хэрэглэж буй хүнсэндээ хий гэсэн үг биш идэж буй бүх хүнсэнд чинь элсэн чихэр ямар нэгэн хэмжээгээр агуулагдаж байдаг тул энэ бүгд орно гэсэн үг юм.

Би өөрийнхөө зарим туршлагаас хуваалцая. Миний хүүхдүүд бор хоолонд орохдоо давсгүйгээр, тараг уухдаа элсэн чихэргүйгээр хэрэглэж байсан. Харин томроод гурван нас хүрснийхээ дараа л элдэв янзын элсэн чихэртэй, чихэр орлуулагчтай бүтээгдэхүүн хэрэглэж эхэлсэн. Гэхдээ л бага хэмжээгээр шүү дээ. Одоо 14 настай хүүхэд МакДоналдсад гурван л удаа орсон байх гэхэд итгэх хүн олдохгүй байх даа. Энэ гурван удаад тэнд хоол идэхдээ орохдоо найзынхаа төрсөн өдөрт очиход л орсон байгаа юм.

Элсэн чихэр, давс, цагаан гурил бол гурван цагаан хор гэж хэлдэг бөгөөд харин орчин үед цагаан будааг заримдаа оруулаад дөрөв болгож хэлдэг болсон гэж Энхмаа эмч хэлж байсан.

Бид чинь өглөө босоод л халбага элсэн чихэр цайндаа хийнэ, талхан дээрээ жимсний чанамал тавиад идэхдээ хүртэл хичнээн грамм элсэн чихэр орсныг л мэдэлгүй л хүртэж байгаа шүү дээ. Хэдэн жилийн өмнө гэрийн нөхцөлд миний хийдэг байсан чанамалд нэг килограмм жимсэнд нэг килограмм элсэн чихэр ордог байсан. Үйлдвэрийн аргаар хийж байгаа хүнд бүр илүү олон төрлийн зүйл орж байгаа шүү даа.

Бидний биед элсэн чихэр хэрэгтэй ба бид түүнийг байгалын жимс, жимсгэнээс авч болно. Харин элсэн чихэр, чихэр орлуулагчийг хэд хэдэн халбагаар нь нэмж хэрэглэсний хэрэггүй юм даа.

Би саяхан сагагын гурилтай хайлмаг хийхдээ ганц халбага ч элсэн чихэр хийгээгүй ч үзэмтэй хийсэн. Үзэм нь өөрөө маш их чихэрлэгтэй байдгыг та бүхэн мэднэ дээ. Бор гурилтай боорцог хийхдээ тарагаар хутгаад бас элсэн чихэргүй нэмээгүй. Амнаас уначих юм бол болоогүй. Хүүхдүүд хүртэл идэж л байна. Манай гэр бүл броүни/brownies гэдэг боов сардаа нэг хийж идэх дуртай, тэгтэл үүнд 400 грамм элсэн чихэр 100 грамм гурил, 4 ширхэг өндөг, 220 грамм тос, 200 грамм хушганы орцтой. Тэгвэл элсэн чихрийн хэмжээг 50 грамм хүртэл хасахад нэг их амт муутай броүни болсонгүй. Ингэж элсэн чихрийн хэрэгцээгээ багасгаж байна даа.

Элсэн чихэр, чихэр орчуулагч хийсэн бүтээгдэхүүн нь дэлгүүрийн лангууны хугацааг нэмдэг тал байдаг гэдгийг ч хаанаас ч билээ бас би уншиж мэдэж байсан юм. Ялангуяа цар тахлын хорионы үед чихэрлэг зүйлээс татгалзаж, гэртээ өөрийн гараар бор гурил, эсвэл цардуулгүй гурилаар хийсэн бүтээгдэхүүн хэрэглэж, ямар ч хүнсний бүтээгдэхүүнийг хэтрүүлэн хэрэглэхгүйгээр эрүүл амьдрахыг бодох цаг болжээ.

Дэлхий глобалчлагдаж, америкийн химийн хольцтой, элсэн чихэр болон орлуулачийг хэт ихээр агуулсан хүнсний бүтээгдэхүүний нэг болох хийжүүлсэн ундаа дэлхийн өнцөг буланд хаа сайгүй зарагддаг болжээ. Үүнд би Кока-кола, Пепси гм ундааг хэлмээр байна. Үүнийг авч ууснаар таны эрүүл мэндэд сайн сайхныг авчрахгүйгээс гадна, хуванцар сав нь хүртэл таныг хордуулж, байгальд шингэхгүйгээр бас байгалийг агаар, устай нь бохирдуулж, таны санхүүг хоосруулж байна.

Ямарч юмыг зөв зохистой хэтрүүлэн хэрэглэхгүйгээр эрүүл амьдарцгаая!

Хайлмаг. Сагагын гурилтай хайлмаг

2020-06-13T18:11:00.002+01:00

Хайлмаг хийдэг хүмүүс ч янз бүрийн гурилтай хийдэг л байх харин миний хувьд гурилын хэрэгцээгээ хязгаарлаж байхгүй бол болохоо больсон учир сагагын гурилтай хайлмаг хийж туршиж үзэв.

Энэ хайлмаг нь цардуулгүй сагагын гурилтай (buckwheat) элсэн чихэр ороогүй.

Элсэн чихрийн оронд 100 г үзэм хийсэн энэ нь наддаа бараг чихэр болчихож байгаа юм.

Олон янзын орц интернетээр байдаг ба түүний нэгнээс нь авсан орц, яг хэнээс авснаа санахгүй байна. Уучлаарай :)

500г тос, шар тос, эсвэл mascarpone
300г гурил
200мл сүү
100г үзэм.

Хийх арга нь: Тосоо халаагаад, гурилаа дээр нь хийгээд сайн хутгана. Сүүгээ 3 хувааж хийнэ. Эцэст нь үзмээ хийгээд л хайруулын тавагнаас хайлмаг салаад эхлэхэд л болдог доо.

©Mongolian in Lisbon

Нэхмэлийн хичээл, эхлэх нэхэж байгаа хүмүүст зориулсан хичээл

2020-06-11T21:19:00.000+01:00

Интернетэд монгол хэл дээр нэхмэлийн хичээл их бага байдаг юм байна. Хоёр ширхэг нэхмэлийн хичээл байгааг л олж үзлээ.
Миний хувьд орос хэл дээр нэхэж эхэлсэн бөгөөд монгол хэллэгийг сайн мэдэхгүй тул зарим нэгэн алдаа мадаг байгаа гэж бодож байна. Сүлжмэл, нэхмэлийн технологиор сурч байсан, сурч байгаа хүмүүс нэр томьёоны талаар зөвлөлгөө өгөөрэй.

Видеог энэ линкээр орж үзээрэй

https://www.youtube.com/watch?v=kHJVqB15u6Q

Жигжидийн Бямба, “Заяа тавилан”, “Заяа тавилан буюу Учрах хорвоо”

2020-06-03T22:13:00.002+01:00

“Заяа тавилан” нэртэйгээр анх 1989 онд хэвлэгдсэн энэ роман бол аавын амьд байх үедээ сүүлчийнх нь хэвлүүлсэн роман юм. Үе үе аавынхаа зохиолуудыг унших дуртай байдгаа нуугаад яахав. Аавын минь уран үгээр хүмүүсийг ухааруулах, ном уншихын сайхныг мэдрүүлэхээр бичсэн гэдгийг нь бодохоор нэг л дотно байдаг даа. Мөн аав минь аль эрт энэ хорвоогоос нисэн одсон ч харин түүний үлдээсэн хамгийн том өв нь хэвлүүлсэн хэдэн номнууд нь юм.

Одоог хүртэл Сэлэнгэпресс хэвлэлийн газраас аавын роман, туужуудын эмхтгэлийг хэвлэж байна. Мөн “Зуун дамжин уншигдаж” буй номын жагсаалтад орсон “Хорвоогийн өнгө”, “Энэрэлгүй хорвоо”, “Үнэний хорвоо”, “Заяа тавилан буюу Учрах хорвоо”, “Хайрын тухай туужууд” зэрэг номуудыг номын дэлгүүрүүдээс худалдан авч уншиж болно. Удахгүй “Их аяныхан” роман нь дахин хэвлэгдэх гэж байна.

Утга зохиол шүүмжлэгч нарын хэлснээр бол, аав минь 20-р зууны монголын уран зохиолын романы төрөлд гурван удаа тэсрэлт хийж, нэг намын удирдлаганд амьдарч байсан нийгмийг сэрээж байсан түүхтэй юм шүү дээ.

Түүний зарим зохиолуудаас би өөрийгөө дотор нь ороод явж байна ч гэж төсөөлдөг тал бий. Хамгийн их өөрийгөө энэ л байна даа гэж зохиолын нэг нь бол энэ 1989 онд хэвлэгдсэн “Заяа тавилан” роман юм. Энэ романыг уул нь аав “Учралт хорвоо” гэдэг нэрээр хэвлүүлэх гэж байсан боловч хүмүүсийн “чи дандаа романуудаа “Хорвоо” гэж нэрлэдэг гэдэг учраас одоо өөр нэр өг гэсэн ятгалганд өртөж “Заяа тавилан” нэртэйгээр хэвлэгдсэн юм. “Учралт хорвоо” гэдэг нь бас учиртай бөгөөд аав минь “Нүгэлт хорвоо” гэдэг романыхаа санааг олчихсон, суугаад бичихэд бэлэн болсон байсан боловч харамсалтайгаар амь насаа алдсанаас болж энэ романы нэр л үлдсэн юм.

“Заяа тавилан” романд Эрдэнэт хотыг бүтээн байгуулахаар илгээлтээр очиж буй олон мянган залуучуудын цөөнхийн төлөөллийн тухай гардаг. Мэдээж энд амьдрал нь тэгш сайхан явсан залуус ч гарна, мөн хир буртагтай холилдож явсан амьдралаа шинэ газар, шинэ хүмүүстэй дахин гэгээнээр бүтээлцэхээр явж буй залуу бүсгүй ч бий. Харин бас мэдээж бэртэгчин, зусарч, эсвэл өндөр албан тушаалтай нөхрийнхөө нэрийг барьж өөрийнхөөрөө зүтгэдэг, одоогийн бидний сайн мэдэх солонгос киноных шиг дүр ч бий. Мөн энд монгол моринд зориулсан хөшөө босгох тухай гардаг хэсгийнх нь тухай та бүхэнтэй хуваалцах гэсэн юм. Дахин сануулахад энэ роман 1989 онд анх хэвлэгдсэн.

Монгол улс маань 500 мянгаад морь Дэлхийн хоёрдугаар дайны үед Зөвлөлтийн ард түмэнд бэлэглэж, 1943 онд гэхэд л таван морины нэг нь монгол морь байсан гэдэг баримт бий бөгөөд үүнээс ч олон морь худалдсан юм.

2017 оны тавдугаар сарын 9-нд Монгол моринд зориулсан хөшөө Москвагийн Покланная ууланд босгосон. Энэ хөшөөг босгоход ялалтаас хойш 70 жил өнгөрсөн нь харамсалтай. Монгол морь жижиг ч гэсэн хаа холын салхи үнэртсэн хээр талаас олон хоног галт тэргэнд ачигдан, бөмбөг дэлбэрэлт, бууны сум энд тэнд үсэрсэн дайны талбарт, морио ч арчилж мэдэхгүй орос цэргүүдийн найдвартай нөхөр болохоор очсоныг бид мэднэ. Харин энэ хөшөөг босгох санааг хэн гаргасныг би мэдэхгүй.

“Заяа тавилан” романд харин аав минь энэ талаар өөрийнхөө бодлыг бичихдээ, зөвлөлтийн мэргэжилтэн Алексеевийн дайны тухай дурсамжаа Эрдэнэтийг босголцож буй барилгачин залуусыг тойруулан суугаад өөрийнхөө түүхийг хүүрнэж байгаагаар өгүүлэхдээ “монгол морьдод зориулж ХӨШӨӨ босгох сон гэж бодож явдаг хүн дээ гэж” өгүүлнэ.

1989 оны анхны хэвлэлтийн хэвлэлтийн 57-р талд Алексеевын ийм нэгэн яриа бий.

“-Монгол морь үнэхээр гайхамшигтай. Би та нарт эх орны дайны үед монгол мориор дайтаж явсан гэж ярьдаг шүү дээ. Тэгээд ч тэрүү надад монголын ард түмэн илүүтэй ойр дотно санагддаг байж болох юм. Санаж мөрөөдөж явсан орондоо ирээд ард түмнийх нь үндэсний баяр наадмыг үзэж суугаадаа сэтгэл минь үнэхээр их хөдөлж байна. Монгол морьдыг харахаар надад үлгэрийн жигүүрт хүлэг шиг санагддаг юм. Одоо уралдан ирэх морьдыг харна гэхээс үнэхээр их догдолж байна. Монгол морь миний амийг аварч байсан ч удаатай. Миний бахархал болсон монгол мориор яаж шуу байлдаж явснаасаа хүүхдүүддээ сонирхуулья л даа гээд Алексеев янжуур асааж хэд сороод яриагаа эхлэх гэхэд нь Бадраа архи хундагалж:

- Багш аа, урьдаар нэг уучих гээд өгөхөд Алексев авч татаад мушилзан сахлаа илэв.

- Надад хүний хэл мэдэхгүй болохоос биш урагшгүй нөхрөөс дээр ухаантай сайн хүлэг байлаа. Азаар тийм сайн морь таарсан юм. Биднийг нэгэн өдөр дуудаж Монголоос ирж яваа морьдыг тосож авахуулахаар явууллаа. Би нэг цагаан саарал морь зүсэлж явсан юм. Түүндээ “Чайка” гээд нэг өгчихлөө. Би жүчээнд байж, гараас тэжээл идэж сурсан нутгийнхаа морь шиг санаад буруу талаас нь хүрээд очсон чинь гялсхийн эргүүт өшиглөөд авлаа. Хальти өшиглөөгүйсэн бол ч би ч юун байлдахгүй манатай, хугархай хөлөө чирээд фронтоос явах байсан. Талын монгол морины занг мэддэг буриад найз маань надад учир ярьж өглөө. Тэглээ ч гэсэн би мориноосоо их айна. Бид фронтод дөхтөл морьдоо вагоноор авч явсан юм. “Чайка” минь өвс идэхгүй, ус ч уухгүй мөн ч их зовоосон доо. Би өөртөө дасгахыг хичээн аргаа барахдаа нэг гартаа өвс атгаж, нөгөө гартаа хувинтай ус бариад:

- Чайка, Чайка гээд дөхөхөөр биеэ хураан чихээ хулмайлган муухай харж, болж л өгвөл зөрж өшиглөх гэнэ шүү. Би ч хаширчихсан амьтан болохоор ямагт бултахад бэлэн байдаг сан. Намайг эгээ л чоно шиг санадаг байсан биз. Бодоод байхад, хар үстэй, хүрэн бор царайтай, талын салхи сэнгэнүүлсэн монгол хүнд дассан болохоор хэдийгээр адгуус ч гэлээ шар үстэй, сахал үс нь бавайсан, мохоор, ногоо ханхлуулсан этгээд хачин хувцастай урьд өмнө үзээгүй хүн харахаараа жийрхдэг байсан байх гэж санадаг юм. Дарга нар морио угааж сойзод гэж загнана. Өнөөх чинь хавьтуулахгүй болохоор урт модонд сойз хадчихаад бөгсөн талы нь угаах аядана. Чайка маань хамраа тачигнуулан вагоны ханыг нажигнатал өшиглөнө дөө, хөөрхий. Адгийн муухай ааштай адгуус нь надад таарч дээ л гэж боддог байлаа. Гэтэл нөхдийн маань морьд ч мөн тиймэрхүү язтай. Зэлүүд талдаа онгон хулан шиг салхи татуулж явсан морьдыг гэнэтхэн түржигнэж таржигнасан юман дотор хашчихаар арга байж уу даа. Хэчнээн хоног хоосон явах вэ, аяндаа өвс усандаа орсон. Фронтод хүрч гайтай вагоноос гаргаж бэлчээрлүүлэн, сургууль зааж эхэллээ. Бас л зовооно доо гэж санаж байсан чинь харин ч амархан сурсан шүү. Чайка бид хоёрын өнөө хонь чоно хоёр шиг байсан чинь хаа байх вэ, салшгүй найз болсон доо. Юу байгаагаа хуваадаг болсон. Миний мохоороос л татаагүй. Намайг жагсаалаас ялихгүй хожимдоход Чайка минь дэвхцэж тогтож ядна. Хүрээд очихоор жагсаал уруугаа яарахдаа мордуулахгүй эргэлдэн тэмүүлэхийг яана! Арай гэж мордуут өөрийнхөө эгнээнд очоод зогсоно гээч.

Нэг удаа би хөнгөн шархдаж эмнэлэгт долоо хоног хэвтлээ. Тэр хооронд Чайка минь бусдын гараас юм идэх нь бүү хэл, хавьтуулахгүй байсан гэнэ. Харин өөрийнхөө хоёр талд явдаг морьдын эздэд арай дээр байсан гэдэг шүү. Би эмнэлгээс гараад бэлчээрт байхад нь дөхөж очоод нэрээр нь дуудсан чинь хангинатал янцгаан давхиж ирээд үнэртэж үүрсэхэд нь миний нүдний нулимс гарах шахаж билээ. Эмнэлгээс авчирсан хэдэн чихрээ өгч хүзүү, омлуурыг нь маажиж эрхлүүлсэн.

Монгол морь эзнээ мартдаггүй, эзгүй хээр хаядаггүй их үнэнч амьтан болохыг нь би биеэрээ үзсэн юм чинь. Бид нэг орой ой дотор дайсны бөөн хүчтэй санамсаргүй тулгарчихлаа. Ёстой салам үзэлцсэн дээ. Тэд явган, бид унаатай юм чинь. Би шархдаж мориноосоо ойчоод ухаан алджээ. Нэг сэрмээр болсон чинь таг харанхуй. Чимээ анир ч алга. Тэгтэл нэг амьтан намайг үнэртэж хошуугаараа үрээд ч байх шиг, нудраад ч байх шиг. Айх гайхах зэрэгцэн өндиймөр болоод харсан чинь Чайка зогсож байна. Намайг сэргэхийг мэдээд үүрсэн газар цавчлах нь одоо явъя гэж хэлж байх шиг санагдаж харь нутгаас ирсэн хэлгүй нөхөр минь дайны талбарт хаяад явчихаагүйд нь баярлах, өрөвдөх хослохдоо мориныхоо халуун хошууг үнэсээд уйлсан шүү. Тэгээд жаахан сэхээ орохоор шархаа боолоо. Цус их алдсанаас босох тэнхэлгүй болжээ. Морио хэвтүүлээд ноолж ноолж арайхийн эмээл дээрээ гарлаа. Уначихаж магадгүй гэж айхдаа хоёр хөлөө ганзагаараа даруулаад шанхнаас нь зуурч “Чүү” гэлээ. Тэнгэр бүрхэг, од ч харагдахгүй болохоор би гэдэг хүн хаашаа явахаа ч төсөөлөхгүй учир хувь заяагаа мориндоо даатгачихаад урд бүүргээ дэрлэн хэвтлээ. Чайка минь яваад л байх юм. Ухаан балартаад ч байгаа юм уу, зүүрмэглээд ч байгаа юм уу, элий балай байсан шиг санагддаг юм. Тэгтэл “Зогс!” гэсэн харуулын дуу сонстоход ямар ч гэсэн дайсны гарт орсонгүй гэж баярласныг яана! Чайка минь өөрийнхөө анги дээр хүрээд ирсэн байхгүй юу. Түүнээс хойш ийм ухаантай морины эзэн, хүнд юм өгөхийн төлөө төрчихсөн сайхан сэтгэлтэй хүн байдаг байх, хэчнээн хайртай морь нь байсан бол гэхээс мэддэг сэн бол захидал бичих сэн гэж боддог байж билээ...

... Манайхан Берлинд тулж ирлээ. Рейхстагийн дэргэд Чайкатайгаа зургаа авахуулна даа гэж бодож байлаа. Хүн чинь суман мөндөр дор яваа хэрнээ үхнэ гэж ердөө ч боддоггүй юм шүү. Фашистын үүрийг эзлэх эцсийн тулалдаан ч эхэллээ. Прожекторын нүд сохлом хурц гэрэл шөнийг өдөр шиг болтол гийгүүлж, манай “Катюша”, их буунууд суман мөндрөөр тургиж, агаарын шонхрууд бөмбөг мулталж гитлерчүүд газрын хөрстэй хамт тэнгэрт нисэж байлаа. Манай ялалтыг тогтоон барина гэж горилж байсан дайсны амьд үлдсэн нь ичээ уруугаа ум хумгүй зугтаж бид ч араас нь нэхэн цохиж явлаа. Чайка минь хоёр чихээ хулмайлгаад хүзүүгээ сунган дайсан уруу хар хурдаараа шуугин дайрах нь загас шүүрэхээр ус уруу шумбан орж байгаа цахлай шиг л байдаг сан. Үнэхээр бахархмаар шүү. Амь зулбан ухаангүй харайж байсан нэг муу фриц Чайкагийн ган туурайн чимээнээр эргэж харснаа гранат шидчих нь тэр. Хар хурдаараа явсан Чайка минь гранатаас өнгөрөн алдтал ард панхийн дэлбэрлээ. Чайкагийн бөгс овсхийх шиг болж би ч толгой дээгүүр нь даваад үсэрлээ. Босон харайн морь уруугаа очтол Чайка минь урд хоёр хөл дээрээ өнзөлзөн ижлийнхээ хойноос харан хангинатал явцгаан хэдэнтээ зүтгэснээ толгойгоороо газар шаан унав. Тэгээд хөл нь тийчигнан намайг харан үүрсэв. Нүднээс нь том том дусал нулимс бөмбөрч байлаа. Бөгсөн тал нь авах юм алга. Зад цохиулчихсан байлаа.

... Хөөрхий минь хөлийнхөө хурдаар миний амийг авраад хүний нутагт хоцорсон доо гээж бодохоос улам ч илүү хайрлан дурсдаг юм гээд Алексеев санаа алдахад харц нь гунигтай болоод явчихав. ...Алексеев нэгэн хэсэг бодол болон байснаа:

- Манай эх орны дайны үед монгол морьдын гавьяа үнэхээр их байсан. Миний нутгийн морьдоос биеэр жижиг боловч тэсвэр хатуужилтай, хөдөлгөөн түргэн шалмаг, хурдан, хол явахад сайн, тоомсогтой адилхан хүний гар харалгүй цасан дороос өвсөө малтаад идчихнэ. Жинхэнэ морин цэргийн унаа даа. Монгол морьд дайны хамаг хүндийг бидэнтэй адилхан туулсан. Хамт өлсөж, хамт шархдаж, хамт үхэж байсан юм. Ёстой амьд зэвсэг байлаа. Тэгээд монгол морьдод зориулж ХӨШӨӨ босгох сон гэж бодож явдаг хүн дээ."

Хэрвээ та бүхэн "Заяа тавилан буюу Учрах хорвоо" романыг уншия гэвэл номын дэлгүүрүүдээс асуугаарай.

Source: https://www.infpol.ru/119629-pamyatnik-mongolskim-loshadyam-poyavitsya-na-poklonnoy-gore/

©Б.Жавхлан

Мэргэжил хэрхэн сонгох, хүүхдээ яаж дэмжих вэ?

2020-06-02T19:21:00.001+01:00

5-р сарын 31-ний өдөр Пүрэвдоржийн Ууганбаяр “Мэргэжил хэрхэн сонгох, хүүхдээ яаж дэмжих вэ?” сэдвээр хийсэн яриаг Фейсбүүкийн Swap Home группт сонслоо.

П.Ууганбаярыг хүмүүс “Монгол” гэдэг ном бичсэнээр нь сайн мэддэг болсон. Харин мэргэжил сонсох талаар зөвлөлгөө өгдгийг нь миний хувьд саяхан л мэдэж авсан юм. Мэргэжил сонгоно гэдэг бол өөртөө, амьдралдаа итгэлтэйгээр цаашид хөгжиж явахад чухал зүйл гэдгийг бид бүгд мэддэг ч тэр болгон хүүхдүүддээ зөв зөвлөлгөө өгч чаддаггүй юм байна гэдэг дүгнэлтийг өөртөө тавьсан юм.

Хүүхэд мэргэжлээ сонгоход нь эцэг эхийн нөлөө маш их байдаг бөгөөд үүнд бид хүүхдээсээ тэдний дуртай, дургүй зүйлийг сайн сонсож, асууж, ярилцаж, өөрсдөд нь сонголт хийх боломж олгох хэрэгтэй юм байна. Мөн өөрсдийгөө нээхэд нь туслах, боломжийг олж харахад нь эерэг нөлөө үзүүлэх, зорилго тэмүүлэлтэй байхад нь хүртэл бид сайнаар нөлөөлөх ёстой.

Амьдралын үе мөчөөс шалтгаалаад хүүхдийн мэргэжил сонгох нь өөрчлөгддөг, аль эсвэл нэг л сонголтоо цааш нь хөгжүүлээд аваад явдаг хүүхэд ч бий. П.Ууганбаярын хувьд бол англи хэлний багш мэргэжилтэй болж, түүнийхээ үр дүнд мэргэжил дээшлүүлэхээр Лондонд очсоноор, гэр бүлийн хүнтэйгээ танилцаж, өөрийн амьдралд тохиолдсон явдлаараа ном бичиж, одоо мэргэжил сонгох талаар зөвлөлгөө өгөөд амьдарч байна. Зөвхөн нэг мэргэжилтэй байж, түүнийхээ төлөө насан туршдаа зүтгэдэг хүмүүс байхад харин түүний хувьд хувь заяа нь өөр өөр чиглэлээр явуулсан ч гэсэн англи хэлтэй болсон нь түүний амьдралд хийх ажил, ном бичихэд нь чухал түлхэц өгчээ. Тиймээс одоо хүүхдүүд их сургуульд орохдоо өөр нэг мэргэжлийг “юмыг яаж мэдэх вэ” гэдэг сонголттой байх хэрэгтэй гэж П.Ууганбаяр зөвлөсөн юм.

Миний том охин 11 настай байхдаа малын эмч, жилийн дараа зохиолч, харин одоо сэтгэл зүйч болох талаар маш их судалж, бодож явна. Энэ сонголтын хоёр тохиолдолд бидний болон охины минь амьдралд тохиолдсон явдал сонголтуудыг хийхэд нөлөөлснийг би сайн мэднэ. Харин дахиад жил өнгөрөхөд өөр мэргэжлийн тухай яриа дэгдэхийг П. Ууганбаяр үгүйсгээгүй бөгөөд ер нь хүүхдийн мэргэжлийн сонголт ихэнхдээ өөрчлөгдөж байдагтай холбоотой юм.

Хүн төрөлхтөний түүхийн хугацаанд зарим мэргэжил устаж үгүй болж байхад зарим нь бий болж байна. Тиймээс орчин үед бидний мэдэхгүй, аль эсвэл бодож байгаагүй мэргэжлийг бидний үр хүүхэд сонгохыг үгүйсгэж болохгүй.

Эмч, багшийн гэр бүлд өссөн хүүхэд эцэг эхээ ямар мэргэжилтэйг сайн мэдэж, харж, өдөр тутам мэдэрч өсөхдөө, тэднийхээ мэргэжлийг сонгох нь ч их байдаг.

Энэ ярианд Нью-Йорк хотод амьдардаг М.Болорцэцэг оролцож хэрхэн палентологч болсон тухайгаа ярьсан юм. Баатар үлэг гүрвэлийн ясыг Монголд буцааж авчирсан мөн үлэг гүрвэлийн зөөврийн музей байгуулаад хот, хөдөөгийн хүүхдүүдэд үлэг гүрвэлийн талаар мэдээлэл, сургалт хийдгээр нь мэддэг байх гэж бодож байна. М.Болорцэцэг мэргэжлээ сонгох гэхэд нь яагаад эрэгтэй хүний мэргэжил сонгох гээд байгаа юм гэж ээж нь их дургүй байсан бөгөөд, аав нь геологч, олон сая жилийн түүхтэй шүр судалдаг хүн байсан учир охиндоо өөрийн мэргэжлээ өвлүүлэх гэж оролдож байжээ.

Харин Монголд ажиллахаар АНУ-н палентологчид ирэхэд тэдний тогоочоор явах боломж М.Болорцэцэгт олдсон бөгөөд харин тогоочоо хийлгүй, тэдний судалгаанд гар бие оролцож, өөрийнхөө хүсэл зоригт хэт дуртай энэ нэгэн монгол бүсгүйг үнэлж, түүнийг цаашид энэ ажлаараа дэлхийд алдартай палентологч болох замыг нь нээж өгсөн юм. Энэ жишээ бол өөрийнхөө хүслийг эцэг эхийн шахалтаар өөрчлөлгүйгээр өөрийнхөө зүтгэсний нэг жишээ юм.

Бараг хоёр цаг үргэлжилсэн мэргэжил сонгох тухай энэ яриаг П.Ууганбаяр, өөрийн хэлэх дуртай хэллэгүүдээр өндөрлөсөн. Хүүхэддээ үргэлж урам хайрлаж, чи чадна, зорилгодоо хүрч чадна гэдэг үгийг байн байн давтан хэлж байвал хүүхэд өөртөө итгэлтэй болно. Уян хатан байж, чи юу ч хийж чадна, болно бүтнэ, нийгэмд хүмүүстэй зохицож амьдар, бүдэрсэн ч шантарч болохгүй, болохоос болохгүйг нь хүртэл хийх хэрэгтэй, сохорсон биш завшив, үзээд алдах нь сүүлд харамсахаас дээр, нэг нарны доор амьдарч байгаа бидэнд адилхан боломж бий г.м.

Эцэст нь хэлэхэд, хүүхэдтэйгээ сайн ярилцаж, тэдний сонирхлыг өрнүүлэх олон асуулт асууж, эсвэл дургүй юмных нь талаар хүртэл санал солилцож, цаашид хүүтэйгээ, охинтойгоо дуртай мэргэжлийнх нь талаар судалгаа хийж, тухайн мэргэжлийн зорилго, шаардлага, ирээдүйн тухай зөвлөлдөөрэй.

©Б.Жавхлан

Mongolian in Lisbon

Хос хэлтэй хүүхдүүд / Bilingual children

2020-05-27T16:56:00.002+01:00

1990 оноос хойш Монгол орон дэлхийд нээлттэй болсноор монголын маш олон хүмүүс гэр бүлээрээ, ганцаараа, эсвэл гадны бэр, хүргэн болон эх нутгаасаа өөр тив, улс оронд амьдардаг болсон. Гэхдээ эдгээр хүмүүс анхных нь байгаагүй бөгөөд тухайн социалист нийгмийн үед гадагшаа суралцахаар одсон цөөн хүмүүс гадны бэр нь болсон түүхүүдийг бид мэр сэр сонсож л байсан.

Олноороо эх орноо орхисон тэдний үр хүүхдэд эх хэлээ сургах, монгол уламжлалыг бий болгоход гэр бүлийн үүрэг маш их байдаг. Зарим хүмүүс хүүхдүүдээ хос хэлтэй болгож чадаж байхад чадахгүй над шиг нэг нь ч байна. Тэдний үр хүүхэд монгол өвөө эмээ, үеэлүүд, хамаатнуудтайгаа монгол хэлээрээ ярьж чадахгүйд хүрдэг.

Миний хувьд хоёр охины монгол хэлтэй болгохын тулд өөрөө хүүхэд байхдаа дуулдаг байсан "Маамуу нааш ир", "Чигчийхэн чинээ" гээд л гар хөлөө хөдөлгөн дуулж өгдөг байсан. Мөн охидуудын маань бага байхад "Цондоолой, Цүндээлэй хоёр" гэдэг зурагтай ном гарч би ч орой болгон л уншиж өгдөг байв. Эднийхээ таван нас хүртэл нь би үнэхээр сайн монголоор ярьж байсан боловч хүчтэйд хүчгүй нь бууж өгнө гэдэг шиг сургуульд орсноор миний идэвхи буурч, хоёр охины англи хэл хэт хүчээ авснаар би гэдэг хүн хоёр охинтойгоо зөвхөн ид, уу, унт гм тушаалын хэдэн өгүүлбэртэй л болгоод өнгөрчихөв. Ганц дайчин ганцаарддаггүй гэдэг үг байдаг ч би үнэхээр өвдөг сөгдөн, ээж тэртэй тэргүй англи хэлээр ярьдаг намайг ойлгодог юм чинь гэдэг хоёр охин ухаарснаар би бууж өгөв өө.

Том охин дөрвөн настайзун монголд сар болохдоо овоо монголоор яриад эхэлсэн ч буцаж ирээд таг, бага охин бол одоо харин монгол хэл сурах сонирхолтой болж байна. Том охин шилжилтийн үе эхлээд нэг их сурах сонирхол алга даа.

Гэтэл үүнийг даван туулах боломж байсныг нь мэдэлгүй би хэтэрхий эрт бууж өгчээ. 5-р сарын 25-нд бидний хэдэн ээж Стокгольмын их сургуулийн багш Бадамсэдийн Өлзийсайхны ярианд сууж үнэхээр хүүхдээ монгол хэлтэй болгохын тулд тууштай байх ёстой гэдгийг оройтсон ч гэсэн ойлгож авлаа.

Хүүхдийн тархины 75 хувь нь урагт бүрэлддэг бөгөөд энэ л үед ээжүүд нь эх хэлээ сургахын тулд дуу дуулж, үргэлж ярьж байх хэрэгтэй юм байна. Миний хувьд бол би дуу дуулаад, сонсоод байдаггүй, миний мэдээлэл Би-Би-Си-гийн англи хэлний мэдээгээр л голдуу амьдардаг байсан маань сул тал болж таарав. Харин төрснийх нь дараа монголоороо л ярьдаг байсан нь одоо байгаа тушаалын хэдэн өгүүлбэртэй хоёр хүүхдийг минь үлдээсэн байж болно.

Хос хэлтэй хүмүүсийн их олон ангилдаг юм байна. Үүнд: төрөлх, тэлээ, хараат, алгуурын хос хэлтэн, алслагдсан хос хэлтэн, идэвхгүй хос хэлтэн гм ангилдаг юм байна.

Бага насны хүүхэд хөгжмийн зэмсэг эзэмших нь тархины хөгжилтөнд маш сайнаар нөлөөлдөг бөгөөд таван наснаас нь өмнө л болж өгвөл төгөлдөр хуураар тоглуулж сургах хэрэгтэй гэж Б.Өлзийсайхан яриандаа онцолсон. Төгөлдөр хуурын хичээл заалгуулж чадахгүй бол ядаж хөгжмийн ноот зааж өг гэж хэлж байна. Дахиад хоёр охиноо дурдая. Би бага байхдаа ангийнхаа охиныг төгөлдөр хуур дардагт нь үнэхээр биширдэг байсан юм. Өөрөө ч сурах сонирхолтой байсан ч тэр хүслээ биелүүлж чадаагүй билээ. Харин том охиныгоо нэгдүгээр ангид орох жил нь төгөлдөр хуур заалгуулж эхэлсэн. Бага охин ч бас одоо төгөлдөр хуур дардаг бөгөөд одоо хоёр охин маань The Associated Board of the Royal Schoolof Music гэдэг сургуулийн 3, 4-р зэргийн шалгалтыг өгсөн үнэмлэхтэй. Зөвхөн хөгжим дарж сурах нь сайн ч бас бүр шалгалт өгөөд баталгаажуулаад авбал цаашдынх нь амьдралд хэрэгтэй гэж бодсон юм.

Энэ ярианаас би өөрийгөө идэвхгүй хос хэлтэн болж байгаагаа ойлгож авсан юм. Б.Өлзийсайхны хэлснээр бол, ялангуяа миний хувьд төрөлх хэлээрээ ном уншиж, кино, мэдээ үзэж, дуу дуулах нь их ховор юм байна гэдгийг ойлгож аваад одоо өөрт байдаг монгол хэл дээрх номуудаа уншиж, аялгуу сайхан монгол хэлнийхээ сайхныг дахин мэдэрч эхэлж байна.

Өөрийн хүүхдээ өсгөж байгаа туршлагаасаа хуваалцахад, гадаад хэл, хөгжмийн зэмсэг сурах чухал ч бас хүүхдийг ямар нэгэн спортоор багаас нь хичээллүүлэх хэрэгтэй гэдэгт итгэдэг нэгэн байна. Багаасаа биен тамирт дуртай болсон хүүхэд том болсон хойноо ч ямар нэгэн спортоор хичээллэх, цагаа зөв зарцуулж чаддаг болдог гэдгийг хаанаас ч билээ сонссон юм. Ингээд охидууд маань таеквондогоор хичээллэдэг. Мэдээж усанд сэлээд сургачихсан. Үүнийг эцэг эхчүүд заавал заалгах хэрэгтэй гэж зөвлөе.

Б.Жавхлан

Mongolian in Lisbon

Португал хэлний баярын өдөр

2020-05-05T12:23:00.001+01:00

Жил бүрийн 5-р сарын 5-нд Португал хэлний өдрийг тэмдэглэж байхаар болжээ. ЮНЕСКО анх удаа өөрийн албан ёсны бус хэлийг ингэж тэмдэглэж байхыг зөвшөөрсөн байна.

Дэлхий дээр 215 саяас 220 сая төрөлх португал хэлтэй хүмүүс байдаг бол 270 сая гаруй хүн португал хэлээр ярьдаг юм байна. Португал хэл нь дэлхийн хамгийн их ярьдаг хэлний 6-р бичигддэг гэж википедия дээр бичжээ.

Португнал хэл нь латин гаралтай хэл бөгөөд энэ хэлийг сурчихсөн байхад испани, итали, франц хэл сурахад маш дөхөмтэй байдаг.

Миний хувьд португал хэлийг төгс эзэмшээгүй ч гэсэн испани, франц хэлийг ерөөсөө сурч байгаагүй ч ойр зуурын яриа ойлгодог бөгөөд энэ хоёр хэл дээр бичсэн зүйлүүдийн сэдвээс шалтгаалаад 50 хүртэл хувь ойлгодог болсон юм.

https://www.theportugalnews.com/news/unesco-approves-world-portuguese-language-day/51718?fbclid=IwAR0JOb9r-H5kjdS0suJk0A2cZM9c52Xmkn7j-RbHkVpN6fl6fKlTpV9s7Fg

COVID19 and the world lockdown

2020-05-04T16:28:00.001+01:00

2019 оны арваннэгдүгээр сараас Хятадын Вухань хотоос гаралтай тахал Европт орж ирснээр олон улс орон хорионд орж, ажил, сургууль, цэцэрлэг, дэлгүүрүүд хаагдлаа. Хүнсний дэлгүүрт урт дугаар үүсч, жорлонгийн цаасны лангуу хоосорч, гар ариутгагч, амны хаалт ховор бараанд орж гайхмаар, хачирхмаар зүйлүүд бий болсон юм. Нэг ширхэг нь арван мөнгөний үнэтэй байсан эмийн сангуудад зарагддаг амны хаалт гурван евро хүртэл үнэ нь өслөө.

Португал улс 3-р сарын 23-наас албан ёсоор хорио зарлаж, сургууль, цэцэрлэг, албан газрууд онлайнаар хичээл, ажлаа хийхээр болсон юм. Үүнээс өмнө зарим хүмүүс өөрсдийгөө гэрийн хорионд оруулсан явдлууд гарсан. Эдгээрийн зарим хүмүүс нь Италийн хойт нутагт аялсан хүмүүс байсан бөгөөд Португалд анхны илрэл Порто хотод бүртгэгдэж, тэр хүн Италиас ирсэн байж таарсан. Хоёр дахь хүн нь Испаниас ирсэн болоод тахал хүчтэй тархаж эхэлсэн бөгөөд өнөөдөр 4-р сарын 5-ны байдлаар 1063 хүн нас барсан, 25524 хүнд илэрсэн байна.

Анх Португалын Засгийн газар хүмүүст анхааруулга өгч байхад цаг агаарын дулаан байдлыг ашиглан, хориог далайн эрэг дээр амрах өдөр маягаар ойлгож байсан тал бий. Үүний дараа далайн эрэг дээр хэвтэхийг хориглосон бөгөөд харин алхаж болохыг зөвшөөрсөн. Тэрнээс хойш цаг агаар ч нэг их дулаарсангүй, байнга л бороо орж, салхи ихтэй байсаар дөрөвдүгээр сар шувтарлаа.

Улаан өндөгний баярын үеэр карантиныг улам хүчтэй болгож, оршин суугчид амьдарч буй хот, дүүргээсээ 2 км илүү газар явж болохгүй тушаал буулгаж, цагдаа нар зам дээр жижүүр хийж, хурдны зам руу оруулахгүй хаалт тавьсан байв.

Тавдугаар сарын 4-нөөс үе шаттайгаар хорио тавигдаж эхэллээ. Гэхдээ л хэрвээ гэртээ ажиллаж болж байвал ажил руугаа явахгүй байхыг зөвлөсөөр л байна. 200м2 бага жижиг бизнесүүд хаалга нээж эхэлж байна. Мөн автомашин худалдаа, аүтлет, номын сан, үсчний гзарууд нээгдэнэ. Нийгмийн даатгал, улсын санхүүгийн байгууллагууд зөвхөн цаг авсан масктай хүмүүст үйлчлэхээр болжээ.

Португалын тахалтай тэмцсэн байдлыг олон улсын хэмжээнд үлгэр жишээ болгож ярилцаж байгаа бөгөөд харин зарим орнууд Дэлхийн Эрүүл мэндийн байгууллагын зөвлөмжийг баримтлаагүйн учир тахал олон хүний амь насанд хүрснийг тэмдэглэж байна.

Өнөөдөр өглөө Би-Би-Си-гийн мэдээгээр америкийн эрдэмтэд Вухань хотын лабораториос энэ COVID19 тахал тархсаныг батлан ярьж байлаа.

Энэ хорионы өдрүүдэд хүүхдүүд маань онлайнар суралцаж, нөхөр бас ажлаа гэрээсээ хийж, би харин эднийгээ эрүүл хооллох гэж YouTube, интернетээс хоолны цэс хайж, их л олон төрлийн, яланугяа япон, солонгос, хятад хоолнуудыг зарим нэгэн европ хоолтой хийж сурлаа.

Хорио тавигдаж эхэлбэл гэр бүлээ хамгаалахын тулд угаадаг, амны хаалтыг урлаж эхлэв. Тэгэхгүй бол нэг удаагийнхыг аваад хэрэглээд хаяна гэхлээр байгаль дэлхий минь хайран санагдав. Бүр хоёр талаараа хэрэглэдгийг хийчихлээ.

Visiting CUF Descobertas Hospital in Lisbon

2020-02-13T20:00:00.003+00:00

I am not making craft but instead with a frozen shoulder problem I am visiting a hospital 😩 I went to see shoulder expert at the CUF Descobertas hospital at Parque das Nações in Lisbon. I had an X-ray, very powerful injection and almost fainted and waited to get better to come back home. I have to wait for a while to get better which could take for 2 years and let’s hope my recovery will take less time 🤞

Зүүн мөр минь зунаас хойш нэг бол унтуулахгүй, нэг бол олигтой хөдөлж өгөхгүй байсаар их л олон эмч нарын үүд хаалгыг тогшиж байна даа. Өнөөдөр эмчид үзүүлж, зураг авахуулж, өвчин намдаах хүчтэй тариа хийлгүүлж бараг ухаан алдаж унасангүй.

Энэ эмнэлэг нь олон газар салбартай бөгөөд орж ирэнгүүт шууд л заавал хүлээн авах хүнтэй уулзах шаардлагатай жижигхэн машинд дугаараа хийгээд оочероо бичүүлээд, уул нь ч тэртэй тэргүй цаг авчихсан байсан л эмчээ хүлээх өрөөнд очоод суучихна.

Үзүүлж дууссаныхаа дараа машинд очоод төлбөрөө хийгээд л баяртай юм даа.

Мөрний эмчээрээ нэлээд алдартай Antonio Cartucho гэдэг эмч энд ажилладаг тул очиж үзүүлж гэж физик эмчилгээ хийж байгаа хүн маань хэлсний дагуу энэ эмнэлэгт бараг сар гаран хүлээсний дараа үзүүлэв. Хоёр сарын дараа дахиж ир гэж эмч хэлсэн тул бас цагаа авчихлаа. Тэр хүртэл мөр минь хурдан эдгээсэй билээ.

Португалын чихэртэй будаа, arroz doce, sweet rice pudding

2019-10-28T18:11:00.003+00:00

Португалчуудын идэх дуртай олон төрлийн десерт байдаг ч чихэртэй будаа нь надад болон манай гэрийнхэнд их таалагддаг юм. Нэг бодлын эмээгийн минь хийж өгдөг байсан сүүтэй будааг санагдуулдагч бас нэгэн сонин амт байдаг. Мэдээж энэ амт нь португал амт гэж хэлж болох юм.

Португалын кафе, ресторан, tasca-гуанзанд хэд хэдээр нь өрөөд тавьчихсан чихэртэй будаа олонтаа тааралддаг бөгөөд айл болгон, эмээ, ээжийнхээ хийсэн чихэртэй будааг л хамгийн сайхан нь гэх байх даа. Тэгвэл миний хувьд ер нь хийж үзье гэж бодоод дэлгүүрээс зөвхөн энэ чихэртэй будааг хийхэд зориулан савласан arroz doce худалдаж аваад нилээд л удлаа.

Чихэртэй будаа

Өвлийн цагийн хуваарьт шилжих энэ бүтэн сайны өглөө гэнэт л хийж үзье гээд өмнө нь үзэж, олж мэдсэн хэдэн жороо дахин хараад хийчихлээ дээ. Анх удаа хийсэн гэхэд амт нь бол гэрийнхэнд маань таалагдсан шүү.

Португалчууд элсэн чихрийг бол маш ихээр хийдэг юм билээ. Та бүхэн өөрсдөдөө тааруулаад аргалаарай. Харин би элсэн чихэрний оронд бага зэрэг молоко гэж бидний хэлж заншсан чихэртэй сүү хийчихсэн.

Орц:
1 аяга будаа
2 аяга ус
Нимбэгний хальс
2 ш шанцайны мод, цацах нунтаг
50 г тос

Будаа

Тос

Шанцайны мод

Нимбэгний хальс

Хийх арга:

Ус сүү хоёртоо тосны тал, нимбэгний хальс, синнамоноо хийгээд буцлахаар нь будаагаа хийгээд байн байн хутгаж болгоно. Аль эсвэл зөвхөн сүүнд будаагаа болгож болно.


Сүүгээ лимон, тос, синнамонтой буцалгаад будаагаа хийнэ

Будаагаа болохын алдад үлдсэн тосоо хийнэ. Ингэж хийснээр, нэг португал эмээгийн хэлснээр бол будаа нь гялалздаг гэнэ. Зарим нэгэн жоронд өндөгний шар хийдэг юм билээ. Өндөгний шар бол португалын ихэнх жигнэмэгд ордог тал бий.

Болсон будаагаа гаргаж ирээд жижиг аяганд хийж дээр нь синнамон цацна.
Би бол халуунаар нь идчихсэн, хөргөөд идвэл илүү амттай байдаг юм. Хоолны газруудад зөвхөн хүйтнийг десертэнд өгдөг юм.

Хэрвээ Португалд ирвэл чихэртэй будааг нь идэж үзээрэй. Мөн Лиссабонд жуулчлалаар ирж байгаа бол энэ линкээр ороод өрөө захиалж болно.

Португалын нийслэл Лиссабоныг зорин ирэх жуулчдад зориулсан байр

2019-10-05T19:08:00.001+01:00

Би энэ блог дээрээ миний амьдралд тохиолдсон учрал, аяллынхаа талаар бичдэг юм. Португал орон, Лиссабон хот, нийслэлийг тойрсон ойр орчмын зарим нэг хотууд, болон нийслэлээс зайтай олон хотуудын тухай бичсэн байгаа.

Харин энэ удаад жуулчдад зориулж 2 өрөө хөлсөлж байгаа тухайгаа бичлээ. Caxias/ Кашиеш гэдэг хот нь Лиссабоноос 17 минут галт тэргээр, 10 минут машинаар, Лиссабоны онгоцны буудлаас 20 минут яваад хүрэх газар байрладаг бөгөөд энэ хотоосоо жуулчдын заавал очиж үздэг Sintra/ Синтра, Cascais/ зэрэг хотууд руу машинаар 15-20 минутын дотор хүрчихнэ.

Хэрвээ та бүхэн манай өрөөнд байрлах сонирхолтой бол Нүүр номын хуудсаар нь зочилж, захиалгаа өгөөрэй.

Сакура цэцгэлж буй үеэр

2019-09-21T22:18:00.000+01:00

Сакура цэцгэлж буй үеэр

1980-аад оны үед байх, монгол-японы найрамдлыг сайжруулахын үүднээс л болов уу даа Төв шуудангийн урд талд, Сеүлийн гудамжинд сакура буюу интоорын мод тарьсан шиг санаж байна. Тэдгээр мод хахир хатуу монголын өвлийг даан хэд хэдэн хавар цэцэглэсэн. Үүнээс үүдээд Япон орныг сакура модтой сайхан орон гэдгээр төсөөлж байсан маань энэ л үеэр зочлохыг билэгдэл болгож байжээ. Энэ оны дөрөвдүгээр сард Токиогийн Нарита онгоцны буудалд бидний суусан онгоц газардангуут л сакура мод ягаан цэцгэн баглаагаараа угтаж авсан юм.

Токио, Фүкүока, Хирошима, Наошима, Киото, Нара, Токио гэсэн хуваариар энэ удаад аялахаар шийдээд Португалд байхдаа л Японы галт тэрэгний тасалбарыг худалдаж авсан юм. Богино хугацаагаар Японд айлчилж буй хүмүүст зориулан жуулчлалын компаниудаар дамжуулан хоёр долоо хоногийн хугацаанд хүчинтэй нэг хүний тасалбар 300 гаруй еврогийн үнэтэй.

Цагийн зөрөө, замын ядаргаа гаргах гэж Токио хотод хэд хонолоо. Үзэж харах үзвэрээр дүүрэн энэ хотод хүмүүс нь л хамгийн содон харагдаж байсан юм. Нилээд хэдэн жил Португалд амьдрасны хувьд португалчуудтай харьцуулахад япон хүмүүс өндөр намаараа адилхан ч, их л туранхай, бүр хэт туранхай санагдаж билээ. Хүмүүсийн өмссөн гутал нь гэхэд хэт томдсон, гэвч байнга гутлаа тайлж байдаг хүмүүст тохиромжтой ч, одоохон гутал нь сугараад шидэгдэх нь гэсэн бодол надад төрж явсныг нуугаад яахав дээ. Хүүхнүүд нь өндөр өсгийтэй туфль өмссөн нь майга хөлөнд нь үнэхээр эвгүй.

Токиогийн алдартай Чинзансо Дөрвөн Улирал зочид буудлын цэцэрлэгт маргааш нь зугаалахаар очиход голоо дагаад тарьсан сакура модны цэцгийн дэлбээ голыг тэр чигээр нь бүрхээд гол цагаан, ягаан өнгөөр алаглан урсана. Түм түчигнэсэн хотын шуугиан цэцэрлэгийн хаалгаар оронгуут дарагдаж япон цэцэрлэгт ургах мод, нууранд шумбах загас, хүрхээ анхаарал татаж сэтгэл амраана.

Япон хүмүүс, үндэсний байшин барилга нь бүгд жижигхэн, тэрүүнтэйгээ адил цэцэрлэгт ургах мод хүртэл намхан, жижигхэн. Цэцэрлэгт нь уул толгод, нуур, гол, хүрхрээ, гүүр, сүм гээд бүгд л бий. Байх байхдаа яг байгальд байдаг шигээ, хүний гараар бүтээгүй юм шиг өөр өөрсдийн зохицсон газраа байрлана. МЭ-ний 7-р зууны үеэс эхэлсэн япон цэцэрлэгийг дизайн 11-р зуун гэхэд японы язгууртнууд томоохон нууртай цэцэрлэг барьж эхэлжээ. Харин 13-р зуунаас эхлэн цэцэрлэгийн хэмжээ нь багасч, 16-р зуун гэхэд далайг хайргаар, хүрхрээг том чулуугаар орлуулдаг болсон юмсанжээ. Цайны ёслолын байшинг заавал цэцэрлэг рүү харуулж барьдаг болсон юм байна. Европын геометрийн дүрсээр тарьсан мод, цэцгийн бутыг япон цэцэрлэгтэй харьцуулахын аргагүй.

Япончууд томоохон зочид буудалд хүүхдүүдийнхээ хуримыг хийдэг заншилтайг тэр өдрийн хуримын ёслолоос харлаа. Бид хагас сайн өдөр очсон болохоор Дөрвөн Улирал зочид буудлын сүмд л гэхэд 13 хурим болж байсан юм.

Сүйт бүсгүй цагаан кимоно өмсдөг бол сүйт хархүү нь гэр бүлийн тамгатай хар өнгийн кимоно өмсөнө. Бид цэцэрлэгээр зугаалж байхдаа үндэсний хувцсаа өмсөөд хуримаа хийж буй ганцхан хосыг харсан юм. Орчин үед ихэнх япончууд европ хуримын хувцас өмсөж хуримаа хийдэг болсон нь тэр өдрөөс ажиглагдаж байлаа. Хуриманд ирсэн хадамд гараагүй эмэгтэйчүүд урт ханцуйтай, өнгөлөг кимонотой, харин настайвтар нөхөрт гарсан эмэгтэй зочид нь богино ханцуйтай хар өнгийн кимонотой ирсэн байсан бол эрэгтэй зочид нь хар костюмтай үзэгдэж байв. Хуримын цайллагын үеэр шинэхэн бэр хувцсаа хэд хэдэн удаа солих нь японы хуримын жам гэнэ. Цайллагын дараа зочид, зочид буудлын нэртэй цаасан уутанд залуу хосоос авсан бэлэг болох цайны аяга, данх зэрэг бэлэгтэй гэрийн зүг буцдаг гэдгийг бас мэдэж авлаа.

Бүтэн сайны өглөө Токиогийн алдартай Шинзүки дүүргийг очиж үзэхээр метронд суухад, ажлын өдөр юм шиг санагдаж билээ. Их Британийн Лондон хотын метронд бүтэн сайны өглөө хүн бараг үзэгддэггүй юм тэгэхэд Токиогийн метронд хүн дүүрэн, япончууд амралтын өдөр хүртэл ажилладаг юм шиг байв. 12 сая гаруй Токиогийн хүн амын хоёр сая гаруй нь өдөр болгон энэ метроны буудлаар дайрч өнгөрдөг гэнэ. Токиогийн энэ дүүрэгт технологийн дэвшил, мөнгө, өндөр өндөр албан газрын байшин барилгууд сүндэрлэж, олны хөл тасардаггүй учраас заавал очиж үзэх хэрэгтэй юм байна.

Метронд яваа япон хүмүүсийн гар хэзээ ч сул явдаггүй гэлтэй. Утсаар ярих, бичих, тоглох, үзэх гээд хөгшин, залуугүй бүгд гар утас руугаа гөлрөөстэй. Европт үзэгдээгүй гар утаснууд хаа сайгүй харагдана. Япончуудын технологийн дэвшил европчуудаас бараг хоёр жилийн урд явдаг болохоор арга ч үгүй биз. Метро, галт тэргэнд яваа хүмүүсийг гар утасныхаа дууг хаа гэсэн шаардлага энд тэндгүй байна. Энэ нь хаа газар хэрэгтэй л зүйл юм. Хариулах шаардлагатай бол тусгай ярьж болох газар очиж ярьж болно. Токиогийн метро үдшийн цагаар зөвхөн эмэгтэйчүүдэд зориулсан вагон үйлчилнэ. Тусгай вагон хаана зогсох байршлыг нь биччихсэн байна. Япон, англиар дараачийн буудлын нэрийг зарлаж, аль талын хаалга нээгдэхийг хүртэл хэлж өгнө.

Энэ л дүүргийн явган хүний зам дээр тамхи татаж болохгүй тэмдэг тавьсныг хараад үнэхээр баярламаар байлаа. Тамхи татаж яваа хүний тамхины утаа ард яваа хүн рүү үлээгдэхэд хурдхан урд нь гарах ч юмуу аль эсвэл тэр хүнээс холдохын түүс болдог хүмүүст их зүгээр юм.

Токиод өдөр шөнөгүй, газар дээр дор амьдрал бужигнаж байна гэж хэлэхэд илүүдэхгүй болов уу. Европын зарим орны метроны буудалд зөвхөн цөөн тооны жижиг мухлагууд, цай, хоолны газар байдаг бол японы метроны буудлууд километр гаруй үргэлжилсэн арав гаруй гарцтай, том, жижиг зоогийн газар, дэлгүүрүүд шил шилээ даран байрлаж, үйл ажиллагаагаа явуулна, хүн ч гэж олон түм.

Шинзүки дүүрэгт Японы томоохон их дэлгүүрүүд, европ, америк, ялангуяа франц, италийн нэртэй хувцасны фирмийн дэлгүүрүүд япончуудын мөнгийг шавхаж байгаа юм шиг анх санагдсан ч, харин япончууд тэр “хураалгасан мөнгөө” үйлдвэрлэсэн электрон бараа, машинаараа буцааж эх орондоо авчирч байгааг бас тэмдэглэхэд илүүдэхгүй болов уу. Эндээс хамгийн сүүлийн үеийн электрон барааг олон давхар дэлгүүрүүдээс нь худалдаж авч болох бөгөөд хамгийн хямд аль эсвэл хамгийн үнэтэй дэлгүүрээс дэлхийн өнцөг булан бүрт үйлдвэрлэсэн эд зүйлсийг халаасаа хоосолтлоо худалдан авч бас болно.

Харин үнэгүйгээр Токио хотыг дээрээс нь харья гэвэл Nikon компанийн байрладаг Shinjuki L-Tower-гийн 26-р давхарт гараад Nikon-ы үйлдвэрлэсэн холыг ойртуулдаг дурангуудаар харж болно. Мөн дэлхийн зах зээл дээр хамгийн сайд тооцогддог эдний гэрэл зургийн аппарат, хэрэгслүүдийг ч худалдаж авч болно.

Хэрвээ энэ дүүргийн чимээнээс түр ч гэсэн салъя гэж бодвол Meiji-Jingū бунханд очоорой. 1920 онд баригдсан ч дэлхийн 2-р дайны үед сүйтгэгдээд 1958 онд дахин барьж дуусгасан энэ бунхныг Мейжи хаан, түүний хатан Шокен нарт зориулан барьсан юм байна. Энэ хааны хаанчлалын үед Япон орон салангид тасархай байдлаасаа гарч эхэлжээ.

Өдрийн цайны цаг таарч сүшиний газар дайралдахад нь арваад хүнтэй оочерт зогсоод хэдэн минут хүлээсний дараа бидний ээлж боллоо. Япон зоогийн газарт оронгуут шууд л чийгтэй бүлээн алчуур авчирч өгнө, үүгээр нь гараа арчаад эвхэж тавиад, захиалсан хоолоо хүлээн сууна. Хоол хүлээлгээд суулгаад байхгүй, тэгээд ч амттай, чанартай япон хоолыг сар идэхэд уйдахгүй юм билээ.

Япон хоол бол ходоод дүүргэхдээ биш, нүдний хараа баясгахад л зориулагдсан мэт санагдана. Сүши, сашими, сүкияки, шабү-шабү, темпүра, терияки, рамен гээд тоочоод байвал барагдахгүй олон хуудас болно биз. Гэхдээ хангалттай цагаан будааг араас нь идчихэд амархан цадаж болно.

Загас аль эсвэл ногоо, цагаан будааг далайн ургамалд ороосон сүши дэлхий даяар тархахдаа үнэтэй хоолны тоонд орсон билээ. Financial Times сонины зургадугаар сарын нэгэн дугаар дээр гарсан өгүүлэл дээр сүшийг заавал лангууны хажууд идэх хэрэгтэй гэнэ. Шри Ланка, Мексик, Испаниас хэдэн мянган километр онгоцоор тээвэрлэгдэн ирсэн загас зөвхөн гал тогооноос, ширээ хүрэх хооронд амтаа алдах нь энүүхэнд гэжээ.

Sushi bar-нд яг лангууны дэргэд сууж урдуур “хөвөх” түүхий, чанасан, шарсан загас, элдэв янзын ногоотой сүшийг амталсан юм. Ханан дээр бүх төрлийн сүшиний зургыг өлгөсөн байсан болохоор сонгож идэхэд амархан байлаа.

Япончууд барууны супермаркетын том тэргээр хүнсээ цуглуулж байгаа нь харагдсангүй. Харин өдөр өдөрт нь хүнсээ худалдаж аван тэр өдрийн хоолоо хийж иднэ. Хоолондоо хэрэглэж буй шавар, шаазан, модоор хийсэн аяга таваг бол ерөөсөө л урлагийн бүтээл. Эднийг худалдаж авахад хийсэн уран бүтээлчээсээ шалтгаалаад үнэтэй байх нь энүүхэнд. Ер нь хоолны хэрэгслүүд барууных шиг зургаан хүнд биш хоёр хүнд зориулагдсанаар ихэнхдээ зарагдана. Дэлгүүрт ороод хэрвээ зургаан ширхэгийг авъя гэвэл худалдагч нь гайхаж харна. Нэгэн дэлгүүрээс цайны хоёр аяга худалдаж авсан чинь том, жижиг хэмжээтэй байсан юм. Нөхрийнх нь том, авгайнх нь жижиг юм байна гэж тааварлаж билээ.

Японы орны урд зүгээр аялал хийгээд буцаж ирж Токиог сайн үзэх төлөвлөгөөтэй байсан болохоор shinkansen – хурдан галт тэргэнд суугаад Фүкүока-Хаката хотыг зорилоо. Хурдан гал тэрэг цагт 300 км хүртэл хурдалдаг бөгөөд 30-аад жилийн хугацаанд хамгийн найдвартай унаанд тооцогдож байгаа юм байна. Хэрвээ суудал заасан билет авсан тохиолдолд төмөр замын буудлын тавцан дээр галт тэрэгний дугаарыг бичээд тавьчихсан байна. Галт тэрэг яг цагтаа ирэхэд, хаалга нь яг дугаарын хажууд онгойно.

Галт тэргэнд тохитой, үе үе түрдэг тэрэг түрсэн эрэгтэй, эмэгтэй үйлчлэгч нар ойр зуурын идэж, уух юм худалдана. Тамхи татдаг, татдаггүй, гар утсаар ярьж болдог, болдоггүй гээд олон янзын вагонуудтай. Харин буруу харсан суудал ерөөсөө байхгүй. Галт тэрэг эцсийн буудал дээр ирэхэд, цэвэрлэгч нар цэвэрлээд л суудлуудыг нь явах зүг рүү ганцхан товч дараад л харуулчихна.

Осакад галт тэргээ солих хугацаандаа галт тэрэгний буудалд өдрийн цайгаа уухаар нэгэн зоогийн газарт орсон юм. Автомат машинаас идэх хоолоо сонгоод, машиндаа мөнгөө төлөөд ширээнд суухад л үйлчлэгч ирж тасалбарыг маань аваад явснаас хойш 10 минутын дараа амттай сайхан хоол урд минь байж байсан юм. Ер нь зарим орны галт тэрэгний буудал битгий хэл, онгоцны буудалд олигтой хоолтой газар ховорхон байдаг шүү.

Ингээд аяллаа цааш нь үргэлжлүүлж Япон улсын урд зүгт орших Фүкүока-Хаката хотод бараг зургаан цаг галт тэргээр аялсаны дараа оройхон тийшээ ирлээ. Энэ хот 1.4 гаруй сая хүн амтай бөгөөд японы 5 дахь том хотын тоонд орно. Хоёр жижиг хот нийлэхэд нэрийг нь тохирч чадаагүй учир ийм хоёр нэртэйгээ үлдсэн юм байна. Фүкүока-Хаката хот хөөрхөн хүүхэн, хятадын гоймонгоороо (ramen) алдартай юм билээ. Энд бид Hyatt Residencial Suite буудалд буусан юм. Энэ буудалд урт, богино хугацаагаар ажлаар явж байгаа хүмүүст зориулан өрөөнүүд нь гал тогоотой, банны өрөөндөө угаалгын машинтай байсан юм. Бага насны хүүхэдтэй аялж яваа болохоор банны өрөөнд угжийг нь угаахгүй сайхан байсан.

Өөр өөрийн онцлогтой буддын сүмийг уйдахгүй л бол хэдэн зуугаар нь япон оронд үзэж болно. Үүний нэг болох Фүкүока хоттоо нилээд эртнийд тооцогдох Точожи сүм юм. Япондоо алдартай 11 метр өндөр, 30 тонн хүнд, хамгийн том модон бурхан Будда энэ сүмд байрлана. Энэ орны урд зүгээр аялж явахдаа, модон, хүрэл, өндөр гээд олон төрлийн Буддаг үзсэний нэг нь энэ байлаа.

Хөөрхөн хүүхнүүдийг нь ямар ч байсан гудамжинд явж байхдаа нилээд олж харлаа. Харин рамен олж идэхийн тулд нилээд хайх хэрэг гарсан юм. Олж очсон газар маань долоон метр хиртэй урт, нарийхан ширээг нэг, нэг хүнд зориулан давуугаар тасалгаа гарган хөшиг татсан байлаа. Орохоосоо өмнө хоол захиалдаг машинаас ямар рамен идэх тасалбараа авчихсан болохоор үйлчлэгч хүлээх хэрэг гарахгүй нь сайхан юм билээ. Харин тасалбарыг минь авахаас өмнө үйлчлэгч ганц хуудас хүснэгтэнд гоймонгоо аяж чануулах, сармистай, халуун ногоотой байх эсэхийг бөглүүлж аваад явснаас хойш таван минутын дараа миний өдрийн хоол хоёр хавтгай гахайн махтай ирсэн юм. Япончуудын заншлаар бол раменыг ёстой л ховх сорж идэх хэрэгтэй гэнэ.

Сувган хот буюу Canal City нь хиймэл сувган дээр баригдсан бөгөөд энд театр, худалдааны төв, зочид буудал, кино театр, зоогийн газрууд байрлана. Бас дэлхий дээр анхны усан оргилууртай симфони хэдхэн минут эгшиглээд дуусчихна. Хэрэг болгож хүлээж үзсэн хүмүүст бол цөөхөн минут тоглоод дуусах энэ үзмэрийг хараад “ингээд л болоо юу” гэж гутрангуй бодол бууна. Харин дууссаных нь дараа алиалагч, илбэчин, дуучид, хөгжимчдын тоглолтыг хэрвээ хүсвэл бас үзэж болно.

Фүкүокагийн Азийн урлагийн музейг очиж үзэхэд азийн олон орноос ирсэн бүтээлүүд тавиастай байсан юм. Бангладешийн хүн-сүйх тэрэг, вьетнамын уран бүтээлчийн хүүхдэд зориулан урласан тусгай буланд хүүхдүүддээ азийн орнуудын үлгэрийг япон хэлээр уншиж өгч болох ба тэнд хэдэн монгол үлгэрийн ном бас байсан. Азийн хөөрхөн хүүхнүүд хэсэгт нь Энэтхэг, Хятадын зураач нарын зурсан хөргүүдийн хамт Цэрэннадмидийн Цэгмэдийн “Орхон” бүтээл тавигдсан байхыг хараад зөвхөн монголын уран бүтээлчийнхдээ биш хэн ч харсан бахархмаар бүтээл байсанд сэтгэл дүүрэн байлаа.

Охори япон маягийн цэцэрлэгт нэгэн бороотой өдөр хөл тавилаа. Энд уламжлалт цайны ёслол үйлдэх байшин нь цэцэрлэг рүүгээ харна. Япон цэцэрлэгийн бүх л дизайн, өнгө төрхийг харуулсан энэ цэцэрлэгт хүрхрээ, арал, мод, чулуун гүүр, уул, толгод, байшин барилга, нуур, цөөрөм бүгд байна. Нуур болон цагаан элс далайг төлөөлж, бас ч үгүй дундаа аралтай, том чулуунууд нь алсад орших уулыг төлөөлнө. Энэ цэцэрлэгт дөч гаруй төрлийн мод, цэцэг, ургамлыг тарьсан гэж тайлбарлажээ.

Хаката буланд 13-р зуунд монголчуудын эсрэг дайралтаас хамгаалсан чулуун хамгаалалт байдаг гэнэ. Энэ хамгаалалт бараг 20 км үргэлжилсэн гэх бөгөөд тууриуд Имазү, Нишижин, Икиноматцүбара зэрэг газарт байдаг юм байна. Далайн шуурганаас болоод Хубилай хааны японыг эзлэх төлөвлөгөө бүтээгүй боловч энэ нь их хаан өөрөө яаран усан онгоц бариулах зарлиг буулгахад түүнийг нь хугацаанд нь биелүүлж чадахгүй байсан дорд иргэд нь голын усанд хөвдөг завийг оруулжээ. Голын ус, далайн усанд хөвдөг завины тулгуур нь өөр өөр байдаг учраас, ихэнх завь далайн шуурганд тэсэлгүй хэдэн мянган хүний амь бүрэлгэсэн гэж японы эрдэмтэн судалгаандаа өгүүлсэнийг нь телевизийн Discovery сувгаар үзсэн юм байна.

Далайн эрэг дээрх амралт, чөлөөт цагийн Мариноа төвд Ази тивдээ хамгийн томд орох “Мөнхийн ногоон” нэртэй алсыг харагчаар Фүкүока хотын алсын барааг ширтэж болно. Энд мөн 130 дэлгүүр, зоогийн газар гээд дүүрэн.

Дараачийн зогсоол маань Хирошима байсан юм. Хирошима хотын нэрийг сонсоогүй хүн монголд битгий хэл энэ дэлхийд байхгүй. Жирийн нэгэн энэ хотод 1945 оны 8-р сарын 6-ны өглөөний 8 цаг 15 минутанд америкийн атомын бөмбөг 600 метрийн өндөрт дэлбэрчээ. Америкчууд энэ хотод олзлогдсон цэргүүдийн шорон байхгүй , хотын Т-хэлбэртэй гүүрийг цэлмэг нартай өдөр амархан харж болох учраас сонгосон юм байна. Тэр үед Хирошимад 350,000 хүн ам аж төрж байсан бөгөөд 1945 оны 12-р сар гэхэд 140,000 хүний алтан амь үрэгджээ.

Бидний очсон 2007 оны 4-р сарын 16-ны өдөр музейд байрлах цаг анх атомын бөмбөг дэлбэрснээс хойш 22533 өдөр, хамгийн сүүлчийн атомын бөмбөг туршсанаас 189 өдөр өнгөрч буйг тоолж байлаа. 1945 оноос хойш Хирошима хотын захирагч болгон АНУ, ОХУ, Их Британи, Энэтхэг, Пакистан, Хятад, Хойт Солонгосын засгийн газарт атомын бөмбөг туршсаныг нь эсэргүүцэн ил захидал хэдэн зуугаар нь илгээжээ. Илгээсэн хэдий ч, тухайн орнууд одоог хүртэл атомын бөмбөг туршсаар л байна.

Энх тайвны дурсгалын музейд орж ирэнгүүт л бөмбөг дэлбэрэхээс өмнөх ба дараах Хирошима хотын макетыг байрлуулжээ. Хоёр километрын радиуст байрлаж байсан бүх модон байшин үнсэн товрог болон газартай тэгшлэгдсэн байв. Гарын таван хуруунд багтах төдий л хэдэн туйпуун байшин нуран үлдсэний нэг нь одоогийн атомын бөмбөгний бунхан билээ. Энэ музейг үзэхэд атомын бөмбөг дөнгөж өчигдөр дэлбэрсэн юм шиг сэтгэлд аймшиг төрж, үхэгсэд, үлдэгсдийн төлөө шаналж байсан юм. Үзмэрүүдийн дунд цементэн ханан дээр үлдсэн хүний сүүдэр, хүүхдийн хувцасны тасархай, хайлсан шил, өдрийн хоолны сав гээд тоочоод байвал барагдахгүй. Надад музейн бүх үзмэрийг үзэх чадал ч байсангүй.

Гараад музейн эргэн тойронд байгаа цэцэрлэгт 62 жилийн өмнө бөмбөгөнд нэрвэгдсэн мод ургаж байгааг харлаа. Энэ мод Хирошима хотын хүн ам өвчин, зовлонд нугаралгүй хөгжиж, дэвшиж буйн бэлэг тэмдэг юм болов уу даа.

Явуухулангийн Энхээ “Цаасан шувуухай” дуугаа атомын бөмбөг дэлбэрснээс хойш арван жилийн дараа хорт хавдар туссан Садако охинд зориулан бичсэн билээ. Мянган шувуухай хийвэл бие нь сайжирна гэж итгэж цаасан шувууг хийж байгаад дөнгөж 600 гаргаад нас барсан энэ охин болон бусад атомын бөмбөгийн дэлбэрэлтийн уршгаас нас барсан хүүхдүүдэд зориулан босгосон хөшөөнд дэлхийн өнцөг булан бүрээс хүүхэд, хөгшидгүй цаасан шувуу илгээнэ. Энэ өдөр японы сургуулийн хүүхдүүд олноороо ирж өөрсдийн бичсэн зүйлээ хөшөөний өмнө уншиж байсан юм.

Хирошима хотод хоёр хоносны дараа Наошима арал руу галт тэрэг, усан онгоц, автобус хөлөглөн бараг өдрийн тал үргэлжилсэн урт аяллынхаа дараа хүрлээ. Хотын дуу чимээнээс түр ч гэсэн салахын тулд энэ арлыг сонгосон байсан юм. Ингээд Цүцүжи-со амралтын газрын япон үндэсний байшинд ядаргаагаа тайлж нэг хонолоо. Авсаархан энэ байшинд япон үндэсний сүрлэн татами дэвсгэр дэвссэн байх бөгөөд хоёр алд өргөн цонхоор далайд хөвж яваа том, жижиг усан онгоцнууд үзэгдэнэ. Ганц том өрөөнд нь зөвхөн нэг метр хиртэй урт явган ширээ, жижигхэн телевиз тавьсан байх бөгөөд, унтах болохоор гудас дэвсээд л болоо. Энэ байшин банн, гал тогооны жижигхэн өрөөтэй.

Энэ амралтын газар арван монгол гэрийг барьж, гадаад, дотоодын хүмүүсийг хүлээн авч байлаа. Монгол гэрийг япон хэлээр “пао” гэж нэрлэх бөгөөд энэ нь талх гэсэн португал үг юм. Япончууд баярлалаа гэж “аригато” гэж хэлдэг бол португалчууд “обригадо” гэнэ. Энэ үг мөн л португал хэлнээс гаралтай.

1992 оноос япон үндэсний байшин барилгыг өвлөн үлдээхийн тулд энэ арлыг сонгон авч нурж үгүй болж буй байшин барилгыг орчин үеийн урлагын бүтээл болгон хувирган хэрэгжүүлэх төсөл эхэлжээ. Бенесси цогцолбор зочид буудал, зоогийн болон цайны газар, спа, дэлгүүртэй. Музейн барилгыг Тадао Андогийн зураг төслөөр барьжээ. Энэ орчин үеийн барилга Жеймс Бонд 007 киноны эсрэг талын баатрын амьдардаг байшин шиг л чамин архитертуртай бөгөөд дотор, гадна нь орчин үеийн урлагийн бүтээлүүд тавиастай байна.

Маргааш нь бас л нисэх онгоцноос бусад тээврийн хэрэгслээ хөлөглөөд 1200 жилийн түүхтэй японы эртний нийслэл Киотогийн галт тэрэгний буудал буулаа. Шил, толь, төмөр болсон буудал гэж хэлэхэд хэцүүхэн 15 давхар энэ байшинд зочид буудал, японы үнэтэйд тооцогддог Изетан их дэлгүүр, зоогийн газрууд гээд тоочоод байвал барагдахгүй олон юм байна. Энэ буудлын хамгийн өндөр дээр гарч Киото хотын цаад захыг цэлмэг нартай өдөр хараад авахад илүүдэхгүй болов уу даа.

Энэ хотыг долоо хоногт битгий хэл нэг жилд ч үзэж дуусгана гэж байхгүй. Киотод 2000 гаруй цайз, бунхан, сүм, дуган, музей, галерей байгаагаас 17 нь ЮНЕСКО-гийн өвд данстай юм байна.

Нөхөр, бид хоёр, хоёр том үүргэвчээ үүрээд, охиноо түрдэг тэргэн дээр нь суулгаад галт тэрэгний буудлаас 10 минут алхаад хүрэх япон үндэсний Риокан буудалд орж ирэнгүүт л шууд гутал тайлууллаа. Нэг нас дөнгөж өнгөрч яваа охин маань Киотод ирэхэд бага зэрэг халуунтай, урьд шөнө нь бөөлжиж хоноод, тэр өдөржингөө гүйлгэсэн болохоор маргааш нь эмнэлэг зүглэж, 5000 иен төлж эмчид үзүүлж, 1000 гаран иенээр эм авч уулгаснаас хойш бие нь илааршиж бид үзээд барагдахгүй олон үзмэрүүдээс нь бага ч болов цөөлж эхэллээ.

Ер нь япон явж байгаа хүмүүс цэвэрхэн, цоорхойгүй оймстой явах хэрэгтэй гэж анхаармаар. Сүм хийд, зарим зоогийн газар, зочид буудлуудад гутал их тайлуулна. Монголчууд шиг гэртээ үргэлж гэрийн шаахай өмсөнө.

Такадая Риоканы жижигхэн умгар өрөө төлж буй мөнгөнд хүрэхээр сэтгэлд хүрсэнгүй. Хэтэрхий жижигхэн, харанхуй өрөө байх бөгөөд, үгүй ядаж цонхоор нь алсын бараа ч харагдахгүй энэ өрөөнд байж суухын ч арга алга. Өглөөний цайнд мизо шөл, цагаан будаа, давсалсан элдэв янзын жимс ногоо, авчирч өгнө. Мизо шөлийг япончууд өглөө, өдөр, оройдоо гурван удаа ууна. Амт чанар сайтайгаас гадна эрүүл мэндэд бас сайнд тооцогдоно. Магадгүй үргэлж загас, далайн бүтээгдхүүн, хүнс ногоо иддэг болохоор 50, 60 гарсан өвөө, эмээ нарт \өвөө, эмээ ч гэж хэлэхэд хэцүү\ үрчлээ гэж бараг байхгүй, тоолийсон сайхан арьстай яваа нь хэнд ч сайхан харагдана.

Нэг хүн, хоногийн 30,000-с 60,000 иен төлөх Киотогийн Хиирагиня Риоканд дэлхийн алдартнууд ирж буудаг бол гурван зууны нүүр үзэж буй Тавагая Риоканд нэг хүн 35,000-с 75,000 иен төлдөг ба дэлхийн үе залгамжилсан хаан, хатдууд ирж алжаалаа тайлж, хоттой танилцдаг гэнэ. Харин энд хоног тааруулахын тулд хэдэн сарын өмнөөс захиалга өгөх хэрэгтэй гэж аяллын номонд бичжээ.

ЮНЕСКО-гийн өвд орсон Нигаши-Хонганжи хийдийг очиж үзлээ. Анх 1602 онд баригдсан гэх энэ хийдээс анхны барилгууд нь бүгд түймэрт шатсан учраас 1895 оноос хойш баригдсан барилгууд нь одоогийн жуулчдын нүдийг баясгана. Холгүй орших 1591 онд баригдсан Ниши Хонганжи хийд таван барилгатай бөгөөд гол дугана нь засварт ороод баглаатай байлаа. Энэ хийдийг 16-р зууны үеийн архитертурын дээд оргил гэж үздэг юм байна. Ер нь ихэнх сүм хийд нь шатах ч юмуу, аль эсвэл шинэчлэн барьсан учраас хэдэн зууны настай барилгууд ховор юм шиг санагдсан.

Мэдээж Киотод ирсэн юм чинь яаж ч байсан гейко \Киотогийн аялгаар гейша нарыг ингэж дууддаг\, майко нарыг заавал олж харахыг хичээх нь хэний ч хүслэн билээ. Ингээд Гион дүүрэг рүү галт тэрэгний буудлын үүднээс автобусанд суугаад хөдөллөө. Автобусанд явж байхад дараачийн буудлыг япон, англи хэлээр жуулчдын сонирхон очиж үздэг хийд, бунхан, музейн нэрээр зарладаг болохоор очих газраа хүрч байна уу, үгүй юу гэж жолооч, зорчигчдоос лавлах шаардлагагүй.

Гион дүүрэгт нарийнхан гудамж, модон байшингууд, шавар сав суулга, кимоногийн дэлгүүр гээд японы алдарт кино найруулагч Акира Куросавагийн кинон дээр гардаг зүйлүүд эртний японыг төлөөлнө. Хаа газрын жуулчид гейшатай дайралдаж зургаа авахуулахыг хүсдэг бөгөөд харин тэд нар бидэнтэй хэрэг болгон уулзаж, охинтой маань зургаа авахуулыг биднээс гуйсан юм. Гудамжаар явж байсан хоёр майко бидэн дээр ирсэн нь энэ билээ. Майко гэдэг нь mai-бүжиг, ко-хүүхэд гэсэн утгатай бөгөөд “бүжиглэж буй хүүхэд” гэж хэлж болно. Майко нар улаан захтай, өвдөгөө хүрсэн урт ханцуйтай кимоно өмсдөгөөрөө гейша нараас ялгаатай.

Гейша нарыг баруунд ихэнхдээ янхан хүүхнүүд гэж ойлгодог тал бий. Харин тийм биш юм. Gei-урлаг, sha-эмэгтэй ба “Урлагийн бүсгүй” гэж хэлж болох бөгөөд тэд олон жил япон ардын дуу, бүжиг, хөгжмийн урлагт суралцаж байж гейша болдог. 50 нас хүрээд тэтгэвэртээ гарч, өөрийг нь гейша байхад тэтгэж байсан эзний тусламжтайгаар цайны газруудаа \teahouse\ нээх тал бий. Гейша байна гэдэг бол чамин ажил бөгөөд зөвхөн кимоно нь л 10,000 еврогийн үнэтэй байх нь энүүхэнд. Хаа хамаагийн хүн гейшагийн байгаа цайны газар орж чадахгүй бөгөөд заавал танил тал хэрэгтэй. Хоёр, гурван гейшагийн шамисэн-shamisen хөгжимдөж, дуу дуулж, бүжиглэхийг нь харахын тулд 3000 евро төлөх нь энүүхэнд. Одоо Киотод ердөө 200 гаруй майко, гейша нартай бол япон даяар 1000 хүрэхтэй үгүйтэй үлджээ.

Хоёр гурван гейшатай оройн цэнгүүнийг үзэж чадахгүй учраас хорь, гучин майко, гейшатай “Интоор цэцгийн бүжгийг” Гионы Коүбү Кабүренжод очиж үзэхээр боллоо. Жил болгоны хавар зохиогддог дуу, бүжгийн тоглолт зөвхөн гадаадын жуулчдад ч биш, япончууддаа бас их алдартай юм.

1868 онд улсын нийслэл Токио руу нүүхэд Киото хот өөртөө хэн нэгнийг татах увидастай үлдэх ёстой гэдэг утгаараа 1872 онд анх энэ бүжгийг дэлгэн тавьжээ. Энэ жил 135 дахь жилийнхээ тоглолтыг хийж байсныг нь бид очиж үзсэн юм. Юуны тухай дуулж байгааг нь ойлгохгүй ч гэсэн бүжгийн хөдөлгөөнийг нь ажиж, бүжигчдын өмссөн хувцасыг гайхан биширч суусан юм. Манай дуурь бүжгийн театраас арай томхон театрт нэг цаг үргэлжилсэн энэ тоглолтыг танхим дүүрэн суусан хүмүүс алга ташин хүлээн авч байсан нь хүн бүхэнд таалагдсаны шинж бизээ. 1900-гаас 4300 иены үнэтэй тасалбар зарж байсан бөгөөд хамгийн үнэтэй тасалбарыг худалдан авсан үзэгчид тоглолтын өмнө 40 минут хиртэй цайны ёслолд оролцож, цайны аягаа дурсгал болгон аваад, япон цэцэрлэгээр зугаалах эрхтэй юм байна.

Киото хотын Марүяма цэцэрлэгт жил жилийн дөрвөн сард интоор мод цэцэглэхийг ажиглаж буй япон хүмүүсээр дүүрнэ. Модны сүүдэрт суугаад, тэрхэн зуур цэцэглэх цэцэгсийг харж, амьдралаа хайрлах сэтгэлд хүн бүхэнд шингэнэ. Цөөрөмд шумбах мөрөг загас, мод сүлжих зөрөг, хажуугаар хаашаа ч юм шуугин урсах горхи бүхэн амьдралын утга учиртай.

Японд нүд хужирлах юм тоолоод барагдашгүй ба Киотод бол бүр ч их. Алтан асар буюу Рокүонжи хийд эдний тоонд яах аргагүй багтана. Гурван давхар энэ хийдийн 1-р давхарыг нь япон маягийн ордон хэлбэртэй, 2-р давхарыг нь самурайн байшинтай төстэй, харин 3-р давхарыг нь хийд маягтай барьжээ. Хоёр, гуравдугаар давхарын гаднах ханыг алтан навчаар бүрсэн учраас “алтан асар” гэдэг нэр авсан биз. Энэ хийд нуурын эрэгт байрлах бөгөөд өдрийн наранд алтан хийд нуурын долгионд гялалзана. Харсан хүн болгоныг гайхашруулж, алмайруулах Рокүонжи хийдийг 1994 онд Дэлхийн соёлын санд багтаажээ. Алтан асарыг очиж үзэхийн тулд мөн л Киото хотын төмөр замын буудлын үүднээс автобусанд суугаад 20-д минутын дараа хүрнэ.

Киотогоос холгүй орших Японы анхны нийслэл Нара хот руу нэг өдрийн аялал хийхээр галт тэргээр очсон юм. Нара-коен цэцэрлэгт 1200 гаруй дархлагдсан буга байдаг гэх бөгөөд тэдгээр нь хаа сайгүй бэлчин, идэх юм горьдон хүний гар харж, гартаа идэх юм бариад явж байгаа хүүхэд багачуулыг айлгана.

Нара хотод энэ дэлхийн хамгийн том модон барилга бүхий Дайвицү-дэн буюу Аугаа Буддагийн их танхим бий. Хийдийн босгоор алхангуут үнэхээр л аугаа их том Будда өөдөөс хараад завилан сууж байлаа. 1709 дахин барьсан хийд анхны хубилбараасаа хэмжээгээр бага гэнэ, мөн анх 746 онд хүрлээр цутгасан гэх бурхан Буддатай. Дахин цутгасан энэ хүрэл бурхан 16 метр өндөр, түүнийг цутгахад 437 тонн зэс, 130 кг алт оржээ. Хэдэн зууны хугацаанд энэ Японд олон болдог газар хөдлөлт болон гал түймрээс хэдэн удаа бурхан Будда толгойгоо алдсан учраас толгой, их бие хоёрынх нь өнгө өөр юм байна.

Бурханыг тойрон үзэж явахад зүүн гарынх нь ойролцоо нэгэн багана босгосон байх бөгөөд энэ багана дундаа нүхтэй юм. Энэ нүх нь бурхны хамрын нүхний хэмжээтэйтэй адилхан гэх ба, хэн нэгэн тэр хамрын нүхээр багтаж гарч чадвал ухааран гэгээрэх чадвартай болдог гэсэн яриа байдаг юм байна. Биднийг үзэж байхад сургуулийн хүүхдүүд тойрон зогсоод зарим найз нараа шурган гарч ирэхэд нь алга ташин баяр хүргэж байлаа. Хоёр гараа түрүүлж оруулаагүй зарим хүмүүс үе үе хамрын нүхийг бөглөчихдөг учраас гал командынхан дуудагдаж, гал унтраах биш, харин хүн татаж гаргах ажил хийдэг гэнэ.

Ингээд цааш алхаж байтал мэдээж хаа газар байдаг жуулчдад зориулсан дэлгүүр хаалганы хажууд байлаа. Бэлэг дурсгалын зүйлтэй хамт 1000 иенээр хийдийн дээврийн хавтанцар худалдан авч, түүн дээрээ дурсгалын үг бийрээр бичээд хийдэд бэлэглэхийг урьж байсан юм. Бурхныг үзсэн хүн болгон худалдан авахгүй ч, энэ нь хийдэд маш их хэрэгтэй оновчтой санаа байсан юм. Бичсэн зүйл бороо, салхинд байгалын жамаар арилах мэт боловч, бичиж үлдээсэн хүндээ дурсгалтай зүйл юм.

Япончууд маш цэвэр цэмцгэр гэж хэлэхэд илүүдэхгүй болов уу. Энд тэдний усанд орох тухай хэдэн үг хэлээд авъя. Усанд орж цэвэр байх нь тэдний хамгийн гол баримталдаг зүйл гэж сонссон юм байна. Орчин үеийн халуун хүйтэн устай ванн бий болохоос өмнө, японоор нэг тархсан халуун рашаан onsen - гол үүрэг гүйцэтгэж байжээ. Одоо үед айл болгон баннтай ч япончууд мөнхийн гүйдэлтэй амьдралаас бага ч гэсэн тасрахын тулд рашаанд очиж орон, ядаргаагаа тайлна. Рашаан болгон тэнд байгаа эрдэс бодисоос шалтгаалаад өөр өөрийн эдгээх чадвартай, ус нь хүртэл өөр өөр өнгөтэй байдаг гэнэ.

Гадаадын жуулчдыг нутаг буцахаасаа өмнө заавал халуун рашаанд орж үзэхийг урина. Барууныханд бол хачирхалтай дэг жаягтай мэт боловч, уул, усаа дээдэлж явдаг монголчуудад бол жирийн л зүйл юм. Рашаанд орохоосоо өмнө нийтийн дүүшэнд, жижиг сандал дээр суугаад, хажуудаа байгаа хүн рүү ус үсэргэхгүйгээр биеэ угаасны дараа эхээс төрсөн биеэрээ рашаанд орно. Хэрвээ бага ч болов биеэ далдалъя гэвэл рашаанд ороход тусгайлан зориулан зардаг алчуурыг худалдаж авч болно. Рашаанд эрэгтэй, эмэгтэйчүүдийнх гэж хуваадаг боловч хааяа нэг цуг ордог байдаг юм байна. Баян, ядуу, сэхээтэн, ажилчин, хулгайч нар бүгд л хамт орно. Хажууд чинь биендээ шивээстэй залуу байж байвал японы мафи-якүзатай холбоотой юм гэдгийг таамаглаж болно.

18-р зууны Эдо-гийн үед гэмт хэрэгтнүүдийг хийсэн хэргээр нь ангилахын тулд тамга тавьж байсан бөгөөд тэд нар шоронгоос гарсныхаа дараа шивээсээ далдлахын тулд irezumi – шивээс хийлгэх хүн хайдаг байжээ. Дэлхий даяар японы энэ урлаг ихээхэн алдартай ч ихэнх япончууд шивээстэй хүнийг гэмт хэрэгтэн гэж үзсэн хэвээрээ гэнэ.

Бидний очсон Киото хотын ойролцоох Күрама рашаан дотно, гаднаа хоёр рашаантай. Мэдээж гаднах рашаанд нь ороод, уулын орой ширтэж суухад сайхан байлгүй яахав дээ. Ихэнх рашаанууд хувийн өмчинд байх бөгөөд зарим нь хоногийн өрөө, зоогийн газар, массажны үйлчилгээ гээд олон төрлийн үйлчилгээ рашаанд орогчдод зориулан хийдэг юм билээ.

Нутаг буцах хугацаа ойртож, бид Токиогийн зүг шинкансэн-хурдан галт тэргээр зорилоо. Энэ удаад охиноо анхны монгол найзтай нь танилцуулахаар Нарита онгоцны буудлын ойролцоо аав ээжтэйгээ амьдарч буй нэг нас өнгөрч буй О.Янжинлхам охиныд зочиллоо. Охин минь явдалдаа ядраад найзтайгаа тоглож чадалгүй унтаад өглөө. Маргааш өглөө охины биеийн тууралт их болсон байсан учир тэнд амьдарч буй М.Одмөндөр, Д.Дэжидмаа, Чинбаатар нарын тусламжтайгаар эмчид очиж үзүүлэхэд, улаан бурхан туссан байна гээд Наритагийн улаан загалмай эмнэлэгт зургаа хоног хэвтүүлсэн юм. Зочид буудал, японы үндэсний байшин, риоканд унтаж үзсэн охин маань японы эмнэлгийг бас туршаад авах сонирхол төлөвлөгөөнд нь байсан бололтой. Улаан бурхан халдвартай учир охиныг маань ганцааранг нь тусгай өрөөнд оруулж, ирсэн хүн болгоныг өрөөнөөс гарахдаа заавал гараа угаагаад гар гэж эмч нар зарлиг буулгасан юм. Хаа газрын эмнэлгийн хоол олигтой байдаггүй тэндээс мэдэж авлаа. Зургаа хоног эмнэлэгт хэвтсэний 1500-аад еврогийн төлбөр гарчээ.

Охин халдварт өвчин туссан гэдэг шалтгаанаар онгоцны суудлыг маань ямарч төвөггүй хойшлуулж өглөө. Ингээд японд сүүлийн дөрвөн хоногийг охины бие сайжрахыг хүлээн Хилтон зочид буудлын 12-р давхарт өнгөрөөж, цонхны хажуухнаар нисч өнгөрөх олон улсын онгоцыг өдөр шөнөгүй харахдаа, тэдний дуу чимээ, нүргээнийг мэдрээгүй юм.

Бид аяллынхаа хамгийн сүүлчийн, Гиннесийн номд бичигдсэн дэлхий дээрх хамгийн өндөр хөшөөнд тооцогддог Ushiku Daibutsu-г очиж үзлээ. Энэ бурхан 120 метр бөгөөд АНУ-ын Эрх чөлөөний хөшөө хажууд нь ердөө 40-хөн метр өндөр гэнэ. 1995 онд босгосон энэ бурхны зүүн гар нь 18 м, нүүр нь 20 м, чих нь 10 м, нүд нь 2.5 м, хамар нь 1.2 метр урт юм байна. Цахилгаан шатаар 80 м дээш гаргаад бурхны дотор байрлуулсан Хязгааргүй гэрэл, амьдрал буланд олон өнгийн бурхдыг үзнэ. Буцаж доошоо буугаад алтан бурхадыг эргэн тойронд байрлуулсан байна.

Сакура цэцэглэх үеэр япон оронд анх хөл тавихад, буцахын үед цэцэглээд дуусч байлаа. Жил жилийн хавар японы цаг агаарын хүрээлэн сакура мод хэзээ цэцэглэж эхлэхийг нь олон нийтэд мэдээлэх үүрэгтэй. Энэ жилийн урьдчилсан мэдээ 8 өдрөөр зөрсний төлөө хүрээлэн олон нийтээс уучлал гуйжээ. Сакура цэцэглэж эхэлснээр японд албан ёсоор хаврын урь авчирдаг юм байна. Энэ модны цэцгийн дэлбээ, жимсийг нь цай, бялуу, хоолны хачир, саван зэрэг болгон үйлдвэрлэн, олон төрлөөр япончууд хэрэглэж заншжээ. Нутагт нь очиж бага зэрэг хэрэглэж үзсэнээр бидний Япон орны урд зүгээр аялсан аялал дуусч, Ази тивийн захаас Европ тивийн захад орших Португал хүрэх урт аялалдаа гарсан юм.

Гэрэл зургийг Б.Жавхлан, Брендан Хьюз

2019 оны 7 сарын Англиар аялсан тэмдэглэлүүд. Travelling in England in July, 2019

2019-07-09T22:12:00.002+01:00

Долоодугаар сарын 7-ны бороотой өглөө замд гарлаа. Хэд хоног сайхан нартай, дулаахан байсан цаг агаар бямба гаригийн оройноос тэнгэр бүрхэж, үүр шөнөөр бороо оруулж эхэлсэн.

Англичууд машинаа дэлхийн бараг бүх л орноос өөрөөр, миний мэдэхээр Япон, Тайланд хоёртой хамт замын зүүн талаар машинаа барьж явдаг даа. Ингээд “зүүн гараа барьж яв” гэсэн бичиг бичээд л байн байн өөрсдөдөө сануулаад яваад байсан даа.

Замд явахад юу эсийг ажиглах вэ дээ. Бараг арваад жилийн өмнө зарагдаж байсан хоёр суудалтай Тесла хурдны замын үйлчилгээний газар цахилгаанд залгагдаад байж байхыг харав.

Унаад явдаг машин гэж байхад чиргүүлд ачигдаад явж байгаа машин, мотоцикл бас дайралдсан.

Харин эртний машинууд замд маш их олноороо дайралдаж байсан бол энэ машины жолоочийн цай ууж хойгуур нь зургыг нь хэд сайн дараад авчихлаа.

Хоёр өдөр дараалан замын дагуух үйлчилгээний газруудад зогсож, цай ууж, ариун цэврийн өрөөг нь хэрэглэж, бас машиндаа бензин хийж явлаа. Технологийн дэвшилтэт талууд жорлонгийн ус татах, гараа хатаах зэрэгт ус, цахилгаан хэмнэлттэй талуудыг харуулсан, үзүүлсэн баримтууд ажиглагдаж байлаа.

Энэ жорлонгийн усыг татахдаа заавал таглааг нь тавьж татах ёстой бөгөөд маш их ус хэмнэдэг, элдэв янзын агаарт байдаг микробыг багасгасан суултуур байсан.

Зөвхөн үзэгдэх биш бас үл мэдэгдэх ч байдаг юм л даа

Олон цорготой ганц том угаалтуур

Тэгвэл энэ амны цаасан дээр, байгаль орчноо хамгаалья, нэг удаа нэг л цаас хэрэглэ гээд биччихсэн байсан. Цаас болгон дээр ингээд бичээд байхлаар бас тэр болгон байгаль орчныг хайрлан хамгаалах ч үгүй болов уу гэж бодож амжив.

Англид олноороо байдаг Costa кофены газар хурдны замын үйлчилгээний газруудад байдаг тулдаа л амт чанаргүй, хоолтой, хоолгүй газраас намайг аварч байлаа. 1971 оноос хойш аз жаргалтай царайг арчиж байна гэсэн бичигтэй, кофены үрээр инээмсэглэл зурсан байсан ам арчих цаас байсан. Португалд байхад нэг удаа хэрэглэхээр савласан элсэн чихэр хэт ихдээд байдаг бол эдний элсэн чихэр нь хэт багадаад байсан шүү.

Оройн хоол идэх болоод бас л зам дагуу одоо яая даа гэж бодож яваад нэгэн газар зогстол харин ч сайхан хоолтой, үйлчилгээ сайтай, бүр хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн зардаг үнэхээр сайхан дэлгүүртэй газар азаар олоод зогсчихлоо. Зам дагуу дайралдвал та бүхэн нэг ороод гараарай даа.

Португалын алдартай pastel de nata Англид энд тэндгүй зарагддаг болжээ. Гэхдээ л эх нутагтаа байдаг боовных нь амт чанарыг гүйцэхгүй юм билээ. Уул нь энэ боовыг халуунаар нь идвэл сайхан байдаг юм.

@ Javhlan Byamba: text & photos

Лиссабон хотыг тэнгэрээс дурандухуй. Lisbon aerial photos from a plane.

2019-07-03T06:52:00.001+01:00

Лиссабоны Vasco da Gama 17.2 км урт гүүр

Би хаашаа ч ниссэн, очиж буй хотынхоо зургыг дардаггүй юмаа гэхэд өндрөөс харахын тулд онгоцны цонхон талд суух дуртай байдаг юм. Энэ удаад амьдраад удаж буй Лиссабон хотынхоо гэрэл зургыг та бүхэнд сонирхуулья гэж бодлоо. Хэзээ нэгэн цагт Лиссабон хотод айлчлахдаа, аа нээрээ энэ чинь тэр хөшөө, дурсгал нь юм байна гээд сууж байхад дээр болов уу гэж бодсон юм.

Лиссабоны онгоцны буудал хот дотроо байдаг болохоор онгоцнууд байшин барилга дээгүүр нисээд л газардана. Агаараас хотыг тэр чигээр нь харах боломж онгоцны цонхны хажууд суусан хүн болгонд олдоно. Харамсалтай нь онгоцны ахмад онгоцоо аюулгүй буулгах гээд зорчигчдод тайлбар хийдэггүй мөн үйлчлүүлэгч нар нь үргэлж солигдож байдаг болохоор тэдэнд ийм боломж бас байдаггүй юм шиг байгаа юм.

За ингээд суудалдаа тухлан сууж, суудлын даруулгаа бүслээрэй. Онгоц газардахад 10 минут үлдлээ гэсэн онгоцны ахмадын хэлж заншсан үг танил содон байдаг.

Доорх зурган дээр байгаа гүүрийн Vasco da Gama/Вашкү да Гама гэж нэрлэдэг. 1998 онд Лиссабон хотод болсон EXPO-98-ийн үеэр нээгдсэн бөгөөд хэдхэн хоног дэлхийн хамгийн урт гүүр гэдэг тодорхойлолттой байжээ. Одоо бол харин Европ тивдээ усан дээр баригдсан хамгийн урт гүүр юм. 17 гаруй километр гүүрийг 18 сар барихад 3000 гаруй ажилчид оролцжээ. Гурав, гурван эгнээгээр хоёр зүгт машинууд 100-120 км/цаг хурдтай явах боломжтой бөгөөд хэрвээ шаардлага гарван нэмэлт эгнээ барьж болох боломжтой. Одоогоор энэ гүүрэн дээр тэгтлээ түгжрэл үүсдэггүй юм.

Vasco da Gama нэр бол Португалын 15-16 зуунд нэрээ мөнхөлсөн, анх удаа далайгаар Португалиас Энэтхэг орох замыг нээсэн хүний нэр. Олон зуун жил Азид ноёрхсон Португал орны эхлэл байсан юм. Энэ хүний буянаар Португал улс хоёр зуугаад жил Энэтхэг, цаашилбал Ази, Европын хоорондох худалдаа, наймааг монополчилж байсан. Энэ хүний нэртэй олон газар байдаг бөгөөд онгоцны буудлын ойролцоо оршдог худалдааны төв, Alges/ Алжеш хотод байдаг аквариум гм бий. Түүнд зориулсан өндөр хөшөө Belem-д бий.

Энэ гүүрийг харахаас өмнө Синтра уулан дээр байдаг хааны ордон, араб цайзны нурангыг харж болно. Даанч зургыг нь дарж амжсангүй.

Лиссабоны Vasco da Gama гүүр

Салхины хурд, чигээс болоод онгоц өөр өөр зүгээс буудаг юм шиг байгаа юм. Харин ихэнхдээ буухдаа бараг л манай гэрийн дээгүүр ниснэ. Хэрвээ манайд зочин ирэх гэж байгаа бол за энэ л онгоц манай зочны онгоц гэдгийг нь гэрийнхээ цонхоор хараад гэрээсээ онгоцны буудал руу машинаар гарахад бараг л таардаг юм.

4-р сарын 25 гүүр

Дараачийн нэг алдартай гүүр бол 4-р сарын 25-ны гүүр. АНУ-ын Сан-Франциско хотын Golden Gate гүүртэй улаан өнгөтэй болохоор хүмүүс адилтгадаг. Харин энэ хотод байрладаг гүүрний компани энэ гүүрийг барьсан боловч Сан-Францискод байдаг гүүрийг тэд бариагүй юм билээ.

Ажил цугларалт, тарахад дандаа бөглөөтэй байдаг гүүр дээ! Баярын амралт, зундаа урд зүг рүү явсан болон Капарика/Caparica далайн эрэг дээр амрагчдаас болоод бас сайхан түгжирнэ. Уул нь бол гурван километр хүрэхгүй их сонин түүхтэй гүүр шүү дээ. 1966 онд ашиглалтанд орсон бөгөөд, тухайн үед António de Oliveira Salazar/Антонио дэ Оливейра Салазарын диктатурын дэглэм Португал улсад ноёрхож байсан бөгөөд энэ гүүрийг Салазарын гүүр гэж нэрлэж байсан юм. Мөн гүүрийг бариулахаар авчирсан америк инженерүүдийн хүүхдүүдийг сургахын тулд Лиссабоны Америк сургуулийг хүртэл ашиглалтанд оруулж байжээ.

Антонио Салазар нь 1970 онд буюу хувьсгал гарахаас дөрвөн жилийн өмнө нас барсан бөгөөд түүний үйл хэргийг үргэлжлүүлж байсан хүмүүсийг сольсон 1974 онд сольсон 4-р сарын 25-ны хувьсгал гарч энэ гүүрэн дээр бичсэн байсан "Салазар" гэдэг нэрийг хүмүүс авч хаяжээ. Үүнээс хойш орчин үеийнхэн 4-р сарын 25-ны гүүр гэж нэрлэх болсон бөгөөд хөгшчүүл харин Салазарын гүүр гэж нэрлэсээр л байна.

Газраар, тэнгэрээр, усан онгоцоор гэдэг нэг дуу байдаг шиг энэ гүүрний дээгүүр нь онгоц нисч, гүүрэн дээр машин, галт тэрэг хурдалж, аль эсвэл бөглөрч, усан онгоц доогуур нь хөвдөг ба Португалын нийслэл Лиссабон хотод ажиллаж, амьдардаг хүмүүсийг болон жуулчдыг авчирдаг их л завгүй гүүр юм.

4-р сарын 25 гүүр

Гүүрний наад талд харлаад байгаа, уул нь бол ногоороод байгаа нь Монсанто толгод юм. 1000 га-тай энэ толгодыг Лиссабоны уушги гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ толгодын өндөрлөгөөс гүүрийг харж болно. Олон хүн амралтын өдрүүдээ энд спортоор хичээллэж, хүүхдүүдээ тоглуулдаг. Мах мах шарж идэх тусгай талбай ч бий. Наана нь харагдаж байгаа хурдны замууд өглөө, оройдоо сайн бөглөрдөг юм. Хэрвээ энэ А5, IC19 замаар онгоцны буудал явах бол эртхэн гарсан нь дээр шүү.

Costa da Caparica

Алдартай 4-р сарын 25 гүүрийг зуны амралтын өдрүүдэд түгжрүүлдэг нэг газрыг Капарика далайн эрэг. Лиссабон хотын оршин суугчид болон ойр орчмын хотынхон энэ эрэг дээр ирж усанд сэлж, биеэ шарах дуртай газрын нэг билээ.

4-р сарын 25 гүүр Капарика эргээс

Гэгээн Лоренсо цайз

Лиссабоноос Кашкайш/Cascais орох галт тэргэнд суугаад явж байхад чинь нэгэн дугуй хэлбэртэй жижиг барилга далайд торойж байвал энэ Гэгээн Лоренсо цайз юм. Португалын нийслэлийг далайн дээрэмчдээс хамгаалахын тулд бараг 70 гаруй жил баригдаад 17 зууны дундуур дуусчээ. 1755 оны далайн шуурга, цунами болон газар хөдлөлтөнд эвдэрсэн ба одоо ч далайн ус, салхины нилээд сүйрлийг бараг 200 жил үзэж л байна. 1807 онд Наполеоны цэргүүдэд эзлэгдэж байсан ба дэлхийн хоёрдугаар дайн дуустал цэргийн зориулалтаар ашиглаж байгаад одоо гэрэлт цамхаг болжээ.

Лиссабон хотыг урд зүгээс нь онгоцноос дурандахад


Torre de Belém

Усан дотор байгаа Белемийн цамхагийг/Torre de Belém хайж олоорой. Хэрвээ олж чадахгүй байгаа бол нэрэн дээр нь дарахад сайхан авсан гэрэл зураг нь гараад ирнэ. Португалын далайн нээлттэй холбоотой энэ цамхаг нь аль 15-р зуунаас далайд эр зоригоо гарган, тив дэлхийг нээж байсан далайчиддаа зориулсан нэгэн хөшөө юм. Уул нь бол Лиссабоны цайз, ёслол төгөлдөр үдэх талбай болж байсан ба одоо ЮНЕСКО-гийн өвд ороод жуулчдыг хэдэн зуугаар нь соронздодог. Манүэлин архитекторын загвараар бүтээгдсэн энэ цамхаг нь анх баригдахдаа усан дотор байсан бол гамшигт 1755 оны газар хөдлөлтөөс хойш эрэг дээр харагдах болжээ.

Mosteiro dos Jerónimos/Жеронимүш сүм

Лиссабоны Belém/Белем дүүрэг бол жуулчдыг нэг битгий өдөр саатуулдаг газар юм. Энд Португал улсын далайн нээлтийн үетэй холбоотой олон хөшөө дурсгал, сүйх тэрэгний, португалын ерөнхийлөгчийн, архитехтурын гэх мэт музейнүүд олонтой дүүрэг юм. Жуулчдын хажуугаар бас олон халаасны хулгайч нар, цыганууд бас дайны хажуугаар дажин гэдэг шиг хөлхөлдөнө.

Бараг зуу гаруй жил барьсан энэ Жеронимүш сүм нь Манүэлин архитекторын загвараар баригдсан бас нэгэн барилга юм. Гол сүмд үнэгүй орж үзэж болох бөгөөд далайн нээлтээрээ алдартай Вашкү да Гамагийн бунхан бий.

Лиссабон, Кашкайш хоёр хотыг холбосон А5 хурдын зам нь Монсанто толгодыг нэвтэлсэн байдаг. Ажил цуглах, тарах үеэр сайхан бөглөөтэй байдаг замын нэг нь. Нар ургах, жаргах үед ёстой нар тусаад нүд гялбуулаад халгаатай замын нэг дээ.

Vasco da Gama нэр бол Португалын 15-16 зуунд нэрээ мөнхөлсөн, анх удаа далайгаар Португалиас Энэтхэг орох замыг нээсэн хүн юм. Олон зуун жил Азид ноёрхсон Португал орны эхлэл байсан юм. Энэ хүний буянаар Португал улс хоёр зуугаад жил Энэтхэг, цаашилбал Ази, Европын хоорондох худалдаа, наймааг монополчилж байсан.

Энэ гүүрийг харахаас өмнө Синтра уулан дээр байдаг хааны ордон, араб цайзны нурангыг харж болно. Даанч зургыг нь дарж амжсангүй.

18-р зуунд 18км урттай баригдсан Лиссабончуудад ус үнэгүй хүргэх хоолой. Бүх сүлжээг нийлүүлбэл 58 км байдаг юм байна. Нийслэл Лиссабоны Амерейраш дүүрэгт өндөр нь 68 метрт хүрдэг гэж бичсэн байсан.

Ногоон дээвэртэй барилга бол Алваладе стадион ба Лиссабон хотын хоёр гол хөлбөмбөгийн баг болох Спортинг -н өмч юм. Эдний спортын музейд Кристиано Роналдо-гийн өмсөж байсан футболк үзмэрт нь байдаг. Дэлхийд нэртэй хөл бөмбөгчин болохоосоо өмнө төрсөн нутаг Мадейра арлаас ирээд энэ клубт Роналдо тоглож байсан юм. Зөвхөн хөл бөмбөгийн хорхойтон ч биш ер нь спортод дуртай бүх хүмүүст энэ музейг үзэхийг зөвлөж байна.

Мөн онгоцноос Лиссабон хотын гол Маркэж Помбалийн талбай харагддаг. Энэ хүн хотын төв талбайг эзлэх болсон шалтгаан нь бас л 1755 оны газар хөдлөлттэй холбоотой. "Үрэгдэгсдээ оршуулж, үлдэгсэдээ хоол хүнсээр хангах" гол зорилго тавьж, Лиссабоныг нурангаас босгон ирсэн гавьяатай хүн юм.

Португалын нийслэл Лиссабон хотод тавтай морилоорой! Зундаа 25-35 хэм дулаан, нартай, оройдоо сэрүүвтэр, зарим өдрүүдэд салхитай эсвэл чийглэг ихтэй, мөн хэд хоног 40 хэм халдаг бол өвөлдөө 8-15 хэмийн дулаан, бороотой, чийглэг уур амьсгалтай байдаг.

@Javhlan Byamba, photos & text

Португалын амьдрал. Интоор жимсний улирал эхэллээ. Cherry Season, Época das Cerejas

2019-05-20T12:02:00.000+01:00

Хоёр долоо хоногийн өмнөөс хүнсний дэлгүүр, хүнсний захад интоор жимс зарагдаж эхэлсэн юм. Дэлхий дээр Турк, АНУ, Иран, Итали, Испани, Португал хамгийн их интоор зардаг улсуудын тоонд ордог юм байна. Интоор жимсний улирал хоёр сар хагас үргэлжлэх бөгөөд энэ хугацаанд хүмүүс жимсээ хурааж, хуримтлуулж, дараа жилийн таван сар хүртэл чанамал, компот, ликёр хийгээд тавьчихна. Португалын нэг том хүнсний дэлгүүрийн сүлжээ болох Continente-д 500 г жимс 3 евроны үнэтэй зарагдаж байна. Үнэ бол хэлбэлздэг тал бий шүү.

Португалийн төв хэсгийн Beira Baixa мужийн Фундао гэдэг хотод (Fundão) 6-р сарын 7-10-ны хооронд интоор жимсний баяр болно. Хэдэн сарын өмнөөс тэнд байрлах буудлаа захиалахгүй бол болдоггүй юм байна. Өнгөрсөн 2018 онд 100,000 жуулчид энэ баярт оролцохоор очиж байжээ. Энэ хотын захиргаа нь Португал улсын интоор жимсний үйлдвэрлэлийн 50 хувь нь ногддог ба энэ “улаан алт” 28.000 хүн амтай энэ хотод 20 сая евроны орлого оруулдаг юм байна.

Хоёр сар хагасын туршид зөвхөн Гардүня уулын бэлд (Serra da Gardunha) 1500 гаруй улирлын чанартай ажилчид энэ “улаан алт”-ыг түүж нийтийн хэрэгцээнд нийлүүлнэ. Зарим хүмүүс зөвхөн энэ жимсийг хураах ажилд түр ч болов оролцож, монголд оюутнууд намрын ажилд ачааны машин дээр суугаад, дуу дуулан сангийн аж ахуйн зүг хөдөлдөг байсан шиг Португалын оршин суугчид нэг ч болов удаа интоор түүж үзэхийг сонирхохоор очдог юм байна. Витамин С ихтэй, калори багатай, биед хуримтлагдсан хорт бодис цэвэрлэдэг, мөн 2000 оны судалгаагаар мелатонин бодис ихтэй учир унтахад сайн гэж хүртэл батлагджээ.

Интоор жимсний баяр мод цэцэглэх мөчөөс эхлээд хоёр өдөр биш гуравдугаар сараас, заримдаа цаг уурын байдлаас шалтгаалаад 4-р сард ч байх тал бий, эхэлдэг гэж хэлж болно. Энэ сард жимсний талбайн ойролцоо цэцэгсийнх нь зургыг авах гэсэн хүмүүс машин, явган, дугуйгаар хүрч очиж, олон мянган зургыг өөрсдөдөө болон олон нийтийн сүлжээгээр тараадаг уламжлалтай болоод уджээ. Бидний монголчуудын мэдэх Японы интоор жимсний цэцэгсийн дунд сууж амьдралын мөч бүхнийг баяр жаргалаар өнгөрөөх хүсэл төрдөг шиг, багахан хугацаанд бас цэцэгсийн сайхныг харж, амьдралын аз жаргалын мэдэрдэг бизээ.

Энэ баярын үеэр интоор жимстэй ундаа, хоол, спиртын төрлийн ундаа зэргийг идэж, ууж болдог тул бас тус орны уламжлалт хоол, ундыг амсахад бас сайхан талтай юм.

Португалын Обидүш (Obidós) хотоос гаралтай алдартай Ginjunha da Obidós интоор жимсний ликёр дарс байдаг. Жилдээ 150 000 литр жимсний дарс үйлдвэрлэдэг. Энэ дарсыг Лиссабонд ирсэн хүмүүс Time Out Market энэ захын гол хаалганы ойролцоо жижигхэн сүүн, хар шоколадан хоёр төрлийн аяганд хийгээд амсуулдаг баар байдаг нь бас сонин учраас би найзууддаа ингэж амсаж үзэхийг зөвлөдөг. Дэлхийг тойроод олон янзын ликёр ууж үзээгүй ч шоколадан аягатай ликёр ямар ч байсан Лиссабонд ууж үзэж болохыг аялагчиддаа сонордуулья.

Португалын дэлгүүрүүдэд 14-16 евроны үнэтэй зарагддаг

Лиссабоны Restauradores талбайн ойролцоо1840-өөд оноос эхэлсэн энэ Jinjinha (дарсыг G/J хоёр янзаар бичдэг) нэртэй жижигхэн газрыг тав дахь үеийнхэн нь худалдаа хийж байгаа бөгөөд зөвхөн энэ ундааг жуулчдад зориулан зардаг болжээ. Анх aguadente (Португал бренди) дотор жимс, элсэн чихэр, ус, cinnamon холиод гаргаж авдаг болсон байна. Уул нь бол Лиссабоны оршин суугчдад зарж эхэлсэн ч одоо ихэнхдээ жуулчдын нэг сонирхох цэг болжээ.

Хямд, үйлчилгээ муутай онгоцны жагсаалтууд 2919, Worst airlines list 2019

2019-05-02T09:58:00.001+01:00

Зун цаг ирж агаараар аялагчдын тоо нэмэгдэнэ. Ялангуяа хүүхэдтэйгээ хамт аялагчид эдгээр хямдхан ч гэсэн онгоцны хэтэрхий доогуур үнэлгээтэй агаарын тээврээр аялах үгүйгээ өөрсдөө мэднэ биз. Энд бичсэн бүхэнд итгэхэд хэцүү л юм байна билээ. Миний хувьд 4-5 онгоцны компаниар нь нисч үзсэн. Өөрийнхөө туршлагаас хуваалцахад ер нь болж л өгвөл арай илүү үнэ төлөөд ая тухтай аялсан нь дээр юм билээ. Үнэ хямдхан, тэрнийгээ дагаа үйлчилгээ нь хямдхан, онгоцны үйлчлэгч нарынх нь ааш зан бас дэндүү аймаар байдаг талтай. Бодвол цалин мөнгө нь хүрэлцэхгүй, хэт их цагаар агаарт нисдэгтэй ч хамаатай байж болох юм.

Мэдээж easyjet хямдхан болохоор үргэлж оноо нь доогуур байдаг. Саяхан Португалиас Англи нисэх билет хайхад TAP португалын онгоцны компанийн билетээс үнэтэй байсан. Зун цаг болохоор тийм ч байж болох юм. TAP бас энд нэр нь цохиж явна. Олон удаа энэ компаниар ниссэн хүний хувьд туршлагаасаа хуваалцахад, үнэндээ үйлчилгээ нь нэг их сүйд болохоор биш ч кофе, дарс нь сайн шүү. Тээр тэр тэнгэрт бидний амтлах чадвар өөрчлөгддөг тал бий. Миний хувьд бол кофе, дарс нь сайхан амттай харин цай авч уусны хэрэггүй. Португалчууд цайг анх Европт танилцуулсан боловч өөрсдөө цай уудаггүй, ихэнхдээ кофег гол ундаагаа болгоод амьдардаг хүмүүс юм. Зарим судалгаагаар онгоцонд нисч явахдаа кофе, дарс битгий уу ч гэж бичсэн байдаг. Та өөрөө л мэднэ биз дээ.

Хэрвээ Европ дотроо богино нислэгт явж байгаа бол эдний өгч байгаа сандвичийг бараг идсэний хэрэггүй дээ. Нөхөр маань нэг удаа нохойн хоол өгдөг гэж хэлсэн тал бий шүү. Саяхан нэг ирсэн найз маань онгоцонд pasteis de nata (өндөгний шараар хийсэн сүмстэй боов гэж орчуулья даа) идсэн гэж хуучилсэн. Зарим хүмүүст их таалагддаг юм. Таваг шиг гурилан аяганд өндөгний шартай сүмс хийгээд бэлтгэдэг португалын дэлхийд алдартай болж байгаа боов юм. Энэ боовны талаар дараа нэг блогтоо бичье. Португалд ирсэн жуулчдын зорьж очиж байж иддэг боовны нэг болсон юм.

https://www.farandwide.com/s/worst-airlines-world-0cace09f0db54400?utm_campaign=worstairlines-0adc3808b0ca4497&utm_medium=cpc&utm_source=out&utm_term=BBC.com%2FSport

Figueira da Foz, Portugal, Фигүэйра да Фоз, Нэг өдрийн аялал хоёр өдөр болсон нь

2019-04-21T18:39:00.002+01:00

Португалын амьдралын хуудаснууд...

Улаан өндөгний баярын өмнөхөн, 4-р сарын 18-нд нөхөр маань хойт зүгт орших Күимбра хот руу ажлаар явах хэрэг гараад биднийг нэг хоног хамт яваад ирье гэхэд нь гэртээ амралттай сууж байсан гурван хүүхэн нь зөвшөөрөөд хамт явахаар шийдлээ. Харин бидний буудал захиалсан хотыг Figueira da Foz/ Фигүейра да Фоз Mondego/Мондего голын аманд, Күимбра хотын захиргаанд хамаарагддаг юм. Иберийн хойгтоо хамгийн томд орох казинотой, Европын хамгийн өргөн далайн эрэгтэй энэ хотод ганц хоноход үзэж харах зүйл бас л их байна.

Харин мягмар гарагаас бензин тээвэрлэдэг том машинуудын жолооч нар ажлаа хаяаад бензин колонкууд дизель түлшгүй болчихсон байсан үе юм. Өдөрт 36.000 литр хортой бодисыг нэг удаа тээвэрлэхдээ 15-17 урт цагаар ажилладаг, цалин багатай хүмүүс ажил хаялт зарлалгүй ч яахав дээ. Жирийн машинаа бариад явж байгаа бид бол эдний хүнд ажлыг тэр болгон мэдэхгүй.

Мөн 4-р сарын 17-нд Португалын Мадейра арал дээр аялж явсан Германы жуулчдын автобус уулын оройгоос өнхөрч 29 хүн нас барж, 27 хүн гэмтсэн харамсалтай явдал тохиолдлоо. Гэмтсэн хүний хоёр нь португал хүмүүс байсан. Мадейра арал бол уулархаг бөгөөд маш анхааралтай машин барьж явах хэрэгтэй байдаг. Жуулчдын очиж үзэх ёстой газрын нэгэнд яалт ч үгүй энэ арал ордог учраас жилийн дөрвөн улиралд жуулчид олонтой арлын нэг юм.

Энэ өдрүүдэд Португалд болсон үйл явдлаа өндөрлөөд хэзээ гэртээ ирэхээ мэдэхгүйгээр, азаа үзэхээр туршаад замд гарлаа. Лиссабоноос хойт зүг рүү 200-аад километрын цаана орших энэ хот бол бараг л Иберийн хойгийн голд нь оршдог юм. 2011 оны тооллогоор 62 мянга гаруй хүн амтай хот юм байна. Өглөөний найман цагаас өмнө замд гарахад машинд маань 460 км түлштэй гэдэг мэдээлэл өглөө.

Нөхөр бол ямарч байсан энэ ажил хаялалт удаан үргэлжлэхгүй, яагаад гэвэл Португалыг агаараар, газраар зорин ирж буй жуулчид, мөн тус орны эдийн засгийн ачааг нь үүрч явдаг дизель түлш бол яалт ч үгүй чухал зүйл гэдэгт итгэлтэй байсан. Энэ бослогын үеэр нэг өдөр л гэхэд 30-аад онгоцыг Лиссабоноос Испанийн хотууд руу нисгэж хэдэн мянгаад хүний амралтыг таслах шахсан хэрэг гарсан.

Дөрөвдүгээр сард бороо орох нь маш элбэг байдаг учраас энэ сарыг португалчууд "мянган усны" сар гэж нэрлэдэг. Цаг агаарын мэдээ ч тааламжтай нартай өдрүүд болно гэсэн мэдээлэл өгөхгүй байж байж, яг явах өдөрт нар гараад, дулаараад сайхан болчихлоо. Алтан шар зам минь их л ивээсэн дээ.

Eurostars Oasis Plaza Hotel

Буудлын 14 дэх давхраас хотыг дурандахад

Буусан буудал маань маш их таалагдсан учир дахиад нэг хоноё гэж асуутал "маргааш сул өрөө байхгүй" гэж анхны өдөр хэлсэн юм. Харин маргааш өглөө нь дахин асуутал "байгаа өрөөндөө дахиад нэг хонож болно" гэсэн сайхан мэдээ сонсоод бас нэгэн шөнийг энэ хотод өнгөрөөлөө.

Хот миний утасны дуранд

Энэ ундааг ууж үзээрэй

Хотоор зугаалахад дунд зууны зах гарчихсан байлаа. Хуванцар савтай зүйл ерөөсөө харагдсангүй. Хүмүүсийн гараараа урласан, модон, даавуун өдөр тутмын хэрэглээни болон модон хүүхдийн тоглоомууд зарж байсан.

Дундад зууны зах гарчээ

Усан санд нь хоёр өдөр сэлж, ууранд нь хоёр өдөр сууж, харин сэтгэлээ сэргэтэл, баярлатал нь далайг өдөрт хэдэн ч удаа нүд салгалгүй ширтэв дээ.

Буудлын 16 дахь давхарт байх усан сан

Далай руу шумбаад жаргах нарыг хоёр орой үзчихлээ. Хэрвээ энэ хотод блогыг минь уншиж байгаа хэн нэгэн ирвэл заавал далайд шумбах нарыг үзэээрэй! Миний нүдээр үзсэнийг гэрэл зургын дуранд буулгахад арай л чанарын, сэтгэлийн хувьд хүрэхгүй юм билээ. Нүдээрээ үзэж, чихээрээ сонсоно гэдэг бол үнэхээр амьд баримт юм. Далайн эргээр алхахдаа, далайн өнгө хэд дахин өөрчлөгдөх, далайн давалгаа хэзээ ч давтагдахгүй давалгаалах, үе үехэн салхи чихэнд минь юу ч юм шивнээд байгааг мэдэж авахыг бодох мэдрэмж үнэхээр сайхан. Хааяахан хүчтэй түрч орж ирэх далайн давалгаа сэрүүн зүүднээс минь сэрээнэ.

Ерөнхийдөө Португалын орой нь сэрүүхэн болчихдог болохоор далайн эргээр алхаж яваа хүмүүс цөөн байсан. Европтоо нилээн өргөн далайн эрэгтэй хотод тооцогддог болохоор явган, дугайтай хүмүүст зориулсан тусгай зам засчихсан байсан болохоор нэг үзүүрээс нь нөгөө нь хүртэл алхаад л баймаар

Далайд жаргах алтан наран

Арван тавны сар Атлантын далайг гийгүүлэхийг цэлмэг тэнгэртэй шөнө их л олон харсан даа. Гэхдээ л харах болгонд далайн мандалд буух сарны туяа сайхан мэдрэмж төрүүлж, амьдралын сайн сайхан, аз жаргалыг эндээс бас тольдож болох юм шиг бодогдоно.

Арван тавны сарны туяа далайн мандалд

Загасчны завь буцаж ирж байна уу даа?

Явсан нохой яс зууна гэдэг шиг энэ хотод бас нэгэн сонин зүйл олж мэдлээ. 1931 онд Энэтхэгт төрсөн, 2007 онд Нобелийн энх тайвны шагналд нэр дэвшиж байсан Sri Chinmoy гэдэг хүний хөшөө энэ хотод байна. Хаа холын Энэтхэгт төрсөн, тэгсэн мөртлөө Португалд амьдарч байгаагүй энэ хүний хөшөөг сүндэрлүүлсэн нь бас сонин. 2007 онд нас барахдаа дэлхийн 60 оронд 7000 дагагчтай байсан энэ хүн амьдралаа жирийн эхлээд, хөшөөгөө Португалын нэгэн жижигхэн хотод сүрдэрлүүлтлээ амьдарчээ. Дэлхийн энх тайвны төлөө мөрөөдөн, таван тивээр марафон гүйж, хүндийг өргөж, усанд сэлж, бясалгадаг хүн байсан байна. Дэлхийн алдартай хөгжимчид, улс төрчид түүний дагагчид байсан ба түүний Монреаль болсон концертонд бараг 19000 хүн цугларсан гэнэ.

Дэлхийн энх тайвныг мөрөөдөгч Sri Chinmoy-ны хөшөө

Sotto Mayor ордны тухай цөөн хэдэн мөр мэдээлэл интернет дээр байна. Зөвхөн гаднаас энэ сүрлэг таван давхар ордныг харах боломжтой байсан юм. 20-р зууны эхэнд Joaquim Sotto Mayor нь Бразилд баяжсан хөрөнгөөрөө энэ ордныг бариулжээ. Тухайн үедээ хамгийн алдартай, уран зураачид, архитекторчид хэний ч нүд булаам барилгыг барихад оролцжээ. Гудамжийг нь хүртэл энэ байшингийн эзнийх нь нэрээр нэрлэнэ. Тус ордныг үзэхийн тулд урьдчилан захиалга өгч үзэх ёстой юм байна.

Ер нь бол энэ хотын энэ хавиар байгаа хувийн байшингуудын архитектур нь бусад хотын жирийн л байшингуудаас ялгагдах, сонин содон, өөр өөр дизайнтай байсан.

Хотын казиноныг мэдэлд байдаг Sotto Mayor ордон


Sotto Mayor ордны хажуу талын байшин ;)


Энэ хотын хувийн байшингууд нь архитектур сайтай, цэцэрлэг нь өнгө үзэмжтэй юм билээ

Загасчны ширээ

Далайн эргээр алхаж явахад

Хавч

@Javhlan Byamba, photo and text

Lisbon, Praça dos Restauradores, Лиссабон, Чөлөөлөлтийн талбай

2019-04-05T22:20:00.000+01:00

Лиссабон хотын дүр төрхийг тодорхойлох олон талбайн нэг нь бол Praça dos Restauradores/Чөлөөлтийн талбай юм. Энэ нэрийг мөн эрх чөлөөгөө эргүүлэн олж авсан гэж бас орчуулж болох юм. Их урт байсан учраас ингэж нэрлэлээ.

Испани, Португалын хоёрын түүхэнд дайн байлдаантай он жилүүд их удаан хугацаагаар үргэлжилсэн. Харин 17-р зууны үед Португал улсын эрх мэдэл Испанийн гарт байсан учраас тухайн үеийн португалын эрх мэдэлтнүүд тусгаар тогтнол, эрх чөлөөгөө олж авахын тулд 28 жил Guerra da Restauração /Эрх чөлөөний дайныг хөрштэйгээ хийсэн юм байна. 1640 оны 12-р сарын 1-нд эхэлсэн энэ дайны дурсгалд зориулж 33 метр өндөр гэрэлт хөшөөг 1886 онд энэ талбайд сүрдэрлүүлжээ. Одоо үед Португал улсын хуанлид бол 12-р сарын 1-нийг амралтын өдөр юм.

Энэ талбай нь Лиссабоны гол талбай болох Avenida da Liberdade буюу Эрх чөлөөний өргөн чөлөөнөөс (Улаанбаатарынхаар бол Энх тайвны өргөн чөлөө) үргэлжлэл болон Тежү гол руу хүрэх замд байрладаг.

Жуулчдын болон Лиссабон хотын оршин суугчдын нүдийг сэргээх олон барилгуудыг энэ талбайн дөрвөн зүгээс харж болно. Энэ видеонд дээр төмөр өндөр барилгын орой дээр хүмүүс явж байгаа барилга бол бол Santa Justa /Санта Жүста лифт юм.

Raul Mesnier de Ponsard бол Парисын Ейфелийн цамхагыг барьсан Гүстав Эйфелийн шавь нь байсан хүн бөгөөд 45 метрийн өндөрт нэг зэрэг 29 хүнийг хотын Baixa дүүргээс Carmo толгодод гаргах зориулалтаар Santa Justa/ Санта Жүста лифтийг барьжээ. Хотын нийтийн тээврийн сүлжээний нэг хэсэг болон ашиглагддаг ч одоогийн байдлаар жуулчдын заавал үзэх үзмэрийн нэг болсон. 1900 онд баригдаж эхлээд хоёр жилийн дараа дууссан бөгөөд нээгдсэн өдрөө 3000 гаруй билет зарсан байна.

Харин одоо хагас сая гаруй жуулчдыг оройд нь гаргаж, Эйфелийн цамхагтай эн тэнцэхүйц үндэсний дурсгалт газар болтлоо өргөжсөн. Жилийн дөрвөн улиралд Лиссабон хот руу чиглэсэн жуулчдын цуваа тасардаггүй бөгөөд зуны цагт бүр их болдог тул энэ лифтийн оройд гарч хотыг өндөрлөгөөс үзэж нүдээ хужирлах хүмүүсийн тоо нь олширч урт дараалал үүсдэг юм.

Convento de Carmo/ Кармо сүмийн нуранги орой нь лифтийн баруун талд харагдаж байна. Энэ барилга нь 1393 оноос эхэлж баригдсан гэж видипедиа дээр байна. Харин 1755 оны 11-р сарын 1-ний ням гаригт Лиссабон хотод газар хөдлөлт, цунами болоход нурсан бөгөөд одоо энэ оройгүй сүмд археологийн музей байрладаг. Олон зуун жилийн хугацаанд маш их юм үзсэн сүм бөгөөд харин хамгийн сүүлд 1974 оны 4-р сарын 25-нд тухайн үеийн диктатурын удирдлагууд босогчдоос өөрсдийгөө энэ сүмд хамгаалж байгаад бууж өгчээ.

Энэ талбайд жуулчдад зориулсан Мэдээллийн төв байдаг бөгөөд эндээс Лиссабонд болон дагуул хотуудад юу үзэж болох тухай мэдээллийг олон хэлээр авч болно.

Мөн талбайг бүтэн тойроход нэг өдөр ч хангалтгүй байж магадгүй. Palácio Foz, ягаан байшин бол бас нэгэн үзэх газрын нэг юм. Анх Palácio Castelo Melhor нэртэйгээр 1755 оноос эхэлж барокко стилиээр баригдаж эхэлсэн бөгөөд 18-р зууны сүүлээр италийн архитектур Francesco Saverio Fabri өөрийн стилийг үлдээжээ. 19-р зуунаас хойш Фожын ордон нэртэй болсон байна. 14-р Луисын стилийн Толин өрөөнд урлагийн тоглолтууд болдог.

Энэ ордны хажууд 500-аад метр зөвхөн дээш, доошоо явах зориулалттай 100 гаруй жилийн түүхтэй, модон трамвай ихэнхдээ жуулчдыг зөөдөг. Энэ мөн л Санта Жүста лифт шиг хотын иргэдийг Лиссабон хотын нэг толгодын бэлээс нөгөө толгодын өндөрлөгт хүргэх үүрэгтэй юм.

Талбайг тойрсон олон барилгуудыг 18, 19-р зуунд барьсан бөгөөд мөн нь Art Deco барилга нь Eden театр бөгөөд одоо зочид буудал болжээ. Энэ театрт анхны дуугүй киног 1931 оноос үзүүлж эхэлсэн бөгөөд 1989 онд сүүлчийн киногоо гаргаад хаагджээ. 1996 оноос хойш зочид буудлаар ашиглагдаж байгаа бөгөөд одоо дөрвөн одтой VIP Executive Éden Aparthotel нэртэй болжээ. Португалын Засгийн газар энэ өөрчлөлтийг "Хамгийн сайн хотын сэргээн босголт" мөн "Хамгийн сайн жуулчлалын төсөл" гэж тухайн үедээ үзжээ.

© Б.Жавхлан, 2019. Photo & Video

2018 оны 12-р сарын 18. Шаравын Сүрэнжав ах минь тэнгэрт хальжээ.

2018-12-21T22:20:00.004+00:00

2017 оны зун наадмаар аавынхаа найз Ш.Сүрэнжав ахтай уулзахдаа хоёр охинтойгоо хамт очиж үнэхээр л аавтайгаа уулзсан юм шиг санагдаж байсан нь саяхан. Тэгэж очихдоо бас наадмын бэлэг болгож Португалын Порто дарс авч очсон юм. Аавынхаа тухай яриулаад, тэр үеийн мундаг зохиолч, яруу найрагч нарын тухай дурсамжийг нь сонсож суухдаа хоёр охиндоо энэ хүн бол өвөөгийн чинь сайн найз нь байсан юм гэж хүртэл хэлж суусан.

Гэтэл харамсалтай нэгэн мэдээ хаа холоос сонсогдож нэгэн гэгээн өдөр харанхай хонгил шиг болов доо.

Аав Сүрэнжав ах хоёр 1960-аад оны үед зодолдож танилцаад, гуч гаруй жил найзууд явсан хоёр юм. Тэдний зам нь Монголын Зохиолчдын Хороо, Зөвлөлт Холбоот Улсын Москва хотын М.Горькийн нэрэмжит их сургуулийн дээд курс, Монголын Чөлөөт Зохиолчдын Холбоо, анхны ардчилсан сонгуулиар АИХ-н депутат болж нэг танхимд хоёулаа хамт хуралдаж явсан.

Аав, Сүрэнжав ах хоёр 1990-д оны эхээр Их Хурлын завсарлагааны үеэр Д.Сүхбаатарын талбайд хамт

Манайх 80-д оны эхэн үеэр Шадивланд байсан Зохиолчдын хорооны зусланд гардаг байхад хэдэн зохиолчдын хүүхдүүд дундаас Сүрэнжав ахын охин Өнөрсайхантай нас чацуу болохоор найз нөхөд болж, бид хоёр аавынхаа нөхөрлөлийг үргэлжлүүлсэн билээ.

Ш.Өнөрсайхан (зүүн гар талд) бид хоёр. 2016 оны 9-р сар

Тэр үед аав, Сүрэнжав ах хоёр Р.Чойномын "Сүмтэй бударын чулуу" номыг хэвлэн гаргахад намайг дайчлан бүх шүлгүүдийг нь бичгийн машин дээр цохиулсан юм. Хоёр том аавтайгаа хамт ажилласан нь миний бахархал юм.

Сүрэнжав ахын хувьд бол өөрийнхөө бүх л шүлэг, найраглалаа өврөө ухаж цаас харалгүй цээжээр уншдаг, бас бусдын шүлгийг ч цээжээрээ хэлчихдэг хүн байсан. Үр хүүхэд, ач зээ болон монголын ард түмэн одоо шүлэг найраглалыг цээжээрээ унших цаг иржээ.

Дуутай, цуутай амьдарсан аавынхаа найз, тэнгэрийн хүү тэнгэртээ морилжээ.

Ингээд Сүрэнжав ахын дурсамжийг хамтатгалаа. Та бүхэн болгооно бизээ.

https://threeoldempires.blogspot.com/search/label/%D0%A8.%D0%A1%D2%AF%D1%80%D1%8D%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B2

Португалын амьдрал: Хар тууз дарсны үйлдвэр, Алентежү. My Life in Portugal: FitaPreta, Alentejo wines

2018-12-13T22:12:00.005+00:00

2018 оны 12 сарын 10-ны тэнгэр цэлмэг, нэмэх 20 градусын дулаан өдөр Лиссабон хотоос урагшаа нэг цаг 30 минут машинаар яваад хүрэх, Алентежү мужийн Евора/Evora хотын ойролцоо орших Fitapreta дарсны үйлдвэрт очиж үзлээ.

Fitapreta/ Хар тууз дарсны компани нь 2004 онд английн усан үзэм судлаач Давид Бүүт/ David Booth болон тэр үед дөнгөж 23 настай байсан Антонио Масанита/António Maçanita хоёрын санаачилгаар бүтжээ.

Португалын Алентежү муж нь дэлхийн 27 дарс үйлдвэрлэдэг бүс нутгуудаас усан үзэм тариаралахад хамгийн их байгалын эрс тэс уур амьсгалтай нутагт тооцогддог. Португалд том жижиг нийлсэн 29 дарс үйлдвэрлэдэг бүс нутаг байдаг ба 500 гаруй төрлийн усан үзмээр 11 гол дарс үйлдвэрлэдэг бүс нутгийн нэг нь юм.

Дэлхийд хамгийн нэрд гарсан нь Douro/Доуру муж юм. Энэ муж л ганцаараа порт дарс болон бусад дарсны экспортын 70 хувийг эзэлдэг. Франц, Итали, Испани, Австралийн дараа дарсны экспортоороо тус улс дэлхийд 5-р байранд ордог бөгөөд 2017 оны дарсны худалдаа 777.9 сая евроны ашигтай байжээ.

Римийн эзэнт гүрний үеэс энэ мужид усан үзмээ тариалан, дарс үйлдвэрлэж бүр Итали руу экспортоор аваачдаг байжээ. Үүний дараагаар 8-р зууны үед арабуудад эзлэгдсэнээс хойш дарс хийхээ бараг больсон ч 16-р зуунд Португалын хаант улс байгуулагдаж усан үзмийн талбай нь өргөжиж дарсаа дахин хийж эхлээд удаагүй байтал 18-р зууны сүүлээс хойт зүгийн Доуро дарсны бүсийг тухай үеийн эрх баригчид голлосноор Алентежү бүс нутаг бас дахин хямралд орсон байна.

19-р зууны дунд үеэс дахин сэргэлтийн үедээ орж одоо Португалын дарс үйлдвэрлэдэг нэгэн том бүс болжээ.

Дэлхий дээр 4000 гаруй усан үзмийн бүртргэгдсэн төрөл байдаг бол зөвхөн Португалд ургадаг төрлөөрөө дэлхийд 2-р байрт ордог юм байна. 27,272 км2 нутагтай энэ бүс нутагт 36 дарсны үйлдвэр үйл ажиллагаагаа явуулж байна.

Үүний нэг нь дөнгөж байгуулагдаад 10 гаруй жил болж байгаа FitaPreta компани юм.

23 настай Антонио Масанита Напа хөндий/Napa Valley, Австрали, Bordeaux-Pauillac-д дарсны үйлдвэрлэлийг судалж байгаад Португалдаа буцаж ирээд Английн усан үзэм судлаач Давид Бүүттэй уулзсанаар тэдний хамтын ажиллагаа эхэлжээ. Давид тухайн үедээ Португалын нэрд гарсан дарсны үйлдвэрүүдэд зөвлөгчөөр ажиллаж байсан байна.

Тэдний анхны дарс нь түрээсийн газар дээр ургуулсан усан үзмээрээ, түрээсийн дарсны үйлдвэрт дарсан анхны дарс болох PRETA 2004 нь Олон улсын дарсны сорилтын цомыг хүртжээ. (International Wine Challenge Alentejo Thophy)

Компанийн лого

1306 онд баригдсан байшин сэргээн засварлагдаж байна.

Алентежү бүс нутаг бол тал нутаг юм.

Бизнесийн гараагаа амжилттай эхэлснээр, Fitapreta (монголчилбол Хартууз) компанийн ажил амжилттай явагдаж1306 онд үүссэн Paço do Morgado de Oliveira гэдэг нэртэй, тухайн үедээ Португалын хаан хонодог байсан байшинг худалдан авч сэргээн босголтын ажлыг хийж байна.

Орчин үеийн сэргээн босголтын аргаар хуучны дүр төрхөнд нь байлгахын тулд чармайн ажиллаж байгаа юм байна. Барилгын ажлын явцад мөргөлийн сүм, дарсаа хадгалж байсан зоорийг нь хүртэл олжээ. Ингээд дөнгөж саяхан баягуулагдсан компанийн хувьд ирсэн зочид, сургалтанд оролцож буй хүмүүст бас нэгэн сонирхолтой түүхээр өөрсдийн компанийг танилцуулж байна.

Хэдэн зууны нүүр үзсэн шат.

Компанийн бүтээгдэхүүн

Энэ царсан торхны цаана хэдэн зуун жилийн өмнөх дарсны зоорийг олжээ.

Тус компани ихэнх дарснуудаа Францын царсан торхонд дардаг.

2018 оны ургац дараа жил дарс болоод зах зээлд гарахад бэлтгэгдэж байх хугацаанд нь бас амсаж үзэх хэрэгтэй.

FitaPreta компанийн үүсгэн байгуулагчийн нэг António Maçanita/ Антонио Масанита

Үйлдвэрлэж буй дарснууд нь

Антонио дарснуудаа амсуулж байна

Их ч олон дарс амссан даа. Гэхдээ энэ Sexy нэртэй дарс үнэхээр таалагдсан шүү. Одоо миний уудаг дарсны жагсаалтанд амжилттай тэнцсэн. Зүүн гар талын дарс бол 90-ээс дээш оноо авсан байдаг.

Энэ дарсыг тус компанийг үүсгэн байгуулахад том хувь нэмэр оруулсан, усан үзэмний мэргэжилтэн Давид Бүүтэд зориулан цөөн тоогоор үйлдвэрлэжээ. Лиссабоны нэгэн нэртэй ресторанд хоол идсэн Кристиано Роналдод энэ дарс таалагдсан юм гэж Fitapreta компанийн хүмүүс хуучилж байсан.

Олон улсын оргилуун дарснуудын хамгийн гоё хаягтайд тооцогддог дарсны нэг нь ягаан оргилуун дарс. Ягаан оргилуун дарсыг найз хүүхнүүдийнхээ төрсөн өдөрт бариад очиход бол үнэхээр ирсэн зочдод аз жаргал зуун хувь бэлэглэнэ дээ! Харин төрсөн өдрийн эзэнд бол 200 хувь. Алтан өнгөтэй оргилуун дарсыг зөвхөн амжилтанд хүрч чаддаг хүмүүст зориулсан гэж ярьдаг.

Европын хамгийн баруун зүгээс агаарын замаар тооцвол 8300 км туулж Монголын нийслэлд амжилттай зарагдаж байгаа Sexy цагаан дарс. Дарснууд харин тэнгэрээр биш газраар олон улсын хилийг даван хүрсэн дээ.

Sexy ягаан бол их хөнгөн дарс. Найз нартайгаа зуны оройг энэ дарсыг шимэнгээ хөөрөлдөж суухад тааламжтай дарсын нэг дээ.

Португалд дарс амсах жуулчлал сайн хөгжсөн бөгөөд миний хувьд зөвлөхөд 9-р сард дарс хураах үеэр ирж гайхалтай дурсамжийг өөртөө үлдээж болно. Магадгүй зарим хүмүүс Италийн нэрт кино жүжигчин Adriano Celentano-гийн машинтай уралдан хөлөөрөө усан үзэм шахаж байгаа киног санаж магадгүй. Тэгвэл энэ аяллын үеэр хөлөөрөө усан үзэм шахаж
үзэж болно. Португалын дарс үйлдвэрлэдэг гол газруудад энэ аялал сайн хөгжсөн байдаг.

Хэрвээ Та Лиссабонд аялж яваа бол тус компанийн дарс худалдаалагддаг олон ресторан, баарыг энэ линкээр орж хаягыг олоод очиж амсаж болно.

Sourse:
1. https://www.esmmagazine.com/portuguese-wine-exports-growth-2017/56973
2. http://fitapreta.com/pt/
3. https://en.wikipedia.org/wiki/Alentejo_wine
4. Adegas do Alentejo, Jerónimo Heltor Coelho, 2014
5. http://www.uniglobecarefreetravel.com/post/view/4-great-wine-regions-to-visit-in-portugal

Португалын амьдрал: Намрын налгар өдрүүд...

2018-10-20T17:33:00.001+01:00

Лиссабон солонгос хоолны газартай болов.

Real Korean made food arrived in Lisbon. K-Bob. Martim Moniz, on top of the Oriente Market. I tried bibimbab it was good. Kimchi stew was good too. Spicy or sweet chicken was not mouthwatering but it was OK.

Том охиныг найзтайгаа хамт өдрийг өнгөрүүлэхээр явсны дараа бага охин аав ээж хоёртойгоо өдрийг өнгөрүүлэв.

Португалд намрын налгар өдрүүд үргэлжилж, намар ч гэж дээ нэмэх 26 хэмийн зуны өдрүүд гэж хэлж болохоор 10-р сарын 20-нд бид гурав Лиссабонд саяхан нээгдсэн солонгос хоолны газрын хоолыг амталж үзэхээр очлоо.

Жинхэнэ солонгос хоолны газар байхгүй байсан бөгөөд Martim Moniz, Лиссабоны имигрантуудын хороололд, уул нь бол 60-70-д оны үед энэтхэгчүүд ихтэй байсан бол одоо хятадуудын хороолол болсон гэж хэлж болохоор газар ази хоолны жижигхэн гуанзнууд нээгдэж байгаа юм.

Энд хэдэн солонгосууд нэгдэж цөөн хэдэн төрлийн хоолыг K-Bob нэртэй гуанзанд хийж эхлээд сар болж байгаа болов уу даа. Өдрийн нэг цаг болоогүй байхад очиход нэлээд хүнтэй байсан нь ямар ч байсан ойр хавийн хятадууд болон азиудын хооллодог газрын нэг болжээ. Жижигхэн гал тогоонд хоёр хүн хоолоо хийж, хоёр хүн үйлчилж байв.

Халуун ногоотой кимчи, дөфүтэй шөл үнэхээр амттай байсан. Кимчи нь нөхөрт маань нэг их таалагдсангүй.

Миний авсан бибимбаб бол амттай л байсан, ганцхан халуун тогоонд ирээгүй гээд голж болох юм.

Дараа очихдоо хажууд нь байгаа вьетнам По/фо шөлний газарт өдрийн хоолоо иднээ. Энэ вьетнам шөл дэлхийд нилээд алдартай, сайн хийсэн шөлнүүд нь яг л ядаргаа тайлахаар байдаг юм.

Португалын амьдрал: Хятадын зураач Янбэйн уран зургийн үзэсгэлэн. My Life in Portugal

2018-10-17T20:43:00.000+01:00

2018 оны 10-р сарын 17-нд Лиссабоны Макао музейд хятадын зураач Янбэй/Yanbei уран бүтээлийн "Дахин эхлэл" үзэсгэлэнгээ гаргалаа. 2014 оноос хойш Португал улсад гэр бүлийн хамтаар амьдарч буй зураачийн уран бүтээлд хятадын уламжлалт уран зургийн элементүүдийг орчин үетэй хамтруулсан нь үнэхээр сонин байлаа.

Португалын дулаан уур амьсгал, жилийн 300 өдөр нь нартай, Атлантын далайн эрэг дээр оршдог орны хувьд зураачийн зурагнууд нь тод өнгөөр дүүрэн.

Бага наснаасаа л зураг зурж эхэлсэн Guohui Zhang (жинхэнэ нэр нь) Урлагийн сургууль төгсөж, 1990-ээд онуудад зочид буудал, компаниудын захиалгаар уран бүтээлээ туурвиж байжээ. Дараа нь зураач бизнес хийсээр 2014 онд амьдрал, уран бүтээлээ өөрчлөхөөр шийдэж Португалд амьдарч эхэлснээр шинэ уран бүтээлийн эхлэл нь болсон байна. Ингээд үзэсгэлэнгээ ч "Дахин эхлэл" гэж нэрлэжээ.

Белемын цамхаг. Лиссабонд ирж буй усан онгоцнуудад чиг заагч байсан энэ цамхаг одоо бас л жуулчдын очиж үзэх ёстой газрын нэг болон хувирсан.

Португал улс нь Иберийн хойгт, Атлантын далайгаар 800-д км хүрээлэгдэг байрладаг бөгөөд энэ ч бас л Европын хамгийн баруун цэг Cabo do Roca далайн төвшнөөс 140 м өргөгдөг оршдог юм.

Пена ордон. Синтра уулын орой дээр байрладаг энэ ордон жуулчдын очих дуртай газрын нэг бөгөөд зураач Португалд ирснийхээ дараагаар аялж явахдаа энэ зургыг зуржээ.

Photo & Text by Javhlan Byamba, 2018

https://www.yan-bei.com/

Vilavella, Galicia, Spain

2018-10-15T19:58:00.001+01:00

Испанийн Галиция мужид байдаг Вилавелла хотод энэ 10-р сарын эхээр дөрөв хоног амраад ирлээ. Их л адал явдалтай дөрөв хоног болсон доо. Гэрээсээ гараад хурдны замаар хурдална гэдгийг үзүүлж байтал нэг цагийн дараа машин маань цагт зөвхөн 60 км хурдтай л явна гээд хурдны зам дээр урагшилдаггүй. Аз болж ойрхон байсан засварын газар луу машинаа мөлхүүлсээр очоод засуулаад хоёр цагийн дараа замдаа гарлаа.

Шөнийн 12 цагт Вилавелла спа буудалдаа ирсэн юм. Хүүхдүүд томроод заавал тусдаа өрөөнд унтуулна гэж онлайн захиалга хийгдсэн юм. Ер нь бол буудлуудын зарим нэгэн өрөөнүүд дотроо хаалгатай байдаг болохоор болчих байх гээд нэг их санаа зовсонгүй. Гэтэл энэ буудалд нь тийм юм алга. Ес, 12 настай хоёр охиноо яаж тусад нь өрөөнд унтуулахав дээ. Бага нь аавтайгаа нэг өрөөнд, би томтойгоо нэг өрөөнд ороод унтлаа. Маргааш нь гүйж байж унтах өрөөнүүдээ арай дээрдүүлж билээ.

Спа буудал гэсэн мөртлөө өдөрт 25 евро нэмж төлж байж спаг нь хэрэглэнэ. Арай л дэндүү санагдсан бас массаж хийлгэе гэж бодоо цаг авсан чинь эрэгтэй массажист байдаг юм. Гэхдээ тус буудалын архитектур үнэхээр орчин үеийн сонин юм билээ.

Эхний өдрийн үдээс хойш өдрийн хоолоо идээд алхахаар гарлаа. Хэт их ялаатай мөн халуувтар байсан учир нэг их сүйдтэй алхсангүй. Уул нь испани хоол сайтай байдаг юм харин энэ хот болон ойрхон хотуудад нь олигтой хоол идээгүй, үнэхээр урам хугарсан.

Caminho do Satiago - мөргөлчдийн зам энэ хавиар өнгөрдөг юм байна. Машин замын хажуу талаар явган хүн явж байгааг анхааруулсан олон тэмдэг байсан. Франц, Испани, Португалын газар нутагт байдаг Saint James, англиар, мөргөлийн зам нь дундад зууны үеэс эхлэлтэй бөгөөд мөргөлчид Испанийн Сантяго де Компостела-д/Santiago de Compostela байдаг Гэгээн Жеймсийн булшинд очиж мөргөдөг. 1980-аад оны үед очиж байсан мөргөлчдийн тоо цөөн байсан бол одоо олон мянгаараа очиж бүртгүүлдэг болжээ. Энэ зам нь зөвхөн мөргөлчдийнх биш бөгөөд өөрсдийгөө сорих, спортод дуртай хүмүүс энэ замаар бас алхдаг.

Бид 10-р сарын 7-ны саргүй шөнө одод харахаар нэгэн өндөрлөгт гарч Сүүн зам үзэж билээ. Гэтэл энэ Сүүн замыг дундад зууны домог яриагаар мөргөлчдийн тоосноос үүссэн гэдэг юм байна.

Galicia/ Галисия мужийн энэ хэсэгт Centros BTT уулын дугуйгаар аялах дуртай хүмүүст зориулсан 12 төрлийн хөнгөнөөс хүнд хүртэл маршрут гаргасан байсан. Хамгийн богино хөнгөн, хөхөөр тэмдэглэсэн зам нь 7 км байсан бол хүнд, хар өнгөөр тэмдэглэсэн зам нь 44 км байсан. Эхлэх, дуусах цэгийг маш тодорхой тэмдэглэж, бүр GPS-г хүртэл бичсэн байсан. Хаана аль цэгт хэр өгсөх, буурахыг нь хүртэл газрын зураг дээр сайн тэмдэглэж өгчээ. Бид газрын зургыг аваад л замыг нь дагаад л алхчихсан. Ер нь анхааралтай явбал төөрөхгүй, бүгдэд тодорхой тэмдэг тавьчихсан байсан.

Таримал нарсан ойн агаар нь Хэнтий аймгийн Дадал сумын агаарыг санагуудлав.

Үе үе замд жимс тааралдахад түүгээд, идээд яваад байсан шүү. Мөн нохойн хошуу олж, жижиг уутаа дүүртэл нь түүгээд гэртээ аваад ирсэн.

Нэгэн далан замд тааралдсан нь үнэхээр сүрлэг харагдсан бөгөөд ус нь их л багассан байсан.

Гурав дахь өдрөө нэг замыг сонгож аваад алхаж явсан чинь нэгэн эргэлтэн дээр төөрөөд явж байхдаа энэ зургыг дарсан юм.

Голын эрэг дээр ийм нэртэй (trout) загас 23 см доош богино загас барьж болно гэж бичсэн байсан.

Эндээс л энэ тосгоны ойролцоох жуулчдад зориулсан мэдээллийг олж авч болно. Сайхан зантай хүмүүс тайралдаж, хаана өдрийн хоол идэхийг зааж өгч билээ. Ер нь маршрут нь дандаа тосгоны төвөөс эхэлнэ. Бас бидэн шиг алхаж яваа хүмүүс замд үе үе тааралдаж байсан.

Нэг хэсэгхэн газар амраад сууж байхдаа ийм нэгэн зураг буулгажээ.

Их өргөн гол байсан шүү Encorro do Vao. Зөвхөн ганц машин явах л зориуулалттай гүүрээр гарч байсан маш их хүчтэй салхи салхилаад л бараг аваад гол руу чулуудчих юм шиг санагдаж билээ.

Бусад зургыг энд дараад үзээрэй.

Гэртээ харих 5 цагийн гурвыг нь өөрсдийнхөө машинаар, үлдсэнийг нь таксидав. Замдаа гараад явж байтал машин маань би ер нь та нарыг гэрт чинь хүргэж өгч чадахгүй гээд бас болохоо байчихлаа. Ингээд Португалын автомашины клуб ACP рүү утасдаад, машин эвдэрснээ хэлэхэд, 1-2 цагийн дараа машиныг маань ачих машин, биднийг гэрт хүргэж өгөх такси ирнэ гэж хэлэв. Энэ байгууллагын гишүүн учраас хоёр үйлчилгээ үнэ төлбөргүй. Төлөвлөгөөгөөр бол оройн 8 цагт гэртээ ирэх ёстой байсан бид дөрөв 10 цагт гэртээ орж ирээд нэгэн богинохон амралтаа өндөрлөв.