W Tajlandii i Indonezji

Za Sagą zaczyna się właściwy zachodni Tybet

noreply@blogger.com (Leonard) — Sat, 12 Sep 2026 19:37:54 +0000

Z Bazy pod Mount Everest trasa wiedzie na zachód.

Everest był jednym z celów tej podróży. Ale nie był celem najważniejszym. Teraz zaczyna się droga do Kailaszu.

Saga jest jednym z najważniejszych punktów na tej trasie. Tutaj spotykają się drogi prowadzące z centralnego Tybetu, z Nepalu i dalej w stronę Kailaszu.

Dla podróżujących na zachód to przede wszystkim miejsce na odpoczynek, uzupełnienie zapasów i złapanie oddechu przed kolejnymi setkami kilometrów przez Wyżynę Tybetańską.

Hotel w miasteczku przy najruchliwszej ulicy. Po zmroku pełno policyjnych samochodów, jakby pilnowano jakiś niewidzialnych dygnitarzy.

Miasto nie ma w sobie nic z turystycznej pocztówki. Jest praktyczne, trochę chaotyczne i podporządkowane ludziom, którzy są tu przejazdem.

Na wysokości około 4600 metrów nawet zwykły nocleg nabiera innego znaczeni. Grunt, że pokój jest ciepły.

Następnego ranka znowu ruszam w drogę.

Za Sagą zaczyna się właściwy zachodni Tybet, ogromna, niemal bezludna przestrzeń, przez którą prowadzi droga w kierunku jeziora Manasarovar i Kailaszu. Z każdym kilometrem coraz bardziej oddalam się od Lhasy.

W końcu pojawia się przede mną góra, dla której przejechałem przez cały Tybet

noreply@blogger.com (Leonard) — Sat, 12 Sep 2026 16:30:41 +0000

Przez ostatnie dni Everest był raczej odległym punktem na mapie niż rzeczywistym miejscem. Teraz wystarczy kilka chwil, żeby zrozumieć, dlaczego przez ponad sto lat przyciągał tu ludzi gotowych podporządkować swoje życie jednej górze.

Mój przewodnik czuwał od 5 rano i oglądał chmury na niebie długo przez wzejściem słońca, a to się wydarzyło o 7 rano.

Dalej droga prowadzi już w świat, w którym skala człowieka zaczyna tracić znaczenie. Z każdym kilometrem jest mniej śladów cywilizacji, a coraz więcej lodu, skał i wody spływającej z lodowców. To właśnie tędy dociera się do północnej strony Everestu, w kierunku Rongbuk i bazy na wysokości około 5200 metrów.

Godzina 8 rano.

Godzina 22.

Na wysokości ponad pięciu tysięcy metrów komfort przestaje być oczywistością. Człowiek przyjeżdża tutaj przede wszystkim po to, żeby być blisko Everestu, a nie po to, żeby dobrze zjeść, wyspać się czy wziąć prysznic. Współczesna baza jest jednak znacznie bardziej przygotowana na turystów niż jeszcze kilka lat temu, są namioty noclegowe, ogrzewanie i dostęp do tlenu.

Kilkaset metrów dalej znajduje się klasztor Rongbuk znany mi wcześniej z filmów pierwszych brytyjskich ekspedycji lat 20-tych XX wieku. Teraz znam go z autopsji.

To miejsce, w którym religia i góry spotykają się w wyjątkowy sposób. Klasztor powstał na początku XX wieku i leży na wysokości ponad 5100 metrów, tuż pod północną ścianą Everestu. Trudno znaleźć wiele miejsc na świecie, gdzie życie klasztorne toczy się tak blisko jednej z najbardziej ekstremalnych przestrzeni naszej planety.

Baza pod Everestem

noreply@blogger.com (Leonard) — Fri, 11 Sep 2026 15:18:27 +0000

Baza pod Everestem nie przypomina typowego górskiego kurortu.

Kilka rzędów czarnych namiotów, kamienie, wiatr i góry, które zaczynają się właściwie za płotem. Jesteśmy na wysokości około 5000 metrów, tutaj nawet zwykłe przejście kilkudziesięciu metrów przypomina, że człowiek znalazł się naprawdę wysoko.

Oczywiście zwracam uwagę na kible. Kilku Hindusów próbuje robić sobie selfie, a generalnie jest spokojnie. To już wieczór, dochodzi 21 godzina. Pokoje w budynko-namiotach są nadzwyczaj ciepłe. Pościel jest jak nowa i śnieżnobiała. Da się żyć :)

Generał kontra demokracja: Indonezja na rozdrożu, czyli zapiski z podróżym. Temat na podcast

noreply@blogger.com (Leonard) — Thu, 10 Sep 2026 19:16:36 +0000

Piszę dziś artykuł o Indonezji. Główne tezy:

1. Miasto sprzeczności
Dżakarta rok temu: korki na Sudirman, stragany w Kota Tua, wieżowce rosnące w tempie, które robi wrażenie nawet po Bangkoku czy Kuala Lumpur. A kilkaset metrów dalej, w zaułkach kampungów, życie toczy się tak, jakby PKB było pojęciem z innej planety.

2. Bali, 2014 - pierwszy raz go zauważyłem
Wieczorami oglądałem indonezyjskie telewizje pokazujące dwa zupełnie różne kraje: jeden, w którym zwycięstwo Prabowo było przesądzone, i drugi, w którym wygrywał Jokowi, była burmistrz Solo prowadzący wcześniej firmę meblarską. Prabowo miał generałów, kapitał i media. Przegrał.

notatka z tamtego okresu - Bali 2014 rok

3. Człowiek, który nie uznaje porażki
Były generał Kopassus, zięć Suharto, obarczony zarzutami o porwania działaczy i łamanie praw człowieka w Timorze Wschodnim,💣 na tyle poważnymi, że latami odmawiano mu wjazdu do USA i Australii. Trzykrotnie przegrywał z Jokowim. Za każdym razem wracał.

4. Pięć lat w cieniu rywala
Po przegranej 2019 roku Jokowi zaprosił go do rządu jako ministra obrony. Gest pojednania okazał się czymś innym: czasem na oswojenie elektoratu i zbudowanie wizerunku „łagodnego dziadka” w mediach społecznościowych.

5. Syn prezydenta jako karta przetargowa
2024 rok: kandydatura Prabowo przypieczętowana udziałem syna Jokowiego, Gibrana, jako wiceprezydenta wybranego wbrew konstytucyjnemu limitowi wieku, złagodzonemu tuż przed wyborami przez Trybunał Konstytucyjny, któremu przewodniczył wówczas szwagier Jokowiego. Nie pucz. Legalistyczne wykorzystanie instytucji.

6. Powrót generałów
Nowelizacja ustawy o siłach zbrojnych z 2025 roku zwiększyła liczbę stanowisk cywilnych dostępnych dla oficerów bez opuszczania wojska. Starsi Indonezyjczycy rozpoznają w tym echo „dwifungsi”m czyli doktryny Suharto o podwójnej roli armii w obronie i polityce.

7. Sierpień, który obnażył odruchy władzy
Iskrą był dodatek mieszkaniowy dla 580 parlamentarzystówm czyli dziesięciokrotność płacy minimalnej w Dżakarcie. Śmierć kierowcy ojol rozjechanego przez pojazd Brimob zamieniła protesty w najkrwawsze zamieszki od dekad.

8. Czołgi pod Monas
Wrzesień 2025, wróciłem do Dżakarty miesiąc później. W cieniu pomnika Monas stały transportery opancerzone i wojskowe namioty — nie na paradzie, w gotowości. Armia znów zadomowiła się w przestrzeni, z której Indonezyjczycy próbowali ją wyprowadzić po 1998 roku.

9. Ustępstwa zamiast reform
Dodatki cofnięto, kilku deputowanych straciło stanowiska. Brimob, odpowiedzialny za śmierć, która wywołała zamieszki, pozostał nietknięty. Struktura władzy się nie zmieniła, zmieniło się tylko tempo reakcji na kryzys.

10. Ceny ustalane przez państwo
Fundusz Danantara centralizuje eksport niklu, węgla i oleju palmowego. „Każdą cenę musimy ustalać my” - powiedział wprost Prabowo. Kolej Whoosh, zbudowana z chińskim kapitałem, wraca teraz w 60 procentach pod kontrolę państwa.

11. Znikająca klasa średnia
Z 57 mln osób w 2019 roku do 47 mln w 2025, mimo że gospodarka rosła cały ten czas. W czerwcu 2026 roku podwyżka stóp procentowych i 32-procentowa podwyżka cen paliwa uderzyły w tych, którzy żyją tuż nad granicą bezpieczeństwa finansowego.

12. Demokracja na próbie cierpliwości
Prabowo nie musi dokonywać zamachu stanu, żeby osłabić instytucje wystarczy przekonać trzecią co do wielkości demokrację świata, że wybór stoi między silną władzą wykonawczą a chaosem wolnej debaty. 2026 rok pokazał, że Indonezyjczycy nie zamierzają czekać cierpliwie na moment, w którym wzrost PKB przełoży się na ich portfele.

Pisząc artykuł o Indonezji nagle odkryłem, że Tajlandia - nazywana zawsze drugą największą gospodarką ASEANu, już nią nie jest.

PKB Indonezji (1,55 bln USD) równa się sumie PKB trzech krajów regionu razem wziętych: Filipin, Malezji i Wietnamu (512 + 516 + 527 mld USD).… pic.twitter.com/QalFe1EtcR
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) September 10, 2026

Indonesia to take control of China-funded Whoosh rail operator

Loan maturity extended to 80 years following talks with Beijinghttps://t.co/bxzYXtL0kO
— Nikkei Asia (@NikkeiAsia) September 10, 2026

Droga do Mount Everest Camp

noreply@blogger.com (Leonard) — Wed, 09 Sep 2026 10:49:37 +0000

Im wyżej, tym mniej człowieka, a więcej wiatru.

Na jednym z kolejnych wysokich przejazdów zatrzymuję się przy setkach kolorowych flag modlitewnych, które wiatr rozciąga nad kamienistym zboczem. Ich pięć podstawowych kolorów to niebieski, biały, czerwony, zielony i żółty, które symbolizują pięć elementów: przestrzeń, wiatr, ogień, wodę i ziemię, a zapisane na nich mantry mają być niesione przez wiatr dalej w świat.

Trochę dalej pojawia się charakterystyczna brama. To wjazd na teren Parku Narodowego Mount Everest.

Od tego miejsca droga prowadzi już w kierunku najwyższej góry świata. Za bramą zaczyna się zupełnie inny Tybet: rozległy, pusty i coraz bardziej wysokogórski. Sama historia drogi jest bardzo interesująca. Opisałem ją w reportażu, do którego link zamieszczm pod ostatnim zdjęciem postu.

Frgment mojego artykułu na XYZ.pl :

"Skala rozwoju sieci drogowej staje się bardziej czytelna w liczbach bez cofania się w czasie o 100 lat. W 1959 roku, u progu włączenia Tybetu w chińską administrację, cała sieć drogowa regionu liczyła zaledwie 7300 kilometrów. Do końca 2006 roku wzrosła do 44 813 km, z czego zaledwie 8,8% stanowiły drogi asfaltowe."

Legendarna droga G318 w Tybecie

noreply@blogger.com (Leonard) — Tue, 08 Sep 2026 17:51:22 +0000

G318 nie rozpieszcza kierowców. W tym miejscu znak ostrzega przed 23-kilometrowym ciągłym zjazdem. Na wysokości ponad pięciu tysięcy metrów każdy taki odcinek oznacza nie tylko piękne widoki, ale również poważny test dla hamulców.

Wygrzałem się na podgrzewanym kiblu, nawdychałem się tlenu i nazajutrz kontynuowałem włóczęgę po Dachu Świata.

Kilometr 5036.

G318 to jedna z najbardziej niezwykłych dróg Chin ciągnąca się przez Tybet setki kilometrów, przez przełęcze, pustkowia i wysokogórskie doliny.

Za tym niepozornym betonowym słupkiem kryje się jednak ponad pięć tysięcy kilometrów chińskiej drogi, licząc od Szanghaju.

Kilka kroków od drogi krajobraz zmienia się w bezkresną, surową przestrzeń. Za płaską, niemal pozbawioną roślinności równiną ciągną się ośnieżone góry, a droga G318 znika gdzieś w tej ogromnej przestrzeni.

Afryka 2026 - kilka moich reporterskich tropów

noreply@blogger.com (Leonard) — Tue, 08 Sep 2026 17:31:57 +0000

Kilka materiałów, które powstały w 2026 roku podczas mojego powrotu do tematów afrykańskich. Miasta, infrastruktura, gospodarka, kino, bezpieczeństwo i rolnictwo.

Zostawiam je tutaj także jako własne archiwum.

Tylko 5 miast w Afryce ma metro. Dla porównania metro w Warszawie ma 41 km długości.

Afryka ma zaledwie 5 miast z systemem metra/kolei miejskiej. Największą sieć ma Kair z ponad 100 km. Co ciekawe, druga linia w Lagos, choć uwzględniona w planach rozwoju systemu, nie jest jeszcze uruchomiona.

To dobrze pokazuje, jak ogromna jest jeszcze luka infrastrukturalna… pic.twitter.com/a8Xq0TvUv7
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) September 8, 2026

Shell znika z afrykańskich stacji benzynowych.

🇿🇦 Shell znika z afrykańskich stacji benzynowych.

Shell kończy erę sprzedaży detalicznej w Afryce. Wykres pokazuje, jak firma demontowała swoją kontynentalną sieć stacji od 2010 roku do dziś.

W 2011 roku firma sprzedała bezpośrednią kontrolę nad siecią detaliczną w 16 krajach… pic.twitter.com/pZn8tbxlQm
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) September 7, 2026

Afrykańskie kino.

Badając rozpoznawalność kina afrykańskiego, porównałem jego obecność na Oscarach i na europejskiej Wielkiej Trójce (Cannes, Wenecja, Berlin) z dorobkiem polskiego kina.

Egipt zgłosił do Oscara 39 filmów. Zero nominacji. Nigeria, drugi co do wielkości przemysł filmowy świata,… pic.twitter.com/aCwT2E9mvw
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) September 6, 2026

Nigeria: ekonomia porwań bije rekord.

🇳🇬 Nigeria: ekonomia porwań bije rekord

7825 ofiar w 1713 incydentach między lipcem 2025 a czerwcem 2026 to wzrost o 66% rok do roku, najwyższy wynik w 5-letniej serii SBM Intelligence. Zginęło 1142 osoby.

Ale prawdziwa historia jest w dolarach: okup faktycznie zapłacony… pic.twitter.com/AO0njZS7pe
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) August 30, 2026

I coś z terenu - z wyjazdu do Ugandy :

Uganda należy do największych producentów kawy w Afryce 🇺🇬

Dominują dwie odmiany: robusta uprawiana na niższych terenach oraz arabika rosnąca w chłodniejszych regionach górskich. Produkcja kawy daje utrzymanie milionom ludzi i pozostaje jednym z najważniejszych źródeł… pic.twitter.com/PQON4QR9QC
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) May 16, 2026

30 km z buta

noreply@blogger.com (Leonard) — Mon, 07 Sep 2026 19:05:17 +0000

Tego dnia przeszedłem 30 km z buta. To już drugi taki wynik po Berlinie. No, do dystansu klasycznego maratonu jeszcze brakuje.

Głównym punktem spaceru było Stare Czarnowo. Po południu kierując się już w stronę Szczecina szedłem przez Puszczę Bukową i rozmawiałem z AI o historii traktów leśnych i wyrębie miejscowych lasów w XIX wieku. Ówczesne wioski miały więcej mieszkańców niż obecnie.

Ta droga zachwyciała mnie. Muszę poczytać pierwsze niemieckie przewodniki tych terenów sprzed 150 lat.

🇵🇱 Kołowo - niewielka wieś w Puszczy Bukowej, z XIII-wieczną historią. Nad stawem odbija się smukła wieża miejscowego kościoła, a spokojny krajobraz zachował charakter dawnej pomorskiej wsi. pic.twitter.com/iudzvBMXHY
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) September 7, 2026

Dla dzielnych podróżników przemierzających surową krainę Tybetu czeka taki inteligentny hotel

noreply@blogger.com (Leonard) — Mon, 07 Sep 2026 17:40:15 +0000

Cangyu Yabu Hotel w Shigatse, położony 6 km od klasztoru Tashilhunpo okazał się najnowszym "wypasionym noclegiem" wysokogórskim. Otworzony w roku 2025 hotel z 24-godzinnym rozproszonym dostarczaniam tlenu do pokoi zaskakiwał na każdym kroku. Już pominę restauracje i bary, bo zaraz zgłodnieje ponownie...

Przy lobby znajduje się komora hiperbaryczna. Goście mogą z niej korzystać bez dodatkowej opłaty.

To jest właściwa nowoczesna baza aklimatyzacyjna dla ludzi szwendających się po Dachu Świata. Sam hotel leży na wysokości 3,800 metrów.

W środku wszystko jest nowe, eleganckie i dopracowane, od wystroju lobby po pokój z ogromnym telewizorem i inteligentnym, podgrzewanym kiblem. 😄

Najbardziej jednak podoba mi się to, że za oknem nadal jest surowy Tybet, a wewnątrz mam standard, którego nie powstydziłby się dobry hotel w Pekinie.

Architektoniczna mandala, czyli Kumbum w Gyantse

noreply@blogger.com (Leonard) — Sun, 06 Sep 2026 14:03:50 +0000

Sto kilometrów na wschód od Shigatse, u stóp starego fortu Dzong, leży Gyantse, niegdyś trzecie co do wielkości miasto Tybetu, po Lhasie i Shigatse, skrzyżowanie szlaków handlowych prowadzących na południe, do Indii.

To tutaj, w 1418 roku, książę Rabten Kunzang Phak i pierwszy Panczen Lama, Kedrub Dże, założyli klasztor Pelkor Chöde, po tybetańsku "klasztor pomyślności".

Symbolem klasztoru jest Kumbum -> "Stupa Stu Tysięcy Obrazów".

Trzydziestodwumetrowa, dziewięciopiętrowa budowla mieszcząca w swoich murach niemal osiemdziesiąt kaplic i dziesięć tysięcy wizerunków Buddy. To najwyższa stupa w całym Tybecie, jedyna tego typu konstrukcja w kraju. To dosłowny architektoniczny mandala: świątynia w stupie, stupa w świątyni.

Pelkor Chöde ma jeszcze jedną cechę wyjątkową na skalę całego Tybetu: pod jednym dachem współistnieją tu trzy różne szkoły buddyzmu tybetańskiego: sakja, kadampa i gelug.

W czasach, gdy poszczególne tradycje rywalizowały o wpływy niemal na noże, ten klasztor był eksperymentem współistnienia. Dziś, sześćset lat później, wciąż nim jest.

Klasztor Pelkor Chöde, Gyantse na wysokości 3900 m n.p.m.

noreply@blogger.com (Leonard) — Fri, 04 Sep 2026 11:58:54 +0000

Pelkor Chöde to jeden z najważniejszych klasztorów w Gyantse. Powstał w XV wieku i jest wyjątkowym przykładem miejsca, w którym przez wieki współistniały różne szkoły buddyzmu tybetańskiego.

Biały lew wygląda, jakby właśnie wyszedł z jakiejś tybetańskiej bajki. To Śnieżny Lew, mityczny strażnik gór, symbol odwagi, siły i radości. W Pelkor Chöde takich symboli jest zresztą więcej niż turystów, którzy próbują je wszystkie rozszyfrować

Z wysokości 5000 zjazd na 3900 metrów i już widać niebieskie niebo.

G349, czyli China National Highway 349, nazywana jest również Sichuan - Tibet Middle Line

noreply@blogger.com (Leonard) — Thu, 03 Sep 2026 07:05:32 +0000

W Chinach jest kilka kultowych dróg, co prawda nie widać na nich hipisów na motorach, ale ich brak wynagradzają widoki.

Dzisiejsza G349 ma bardzo stare korzenie komunikacyjne.

Jej przebieg związany jest z historycznym szlakiem herbaciano-końskim, a także z dawnymi połączeniami między Tybetem i Chinami. Chińskie źródła określają ją również jako ważny fragment dawnych tras komunikacyjnych między Tybetem a wnętrzem Chin.

Pod lodowcem Karola powstało niewielkie sanktuarium pełne modlitewnych flag i stup. W tle potężne, pokryte lodem zbocza, a wokół surowy krajobraz na wysokości ponad 5000 metrów. Trudno o bardziej tybetańską scenerię.

Przy lodowcu działa mały punkt obsługi turystów, przed którym stoi kilka busów. Nawet tutaj, na końcu świata, chińska infrastruktura turystyczna jest całkiem dobrze rozwinięta.

Żółte ściany, charakterystyczne tybetańskie zdobienia i chińska flaga, a za budynkiem lodowiec Karola. Połączenie tradycyjnej architektury z oficjalną rzeczywistością współczesnego Tybetu trudno byłoby wymyślić lepiej.

A wracajać do samej drogi -> G349 jest drogą wielkich wysokości.

W jej przebiegu znajdują się przełęcze przekraczające 5000 metrów; przykładowo Xia Gongla Pass w rejonie Bianba ma 5298 m. Jeszcze przed modernizacją drogi były to odcinki trudne i często zamykane przez śnieg.

Z Yamdrok w stronę lodowca Karola.

noreply@blogger.com (Leonard) — Wed, 02 Sep 2026 19:26:06 +0000

Z Yamdrok jedziemy dalej w stronę lodowca Karola. Po drodze przekraczamy przełęcz Simila La na wysokości 4330 metrów, a kilka kilometrów dalej pojawia się przed nami lodowiec, którego jęzor schodzi niemal do samej drogi.

W międzyczasie zajeżdżamy na prosty obiadek do przydrożnego zajazdu.

Karola jest jednym z najłatwiej dostępnych lodowców Tybetu, od asfaltu dzieli go zaledwie około 300 metrów.

Sam lodowiec związany jest z masywem Naiqin Kangsang (Noijin Kangsang), którego główny szczyt ma 7191 m. Jęzor lodowca sięga wysokości około 5560 m, natomiast miejsce, z którego ogląda się lodowiec, to udokorowany flagami modlitewnymi i stupą podjaz na wysokości 5400 m.

4998 m n.p.m. widok na jezioro Yamdrok

noreply@blogger.com (Leonard) — Tue, 01 Sep 2026 19:00:41 +0000

Pierwszy konkretny postój poza stolicą Tybetu leży na wysokości 5000 metrów. Stąd podziwiam krajobraz i upewniam się, czy Dach Świata nie przecieka.

Yamdrok Tso leży w południowym Tybecie, około 110 km na południowy zachód od Lhasy, na wysokości około 4440 m n.p.m. Jest jednym z największych jezior Wyżyny Tybetańskiej: ma około 638 km² powierzchni i ponad 70 km długości.

To jezioro ma bardzo charakterystyczny, silnie rozczłonkowany kształt, przypominający z góry ogromną dłoń albo rozgałęzioną wstęgę. Otaczają je suche, bezdrzewne góry, a część wody pochodzi z opadów, spływu powierzchniowego oraz topniejącego śniegu i lodowców. Jest to właściwie prawie zamknięty system wodny, gdzie woda odpływa jedynie niewielkim ciekiem w kierunku Yarlung Tsangpo, czyli górnego biegu Brahmaputry.

Na parkingu dostrzegam kilka samochodów na tajskich blachach. Ten Ford ma "w nogach" tysiące kilometrów. Auto zarejestrowane w Songkhla, tuż przy granicy z Malezją.

Lhasa Kitchen - ostatni wieczór w stolicy Tybetu

noreply@blogger.com (Leonard) — Mon, 31 Aug 2026 15:15:27 +0000

To był ostatni wieczór w Lhasie podczas pierwszego popasu w stolicy Tybetu. Jeszcze wówczas nie wiedziałem, że Lhasa Kitchen stanie się najbardziej odwiedzaną przeze mnie knajpą w Chinach.

„Beer from the Roof of the World” dobrze wpisuje się w miejsce, gdzie nawet zwykły posiłek odbywa się na wysokości kilku tysięcy metrów, ale ...... nie polecam tego piwa, smakuje jak woda z chmielem.

Już dawno nie robię na blogu żadnego nowego rankingu azjatyckich piw, bo przestałem się katować tymi trunkami 😅

Ktoś młody, szczery i naiwny powienien zabrać się za takie tematy.

Nie mam żadnego kaca nazajutrz rano i jestem gotowy na podbój Dachu Świata, pomimo braku uprawnień dekarza.

Barwne przedstawienie jednej z gniewnych, opiekuńczych postaci tybetańskiego buddyzmu. Intensywne błękity, czerwienie i złoto kontrastują z prostotą kamiennego muru, tworząc niezwykle ekspresyjną dekorację. Takie wizerunki miały nie tylko zdobić przestrzeń, ale również pełnić funkcję symboliczną i ochronną. Ale czy faktycznie chronią? Chyba tylko Chińczyków?

Pałac ponad Lhasą

noreply@blogger.com (Leonard) — Sun, 30 Aug 2026 19:13:21 +0000

- Gdzie jest Dalajlama? - chciałoby się powiedzieć.

Ale to pytanie nie jest śmieszne jak tytuł starego filmu "Gdzie jest generał".

To jest dramat Tybetańczyków.

Zwiedzanie Potala Pałacu to jest zupłnie chińska lipa - mało komnat udostępnionych, zero zdjęć w środku, tylko godzina czasu i monitoring z rozpoznawaniem twarzy. Kpiny.

Najsłynniejszy pałac w Azji.

Jeśli się mylę, to proszę mnie poprawić.

To istatnie piętro i zółte zasłony w oknach, to prywatne pokoje Dalajlamy XIX.

Można zobaczyć, nic poza tym.

Biała i czerwona budowla wyrasta ze zbocza Marpori niczym ogromna twierdza. Z daleka wydaje się niemal nierealna. Im bliżej, tym bardziej widać jej surowość: grube mury, małe okna, strome kamienne schody i charakterystyczne czarne, białe, czerwone i złote detale tybetańskiej architektury.

Do pałacu prowadzą długie schody. Na wysokości Lhasy, ponad 3600 metrów nad poziomem morza, nawet zwykłe wejście po schodach potrafi przypomnieć człowiekowi, gdzie się znalazł.

Potala była nie tylko pałacem. Przez wieki była centrum religijnej i politycznej władzy Tybetu oraz rezydencją kolejnych Dalajlamów. Jej monumentalna sylwetka stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Tybetu.

Obecny Dalajlama, Tenzin Gyatso (XIV Dalajlama), mieszka obecnie w Dharamsali w północnych Indiach, a dokładniej w kompleksie Tsuglagkhang / Namgyal Monastery w McLeod Ganj.

Do Lhasy i Pałacu Potala nie może wrócić. Opuścił Tybet w 1959 roku, po powstaniu przeciwko chińskiej władzy, i od tego czasu przebywa na emigracji w Indiach.

Sklep, w którym Tybet można zabrać ze sobą

noreply@blogger.com (Leonard) — Wed, 26 Aug 2026 18:16:36 +0000

W Lhasie, kilka ulic od najważniejszych świątyń, trafiłem do sklepu, który na pierwszy rzut oka wyglądał jak połączenie galerii sztuki, pracowni rzemieślniczej i magazynu. Nie było tu jednak typowej dla turystycznych bazarów masy plastikowych pamiątek. Na półkach leżały wełniane kilimy, koce i tkaniny, a na ścianach wisiały przedmioty nawiązujące do tradycyjnej sztuki tybetańskiej.

Najbardziej zaskoczyła mnie różnorodność materiałów. Obok grubych, niemal surowych wyrobów z wełny jaka pojawiały się miękkie tkaniny, kolorowe dywany, poduszki i dekoracyjne aplikacje. Wiele wzorów opierało się na charakterystycznej tybetańskiej geometrii: nieskończonych węzłach, lotosach, ornamentach i symbolach buddyjskich. Tradycyjny tybetański wyrób nie musi być przy tym muzealnym eksponatem. Te same motywy trafiają dziś na koce, poduszki czy dywany, które mają znaleźć miejsce we współczesnym domu.

W sklepie znalazła się także opowieść o yak-kulu. To określenie jest warte uwagi, bo w tradycji tybetańskiej rzeczywiście występuje termin yak-kulu odnoszący się do delikatnego włókna z podszerstka jaka. W literaturze dotyczącej tradycyjnych tkanin tybetańskich rozróżnia się m.in. wełnę jaka, kaszmir kozi i yak-kulu.

Sprzedawca przedstawiał włókno jaka jako wyjątkowo miękkie i ciepłe. I rzeczywiście, delikatny puch jaka należy do luksusowych włókien zwierzęcych i może być bardzo cienki. Nie jest jednak dosłownie kaszmirem: kaszmir pochodzi z kóz kaszmirskich, podczas gdy yak-kulu pochodzi z delikatnego podszerstka jaka.

Na jednej z tablic przeczytałem nawet, że do wykonania dużego szala potrzeba aż 150 kilogramów oczyszczonego włosia jaka. Tę liczbę potraktowałbym jednak jako element sklepowej opowieści marketingowej, a nie informację techniczną, której należałoby bez sprawdzenia używać w tekście.

Były tu również przedmioty, które znacznie mocniej wiązały się z religijną kulturą Tybetu. Jednym z nich była drewniana, bogato malowana dekoracja przedstawiająca Garudę, mityczną istotę znaną z tradycji buddyjskiej i hinduistycznej. Żywe kolory, czerwone tło, złocenia, kwiaty i wijące się roślinne ornamenty sprawiały, że wyglądała jak fragment wyposażenia klasztoru przeniesiony do sklepowej galerii.

Obok znalazła się nawet dość niezwykła maska przedstawiająca starszego mężczyznę z długą brodą. Nie próbowałbym jednak nadawać jej konkretnej tożsamości bez informacji od sprzedawcy. W tybetańskich sklepach z rękodziełem obok przedmiotów o jednoznacznie religijnym charakterze można znaleźć także współczesne dekoracje inspirowane lokalną ikonografią.

Lhasa - jest gdzie oko zawiesić

noreply@blogger.com (Leonard) — Tue, 25 Aug 2026 21:07:39 +0000

Ciągle kręce się po centrum miasta i przygladam się ludziom. Prawie każdy wygląda jak z innej bajki. Szkoda, że niebo jest zachmurzone. Jedyny plus to wyjątkowy blask złotych dachów.

Wśród tego tłumu wciąż można dostrzec elementy dawnego Tybetu: stroje, biżuterię, religijne przedmioty i charakterystyczne zdobienia. Ale współczesność jest równie obecna, także w postaci masowej turystyki i wszechobecnych chińskich napisów.

Generalnie to filmuje dużo, a zdjęcia to ofekt uboczny: automatyczny.

Też kiedyś miałem taki młynki modlitewne. Dwadzieścia lat temu szły na Allegro jak świeże bułeczki :)

Dziś nie mam czasu na chodzenie po sklepach z turystycznymi gadżetami. Za to tybetańskie knajpy to rarytas. Zanim coś podadzą na ząb, gorąca herbatka z termosu na koszt firmy to piękny zwyczaj.

Historia zaczęła się tu ponad 1300 lat temu

noreply@blogger.com (Leonard) — Tue, 25 Aug 2026 16:26:11 +0000

Jokhang powstał w VII wieku i przez niemal 1400 lat pozostaje jednym z najważniejszych centrów buddyzmu tybetańskiego. Dzisiejsza architektura jest oczywiście rezultatem wielowiekowych przebudów i rozbudowy, ale najstarsze początki świątyni sięgają czasów Songtsena Gampo.

Dzisiejszy Jokhang jest oczywiście rezultatem wielu przebudów, ale jego najważniejsza historia zaczęła się ponad 1300 lat temu. Dla pielgrzymów pozostaje miejscem szczególnym, a dla przybysza jednym z tych punktów Tybetu, w których historia nie jest zamknięta w muzeum, lecz nadal dzieje się na oczach odwiedzających.

Na chwile, udało się znaleźć miejsce bez ludzi, spokojny zakątek świątyni.

Zachodni turyści mogą przebywać tu tylko godzinę - czas jest limitowany.

Tybet wieczorową porą

noreply@blogger.com (Leonard) — Mon, 24 Aug 2026 17:56:55 +0000

Wieczorem Lhasa zmienia charakter. Białe, masywne ściany tradycyjnych tybetańskich domów zaczynają świecić złotym światłem, a dekoracyjne okna i balkony nabierają niemal teatralnego wyglądu. Tradycyjna architektura nie znika jednak pod naporem współczesności zmienia wygląd.

Duże, jaskrawo podświetlone szyldy i napisy po chińsku przytłaczają swoją wielkością znacznie skromniejsze napisy tybetańskie. W blasku neonów chińskie znaki dominują nad ulicą, podczas gdy tybetański alfabet pozostaje często jedynie dodatkiem

W Tybecie też grają do kotleta

noreply@blogger.com (Leonard) — Sun, 23 Aug 2026 17:33:50 +0000

Człowiek nie żyje tylko zwiedzaniem świątyń, podziwianiem posągów i wymyślaniem intrug na użytek literatury pieknej. Jednym z najciekawszych miejsc w Tybecie były lokalne restauracje.

Jeszcze nie zaczęła się na dobre uczta, a pojawiła się muzyka i śpiew.

Tradycyjne tybetańskie stroje okazały się szatami wartymi uwagi. Złoto, pomarańcz, zieleń, czerń i intensywne kolory pasów tworzą niemal teatralny obraz. Jeden z muzyków gra na flecie, inni na tradycyjnych instrumentach strunowych. Kobieta śpiewa, potem mężczyzna śpiewa, potem obije śpiewają. Maklakiewicz i Himilsbach nie mieliby powodów do narzekań na nudy, gdyby ze statku na Wiśle pod Toruniem, Marek Piwowski przeniósł scenę na ponad 3600 metrów nad poziomem morza. A tak? Zostali na nizinach i improwizowali u podnóża zamku krzyżackiego :)

Przy stole pojawiają się pierożki momo, warzywa, grzyby i mięso. W centrum stoi miedziany kocioł, w którym gotuje się kolejne składniki. Jest kolorowo, obficie i zupełnie inaczej niż w europejskiej restauracji.

Patrzę na ich stroje i mam wrażenie, że każdy z nich jest osobną opowieścią. Haftowane wzory, szerokie rękawy, pasy z wielobarwnych tkanin, ciężka biżuteria i charakterystyczne nakrycia głowy przypominają, że kultura Tybetu nie zamyka się w murach klasztorów.

Tutaj filozofii się nie słucha, lecz trzeba ją bronić

noreply@blogger.com (Leonard) — Sat, 22 Aug 2026 07:09:27 +0000

W Sera buddyzm można zobaczyć nie tylko w modlitwie, medytacji i rytuałach. Na klasztornym dziedzińcu mnisi uczą się poprzez debatę filozoficzną.

Dyskusje są dynamiczne. Padają pytania i odpowiadzi.

Argumenty przeciwnika są podważane, występują próby obrony własnego rozumowania.

Towarzyszą temu charakterystyczne gesty, energiczne klaśnięcia i ruch całego ciała. Z boku wygląda to niemal jak przedstawienie, ale dla mnichów jest to poważny trening filozoficzny.

Przez wieki Sera było jednym z najważniejszych ośrodków nauki buddyzmu tybetańskiego. Dziś jest to ciągle ważna tradycja: dyskusja w ogrodzie.

Gra Go kontra Szachy, czyli gdyby Pan Samochodzik wybrał się w Tybet

noreply@blogger.com (Leonard) — Fri, 21 Aug 2026 16:56:00 +0000

Jakby Zbigniew Nienacki zdecydował się przenieść postać Pana Samochodzika w Tybet, to miałby przebogaty materiał symboliczny, o wiele bogatszy niż wykreowany przez Niemców w białych płaszczach.

Poza tym inna kolorystyka, estetyka, głębsze korzenie pozwalają na knucie intrygi z ukrytymi skarbami w wielowarstwowych pokładach historycznych. Nawet Dan Brown mógłby opuścić w końcu Watykan i dać pograsować profesorowi Robertowi Langdonowi na nowym terenie.

Pierwszy już nic nie stworzy, a drugi nic nie zmieni i nie zmodyfikuje. Jest pole do popisu 👺

Drzwi czerwone. Muszę się przyznać, że mam podobne w domu w Tajlandii... prowadzą do jednej łazienki. Po przekroczeniu progu nic już nie będzie takie samo jak dotychczas. Gwarantuje wam.

Ta pusta sala modlitewna, mnisi wyszli do ogrodu (wytłumaczę później - po co wyszli) nadaje skojarzenia z Imieniem Róży. Ale oczywiście jest bardziej ciepła, nie tylko przez bogate barwy.

Co zginęło? Co zasłonieto? Możliwości spekulacji są ogromne, kombinacji więcej jak w grze w go vs szachy.

Szachy pokazują, jak pokonać przeciwnika. Go pokazuje, jak zbudować sytuację, w której przeciwnik ma coraz mniej możliwości działania.

Niebieska twarz strażnika klasztoru, wyraziste oczy, broda, fantastyczne zwierzęta i kłębiące się chmury tworzą świat, w którym granica między religią, mitem i sztuką całkowicie się zaciera.

Właśnie o to chodzi, aby nie być takim dosłownym. To zależy od czytelnika, ile rozpozna pokładów tajemnic i intryg.

W buddyzmie tybetańskim słowa nie są jedynie tekstem do przeczytania, mają inne formy zapraszające do interakcji. Słowo MANTRA - budzi chyba jakieś skojarzenia?

Patrzę na złoty posąg Tsongkhapy i widzę, czym jest tybetański buddyzm. To nie tylko modlitwa i kadzidła. To przede wszystkim ogromny systemem wiedzy i nauki przekazywanej przez pokolenia. Taka podróż w przeszłość i przyszłość zarazem. Tak jak sugeruje zasada holograficzna, rozwijana przez fizyków zajmujących się teorią strun:

cyt. {W pewnych sytuacjach fizyczny opis świata znajdującego się w określonej objętości może być równoważny opisowi zapisanym na jego granicy, czyli „świat jest hologramem”.}

Pan Samochodzik mógłby przeprowadzić śledztwo i ustalić, czy świat, który postrzegamy, może nie być fundamentalnym poziomem rzeczywistości, a przy okazji odkryć trochę złotych artefaktów, których nie mógł doliczyć się mój tybetański przewodnik.

Samotność to duży walor i przywilej

noreply@blogger.com (Leonard) — Fri, 21 Aug 2026 08:45:58 +0000

Klaszto Drepung był pierwszym w Lhasie i na całej tybetańskiej trasie. Leżący daleko od centrum miasta kompleks klasztorny, który kiedyś był miastem sam w sobie miał jeden duży walor - mało ludzi. Było można tam nawet zgubić się (specjalnie) i w zaciszu chłonić energię tej "czakry".

Przypomniałem sobie o moim dobrym koledze Matysie, którego odwiedziłem w Bieszczadach w marcu. Wiele lat temu kupił tam ziemię i wybudował sobie chatę, aby zażywać "luksusowej samotności". Wkrótce zaczęli pojawiać się sąsiedzi (lepsi i gorsi), nie dostawał listów z gminy, gdyż nadal miał "meldunek" w dużym mieście skąd pochodzi. Ostatnio zaczęły krążyć drony sprawdzające zgodność zabudowy z planami i aktualnym układem urbanistycznym. Uciekając na koniec Polski stał się obiektem wystawionym na pustym polu, gdzie schować można się tylko pod koronami rozłożystych drzew, które niestety rosną bardzo powoli w naszym klimacie. Goodbye PRYWATNOŚĆ

Wiadomo, że o żadnej prywatności nie ma mowy w Chinach, już od dawna. Tym bardziej ceniłem możliwość pochodzenia wąskimi uliczkami Drepung - choć kilka krótkich minut. Oczywiście są w Tybecie prawdziwe pustkowia, ale tam nie rosną drzewa.

O systemie rozpoznawania twarzy w Chinach będę jeszcze pisał, ale aby nie psuć sobie humoru na dziś pooglądam zdjęcia. Trzeba umieć się cieszyć z najmniejszych rzeczy i z najkrótszych chwil.

Klasztor Drepung, który był kiedyś miastem

noreply@blogger.com (Leonard) — Wed, 19 Aug 2026 19:24:36 +0000

Drepung nie robi na mnie wrażenia zwykłego klasztoru. Położony na zboczach gór na obrzeżach Lhasy, wygląda raczej jak całe miasteczko przyklejone do skalistego zbocza. Białe ściany, ciemnoczerwone pasy, złote ornamenty, okna zasłonięte kolorowymi płótnami i dachy zakończone złotymi elementami tworzą niezwykłą architekturę, która z daleka niemal zlewa się z górskim krajobrazem.

Drepung założono w 1416 roku przez Jamyanga Choje Tashi Paldena, ucznia Tsongkhapy, twórcy szkoły Gelug. Przez kolejne stulecia był jednym z najważniejszych ośrodków tybetańskiego buddyzmu i zarazem ogromnym centrum nauki. W najlepszym okresie mieszkały tu tysiące mnichów. Dawne źródła mówią nawet o około 8–10 tysiącach, dlatego Drepung bywa określany jako jeden z największych klasztorów w świecie buddyjskim.

Wchodzę dalej. W jednej z kaplic płoną rzędy małych lampek maślanych. Za szybą stoją figury nauczycieli i bóstw, wszystko jest złote, czerwone, kolorowe i niezwykle szczegółowe. Na zewnątrz światło odbija się od białych ścian, a ponad dachami widać nagie, skaliste góry.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu Drepung był częścią zupełnie innego świata. Dziś przyjeżdżają tutaj autobusy z turystami, obowiązuje współczesna infrastruktura, a obok wielowiekowych budynków pojawiają się kamery i urządzenia monitoringu. A jednak wystarczy odejść kilka metrów od głównego szlaku, żeby znów znaleźć się w przestrzeni, w której czas płynie znacznie wolniej.

Na ostatnim zdjęciu widać zbocze przygotowane jako miejsce prezentacji gigantycznej thangki podczas święta Shoton.

Drepung nie ma klasycznego, pionowego „muru thangki” jak niektóre inne klasztory; wielką thangkę rozwija się na specjalnie przygotowanym stoku wzgórza za kompleksem klasztornym.

Podczas Shoton Festival, czyli Święta Jogurtu, odbywa się tutaj jedna z najbardziej spektakularnych ceremonii Tybetu. O świcie mnisi wynoszą ogromną, zwiniętą thangkę i rozwijają ją na zboczu, tak aby monumentalny wizerunek Buddy został „oświetlony” pierwszymi promieniami słońca. Współczesne relacje opisują thangkę o powierzchni około 500 m², a w ceremonii uczestniczą setki mnichów i tysiące pielgrzymów oraz turystów.

Co ważne, Shoton rozpoczyna się właśnie w Drepungu. Tradycja święta związana jest z zakończeniem letniego odosobnienia mnichów, których po powrocie witano ofiarowując jogurt, stąd nazwa „Święto Jogurtu”. Z czasem święto rozrosło się do wielkiego wydarzenia z operą tybetańską i innymi uroczystościami, ale gigantyczna thangka w Drepungu pozostaje jego najbardziej charakterystycznym początkiem.

🇨🇳 Trochę dalej od centrum....
Drepung, Tybet. Jedno z najważniejszych miejsc tybetańskiego buddyzmu, dziś położone na obrzeżach Lhasy, wygląda jak kamienne miasto wciśnięte pomiędzy góry.
Wędrując wąskimi przejściami między białymi murami, złotymi dachami i czerwonymi fasadami,… pic.twitter.com/HsyWGQsKrX
— Leonard Szuszkiewicz (@Tribudragon) August 19, 2026