Thomas Loudon van VJ Movement legde tijdens het Persinnovatiecongres LEF 2012 uit hoe zijn project Newsgames werkt. Met hem waren Ludo Hekman van een eerdere nieuwsgame On The Ground Reporter (recensie op De Nieuwe Reporter) en Matthijs Dierckx van gamevakblad Control uitgenodigd om deze ontwikkeling te bespreken.

VJ Movement wil dit jaar zijn wereldwijde netwerk van zo’n tweehonderd videojournalisten en cartoonisten in een nieuwsgame bundelen. Het netwerk pitcht verhalen – achtergrondverhalen, maar ook invalshoeken voor breaking news – en Facebook-gebruikers kunnen stemmen en discussiëren over de voorstellen. De gamers spelen de rol van een verslaggever, dus hun keuzes worden ook in de spelomgeving verwerkt.

Een redactie pikt vervolgens de beste ideeën uit de discussies en geeft hulpvaardige spelers een beloning: vooruitgang in het spel en een bericht op Facebook waarin staat dat jij hebt meegeholpen aan een verhaal.

Volgens Loudon is zijn project Newsgame (door het Stimuleringsfonds voor de Pers gesubsidieerd met €285.000,-) niet alleen een manier voor redacties om het publiek in te schakelen als de creatieve bron even is opgedroogd. ‘Je kunt lezers ook op een andere manier bij het nieuws betrekken. Naast dat mensen meer met de inhoud van het nieuws bezig zijn, kan het ook een nieuwszender zijn. Als er nu iets in Afghanistan gebeurt, kunnen we dat direct in de game bekend maken en spelers inschakelen om mee te denken.’

Immersie

Loudon benadrukt dat de nieuwsgame vooral leuk moet zijn. ‘De meeste zogeheten serious games doe je niet voor je lol. Dan heb je een leraar die over je schouders meekijkt en je kunt een onvoldoende krijgen.’ De doelgroep van jongeren tussen de 15 en 23 jaar is dan ook niet in eerste instantie bezig met nieuws. ‘Waarom zou je dit spel spelen terwijl er nog beter vermaak binnen handbereik ligt?’

Immersie is belangrijk om spelers geboeid te houden, legt Dierckx uit. ‘Het is de combinatie tussen de graphics en de spelregels. Je wilt keuzes inzichtelijk maken. Hoe dieper je iemand in zo’n situatie trekt, hoe beter je de consequenties van die keuzes begrijpt.’

Samenwerking

De nieuwsgame van Loudon is sinds anderhalf jaar in ontwikkeling. In die tijd is samenwerking gezocht met nieuwsorganisaties die willen meewerken aan dit project. De New York Times heeft bijvoorbeeld al belangstelling getoond.

‘Maar we hebben eigenlijk interesse van nieuwsorganisaties op alle continenten’, zegt Loudon. ‘Ook in Nederland is voorzichtige interesse getoond. NRC wil bijvoorbeeld weten hoe het ervoor staat. Net als dagblad De Pers, toen het nog een dagblad was.’

De journalistieke zuiverheid van de informatie in de game is volgens Loudon niet in het geding. Het netwerk van correspondenten en gamers levert informatie en corrigeert elkaar. ‘Ze gaan elkaar telkens aanvullen. Daarom is dat netwerk zo belangrijk.’ En de rol van de journalist? ‘Die kijkt welke interactie tussen gamers is.’

Of zoals Hekman tijdens de discussie opmerkte: ‘Er is meer dan één waarheid. Dat maakt de rol van de journalistist belangrijker. Die moet verhalen en feiten boven tafel krijgen. Eigenlijk de ouderwetse rol van de journalistiek: keuzes maken.’

Financieel

De aanloop van dit project wordt door subsidie gefinancieerd, maar het moet uiteindelijk op eigen benen kunnen staan. De game-experts trekken de vergelijking met zogeheten Free To Play-games. Deze zijn de laatste jaren redelijk succesvol, voornamelijk op Facebook.

Dierckx legt uit hoe Free To Play werkt. ‘Maak een spel dat af is en geef die gratis weg. Je kunt vervolgens met echt geld spelgeld kopen.’ Voor bijvoorbeeld 50 eurocent kun je een paar uur speeltijd overslaan of extra voorwerpen kopen.

‘Dat gaat ook bij ons erin zitten. Je kunt als speler betalen om een verhaal sneller op de virtuele redactie te krijgen. En dan gaat het om kleine bedragen.’ Ook voor kranten is het aantrekkelijk om zo’n game op de eigen website te plaatsen, aldus Loudon. ‘Een pagina met zulke content is vier keer duurder voor een adverteerder.’

De nieuwsgame moet eind dit jaar speelbaar zijn op Facebook, tablets en mobiele telefoons. Loudon heeft er het volste vertrouwen in, ook al lijkt het een ingewikkeld project. ‘Maar ik sterf liever tienduizend keer als de man die heeft geprobeerd dan iemand die een keer niet durft.’

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Persinnovatie.nl.

Voor mij is het recente TNO-rapport Zijn de persbureaus te verslaan? een belangrijk element in de discussie over toekomstig persbeleid. In dat rapport wordt geconstateerd dat een basis nieuwsvoorziening tot de fundamenten behoort van een democratische samenleving en dat die zijn borging behoeft.

De situatie van deze sector is echter zorgelijk. De belangrijkste oorzaken zijn twee trends die elkaar versterken: (1) lage tarieven, en (2) in toenemende mate niet betalende afnemers in een digitale omgeving . Het TNO-rapport verwoordt dit als volgt:  

“Het gevaar is reëel dat wanneer nieuws steeds meer wordt gekopieerd zonder ervoor te betalen, de economische basis voor het origineel zo smal wordt, dat het niet meer geproduceerd wordt.”

Dat is voor mij de kern van de discussie die wij zouden moeten voeren: hoe zorgen wij er voor dat de basisnieuwsvoorziening in Nederland blijft bestaan? In de kern gaat het er om hoe de basis van het nieuws in Nederland duurzaam en kwalitatief wordt gewaarborgd. Dat kan alleen als de sector transparant is. Een belangrijke vraag is daarom: wat is de bedrijfseconomische situatie van de persbureaus en is er bijvoorbeeld voldoende scheiding van redactie en commercie?

Gedegen economisch onderzoek

Het eerder genoemde TNO-rapport geeft weliswaar inzicht in het speelveld van het nieuws, maar niet hoe er gespeeld wordt. Grondig en gedegen economisch onderzoek is daarom gewenst naar de in de basisnieuwsvoorziening in de digitale wereld. Hoeveel nieuws komt er van de persbureaus? Waar komt de nieuwscontent vandaan? Waar wordt het geproduceerd en waar zitten de kosten en de opbrengsten in de nieuwsketen? Inzicht in de werking van de nieuwsketen is de eerste stap,  zodat we weten wat waardevol is om te beschermen. Vervolgens kunnen we allen gezamenlijk werken aan een antwoord op de vraag hoe bijvoorbeeld auteursrechten kunnen worden gegarandeerd in deze digitale omgeving.

In een beter economisch inzicht in de nieuwssector ligt immers een deel van de oplossing voor de toekomst. Want als de bron van het nieuwsproductie, en de journalisten die dat maken, economisch niet levensvatbaar is, zal die bron opdrogen. Op een gegeven moment komen de berichten dan niet meer. Dat lossen we niet op door het stimuleren van veel losse initiatieven (‘pluk en verspreid’). Ik pleit voor een duurzame oplossing, en dat vereist veel beter inzicht.

Voorstellen voor persbeleid

Wat we zouden willen voorstellen is het volgende:

1. Een onderzoek naar de rol van de basis nieuwsvoorziening. Bij voorkeur opgenomen in het overdrachtsdossier voor de nieuwe bewindspersoon, zodat bij de start van een nieuw kabinet dit voortvarend opgepakt en uitgewerkt kan worden. Om helderheid te verschaffen over de aard van de bronnen, de intrinsieke waarde daarvan en het economisch gebruik van die basisnieuwsvoorziening is het noodzakelijk om een economisch onderzoek te doen naar de bronnen van het nieuws. Het overeind houden van een gezonde, economische en inhoudelijk kwalitatieve nieuwsketen is in ieders belang.

2. Maak een steviger verbinding met de uitvoering van het topsectorenbeleid, met name met die van de Creatieve Industrie. Nieuws, media en de creatieve sector zijn van nature sterk met elkaar verbonden. Die samenhang kan beter worden benut, ook in het topsectorenbeleid. Er komt voor de uitvoering van de topsector Creatieve Industrie een Creative Council in Amsterdam. Deze Creative Council, gevormd door het huidige topteam, gaat de voortgang bewaken van de innovatie-arrangementen en de Human Capital Agenda (dat is de verbinding van de Creatieve Industrie met de onderwijs-en onderzoekstructuur). De Creatieve Council zou ook oog moeten hebben voor innovatie in de media en nieuwsvoorziening en dat goed borgen.

3. Stel criteria op voor het – nieuwe – Stimuleringsfonds voor de Pers met de vertegenwoordigers van de sector. Duurzaamheid en transparantie zouden daarbij leidend moeten zijn. Het Stimuleringsfonds wordt verruimd met het Mediafonds. Dat geeft veel meer volume. Het huidige Mediafonds is louter beperkt tot radio en televisie. Het gevaar dreigt dat de methode van aanvragen  en de bijbehorende criteria min of meer doorgezet worden. De criteria zouden in overleg moeten worden opgesteld met de vertegenwoordigers van de sector, waaronder die van de basisnieuwsvoorziening. Nu staat alleen transparantie van de toekenning voorop. Op zich natuurlijk prima, maar als de criteria het niet toelaten vist de journalistiek steevast achter het net. De aanvragers bij het huidigeMediafonds hebben meer (interne) ondersteuningsmogelijkheden, namelijk de omroeporganisaties. Journalistieke organisaties hebben vaak veel minder staf voor dergelijke projecten. Dus niet alleen transparantie bij de toekenning, ook een gelijk speelveld voor de aanvragers.

4. En tenslotte: zorg voor een goede verbinding met de opleidingen journalistiek.  Innovatie is een noodzaak maar traditionele nieuwsmerken hebben nog steeds een sterke positie. Journalisten zullen meer moeten kunnen, met name op het gebied van het omgaan met nieuwe media. Dat vraagt van de opleidingen om een actueel opleidingsaanbod en samenwerking met bijvoorbeeld de persbureaus.

Graag blijven wij investeren in deze sector  met als kernwaarden transparantie, kwaliteit,  innovatie en verscheidenheid . Wij begrijpen de terughoudendheid van de overheid om zich actief met de sector te bemoeien. Toch kan de overheid, om een objectieve en kwalitatief goede nieuwsvoorziening te garanderen voor de Nederlandse democratie, erop toezien dat aan een aantal randvoorwaarden wordt voldaan. Dit zal zowel de toekomst als de kwaliteit van de persbureaus en basisnieuwsvoorziening in ons land garanderen.

“Voor ondernemers is journalistiek een lastig product”, stelde
Joshua Benton van Nieman Journalism Lab in zijn lezing tijdens Lef, het congres van het Stimuleringsfonds voor de Pers. “Je moet namelijk steeds weer voor nieuwe content zorgen, je kan nooit even op je lauweren rusten, er moet voortdurend nieuwe content geproduceerd worden. Dat is arbeidsintensief en dus duur.”

Wat het bovendien lastig maakt is dat veel journalisten niks moeten hebben van ondernemerschap. “Maar dat zal echt moeten veranderen”, zo opent Jeroen Smit als gespreksleider de sessie over ‘entrepreneurial journalism’. “Journalisten zijn bang voor commercie, bang om hun onafhankelijkheid kwijt te raken. Maar het roer moet om. Journalisten moeten echt ondernemender worden.”

Kwaliteitsimpuls
Volgens Smit, gepokt en gemazeld in de financieel-economische journalistiek, is het onzin dat de journalistiek er slechter van zou worden als journalisten commerciëler zouden gaan denken. Integendeel, meent hij, het zou een kwaliteitsimpuls aan de journalistiek kunnen geven. “Journalisten moeten specialisten worden, want pas als je echt van de hoed en de rand weet, ben je van toegevoegde waarde en kan je overleven als zzp’er. Door specialisatie levert ‘entrepreneurial journalism’ dus per saldo betere journalistiek op.”

Maar niet alleen voor freelancers geldt dat ze ondernemender zouden moeten worden; ook journalisten in loondienst zouden wel wat meer ondernemerschap kunnen gebruiken. Die mening is althans Bart Brouwers toegedaan. De hoofdredacteur van het lokale nieuwsplatform Dichtbij.nl heeft niet alleen redacteuren – “die we community managers noemen” – en salesmensen in dienst, maar ook een aantal ‘ondernemende journalisten’. Het idee is dat deze redacteuren deels worden afgerekend op de omzet van het lokale platform waarvoor ze verantwoordelijk zijn.

Bart Brouwers legt uit hoe dat werkt: “Redacteuren kunnen bovenop hun salaris een toeslag verdienen op basis van de hoeveelheid user-generated conten die ze binnenhalen en het bereik dat ze opbouwen in hun regio. Die toeslag is niet heel veel, het is een extraatje, tussen de 250 en 900 euro in een half jaar.”

Handelswaar
Volgens Brouwers blijven ook in dit systeem de journalistieke principes fier overeind staan. “De redacteuren zijn ook verantwoordelijk voor de kwaliteit van hun journalistieke product: dat moet betrouwbaar zijn, het moet kloppen, het moet feitelijk en neutraal zijn. Als Philips een nieuw product verkoopt, dan maken we daar geen juichverhaal over, maar een degelijk, informatief artikel om de lezers te wijzen op dat product. Onze journalisten moet zorgen voor goede content waarmee we geld kunnen verdienen, waar we advertenties aan kunnen hangen.”

“Maar is dat journalistiek ondernemerschap?” vraagt Jan-Jaap Heij zich hardop af. “Ik heb veel liever dat journalisten abonnementen verkopen door goede artikelen te schrijven. Die artikelen zijn onze handelswaar, die moeten we zien te verkopen.”

De voormalige hoofdredacteur van dagblad De Pers timmert momenteel De Nieuwe Pers in elkaar. “We willen de krant van morgen maken voor de lezer van nu. De krant van morgen is compact, digitaal, eigenzinnig. Maar ook gepersonaliseerd. Mensen kunnen zelf kiezen wat ze willen aan content en welk soort abonnement. Bijvoorbeeld een weekendabonnement met een selectie van onze beste artikelen van de afgelopen week.”

AuteursabonnementenP
Bijzonder is het idee om ‘auteursabonnementen’ aan te gaan bieden. “Lezers kunnen een abonnement nemen op een auteur. Een deel van de opbrengst gaat dan naar De Nieuwe Pers, en een deel naar de auteur. We willen onze journalisten zo een positieve stimulans geven om goede artikelen te produceren.”

De Nieuwe Pers zal zich uitdrukkelijk gaan richten op de verkoop van abonnementen en niet op advertenties. “Met advertenties zijn we in het verleden niet zo succesvol geweest. Met De Nieuwe Pers zullen advertenties ook weinig opleveren, want we gaan uit van een bescheiden bereik. Bovendien willen we voorkomen dat onze lezers het gevoel krijgen: we moeten er al voor betalen, moeten we dan ook nog naar advertenties kijken? Dus dat gaan we niet doen.”

Meehobbelen met commercie
Uit de zaal klinkt gemor. “Dit is een gevaarlijke ontwikkeling”, meent Nico Kussendrager, docent aan de School voor Journalistiek in Utrecht, “want zo ontaardt journalistiek in ‘u vraagt, wij draaien’.”

Brouwers riposteert: “Er zijn gevaren aan twee kanten. Het eerste gevaar is mee hobbelen met commercie; dat levert bagger op. Het tweede gevaar zijn journalisten die koste wat kost onafhankelijk willen zijn en daarom niet in gesprek willen met commerciële partners. Wij willen geen van beide, we willen daar tussenin gaan zitten en de commerciële mogelijkheden van journalistiek benutten.”

Volledigheid
Ook Thomas Bruning, algemeen secretaris van de NVJ, plaatst een kritische kanttekening: “Ik geloof wel in niches en ik geloof wel in specialiseren, maar er blijven onderwerpen over die commercieel niet interessant zijn en dus blijven liggen.”

Volgens Brouwers is dat geen reëel gevaar: “Je kan als lokaal nieuwsplatform niet alleen de commercieel interessante content leveren. Je moet alles doen, je moet mensen volledig informeren, anders ben je op lange termijn niet interessant voor je publiek. Dus ook de gebieden die niet direct commercieel interessant zijn, moet je doen. Op de lange termijn is dat simpelweg commercieel noodzakelijk.”

Opleidingen
Jeroen Smit is sinds september 2011 hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen en wil studenten journalistiek ondernemerschap bijbrengen. Ook Brouwers en Heij zijn van mening dat het goed zou zijn als de opleidingen ondernemerschap zouden opnemen in hun onderwijsprogramma.

“Studenten journalistiek moet zich bewust worden van waardecreatie”, meent Brouwers. “Hoe kan je als journalist waarde creëren om geld mee te verdienen? Dat is belangrijk als je als freelancer aan de slag gaat, maar ook als je in loondienst gaat werken.”

Heij wijst op het belang om te leren hoe je jezelf kan verkopen als journalist: “Hoe kan je je ontwikkelen als merkauteur. Bij De Pers hadden we diverse auteurs die we volgens mij zo in een app zouden kunnen stoppen om te verkopen. Dat zou de journalist van de toekomst ook zelf moeten kunnen doen.”

Dit artikel is tot stand gekomen in samenwerking met Persinnovatie.nl.

Het komt in de vrije wereld niet vaak voor dat een journalist pleit voor het verbieden van een ander medium maar Remarque draait er zijn hand niet voor om. Hij zegt ‘last’ te hebben van Joop. De internetgebruikers moeten van hem namelijk naar de site van de Volkskrant en niet naar een opiniesite van de Vara. Want dat is oneerlijke concurrentie.

Hetzelfde vindt hij gelden voor de nieuwssite van de NOS. Moet ook weg. Of op z’n minst zo summier worden dat de site voor de bezoeker niet meer interessant is. Over weggooien van belastinggeld gesproken. De publieke omroep mag volgens deze visie alleen maar dingen maken die niet te populair zijn. Als ze dat wel zijn moeten ze weg want ‘vals’ concurrerend met de commercie.

Trek die lijn door en je raadt het al. Als de publieke omroep weinig publiek heeft dan kun je de omroep makkelijker wegbezuinigen. Dat is de strategie achter de woorden van Remarque.

Drogreden

Zijn collega Volmer van De Telegraaf beweerde dat de omroepen stammen uit de tijd dat etherruimte schaars was, vanwege het beperkte aantal frequenties. Nu zijn ze eigenlijk niet meer nodig is de redenering en is het al helemaal uit den boze als de overheid ze financiert. Dat is een drogreden. De publieke omroep is er ook om er voor te zorgen dat er een zogeheten pluriform medialandschap is. Oftewel: dat de media elkaar niet alleen maar nadoen in de strijd om de kijk- en oplagecijfers maar dat verschillende stromingen aan het woord komen. Dat hoort bij een gezonde democratie.

Het is overigens al de tweede poging die Remarque cum suis ondernemen om Joop te verbieden. De eerste keer heb ik al duidelijk gemaakt dat het probleem van de kranten niet bij de publieke omroep ligt. Kijk naar landen waar er geen of een heel kleine publieke omroep is, zoals de Verenigde Staten, en je ziet dat kranten ook daar  met precies dezelfde problemen kampen als in Nederland. De oorzaak schuilt dus ergens anders in dan in concurrentie van de publieke omroep.

Krantenmensen onder hun druksteen

Krantenmensen zijn dol op papier en van internet moeten ze weinig hebben. NOS-journalist Jeroen Wollaars verzuchtte onlangs op Twitter dat het mooi zou zijn als de dagbladjournalisten eens op dezelfde manier hun liefde voor een app zouden betuigen als ze doen voor de drukpers. Die woorden waren me uit het hart gegrepen. Bij kranten geloven ze inmiddels wel dat internet de toekomst is maar willen ze die toekomst liefst zo lang mogelijk uitstellen. Daarom mogen omroepen van hen niets op internet doen. Dat medium is later voor hen. Omroepen zijn er alleen maar voor radio en televisie, beweren ze met droge ogen. Levend onder hun druksteen zijn ontwikkelingen als streaming en tweede scherm kennelijk aan ze voorbijgegaan. Wees eerlijk: Internet is het enige medium met toekomst. Verbied iemand daar een plek en je ontneemt hem of haar het recht op een mening.

Joop is opgezet omdat een progressief links geluid op internet amper aan bod kwam. Het is de publieke taak van de Vara daarvoor te zorgen. Voorheen kon je dat geluid inderdaad ook wel bij de Volkskrant horen, maar Remarque is nu juist de man die er trots op is dat hij zijn krant ‘ontlinkst’ heeft. Onlangs nog beweerde hij met grote stelligheid dat er door zijn toedoen bij de Volkskrant geen enkele journalist meer werkt die het kapitalisme afwijst. Nou ben ik zelf geen anti-kapitalist maar ik vind het wel belangrijk, zeker in deze tijd, dat er uiterst kritisch naar het systeem gekeken wordt. Dan kan het helemaal geen kwaad mensen in je omgeving te hebben die het systeem an sich afwijzen. Dat houdt je fris en alert. En kritisch.

Natoeteren

Over dat kritisch: Toevallig werd juist vandaag een mooi voorbeeld aangereikt. Elsevier publiceerde een nogal tendentieus interview met Diederik Samsom. Omdat Samsom daarin stelde dat hij samenwerking met de SP niet uitsluit en constateerde dat D66 en GroenLinks naar rechts op zijn geschoven, maakte het opinieblad ervan dat de PvdA-leider een coalitie met SP wil. Dat werd vervolgens door alle media nagetoeterd. Hier op Joop kon je lezen hoe het echt zit.

Vanochtend kwam de Volkskrant met een artikel over dat interview waarin het SP-spook ook weer van zolder werd gehaald. Ja, als je trouw zweert aan het kapitalisme dan is de SP natuurlijk de schrik van de ontlinkste redactieburelen. Toch vond ik het raar dat de Volkskrant het Elsevier-frame zo overnam. Tot ik zag wie de auteur was: Remco Meijer, oud-Elsevier journalist. Ooit binnengehaald bij de eerste ontlinksingsgolf in 2001, toen Paars nog heerste in Nederland. Kortom: je leest in de Volkskrant precies dezelfde pavlov-reactie als bij Elsevier. Dat moet de Volkskrant zelf weten. Maar Remarque wil voorkomen dat je daar als lezer achter kunt komen. Ik ben digitaal maar dat wil ik je best op een papieren briefje geven.

[Foto: Marco Raaphorst]

Dit artikel verscheen eerder op Joop.nl.

Sinds 1832 beheert het Kadaster vastgoedgegevens en samenhangende rechten zoals eigendom en hypotheken, niet alleen voor huizen en bedrijfspanden, maar ook voor schepen, bruggen, luchtvaartuigen en ondergrondse netwerken. Een ‘mer à boire’ aan Open Data dus voor onderzoeksjournalisten. Het kadaster onderneemt de perestroika overigens met enig huiveren. Vandaar de keus om speciaal met de VVOJ een middag op het hoofdkantoor in Apeldoorn te arrangeren waarin Kadasterexperts vertellen hoe de schatkamers journalistiek zijn te exploreren. Ook Journalist van het Jaar 2011 Brenno de Winter is aanwezig om zijn ervaringen met het kadaster met ons te delen.

Het interactieve VVOJ-bezoek aan het Kadaster kent drie workshops, met als overkoepelend thema: “Een schat aan informatie!”

Kijk voor meer informatie en het programma op de website van de VVOJ.

De masterclass richt zich op jonge journalisten, filmmakers en fotografen: de opiniemakers van de toekomst. In een reeks van vaktrainingen door masters op het vlak van schrijven, fotografie en film, bekijken we alle kanten van buitenlandjournalistiek anno 2012. Hoe maak je een goed buitenlandverhaal? Wanneer zijn thema’s actueel en relevant en welke invalshoek neem je? Op welke manier maak je complexe thema’s toegankelijk en interessant voor een breed publiek? Dit soort vragen staan centraal tijdens deze masterclass.

Skills als bloggen, onderzoeksjournalistiek en editing worden opgepoetst. Daarnaast komen verschillende mondiale thema’s aan bod door een aantal inhoudelijke colleges over globalisering, mensenrechten en duurzaamheid. Aan het einde van het traject maken de deelnemers een reportagereis naar Sub-Sahara Afrika, waar zij de opgedane kennis en vaardigheden, onder begeleiding, in de praktijk kunnen brengen. Na afronding van de masterclass zijn 12 deelnemers klaargestoomd voor een carrière in de buitenlandjournalistiek.

De Coolpolitics Masterclass Buitenlandjournalistiek bestaat uit 4 meerdaagse bijeenkomsten in juni, augustus, september en oktober. In november 2012 reizen de deelnemers af naar een aantal landen in Sub-Sahara Afrika, om daar in een periode van drie weken hun kennis in de praktijk te brengen. In december volgt de productiefase. De kick-off vindt plaats op 29 en 30 juni 2012.

Ben je tussen de 18 en 25 jaar? Ben jij (bijna) afgestudeerd of wil je bijdragen aan de buitenlandjournalistiek van de toekomst? Kijk dan voor meer informatie over het programma op www.coolpolitics.nl en meld je aan vóór 31 mei.

Uit mijn eigen ervaring zijn er een vijf flinke verschillen aan te wijzen, namelijk leeftijd, hiërarchie, tempo, focus en mentaliteit.

Leeftijd

Allereerst het meest opvallende verschil: leeftijd. Bij de regionale krant was ik met mijn 27 jaar veruit de jongste persoon op de redactie. Sinds april werk ik bij NU.nl en ben ik ergens in de middenmoot te vinden.

Is dat goed of slecht? Je kunt beredeneren dat je daarmee enorm veel ervaring mist, maar ik heb dat eerlijk gezegd nog niet gemerkt. Sterker nog, volgens mij is het voor een internetredactie een enorm voordeel. Je hebt een groep zogeheten digital natives bij elkaar die exact weten hoe het internet werkt.

Iedereen weet wat HTML is, snapt hoe je op Twitter informatie kunt verifiëren, begrijpt wat mensen op internet willen lezen. Leeftijd is hier dus geen platte statistiek, maar het generatieverschil is bepalend. Het onderscheid tussen iemand die wel of niet met internet is opgegroeid. Gelukkig kun je altijd bijleren, maar de voorsprong van de digital natives is nauwelijks in te halen.

Hiërarchie

Wat ik bij de krant ontzettend vervelend vond, is een discussie die door een oudere redacteur werd afgekapt omdat hij/zij hoger in de hiërarchie stond. ‘Ik werk al dertig jaar bij de krant, dus probeer mij maar niet uit te leggen hoe ik mijn werk moet doen’, heb ik meer dan eens gehoord. Uiteraard lang niet van alle krantencollega’s – de weegschaal arrogant/vriendelijk slaat gelukkig door naar de vriendelijke kant – maar bij NU.nl is het ondenkbaar dat zo’n opmerking wordt gemaakt.

Uiteraard omdat NU.nl geen dertig jaar bestaat, maar ook omdat de hiërarchie volledig op het internet is gebaseerd. De beste opmerking drijft in een discussie vanzelf naar boven, niet omdat een oudere redacteur met misplaatste arrogantie zijn zin kan en mag doordrukken. Meritocratie als redactiestructuur.

Tempo

Dat brengt mij naar het volgende verschil dat daaruit voortvloeit: tempo. Ik verwachtte een enorme hectiek op de NU.nl-redactie toen ik daar voor de eerste keer kwam. ‘Elke minuut een deadline’, dat soort toestanden. Ik kwam er snel achter dat er een heel ander mantra heerst, namelijk ‘rust is snelheid’. Iedereen weet wat er van elkaar kan worden verwacht, de structuur is duidelijk en alles wordt op het nieuws van nu ingezet.

Bij de regionale krant was het geen chaos, maar je moest wel schakelen tussen veel verschillende snelheden. De papieren krant en internet kennen beide een eigen ‘alles loopt op rolletjes’- en crisis-tempo. Als je zoveel ballen in de lucht moet houden, moet je compromissen sluiten. Dat gaat ten koste van de snelheid, de kwaliteit en de volledigheid van je berichten.

Focus

En daar zit nou net het vierde grote verschil, namelijk focus. Bij de krant moet je continu de keuze maken wat je wel of niet direct online zet. Bewaren of de eerste willen zijn? Krantenlezers minder waarde voor hun geld geven of het risico lopen dat een concurrent met het nieuws aan de haal gaat?

Niets is vervelender dan een verhaal achter moeten houden en het een halve dag later ergens anders terug te zien. Bij een internet-only-redactie heb je dat probleem niet. Het heet niet voor niets NU.nl.

Ik snap de keuze van kranten voor papier: een verdeling van 90-10 qua inkomsten papier-internet. Maar het gevolg daarvan is dat je internet maar half doet, omdat daar niet voldoende aandacht voor is. Dezelfde redacteur die namelijk geneigd is om zijn zin door te drukken, is niet geheel toevallig ook de persoon die cynisch tegenover internet staat. ‘We verdienen er toch niets mee, dus waarom zou ik daarvoor mijn best moeten doen?’

Met die discussie over geld kun je de volgende vraag stellen: Moet je een internetredactie beschouwen als een startup?

Mentaliteit

Dat is namelijk het vijfde verschil dat ik bij NU.nl merk: de mentaliteit om als een startup te blijven denken. Elke dag bereid zijn om problemen vanuit een nulpunt te benaderen. Stel dat we vandaag zouden beginnen, hoe zouden we het dan doen?

Als je een applicatie wilt laten bouwen, loop je naar de andere kant van de zaal, waar product management en programmeurs zitten. Bij de regionale krant moest ik naar een plaats ver buiten de regio bellen. En zo’n belletje is voor een programmeur makkelijker te negeren dan een redacteur die naast je bureau staat te klagen.

Voor een krant is de mentaliteit overleven: de oplage daalt, maar internet levert niet genoeg op. Hinken op twee gedachten. Elke keuze is daar in doordrenkt. Het is defensief en gericht op lijfsbehoud. En dat terwijl een startup bereid is om de eerste jaren verlies te lijden terwijl je er vol voor gaat. Dan ben je een nieuwsorganisatie die durft te ondernemen.

Conclusie na ‘twee keer anderhalf’

Ik ben van mening dat een internet-only redactie stukken beter is dan een internetredactie bij een krant. Kijk de cijfers bij de STIR er maar op na. NU.nl fier bovenaan, NRC.nl groeit sinds de scheiding van papier en internet.

Mijn conclusie na ‘twee keer anderhalf’ is dan ook: koppel internet en papier van elkaar los. Behandel de nieuwe internetredactie als een startup, dus wees bereid om de eerste paar jaar verlies te maken. Geef een jonge redactie de vrije hand om snel te kunnen schakelen en probeer ze geen klassieke organisatievorm op te dringen.

Of doe dat niet en laat internet-only redacties voorlopig heersen.

Dit artikel verscheen eerder ook op de website van Jerry Vermanen.

De professor van de School of Journalism aan de Indiana University verzorgt vier weken lang gastcolleges aan het Institut für Publizistik und Kommunikationswissenschaft. De organiserende universiteit van Wenen en het Forum für Journalismus und Medien hebben Weavers lezing in elk geval wél een vraagteken meegegeven: The global journalist, radical chances in the profession?

Het vraagteken staat er terecht, zo blijkt als Weaver in vogelvlucht de belangrijkste bevindingen opsomt. Zijn eigen conclusie is dat het vak de afgelopen 14 jaar – sinds het verschijnen van de eerste editie van The Global Journalist in 1998 – enorm veranderd mag zijn, vooral door de opkomst van de digitale media, maar dat de houdingen en opvattingen van journalisten door de jaren heen redelijk stabiel blijken.

Weaver refereert aan het nationale onderzoek The American Journalist, dat in een tienjaarlijkse cyclus wordt uitgevoerd, en stelt vast dat er sinds beginjaren ’70 weinig significante veranderingen in beroepsrol en zelfbeeld zijn opgetreden.

Natuurlijk zijn er wel een paar opvallende verschillen. De gemiddelde leeftijd is gestegen van 32 jaar in 1998 tot 42 jaar nu. En het aandeel journalisten met een hogere opleiding is gegroeid van 50 procent in 1998 tot 90 procent nu.

Ook vinden journalisten andere aspecten in hun werk belangrijk. “Aan vrijheid in hun werk hechten ze nu meer belang, aan salaris of kans op promotie minder”, stelt Weaver. “Verder geven minder journalisten aan bereid te zijn onder een valse identiteit te werken of om voor hun informatie te betalen. Je kunt misschien zeggen dat journalisten minder agressief zijn geworden. Volgens mij staat dat in relatie tot een afname van de investigative journalism: door tijdsdruk moeten verhalen steeds sneller worden gepubliceerd en ligt steeds minder nadruk op het controleren van de feiten. Dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling.”

Internationaal onderzoek

In The Global Journalist zijn onderzoeken naar journalisten in 33 landen samengebracht. Weaver erkent dat onderlinge vergelijkingen lastig zijn. Zo zegt 6 procent van de journalisten in Canada bereid te zijn voor informatie te betalen, terwijl 65 procent dat zegt in Groot-Brittannië. Dat onderscheid klinkt dramatisch, maar die cijfers zijn wel op heel verschillende manieren verkregen. Zonder gelijkluidende onderzoeksopzet en vraagstelling is het riskant harde conclusies aan zulke vergelijkingen te verbinden.

Volgens Weaver zou het wenselijk zijn één groot internationaal onderzoek te houden in plaats van meerdere nationale onderzoeken te koppelen. Maar dat stuit vooral op praktische bezwaren, nog afgezien van de vraag wie zo’n mammoetproject zou moeten financieren.

Een ander, groeiend probleem dat aan journalistenonderzoek kleeft, is fundamenteler van aard. Wie is eigenlijk een journalist? Bestáát de journalist nog wel? Waar het op grote schaal verspreiden van informatie lange tijd voorbehouden was aan een relatief duidelijk af te bakenen groep, kan tegenwoordig iedereen online publiceren. Aan de discussie of bijvoorbeeld bloggers ook journalisten zijn – en dus in het onderzoek betrokken zouden moeten worden – kan Weaver niet ontkomen.

“Ik ben ervan overtuigd, dat de journalist zal blijven bestaan. Niet alle communicatie is immers journalistiek. Het gaat er om hoe je journalisten definieert. Er zijn zeker bloggers die je als journalist kunt aanmerken. Maar hoe ga je ze traceren? Je zou een inhoudsanalye van hun blogs moeten maken om te zien of ze als journalist werken. Dus kijken of ze bronnen citeren, of ze hoor en wederhoor plegen.” Hoe die selectie van bloggers praktisch uitvoerbaar kan gebeuren, is nog onduidelijk.

Dat vraagteken achter The Global Journalist had er inderdaad best mogen staan.

The Global Journalist is verkrijgbaar via Routledge. De journalistieke cultuur in Nederland wordt ook in het boek behandeld. Dit hoofdstuk is door Alexander Pleijter, Liesbeth Hermans en Maurice Vergeer geschreven.

Ik had geen eerdere ervaring met dit systeem. Zou het werken? Hebben mensen daar afkeer voor? Geen idee, maar dit leek mij een mooi experiment om erachter te komen. Binnen 24 uur kwam de eerste tweet met kritiek.

Erg benieuwd naar gratis e-book datajournalistiek @JerryVermanen, maar betaal liever achteraf met tweet goo.gl/NjpGf

— Jean-Paul Horn (@JeanPaulH) May 9, 2012

Dat vroeg om een oproep via Twitter:

Vinden mijn volgers het vervelend om vooraf te Twitteren dat je mijn e-book downloadt? Lijkt me interessante followup-blog. #dtv

— Jerry Vermanen (@JerryVermanen) May 9, 2012

Vooraf

Flink wat mensen stuurden daarvoor al een tweet waarin ze aangaven dat ze het een leuk idee vonden.

Leuk idee. Pay with a tweet : Download hier een gratis e-book over datajournalistiek van @JerryVermanen:goo.gl/NjpGf

— Niels Loeffen (@NielsLoeffen) May 8, 2012

E-book over datajournalistiek van NU-datajournalist @JerryVermanen, voor de pittige prijs van 1 tweet :-) goo.gl/NjpGf

— Rolf Kleef (@rolfkleef) May 8, 2012

Die @JerryVermanen speelt voor uitgever. Download zijn gratis e-book over datajournalistiek! goo.gl/ruuZC

— Herwin Thole (@herwinthole) May 8, 2012

Na de oproep: positief

Na de oproep kreeg ik aardig wat reacties. De uitkomst: verdeeld. Sommige volgers hebben er absoluut geen moeite mee om vooraf de link te tweeten. Kort samengevat: het e-book is gratis, dus dit is het minste dat je kunt doen.

@JerryVermanen voor wat hoort wat

— Raj Rozendaal (@RajRozendaal) May 9, 2012

@jerryvermanen nee, is minste dat je in ruil kan doen plus je kunt t ook weer weghalen als je t echt niet wilt #paywithatweet

— Thomas Boeschoten(@boeschoten) May 9, 2012

@JerryVermanen Persoonlijk vind ik ‘t niet zo’n probleem, op ‘t vluchtige Twitter, sommigen denken daar anders over boekeman.blogspot.com/2011/05/pay-wi…

— David Graus (@dvdgrs) May 9, 2012

@JerryVermanen vind ik niet (heel) vervelend. Maar ik wil wel weten WAT er getweet gaat worden.

— Rob Ramaker (@robramaker) May 9, 2012

Na de oproep: kritisch

Die laatste is een mooie bruggetje naar de kritiek. Want ja, wat wordt er eigenlijk verstuurd? Waarom zou je zo’n vooraf opgestelde tweet – die je overigens zelf kunt aanpassen – naar al jouw volgers versturen voordat je het boek überhaupt hebt gedownload? En hoeveel waarde heeft zo’n tweet nou daadwerkelijk?

@JerryVermanen Ja. Ik wil dolgraag van de daken tweeten dat je boek geweldig is als ik het heb gelezen, maar vooraf vind ik zo lame @erwblo

— Jean-Paul Horn (@JeanPaulH) May 9, 2012

@JerryVermanen @JeanPaulH ik wel. Veel waardevoller als we tweet sturen na lezen.

— erwin blom (@erwblo) May 9, 2012

@JerryVermanen Ik wil liever dat tweeps ‘t over mijn e-book hebben omdat ze het goed vinden (= dus eerst lezen) ipv omdat ze ‘t downloaden.

— Winny de Jong (@winnydejong) May 9, 2012

@JerryVermanen Ik houd niet van dat soort acties. Meestal tweet ik, download ik en verwijder ik tweet weer.

— Elger van der Wel (@elger) May 9, 2012

@JerryVermanen Als ik enthousiast ben tweet ik wel, maar bepaal dat graag zelf.

— Elger van der Wel (@elger) May 9, 2012

Conclusie: groter bereik, minder waarde

Mijn conclusie uit bovenstaande: mijn e-book heeft dankzij Pay with a Tweet ontzettend veel mensen bereikt, maar ik heb effectief gezien weinig aan de reacties die ik via Twitter krijg. Mensen zijn achteraf niet geneigd om te laten weten wat ze van het e-book vinden, omdat ze al eerder verplicht moesten tweeten. De reacties die je vooraf krijgt, zijn minder spontaan. Het e-book komt dus bij meer mensen terecht, maar de meest trouwe volgers doe je tekort.

Het is een probleem dat je op een veel grotere schaal ziet bij mediabedrijven: zodra ze een groter bereik hebben, wordt de communicatie onpersoonlijk en hebben tweets minder waarde. Het wordt ironisch zodra je dat ook bij ‘socialmedia-predikanten’ ziet: personen die de voordelen van Twitter prediken, maar nooit op mentions reageren. Je kunt het je wel voorstellen als je 1000+-volgers hebt, maar dat hoor je nooit in hun keynotes.

Uit de statistieken blijkt ook al dat veel mensen een methode om Pay with a Tweet weten te vinden. Het boek is immers vaker gedownload dan de tweet is verstuurd. Blijkbaar is het de moeite waard om er een weg omheen te bedenken. Lijkt me een goed teken.

Na een week is het dus wel leuk geweest met Pay with a Tweet. Vanaf vandaag is het e-book gratis te downloaden, zonder verplicht te tweeten. De betaalknop is vervangen door een directe link naar het ePub-bestand (klik hier, rechtermuisknop, opslaan als). Experiment geslaagd: een week lang veel mensen bereikt en ook nog een wijze les geleerd.

Alleen deze keer lijkt het toch even anders: de discussie dwong de hoofdredacteur om op De Nieuwe Reporter, maar ook op zijn eigen blog gedetaileerder op de kritiek te reageren.

Kernvraag
En dat geeft volgens mij een kans de discussie een keer constructief te voeren en daarbij is volgens mij de kernvraag: ‘wat gaat er dan eigenlijk precies mis, en hoe is dat op te lossen?’. In alle eerlijkheid: mij lijkt een wetenschapsredactie bij de NOS even geweldig als onrealistisch, maar ik zou het al een stap vooruit vinden als er wat redacteuren aangenomen werden die een beta-achtergrond hebben. (Ik heb alleen zicht op dit proces in de ‘beta’-hoek, dus beperk ik me daar even toe – al gaat deze discussie over wetenschap in bredere zin).

Uitvoering
Als eerste valt me op dat het lijkt alsof de fronten twee verschillende discussie voeren. De redactie van het journaal stelt dat het hun taak is om complexe onderwerpen voor een breed publiek begrijpelijk te maken. Daar heb je geen wetenschapsredactie voor nodig, dat moet elke journalist kunnen vanuit het adagium ‘als ik het niet snap, snapt het publiek het ook niet’. Vanuit dat blikveld is er geen probleem – alleen incidenten. Die invalshoek snap ik nog wel, want de (ad hoc) uitvoering van een wetenschapsonderwerp is vaak best naar tevredenheid (zie bijvoorbeeld het verhaal over Majorana-deeltjes).

Selectie
Maar daar ligt volgens mij de kern van de kritiek niet: die gaat over de selectie, over de keuzes die het NOS Journaal maakt, over het te beperkte vermogen van de redactie om zelf goed te kunnen inschatten of iets nieuws, oud nieuws of verkapte reclame is. En over het gebrek aan geheugen, bijvoorbeeld bij de berichtgeving over CERN waarover ik al eerder schreef.

In de praktijk vertrouwt de redactie van de NOS op haar netwerk van contacten, bijvoorbeeld in universiteiten. Op zichzelf is daar niet zoveel mis mee, maar het is kwetsbaar. Ten eerste omdat ‘de redactie’ op zichzelf geen netwerk heeft. Redacteuren hebben een netwerk, en dat wil zeggen dat sommige een heel goed netwerk hebben en anderen minder of niet. En omdat wetenschap bij de NOS geen specialisme is (dus bij iedereen kan ‘landen’) loopt ze daarmee risico.

Ten tweede is het sterk leunen op externe deskundigheid op zichzelf een risico: die deskundigheid heeft een eigen belang. Het verhaal over sociale-mediastress is een mooi voorbeeld. Daar wilde de deskundige graag aandacht voor het onderwerp, dus voldeed hij niet aan zijn verwachte rol van ‘onafhankelijk check’. En dat is, uiteraard, zijn volstrekte recht en laat zien dat je niet blind kunt varen op je externe netwerk – enige zelfreflectie had de hoofdredacteur hier wel gesierd vind ik.

Kwetsbaarheid
Die kwetsbaarheid zou de NOS enorm verminderen met een eigen wetenschapsredactie, redacteuren die het wetenschappelijke bedrijf kennen, kunnen duiden en een wetenschappelijke publicatie van A-Z kunnen lezen. Maar dat is niet realistisch: voor de NOS is wetenschap geen ‘apart onderwerp’, zoals politiek, economie, medisch of klimaat. Dat mogen we jammer vinden, maar dat is hun duidelijke keuze.

Maar wellicht is er wel een tussenoplossing mogelijk: het zou al heel veel helpen als de redactie een paar algemene redacteuren hadden met een beta-achtergrond (en vooral: liefde voor statistiek). Een paar mensen die de rest van de redactie als intern klankbord zouden kunnen gebruiken, waarmee je de externe afhankelijkheid een beetje vermindert.

Het blijft altijd nodig om externe deskundigen te raadplegen, maar dan sta je een stuk sterker tegenover de valkuilen en mobiliseer je interne kritiek. Mijn ervaring is dat je razendsnel in zo’n rol kunt groeien: wellicht ontstaat er dan spontaan een soort wetenschapsredactie, en na een paar jaar kun je niet meer zonder.

Dialoog?
Tot nu toe had het hebben van een beta-achtergrond bepaald geen toegevoegde waarde op de redactie, voor zover ik kan inschatten. Wellicht kunnen we dat een beetje laten kantelen? Ik hoor ook signalen dat bij de NOS-redactie best ruimte is voor die gedachte. In ieder geval heeft de discussie de aandacht van de redactie en dat is al winst – een beetje. Wellicht kunnen we erover met ze in gesprek, en een paar geschikte kandidaten bedenken, voor als er een vacature vrijkomt? In ieder geval: als we het echt beter willen, ligt er nu een kans. Nog meer ‘fittie’ vanuit de loopgraven is leuk, maar brengt ons niet verder.

Dit stuk verscheen eerder op het weblog van Michel van Baal.

Gelukkig zijn er bloggers. En gelukkig zijn die begaan met de NOS en de betrouwbaarheid van het NOS Journaal. Waarvoor veel dank.

In reactie op alle kritiek over een NOS-onderwerp over het gebruik van sociale media door jongeren wil ik graag eerst even terug naar de basis. De NOS doet verslag van alles wat maatschappelijke belang heeft en relevant voor ons publiek is. Dat kunnen grote nieuwsontwikkelingen zijn, wetenschappelijke ontdekkingen, maar daar hoort ook het signaleren van trends bij.

Een trend

De enorme toename van het gebruik van sociale media onder jongeren is onmiskenbaar een trend. Ook zonder onderzoek kan ik me voorstellen dat we daar aandacht aan zouden besteden. Op basis van gesprekken met leraren, jongerenwerkers, ouders en uiteraard de jongeren zelf, zouden we daar een prima reportage over kunnen maken. Die waarschijnlijk dezelfde strekking zou hebben als onze uitzending van vorige week maandag.

In dit geval hebben we gekozen om het onderwerp ‘op te hangen’ aan een onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij. Onze redacteur die als specialisme ‘onderwijs en jongerencultuur’ heeft, ontving het onderzoek op 1 mei. Vorig jaar hebben we ook een onderwerp (over mobiele telefoons in de klas) gemaakt met als aanleiding een onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij [pdf!]. Het feit dat we al eerder een onderwerp hebben gemaakt over een onderzoek van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij geeft aan dat er al eerder kritisch door onze redactie is gekeken hun publicaties.

Wat hebben we in dit geval gedaan?

Op 2 mei hebben we de Nationale Academie voor Media en Maatschappij gevraagd naar de kwalitatieve resultaten (red. gesprekken met 85 jongeren). Daarop kregen we het volgende antwoord:

Wij hebben slechts opnamen en ruwe uitwerkingen van de groepsgesprekken. Wij niet van plan geweest deze apart te rapporteren. Het kwalitatieve onderzoek is deze keer echt uitgezet als voorbereiding voor de inhoudelijk opzet van het kwantitatieve onderzoek. Op deze wijze zijn wij in staat geweest de stellingen te definiëren geheel gebaseerd op de belevingswereld van jongeren. Dat levert de beste en meest betrouwbare gegevens op.

Zoekend naar een deskundige op het gebied van sociale media kwam onze redacteur uit bij Jan van Dijk, hoogleraar communicatiewetenschap aan de Universiteit Twente. Expert en adviseur op het gebied van sociale gevolgen van ICT. Auteur van ‘De netwerkmaatschappij: Sociale aspecten van nieuwe media‘.

We hebben rechtstreeks contact met hem opgenomen. Het onderzoek dat we van de Nationale Academie voor Media en Maatschappij hadden ontvangen, is aan hem doorgestuurd. Onder een embargo-afspraak. Daarna kreeg onze redacteur de volgende e-mail van Van Dijk.

Interessant onderzoek. Resultaten, hoewel niet representatief te noemen zijn geloofwaardig. Komen ook overeen met mijn eigen kennis. Waar ik in dit rapport bezwaar tegen heb, is de koppeling aan de Skinner Box en de suggestie van manipulatie van jongeren door een extern medium van buiten. Het zijn de jongeren zelf die dit doen! Met behulp van een tool die op een gegeven moment dwangmatig gedrag kan veroorzaken. Er is geen sprake van manipulatie.

De Box van Skinner hebben we in de berichten derhalve niet genoemd.

Van Dijk schreef verder:

Geen van de begrippen is wetenschappelijk onderbouwd, ook niet als dit gesuggereerd wordt (FOMO is geen erkende disorder of zo). Verder moeten begrippen als stress, gewenning en verslaving goed onderscheiden worden en deze drie van bekende algemene behoeften van jongeren aan de vorming  identiteit en de voor hen zeer relevante peergroup omgeving. Ik zou in het verslag vooral aandacht besteden aan de antwoorden van de jongeren op de vragen, niet aan de vermeende context (Skinner , behaviorisme-straffen en belonen e.d.) Een beschrijving van de antwoorden van de jongeren kan een heel mooi artikel/item opleveren.

Ook was een door hem geschreven hoofdstuk [pdf!] van een boek door hem bijgevoegd:

Ik hecht mijn inleidend hoofdstuk van het Basisboek Social Media (D. van Osch en R. van Zijl Red.), Boom Lemma 2011 aan. Je hoeft alleen de korte paragrafen 1.4.5 (over stress) p. 24 [25 en 1.4.7 (over verslaving) p. 26/27 te lezen.

Op pagina 28 schrijft van Dijk :

Het verschijnsel social media­verslaving zal de komende jaren ongetwijfeld toenemen. Het gebruik van social media appelleert aan zo’n geweldige sociale behoefte, en er is zo’n grote sociale dwang van buiten dat sommigen hierbij geen maat weten te houden.

Van Dijk stelde verder dat het onderzoek, in tegenspraak tot de Nationale Academie voor Media en Maatschappij, volgens hem niet representatief te noemen was voor 984.000 Nederlandse jongeren in de leeftijdscategorie 13 tot en met 17 jaar, maar zeker wel geloofwaardig. Naar aanleiding van die opmerking hebben we in onze berichtgeving de resultaten omschreven als: “het blijkt uit onderzoek onder 500 jongeren”.

Jongerenwerkers

Behalve de contacten met Jan van Dijk heeft onze redacteur ook gesproken met diverse jongerenwerkers. Zij heeft de uitkomst van het onderzoek ‘Jongeren lijden aan Sociale Media Stress’ aan hen voorgehouden en hen gevraagd of zij dit herkennen. Die antwoorden waren allen bevestigend.

Na uitzending ontving onze redacteur op 9 mei 2012 de volgende mail van Jan van Dijk:

Geachte, ik ben vandaag gearriveerd op Sicilië (vakantie). Jullie hebben er een prachtig item van gemaakt maandag. Prachtig gecomponeerd. En verantwoord. Complimenten. Jullie Vlaamse collega`shebben het ook opgepikt, want zij gaven niet toevallig op dinsdag aandacht aan hetzelfde onderwerp. Groet Jan van Dijk

De NOS brengt duizenden onderwerpen per jaar. Wij doen onze uiterste best om die alle te checken en er een gezonde dosis journalistieke achterdocht op los te laten. Dat is ook in dit geval gebeurd. Wat we intern hebben geleerd van dit geval is dat we nog zorgvuldiger moeten afwegen welke formuleringen we uiteindelijk kiezen. In dit geval zit het vooral in “het blijkt uit onderzoek onder 500 jongeren”. Als we daar bijvoorbeeld hadden geschreven: “dat komt naar voren uit gesprekken met etc”, dan was al deze verwarring niet ontstaan.

De waarheid is een lastige klant. Al eeuwenlang steggelen filosofen over wat de waarheid precies is, wanneer iets waar is en of de waarheid te kennen valt. Misschien dat de hoofdredacteur van NOS Nieuws, Marcel Gelauff, dat in zijn achterhoofd had toen hij het volgende zei tegen universiteitskrant TU Delta:

Ik kan niks met de suggestie dat wij de waarheid kunnen vaststellen of het volk kunnen opvoeden.

Een opmerkelijke uitspraak voor het hoofd van een journalistiek medium. Vanuit filosofisch oogpunt heeft hij wellicht gelijk, maar journalistiek gezien is het hoogst dubieus te noemen. Temeer omdat het botst met hét kernbegrip van het beroep.

Journalistieke codes
De journalisten Bill Kovach en Tom Rosenstiel stelden in hun boek The Elements of Journalism een lijst samen van journalistieke principes. Dat deden ze op basis van uitvoerig onderzoek onder journalisten in samenwerking met onderzoekers van een universiteit. Kovach en Rosenstiel kwamen tot negen journalistieke principes waar journalisten het over eens zijn en waarvan burgers het recht hebben om ze te verwachten. Het eerste principe luidt als volgt:

Journalism’s first obligation is to the truth.

Daar is-ie weer: de waarheid. Het concept dat volgens Gelauff niet is vast te stellen, maar dat door journalisten kennelijk tot belangrijkste plicht wordt gezien om zich aan te houden. Ook in andere journalistieke codes, zoals in de Code van Bordeaux en in die van het Genootschap van Hoofdredacteuren staat het streven naar waarheid als eerste genoemd.

Politieke beslissingen
Als Gelauff het idee loslaat dat de waarheid vast te stellen is, dan zegt hij eigenlijk dat alles even ‘waar’ kan zijn. Hoe kun je dan bezig gaan met betrouwbare journalistiek? Met andere woorden: waar kijk ik dan naar als ik het NOS-journaal zie?

Eén allesomvattende waarheid mag dan een illusie zijn, we weten allemaal dondersgoed wat het concept waarheid inhoudt. We willen weten hoe zaken in elkaar steken, hoe betrouwbaar informatie is. Informatie op basis waarvan (politieke) beslissingen worden genomen. Het is mijns inziens de taak van de journalistiek om informatie op waarde te schatten, feiten te controleren en tot een zo afgewogen mogelijk oordeel te komen.

Met de kennis van nu hadden landen de VS wellicht niet gesteund bij de oorlog in Irak. Grote Amerikaanse publicaties als The New York Times en The Washington Post hebben erkend dat ze destijds de argumenten van de regering Bush om Irak aan te vallen niet genoeg onder de loep hebben genomen.

Hetzelfde punt maakt Maarten Keulemans bij de ophef rondom de Mexicaanse griep. Terwijl de BBC een ervaren wetenschapsredacteur aan liet schuiven die de impact van de ziekte relativeerde, gaf de NOS een podium aan viroloog Ab Osterhaus en RIVM-topman Roel Coutinho. Beide hebben als beroep het waarschuwen tegen ziektes.

Nederland bestelde uiteindelijke voor 144 miljoen euro teveel aan vaccins. Dat gebeurde in andere landen, waaronder Engeland, niet. Om te stellen dat de NOS hiervoor hoofdverantwoordelijk is, gaat te ver. Maar de onevenwichtige berichtgeving heeft de maatschappelijke onrust in ieder geval niet afgezwakt.

Burgers dienen
Gelauff is nog niet klaar. Hij vervolgt:

Als is geconcludeerd dat de Q-koorts ongevaarlijk is voor de mens, moet ik dan vervolgens het massale protest tegen de aanpak ervan negeren? Dat doe ik niet. Als de kijker na het zien van zo’n item in verwarring is, dan is dat zo.

Gelauff trekt hier een verband dat er niet is. Natuurlijk moet de NOS verslag doen van massaal protest in de samenleving. Maar dat staat los van de vaststelling of de Q-koorts gevaarlijk is of niet.

Bovendien zou je kunnen beargumenteren dat Gelauff hiermee in gaat tegen het tweede journalistieke principe van Kovach en Rosenstiel. Dat luidt:

Its first loyalty is to citizens.

De NOS is burgers niet van dienst door ze in verwarring achter te laten. Ik neem aan dat mensen het journaal kijken omdat ze willen weten wat er is gebeurd en hoe zaken in elkaar steken. In het voorbeeld van de griepvaccins wordt bovendien belastinggeld onnodig gespendeerd, ook geen blijk van loyaliteit naar de burger toe. (Nogmaals, de NOS is in dit geval niet de hoofdverantwoordelijke, maar de berichtgeving heeft de zaak in elk geval geen goed gedaan.)

Onderzoek naar sociale media-stress
Eenzelfde punt wat betreft gemeenschapsgeld valt te maken met het onderzoek naar sociale media-stress, dat vorige week veelvuldig in de aandacht was. Linda Duits merkte op dat er veel overheidsgeld gaat naar initiatieven rondom mediawijsheid. Het is mogelijk dat de overheid geld van burgers besteedt aan sociale media-cursussen naar aanleiding van dit dubieuze onderzoek waar onder andere de NOS over berichtte.

Aan het onderzoek van de Nationale Academie Media & Maatschappij zitten de nodige haken en ogen, zoals Maarten Keulemans en Duits al aantoonden. Maar een kritisch geluid ontbreekt in het twee minuten en vijftien seconden durende filmpje van de NOS. Daarmee schendt de NOS het derde journalistieke principe van Kovach en Rosenstiel:

Its essence is a discipline of verification.

De essentie van de journalistiek is checken of iets klopt. En dat lijkt in dit geval onvoldoende te zijn gebeurd.

Het verweer van Gelauff overtuigt niet. In een ingezonden brief in de Volkskrant liet hij weten dat het onderzoek is voorgelegd aan professor Jan van Dijk van de Universiteit Twente. “Hij kwalificeerde het onderzoek als betrouwbaar en de resultaten als geloofwaardig.”

Nu heb ik bij de opleiding journalistiek geleerd dat één bron geen bron is. Het raadplegen van één expert ontslaat de redactie bovendien niet van elke vorm van zelfstandig nadenken. Een korte, kritische blik op het onderzoek en de uitvoerende organisatie had al alarmbellen moeten doen rinkelen bij de NOS.

Daarnaast schuift Gelauff alle verantwoordelijkheid van zich af. En dat terwijl Jan van Dijk volgens mij niet bepaalt wat er in het achtuurjournaal komt. Gelauff is eindverantwoordelijk; hem treft daarom blaam voor de keuze het item op deze manier uit te zenden.

Navraag bij Van Dijk door Keulemans en Duits leert bovendien dat hij helemaal niet gezegd heeft dat het onderzoek betrouwbaar is. Het onderzoek is volgens hem niet representatief en de samenvatting bevat “een hoop onzin over Skinnerboxen, stress en de niet bestaande afwijking FOMO. Zelfs het onderscheid tussen stress en verslaving wordt niet goed gemaakt.”

Wel denkt Van Dijk dat sociale media-stress een reëel probleem is voor sommige jongeren. Het is volgens hem belangrijk dat het op de agenda wordt gezet, “ook al is het dan via een slecht en totaal niet wetenschappelijk onderbouwd onderzoek”. Deze enorme kanttekening komt niet terug in het item van de NOS.

Ondanks het dubieuze onderzoek is Van Dijk wel positief over het item van de NOS. Hij wil namelijk aandacht vragen voor het maatschappelijk effect van sociale media. Met een reden: “Misschien krijgen de universiteiten dan eindelijk eens een keer wat geld om dit onderzoek goed te doen”, aldus de professor. Ook Van Dijk heeft dus een belang, iets wat de NOS zich klaarblijkelijk onvoldoende realiseert.

Neutrino’s
Sociale media-stress en de Mexicaanse griep zijn niet de enige voorbeelden van misstappen van de NOS. Net als de persvoorlichter van TU Delft Michel van Baal kromp ik ineen toen ik een item in het journaal zag over de neutrino’s die niet sneller dan het licht bleken te zijn gegaan. Verslaggever Kees van Dam sprak daarover Nobelprijswinnaar Gerard ‘t Hooft. Zijn vraag: “Onderzoeksresultaten naar buiten brengen die later die niet blijken te kloppen. Hebben we het dan over een blunder, gerommel?”

Nee, dan hebben we het niet over gerommel. De reden dat de onderzoekers van CERN de resultaten naar buiten brachten was dat ze zelf op hun klompen aanvoelden dat er iets niet moest kloppen. De theorie van Einstein staat als een huis. De kans was groot dat er ergens een fout in de meetmethode zat waardoor de neutrino’s sneller dan het licht leken te gaan. Alleen konden de onderzoekers de fout niet vinden, vandaar dat ze andere wetenschappers om hulp vroegen.

Geen wetenschapsredacteuren
Deze fout had voorkomen kunnen worden door het item door een wetenschapsredacteur te laten maken, maar die heeft de NOS niet in dienst. Dat is een bewuste keuze. Oud-hoofdredacteur Hans Laroes vond dat onnodig en zijn opvolger Marcel Gelauff zet die lijn voort. In hetzelfde artikel van universiteitsblad TU Delta zegt Gelauff daarover:

Ik wil niet dat mijn collega’s het werk van wetenschappers overdoen. Daar is geen tijd voor. We hebben een permanente deadline. Natuurlijk moeten ze een bepaald onderzoek wel in de context plaatsen. En natuurlijk maken we wel eens fouten, maar toch denk ik: daarvoor heb ik geen wetenschapsredacteur nodig. Dat hoort gewoon bij gedegen journalistiek handwerk.

Terwijl de wereld in rap tempo ingewikkelder wordt door steeds geavanceerdere technologie die in alle hoeken van de samenleving opduikt, denkt de hoofdredacteur van NOS Nieuws daarover te kunnen schrijven zonder specialist. Meerdere blunders laten zien dat dat vaak misgaat.

Het is niet dat de NOS geen specialisten in huis heeft. Gelauff:

We hebben wel specialisten op bepaalde thema’s als gezondheidszorg, maar wij halen journalisten in huis, geen wetenschappers.

Alsof het een het ander uitsluit. Er zijn in Nederland talloze wetenschapsjournalisten, die beide disciplines weten te verenigen. Sterker nog: ze hebben zelfs een eigen vereniging.

Een wetenschapsredacteur kan tijd besparen
Ik verbaas mij nog meer over het feit dat gezondheidszorg wel een eigen portefeuille waard is, maar wetenschap niet. Alsof iedereen met wat rondbellen en nadenken zomaar verslag kan doen van “dopingschandalen, veeziektes, klimaatverandering, kernenergie, weersextremen, virusuitbraken, computerbeveiliging, milieurampen en criminaliteitsstatistieke”. Een natuurwetenschappelijke bachelor duurt niet voor niets drie jaar.

Bovendien kan een wetenschapsredacteur in tegenstelling tot wat Gelauff denkt juist tijd besparen. Het is van toegevoegde waarde als er iemand op de redactie aanwezig is met verstand van zaken die snel kan aangeven hoe iets in elkaar steekt en welke invalshoek interessant is.

Toen het na de aardbeving in Japan mis dreigde te gaan bij de kerncentrale Fukushima heb ik op de krantenredactie waar ik destijds werkte uitgelegd wat de drie belangrijkste soorten ioniserende straling zijn. Handig voor de andere redacteuren, die gelijk meer kennis over de situatie hadden. Maar het bespaarde ook tijd, omdat enkele verhaalideeën van tafel konden en er een paar stappen verder werd gedacht.

De essentie van wetenschap
Waar komt deze starre houding van Gelauff tegenover wetenschap vandaan? Keulemans houdt het erop dat wetenschap maar lastig, vervelend en saai is. Maar volgens mij gaat het verder dan dat. Gelauff heeft totaal geen benul van waar de wetenschap voor staat. Hij zegt:

[H]et is niet zo dat wetenschappers dé waarheid vertellen. De wetenschap staat niet stil. Wat vroeger voor waar werd aangenomen, wordt inmiddels weer ondergraven. Absolute waarheden bestaan niet.

Daar is-ie weer: de waarheid. Gelauff heeft gelijk, maar laat daarmee zien dat hij van wetenschap geen kaas gegeten heeft. Wetenschappers twijfelen juist voortdurend aan alles, dat moet de basishouding zijn. Door twijfel blijf je scherp. Wetenschappelijk onderzoek maakt stappen juist door slimme lieden die zich constant dingen afvragen. Niks staat vast.

Daartegenover staat een zekerheid: wetenschap werkt door de bank genomen. Het is een bewezen methode om kennis te vergaren. De relativiteitstheorie van Einstein wordt misschien ooit overtroffen door een nieuw model dat nóg meer verklaart, maar dat betekent niet dat we op de huidige theorie niet kunnen bouwen. Zonder Einstein zouden we bijvoorbeeld geen GPS hebben, een uitvinding waarvan veel mensen dagelijks gebruikmaken om de weg te vinden.

Reactie
Nieuwslezeres Sacha de Boer reageerde snel na de kritiek op haar interview met NS-directeur Meerstadt. Tot op heden heeft Gelauff, op de ingezonden brief na, niet gereageerd. Niet op de publicatie van universiteitsblad Delta, noch op de NOS-berichtgeving over sociale media-stress. Op het weblog van de NOS-hoofdredactie is het tot nu toe stil gebleven. Ik roep Marcel Gelauff op om zich te mengen in de discussie en een uitgebreide toelichting te geven.

Update: Gelauff heeft inmiddels gereageerd op de kritiek over de berichtgeving rondom sociale media-stress. In de comments gaat hij ook kort in op de bredere kritiek.

In tegenstelling tot wat de titel doet vermoeden, een proefschrift over Nederlandse rechts-populistische politici. En over de wijze waarop zij zowel journalistiek als publiek bespelen. Het mag duidelijk zijn dat eens te meer een hoofdrol is weggelegd voor een zekere partijleider uit Venlo met een minimum aan sympathie voor medepolitici, moslims en ‘linksmensen’.

Want hoewel Bos zijn naam nauwelijks noemt, is het overduidelijk op wie zij doelt als zij stelt:

(…) we found that what set the most successful right-wing populist leader apart from the less successful ones was his authoritativeness. So what distinguished him from his direct competitor was not his extraordinariness, but rather what made him more similar to established party leaders.

Daar ligt meteen een sterk punt van het onderzoek dat Linda Bos heeft gedaan. Ze komt tot een even onverwachte als overtuigende conclusie: dat rechtspopulisten als Wilders niet zozeer ‘scoren’ door hun populisme en dus outsider zijn; maar pas echt aandacht krijgen én houden van de media wanneer ze tegelijkertijd deel van het establishment zijn.

Never a dull moment

Het eerste ligt redelijk voor de hand, zeker voor wie – eventueel uit eigen ervaring – weet welke nieuwscriteria journalisten hanteren. Fortuyn, Verdonk en Wilders waren ‘nieuws’ omdat ze niet op hun medepolitici leken.

Met hun provocerende optreden zorgden ze voor stevige sound bytes en ruzie in de tent. En conflict, provocatie en escalatie samen resulteerden in een continuing story with never a dull moment. Ziedaar het populisme als nieuwsfactor.

Wat – althans voor mij, toen ik het voor het eerst las – een eyeopener was: met alleen populistische stijl en retoriek haal je het nieuws niet. Althans niet blijvend. Volgens Bos dien je ook serieus genomen te worden door journalisten (en medepolitici).

En dat gebeurt wanneer je gezaghebbendheid wordt toegekend. Deze vat zij op als kennis van zaken, althans de perceptie dat de politicus in kwestie deze heeft, en als overtuigingskracht.

Op grond van zowel de nodige theorie als diverse onderzoeken maakt Bos haar punt. Basis voor het bovenstaande deelonderzoek naar de berichtgeving over  rechtspopulisten is bijvoorbeeld een inhoudsanalyse van zeventien verschillende media tijdens de verkiezingscampagne van 2006.

Het resultaat is een indrukwekkende – en intimiderende – reeks statistieken, waarin Krippendorff’s Alpha en een Mokken-schaalanalyse niet ontbreken. De kenner zal erdoor overtuigd raken, de leek buigt eerbiedig het hoofd en accepteert de conclusies.

Krabt het waar het jeukt?

Dat zou echter wel eens meteen het probleem kunnen zijn. Statistisch gezien is het ongetwijfeld allemaal in orde. Theoretisch maakt het ook een zeer gedegen indruk, vol verwijzingen naar eerbiedwaardige andere wetenschappers.

Maar krabt dit onderzoek wel waar het jeukt: beschrijft het iets wat ook in de politieke en journalistieke werkelijkheid bestaat? Of, om het nu weer een tikkeltje academischer te stellen… Hoe reëel is de gebruikte operationalisering van het begrip ‘gezaghebbendheid’?

Bos werkt gezaghebbendheid uit als: het gebruik van argumenten; het verwijzen naar feiten, cijfers of andere bronnen; en het aandragen van oplossingen. Mij lijkt dit een rijkelijk rationalistische, idealistische en irreële inschatting van de gronden waarop  mensen gewicht toekennen aan wat politici zeggen of doen. Zeker als deze mensen journalisten zijn, en de politici populisten.

In de wereld van alledag – of die zich nu afspeelt in redactieruimtes of in wandelgangen, aan de bar of voor de televisie, op het Malieveld of op het Binnenhof – nemen journalisten politici eerst en vooral serieus als die laatsten macht hebben. Wanneer ze een stevige Kamerfractie leiden of het goed doen in de polls, indien ze in het kabinet zitten of dit met een tweet kunnen laten vallen.

Geen woorden maar daden

Los van hun machtspositie doet natuurlijk de communicatieve kracht van politici ertoe. Maar ver voorbij wat Bos kan meten, vindt deze communicatie plaats via emoties, associaties, en daden in plaats van woorden.

Dat zou ook verklaren waarom een politicus als Wilders niet alleen een snaar weet te raken bij pakweg één op de vijf kiezers, maar evenzeer bij het gros van de Nederlandse journalisten. Waarbij die laatsten ongetwijfeld zelden door sympathie worden gedreven, maar er in elk geval fascinatie bestaat, en de inschatting dat Wilders for real is.

Je kunt gerust stellen dat Wilders’ gezag niet voortkomt uit de mate waarin hij zich aan de regels van het argumenteren houdt. Integendeel: Jan Kuitenbrouwer heeft bijvoorbeeld in De woorden van Wilders vrij overtuigend aangetoond dat Wilders heel simpel, ongenuanceerd en vooral emotioneel spreekt of schrijft.

Op zijn beurt heeft de Delftse hoogleraar bestuurskunde Hans de Bruijn gewezen op Wilders’ vermogen om te framen. Ook hier doet emotie haar werk. Of, zoals De Bruijn stelt: “De kracht van Wilders is voor een belangrijk deel zijn gepassioneerdheid, zijn oprechte woede over wat er allemaal mis is in Nederland, zijn vechtlust.” Er is weinig reden te veronderstellen dat journalisten – hoe verstandig ook – immuun zouden zijn voor een dergelijke kracht.

Betrouwbare statistieken, fatsoenlijke bronverwijzingen, feitelijkheden, argumenten en oplossingen spelen daarbij een te verwaarlozen rol. De impact van Wilders’ betoog zit juist in zijn beknoptheid, in zijn soundbyte-waardige frames (Henk & Ingrid, linkse hobby’s, Tsunami van islamisering) en – last but very definitely not least: in het feit dat hij een leven leidt dat zijn boodschap belichaamt.

De man die van de islamitische dreiging zijn voornaamste issue heeft gemaakt, wordt ook daadwerkelijk door moslimextremisten bedreigd. Of, zoals hij het zelf in een debat met Job Cohen zei: “De heer Cohen zegt dat de islam eigenlijk niet anders is dan andere godsdiensten. En meneer Cohen, hoe kan het dan dat ik nu al bijna zes jaar lang bij ieder publiek optreden – ook nu terwijl ik tegenover u sta – een debat moet voeren met een kogelvrij vest aan, en u niet?” Je hoeft het nauwelijks met Wilders eens te zijn om vast te stellen dat hij gezag geniet vanwege zijn leven. En de bedreiging daarvan.

So You Wanna Be a Popstar

Dat Wilders aandacht krijgt van journalisten omdat hij de positie van outsider met die van insider verenigt, blijft een interessante en wellicht juiste stelling. Niet echter vanwege de rationele gezaghebbendheid die Bos onderscheidt. Belangrijker zijn z’n daadwerkelijke machtspositie, zijn emotionele ‘gezag’ en – ook niet onbelangrijk – het feit dat hij een van de tien langstzittende Kamerleden is.

Dat hij nu al weer bijna acht jaar de media betovert en daarmee Fortuyn in de schaduw heeft gesteld, komt gedeeltelijk doordat Wilders op tijd beveiliging heeft verkregen. Het is daarnaast te danken – of te wijten, al naar gelang wie spreekt – aan de ruime ervaring, dossierkennis en (media)contacten die Geert Wilders sinds 1998 in Den Haag heeft opgedaan. Ook dat onderscheidt hem van de waarachtiger outsider Fortuyn.

Maakt dit alles Bos’ begrip van de ‘gezaghebbende buitenstaander’ irrelevant? Ik zou het niet durven beweren. Al is het maar omdat zij wel degelijk diepgaand onderzoek heeft gedaan, en rationaliteit natuurlijk een rol speelt in het gezag dat mensen – inclusief journalisten – politici toekennen.

Ook ligt het voor de hand dat succesvolle rechts-populistische politici hun ‘anders-zijn’ altijd dienen te compenseren met ‘erbij horen’. Althans wel bij journalisten, die je anders wegzetten als pias. Of, wellicht erger nog, negeren. Dit alles overkwam Hilbrand Nawijn, die het van minister schopte tot deelnemer aan So You Wanna Be a Popstar en auteur van een debuutsingle genaamd Hey jumpen.

Niet alles wat telt…

De dissertatie van Bos is dus verplichte kost voor wie geïnteresseerd is in de relatie tussen politici als Fortuyn, Verdonk en Wilders enerzijds, en de Nederlandse media anderzijds. Ik hoop echter dat ze aangevuld wordt met onderzoek dat mogelijkerwijs statistisch minder overtuigend oogt, maar niettemin de echte wereld van emotioneel en irrationeel gedrag wat beter in beeld brengt.

Je zou kunnen stellen dat dit onmogelijk is en geen betrouwbare data oplevert. Om het met Einstein te zeggen: ‘Niet alles wat geteld kan worden, telt. Niet alles wat telt, kan geteld worden.” Maar wellicht kom je al een heel eind met goede interviews of observatie van journalisten aan het werk.

Zo zijn de drie studies naar Wilders en de media waarin journalisten geïnterviewd werden over de wijze waarop ze Wilders coverden, voor vervolg vatbaar. Hierin gaven redacteuren van NOVA, GPD en verschillende kranten aan dat ze Wilders vooral ‘volgden’ vanwege zijn pittige uitspraken, het belang van zijn partij en – banaal, maar waar – het feit dat andere media hetzelfde deden…

Ironisch genoeg waren dit eenvoudige masterscripties. Maar wel uitgevoerd door studenten met journalistieke ervaring en -ambitie. Misschien dat we Wilders’ media-appeal pas écht begrijpen als journalisten andere journalisten met journalistieke methoden onderzoeken. Dat ze dan eerst de studie van Linda Bos erop na hebben geslagen, kan vast geen kwaad.

Workshops

Spending stories

Door: Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Friedrich Lindenberg

Getting stories from data

Door: Caelainn Barr, Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Steve Doig

Making data pretty

Door: Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Dan Nguyen, Simon Rogers

Information wants to be free

Door: Liliana Bounegru, Heather Brooke, Lucy Chambers, Helen Darbishire, Steve Doig

Panel discussions

You too can be a data journalist

Door: Caelainn Barr, Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Mirko Lorenz, Dan Nguyen, Aron Pilhofer, Simon Rogers

Presentation shortlist Data Journalism Awards

Door: Bertrand Pecquerie, Aron Pilhofer, Wilfried Reutten

How can data journalism save your newsroom

Door: Caelainn Barr, Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Mirko Lorenz, Dan Nguyen, Aron Pilhofer, Simon Rogers

News and numbers: from CAR to data journalism

Door: Liliana Bounegru, Lucy Chambers, Sarah Cohen, Steve Doig, Aron Pilhofer, Simon Rogers, Elisabetta Tola

In dit interessante artikel in universiteitskrant Delta, over het tanende vertrouwen in de wetenschap, maakt journaalbaas Marcel Gelauff volstrekt helder hoe serieus het journaal wetenschap eigenlijk neemt.

Helemaal niet dus. ‘Wat vroeger voor waar werd aangenomen, wordt inmiddels weer ondergraven.’ En: ‘Wij doen geen simpel feitenonderzoek. Ik vind dat een onzinbenadering.’ En: ‘Ze [de deskundige en de man op straat, MK] komen allebei aan het woord. Ik heb geen opvoedkundige taak.’

Als de bloemenjuffrouw zegt dat het vaccin tegen baarmoederhalskanker je paarse pukkels geeft, weegt dat dus even zwaar als de mening van het RIVM. Gelauff: ‘Als de kijker na het zien van zo’n item in verwarring is, dan is dat zo.’

Laten we Gelauffs opvattingen eens vertalen naar de Haagse redactie. ‘Politieke beslissingen die vroeger werden genomen, worden inmiddels toch weer teruggedraaid.’ Of: ‘Ik kan niks met de suggestie dat wij de waarheid kunnen vaststellen.’

Toen in 2009 de Mexicaanse Griep uitbrak, was ik toevallig in Engeland. Het BBC nieuws liet zijn science editor aanschuiven, een capabele journalist die feilloos duidde wat er aan de hand was: nieuw virus, veel doden, best eng, maar bedenk wél dat het in Mexico is, een land waar griepvirussen altijd veel harder toeslaan.

Het NOS Journaal ging naar Ab Osterhaus (wiens werk het is om te waarschuwen tegen griepvirussen) en naar RIVM-topman Roel Coutinho (wiens werk het is om de bevolking te beschermen tegen ziektes). Die zeiden keurig hun mission statement op: de griep is een onderschatte ziekte, een nieuw virus is altijd gevaarlijk, vaccins moeten er komen.

De afloop kent u. Terwijl duidelijk werd dat het met het gevaar van het nieuwe virus erg meeviel, zette Nederland een massale vaccinatiecampagne op – waarna we voor 144 miljoen euro aan vaccins teveel bleken te hebben gekocht. In onder meer Engeland gebeurde dat niet.

‘Als de kijker na het zien van zo’n item in verwarring is, dan is dat zo. Ik heb geen opvoedkundige taak.’

Het gemopper van Gelauff (hbo-opgeleid) verraadt een ander sentiment. Wetenschap is maar lastig. Vervelend. Saai. Trouwens, wetenschappelijke uitspraken zijn ook maar een mening. Wat heb je eraan.

Een curieuze houding voor een medium dat toch bericht over dopingschandalen, veeziektes, klimaatverandering, kernenergie, weersextremen, virusuitbraken, computerbeveiliging, milieurampen en criminaliteitsstatistieken.

De wereld wordt steeds ingewikkelder. Maar het NOS Journaal houdt het gelukkig lekker simpel.

Dit stuk verscheen eerder op het persoonlijke weblog van Maarten Keulemans op NWT Online.

Ter Horst greep het noodgedwongen einde van zijn journalistieke carrière aan om helemaal uit het vak te stappen. Na nog even hoofdredacteur van Intermediair te zijn geweest, werd hij  communicatie- en media-adviseur. Met De dag dat de krant viel maakt hij de balans op, van zijn eigen professionele leven tot nu en ook van de rol die de (papieren) krant nog speelt. Ter Horst wilde graag journalist worden ‘omdat je dan gratis naar voetballen mocht’.

Zuidwest Den Haag

Op heldere wijze beschrijft Ter Horst welke rol de Haagsche Courant in zijn leven speelde, en daarmee krijgen we ook een beeld van de krant zelf. Hij groeide op in Zuidwest Den Haag, een wijk die in de jaren vijftig uit de grond was gestampt.

Er kwamen allemaal mensen wonen die net als Ter Horst beter onderwijs kregen dan hun ouders, Nederland was zo langzamerhand wel weer opgebouwd en de economie had nog geen last van al te onvoorspelbare buitenlandse dreigingen. De Haagsche Courant, en alle kranten, profiteerde daarvan.

Ter Horst werd een gevierd redacteur. Hij reisde naar India, Sri Lanka en naar elke plek waar een verhaal viel te halen. Met zijn degelijke leerschool op de redactie, kwam hij met mooie kopij terug. En ja, die werd ook bij NRC Handelsblad gelezen. Ter Horst stapte over, of zoals hij het zelf zegt, hij ging van de vismarkt naar de leeszaal van de Koninklijke Bibliotheek.

NRC Handelsblad

Bij NRC Handelsblad schreef men wel over problemen, maar niemand had er last van. Een stuk schrijven duurde daar zolang als dat duurt. Collega Adriaan van Dis sprak de redactie toe met de wijze les om zo nu en dan een regel poëzie te lezen tijdens het werk en vooral om je te vervelen, ‘want uit verveling komt inspiratie’.

Ter Horst schrijft enthousiast over zijn tijd bij NRC Handelsblad, over de vele grootheden die hij mocht interviewen (Bruce Springsteen, Mandela). Maar er ontstonden problemen. Hierover is Ter Horst helaas nogal vaag. Hem werd aangeboden correspondent in Parijs te worden. Als ik het goed begrijp was dit een poging hem af te houden van het hoofdredacteurschap. ‘Zo maakte ik eens mee hoe een coup gaat.’

Na correspondentschappen in Zuid-Afrika en Albanië was er op de redactie van NRC Handelsblad geen plaats meer voor hem. Ter Horst ging na tien jaar terug naar de Haagsche Courant, eerst als verslaggever en door het onverwacht vertrek van de zittende hoofdredacteur  werd hij na een half jaar hoofdredacteur. Die promotie, in 2001, was zo’n beetje de einddatum van een dertigjarig Walhalla voor kranten.

Wegener

Naargeestigheid alom, de ooit zo trotse uitgever Sijthoff moest nu wekelijks verslag uitbrengen aan de echte baas: Wegener. En die moest weer de buitenlandse investeerders tevreden stellen.

Ter Horsts kennismaking met de plaatselijke elite verliep ook niet erg soepel. Burgemeester Deetman: ‘Weet u wat het probleem is van de Haagsche Courant? Niets klopt. De feiten kloppen niet, de achtergronden kloppen niet, de analyses kloppen niet.’

Toch probeerde Ter Horst er wat van te maken. Maar ja, Wegener eiste een steeds hoger rendement, de stad raakte voller met mensen die geen kranten lazen en in een poging dat te veranderen haakten de oudere lezers af. Het internet en de digitalisering eisten hun tol. En bovenal: Ter Horst kon niet langer een krant maken die hij zelf zou willen lezen.

Peter ter Horst (2012): De dag dat de krant viel - Een journalistiek jongensboek. Balans, 255 blz., isbn 9789460033988, €18,-.

Deze recensie is tot stand gekomen in samenwerking met Persinnovatie.nl.

Het persbericht heeft een hijgerige toon waarvan de lezer inderdaad gealarmeerd raakt:

Uit het meest recente onderzoek van de Nationale Academie voor Media & Maatschappij blijkt dat jongeren tussen 13 en 18 jaar lijden aan een serieuze vorm van Social Media Stress (SMS). De Sociale Media blijken met hun subtiele stimuli zoals geluiden, pushberichten, aandacht en beloningen jongeren in hun greep te houden. Jongeren geven aan niet meer zelfstandig te kunnen stoppen, omdat zij bang zijn buitengesloten te raken. Wanneer deze angst ernstige vormen aanneemt kan men spreken van FOMO – Fear of Missing Out [accenten LD].

We bekijken eerst het rapport, dan de auteurs en vervolgens de maatschappelijke implicaties van  dergelijk ‘onderzoek’.

Interpretaties kloppen niet met de resultaten
Het onderzoeksrapport [PDF] is geen onderzoeksrapport. Zo bevat het geen volledige beschrijving van de methode en is het theoretisch kader ontleend aan een wikipediapagina over onderzoek met dieren uit 1930. Bij het lezen van het rapport valt direct op dat de interpretaties van de auteurs niet overeenkomen met de door hen gepresenteerde data. Zo wordt hun belangrijkste conclusie dat jongeren aan stress lijden niet onderbouwd door de cijfers:

De helft van de jongeren voelt zich dus helemaal niet gestrest als ze niet kunnen bijhouden wat er gebeurt op sociale media. Daarbij: aangeven in een vragenlijst dat je stress hebt is geen diagnose van daadwerkelijke stress. De auteurs operationaliseren dit begrip overigens nergens. Ook op andere plaatsen komen we zulke moedwillige misinterpretaties tegen. Zo voelt 59 procent zich helemaal niet buitengesloten als ze wat missen.

Auteurs vinden jongeren van nu extreem bijzonder
De auteurs hebben opmerkelijk weinig inzicht in jongerencultuur door de jaren heen. Jongeren zijn inderdaad gericht op hun leeftijdsgenoten. Jongeren vergelijken zich inderdaad veel met hun leeftijdsgenoten. Jongeren krijgen inderdaad een goed gevoel wanneer leeftijdsgenoten aardig tegen hen doen. Sinds de jaren ’60 komt dit naar voren uit jeugdonderzoek. Maken sociale media dat erger? Dat is twijfelachtig en kan zeker op basis van deze rapportage niet vastgesteld worden.

Je kunt je daarbij afvragen of sociale media niet druk opleveren voor iedereen. De auteurs beargumenteren dat jongeren bijzonder kwetsbare wezens zijn vanwege hun “niet volledig ontwikkelde prefrontale cortex” (p.10). Dit doet voorkomen alsof de hersenen zodra we volwassen zijn zich niet meer ontwikkelen en alsof leeftijd garant staat voor bescherming tegen externe prikkels.

Een voorbeeld van de opmerkelijke som jongeren+sociale media=eng is het aangehaalde ‘Fear of Missing Out’ (FOMO). Volgens de auteurs is dit in Amerika “een veelbesproken en veelvuldig onderzocht verschijnsel” (p.12). Ze verwijzen daarbij niet naar wetenschappelijke artikelen, maar naar een presentatie op South By South West. Een snelle zoektocht in Google Scholar leert ons dat FOMO bij allerlei groepen wetenschappelijk is onderzocht: vrouwelijke managers, koopjesjagers, bejaarden, allemaal niet in de context van sociale media.

Nationale Academie blijkt handig bedrijf
Hoe gezagwekkend en geleerd de naam ‘Nationale Academie voor Media & Maatschappij’ ook klinkt, het gaat hier niet om een onafhankelijk onderzoeksinstituut. De website leert ons dat de Academie “een een idealistisch instituut” is. Wat doen ze dan? Diensten verkopen. De initiatiefnemers zijn heel toevallig net een cursus Social Media Professional à €495 pp gestart.

Beide initiatiefnemers noemen zich ‘lifecoach’ en zijn met name actief in de verkoop van cursussen op het gebied van mediawijsheid.  Een van de auteurs zit ook achter Mediarakkers, een stichting die zich richt op “verantwoorde reclame” voor kinderen en die vreemd genoeg gesponsord wordt door bedrijven als McDonalds, Hasbro en Haribo.

Implicaties voor de maatschappij
Is het erg dat handige ondernemers niet alleen inspelen op maatschappelijke angsten over jongeren en nieuwe media, maar deze ook aanwakkeren om daar geld mee te kunnen verdienen? Het antwoord op die vraag hangt af van persoonlijke morele overwegingen. Het is evenwel belangrijk deze personen te volgen, met name omdat de overheid luistert naar dit soort zelfbenoemde experts. Links en rechts ziet het door hen voorgestelde instrument mediawijsheid als belangrijk onderdeel van hedendaags onderwijs. Er gaat dan ook veel belastinggeld naar dergelijke initiatieven.

De journalisten die dit ‘onderzoek’ als waarheid hebben overgenomen dienen daarom bestraffend toegesproken te worden. Het rapport van 21 pagina’s is zo gelezen en je hebt geen universitaire opleiding of methodologische training nodig om er gaten in te schieten. Vooral de journalisten van het NOS Journaal is dit aan te rekenen, dat een lang maar kritiekloos item maakte.  Journalisten zouden bij deze schimmige marketing-sector vol belangenverstrengeling een rol als waakhond moeten vervullen, niet die van gratis reclamepodium.

Dit artikel verscheen eerder op DeJaap.nl.

Realisten en fundamentalisten

In het debat over de waarde van objectiviteit heb je realisten en fundamentalisten (niet negatief bedoeld). De eerste zegt: het is weliswaar niet helemaal duidelijk wat we met objectiviteit bedoelen, maar in de praktijk weten we er goed mee om te gaan, en is het geen probleem om vast te stellen wat het verschil is tussen feit en mening, en wat we bedoelen met onafhankelijkheid. Ook de norm dat je uitspraken op meerdere bronnen moeten berusten, en het toepassen van hoor- en wederhoor blijken werkbare uitwerkingen van het begrip objectiviteit.

De fundamentalist brengt daar tegenin dat feiten altijd verweven zijn met waarden, dat je nooit onafhankelijk kunt zijn, dat hoor-en-wederhoor een zwaktebod is van journalisten die zelf niet uitzoeken hoe de vork in de steel zit, en dat je niets aan meerdere bronnen hebt als die zich allemaal vergissen.

Volgens de fundamentalist is objectiviteit principieel onmogelijk. Als journalist kun je jezelf niet buiten de historische context plaatsen waarin je je bevindt. Daardoor ben je bevooroordeeld en niet onafhankelijk.

Op zijn beurt brengt de realist hier weer tegenin dat dit semantische haarkloverij is waar je in de praktijk geen steek mee opschiet.

Hiermee lijkt de discussie over de vraag naar het nut van objectiviteit in een patstelling beland: wie voor is blijft voor, wie tegen is blijft tegen. En niemand neemt elkaars argumenten serieus.

Onderzoek

Twee recente artikelen over objectiviteit geven een overzicht van de stand van zaken in het debat over objectiviteit.

Het eerste artikel is van de hand van een aantal Deense onderzoekers die samen met de Nederlander Claes de Vreese onderzoek hebben gedaan naar de relatie tussen de rolopvatting van de journalist en de manier waarop hij of zij het begrip objectiviteit hanteert. Je kunt deze onderzoekers scharen onder de realisten: ze houden zich niet bezig met de vraag of objectiviteit mogelijk is, maar kijken hoe journalisten met objectiviteit omgaan. Ze willen weten of er een verband tussen de rolopvatting van journalisten en de manier waarop zij het begrip objectiviteit hanteren.

Rolopvattingen

Om daar een antwoord op te kunnen geven, onderscheiden ze verschillende rolopvattingen, en visies op objectiviteit. Vervolgens zoeken ze naar relaties tussen die twee.

De onderzoekers onderscheiden vier rolopvattingen die ze construeren door de verschillende opvattingen die journalisten hebben over democratie af te zetten tegen hun al of niet actieve houding (zie schema).

Sommige journalisten vinden dat ze de democratie vooral dienen door de burger te informeren. Dat wordt de representatieve opvatting van democratie genoemd. Ga je ervan uit dat je de democratie dient door ertoe bij te dragen dat burgers zich actief inzetten voor de democratie, dan heb je van doen met de participatieve opvatting van democratie.

Voor beide opvattingen geldt dat je voor het dienen van de democratie zowel passief als actief kunt inzetten.

Zet je die twee onderscheidingen tegen elkaar af, dan krijg je het volgende kwadrant met vier ideaaltypische rolopvattingen. Je wilt als journalist ofwel 1. de werkelijkheid tonen, 2) de macht controleren, 3) een platform voor discussie bieden of 4) het publiek aanzetten tot actie.

De onderzoekers zijn er zich van bewust dat die rolopvattingen in de praktijk door elkaar kunnen lopen. Voor het onderzoek maakt dat niet uit. Je kunt je nog steeds afvragen: tot welke rol voel je je het meest aangesproken, en welke opvatting over objectiviteit hoort daarbij?

Objectiviteit

Het begrip objectiviteit wordt op de volgende manier onderscheiden. Je kunt het opvatten als ideologie of als gereedschap.  De onderzoekers richten zich op het laatste en maken dan nog de volgende onderscheidingen: 1) scheiden van feit en mening; 2) evenwichtige berichtgeving; 3) nauwkeurigheid en 4) afzien van waardeoordelen.

Resultaten

De uitkomst van het onderzoek is dat journalisten ondanks de kritiek op het begrip objectiviteit het nog steeds als het belangrijkste middel zien om de waarheid te brengen. Maar, zoals de onderzoekers al hadden verwacht, journalisten hebben wel verschillende opvattingen over objectiviteit al naar gelang de rol die ze voor hen zelf zien weggelegd.

Journalisten die vinden dat het vooral hun taak is om de werkelijkheid te tonen, vinden het belangrijk dat je feit en mening scheidt.  Journalisten van het tweede type, de waakhonden, die het als hun taak zien de macht te controleren, benadrukken het belang een evenwichtige en feitelijke berichtgeving. Hetzelfde geldt voor de journalisten die zeggen vooral een platformfunctie te willen bieden.  Alleen journalisten die vinden dat je het publiek tot actie aan moet zetten, staan negatief tegenover objectiviteit. Zij vinden dat je juist wel dat waardeoordelen belangrijk zijn voor de journalistiek.

Analyse

So far so good. De auteurs introduceren een analytisch onderscheid dat inzicht geeft in welke rolopvatting past bij welk aspecten van objectiviteit. Interessant. Wat je hier niet uit kunt afleiden is of objectiviteit een zinvol begrip is voor de journalistiek.  Toch doen de auteurs dat wel. Zij concluderen dat objectiviteit nog steeds erg belangrijk is voor de journalistiek omdat veel journalisten erin geloven.

Lees dat nog een keer: objectiviteit is belangrijk, omdat veel journalisten erin geloven. Dat is zoiets als beweren dat God belangrijk is omdat er, ondanks aanhoudende kritiek, nog steeds veel mensen in God geloven. In sociologische zin mag dat zo zijn, maar in het geval van de journalistiek lijkt het argument dat veel journalisten in objectiviteit geloven niet zo’n sterk bewijs voor het belang ervan.

Objectiviteit als vergissing

Wie wel een bewijs probeert te leveren voor het belang van objectiviteit is Juan Ramón Muñoz-Torres. In zijn artikel Truth and objectivity in journalism komt hij tot de conclusie dat het gebruik van het begrip objectiviteit op een vergissing berust en dus maar beter niet meer gebruikt kan worden in de journalistiek. Muñoz-Torres behoort duidelijk tot wat ik de fundamentalistische school heb genoemd: als het begrip niet duidelijk is, moet je het afschaffen.  Zijn bezwaar tegen het begrip objectiviteit komt op het volgende neer.

Het naakte feit bestaat niet

Zoals zoveel andere fundamentalisten op dit vlak beweert de auteur dat op zichzelf staande feiten niet bestaan. Iets kan pas een feit zijn door andere feiten. Wat wij als sterren zien, zagen mensen vroeger als gaten in het firmament waar licht door kwam. De ster als feit kan alleen bestaan bij gratie van ons concept van de kosmos. Of, zoals de filosoof Kant zei: observaties zonder concepten zijn blind.  Een feit is pas een feit als een subject er betekenis aan geeft. Als feiten geen betekenis zouden hebben, zou je ook niet weten welke feiten je als journalist zou moeten selecteren.

Waardevrij selecteren van feiten is onmogelijk

Journalisten verzamelen feiten op grond van wat zij belangrijk vinden. Zonder waardeoordeel kun je geen feiten verzamelen. Anders weet je niet wat belangrijk is en wat niet.

De eis van objectiviteit is in tegenspraak met zichzelf

De uitspraak dat kennis waardevrij moet zijn is in tegenspraak met zichzelf, zegt de auteur. De uitspraak zelf bevat een waardeoordeel en is dus volgens zijn eigen criterium niet waar. Het feit dat hier logisch nog wel over te bakkeleien valt door de introductie van het uitspraken op metaniveau, doet niets af aan de dubieuze grondslag van het objectiviteitsprincipe. De conclusie van Muñoz-Torres is dan ook dat het logisch niet valt vol te houden dat je als journalist objectief behoort te zijn.

Grofvuil

Betekent dit dat het objectiviteitsbeginsel bij het grofvuil kan? Volgens Muñoz-Torres wel. Hij vindt dat er hard gewerkt moet worden aan het ontwikkelen van een ander criterium om de waarheid te brengen. Wat dat moet zijn, weet hij niet, maar het kan toch niet zo zijn, zegt hij, dat een serieuze professie haar manier van werken baseert op een principe dat met zichzelf in tegenspraak is.

Dat klinkt standvastig, maar het is onzin. Een beginsel verwerpen omdat het contradicties bevat, veronderstelt dat er een beginsel bestaat dat daar vrij van is. Dat lijkt ijdele hoop. Elke uitspraak over ware kennis berust op een vergissing, zei Nietzsche al. Dat betekent niet dat je niet meer moet kijken naar wat waar is en wat niet, het betekent dat je ook moet kijken wat jouw manier van waarheidsvinding oplevert. Met andere woorden: wat is het nut van het objectiviteitsbeginsel voor de journalistiek

Betekenis

Het idee van de objectieve journalistiek heeft historisch gezien zijn nut bewezen: het heeft de journalistiek bevrijd van religieuze of partijpolitieke belangen. Er is ook vaak op gewezen dat het belang van objectiviteit in de journalistiek een commercieel belang diende: wie ieders belang zegt te dienen, spreekt in principe een grote groep klanten aan.

Maar nu de strijd met de belangenjournalistiek in onze contreien gestreden is, en iedereen overtuigt lijkt van het nut om het algemeen belang te dienen, dient zich de keerzijde van die objectieve journalistiek aan: het is niet in staat duidelijk te maken wat dat algemeen belang nu precies inhoudt, anders dan het brengen van de waarheid.

Maar welke waarheid? Voor wie en waarom? Daar kan de waardevrije journalist geen antwoord op geven. De journalistiek is door haar eigen uitgangspunt richtingloos geworden. ‘Oordeel zelf,’ zegt de journalist tegen het publiek. ‘Ik breng de feiten, zie maar wat u ermee doet.’ Het probleem is dat niemand daar warm voor loopt. En dat niemand iets kan met feiten waarvan hij niet weet welke betekenis hij daar aan moet geven.

Dat het allemaal nog wel losloopt, komt doordat de journalist impliciet wel degelijk een mening verkondigt. En die mening wordt door de meesten ook wel verstaan. Namelijk: we moeten ons aan de regels van de rechtsstaat houden, rechtvaardig handelen, niet liegen, anderen geen onnodig leed berokkenen, en doen wat anderen van ons mogen verwachten. Maar omdat de journalist objectief wil zijn, spreekt hij het belang van die waarden niet meer uit. De feiten, niet dan de feiten.

Maar dat boeit niet.

Het probleem van de objectiviteitsbeginsel lijkt me niet het beginsel zelf, maar de consequentie die eruit wordt getrokken, namelijk dat je je niet meer expliciet druk maakt om de waarden die je met de objectieve journalistiek in stand wilt houden.

Dankzij praktische handvaten leer je op de Grote Freelancersdag om: jezelf als merk neer te zetten, toegevoegde waarde te creëren en nieuwe verdienmodellen te ontwikkelen. Alle sprekers zijn zelfstandige ondernemers die ooit als éénpitter zijn begonnen en nu een bloeiend bedrijf hebben. Laat je inspireren door hun verhalen. Tussendoor en na afloop is er volop gelegenheid om collega’s te ontmoeten.

Crowdfunding
Het deelnemersgeld van de Grote Freelancersdag wordt besteed aan een journalistiek project van een van de deelnemers. Stuur vooraf je idee in voor 25 mei en maak kans om een van de drie genomineerden te worden, die op de Grote Freelancersdag hun idee mogen pitchen. Aan het einde van de dag wordt de winnaar bekendgemaakt. Ga hier naar de procedure.

Informatie
Locatie: Stadscafé De Observant, Stadhuisplein 7, Amersfoort
Datum en tijd: 09.30 – 17.30 uur

Meer informatie op de website van de NVJ.

Daar ga ik iets aan veranderen. Ik ga experimenteren met ‘self-publishing’: ik heb een e-book gemaakt, geef het gratis weg en zie wel wat er uit volgt. Het enige wat ik van je vraag, is om te betalen met een tweet of Facebook-bericht. Laat weten dat je mijn boek gratis leest, zodat anderen hier ook van horen.

Klik hier om het e-book te downloaden: rechtermuisknop, opslaan als…

Wat heb je nodig om dit boek te lezen?

• Een e-reader
• Bovenstaand boek (in epub-formaat)
• Voor sommige e-readers een programma zoals Calibre om epub naar bijvoorbeeld Kindle om te zetten.
• Hier staat uitgelegd hoe je een ePub op een iPad kunt lezen

Ik heb mijn e-book overigens met Sigil opgemaakt. De betaalknop is van Pay With a Tweet.

EDIT: De Pay With A Tweet-knop is verwijderd. Lees hier waarom.

Je kunt het e-book nu hier (rechtermuisknop, opslaan als) downloaden.

De aankomende jaren blijf ik dit e-book uitbreiden en aanvullen. Zodra ik een nieuw artikel heb gepubliceerd over datajournalistiek, probeer ik het zo snel mogelijk in een volgende versie te verwerken.

Via bovenstaande link plaats je een bericht op Twitter of Facebook waarin staat dat je dit gratis e-book downloadt. Hierin staat een link naar deze post, waardoor je jouw volgers ook wijst op dit boek. En ach, wie weet krijg je dit e-book wel via-via. Plaats dan zelf even een berichtje op Twitter of Facebook. Wel zo aardig.

Het enige wat ik van je vraag, is om je aan de Creative Commons BY-NC-SA licentie te houden: je mag dit boek delen en remixen voor niet-commercieel gebruik als je verwijst naar het origineel en je het product onder dezelfde licentie vrijgeeft.

Ten slotte: laat weten wat je van het e-book en deze publicatiewijze vindt. Laat hieronder een comment achter, mail me op jerryvermanen@gmail.com of spreek me aan via Twitter.