Usyolu

Ay'da Güneş Panelleriyle Dünya'ya Enerji Sağlamak

2011-06-16T15:05:00.004+02:00

Japon Shimizu şirketi The Luna Ring adını verdiği projeyle Ay'a güneş panelleri kurmayı düşünüyormuş. 11 000 km uzunluğunda 400 km genişliğinde olacak. 13 000 Terawatt enerji üretilecek. Enerji mikrodalga formuyla Dünya'ya aktarılacak.

Dünya'nın enerji ihtiyacını karşılayabilecek olması çok güzel. Güneş enerjisinden en gerçekçi şekilde yararlanılmış olur. İşte o zaman birincil enerji kaynaklarını tamamen gereksiz kılar. Dünya'da yer kaplamıyor ve Ay'da engelleyici bir atmosfer de yok.

Enerji çok ucuzlamış olacak. Daha da rahat elektrik tüketeceğiz. Eskiden tasarruf etmek zorunda olduğumuzu düşündüğümüz aygıtları daha sık kullanacağız. Çok güç harcayan yeni makineler hayal etmenin önü açılmış olacak. Elektrikli arabalar, trenler yaygınlaşacak. Bina, mağaza ışıklandırmaları renklenmesi hız kazanacak. Konforumuzun artması sürüp gidecek.

Ay'daki güneş panellerinden elde edilebilecek güç sonsuzmuş gibi harcayacağız. Elbette değil. Artık yetmemeye başlayıncaya kadar konforun keyfini sürebiliriz. Bu durumdan sonra da yörüngeye yeni bir güneş enerjisi istasyonu kurulmuş olacaktır herhalde.

Yine de, güneş panellerinin çok yer kaplaması hâlâ en büyük dezavantajıdır. Ayı işgal edecektir. Galiba ilerde orada yerleşim yeri kurmak için pek yer kalmamış olacaktır.

Madem mikrodalga formuyla enerji iletmek mümkün, insan düşünmeden edemiyor: Ay'da kurulacak yüzlerce nükleer santralin enerjisini Dünya'ya göndermek nasıl olurdu acaba! Nasıl olsa orada kimse de yaşamadığından kimse kızdırılmamış olurdu herhalde. Ama ne yazık ki nükleer yakıt ağır olduğundan Dünya'dan göndermek kolay olmayacaktır. Ay, Helyum zengini. Ama Helyumu kullanabilecek santraller yeni yeni geliştiriliyor.

Güneş enerjisi, ancak The Luna Ring gibi bir projenin hayata geçmesiyle gerçekten kendisini kanıtlayabilecek. Ümit verici.

Küresel Isınmaya Biyoteknolojik Çözümler

2010-06-03T21:55:00.003+03:00

Küresel ısınma son 50 yıldır fark edilir seviyeye çıkmıştır. Buna en çok karbondioksidin yükselmesi neden oluyor. Çevreciler bu yüzden mümkün olduğunca az araç kullanmayı, elektrik tüketimini sınırlamayı özendiriyorlar.

Craig Venter'in yeni tasarlamayı başardığı yapay DNA'lı bakterileri sağlıklı. Üreyebiliyorlar. Talebe göre yapay yaşam biçimleri üretmeye hazırlanıyor. Bunlardan en popülerlerinden biri havadaki karbondioksidi emerek endüstriyel işlemlerin ham maddesi olarak kullanabilecek hidrokarbon üreten yosun tasarlamak.

Al Gore dahil çoğunluk, konforundan ve alışkanlıklarından vazgeçmekte çok isteksiz olacaktır, bir tehlike yaşamadıkça. Alternatifi olmayan önlemlermiş gibi hissettirilen yollara yeni çözümler eklenmek üzere. Otomobil kullanma keyfi hâlâ sürdürülebilir. Exxon Mobile'in, Craig Venter'in şirketine 600 milyon dolar yatırım yapması hayalci oluşundan olmasa gerek! Yosun makineler havayı temizleyecek. Daha iyi bir yakıt türü genelleşinceye kadar, geçiş döneminde, gönül rahatlığıyla fosil yakıt satabilecek.

Bu, daha iyi yakıt adaylarından biri biyoyakıttır. Küresel ısınmaya etkisi yok. Hatta geri dönüşümlü. Venter gibi genetikçilerin tasarlamayı umdukları yaşam biçimlerinden biri de bu. Saklama koşullarının fosil yakıtlara benzerliğinden olsa gerek petrol şirketlerinin ilgisini daha da çekiyor. Güneş enerjisini destekleyen petrol şirketleri var. Belki Exxon Mobile'in stratejisi başarılı halkla ilişkiler denemesi olabilirdi. Ama “gıda yetiştirmek için kullanılan tarım alanları biyoyakıt için kullanılacak” tipindeki itirazların sonu gelmez. Biyoteknolojiyle üretilen yakıtlar tarım alanlarına ihtiyaç duymayacaklar. Yosun makineler çalıştırılacak. Artık “balık çiftlikleri yosun yetiştirmek için kullanılacak” itirazı beklenmiyor değil.

Elbette tasarruf etmek gibi önlemler hiç alınmasın denemez. Sadece, paniğe gerek yok. Kıyamet küresel ısınmadan dolayı da kopmayacak görünüyor. Eskiden güçlü arabalar yapılırdı. Çok yakıt tüketmesinin sorun olabileceği geri bildirimlerden anlaşıldı. Hafif, ekonomik arabalar daha çok tercih ediliyor. Çamaşır makinesi yapma bilgisi iyice oturunca, mühendisler az elektrik, su harcamanın yollarını buldular. Şimdi biyoteknoloji çözüme katılıyor.

UFO'lar ve Dinler

2009-05-02T16:57:00.003+03:00

UFO’lar ve dinler birbirine çok alakasız gibi görünüyor olabilir. Başka bir açıdan çözümleme yaptığımızda şaşırtıcı sonuçlara ulaşabiliriz.

A. Yaygın UFO efsanelerine göre:

1. Uzaylılar bizi izliyor. Atom bombalarından sonra daha sık gelir oldular. Bize göz kulak oluyorlar. Kendimize zarar vermemizi istemiyorlar. İnsanlar, galaktik çapta büyük uygarlığın küçük bir parçası.

2. Uzay gemileri müthiş bir teknoloji kullanıyor. Evrenin kendi enerjisini kullanıyor. Bizim bilimimiz için imkansız ışık hızını aşabiliyor. En heyecan verici akrobatik hareketleri yapabiliyorlar. Eğer uzaylılar bize zarar vermek isteseydi şimdiye kadar olmuş olurdu. Gelişmiş teknolojileriyle bizi kolayca dize getirebilirdi. Bizden çok ilerdeler.

3. Bazen gece uzaylılar gelir. İnsanı felç eder. Üzerinde acımasız deneyler yaparlar. Bedene ufak aygıtlar yerleştirebilirler. En sonunda Uzaylı-İnsanlar için melezleme çalışmaları yaparlar. Cinsel ilişkide bile bulunabilirler.

4. Uzaylılar telepatiyle iletişim kurarlar.

5. Uzaylı topluluklar çok uygardır. Hırsları yoktur. Para kullanmazlar. İdealdirler.

B. Yaygın din efsanelerine göre:

1. Her şeyden sorumlu büyük bir varlık var. İnsanlar bu varlık için önemli.

2. Tanrı’nın gücü sonsuzdur. Canı ne isterse onu kolayca yerine getirebilir. Saat gibi işleyen evreni yaratmıştır. Bizim bilimimiz için imkansız mucizeleri yaratır. Musa’ya denizi yardırır, Tufan yaratır. O’nun bilgisi sonsuzdur.

3. Modası biraz geçmişte olsa: Gece iblis görenler vardı. Gelir ve baştan çıkarırlardı. Cinsel ilişkide bulunurlardı.

4. Tanrı seçtiği insanlara vahiy gönderir.

5. Din cenneti vaat eder. Burada herkes mutludur. Her şey bolca vardır. Tarifsiz mükemmel bir yerdir.

Şimdi işin ilginç yanına bakalım. A1’de olup biten her şeye karşı sorumluluk duyan bir uzaylı uygarlığa inanılıyor. B1’de tanımlanan Tanrı da her şeyden sorumlu. Evrendeki her olay kontrol altında. Rahatımıza bakalım. A2’de uzaylılara bizim çok üstümüzde teknoloji atfediliyor. Bizim anlayamayacağımız enerjileri kullanıyorlar. Uzaya, bizim bilgimizin çok ötesinde etki edebiliyorlar. B2’de Tanrı’nın gücü de hayranlık verici, değil mi. Bizim kavrayabileceğimizin ufuklarını aşan bilgisiyle evreni şekillendiriyor. A3 ve B3’teki cinsel temaya dikkat çekmeye gerek var mı. Dindar insanlara A4 garip gelebilir. B4’e bakıldığında aslında çok da yabancısı olmadıkları görülür. Bazı insanların umutla beklediği yerdir cennet. Bu dileğin varlığına neden olan etken A5’i de şekillendirdi.

İnsanlarda emniyette olma duygusu güçlüdür. Çocukken ebeveynler güvende olduğumuzu hissettirirdi. Bazı çocukların yalnızken kendilerini rahatlatacak hayali arkadaşları da olurdu. Büyüdükçe yerini Tanrı’ya, uzaylılara bıraktı.

Dinin, beynin büyük ölçüde psikolojik eğilimlerine, beklentilerine göre evrilerek yayılabilen bir mem virüs olduğunu Richard Dawkins belirtmiştir. Dinin bu alanda tek başına olduğu düşünülemez. Benzer psikolojik eğilimlere uyum sağlayan virüsler, beyinler tarafından kolayca benimsenir. UFO memleri de oldukça gelişti. Efsaneler birçok insan tarafından gerçekmiş gibi yaşanıyor.

Memler için beyin doğal çevredir. Memler yayılırken beyinlerdeki “doğal seçilim” baskısıyla evrilir. Beyinlerin psikolojik eğilimleri ve hafızasındaki diğer memler, yeni memler üzerinde ayıklanmaya yol açar. Hemen, canlılar üzerindeki doğal seçilimin, konuyla bağlantılı noktasını belirtiyim; Gözler birçok hayvan için yaşamsal olduğundan üzerindeki doğal seçilim baskısı yüksektir. Farklı hayvanlarda defalarca değişik noktalardan evrilmeye başlamıştır. Ve seçilim baskısı, aynı mühendislik ilkelerini kullanmaya doğru itmiştir. Tekrar konuya dönüyorum. Zamanında din mem kompleksi geliştikçe –detaylandıkça-, ne tür doğal seçilim baskılarıyla karşılaşarak bazı ilkelerinin nasıl şekillendiği –uyum sağladığı- B maddesi altında sıralanmıştır. UFO efsaneleri mem kompleksi de detaylandıkça din mem kompleksiyle örtüşen ilkeleri ortaya çıkmıştır. Beyinlerdeki doğal seçilim baskısı, benzeşmeleri yönünde itmektedir. Bu tipten başka memlerin, evrildikçe bazı ilkelerinin neye benzeyeceği kestirilebilir.

Yalnız, UFO memleri daha yeni ortaya çıktığından, din memlerinden daha yaratıcı. Gelişen bilim ve teknolojiden de bolca kırıntı alıyor. Hayal gücü etkileniyor. Bu nedenle içinde bilime daha çok gönderme oluyor. Oysa din ortaya çıkarken bilim yoktu. O zamanlar çok şey sihir ve mucizeydi. Basitti; “ol dedi oldu”, “üfledi Meryem hamile kaldı”. Oysa UFO mem kompleksinde, radyoaktivite var, kurt delikleri var, radyo verici aletler var, ve unutmayalım ışınlar da…

Din dışında da birçok virüs vardır. UFO efsaneleri en başarılı olanlardan biridir. Dinle aynı şeylere uyum sağladığından başarılıdır. Bu ortak noktaları keşfedebilen virüslerin de önü açık görünüyor. Yeri gelmişken bilimsel UFO kanıtı aramaları bomboş bir virüs değildir, heyecan vericidir. Diğer bilimsel çalışmalar gibi değerli öğeleri olan virüstür. SETI sürüyor işte. Bilimsel UFO kanıtı aramaları, efsaneleri kadar ilgi çekmiyor. Çünkü hazır cevapları yok. Psikolojik eğilimlere karşılık vermiyor. Yani efsanelerin uyum sağladığı şeylere uyum sağlamamıştır. Bu anlamda başarılı bir virüs değildir ve yaygın değildir. Bilimsel çalışmaların, mistik efsaneler kadar ilgi çekemiyor olmasının nedeni budur.

Not:
Yazıda geçen mem kavramı ön açıklama yapılmadan kullanılmıştır. Artık mem kavramı memi öyle yayıldı ki İngilizce Dili sözlüğüne bile girdi. “Meme” doğal bir İngilizce sözcük oldu.

Roswell UFO Kazasıyla ilgili Bazı Notlar

2009-03-26T19:15:00.010+02:00

“NASA 2012’de Dünya’nın sonunun geleceğini biliyor ve bunu gizliyor.” O halde NASA neden 2020 yılında Ay’a üs kurmak için hazırlık yapıyor! 2012 sonrasına denk düşen bir sürü projesi var. Küresel ısınma sürdüğünde önümüzdeki yüzyıl kıyamet olabilir. Bu gizleniyor mu, yüksek sesle dile getiriliyor.
Komplo teorilerinin çekiciliği yüzünden resmi açıklamalara zaten inanılmıyor. Azımsanmayacak kadar insan da UFO’ların varlığına inanıyor. Yakınlaşmaya hazırlar. UFO’lar açıkça “biz buradayız” dediğinde şok olacak insanlar çok az. UFO’larla hiç ilgilenmeyen insanlar bile sadece gemilerine taş atacak kadar umursamaz olacaktır. Hükümetlerin halk panik olmasın diye bir şey saklamasının gereği yok çünkü UFO’ların varolabileceği halk tarafından kanıksanmış durumda. Bu iletişim çağında kim panik olacak ki. Gerçekten, UFO’lar meydana iniş yapmak için daha kimi alıştırmaya çalışıyor ki.
Müjde! Mars’ta UFO kafatası var. Bazen bulutların şekilleri bir şeylere benzetilir. Bazen yakınından geçerken kayaların şekillerinde tanıdık bir şeyler fark edilir. Bir eğlence olarak kalır. Arkasında gizemli güç, gizemli işaretler arayan insanlar çok azdır. Bunları özellikle birileri yapmamıştır. Rastlantısal olarak bulutun bir şeye benzediği ve yakında değişeceği bilinir. O görülen kaya rastlantısal olarak tanıdık bir şeyi andırıyordur. Yakında aşınarak bozulacaktır. Gelelim Mars’a; Bir zamanlar Mars’ta yüz vardı. Mars’taki yüz artık bir yüz değil, iyice aşınmış durumda. Mars’taki popüler uzaylı kafatası henüz aşınıyor. Şimdilik uzaylıyı andıran bir şekli var. NASA, dikkat çekici olduğundan, eğlenceli göründüğünden bu şakayı yayınlamıştır. NASA rastlantısal olarak oluştuğunu ve geçici olduğunu zaten bilmektedir. Meraklıların da bunu bildiğini varsaymaktadır. Hükümetin, NASA’nın Ay’daki uzaylı medeniyetini sakladığına inananlar vardı. Güya UFO gerçeğini örtbas ediyorlar. Peki NASA bu tür fotoğraflarla neden insanları tahrik etmektedir! Neden insanların içine kurt düşürmektedir! Neden kendi işlerini zorlaştırmaktadır. Pekala bundan kimsenin haberi de olmayabilirdi.
Uzaylılar Dünya’ya gelip inceleme yapıyorlar. Hatta Roswell enkazında cesetleri de varmış. Efsane daha da geliştirilip uzaylılar tarafından kaçırıldığını, bedeni üzerinde çalışma yapıldığını düşünenler var. Gelişmiş ülkeler, Dünya’daki bölgelere genelde casus pilotsuz uçak gönderir. Ve casus uydular bu konuda iyi bir araçtır. Uzayda gezen bir medeniyet, görgü tanıklarının gemileriyle olmadık akrobatik hareketler yaptığını belirttiği bu ileri uygarlık, robot geliştirmekte bizim hayal gücümüzün ötesinde olsa gerek. Buraya casus robotlar göndermeleri daha mantıklı olmaz mıydı! Geniş evrenin her bölgesine bizzat gidiyor olmaları verimli olabilir mi, neresine zaman yetiştirebilirler. Aslında insanlar için de beklenen akılcı gelecek tahminleri böyledir. Kendisini kopyalayan robotlarımız, bizi geride bırakarak evreni fethedeceklerdir. Robotlar için zaman daha yavaş akar ve daha dayanıklıdırlar. İşte bu yüzden uzaylılarla ilk temasımızın, onların robotlarıyla olma olasılığımız daha yüksektir.
Düşen cisim alelacele toplandı. Hatta gizli deneylerden habersiz asker de onun UFO olduğunu sanmış olabilir. Hava kuvvetleri için şunlar önemliydi: UFO ise teknolojisi önemlidir. Sovyet Haber alma aygıtıysa vatandaşların Rusların bu kadar yaklaşabiliyor olup endişelenmesini engellemek. Kendi haber alma aygıtıysa, düştüğünü gören vatandaşın Amerika’nın gelişmiş teknolojisinde şüpheye düşmesini önlemek ve tabi teknolojinin başka ellere geçmesini engellemek.
1994’te savunma bakanlığı düşen cismin Sovyet nükleer patlamalarını dinlemek için tasarlanmış, düşük aralıklı akustik saptama sistemini taşıyan balon olarak açıklandı, adı Mogul Projesiydi. Haber alma aygıtlarıyla donatılmış onlarca balondan sadece biriydi. Balonlar teleskop, radyasyon tarayıcı gibi aygıtlar taşıyordu. Bu açıklamaya tatmin olmayanlar hâlâ her şeyin gizlendiğini düşünüyor. Aynı dönemde Sovyetler atomik sırları ele geçirebilmiştir. Gizlilik çok büyük bir başarıyla sağlanabiliyorduysa o zamanlar öncelikli düşman olan Sovyetlerden korunabilirdi.
Hava Kuvvetleri’nin uzaylı kalıntılarını başarıyla gizlediği düşünülüyor. Bu kadar başarılı örgüt neden istihbarat çalışmalarını gizlemek için çaba harcamasın. İnsanların yeni gördüğü balon vd şeyleri hemen uzaylı sanması Hava Kuvvetleri’nin işine gelecektir. Deneylerine örtü bulmuşlardır. Uzaylıları gizlemekte başarılı olabilecek örgüt, gizli istihbarat makinelerini bu kisve altında saklamaktan aciz mi olacaktı. Uzaylıları sakladığı inandırıcı geliyor da daha olanaklı olan istihbarat aygıtlarını saklamış olması niye inandırıcı gelmiyor.
Yıllar sonra tanıklar aygıtlarda uzaylı yazıları gördüklerini hatırlıyorlar. UFO’ya inanlar telepatiyle iletişim kurduklarını düşünüyor. Hatta bu yüzden uzay gemilerinde kumanda paneli olmadığını, beyin gücüyle hareket ettirdiklerine derinden inananlar var. Peki, iletişimde bu kadar ileri gitmiş uzaylılar neden “yazı” gibi ilkel bir iletişim standardına ihtiyaç duysunlar. Kaç kişi elinde telefon varken mektup yazmayla da uğraşır. Gerçek: Aygıtların bazı parçaları oyuncak şirketi tarafından imal edildiğinden süslüydü. Kavlamış, biraz silinmiş bu süsler biraz yazıyı andırmış olabilir.
UFO’ların varlığının delillerinin gizlendiğine sıkıca inanlar var. Bazı UFO araştırmacıları da UFO’ların olmadığını sergileyen delilleri saklamaya, çarpıtmaya çabalıyor olamaz mı, çünkü sonuçta bu da bir sektör oluşturdu.
1995’te “UFO Otopsisi” olarak da bilenen video ortaya çıktı. UFO’ya inanan çoğu insan için büyük bir kanıttı, her şey ortadaydı. Yıllar sonra, 2006’da videoyu ortaya çıkaran, yayınlarından para kazanan Ray Santilli “düzmece olduğunu” itiraf etti. Kötü biri olarak anılmamak istemesinden gerek “asıl film bozuktu, benzerini yaptık” eklemesini yapıverdi. Videoyu kendisi yaptırmıştı. Otopsiye inanmış kaç kişinin bu açıklamadan haberi var acaba. UFO’yla ilgili birçok web sitesinde film gerçek varsayılarak yayımlanmaya devam ediyor. Biraz daha ciddi olanlarda ise artık şuna benzer bir başlıkla sunuluyor: Temsili UFO Otopsisi. Enkazı gören görgü tanıklarının tehditle ifadesinin değiştirildiğine inanılıyor. Yoksa Ray Santilli’de mi tehdit edildi. Olabilir mi dersiniz. Ya da satın mı alındı. Ama adam paraya zaten doymuştu, fazlası artık ilgisini çekmiyordur. Belki bu yüzden itiraf etmiştir.

Bu notların bazılarının hazırlanmasında Carl Sagan’ın Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı kitabından yararlanıldı.

İşlevsiz Bencil DNA

2009-03-23T16:14:00.002+02:00

Kromozomlarda egzon bölümleri arasında intron denen işlevsiz genler var. Bu introndaki genlerin büyük bölümü egzondaki genlerin atalarının fosilleri ve benzerleridir. Okunmazlar, proteine dönüştürülmezler

İnsan DNA’sının yaklaşık sadece %2’si proteine dönüşür.

Yaratılışçıların bu intronların varlığını nasıl açıkladığı merak konusudur. Neden bunlarda, egzonda şuanda işlevsel olan genlerin fosilleri var? Koca DNA’nın neden sadece %2’si proteine dönüşüyor?İşlevsel tek parça genler neden bir bütün, sıralı olarak yazılmamış da kromozoma dağınık olarak yazılmış? Tıpkı sabit diskteki bir dosyanın fiziksel olarak diskin farklı yerlerine yayılmış olması gibi!

Bilimin açıklaması şöyle:

Genler bazen mutasyon gibi ikilenir de. Kromozomun başka bölgesine de kopyalanır. İntronlarda eskiden ikilenmiş genler vardır. Genlerin kuzenlerinin, kromozomda bulunmasının nedeni budur.

Genin kopyası egzonlarda bulunuyorsa bedeni etkiler. İnsanda 8 kuzen globin var.

İntronlardaki genler ikilenir durur. Bedene etkileri olmadığından doğal seçilime takılmaz. Ve ikilenmeleri, mutasyonları kalıtımla akar gider. İşte bu yüzden sayıları, proteine dönüştürülen genlerden çok fazladır. Eğer bedene etkisi olsaydı, doğal seçilim çoğu mutasyonunu, ikilenmesini eleyecekti.

Evrimin ilk dönemlerinde canlılar daha basitti, az sayıda genden oluşuyordu. Gen bilgisinin artmasının nedeni de yine bu. İkilenmeler sonucu oluşan kuzen genler ayrı ayrı mutasyon geçirerek farklılaştılar. Başka proteinler üretmeye başladılar.

Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar

2008-12-08T19:16:00.013+02:00

Doğaya doğrudan müdahale ederek, besin olarak kullanılabilecek bitki türlerini yetiştirme ve bazı hayvan türlerini evcilleştirerek sürüler oluşturmak, yeni taş çağının belirgin özelliği olmuştur. Süreç şöyle devam etmiştir; Çiftçi uzak bir diyara ziyaretinde kendi ürününden daha çok ürün veren tohumları keşfetmiştir. Tarlasına getirip bir köşesine diker. Doğal seçilim konusunda şansı varsa, gerçekten de daha çok ürün aldığını görerek mutlu olur. Bilmediği bir şey daha yapmıştır. Polenler! Havada uçuşarak birbirine karışır. Melez ırk yaratılmıştır. Doğanın yaratmadığı, bir yönlendirmeyle oluşturulmuş yeni bitki. İşte gen mühendisliğinin ilk adımları! Bununla kalınsa iyi. İlerde aşılama tekniği geliştirildi. Tadı güzel ama kökleri yerel iklimde yetersiz kalan meyve ağaçlarını, yöreye iyi uymuş köklü ağaçlara eklemlediler. İşe yaradı. Günümüzde bazı organik meyve üreticilerine bile aşılama doğal geliyor. Genler gün yüzünde olsaydı, kolay erişilir olsaydı, çağın girişimcileri, hoşlandıkları meyve tohumlarının genlerine güçlü bitkilerin genlerini aşılamayı denemekte çekingenlik gösterirler miydi. Bugün tartışmak akıl edilmeyecek kadar olağan ve organik yöntem kabul ediliyor olurdu.

Genaktarımlı üründe zararlıya karşı dirençli gen var. “Zararlılar, sonradan buna bağışıklık kazandığında dirençli genin önemi kalmayacak.” iddiası ilk bakışta mühimmiş gibi geliyor. Bağışıklık kazanabilir; gelişmiş canlılar karşılıklı “silahlanma yarışı” yüzünden kompleksleşti zaten. Mühendisler genetik yöntemlerini geliştirerek tepkilerini sürdürür. Hem tarımsal ilaçları uygunsuz kullanmak da bağışıklık kazanmalarına neden olmuyor mu? Organik tarımda da uygulanan önlemlere, zararlının uzun süre aldanacağı söylenemez. Afrika Mısırdeleni’nden korunmak için tarla kenarına Hintdarısı dikiyorlar. Salgıladığı yapışkan maddesiyle Afrika Mısırdeleni’ni çekiyor ve larvalarını öldürüyor! Kimyasal ilaç kullanma nedenlerini hatırlatmıyor mu biraz. Hem Mısırdeleni saf dışı etmek, besin zincirini bozmaz mı! Organik tarım yandaşlarının kimyasal ilaçları eleştirirken sık başvurduğu argümandır “Besin zinciri bozulur!”.

Ayrıca insan genetik mühendislik yaparken canlıyı, gen havuzunun biriktirdiği bilgiden çok daha üst düzeyde yeni Mem (kültür, bilgi belleği)’le kodluyor. Yapılan değişikliklere karşı haşerenin küçük mutasyonlarla başarı elde etmesi eskisine göre daha zor. Haşerenin tümden yok olma olasılığı daha yüksek. İlaçlar kimyasaldır, yapaydır. Yan etkileri de yok değildir. Hatta bazılarının, çok düşük olasılıkla da olsa bazı insanlarda ciddi alerjiye neden olabileceği de gerçek. İlaçlardan alerjen olabilirler diye kesinlikle kaçınılmalı mıdır! Bazen virüslerin direnç kazanmasına da sebep oluyor. Direnç kazanan virüs, savunmasız hayvanlara kolayca sıçrayabilir. Yakın ortak ataya sahip olduğumuz canlılarla genlerimiz benzerdir. İnsanlara zarar verebilecek olan virüsler goriller, şempanzeler için de tehlikelidir. Bu hayvanlar zarar görürse doğal denge kararsızlaşır. Virüs evrim geçirerek güncellenir endişesiyle aşı olunmaması mantıklı görünüyor mu! Oysa çiçek hastalığı böyle yenildi. Yeni, kansere karşı hap tedavisi denemeleri başarılı oldu, tümörün hapa direnç kazanıyor olabilmesine rağmen. Bazı tarikatların “Tanrı’nın işine karışılmamalı” gerekçesiyle hâlâ ilaç kullanmamaları, tüp bebeğe karşı olmaları pek çok insanı gülümsetiyor. Acaba “doğanın işine karışılmamalı” gerekçesiyle GDO’lara karşı çıkma zihniyeti arasındaki benzerlik çok mu örtülü!

Sağlık ve Çevre

Geleneksel ıslah yöntemiyle bitki, yabani atasıyla melezleştirilerek daha verimli hale getirilir. Melez, atalarının genlerin karışımından oluşur. Yani istenen özelliklerin yanında tanımlanmamış başka genleri de taşırlar. 1960’da Lenape adlı patetes çeşidi yabani –doğal- çeşidiyle ıslah edildi. Üretilen yeni çeşit, yabani atasının doğal ürettiği bir alkaloid toksin olan solanin’den neredeyse öldürücü dozlarda içerdiğinden tadına bakan ilk kişi neredeyse ölüyordu. Biyoteknolojik bitki ise sadece istenen özelliklerin genleri taşınarak yaratılır. Yapılan değişiklik, sahip olunan bilgiyle sınırlıdır. Bitki daha kontrol altındadır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi üretilen her yeni çeşidin toksinlerin varlığının sınanmasını şart koşmaktadır. Vücuttaki yağların metabolik olarak yakılmasını hızlanmasını lipotropik bir molekül olan metiyonin sağlar. Bir soya çeşidine daha fazla metiyonin sağlaması için Brezilya fıstığından gen aktarıldı. Şirket, yaptığı testlerde, Brezilya fıstığına alerjisi olan tüketicilerde reaksiyona neden olabileceğini görünce projeyi derhal durdurdu. Bazı yabancı otlar toksinli veya alerjendir. Bunların partikülleri tarım ürününe bulaşmaktadır. Yabani ot ilaçlarına dirençli genaktarımlı ürünlerin olduğu tarlalarda, geleneksel tarımdan çok daha az yabancı ot türeyebilir. Alerjen konusu çok büyütülmektedir. Kivi, mango hep potansiyel alerjen gıdalardı. Süt bile öyle. Buna rağmen yaygın tüketimi sürmektedir. Yeni tanışılan her yabani bitki alerjen olabilir. Gerçekte biyoteknolojiyle bitkinin alerji etkisi azaltılıyor. Alerjiye neden olabilecek proteinlerin saptanması ancak biyoteknolojiyle olur. Bu proteinlerin kodlandığı DNA parçaları kullanılmaz. Hatta yabani bitkilerin analizi yapılarak hangilerinin alerjen olduğu listelenir.

Biyoteknolojik ürünlerin DNA’larının insan hücrelerine bulaşacağına inanılmaktadır. GDO yemlerle beslenen hayvanların sütünde, etinde biyoteknolojik DNA bulunmadığı yapılan tetkiklerle sabitlenmiştir. Olağan DNA’dan farklı davranarak biyoteknolojik DNA’nın nasıl bulaşacağının bir açıklaması da yok.

Çevreye zararlıdır efsanesinin de alıcısı çok: Daha verimli olduğundan dar ekin alanları yetmektedir. Geniş yabani çevreler olduğu gibi kalmaktadır. Kimyasal ilaç kullanımı çok azaldığından çevredeki diğer canlılar sağlıklı kalabilmektedir, besin zinciri bozulmamaktadır. Geleneksel üretimde yapılan toprak işlemenin ¼’ü yeterli olduğundan erozyon gözlenmemektedir.

Yeşil Devrim

İlk gelişmiş tarım teknolojilerinin kullanılmaya başlandığı yıllardır. Norman Ernest Borlaug sadece “Doğru yöne yöneltme” olarak tanımladığı “önerilerini” medyanın “Yeşil Devrim” olarak duyurmasına katılmadığını belirtmiştir. İlk sınamalarda beklentilere ulaşılamadı. Yapay gübre kullanıldı, bu yüzden alabildiğine yabani ot türedi. Zararlı otların yok edilmesi için ilaç kullanıldı. Tropik yağmurların humusu sürüklemesini otların engellediği sonradan öğrenildi. Şimdi epey bir şey örenilmiş olmalı, uygulamalar biraz daha oturmuş olmalı ki; Gelişmiş tarım teknolojileriyle sağlanan verim artmıştır. Meksika’da buğday üretimi 3 katına çıktı, Hindistan’da %60 arttı. Gelişmiş ülkeler ise üretim fazlası verdi. Kimyasal ilaçların kirlenmeye yol açmasının etkili bir nedeni de bilinçsiz kullanılmasıdır. Şimdi, gen teknolojileri, en çok yine gelişmiş ülkelerde etkin olarak kullanılmaktadır. GDO karşıtlığının argümanları Borlang’ın uygulamalarına da uyarlanabiliyor. Borlang’ın uygulamaları beklenmedik masraflarına rağmen verim artışı sağlanmış olduğu açık.

DNA yazımı ve bilgisayar programı yazma temelde ortak yanları olan alanlardır. DNA belleği bizzat bir yazılımdır. Bir bitkiye başka bir bitkinin DNA parçasını eklemek, bir yazılıma başka bir yazılımın içerdiği bir modülünü kopyalamaya benzer. Craig Venter sentetik DNA’lı canlı yarattığını açıklamıştı. İşte bu baştan DNA programı yazımıdır. Ve sentetik canlı yarışmaları da yapılmaya başlandı. Konulara berraklık kazandırmak amacıyla bilgisayar ve yazılım alanlarına eğreti olarak sık sık başvurulacak.

GDO’nun doğayı nasıl etkileyeceği kestirilemez deniyor. Üretilen yazılıma yeni özellikler katılmasının tüm durumlara nasıl tepki vereceği tam olarak kestirilemez. Bir makinede doğru çalışır, ama başka makinede sorun çıkarabilir. Programcılar birçok duruma önceden hazırlıklı olurlar. Ama hiçbir zaman tam hakim olamazlar. Bu yüzden de yeni yamaların yapılması olağandır. GDO’lar beklenmedik bir şeye neden olduğunda yeni “yama genler”le sorun giderilir. Ne olacağı tam olarak kestirilemez diye yenilik yapılmasından korkulması daha mı iyi. Programcı şöyle mi düşünsün: Bu programın pazar payı bu. Müşterinin bu yeni özelliği nasıl bulacağından asla emin olamayız. Çok geniş uygulama alanı olan bu yazılıma bu yeni özelliğin eklenmesi fark edemediğimiz sorunlara neden olabilir. Müşterinin işler aksaya da bilir –ki, bu bazen olur-. Biz en iyisi bu yeni özelliği hiç eklemeyelim…

Eskiden bilgisayarlar lükstü. Büyük şirketlerin oyuncağıydı. Hikayeyi biliyorsunuz. Yaygınlaştı. Ucuzladı. Kendisine emanet edilen işler çok arttı. Her endüstrinin en önemli işçilerinden oldu. Verimi arttırdığı açık. Her işe göre özelleşmiş yazılımlar tüketicisini buluyor. Birçok insanın eline geçmesi hesapta olmayan aksiliklerin de olmasına neden oldu. Virüs programlayanlar da çoğaldı. Şirketler anti-virüs, güvenlik yazılımlarına da ciddi paralar aktarmak durumunda kaldı. Eğer işlerini bilgisayarla görmüyor olsalardı virüs dertleri de hiç olmayacaktı. Bilgisayardan kaynaklı yüke masraf etmemiş olacaklardı. Buna rağmen öyle görünüyor ki; son toplamda bilgisayar kullanmak masrafları düşürüyor ve işler daha kolay yürüyor. Dikkatsiz kullanılan yazılım iş kayıplarına neden olabilir. “Virüs bulaşırsa özenle oluşturulan veriler kaybolur.” kaygısıyla daktilo-kağıt kullanmayı sürdürerek gittikçe artan girdi bilgileriyle başa çıkmak mümkün görünmüyor.

Bilgisayarlarda önceden düşünülmemiş bir sorun ortaya çıktı. 2000 yılı problemi. Eski bilgisayar yazılımları bu tarihten sonrası için hatalı çalışabilirdi. Bir sürü yaygara koparıldı. Bilgisayara bağımlı işlerde felaket olabilirdi. Bankalar, uçaklar, trafik lambaları çalışamaz hale gelebilirdi. Ne oldu, ufak tefek yamalarla sorun unutuldu gitti. Bir felaket olmadı. Biyoteknoloji üzerine olumsuz varsayımlara benziyor. Çok büyütülmüştü.

Bitki Patentleri

“Yaşam patentlenemez!” sloganıyla doğada milyonlarca yıldır varolan mikroorganizmaların patentleştirildiği vurgulanıyor. Sadece genetik değişikliğin gerçekleştirildiği tekniğin patentinin alınabilmesi isteniyor. Öncelikle, doğada varolan mikroorganizmaların yeni keşfedilmiş bile olsa patentleşemediğini belirtmek gerekir. Patentler, yeni ürünleri içerebildiği gibi, eski veya yeni ürünleri üretmek için kullanılan yeni yöntemleri de içerebilir. Makineler, kimyasal bileşikler kapsam içindedir. Genleri değiştirilerek oluşturulan ürün doğada hep varolan canlı değildir. Ticari yeni bir makinedir, gerçi her canlı yaşamkalım makinesidir. Elektronik şirketi geliştirdiği yeni aygıtın patentini alır. Aygıta değil de salt yönteme patent alsaydı, başka üreticilerin, taklitlerini piyasaya sürmesi gayet yasal olurdu.

Genetik Çeşitlilik ve Lezzet Zenginliği

“GDO türündeki genler yöredeki doğal türüne atlayarak genetik çeşitliliği azaltacak.” savı yaygın kullanılmakta. Türün bir bireyinde mutasyon olduğunu varsayalım. Bu bireyin soyu, diğerlerinden daha başarılı yavrulayabiliyor ve hayatta kalabiliyorsa mutasyon tür içinde yayılacaktır. Eğer bir GDO mutasyonu yayılmayı başarabilmişse doğal çevreye daha uyumlu olduğundan olacaktır. Yoksa doğal seçilim bu GDO’yu elemiş olacaktı. Aslında bu sav GDO’lar için güzel bir iltifattır. Ve gen mühendisliğinin, genlerin doğal mutasyon birikiminden daha iyi işler yapabildiğini gösterir. Türün genetik çeşitliliğinin üzerindeki etkisi, kendiliğinden oluşacak yararlı bir mutasyondan daha farklı olmayacaktır. Bu yeni de değil, insanlar geleneksel çaprazlamayla, yalıtmayla soyu yönlendirmektedir. Eskiden buğday doğada günümüzdeki gibi değildi. Yönlendirmeyle değişti, verimi arttı. Çiftçiler doğadaki bitkinin bir iki cinsini seçip tarlalarında özel ilgi göstermeye başladığından beri tek tipliliğe yöneliş oluyor. İlginçtir; GDO’nun çevreye yayılması yasal değildir. Patent sahibi şirket biyoteknolojik ürününün, lisanslayamadığı topraklara kontrolü dışında yayılması yüzünden zarar eder. Çevreye dağılmasına hevesli olmayacaktır.

Güya tek tip besine neden oluyor ve tek tip damak tadının kalmasını sağlıyor. Ford, “montaj hattı”nı geliştirerek seri üretimde çığır açtı. Otomobiller yaygınlaştı. Sonraki yıllarda başka firmalar farklı otomobil seçenekleri sunmaya başladı. Çeşitli renk ve tarzlarda arabalar piyasadaydı artık. Henry Ford ünlü “İnsanlar istedikleri renkte bir Model T’ye sahip olabilirler, siyah olduğu sürece.” sözleriyle müşterilerin seçenekleri fazla önemsemeyeceğine inandı. Tek tip Model T’yi üretmeyi sürdürdü. Ford pazar payını kaptırdı. Biyoteknoloji şirketleri, diğer endüstrilerde olduğu gibi, her tür insana hitap edebilecek lezzetler yaratmayı deneyecek. Genlere müdahale edebiliyor olmak, geleneksel tarımla elde edebilen tat kısıtlamasını kaldırır. Hayal gücü genişler.

Biyoteknoloji Şirketlerine Bağımlılık

Çiftçilerin tohum için sürekli şirketlere bağımlı olacağı iddia ediliyor. Oysa bu diğer ticari ürünlerden çok farklı değil. Bir yazılım kullanıldığında verim sağlar ve yeni alışkanlıklar edinilir. Genelde gelişmiş bir yazılımın sadece sınırlı lisansı alınabilir. Değiştirilemez, kopyalanamaz. Yazılımı kullanarak edinilen bağımlılığa benzerliği gözden kaçmamalı. Cep telefonları GSM operatörlerine bağımlı yapar, araba kullanıldığı sürece petrol şirketlerine bağımlı kalınır. Bu iddia her endüstri için pekâlâ ileri sürülebilir. Karnımız maalesef her gün yeniden acıkıyor. Dolayısıyla en çok bağımlı olduğumuz kişiler çiftçilerdir, en azından şimdilik. Belki de sırf bu yüzden bile gıda işi sadece çiftçilerin inisiyatifine bırakılamayacak kadar önemlidir. Köhne, geleneklerin ezberlettiği yöntemlerle sağlanan ürünler uzun zamandır yetmemekte, ve bazılarının varsaydığı gibi çok sağlıklı da değildir. Biyoteknoloji şirketlerinin sağladığı besin değeri yüksek ve esnek ürünler şimdi daha anlamlı olmaktadır. Modern bilimin olgularıyla hareket eden mühendislerin bilgisi, çiftçilerin sezgilerinden önceliklidir. Çiftçilere bağımlı kalmayı tercih etmek pek iyi bir fikir gibi görünmüyor.

Çiftçilerin bir kısmı sonraki yıla tohumları saklamak istiyorlar. ABD’de saklamak yeni tohum almaktan daha pahalıya geliyor. Ayrıca yeni tohum almak daha iyi. Çünkü yeni sürüm olacaktır İyileştirmeler yapılmış olacaktır, belki daha verimli olacaktır. Bitkinin kopyaladığı yeni tohumları kullanmak bir CD’yi DVD’yi çoğaltmaya benzer. Bir kitap satıcısının, dükkanındaki raflarda duran kitapları, yayınevinden bağımsız olarak fotokopilerini çekip defalarca satmak istemesi bu konuya iyi bir eğretidir. Yeri gelmişken GDO’ların veriminin yalan olduğunu düşünenler oluyor. Bu durumda çiftçinin zaten tohum saklama niyeti olmaz. Eğer talep ederse veriminden memnun demektir. Biyoteknolojik mısır ekimiyle sağlanan kâr artışının %75’i bizzat çiftçilere kalmaktadır.

Tohum vermeyen bitki teknolojisi de uygulanmamaktadır. Böyle bir teknoloji uygulanıyor bile olsaydı, bu GDO karşıtlarını sevindirmelidir. Çünkü yöredeki doğal türüne asla atlayamayacak demek olurdu.

Tekel Şirketler

Birkaç firma tüm tarımı, hayvancılığı kendilerine bağlayarak tekel hakimiyeti kurmaya çalışıyor, şeklinde düşünülüyor. Şöyle de bakılabilir; Zararlıya dirençli bitki programlayarak, kimyasal ilaç şirket ürünlerine alternatifler sunulmuştur. Geleneksel tohum tedarikçilerine de bir seçenektir. ABD’de 100 kadar bağımsız şirket geleneksel tohum tedarikçiliğini sürdürüyor. Biyoteknoloji şirketlerinin eli 12 tohum üreticisi ile sınırlı. Gen mühendisliği karmaşık ve pahalı olduğundan yatırım yapacak şirket sınırlı. Ama teknoloji gelişip ucuzladığında oyuna giren şirketler hızla artacaktır. İnsan Genom Projesi 3 milyar dolar maliyetle ağır ilerliyordu. Craig Venter, Celera Genomics şirketini kurdu. Sadece 300 milyon dolar yatırımla da yapılabileceğini planlayarak pazara girdi. Bilgisayar üretmek de pahalıydı. Uzun süre sayılı şirket vardı. Şimdi ise markaları teker teker saymak eziyet olur. Onlarca bilgisayar firması var ama pazarın %53’ünü Dell ve HP paylaşıyor. Tekel gibi görünüyor, değil mi! Pazar paylarının bu kadar yüksek olmasının nedeni satış sonrası hizmetleriyle ünlü olmaları. Besin değeri yükseltilmiş gıdalar tüketici bedenin gelişimine katkı yapacaktır. Bu da bir çeşit satış sonrası hizmettir. Bitkinin verimi çiftçiyi de mutlu edebiliyorsa zaten pazara hakim olacak demektir. Gerçekten tekel olan bir şirket neden dirençli, verimli genler geliştirmeye gayret göstersin ki.

Peki, biyoteknoloji şirketleri yüksek besin değerli tohumları neden geliştirsin: Toplumun ilgisini çektiğinden yenilenebilir enerji kaynaklarına yöneleceğini vaat eden politikacılar sempati topluyor. Güneş enerjisine yatırım yapan şirketler de kazanç sağlayabiliyor. Tüketicilerin organik gıda sevdasından bu alana yatırım yapan şirketler umduğunu buluyor. Biyoteknoloji şirketleri de yaşayakalmak için rekabetteler. Önyargıları yıkmak ve ilgiyi arttırmak yararlarına olacak. Güneş enerjisine yatırım yaparak tüketiciyi mutlu etmeyi başaran firma gibi tohumun besin değerini yükselten firma da tüketiciyi ikna edebilir.

Açlığa Çare

GDO karşıtları, “Biyoteknolojiyi savunanların GDO’ların açlığa çare olacağı reklamını yaptıklarını” altını çizerek duyuruyorlar. Gerçek şu ki böyle büyük bir iddiaları yok. GDO karşıtları kendilerine yargılayabilecekleri malzeme çıkarmak için bu yakıştırmayı yapıyorlar. GDO’ların kendi başına açlığa çare olması beklenemez. Besin değerinin yükseltilmesi ve verimin arttırılması, bu konuyla ilgilenen gönüllülerin işine yarayacaktır. Açlığın asıl nedeni politik, savaşlar ve sudur. Bu fikre çok kızanların dayanağı organik besinlerle ise hiç mümkün olmadığı vurgulanmalı.

Organik gıdaların herkese yeteceğini savunanlar var. Hatta adil paylaşılırsa, her bireyin obez olmasına bile yetecek kadar çok üretilebileceğine kendisini inandırmış kişiler bulunmakta. Öyleyse, organik gıdaların, diğerlerinden neden kat kat pahalı olduğunu açıklamaları gerekir. Tamamen saf organik yiyecekleri herkese yetiştirmek mümkün değildir. Narin olduklarından sadece belli topraklarda, koşullarda yetişir ve dolayısıyla kısıtlı üretilebilir. Erken bozulacağından raf ömrü kısadır. Ve çabucak başka bölgelere dağıtmak mümkün değildir. Dondurmak, koruyucu maddeler gerçekten gerektiği içindir. Uygulanabilir kolay ve ucuz daha mantıklı bir seçenek yoktu. Tabii, şimdi gen mühendisliğiyle koruyucu maddelerin ağırlığı azalacaktır. Sertifikalı organik ürünler, geleneksel teknikle üretilmiş ürünlerden daha pahalı, çünkü talebi karşılayamıyor. Daha fazla emek gerektiriyor.

Dünya nüfusunun yarıdan fazlası pirinç ile besleniyor. Ekonomik sorunları olan bölgelerde nüfusun hızlı artışının sürmesi israftır. Önümüzdeki 20 yıl içinde nüfusa pirinç yetişmesi için üretimin %30 artması gerekiyor. Pirinç genomu tümüyle çözüldü. Daha fazla tohum veren ve bol A vitamini sağlayan genetik yenilenmeye sahip pirincin pazarı göz alıcı.

Genlerin doğal evrimi basit referanslara göre programlanır. Bu yüzden kolayca yanılırlar. Örneğin böcekler güneşe göre yollarını bulur. Ama etrafta ateş varsa ona doğru uçarak kendisini yakar. Ateşin ışığı ona Güneş referansını verir çünkü. Bitkiler de mevsimlere, çevreye göre programlanmıştır. Yalnız değişen çevre, iklim yanıltır onları. Mühendislerin değişime göre yeniden programlayacağı bitkinin daha verimli olacağı açıktır. Daha az suya ihtiyaç duyan domatesler kuraklaşan yörelerde hâlâ ekilebiliyor olacaktır.

Kamuoyunun ikna olmasındaki en büyük güçlük, genaktarımlı ürünlerin yaygınlaşmasından ekonomik olarak zarar görecek tarafların bulunmasından kaynaklanıyor; tüketicilere “GDO’suz” ürünler satarak daha fazla kâr eden perakendeciler ve pazar payları daha şimdiden %20 oranında düşen kimya endüstrisi gibi. Böyle diyor Bruce Chassy. GDO karşıtlarını yeniden düşünmeye itmesi gereken güzel bir saptama.

Genetik biyoteknolojide irdelenen kapsam gıdalarla sınırlı kaldı. Aşı bitki geliştiriliyor. E. coli bakterisinden koruyan patates sonuç verdi. Hepatit B’ye karşı aşı maddesi içeren patates de etkili oldu. Aşı olmak kolaylaşıyor. İnsulin GDO bakterilerinden elde edilmekte. Vitamin, sabun, gıda katkısı 20 yıldır bu yöntemle sağlanıyor. Sütünde insan proteini bulunan çiftlik hayvanı üzerine çalışılmakta. Karbondioksiti enerjiye dönüştüren organizmalar, oksijen üreten organizmalar çok yakında. Gelecekte uzay gemisinde, yaşanabilir sera ortamı oluşturmak zorunda kalacak insanlar. Oksijen üretmesi için gemiye ağaç dikilmeyecek. Ağaçların varolmasını sağlayacak karmaşıklıkta ekosisteme sahip olamayacaktır. Yapay kromozomlu bakteriler basit ve esnek olacak. Oksijen üretecek, çöp toplayacak. Yapay kromozomlu makineler, kültürün kanıksanmış öğeleri haline gelecek. Ve en nihayetinde insan DNA’sı müdahale edilerek geliştirilecek. Gerçekçi gelmiyor mu! 50 yıl önce, bilgisayarların bugün yaptığı işler, insanlara uçuk gelmiş, akıl edememişlerdir. DNA programlama gelişiyor, öngörülemeyen yerlerde uygulama alanı bulacaktır. 2001: A Space Odyssey, The Terminator, RoboCop gişede başarı sağlayan sinemalardır. Ortak yanları yeni teknolojilere, bilgisayarlara, robotlara duyulan güvensizliği yansıtıyor olmalarıdır. Biyoteknolojiye tepki gösteriliyor olmasının sırrı bu paranoyada saklı olamaz mı.

Evet, genaktarımlı tarım geleneksel tarımdan daha riskli değildir. Elbette maliyet bakımından da devede kulak kalır. Yine de biran için bilinmeyen yan etkilerinin ortaya çıkabileceğini varsayalım. Bunun üzerinde beyin fırtınası yapalım. Cep telefonu elektromanyetik radyasyon yayıyor. Günlük hayatta kullanılan çoğu cihaz şöyle böyle elektromanyetik radyasyon yayıyor. Hidroelektrik barajlar çevreyi bozdu. Bilgisayarla çalışmak bel rahatsızlıklarına neden olabiliyor. Şehirleşmeyle birlikte ortak su şebekeleri inşa edildi. Ama suya bulaşacak bir virüsün insanlara yayılması kolaylaşmış oldu. Ağaçların dallarında yaşayan atalarımızın teknolojiye bulaşmamış doğal hayatları da pek güvenli sayılmazdı. Ağaçtan düşebilir, yırtıcılara av olabilirdi. Görüldüğü üzere hemen her şeyin riski, yan etkisi oluyor. Canlıların DNA algoritması anlaşıldıkça yeni ilhamlar alınacak ve hedeflere daha hatasız ulaşılacak. Her yeni ilişki yanında yüklerle gelir. Yeni bir arkadaş edindiğinizde, sonraları yeni fark etmeye başladığınız -size göre tuhaf olan- huylarına katlanmak durumunda kalabilirsiniz. Hatta onun bazı hoşlanmadığınız dostlarına karşı diş sıkmanız gerekebilir. Bu arkadaşlıktan çok şey kazanabiliyorsanız, bunlar hayal kırıklığına neden olmaz. Ama bu yüklerin yanında arkadaşınız hafifse, bıkarsınız. Gelecekteki “valizler”in abartılı hesabını yaparak başkalarıyla ilişki kurmaya yanaşmayan pek az insan vardır. Her yenilik de yanında yüklerle gelir. Sesten hızlı yolcu uçağı Concorde geliştirildi. Ne yazık ki “yük”ü ağırdı. Çok fazla yakıt tüketiyordu. Ekonomik değildi. Hava yolu şirketleri dayanamadı ve sonunda müzelik oldu. Bir GDO tasarımı da ekonomik değilse, yükü ızdırap veriyorsa piyasası da olmayacaktır. Matbaanın icadı ağaçların kesilmelerine vesile oldu. Kitapların daha çok kişiye ulaştırılmış olması protesto edilmeli miydi! Arayanlar yel değirmenine de bahane bulur. Antika mı kalınmalı!

İlgili Belgeler

Tübitak Bilim ve Teknik
Bitkilere Gen Aktarımı eki: Ocak 2008
Gen Aktarımlı Ürünlerin Dünü, Bugünü: Kasım 2005
Yeşil Devrim: Ekim 1979
Organik Tarım: Temmuz 2003
Bitkilerden Hazırlanan Aşılar: Ekim 1998
Genetik Mühendisliğiyle Oluşturulmuş Güç: Kasım 2005

http://students.sabanciuniv.edu/~sedakaya: GDO Bilgi Platformu
Söylentileri Dağıtmak
http://students.sabanciuniv.edu/~sedakaya/index.php?option=com_content&task=view&id=62&Itemid=77
Patent Hakkı
http://students.sabanciuniv.edu/~sedakaya/index.php?option=com_content&task=view&id=59&Itemid=74

http://www.gdoyahayir.org: GDO’ya Hayır Platformu

http://www.genbilim.com/content/view/3777/: Yapay Yaşam Yolunda Önemli Adım

Uzay Yolculuğu

2008-06-24T19:37:00.004+03:00

Bilimkurguya göre günün birinde yüzlerce insan muazzam uzay gemisine binerek bir yıldıza ulaşmak için kuşaklar boyu yolculuk yapacak. Gemiye binenlerin torunlarının torunları uzay yolculuğunu tamamlayacak.

Burada eksik olan bir şeyler var. Yüzlerce hazır insan bulmak zor olacak gibi.

Morg gemiye talep daha yüksek olacaktır. Bedenin yolculuğa başlarken dondurulup yıldızda çözülebileceği bir teknolojiye erişilinceye kadar beklenilecektir. Gemi dev boyutlarda olabilir, yine de dünyadan çok küçük olacağı daha kesin. Fazla kişinin dar ortamda bir ömür geçirmeye sabır göstereceğini sanmıyorum.

Şu da var; Dünyayı çok değiştirdik. Genlerimizin uyum sağlamış ortamlarda yaşamıyoruz artık. Beton binalarda, gökdelenlerde çok zaman geçiriyoruz. Irmakları, dağları özlediğini diyenler olacaksa da oralarda uzun vakit geçirmek için özel çaba harcamayacaklardır. Gökdelene benzeyen uzay gemisinde yaşamı sürdürmek katlanılmaz olmayabilir.

Belki de yıldızları, gezegenleri ziyaret etmek çok da arzulanan bir şey olmayacaktır. Televizyonun sosyal hayatı yok ettiği dillendirilir. Günde saatlerce izleniyor. Demek ki, kolay erişilen, yormayan sosyal simülasyon gerçeğe tercih edilebiliyor. İnternet, sosyal etkinlikleri kolaylaştırdı. İlişkilerde çoğu zaman aynı ortamda olmak akla gelmiyor. Web sitelerinde keşfedilen her bölgeye ulaşmak sıkıcı da gelir. Bilim insanları mikroskopla incelerken hücreyi, mutlu olmak için dokunmak zorunda hissetmez kendisini. Uzay yolculukları neden bunlara benzemesin! Rahat, tehlikesiz gelişmiş bir gezegen simülasyonu mutlu olmaya yetecektir. Yolculukların robotlara yaptırılması daha olası görünüyor. Ay seferlerine bile ilginin kalmadığını anımsarsınız. Simülasyon robotlardan edinilen bilgilerle hazırlanacaktır.

Dünyanın yok olmasına yakın böyle bir Nuh’un Gemisi de yapılmaya çalışılacaktır elbette, eğer neslimiz sürüyorsa.

Nükleer Santraller

2008-03-23T19:10:00.004+02:00

Özellikle çevrecilerin nükleer santralleri lanetlemesi çarpıcıdır. Termik santraller sera gazı püskürtür. Hidroelektrik santralleri ilk bakışta doğayla barışık görünse de kilometrelerce kare bölgeyi suya gömer. Ekosistemi sarsar. Aslında çevrecilerin “tarafında” olan biricik ana enerji kaynağı nükleer santrallerdir. Kömür santralinden daha fazla yer kaplamaz. Çevreyle tek ilişkisi saldığı “su buharı”dır.

Elektrik tüketiminden tasarruf edilmesi için uyarılar yapılır. Kömür santrallerinin ve benzerlerinin daha az sera gazı salması amaçlanmıştır. Geçmiş yıllara bakıldığında tüketim gittikçe artmış. Fütüristlerin öngördükleri geleceğe bakın; Daha otomatik eşyalar olacak. Robotların yetenekleri artacak ve kullanım alanları artacak. Robot hizmetçiler bilindik şeyler. Bina duvarları, istenen manzarayla aydınlanacak. Maglev gibi elektrikli ulaşım araçları gelişecek. Fütüristlerin öngördüğü geleceğin ortak paydası “elektrik tüketiminin çok artacağı”. Bilgisayar işlemcilerinin transistörlerinin küçültülmesinde teknik sınırlara yaklaşıldığını düşünenler var. Acaba, teknolojinin gelişmesinde yeni sınırlar rüzgar türbinleri mi olacak dersiniz. Zorlama üreteceği elektriği mümkün olduğunca tutumlu kullanmak durumunda kalındığından teknolojiye yatırım yapmak anlamını yitirecektir. Elektrik tüketimi azalmayacak! Kömür santralinin yerini ancak nükleer santralle doldurarak küresel ısınmanın engellenmesine katkı yapmış oluruz. Rüzgar enerjisinden verimli faydalanma konusunda örnek gösterilen Almanya 17 000’den fazla türbiniyle 18,10 GW elektrik üretmektedir, on yedi tane nükleer santrali ve diğer ana enerji kaynaklarından yararlanmasının üstüne.

“Nükleer santral tehlikelidir. Patlayabilir, radyasyon sızdırabilir.” önyargısı kolay yayılmıştır. Suyun “kontrolden çıkarak” aşırı ısınarak kazanını yırtması, olabilecek tek patlamadır. Batı ülkeleri 1957’de bu kazayı ilk kez yaşadıktan sonra koruma kabuğu ve yedek soğutma suyu kanalları standardı getirdi. Güvenlik yatırımı %40 artmış oldu. Bu beton kubbe uçak düşmesinde dahi çatlamamak üzere geliştirilmiştir. Doğu tipi reaktörlerde maliyetten kaçınıldığından koruma kabuğu olmaması yakın geçmişte dert olmuştur.

Columbia uzay mekiği atmosferde yandı. Bazen fark edilmeyen ayrıntılar, eksik hesaplar, bazen de şansızlık dramlara neden oluyor. “Uzay yolculuğu çok tehlikelidir, bir daha mekik gönderilmesin” mantığı abartılı duygusallığın ürünüdür. Deneyimlerden dersler çıkarılarak iyileştirmeler yapılmasaydı, hala taş devrinde olunurdu. Güneş pilleri şimdilik yetersiz verimdedir. İlerleyen zamanda güneş enerjisini çok yüksek verimde yararlanabilmenin yolunu kuramsal olarak bulunduğunu düşünelim. Enerjinin depolanması filan riskli olduğu veya kaza olursa yüksek enerji boşalmasına yangınlara sebep olacağı fark edilsin. Belki de yapısı gereği çok hassas olacaktır, bozulduğunda tüm şebekede hayat duracaktır. “Güneş enerjisi tehlikeliymiş, vazgeçelim” önerisi kaç taraftar toplayacaktır. Acaba tahmin edilebilen tersliklere özenle tedbir alarak, güçten yararlanmak mantıklı gelmiyor mu?

1000 MWe gücündeki kömür santrali yılda 6,5 milyon ton karbon-dioksit atık üretir. Nükleer santral yakıt olarak uranyum-dioksit kullanır. 1000 MWe eş güçteki santral yılda yaklaşık 30 ton yakıt kullanır. Yıl sonunda bu kadar atık olur. Yakıtın yoğunluğu yüksektir. Sadece 7,3 metreküp hacim kaplar. Kömür santraliyle kıyaslandığın 250-300 bin kere daha az kütlede atık bırakır, bu atık 70-80 milyon kez daha az yer kaplar. Santraller, 50 yıllık ömürleri boyunca biriktirecekleri atığı alacak havuzlarıyla birlikte yapılmaktadır. ABD’de, şimdilik gömerek jeolojik tasfiye edilmesi görüşü ağır basmaktadır. Atık %96,4 değerli uranyum ve plütonyum içermektedir. Fransa başta bazı Avrupa ülkeleri ve Japonya atığı işleyerek bu maddeleri tekrar kazanmakta ve bunu yakıt olarak yeniden kullanmaktadır. Neredeyse devridaim makinesi değil mi! Ama yine de atığın işgal edeceği yer soru işaretlerine neden oluyorsa şu örnek tatmin edebilir; Türkiye’nin 2005 yılında tükettiği elektriğin hepsi 1000 MWe gücündeki 23 nükleer santralden sağlanabilir. Bunlar 20 yıl boyunca çalıştıklarında biriktirecekleri atık 3400 metreküp yer tutar. Olimpik ölçülerinde ve 10 metre derinliğindeki bir havuzda korunabilir.

“Batı ülkeleri yeni nükleer santraller yapmaktan vazgeçti. Çünkü atık tasfiyesi sorunu var. Elektrik maliyeti yüksektir.” savları oltaya gelmeye genelde yetiyor. ABD yıllarca 103, Fransa 59 tane yaptıktan sonra yeni mi akılları başlarına gelmiş. Bu mühendislik öngörüsüyle nükleer reaktör yapacak bilgiye erişmeleri bile hayret verici. ABD, üreticilerden KWh başına 0,1 cent alarak jeolojik tasfiyesi için yeterli finansmanı sağlamaktadır.

Bu arada çok daha yakında, önümüzdeki yüzyılda sorun olacağı saptanan kömür, doğalgaz atıklarını tasfiye edememenin maliyeti ne olacak!

Bill Gates yurtdışına yatırım konusunda “Gelecek yıllarda satışların artacağı yerlerin gelişmekte olan ülkeler olacağını çünkü bunların stoklarında pek bilgisayar olmadığından ABD ve Avrupa’da olduğundan daha büyük işler yapılabileceğini” belirtmiş. Başka şirketlerin de bundan daha az mantıklı davranmayacağı açık. Çin’e akın ediyorlar. Sanayisi gelişen ülkelerin elektrik tüketimi de artıyor. Stokunda hiç nükleer santrali bulunmayan ülkeler yeni müşteriler oluyor. Fransa elektriğinin 4/5’ini zaten nükleerden üretip ucuza sunuyor. Yeni bir tanesine ihtiyaç duymadığından sipariş etmiyorsa, çok anlaşılmaz değildir. Doymuş pazar. Nükleer santrallerinin güzel yanı bu zaten; Yetmiyor olsaydı bir çekiciliği olmazdı!

Nükleer santralden söz açıldığında alternatifiymiş gibi yenilenebilir enerji kaynaklarına sarılan romantiklerin ağzı yoklanıldığında çoğu görüntü kirliliğini de dert eder. Şimdiden çatılardaki antenler, güneş ısıtma sistemleri böyle etiketleniyor. On binlerce güneş paneline katlanabileceklerinden emin olunamaz. Binlerce türbinin yaratacağı gürültü kirliliği bir süre sonra da hoş karşılanacak mı?

Bir de doğallık saplantısı ilginçtir. İnsanlar tarım yapmayı ilk öğrendiklerinde artık neyin yetişeceğine karar verir oldular. Dönemin muhalifleri sadece kendiliğinden yetişmiş sebzelerin, meyvelerin yenmesi için bayağı mücadele etmiş olmalılar. Alışılagelmişin dışındaki bu yöntem onlara hiç doğal gelmemiştir. Belki mağaralardan çıkıp taş evler yapılmaya başlanmasını da garip karşılayanlar olmuştur. Güneş enerjisini sağlayan çekirdek tepkimeleridir. Doğal fizik yasalarının sonuçlarıdır. Nükleer enerjide doğaüstü fizik işlemez yani.

Zamanında batı ülkelerinde kömür ve petrol santrallerinin yapımlarının sürdürülmesi nükleer santrallerin geliştirme çalışmalarına sekte vurmadı. Neden nükleer santrallerle ihtiyacı karşılamak, güneş enerjisi verimini arttırma çalışmalarını zora soksun.

İşte ABD’nin 2005 yılında KWh başına elektriğin cent cinsinden maliyetleri; Petrol 8,09, Doğalgaz 7,51, Kömür 2,21, Nükleer 1,72. Fransa, AB’nin desteğiyle 2005 yılında ilk füzyon reaktörünün inşaatına başladı. Güneşteki tepkimeler taklit edilecek. İlerde daha ucuz ve yüksek enerji elde edilecek.

Nükleer enerji lobileri var. Karşıt insanlar, yarattıklarını düşündükleri bilgi kirliliğine bağışık olduklarına inanır. İnsanlardaki nükleere olan “doğal” antipati fırsatı sayesinde, rakip doğalgaz, petrol lobilerinin işleri çok kolaylaşmaktadır.

Bu yazının hazırlanmasında www.nukte.org , http://www.ressiad.org.tr adreslerinden de yararlanılmıştır.

Ruh Nerede?

2007-12-14T20:02:00.000+02:00

Sol beyin rasyonel bilgi üretir. Konuşmadan sorumludur. Sezgisel bilgi, ani algılamalar sağ beyinde oluşur. Tümdengelim tarzda düşünür. Resim yapmada, müzik çalmada beceriklidir. Sol beyinse detaylara önem verir. Mantıkla hareket eder.

Çoğu insanda sol beyin daha etkindir ve bir ölçüde sağ beyini bloke etmiştir. Einstein’ın aritmetikte sol beyin işlemlerini gerektiren işlerde çok iyi olmadığını ifade etmiştir. Büyük keşiflerini semboller, kelimeler üzerine kurmamıştır. Kendisi birden bire beyninde ortaya çıkan şekiller üzerine keşiflerini kurduğunu ifade etmiştir. Einstein’ın sağ beynini daha etkin kullandığı böylece daha bütünleştirici, sezgisel, analojik ve somut düşündüğünü düşünebiliriz.

Şöyle bir deney yapılmıştır; Deneklerin sol beyni elektromanyetik dalgalarla geçici olarak bloke edilmiş. Resim çizmeleri istenmiş. Resimler, daha önce çizdiklerine göre çok daha iyiymiş. Sezgisel becerileri artmış.

Maddesel beyinden bağımsız bir ruhun varlığını iddia ederler. Kişiliğimizi oluşturan bu ruhtur derler. Oysa maddesel etkiyle kişiliğin bazı özelliklerinin değiştirilebileceği gösterilmeye başlandı bile. Aslında ruhlara inananlar “sağ beyin sezgiden sorumlu, sol beyin mantıktan sorumlu” gibi kanıtları da kabul etmemeliler, çünkü bunlar ruhun özellikleridir, değil mi?

Çocuk, anne babasından bazı kişilik özelliklerini de miras almaktadır. Yoksa ruhlarda da genler var ve genetik teoriler geçerli!

Beyin dejenerasyonu hastalığında, ön loplarındaki hücrelerin ölmesiyle, kişilik değiştiriyor bir insan. Bu lopta kalan diğer hücreler yeni bağlantılar sağlamaya çabalıyor, geçici beceriler kazanıyor böylece.

Nerede ruh, nasıl bu kadar kolay manipüle edilebiliyor?

Eskiden beyin hastalıkları olan insanların cadı olduğu, şeytan girdiği sanılırdı. Günümüzde “bilinç”i beyin yazılımının bir simge-dizgesi değil de ruh olduğunu düşünenler daha mı mantıklıdır!

Ay nasıl oluştu?

2007-11-12T22:26:00.000+02:00

İşte hipotezler;

Bir gökcisminin Dünya’ya çarpmasıyla kopan parçalar Ay’ı oluşturdu.

Ay tamamen başka yerde oluştu ama sonradan Dünya’ya yaklaşınca çekiminden kurtulamadı.

Ay Dünya’yla birlikte, şimdi göründüğü biçimiyle varoldu (yaratıldı).

İçlerinden biri sırıtıyor. Hipotez olabilecek yeterlilikte olmadığı ortada. Sonuncusu, hipotez olabilmek için neye açıklama getirmiş oluyor? Evet, hiçbir şeye. Peki, Akıllı Tasarım “tüm canlılar, şimdi göründükleri biçimleriyle, hep birlikte varoldu (yaratıldı)” önerisiyle oluşuma ilişkin nasıl bir açıklama getiriyor!

Başka bir örnek;

Bir hipotez (aslında teori) Ay’daki kraterlerin meteor çarpmalarıyla oluştuğunu belirtir. Akıllı Tasarım gibi bir hipotez bozmasından ise “Ay’ın zaten kraterli var edildiği”ni önermesi beklenir. Yada acaba Tanrı, Ay’ı oluşturduktan sonra şeklini beğenmeyip meteor yağmuruna mı tutmuş.

İnsan Türünde, Diğer Hayvanların Aksine, Erkek mi Seçici Oldu?

2007-10-28T00:28:00.000+02:00

Richard Dawkins Gen Bencildir kitabının “Eşey Savaşları” bölümünde “Aile-Saadeti” ve “Üstün-Erkek” adını verdiği iki temel eşey oyun stratejisinden söz eder. Dişiler büyük besin yatırımıyla uzun süreli dönemlerde az yumurta üretirken, erkek kısa dönemlerde pek besin taşımayan spermlerden yığınla üretir. Donanımsal olarak erkek, çok dişiyi dölleyerek yüksek sayıda çocuk sahibi olabilir, dişilerse hayatları boyunca üretebilecekleri yumurta sayısı kısıtlı olacağından sahip olabileceği çocuk sayısı da düşük olacaktır. Dişiler yumurta oluşturmak için gereken ön yatırımı yüksek tutmuştur. Aile-Saadeti stratejini uygulamak kazançlı seçim olacaktır. “Elde edilmesi zor dişi”yi oynayacaktır. Yuva hazırlamakta etkin davranan erkeklerin yaklaşmasına izin verecektir. Erkeklerde, dışarıdan yiyecek getirerek kendisini besleyebileceğine ilişkin işaretleri aramak için uzun flörtler edecektir. Yani erkeği yatırıma zorlayarak, kendi ön yatırımını dengelemeye çalışacaktır. Aile-Saadeti stratejisi basitçe budur. Üstün-Erkek stratejisinin dengelendiği türlerde dişi, güçlü, yiyecek yakalamada başarılı, avcılardan kaçabilen erkekleri seçer. Kendi çocukları da bu özellikleri taşıyan genlere sahip olsun diye.

Çekici görünen erkek de, diğerlerinden bir adım önde olacaktır.

İnsanların eşey oyun stratejilerinde “Aile-Saadeti”nden motifler bulunduğu açıktır. Tabii biraz “Üstün-Erkek” stratejisi de bulaşmıştır.

Bölümü şöyle noktalar: Cennetkuşlarında dişiler siliktir, erkekler gösterişlidir. Dişilere talep vardır. Dişiler bu yüzden seçmeci davranabilirler. Çünkü yumurtalar enderdir, spermler yığınladır. Erkekler dişiler için yarışır. Oysa, insanlarda kadınlar cinsel çekicilikleriyle çok daha fazla ilgilenir. Süslenirler, yüzlerini boyarlar. Görünüşüyle, giyimiyle fazla uğraşan erkekler ise kuşkuyla karşılanır. Dişilerin erkekler için yarıştığı bir toplum izlenimi verir. Erkek gerçekten de aranan, seçmeci davranabilen eşey haline mi geldi? Öyleyse neden?

İnsanlarda “Aile-Saadeti”nin yaygınlığından dolayı erkeğin işsiz kalması hoş karşılanmaz. Dişinin çalışmıyor olması yada ne yaptığı pek dert edilmez. Erkek, kadının güvende olduğunu hissettirebilmek için işiyle övünür. İyi statülü erkek çocuğun yetiştirilmesi için uygundur. Erkeğin etkin davranması beklenir. Öyle görünüyor ki erkek oyun strateji “durumu” çok içselleştirmiş. Kadına yaranmaktan çok çocuğa yapılan ön yatırım haline gelmiş. Erkek, iyi yetişip, çok çalışarak iyi bir konuma gelmeye uğraşıyor. Bu, dişinin yumurta üretmek için yaptığı ön yatırıma benziyor. Hatta ergenliğe ulaşmak için yapılan ön yatırımlara. Erkeğin didinmeleri, ileride olacak çocuğa hazırlık. Ve bu yatırımlar kolay elde edilmez. Koca hayat harcanır. Diğer hayvanlarda, hayat boyu üretebileceği yumurta sayısı az olan dişinin seçmeci davranacağı belirtilmişti. İnsanlarda erkeğin “çocuğa hazırlık” yatırımları bu denli artmış olması, seçici davranmasını mantıklı yapmıştır. Şimdi kadınlar erkekler için yarışmaktadır. Talep artık erkekleredir. Aslında erkekler de kadınlar için yarışmaktadır ama kadınların da erkekler için yarışıyor olması diğer türlerden daha belirgindir. Bu yüzden kadınlar çekiciliklerine önem verirler. Hatta, belki, erkeğe, çocuğa iyi bir anne olabileceklerinin işaretlerini sergilerler. Tabii insanlarda oluşan oyun stratejisine, kültürün etkisi, genlerden daha ağırlıktadır. Ama kültürler de biraz, genlerin oluşturduğu duygulara uyum sağlamazlar mı.

Kapitalizmin Endişeden Beslenmesi

2007-10-18T01:50:00.000+02:00

“Güvenle gülümseyebilmek için bu macunu kullanın.” "Nefesin kokarsa kimse seninle konuşmaz." "Kızlar sivilcelilerle düzüşmez.” gibi temalar işlenir. Yapılmazsa kaybedebileceği bir şeyler olduğuna inandırırlar. İnsanları korkuturlar. Sermayenin çarkları döner.

Şeklinde anlayışlar vardır.

Korku duygusu, canlıyı doğal tehlikelere karşı erken uyarı görevi yapar. Bu duyguya neden olan gen kompleksinin, içinde bulunduğu canlının, hayatta kalma şansı daha yüksek olacağından yaygındır. Memler duygulara uyum sağlayarak, beyindeki kalıcılığını ve yayılmasını yüksek seviyeye çıkarır. Korku çok güçlü bir duygudur. Korku duygusuna yönelik öğeler barındıran memler hem daha az değişir, hem de daha hızlı yayılır. Tanrı memi ilk akla gelenlerdendir: “Tanrı’ya inanın, yoksa cehennemde yanarsınız.” “Başka tanrılara tapan kavimlerin sonu felaket oldu.” iletilerine dinsel kitaplarda sıkça rastlanılır. Özellikle çocuk beyinlerinde kalıcı bir yer edinir.

Kararlarımızda korkularımızın rolü es geçilemez. Sevgiliyi elinden kaçırmamak uğrana sürekli etkileyici olmaya çalışmak Evlenme sebeplerinin başlarında “yaşlılığında yalnız kalmamak.” yer alır. Besteci dinleyici kitlesini korumak için sürprizli motifler kullanmaya çok özen gösterir. Olmaması halinde kötü neticeleri olacağa inandırılan etkinliğe katılmaya ikna olmak kolaydır.

Kuşlar uzun kuyruklarıyla eşlerine çekici görünürler. İyi görünüme yönelik yatırım yapmaya etki edecek genler de seçilegelmiştir. Hoş izlenim bıraktırmaya yardımcı bir madde keşfedildiğini varsayın. Diğerlerinden daha önde olmak veya geri kalmamak maksadıyla, kolayca erişilebilir (bedava) olsa bile uzak duracak insan sayısı azdır.

“Korku yaratmak” kapitalizme özgü görünmüyor. Ancak bilgiyi, başka hedefleri de olsa, yaymanın pratik yolu endişelendirmektir. Pazarlamanın argümanlarında insan duygularının da bulunması umulmadık değildir. Çekici görünmeye çalışmak ve kaygılar bütün ortamlarda varlığını koruyacaktır. Her türlü ilişkinin yönünde paya sahip olacaktır. Siyasetin argümanlarında da “kaygı” kullanılır.

“Küresel ısınma” memleri de etkileyici olabilmek için korkuyu kullanır, gelecekten iyi haberler vermez. Ürünler bu temaya göre yeniden tasarlanıyor. Reklamlarda az elektrik, su harcayan çamaşır makineleri vurgulanmaya başlandı. Küresel ısınma da mal satmak için yapılmış yeni bir korku yalanı mı.

Bazen endişelendirmenin mi mutlu etmenin mi kullanıldığı hakkında kesin kanıya varmak güç: “Şu tıraş bıçağını kullandığında kız arkadaşını öptürürsün.” konusunun işlenmesi sadece, mutlu olmanı biraz daha kolaylaştıracağını iletmeye çalışıyor olamaz mı. Pahalı e-kitap okuyucusu üreticisinin, ormanları önemseyen insanları da hedefleyen kampanya yapması nasıl karşılanırdı acaba…

Anti kapitalist görüşler de yayılmak için bir korku öğesi yaratıyor olmasın, kapitalizmi.

Akıllı Tasarım bir Teori midir?

2007-10-08T14:00:00.000+02:00

Yanlış kullanım! Teori değil, en iyi olasılıkla hipotez denilmek istenmiştir.

Bilim ne yapar? Şeyleri, ilk göründükleri gibi birbirinden ayrı ve dolayısıyla karmaşık sanılanın aksine basit ilkelerin çeşitli birleşmeleriyle tanımlamaya çalışır. Şeylerin ortak yönleri bu ilkeler olacağından ayrı değildir ve artık basittirler. Buna “anlamak” da denir.

Akıllı Tasarım “indirgenemez karmaşıklık”ı savlayarak hipotez bile olmadığını itiraf eder. Hipotez, kendinden yalın teorilerin ilişkilerinden oluşturulabileceğini iddia eder. Yalın teoriler de daha yalın olanlardan oluşur. İlksavlara kadar gider. İlksavlar, basit kanunlar ve o düşünüş tarzının aksiyomlarıdır. Örneğin evrim teorisi, oyun teorisine de başvurur. Kimyada çok karmaşık moleküller vardır. Bunlar kimya biliminin teorileridir. Bileşenleri anlaşılabilir. Bu “atom” “temel bağlanma şekilleri” “temel moleküller” gibi ilksavlara kadar çözümlenebilir. Kimyacı değişik bir molekül hayal edebilir. İşte bu hipotezdir. Sınama yapabilir. Yalın moleküllerden oluşturabilirse, yeni molekül gerçek olur, teoridir.

Büyük patlamayla yayılan temel atom Hidrojen girdap oluşturarak yıldız yaratır. Bu yıldızın Hidrojen’i bittiğinde patlayarak Hidrojen ve basit tepkimelerle oluşturduğu başka iç parçacıklarını yayar. Metal gibi iç parçacıklar çekim kuvvetiyle toplanarak gezegen olur. Hidrojen bulutu ise yine yıldız oluşturur. Gezegen soğuyarak yeni karmaşık moleküllerin oluşmasına ortam sağlar. Şimdi; bu kerte kerte oluşum, baştan tasarımdan daha inandırıcıdır.

Hipotez ispatlanırsa teori olur, dolayısıyla hipotezden beklenen indirgenerek teori olup olmadığını ortaya çıkarmaktır. Bilim bunu yapar. Oysa “indirgenemez karmaşıklık” dokunmayın bana demektedir.

“Doğada, düzenli yapıya, bir saate rastlanılırsa, saatçinin yaptığı bilinir, canlılarda düzenli yapılardır ve tasarımcısı vardır.” kanısı yaygındır. Ben anlatımı daha kolay olsun diye vazo örneğini vereceğim.

Bu da yanlış. İnsanların ulaştığı teknolojiyi görüp hayranlıkla “indirgenemez bilgi” demeye benzer, bir geçmiş olduğunu unutarak. Aslında vazo da birdenbire ortaya çıkmaz. Tasarımcısının içine “vazo yapma bilgisi” doğmaz. Kerte kerte biriken kültür, ustaya çıraklığında öğretilir. Kültür genlerini miras almıştır. Usta, kendi hünerlerini de ekleyerek sanatını yapar. Vazo beğenilirse başkaları tarafından da taklit edilir. Bin yıllardır süren kültürel evrime bu küçük kerte de birikmiştir. Vazo kültürel genlerin fenotipidir. Evet, memlerden söz ediyorum.

500 milyon yıllık kayaçlarda tek bir gerçek memeli kafatası bulunsaydı, çağdaş evrim kuramının tümü yerle bir olurdu. Eski taş çağı buluntuları arasında tunç çağına ait bir vazo bulunursa, bu da sarsıcı olurdu.

Mısır piramitlerinde gizemli eller olduğunu düşünenler vardır. Uzaylıların iniş pisti işaretlerini ararlar. Piramitler dönemin örnekleri gibi taş blokları yığmayla yapılmıştır. Uzaylılar buraya kadar gelmiş ama beton bile kullanamamıştır ve kaba bir inşaat yapmışlardır. İnsanların bazen hayran olduğu bazen anlamadığı şeylere olağandışı gizemler yükleme hazırcılıkları dikkat çekicidir.

Akıllı Tasarım'dan sonra Akıllı Düşüş

2007-10-01T19:30:00.000+02:00

Akıllı Tasarım’dan sonra Akıllı Düşüş fikri ortaya atıldı. Buna göre: Cisimler üzerlerine çekim kuvveti etki ettiği için düşmüyorlar üst düzey zeki bir varlık (Tanrı) onları aşağı itiyor.

Bilgisayar yazılımcısı, yazılımın ilkelerini oluşturur. Yazılımın bütünü bu ilkelerin üzerine kuruludur. Yürütülürken, her adımında bu ilkeler hesaplamaları yapar ve ne yapılacağına karar verir. Yazılımcı bir kez inşa ettikten sonra olaylara karışmaz. Kendisi sanki yazılımmış gibi, karar vermez ve olayları yürütmez. Akıllı Düşüş’çülerin Tanrı’sı insan kadar bile zeki değil mi yoksa! Evreni programlamak yerine ilkel yöntemlerle, hiç kanun yaratmadan her an, her şeyiyle kendisini meşgul etmek zorunda bıraktırıyor. Gerçekten, kendiliğinden düşünebilen bağımsız akıllar (ruh mu denmeliydi!) yaratacak beceriye sahip Varlık, maddeye basit yasalar işleyemiyor olması şaşırtıcı.

Bebek Tasarımı

2007-04-15T01:52:00.000+02:00

Biyoteknolojideki ilerlemeler yeni gündemler oluşturdu. Yiyeceklerin genleri değiştirilmesi doğru mu, ısmarlamayla bebek tasarlansın mı, genetiğine müdahale edilsin mi!

Doğada dişiler, güçlü kaslı erkekleri seçmeye yönelir. İyi avcılık yapar ve avcılardan kaçabilir anlamına gelir. Bu erkeğin özelliklerinin yavrularında olması, kendi genlerinin soyu için de iyi olacaktır. Popüler görünüme sahip olan erkekler de seçiminde etkendir, çünkü yavruları da popüler görünüme sahip olup, seçilebilir olacaklardır. Az sayıda bol besinli (yatırımlı) yumurtalarına karşılık, az yatırımlı spermli erkeği başka türlü yatırımlara zorlayacaktır. Örneğin kuşlar yuvayı yapmaya yardımcı olacak ve yuvaya besin taşıyacak bağlı erkekleri seçme eğilimindedir.

İnsan kökeni bu tip canlıların eşey oyun stratejilerinden bolca motif alarak evrildiğinden benzer etkilere neden olacak psikolojik altyapıya sahiptir.

Kadın, yakışıklı (popülerliği içerir) zeki, kendisine güvenen, güçlü görünen ve bunların bir sonucu olabilecek sosyal hiyerarşide yüksek konumda erkeklere aşık olmaya eğilimlidir. İyi yatırım yapabilecek yeteneğe sahip görünürler. Eğilim, çocuklarının da benzer özelliklere sahip olmasını öngörecek gen kompleksinin, dürtülerini şekillendirmesinde rol oynamasından kaynaklanır. Böylece çocukları da tercih edilen özelliklere sahip olacaktır. Ve sosyal hiyerarşide üst konumlara gelebilmek için örneğin potansiyel zekaya sahip olacaktır. Diğer erkekleri böyle elemektedir. Bilinçsizce de olsa üstün özellikli erkekleri çekici bulmakta ya da mantıklı seçim olarak nitelemektedirler. Rekabetçi çocukların eş bulmaları, kendi çocuklarına da bol yatırım yapabileceklerinden, kolay olacaktır.

Sosyal hiyerarşide iyi konumda olan erkeğin çocuğa daha büyük yatırımlar yapabileceği açıktır. Sağlıklı büyümesi için konforlu ortam, kaliteli okullarda okutma çocuğun rekabet gücünü arttıracaktır.

Peki olanakları (yatırım gücü) varsa çocuğun özelliklerini genetik mühendislikle önceden belirlemesinler. Belirtilen yatırım mantığından farkı nedir… Hem zaten eş seçerken doğacak çocuğunun da özelliklerini seçmiyor mu!

“Zamanla zekilik, hiperaktivite, utangaçlık gibi özellikleri de doğrudan etkileyen genler hakkında bilgi sahibi olduğumuzda ne olacak? Değil “doğmamış”, daha anne rahmine düşmemiş bir bebeğin “nasıl” özelliklere sahip olacağını belirlemek ne kadar etik!” gibi endişeler anlamsız. Seçim yaparken eşler, tercih sebebi olacak işaretler ve hayatta kalması için donanıma sahip olduğunu gösteren mümkün olduğunca doğru işaretler ararlar. Örneğin utangaç erkekler kadınların dikkatini genelde çekmez. Şimdi, özde değişen bir şey yok, sadece ellerinde daha iyisi var.

Ya da

“Zengin sınıf, bebek tasarımından faydalanarak üst-insanlarını oluşturacak, diğer sınıflar faydalanamayacak!” korkusu da yersiz. Böyle bir ayrım yeni değil.

Homo Sapiensler ve Neandertaller, Farklı Kültürler

2007-04-15T00:46:00.001+02:00

Homo sapiensler 40 bin yıl önce Avrupa’ya giriş yaptı. Neandertaller bundan 10 bin yıl sonra tükendi. Neandertaller 200 bin yıldır Avrupa’daydılar, zor iklim koşullarını iyi uyum sağlamışlardı. Fena avcı değillerdi. Araç kullanıyorlardı. Taş uçlu mızraklarla geyik, bizon avlıyorlardı. Toplumsal işbirliği içindeydiler. Mağaralara yerleşiyorlar ve ateş yakmayı bile biliyorlardı.

Ne oldu da soyları tükendi! Uzun zamandır Avrupa’nın sert şartlarında varlıklarına korudular da, insan atası Avrupa’ya girdikten 10 bin yıl sonra yok oldular:

Homo sapienslerle ile Neandertaller kuzendiler. Aralarındaki benzerlik büyüktü. Öyle ki çiftleşebilecek kadar yakın türlerdi. Yaşam tarzları yakın olan türlerin, mağara, avcılık için taşlar ve en önemlisi de yiyecek kaynaklarında doğrudan karşılaşmayacak bile olsalar rakip olmaları anlamına gelir.

Homo sapiensler daha zekiydiler. Sanatla uğraşıyorlardı. Hayvan davranışları hakkında bilgileri de bu yolla paylaşabiliyorlardı. İletişimi arttırmıştır. Daha iyi teknolojiler üretmeyi başarabiliyorlardı. Neandertaller ölü gömmek gibi daha basit kültürel yapı oluşturabilmişti ama sanatta ve teknik de çok ilerlemediler. Homo sapiensler daha büyük kitleler halinde yaşıyor ve avlanıyorlardı. Güçlü stratejiler kuruyorlardı. Kaynaklara daha hızlı ulaşıyor ve daha çok mağarayı, alanı işgal ediyorlardı. Çevreden daha iyi yararlanmayı biliyorlardı. Nüfusları arttıkça Neandertaller kaynaksızlıktan kuytu yerler çekildi, azaldı. Kıtlık zamanlarında bile Homo sapiensler ticaret yaparak birbirlerinden yararlanmayı başarmışlardır.

Şimdi, tür olarak değilse de daha üst düzeyde farklı kültürlerle yalıtılmış insanlar bulunmaktadır. Gelişmiş, karmaşık kültürlerin insanları doğadan ve birbirlerinden daha verimli yararlanmaktadırlar. Eğitimsiz, kıtlık olduğu halde nüfusunu arttıran daha basit kültür seviyesindeki toplumlar bir tepe noktasından sonra yok olur yada yapay olarak bir süre daha ayakta tutulur. Kimse uzun süre sırtında taşımak istemeyecektir. Tabii, yiyecek yardımı nüfusun yeniden hızla artışına neden olacaktır. En azından, karşılıklı yarar temel kültür seviyesine entegre olmaya yetkin olmayanlar, yok olmaya aday görünmektedirler. Doğa şartlarındaki değişimlerden kolayca etkilenirler. Vahşi doğadan pek farklı bir şey gözlenmeyecektir. Birçok popülasyonda olduğu gibi örneğin kır farelerinde nüfus, yiyecek bolluğuna paralel, ciddi artışlarla yok olma arasında salınır...