Hızlı bile olsa, tren, trendir; gecikir.

Bizim köyün deresi. (İngiltere)

Aklıma gelmişken. Geçen gün Holocaust Centre‘ı ziyaret ettikten sonra paylaşmak istedim ama fırsat olmadı. Merak edenler için, soykırımın 8 aşaması¹.

Sunumda en çok dikkatimi çeken kısım, soykırım veya benzeri süreçlerde medyanın oynadığı roldü. Belki, ilerde medyada sıkça karşılaştığımız itibarsızlaştırma ve bunu amaca yönelik devam eden ahlaksızlıklara ilişkin bir yazı yazarım. Konuyu dağıtmayalım. Ama bu konuyla alakalı bir hususu şimdiden belirtmeliyim.

Bazen, medyada konuşan insanlarımız, maalesef, sarfettikleri sözlerin sokaktaki insana nasıl tesir ettiğini, onları her geçen gün ne kadar kutuplaştırdığını farkedemiyor. Örneğin sayın Başbakan, Kılıçdaroğlu’nun meshep ve meşrebiyle uğraşırken, halkının böyük bir kısmının, kürt ve alevilerle paralel bir ilişkisi olduğunu, herhangi bir ortamda nitelikli bir diyaloğa sahip olmadığını ve dolayısıyla birbirlerini ancak önyargılarının izin verdiği ölçüde tanıdığını düşün(e)müyor.

1. Gregory H. Stanton, President, Genocide Watch ‘The Eight Stages of Genocide and Preventing Genocide’

Bedelli askerlik çıkacaksa bile bu, parası olmayan veya o kadar yüklü bir miktarı kredi olarak bankadan almak istemeyenlere zorunlu askerlik dışında bir seçenek sunmak suretiyle yapılmalıydı. Bankadan kredi alma imkanı bir seçenek hiçbir zaman değildir. Çünkü ortada adil bir seçenek söz konusu değildir; çünkü olan şey, bir insanın, neredeyse rızası hilafına denecek şekilde, borç altına girmeye itilmesidır. Bedelli askerliği çıkaran ve bunu o ya da bu sebeple meşrulaştıran bir zihniyetin vicdani reddi neden kabul edemediğini ise anlamakta zorlanıyorum. Parası olduğu için askerlik yapmak istemeyeni, askerliği, sahip olduğu inanç veya felsefeye aykırı bulduğu için yapmak istemeyene üstün kılan şey nedir? Ne zamandan beri, inanç ve fikir sahibi olmak vatan hainliği, para sahibi olmak vatanseverlik olarak anılır oldu?

Türkiye’de bulunup, asker kaçağı olmadan, bir insanın otuz yaşına nasıl gelebileceğini anlayabilmiş değilim. Askerliği ertelemek için birçok kimsenin yüksek lisans yaptığını biliyoruz fakat bu, otuz yaşına ulaşabilmek için yeterli değil. Bana öyle geliyor ki bu yeni düzenlemenin üstü kapalı olarak söylediği şöyle birşey var: Askere gitmemeyi otuz yaşına kadar becerebilirseniz, o günden sonra otuz bin lirayı verip, bu askerlik illetinden tamamen kurtulabilirsiniz. Hükümet, bu düzenlemeyle bırakın bir ihtiyacı gidermeyi, sistemin o ya da bu şekilde bir açığını bulup, askerliğini zamanında yapmayanları ödüllendiriyor!

Bu söylediklerimden zorunlu askerliği veya şuanda hali hazırdaki askerlik şeklini kusursuz ve devam ettirilmesi gereken bir sistem olarak gördüğüm düşünülmesin. Zorunlu askerlik, ulus devlet olma aşamasında gerekli olan fakat günümüzde miadını doldurmuş bir sistem. Askerliğin profesyonel ve bu işin gerçek eğitimini almış kişilerce yapılması gerektiği kanaatindeyim.

Son olarak vicdani red ile ilgili olarak söylediklerime itiraz edenler illa ki olacaktır. Onlara şunu sormak istiyorum. Askerliğini yapıp gelmişler arasında, bir daha olsa yine askerlik yaparım diyen kaç kişiyi tanıyorsunuz. Ben, böyle diyen çok az kişiye şahit oldum ve bunu diyenler genellikle doğuda askerliğini, profesyonel bir ekip içerisinde yapanlardı. Bir tatil beldesinde, çok rahat askerlik yapanların bile, askerliği zaman kaybı olarak gördükleri için, bir daha askerlik yapmak istemediklerine şahit oldum. Dolayısıyla, askerliğin şuanki şekli, birilerinin sandığı kadar “milli” duygularla örülü değil. Eğer, bir ihtiyaç giderilecekse ve terörle daha iyi mücadele edilecekse bütün bunlar gözönünde bulundurularak birşeyler yapılmalıydı.

Ethan Hawk ve Julie Delpy, Before Sunrise (1995) ve bundan 9 yıl sonra çekilen ve serinin ikinci filmi olan Before Sunset (2004)’in ardından, serinin üçüncü filmini çekmeye karar vermişler (via). Serinin ikinci filmi Before Sunset, gerek karakterlerin geçirmiş olduğu değişimi çok iyi bir şekilde yansıtmış olması ve yine gerekse sağlam diyaloglarıyla devam filmlerinin genelde oluşturduğu hayal kırıklığını bizlere yaşatmamıştı. Umarım serinin son filmi de yine aynı güzellikte olur. Filmin isminin Before Midnight şeklinde olacağı yönünde bir beklentim var. Bekliyoruz.

Ekşi sözlük veya benzeri bir çok platformda belli kişi veya kurumlar hakkında yayınlanan bilgiler veya onlar hakkında sarfedilen sözler, normal bir gazetede, dergi veya kitapta basılı hale getirilmiş olsa, büyük ihtimal, içerdikleri hakaretvari ifadelerden ötürü yayıncının ve yazarın hukuki sorumluluğunu doğuracaktır. Ekşi sözlükte karşılaştığınız, bir kişi hakkındaki hakaretvari cümlelerin bir televizyon ekranından söylenebilme ihtimalini düşünün. Ne kadar da olasılık dışı, değil mi?

Böyle bir durumda, sırf bu ifadeler, bir internet sitesinde yayınlandığı için hukuki sorumluluk kapsamından çıkmış sayılır mı? Böyle ifadeleri, çok rahatlıkla ve üstelik bir gazete veya kitaptan daha etkin bir şekilde, oturduğumuz yerden sarfediyor olmamız sorumluluğumuzu azaltır mı? İnternetin ne kadar güzel birşey olduğunu vurgularken üzerinde ısrarla durduğumuz “özgürlük” kavramı, bu durumda, ifade ve “hakaret” özgürlüğümüzü de genişletir mi?

Diğer taraftan, herkesin böyle bir eylemi, çok rahatlıkla ve artan bir sayıyla işleyebileceği bir ortamda, böyle ifadeleri klasik yöntemlerle önlemeye ve sorumluları cezalandırmaya çalışmak ne kadar makul ve uygulanabilir bir yöntemdir. Bu da meselenin diğer bir boyutu.

Üzerine düşünmek/düşmek lazım.

Soruşturma başlatan Kars Cumhuriyet Başsavcılığı, dizinin çekildiği Ankara’daki Cumhuriyet Başsavcılığı’na yazı göndererek, Erdal Beşikçioğlu’nun şüpheli sıfatıyla ifadesinin alınmasını talep etmiş. Normal bir vatandaşın dava konusu bir olaydaki her türlü detaya vakıf olup ona göre şikayetini iletmesini elbette bekleyemeyiz. Zira böyle bir olayda, şikayetçi olunabilecek kurum söz konusu diziyi yayınlayan kanaldır. Hadi en kötü ihtimalle dizinin yapımcısı olan şirkettir. Bütün bu noktalara şikayetçi olan güvenlik görevlisinin değil; fakat, başsavcılığın dikkat edip ve şikayetteki bu hukuki sorunu re’sen gidermesi gerekirdi.

Eğer, bu olayda bir gariplik olduğuna hala ikna olmadıysanız şöyle bir örnek vereyim size; düşünün ki bir dizi oyuncusu, dizide canlandırdığı işkence, adam öldürme veya tecavüz sahnelerinden dolayı emniyete alınıp, sorgulanıyor. Hakaret, şikayete bağlı bir suç olmasına rağmen yukarıdaki saydığım eylemler bir savcının re’sen, herhangi bir şikayet olmadan, soruşturması gereken suçlar. Hakaret için harekete geçen bir savcının böyle eylemlere sessiz kalmasını bekleyemeyiz, değil mi? Nasıl, bu durumda bir gariplik var, değil mi?

Geçmiş dönemlerden hatırlarsınız; bazen, insanlar, gerçek ile dizi arasındaki ayrımı tam yapamadıkları için sokakta gördükleri dizi oyuncusuna, dizide canlandırdığı karakterin yaptıklarından dolayı kızabiliyorlardı. Bu olayda ise, gerçeklik algısındaki yanılma normal vatandaş sınırını da aşmış gözüküyor. Böyle bir absürd konu hakkında bu kadar ciddi bir yazı yazmamın sebebi de tam olarak bu absürdlüğü vurgulamak. Bu yazının başlığı için aklımda başka birşey vardı ama şimdi savcılık yapan arkadaşları incitmeyeyim. Ben, gördüklerime, özelde söylerim!

Türkçe’de yerleştirme ya da enstalasyon² sanatı olarak bilinen ve Wikipedia’ya göre

Yerleştirme ya da enstalasyon, geleneksel sanat eserlerinden farklı olarak, çevreden bağımsız bir sanat nesnesi içermeyip belirli bir mekân için yaratılan, mekânın niteliklerini kullanıp irdeleyen ve izleyici katılımının temel bir gereklilik olduğu sanat türü. Kapalı veya açık mekânlarda yapılabilir.

şeklinde tanımlanabilecek bu sanat dalı üzerine bir iki şey söylemek istiyorum. Madem ki, bu ülkede herkes, bildiği bilmediği her konu üzerine konuşabiliyor; türkücüler oyuncu, her önüne gelen şarkıcı, sesi en çok çıkan haber programlarina konuk ve Sabri futbolcu olabiliyor o zaman benim, bu sanat dalı hakkında birşey söylemem ve hatta kısıtlı imkanlarımla bu sanat dalını icra etmeye kalkışmam yadirganmamali.

Yukaridaki fotoğraf karesinde görmüş olduğunuz çalışma benim bu alandaki ilk eserim. Su şişelerinin birinin diğerinden daha fazla dolu olmasının tek sebebi, diğerini daha önce kullanmaya başlamış olmamdır. Bu iki nesnede başka bir numara yoktur. Son cümledeki nesne ibaresini obje ile değiştirince cümle, daha sanatsal bir dil kazanıyor ama şimdilik böyle kalsın. Zamanla obje demeye de alışacağım.

Ağaçtan yapılmış olan leylek, orta okul üçüncü sınıftayken yapmış olduğum ilk sanat eserimdir. Okulda sergilendikten sonra kaybolan ve sırf bundan dolayı dersin hocası için “ölürse cenaze namazına bile gitmem” dediğim benim kıymetli oyuncağımdır. Geçen yaz komşunun evinde görünce tanıdım. Meğer, komşunun fırlama çocukları, sergiden sonra almış kendi evlerine getirmişler. “Verin leyleğimi” dedim. Aksi takdirde camlarını kırmakla tehdit ettim.

İmkan olur kabuklarını atacak bir soba bulurum ümidiyle yanımda sürekli mandalina taşırım. Mandalina’nın bu fotoğrafta yer almasının asıl sebebi, sanatçının ailesine ve sıcak soba arkasına duyduğu özlemdir ve fotoğrafdaki oyuncak tren, ki komşu çocuk Namık’tan yürütülmüştür, duyulan özlemin şiddet ve azametini göstermektedir.

Görüldüğü üzere, bu sanat dalında öyle pek anlaşılmayacak, “sanatçı burada kime sesleniyor” sorusunu soracak bir durum yoktur. Yazımı, söz konusu sanatın tanımında yer alan ‘izleyici katılımının temel bir gereklilik‘ olması hususuyla alakalı bir hadiseyi anlatarak sonlandırmak istiyorum.

Mekanın birinde, sanatçının birisi, bu sanatı icra ederken, izleyiciler arasında bulunan bir bayanın inci kolyesi kopmuş. Her tarafa dağılan incileri gören diğer bir izleyici, yerden incileri almak için eğilmiş. Fakat tam o sırada diğer bir izleyici bağırmış: “Hayir!, yapmayin. Bu (kopan inci kolye) da çalışmanın bir parçası olabilir.”

1. Arkadaşımın, dolabının üzerinde su şişesi biriktirmesi hadisesi doğru olmakla beraber, “Sanat, abartıdır” sözüne binaen olayı biraz abartmış olabilirim.
2. İngilizcesi ‘installation art.’

Gülü tutarken elime diken battı. Hayalen ona dedim ki: “Niye dikenini batırdın?” O da dedi ki: “Sen benim dikenli olduğumu bilmiyor musun? Ona göre tutsana.”

[...] Benim çocukluğum köyde geçti. Bir gün komşumuzun hayvanları bizim bahçeye girmiş; sebzeleri meyveleri, çiğnemişler. Rahmetli annem, “domatesler gitti!” diye bağırmaya başladı. Babamsa çarşıdan iki kilo kiraz almış, komşumuza gönderdi, “Arkadaş, senin hayvanların bana zarar verdi. Olan oldu bir kere. Ben de sana zarar versem bu düşmanlığın sonu nereye varır? Huzurumuz bozulur. Birbirimize düşman olmayalım. Zararı daha da büyütmeyelim.” dedi. Tabii bunu herkes yapamaz, insan olan yapar…

[...] 80 yıllık ömrümde öğrendim ki, herkes Mevlânâ Celaleddin-i Rumî değildir. Bu sebepten herkesten kemalat beklenmemeli. Mevlânâ diyor ki: “Kim olursan ol gel.” Ben bu cümleyi şöyle söylüyorum: “Kim olursa olsun, git…” Yürünmeyen yollarda dikenler biter…

İnsanın yaşı ilerledikçe, “eskidendi, o” diyerek kurduğu cümlelerin sayısı artıyor. İster buna, insanın, geçmişte yaşadığı kötü şeyleri zamanla unutup sadece güzel şeyleri hatırlamasının bir sonucu deyiverin isterseniz, gerçekten, güzel birçok şeyin, ilerleyen yaşımızla beraber, yavaş yavaş kaybolduğu konusunda benimle hem fikir olun. Lakin, şurası muhakkak ki zaman, vaktiyle güzel bir haslet bilip sakladığımız nice şeyi, kimi zaman daha iyisiyle; fakat, her zaman değilse bile, çoğu zaman daha az masum olanıyla değiştiriyor.

Çevremdeki insanlarla, o ya da bu sebeple yaşadığım münakaşalara baktığım zaman, sürekli, çok süslü kelimelerle örülü, her zaman son sözü söyleme arzusunda olduğumu görüyorum. Eskiden, konuşurken, kendimden korkar, ağzımdan fütürsuzca çıkacak bir sözden imtina eder, nefsimi olabildiğine zorlar ve gerekirse gururumu ayaklar altına alır, susardım. Çünkü, tasvirlerimin olabildiğince müşahhas olduğunu ve kelimelerin ağzımdan bir ok gibi çıktığını bilirdim.

Marifet sahibi bir insanın yapması gerektiğini gibi büyüdükçe küçülmesini beceremediğimiz için, üzerinde yükseldiğimiz maddiyat, değiştiriyor bizi. Yazık.

Huzur içinde yat Steve.