In maart 2023 verscheen het rapport Moeilijk makkelijker maken – IBO vereenvoudiging Sociale Zekerheid. Het rapport werd in juni 2023 aangeboden aan de Tweede Kamer met een kabinetsreactie. Die kortgezegd neerkomt op de belofte er in de toekomst goed naar te gaan kijken.
De relevante stukken zijn te downloaden via deze link.

Bij het rapport zit een interessante bijlage, genaamd: Bijlage 8 Fichebundel IBO vereenvoudiging sociale zekerheid. Deze fichebundel opent na een bescheiden voorwoord met een analyse van het basisinkomen onder de titel: Effecten van invoering van het basisinkomen. Dit onderdeel is integraal opgenomen in een via onze website apart downloadbare PDF (8 blz.).

Heel  bijzonder

Heel bijzonder is dat in het IBO rapport 27 beleidsopties (onder de term fiches) worden aangegeven om ‘moeilijk makkelijker’ te maken. Maar dat gaat vooraf door het idee basisinkomen in te voeren, dat meteen ook weer wordt afgewezen. Basisinkomen is volgens het rapport op bladzijde 92 de meest vergaande vorm van vereenvoudiging van sociale zekerheid. Een echt simpel basisinkomen, waarin het inkomen de huidige regelingen en toeslagen vervangt, biedt een grote vereenvoudiging van het socialezekerheidsstelsel. Vanuit het perspectief van vereenvoudiging is het daarmee een goed idee. Deze grote vereenvoudiging kent echter ook grote afruilen, waarbij de vraag is of we die als maatschappij acceptabel vinden.

De methode die het doel het dichtste bij brengt (basisinkomen), wordt wel als referentiepunt genomen maar vervolgens als te ingrijpend opzij gezet.

Terwijl het eindresultaat zo mooi en eenvoudig zou zijn. Moeilijk makkelijker maken. We kunnen het maar we durven het niet.
Liever doorgaan met nog een tijdje studeren op 27 lapmiddelen.
Zie ook deze column van Mark Frequin in Publiek Denken: Waarom simpel doen? Als het ook ingewikkeld kan?

Effecten van invoering van het basisinkomen

De analyse van basisinkomen als optie is overigens de moeite waard om serieus te bekijken. Ze vergelijken tien uitwerkingen in de richting van basisinkomen:

• 2 varianten uit het CPB-rapport Kansrijk armoedebeleid (2020), op onze website besproken door o.a. Jan Soons in Kansrijk armoedebeleid vraagt om nieuwe manieren van denken.
• 3 varianten uit een rapport van Ive Marx e.a. Feit en fictie omtrent het basisinkomen in Nederland (2018). Zie een bespreking door Alexander de Roo Het ongelijk van Marx over het basisinkomen , met onderaan links naar besprekingen door anderen.
• Variant 3.2. uit de Eindrapportage Toeslagen (2020). Reyer Brons schreef hierover in Alternatieven voor toeslagen – basisinkomen als lonkend perspectief.
• 4 modellen van Tilborg en Lagemann in Basisinkomen kan budgetneutraal worden ingevoerd (2022). Zie een uitgebreide bespreking door Reyer Brons in Invoering van basisinkomen, dat kan best budgettair neutraal

De tien uitwerkingen zijn behoorlijk verschillend.[1] Dat is meteen een illustratie van stellingname op blz. 7 van de fichebundel, dat bij het ontwerpen van een basisinkomen veel keuzes moeten worden gemaakt.[2]

Keuzes

Uiteraard is het maken van die keuzes lastig. Dat is een complex politiek afwegingsproces. In de fichebundel gaat men die keuzes niet aan, eerder wordt geschetst dat de beren op die weg groot en lastig zijn.
Dus vermijden we ze door 27 kleine maatregelen in overweging te geven…
En dan besluit het kabinet, daar nog geruime tijd op te gaan studeren. Kort daarna valt het, zodat de start van de studies ook nog even vooruit geschoven kan worden.

Durven een paar partijen het wel aan nu er nieuwe verkiezingen op de rol staan?

Reyer Brons, augustus 2023

Noten:

[1] De meest aantrekkelijke variant is mijns inziens het model De variant AONI-BoV van Tilborg en Lagemann, variant 9 in de vergelijking in de Fichebundel. Maar de fichebundel spreekt uiteraard geen voorkeur uit.

[2] Zo moet er o.a. worden besloten over:

• De hoogte van het basisinkomen
• Aan wie dit wordt toegekend: een individu, huishouden, of een mix
• Leeftijdsgrenzen en/of andere beperkingen aan de doelgroep
• Aanvullingen op het basisinkomen, bijvoorbeeld voor zorgkosten voor (langdurig) zieken/medisch beperkten ouders
• Of het inkomen wordt verrekend met het basisinkomen
• Welke (fiscale) regelingen er naast het basisinkomen blijven bestaan en wat de interactie daarmee is
• Welke aanpassingen er in de belastingheffing plaatsvinden ter financiering van het inkomen
• Als er socialezekerheidsregelingen worden afgeschaft, op welke wijze wordt re-integratie dan begeleid.
• Ook is er beleid nodig voor de omgang met internationale casussen. Dit met het oog op vrij verkeer van arbeid tussen Europese lidstaten – de wetgeving moet in de internationale kaders passen. Maar ook arbeidsmigratie en de asielproblematiek betreffend landen buiten de EU.

Het bericht Moeilijk makkelijker maken: vereenvoudiging Sociale Zekerheid verscheen eerst op Basisinkomen.

In augustus 2020 startte INclusion het eerste door een Nederlandse organisatie opgezette basisinkomenproject in het dorp Welle in het noordwesten van Oeganda. Alle inwoners van het dorp ontvangen nu al drie jaar lang 15 euro per maand, volwassenen en kinderen.

In december jongstleden zijn de inwoners voor de derde keer geïnterviewd, evenals de inwoners van een controledorp, Nyakumba. Er is nu een uitgebreid onderzoeksrapport gepubliceerd van de hand van promovenda Lisa van Dongen van de Rijksuniversiteit Groningen, onder begeleiding van hoogleraar Robert Lensink en universitair hoofddocent Annika Mueller. De resultaten zijn zeer positief.

Welle in Oeganda

Het dorp Welle ligt in een van de armste regio’s van Oeganda. De meeste mensen leven van de landbouw. Ook verdienden veel gezinnen voorafgaand aan het project een klein inkomen met de productie van houtskool. Bij aanvang van het project telde het dorp 350 inwoners. Inmiddels is dat aantal, en daarmee ook het aantal ontvangers van het basisinkomen, gestegen tot 383. Het project staat elk jaar een kleine stijging van het aantal ontvangers toe, overeenkomend met de gemiddelde bevolkingsgroei in Oeganda. Hierdoor kunnen ook nieuw geboren kinderen in het dorp het basisinkomen krijgen.

De inwoners ontvangen het basisinkomen als mobile money op de mobiele telefoon die ze aan het begin van het project hebben gekregen. Ze kunnen dit tegoed omwisselen in cash bij een tussenpersoon van de telefoonmaatschappij MTN die twee keer per maand naar het dorp komt, of bij een bank (op 6 kilometer lopen).

Basisinkomenproject loopt 7 jaar

Het project van INclusion onderscheidt zich in enkele opzichten van andere basisinkomenprojecten, onder andere door de lange duur van het project van 7 jaar. Veel projecten en experimenten met een basisinkomen duren maar één of twee jaar. Alleen in het grote project van GiveDirectly in Kenia ontvangt ook een deel van de dorpen langdurig een basisinkomen.

Echt uniek is het project in Welle, omdat de bewoners 10% van het basisinkomen collectief ontvangen in een dorpsfonds. Uitgaande van de definitie – een basisinkomen is individueel – is dit deel geen basisinkomen, maar het is wel een bedrag dat onvoorwaardelijk wordt gegeven. De bewoners van Welle beslissen gezamenlijk over de besteding ervan. Het dorpsfonds ondervangt ten dele een veelgehoorde kritiek op het geven van een basisinkomen in landen met een gebrek aan collectieve voorzieningen, namelijk dat een individueel inkomen zo’n tekort aan essentiële voorzieningen niet opheft. Met behulp van het dorpsfonds kunnen de inwoners van Welle gezamenlijk investeren in voorzieningen die iedereen in het dorp ten goede komen.

In het wetenschappelijk onderzoek is breed gekeken naar de veranderingen in het dorp sinds de start van het project. Voorafgaand aan het project is een nulmeting uitgevoerd. Het controledorp Nyakumba is in het onderzoek opgenomen om met een grotere mate van waarschijnlijkheid te kunnen zeggen of veranderingen te danken zijn aan het project en niet aan algemene ontwikkelingen in Oeganda of de regio.

Positieve veranderingen

In het rapport worden, onderverdeeld naar 8 hoofdthema’s, de veranderingen op meer dan tien gebieden beschreven.  Zie hiervoor dit artikel op de website van INclusion.[1]

De onderzoekers concluderen dat het onderzoek laat zien dat het cash transfer programma erg positieve effecten heeft, maar maken daarbij wel het voorbehoud dat deze uitkomsten zijn gebaseerd op een vergelijking van slechts twee dorpen. Daarom kan wetenschappelijk niet met zekerheid worden geconcludeerd dat de verschillen alleen door het basisinkomen zijn veroorzaakt.

Conclusies

INclusion is net als de inwoners zelf, erg blij met alle positieve veranderingen in de levensomstandigheden van de inwoners van Welle die het wetenschappelijk onderzoek nu bevestigt. Ook de partnerorganisatie in Oeganda waarmee INclusion het project heeft opgezet en uitvoert, AFARD, is zeer positief over het project. Zo schreven ze onlangs in een aanbevelingsbrief: “AFARD is zealous to expand this approach that is low cost and highly impactful. It gives people the right to plan their future and determine what is good for them.”

Het doel van INclusion met dit en toekomstige basisinkomenprojecten is tweeledig:

1. Mensen direct helpen;
2. Laten zien dat een basisinkomen in de praktijk werkt en zo de invoering van permanente basisinkomens dichterbij te brengen.

Dat is dé manier om armoede de wereld uit te helpen.

René Heeskens, augustus 2023

Voor de laatste twee jaar van het project is nog aanvullende financiering nodig. Wil je meehelpen om dit eerste ‘Nederlandse’ basisinkomenproject tot een succes te maken, wordt dan donateur en klik op deze link: ik wil het project steunen.

 INclusion is ook op zoek naar nieuwe bestuursleden, specifiek naar een penningmeester en naar een algemeen bestuurslid om de band met de basisinkomenbeweging in Nederland te versterken. Ben je geïnteresseerd, stuur dan een mail naar rene@inclusionworldwide.org.

Het volledige wetenschappelijke rapport is hier vinden: LIFE-Basic Income Project in Welle, Uganda – Midline Evaluation Report.

[1] Binnenkort wordt deze uitwerking ook afzonderlijk op onze website gepubliceerd.

Het bericht Positief eerste beeld langlopend basisinkomenproject Oeganda verscheen eerst op Basisinkomen.

Rust met een basisinkomen. Dat ervoeren dertig jongvolwassenen in Eindhoven die in  2021 een bedrag van 1050 euro per maand ontvingen, zonder dat daar voorwaarden aan verbonden waren. Het project werd gefinancierd door de gemeente in samenwerking met Stichting Het Bouwdepot. De resultaten waren veelbelovend. Vanuit de onderzoeksgroep DRIFT van de Erasmus Universiteit is er een rapport met bevindingen en eindresultaten verschenen.

Na afloop van het traject hadden tien van de dertig deelnemers een voltijdbaan. Aan het begin van het zogeheten ‘bouwdepot-jaar’ hadden drie van hen een vaste baan. De inkomsten uit (flexibel) werk komt bovenop het geschonken basisinkomen. Dat schrijft Trouw die aandacht besteedde aan deze proef waar Amersfoort en Groningen ook in geïnteresseerd zijn.

Rust in het hoofd

Een van de conclusies, al in meerdere versies bevestigd zoals bij daklozen, is dat mensen die in een kwetsbare positie zitten er op vooruit gaan als ze een basisinkomen ontvangen. Want het geeft ‘financiële rust’ in het hoofd die ervoor zorgt dat ze vaker een vaste baan krijgen, schulden kunnen afbetalen, eerder bijbanen uitproberen, vaker zelfstandig gaan wonen, een diploma halen en bijvoorbeeld besluiten om therapie te volgen.

Bouwdepot

Stichting Het Bouwdepot zit achter het project dat landelijk is uitgerold getuige de voorbeelden op hun website. Dit heet bouwdepot zegt directeur Marleen van der Kolk in Trouw omdat je met de investering kunt ‘bouwen aan je toekomst’. Het gaat hierbij om veelal thuisloze jongeren die langdurig in armoede zijn opgegroeid. Ze hebben vaak een achtergrond in de jeugdzorg of hebben soms gewoon domme pech. Om hoeveel jongeren het in de lichtstad gaat is niet bekend. Door een loting werden de deelnemers in Eindhoven geselecteerd. Op de site van bouwdepot zijn reacties te lezen van jongeren die via deze organisatie hun leven weer op de rit hebben gekregen. Tot nu toe hebben zestig jongeren in vier gemeenten aan het bouwdepot-project deelgenomen. In Eindhoven start in september een nieuwe groep jongvolwassenen die een maandelijkse toelage gaan ontvangen.

Buiten beeld

De deelnemers aan het project twee jaar geleden waren tussen de 18 en 21 jaar oud. Die leeftijd is cruciaal omdat zij wettelijk nog onder de onderhoudsplicht van hun ouders vallen. Van der Kolk geeft in het Trouw-artikel aan dat ze om allerlei redenen buiten beeld zijn geraakt. Ze leven vaak op straat, zijn kwetsbaar voor contact met drugs en criminaliteit, het vertrouwen in hulpinstanties is verloren. Daardoor staan ze in de overlevingsstand en is er geen ruimte in het hoofd voor andere vragen. Geld en vertrouwen helpt daarbij, ook al zal het ook weleens naar een paar dure sportschoenen gaan, denkt de directeur. Logisch beredeneert ze want zij hebben vaak nog nooit een nieuwe aankoop als kleding of schoenen gedaan.

Cliché

De geldontvangers worden gedurende het traject intensief begeleid. Maar,  iemand er slechter uitkomt, door bijvoorbeeld te veel uit te geven aan gokken, kan een hulpverlener besluiten het bouwdepot te bevriezen of tijdelijk stop te zetten. Het cliché dat je lui wordt van geld krijgen, is gezien de resultaten, zowel bij dit project als andere projecten met een basisinkomen, allang achterhaald. Ondanks dat werken niet zo aantrekkelijk is voor jongvolwassenen tussen 18 en 20 jaar. Het wettelijk minimumloon van een 18-jarige is 967,20 euro per maand, tegenover 1934,40 euro voor 21-plussers. De bijstandsuitkering bij 18 jaar bedraagt zo’n 280 euro per maand, een 21-plusser heeft maandelijks recht op ruim 1100 euro. Daar kan deze doelgroep zonder ondersteuning van bijvoorbeeld ouders dus nooit van rondkomen en komt het schuldtraject in zicht, waar maar moeilijk uit te komen is.

Basisinkomen helpt

Aan het einde van het traject was het aantal jongeren met een schuld met ruim een kwart afgenomen. Maar nog veel belangrijker is een adempauze die een kans geeft om het leven op de rit te krijgen. Niet alleen financieel, maar ook wat betreft gezondheid. Hoe het nu met deze groep gaat is niet bekend. Wat wel duidelijk is dat een basisinkomen onvoorwaardelijk helpt.

Bert Vos juli 2023

Bronnen:

Van een basisinkomen word je niet lui. Integendeel. – Basisinkomen.
Home – Het Bouwdepot.
Eindrapport Bouwdepot Eindhoven: Rust in het hoofd – DRIFT (eur.nl).

Het bericht Rust in de je hoofd met een basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

De Politieke Partij voor Basisinkomen PPvB heeft een grote stap gezet, de ambitie uitgesproken mee te doen met de komende, vervroegde verkiezingen voor de Tweede Kamer,  22 november aanstaande.

Zie hier het concept-partijprogramma van de PPvB.

De definitieve vaststelling van het programma door de ledenvergadering van de partij vindt plaats op 26 augustus. De huidige versie wordt mogelijk nog aangepast voordat deze naar de ledenvergadering gaat.

Het programma is zo kort mogelijk gehouden: niet meer dan een aan beide zijden bedrukt A4-viertje, plus de logo’s van de PPvB.

Helpende handen

De partij heeft dringend helpende handen en steun nodig op diverse gebieden:

• nieuwe actieve leden zijn welkom, ook zij met knowhow over sociale media
• hulp bij ondertekenen en inleveren van ondersteuningsverklaringen in diverse kieskringen
• vrijwilligers die reclame willen maken voor onze partij door te flyeren, door affiches op te  plakken, door vrienden,  familie, relaties, kennissen te motiveren hun stem op de PPvB uit te  brengen
• donaties in onze partijkas
• interesse hebben ons bestuur te versterken
• op de kieslijst willen staan
• voor een kieskring de vacante coördinatiefuncties op zich nemen

De formulieren om steun en hulp in te vullen staan op onze website: ppvb.nl en de ‘post’: Geef een boost aan de toekomst van Nederland![crowd funding actie]

Help ons de Tweede Kamer in, om vaart te maken met een echt onvoorwaardelijk en leefbaar basisinkomen. Lees ons partijprogramma en dank voor plaatsing van deze oproep tot steun voor onze partij op jullie website.

juli 2023, Eric Binsbergen, voorzitter PPvB

Het bericht Oproep: STEUN de Politieke Partij voor Basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

De voorzitters van de Denktank Basisinkomen GroenLinks en de PvdA netwerkgroep Basiszekerheid sturen binnenkort een brief naar de programmacommissie Partij van de Arbeid – GroenLinks.
Zij roepen de leden van deze partijen op om deze oproep te steunen.
Zie hier een Wordversie van deze brief en hier een weergave op de website van GroenLinks.

De brief is op 4 augustus, ondersteund door 181 leden, aangeboden aan de programmacommissie.

Beste leden van GroenLinks en PvdA,

Overweeg a.u.b. om de brief mede te ondertekenen.
Uw steun heeft juist nu vast effect!

Hier een samenvatting uit onze brief aan de PvdA-GroenLinks-commissie die het verkiezingsprogramma schrijft. Onze oproep is:
De bestaanszekerheid van veel mensen wankelt in Nederland.
Dit wordt mede veroorzaakt door ingewikkelde wetten die niet goed uitvoerbaar zijn.
Door het invoeren van een basisinkomen krijgen talenten meer ruimte en worden onze instituten weer dienstbaar. Zo begint het herstel van vertrouwen in onze overheid.

Uitgangspunten voor een echt nieuw beleid zijn:

1. Een basisinkomen voor alle Nederlanders vanaf 18 jaar, ter hoogte van het sociaal minimum.
2. Een eerlijk en eenvoudig belastingsysteem ter vervanging van alle toeslagen en subsidieregelingen.
3. Inkomens tot en met modaal gaan erop vooruit; inkomens boven tweemaal modaal leveren in.

Dit is stapsgewijs in enkele jaren uitvoerbaar, het is betaalbaar en maakt een ander Nederland.

Wilt u uw steun betuigen bij deze brief aan de programmacommissie?

Kopieer dan z.s.m. onderstaand tekst in een mail en vul dan hier uw naam in en stuur deze mail aan basiszekerheid@gmail.com (leden PvdA) of aan denktankbasisinkomen@groenlinks.nl (leden GL).

———————————————-

JA, ik sta achter dit verzoek,

Naam:

Woonplaats:

(Eventueel) Mijn functie:

Stuur mij wel / niet * bericht van de voortgang hierover.

……………………………………………………..

Dank u zeer,

juli 2023
Jan Atze Nicolaï, voorzitter Denktank Basisinkomen GroenLinks
Bert Veenstra, voorzitter PvdA netwerkgroep Basiszekerheid i.o.

Het bericht Oproep om basiszekerheid via basisinkomen te garanderen bij RoodGroen verscheen eerst op Basisinkomen.

Titel: Verstikkende bureaucratie met wortel en tak uitroeien
Auteur: Guus Berkhout en Hans de Jongh
Uitgever: Aspekt
Uitgave datum: juni 2023
Uitvoering: paperback
Pagina’s: 67
Bron: https://uitgeverijaspekt.nl/boek/verstikkende-bureaucratie-met-wortel-en-tak-uitroeien/
ISBN: 9789464870145
Prijs: € 12,95
Boekbespreker(m/v): Alexander de Roo

Ons mooie land verdient als de bliksem een doortastende regering met kennis van zaken.
We leven in een tijd waarin grote technologische beslissingen nodig zijn, maar we worden geregeerd door technische analfabeten die zich laten leiden door sluwe lobbyisten en volgzame commissies.
Kundige ingenieurs worden gecanceld.

Het bericht Bijzonder Boek over Breed Basis Inkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

In het politieke discours zul je vergeefs zoeken naar een reflectie over de noodzaak van een basisinkomen. Het heeft er tenminste de schijn van dat het woord ‘basisinkomen’ de status heeft van het H-woord in de latere discussie over de hypotheekrenteaftrek. Dat is merkwaardig, aangezien de idee van een basisinkomen zowel te linker- als te rechterzijde van het politieke spectrum veel aanhangers heeft en verre van controversieel is. Wat houdt ons tegen en hoe doorbreken we het stilzwijgen?

In de economische wetenschap is sedert de Eerste Wereldoorlog wél veel aandacht aan het onderwerp besteed. Voor het eerst gebeurde dat door Nobelprijswinnaar Bertrand Russell in 1918, die pleitte voor een universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen (UBI) om daarmee een bestaansminimum voor iedereen te garanderen.
Dit pleidooi werd later door veel economen van naam en faam onderschreven. In de dertiger jaren van de vorige eeuw behoorden prominente Oxford-economen als George Cole en James Maede, maar ook de Nederlandse econometrist en Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen tot de voorstanders. Zelfs de grondleggers van het neoliberalisme, Milton Friedman en Friedrich Hayek, braken een lans voor invoering.
Andere grote namen volgden, zoals Paul Samuelson, John Kenneth Galbraith en James Tobin. Een petitie, ingediend door ruim duizend economen, dwong zelfs de Republikeinse president Richard Nixon om een voorstel tot invoering van een UBI te doen. De Senaat, toen gedomineerd door de Democraten, stemde echter tegen, omdat het voorgestelde bedrag van het UBI in hun ogen te laag was. Nog zeer recent maakte de Democratische kandidaat voor het presidentschap, Andrew Yang, in zijn campagne er een speerpunt van.

Laag op de politieke agenda
In Nederland bestaat sinds 1991 de Vereniging Basisinkomen, die ijvert voor invoering van een UBI in ons land en is geassocieerd met het Basic Income European Network (BIEN), dat streeft naar een UBI  in heel Europa. Binnen GroenLinks, D66, PvdA en sinds kort ook de VVD, bestaan zogenaamde denktanks die, met wisselend succes, ijveren voor opname van het UBI in de verkiezingsprogramma’s.

Maar nergens slaagt men erin dit item hoog op de politieke agenda te krijgen. Zelfs de resultaten van onderzoeksbureau I&O Research (1), waaruit blijkt dat 37 procent van de respondenten voor een of andere vorm van basisinkomen is en maar liefst 26 procent zegt het nog niet te weten, is geen reden voor beleidsmakers om een brede maatschappelijke discussie over het basisinkomen te entameren. Wie denkt dat de Toeslagenaffaire of de coronacrisis uitgelezen momenten zouden zijn om een discussie over invoering van een UBI op te starten, kwam bedrogen uit. Zelfs studies van het CPB en het NIBUD (2), waarin berekend werd dat een UBI, op het niveau van een sociaal minimum, nagenoeg budgetneutraal kan worden ingevoerd, kregen in de politiek geen gevolg.

Onderbuikgevoelens en vooroordelen
Een vierde Nobelprijswinnaar Economie, de Nederlander Guido Imbens, die op basis van een door hem ontwikkelde methodologie om de betrouwbaarheid bij analyses van oorzaak en gevolg bij sociaaleconomische experimenten te vergroten, kon met zijn conclusie, dat van een UBI geen noemenswaardige effecten op de werkbereidheid uitgaan, ook niet overtuigen.
Met zoveel pleitbezorgers, waaronder maar liefst vier Nobelprijswinnaars, kan niet anders dan geconcludeerd worden dat het onderwerp van een basisinkomen gefrustreerd wordt door onderbuikgevoelens en vooroordelen die een open en eerlijke discussie in de weg staan. Het heeft er alle schijn van dat links en rechts in de politiek zich nog steeds laten leiden door het aloude christelijke adagium dat zegt dat ‘in het zweet uws aanschijns zult gij brood eten.’ (3).

Gratis geld
Dat arbeid adelt en werken kan bijdragen aan zingeving en verheffing is natuurlijk zonneklaar, maar een pleidooi voor een UBI staat, anders dan veel onwetenden denken, daarmee geenszins op gespannen voet. Een UBI kan en mag niet meer zijn dan een bestaansgarantie op het niveau van het door het Sociaal Cultureel Planbureau berekende niveau van niet-veel-maar-toereikend (4). En welk gezond denkend mens kiest er in vrijheid voor om te leven op de armoedegrens? Dat zou ook onnatuurlijk zijn gelet op de menselijke driften en behoeften, in het bijzonder de preference- en reference-drift, die de mens van nature kenmerken. Hij of zij streeft steeds naar meer en geeft er de voorkeur aan om liever relatief rijk en absoluut arm, dan absoluut rijk en relatief arm te zijn.

Het is de verdienste van Rutger Bregman geweest om de discussie over het basisinkomen in Nederland met zijn doorwrochte studie op de kaart te zetten. Maar met de door hem gekozen titel ‘Gratis geld voor iedereen’ heeft hij menigeen op het verkeerde been gezet. Niets is immers gratis. Elke serieuze berekening over de financiering van een UBI berekent een prijs die wij als samenleving daarvoor zullen moeten betalen. Alle berekeningen gaan er vanuit dat bij invoering van een UBI op het niveau van het bestaansminimum, de loonbelasting omhooggaat en dat alle uitkeringen, toeslagen, aftrekposten en belastingkortingen verdwijnen. Dan hebben we al gauw over een verschuiving in de geldstromen van meer dan 200 miljard euro. Dat vergt een majeure operatie, maar leidt wél tot een enorme vereenvoudiging van ons uiterst ingewikkelde socialezekerheidsstelsel.

Woud aan regelingen
We hebben met z’n allen een woud aan regelingen opgetuigd, waar de eenvoudige burger amper door de bomen het bos nog ziet. Zo worden belastingaanslagen met toeslagen, kortingen en aftrekposten gecompenseerd en wordt werken, door vermindering van toeslagen, ontmoedigd. Zeven op de tien werkenden zijn inmiddels afhankelijk van de een of andere toeslag. En, ondanks dat uiterst ingewikkelde systeem bedoeld om het bestaansminimum voor iedereen te garanderen, voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) dat in 2024 nog steeds bijna 1 miljoen mensen onder dat bestaansminimum zullen leven. (5)
En voor wie denkt dat dit slechts bijstandontvangers en werklozen zijn, moet beseffen dat, volgens een rapport van de Sociaal-Economische Raad (SER) in 2021 daartoe, meer dan 200.000 mensen met een fulltimebaan behoren. (6).

En deze treurige cijfers blijken volgens het zeer recent verschenen Rapport van de Commissie Sociaal Minimum (7), bestaande uit vertegenwoordigers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en NIBUD, alweer achterhaald. Volgens dit rapport komen de minima, afhankelijk van de huishoudsamenstelling, de komende jaren circa 100 tot 500 euro maandelijks tekort.
We zien een politiek die al jaren worstelt met de toeslagenproblematiek, we constateren een kluwen aan steeds moeilijker uitvoerbare socialezekerheidsregelingen, een steeds groter wordende armoedeproblematiek en een nog meer uitdijende kloof tussen arm en rijk.

Tegenstellingen overbruggen
Zou het dan geen tijd worden om de tegenstellingen te overbruggen en zonder vooroordelen, dus slechts op basis van rationele afwegingen, grote sociaaleconomische problemen integraal op te lossen? Daarbij zou het nodig zijn de vooroordelen en onderbuikgevoelens jegens de idee van een universeel en onvoorwaardelijk basisinkomen nu eens aan de kant te zetten. Wel is dan politieke moed en kracht nodig, om stokpaardjes en heilige huisjes te slechten. Maar vanuit het feit dat dit bijdraagt aan het individueel en collectief welzijn van onze samenleving is de politiek daartoe verplicht. En het zou ook in belangrijke mate bijdragen aan een herstel van vertrouwen in de overheid.

Jan Soons, juli 2023
Dit artikel is eerder gepubliceerd op Platform O.

Bronnen:

1. I&O Research, onderzoeksrapport d.d. 7 juni 2021.
2. CPB Notitie, Doorrekening stelselherziening socialezekerheids- en belastingstelsel FvD, februari 2020
   en NIBUD: Inkomenseffecten van het basisinkomen 2.0, maart 2019.
3. Genesis 3, vers 19.
4. CPB/SCP 2020, Kansrijk Armoedebeleid.
5. CPB-raming, maart 2023.
6. SER, Werken zonder Armoede, samenvatting, gepubliceerd op 28 september 2021.
7. Rapport van de Commissie Sociaal Minimum i.o.v. het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en op 30 juni 2023 aangeboden aan minister Carola Schouten.

Het bericht Een eerlijke discussie over het basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

Een nieuwe progressieve coalitie van meer dan zeventig maatschappelijke bewegingen en actiegroepen, de*beweging, lanceert een manifest. Extinction Rebellion, Woonprotest, Migreat en Comité 21 maart zijn slechts enkele van de groepen die zijn aangesloten. Samen eisen ze onder meer het nationaliseren van banken, de energievoorziening en volkshuisvesting, een herstelfonds voor nazaten van tot slaafgemaakten en een directe stop op nieuwe fossiele projecten.

een van de eisen voor een EERLIJKE MAATSCHAPPIJ is

• In 2025 is er overheidsbeleid om armoede in 2030 uit te bannen. Een onvoorwaardelijk basisinkomen is hier onderdeel van.

In aanloop naar de verkiezingen en daarna wil de*beweging met grote, soms verstorende acties de politieke agenda bepalen. Daarmee wil ze links zowel sterker als radicaler maken. Ook gaat de*beweging in gesprek met links-progressieve partijen om hun verkiezingsprogramma’s te beïnvloeden. Woordvoerder Savannah Koolen: “Radicale verandering komt niet uit de politiek, maar uit de maatschappij. Het doel van de*beweging is om links in de politiek zowel sterker als radicaler te maken.”

Ook na de verkiezingen gaat de*beweging door. De*beweging wil een krachtige coalitie vormen voor een democratisch, sociaal en anti-racistisch Nederland en blijvend de politieke agenda beïnvloeden.

https://debeweging.org/

Het bericht De Beweging staat op! verscheen eerst op Basisinkomen.

Het basisinkomen als voor ons ieder eerlijke deel van de aarde kan gerealiseerd worden uitgaande van de gedachte van Henry George en Thomas Paine. Wie grond bezit betaalt hierover belasting. De opbrengst hiervan wordt vervolgens verdeeld in de vorm van een basisinkomen.

Het basisinkomen lijkt een veelbelovende manier om te voorkomen dat mensen armoede lijden. Het huidige stelsel van uitkeringen en toeslagen leidt tot enorm veel bureaucratie en legt allerlei beperkingen op aan de mensen die geholpen zouden moeten worden. Het basisinkomen heeft deze nadelen niet en stelt iedereen in staat om zichzelf optimaal te ontwikkelen.

Slaaf

Toch levert het idee ook een aantal vragen op. Misschien wel de meest gestelde vraag is wie ervoor gaat betalen. Als je mensen geld wil geven, moet dat geld immers ergens vandaan komen. Zorgt invoering van het basisinkomen ervoor dat de werkende mensen een slaaf worden van de luierende mensen? Een tweede vraag is of het basisinkomen ons wel werkelijk vrij maakt om wat van ons leven te maken. Of stelt een basisinkomen ons straks precies in staat om in een flatje te wonen en eten te kopen? Beide vragen zijn zinvol. En voor beide vragen is geruststellend antwoord beschikbaar als we het basisinkomen gelijk stellen aan ons eerlijke deel van de aarde.

Gelijke rechten

Mensen hebben een plek nodig om te wonen, om voedsel te verbouwen en om vakantie te vieren. Een kleine groep bezit een groot deel van de aarde en kan aan anderen een hoge prijs vragen voor hun plek op aarde. De aarde is echter niet door deze mensen gemaakt. We zouden de aarde kunnen beschouwen als een geschenk aan de hele mensheid. Er bestaat geen enkel zinnig argument waarom de ene persoon meer recht zou hebben op de aarde dan een ander. Als we allemaal kunnen beschikken over ons eerlijke deel van de aarde, zijn we van een zware last verlost. Huizen zijn niet meer onbetaalbaar en we kunnen ook weer voor weinig geld op vakantie in eigen land. Het inzicht dat mensen gelijke rechten hebben op de aarde noemt men wel Georgisme[1].

Eerlijk delen

Georgisten zijn voorstander van het eerlijk delen van de aarde maar zijn verder voor vrijheid en vrije handel. Hun visie verschilt dan ook in sterke mate met de bekende politieke stromingen die voorstellen om allerlei zaken eerlijk te delen. Georgisme is vernoemd naar Henry George (1839-1897), maar het idee is al veel ouder. Thomas Paine besprak het onderwerp bijvoorbeeld al in Agrarian Justice (1797). Hij stelde als oplossing iets voor dat we zouden kunnen vergelijken met het basisinkomen.[2]

Grondwaardebelasting

Hoe kunnen we de aarde dan eerlijk delen? In theorie zouden we de aarde in gelijkwaardige stukjes kunnen opdelen en vervolgens ieder zijn deel geven. Dat levert echter natuurlijk allerlei praktische bezwaren op. We kunnen hetzelfde resultaat echter bereiken met een trucje: een grondwaardebelasting in combinatie met een basisinkomen. Wie grond bezit betaalt hierover een grondwaardebelasting. De opbrengst hiervan wordt vervolgens verdeeld in de vorm van een basisinkomen. Dit basisinkomen stelt ieder in staat om over zijn deel van de aarde te beschikken.
Dit systeem is eenvoudig en flexibel. Mensen kunnen hun basisinkomen besteden aan land, maar dat hoeft niet. Het belastingstelsel wordt extreem eenvoudig. Voor een grondwaardebelasting hoeft ons huis niet meer getaxeerd te worden en we hoeven ons niet meer druk te maken over loonbelasting en BTW. Een uitdraai uit het kadaster is voldoende.

Universeel basisinkomen

Karl Widerquist is een filosoof en econoom die pleit voor een universeel basisinkomen. Wie iets van hem gelezen heeft, herkent deze manier van denken misschien. Widerquist zegt bijvoorbeeld: Het verkeerd is om mensen af te snijden van de hulpbronnen die ze nodig hebben om te overleven. En dat dit precies is wat we doen. Wie niet over een plek op aarde kan beschikken is op een ongezonde manier afhankelijk van anderen. Wie geen land bezit is min of meer volledig afhankelijk van een huisjesmelker en een werkgever. Een basisinkomen zou hier een einde aan maken.

Luierende mensen

Nu terug naar de twee vragen waarmee ik begon. Ten eerste: kan een basisinkomen de werkende mensen een slaaf maakt van luierende mensen? Als we het basisinkomen gelijk stellen aan ons deel van de aarde bestaat dit gevaar niet. Werkende mensen kunnen ervoor kiezen om genoegen te nemen met hun deel van de aarde. In dat geval betalen ze netto niet mee aan het basisinkomen van een ander.

Eerlijk deel

Enkel als ze veel land willen gebruiken, bijvoorbeeld voor een groot bedrijf, betalen ze een vergoeding aan mensen die hiervoor inschikken. Anders gezegd: het basisinkomen houdt niet in dat we een ander voor ons kunnen laten werken, maar enkel dat we kunnen beschikken over ons eerlijke deel van een geschenk aan de hele mensheid. Voorstanders van het basisinkomen zouden misschien nog de zorg  kunnen hebben dat het hierbij om te lage bedragen gaat. Dat klopt echter niet. De waarde van de aarde is enorm. Probeer maar eens een bouwkavel te kopen.

Doekje voor het bloeden

De tweede vraag sluit hier mooi op aan. Is een basisinkomen geen doekje voor het bloeden als een paar grote bedrijven straks de hele aarde bezitten en robots het werk doen? Belanden we straks allemaal in een flatje en krijgen we wat geld om onze huur te betalen en wat voedsel te kopen, in de hoop dat we ons verder koest houden? Kunnen we straks nog wel werkelijk ons eigen leven vormgeven? Deze zorg is niet geheel onterecht. Ook hier is het omschrijven van het basisinkomen als ons eerlijke deel van de aarde een oplossing. Als we over ons deel van de aarde kunnen beschikken geeft dat ons de ruimte om huisje met een tuin te hebben.

Huur betalen

We hoeven dus niet meer krom te liggen om onze huur te betalen. We kunnen samen met gelijkgestemden op onze eigen manier voedsel laten produceren, zodat we onafhankelijk zijn van grote bedrijven. We kunnen beschikken over onze plek om vakantie te vieren zoals we dat willen en hoeven dus niet meer bang te zijn dat alle betaalbare leuke plekken getransformeerd worden tot vakantievilla’s voor de rijken. We kunnen beschikken over onze plek waar we ons eigen bedrijfje kunnen vestigen en zijn op die manier minder afhankelijk van werkgevers. Als we kunnen beschikken over ruimte stelt dit ons in staat om iets van ons leven te maken.

Gelijke rechten

Georgisme of het inzicht dat mensen gelijke rechten op de aarde hebben is de sleutel tot het oplossen van veel van de problemen van deze tijd. Sommige Georgisten willen de opbrengst van een grondwaardebelasting met name gebruiken om een overheid te financieren. Georgisten die wat minder vertrouwen hebben in de efficiëntie of de goede wil van overheden geven de voorkeur aan een basisinkomen, zodat mensen zelf kunnen bepalen waar ze behoefte aan hebben. Volgens mij willen deze mensen hetzelfde als voorstanders van het basisinkomen en gaat het ons uiteindelijk in feite om vrijheid en onafhankelijkheid. Kunnen beschikken over ons eerlijke deel van de aarde zou hier in sterke mate aan bijdragen.

Barend Gehner, juli 2023

[1] Enkele interessante bronnen over Georgisme:

• Agrarian Justice van Thomas Paine: http://piketty.pse.ens.fr/files/Paine1795.pdf
• Korte introductie over Georgistische economie: https://shepheardwalwyn.com/product/how-our-economy-really-works-a-radical-reappraisal-brian-hodgkinson/
• Uitgebreider boek over Georgisme: https://www.amazon.com/Rent-Unmasked-Global-Economy-Sustainable/dp/0856835110
• Website over Georgisme en vrijheid: geoliberty.nl
• Wikepedia:  https://nl.wikipedia.org/wiki/Geo%C3%AFsme

[2] Op de website van Basisinkomen Nederland wordt met name Thomas Paine  genoemd als belangrijke denker in de geschiedenis van het basisinkomen, zie Basisinkomen van A tot Z. Historisch perspectief.

Het bericht Het basisinkomen als ons eerlijke deel van de aarde verscheen eerst op Basisinkomen.

1. Bij de start van de week voor het basisinkomen gaan we iets eerder beginnen met ons eigen #Basisinkomenfestival

Zaterdag 16 september 2023
12:00-18:00
Keizersgrachtkerk
Amsterdam

Schrijf alvast in je agenda. Zaterdagmiddag 16 september tussen 12 en 18 uur. We komen vlak voor de week van het basisinkomen bij elkaar. Opnieuw in de Keizersgrachtkerk in Amsterdam. Voorlopige programma:

• Discussies met kandidaat Tweede Kamerleden
• Presentatie van nieuw boek over basisinkomen
• Dialoogtafel over basisinkomen
• Lezing van onderzoeker Josse de Voogd, mede-auteur  van “Atlas van Afgehaakt Nederland” en
• Borrel

zie onze evenementenagenda en teken direct in: https://basisinkomen.nl/event/basisinkomenfestival/

deel met de  hashtag #basisinkomenfestival op je sociale platform

www.week-van-het-basisinkomen.nl

Het bericht Festival Basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

Nieuwe ronde, nieuwe kansen

Politiek is hollen of stil staan. Na 13 jaar sociale afbraak met vier kabinetten Rutte zijn er nu nieuwe kansen.

Bij de verkiezingen van 2021 was dit de positie van de politiek over #basisinkomen. D66 en de ChristenUnie gingen voor een bescheiden negatieve inkomstenbelasting van een paar honderd euro te vervanging van de toeslagen. Het Kabinet Rutte IV presteerde niets op dit vlak. Zetten D66 en de CU dit idee opnieuw in hun programma, maar dan met hogere bedragen? Plus later verhoging tot het sociaal minimum? GroenLinks was voor invoering van basisinkomen binnen acht jaar, terwijl de PvdA niet verder ging dan lokale experimenten.

Wat wordt het programma van de nieuwe, gezamenlijke lijst van GroenLinks en PvdA? VOLT lijkt nu volop voor basisinkomen
te gaan. PvdD ziet basisinkomen als onderdeel van een verandering van het
systeem. De VVD heeft voor het eerst een werkgroep basisinkomen. Klinkt daar iets van door in ’t programma? Het CDA wilde in 2021 niet de toeslagen vervangen door een nieuw systeem nu wel? Wat gaat nieuwkomer BBB zeggen? En niet te vergeten Pieter Omtzigt? Partijen die nu niet in de Tweede Kamer zitten zoals de Piratenpartij en de Politieke Partij voor het Basisinkomen, gaan proberen een zetel te veroveren.

Als Vereniging Basisinkomen gaan we alle politieke partijen het vuur aan de schenen leggen om nu concrete stappen richting het basisinkomen te zetten. Op ons festival 16 september in Amsterdam gaan we ze aan de tand voelen.

Het bericht Tweede Kamerverkiezingen november 2023 – is het B-taboe voorbij? verscheen eerst op Basisinkomen.

Sjaak en Clara Sies begonnen 20 jaar geleden, vanuit hun huiskamer, de eerste voedselbank van Nederland. In maart van dit jaar waren ze te gast in het programma “De Nieuws BV” op NPO Radio1, gepresenteerd door Natasha Gibbs.  Sjaak vindt het eigenlijk een schande dat er inmiddels 174 voedselbanken zijn. En als Natasha vraagt wat de oplossing zou kunnen zijn voor dit zorgwekkende probleem antwoordt Clara spontaan, zonder lang na te denken: “Een basisinkomen voor iedereen geeft een bodem waarop mensen beter overeind kunnen blijven dan nu”.

Half juni mocht ik op bezoek komen bij Clara en Sjaak thuis in Rotterdam Zuid om te praten over het basisinkomen. Ze zijn geïnspireerd door Johan Luijendijk die jarenlang vrijwilliger was bij de voedselbank in Rotterdam en een van de initiatiefnemers van het burgerinitiatief Basisinkomen2018 (60.000 handtekeningen verzameld!) Helaas zijn de heren van basisinkomen2018 gestopt met hun activiteiten ter promotie van het basisinkomen en is ook het basisteam Rotterdam van de Vereniging Basisinkomen al enkele jaren niet meer actief.

Promotie basisinkomen

Daarom heb ik Clara (geboren en getogen in Amsterdam) en Sjaak gevraagd of ze, in samenwerking met team Amsterdam van de Vereniging Basisinkomen, iets zouden willen doen ter promotie van het basisinkomen. Vanwege hun leeftijd en andere activiteiten, ze blijven zich inzetten voor de medemens, hebben ze er eigenlijk niet al te veel tijd. Maar af en toe ergens hun gezicht laten zien doen ze met veel plezier. Nadat ik ze het boek “Basisinkomen, Een ongekend alternatief” van Reyer Brons cadeau had gedaan keerde ik met een goed gevoel terug naar Amsterdam. De dames van Koffietijd, Clara en Sjaak waren in een van de laatste afleveringen te gast, hadden gelijk toen ze zeiden: “Jullie zijn kanjers!”

Levensverhaal

In het boek “Kruimels en Brood” staat het boeiende levensverhaal van Clara en Sjaak Sies. Bestel het boek op de website www.kruimelsenbrood.nl . De opbrengst gaat naar de gelijknamige stichting die kort geleden een gaarkeuken in Rotterdam is begonnen, waar dagelijks 30 mensen een maaltijd krijgen. Op een van de laatste pagina’s kunnen we lezen: “Wat ze beiden lastig vinden is dat ze het structurele probleem niet hebben kunnen oplossen, sterker nog, het is alleen maar zichtbaarder geworden, en dat is schrijnend.”

Harry Ebbink , Basisteam Amsterdam Vereniging Basisinkomen, juli 2023

Over de voedselbank is regelmatig geschreven op onze website.
Via deze link vind je veel artikelen waarin dat gebeurt.

Het bericht Voedselbank-oprichters Clara en Sjaak Sies over het Basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

“Van een gek idee tot een normaal debat onderwerp: Het publieke debat en het draagvlak voor het basisinkomen in Nederland.” Zo heet het proefschrift van Edwin Gielens die in juni promoveerde aan de Universiteit van Tilburg. Alexander de Roo maakte er een samenvatting van.

Al 40 jaar houd ik me met basisinkomen bezig en toch heb ik nieuwe dingen geleerd van dit proefschrift. Leve de wetenschap! Let op dit wordt een politieke en niet een wetenschappelijke bespreking.

Bekendheid basisinkomen

Uit de studie van Gielens blijkt dat 52 % van het Nederlandse volk van basisinkomen heeft gehoord en weet wat het inhoudt in grote lijnen. 38 % heeft ervan gehoord en ‘weet er wat van’, 10 % heeft er nog nooit van gehoord. Dat is best bijzonder voor een idee dat nooit is omarmd door de klassieke partijen als VVD, PvdA en CDA. Alleen partijen als GroenLinks en D66 hebben een zekere mate van sympathie voor basisinkomen, al heeft geen van de partijleiders dit idee ooit  100 % omarmd. Het is in Nederland meer bekend onder de bevolking dan in veel andere landen in Europa. Het basisinkomen is min of meer correct weergegeven als een bedrag voor iedere volwassene in Nederland, ter hoogte van de armoedegrens ( €1200/m) ; het is individueel, geen tegenprestatie, de extra inkomen er bovenop mag je houden.

Associatie migratie

Correcter was geweest om te spreken over ingezetenen. Dat is natuurlijk wel een term die niet onmiddellijk duidelijk is voor een ieder en onmiddellijk associatie geeft met migratie. Het aspect van migratie heeft Edwin niet onderzocht. Dat is jammer, want voor partijen als PVV en FvD en hun kiezers is dit van groot belang. Zij zijn bang dat basisinkomen tot meer immigratie leidt. Het tegenargument dat voor basisinkomen hetzelfde regime geldt dat je als buitenlander eerst 5 jaar legaal in Nederland moet hebben gewoond, voordat je recht hebt op bijstand of basisinkomen overtuigt hen nauwelijks. Een ander aspect dat hij buiten beschouwing laat is de afbouw van de bureaucratie van het huidige systeem. Over dit onderdeel zijn zowel linkse, rechtse als populistische kiezers positief. Voer voor andere onderzoekers? Hij laat zien dat basisinkomen de bevolking verdeelt. Linkse kiezers zijn over het algemeen positief, terwijl rechtse kiezers in meerderheid eerder tegen zijn.

Voor en tegen

De mogelijkheid om bij te verdienen voor mensen aan de onderkant wordt zeer goed beoordeeld, het loslaten van de tegenprestatie scoort duidelijk minder goed en het aspect dat basisinkomen tot meer gelijkheid tussen arm en rijk leidt is omstreden. Linkse kiezers zijn duidelijk voor en rechtse kiezers tegen. Mensen met een laag inkomen zijn voor meer inkomensgelijkheid, maar tegen het loslaten van de tegenprestatie, terwijl de bovenkant van Nederland precies andersom denkt. Zelfstandigen ( denk aan ZZPér en kleine winkeliers) zijn er sterk voor dat iedereen basisinkomen krijgt en wat meer tegen inkomensgelijkheid. Misschien verklaart het feit dat zelfstandigen nauwelijks financiële steun van de overheid krijgen hun houding. Mensen in loondienst zijn wel voor meer inkomensgelijkheid, maar tegen het loslaten van de tegenprestatie. Uitkeringsgerechtigden zijn tegen de tegenprestatie zijn voor meer inkomensgelijkheid. Liberale kiezers zijn sterk voor een basisinkomen voor iedereen, maar tegen nivellering en conservatieve kiezers voelen wel voor meer inkomensgelijkheid, maar niet voor de onvoorwaardelijkheid.

Analyse Twitter-debat

De volgende onderwerpen stonden centraal in een twitterdebat die Gielen analyseerde: de economische herverdeling (armen minder arm, rijken minder rijk), (on-)voorwaardelijkheid, sociale bureaucratie en automatisering. Opvallend is dat automatisering in Nederland weinig aandacht krijgt in tegenstelling tot bijvoorbeeld een land als de VS. Ook van het twitterdebat van partijpolitiek geëngageerde mensen maakte hij een analyse.  Het meest centraal is hier de kwestie van de betaalbaarheid. Een ‘enorme reductie van ambtenaren’ versus basisinkomen  is ‘onbetaalbaar en onrealistisch’. Hier ziet hij een patstelling dat beide kanten elkaar niet kunnen overtuigen. Veel aandacht gaat uit naar het framen van basisinkomen. Bijvoorbeeld helpt het om te benadrukken dat dit niet een links of een rechts idee is? Zijn conclusie is dat dit niet helpt. Het publiek kijkt hier doorheen. Ook het idee om de tegenprestatie minder te benadrukken door te zeggen dat iedereen wat moet doen ( betaald of onbetaald werk) werkt volgens zijn analyse evenmin. Tijs Laenen denkt van wel.

Betaalbaarheid basisinkomen

De promovendus stelt dat de betaalbaarheid van een volledig basisinkomen (€ 1200/m) het centrale punt is zowel op Twitter als in de politieke area.  De tegenstand van de vakbonden, de SP, PvdA en de liberaalconservatieven van de VVD en het CDA is te groot. Alleen D66 en GroenLinks voelen ervoor. Dat de PvdA inmiddels gezegd heeft mee te gaan met GroenLinks indien gekozen wordt voor een variant die leidt tot meer inkomensgelijkheid is hem ontgaan. Bekijk deze video van Attje Kuiken. Ook nieuwe in de Tweede Kamer vertegenwoordigde  partijen als VOLT en PvdD zijn voor basisinkomen. Dat de FNV nu een hier nu een positieve grondhouding heeft is Gielen eveneens ontgaan. Wel heeft hij gelijk in zijn observatie dat een volledig basisinkomen tot een herverdeling van inkomens leidt en daarom omstreden is. Politiek links wil dat wel en politiek rechts niet. De populistische stroming is hier niet zo duidelijk in.

Alexander de Roo
Juli 2023

Zie de link naar het proefschrift. 157 bladzijden plus veel noten. In het Engels geschreven.
Zie ook  een eerder gepubliceerd bericht over Tijs Laenen.

Het bericht Samenvatting proefschrift: Publiek debat en draagvlak voor basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

Stimuleer consumptie in plaats van werkgelegenheid, betoogt Adrianus Groen. Economie is een ‘toverwoord’ dat in tal van situaties ‘heilig’ wordt verklaard, maar vaak slecht wordt begrepen, schrijft hij.

Bijvoorbeeld, de economie moet groeien, maar wat groeit er dan, ten koste van wat en wie? De economie stagneert, maar wat stagneert er dan, met welke oorzaken en gevolgen? Geld moet wel eerst verdiend worden voordat het uitgegeven kan worden, maar hoe wordt dat geld dan verdiend? Als de economie werkelijk zo belangrijk is, dan is het tenminste de moeite waard om het goed te begrijpen. Je gaat bijna denken dat het gebruik van het begrip “economie” bedoeld is om mensen simpel om de tuin te leiden.

Arbeid en distributie

Simpel gezegd, draait de economie vooral op de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten. Voor de productie heb je arbeid, kapitaal en (grond)stoffen nodig. Arbeid en distributie zorgen voor werkgelegenheid. Consumptie vraagt om koopkracht. Deze koopkracht is van cruciaal belang voor de economie, meer nog dan de werkgelegenheid. Immers, dankzij consumptie worden de producten afgenomen en betaald, zodat de productiekosten en eventuele winsten kunnen worden (terug)verdiend. Kortom, de koopkracht van de afnemer bepaalt of het produceren van goederen en diensten zinvol en van economische waarde is. Koopkracht zorgt voor een economische geldstroom van consument (afnemer) naar producent (aanbieder).
Span het paard voor de wagen, niet er achter!

Overdreven reclamespotjes

Uiteraard moeten voor de consumptie de producten wel aangeboden worden, desnoods met overdreven reclamespotjes. Als de binnenlandse consumptie tekortschiet, kunnen de producten naar het buitenland geëxporteerd worden. Dat is goed voor de binnenlandse werkgelegenheid. Als de binnenlandse productie tekortschiet, kunnen de producten uit het buitenland geïmporteerd worden. Dat is goed voor de buitenlandse werkgelegenheid. Waar de productie plaatsvindt hangt mede af van de kosten voor arbeid en de verdiensten voor het geïnvesteerde kapitaal. Kapitaal is vloeibaar en zoekt makkelijk de weg naar de meeste verdiensten. Arbeid daarentegen is veel meer gebonden aan de plaats waar de arbeiders zich bevinden.

Belastingstelsel

Vanwege de belastinginkomsten van de overheid, wordt er vooral geïnvesteerd in werkgelegenheid. Dit heeft tot gevolg dat de economie sterk gericht is op (over)productie van goederen en diensten. Met als gevolg uitbuiting van arbeid, schaarste aan grondstoffen en aantasting van de gezondheid van mens, milieu en biodiversiteit. De overheid zou daarom haar belastingstelsel zodanig moeten aanpassen dat de economie veel meer gericht wordt op de consumptie van goederen en diensten. Alle goederen en diensten die de vitaliteit van mens, milieu en biodiversiteit aantasten zouden extra belast moeten worden. Ook de geldstroom van de consument naar de producent zou door de overheid belast kunnen worden met een soort financiële tolheffing. Dan kan de belasting op arbeid (loonbelasting) omlaag, waardoor de kostprijs van de producten zal dalen. Werkgelegenheid hoeft dan minder vaak te vluchten naar lagelonenlanden.

Productie en werkgelegenheid

Sturing op koopkracht en consumptie in plaats van sturing op productie en werkgelegenheid zou voor de samenleving weleens de oplossing kunnen zijn voor tal van sociale, financiële en ecologische problemen. Daarvoor moet de overheid in eerste instantie zorgen voor voldoende publieke voorzieningen voor iedereen. Maar ook moet de overheid zorgen voor voldoende koopkracht voor iedereen, zodat voor iedereen de wettelijk verplichte bestaanszekerheid gegarandeerd kan worden.

Een onvoorwaardelijk basisinkomen voor iedereen kan ervoor zorgen dat iedereen kan deelnemen aan de consumptie van goederen en diensten, zodanig dat de productie ervan zinvol en economisch gezien waardevoller wordt, zonder dat daardoor een tweedeling in de samenleving ontstaat.

Kortom, door een rigoureuze herziening van het belastingstelsel kan de overheid veel meer betekenen voor het welzijn in de samenleving.

Adrianus Groen, juni 2023
Afbeeldingen o.a. van OpenClipart-Vectors via Pixabay

Het bericht Ingezonden bericht: Stimuleer consumptie in plaats van werkgelegenheid verscheen eerst op Basisinkomen.

De Basis Inkomen Partij (BIP), die een aantal keren zonder veel succes meedeed aan de landelijke verkiezingen, heeft een herstart doorgemaakt als Politieke Partij voor Basisinkomen (PPvB).

De hernieuwde partij heeft een vernieuwde website, waar nog verder aan wordt gewerkt. Er is een bestuur met als voorzitter Eric Binsbergen, die enkele jaren voorzitter is geweest van ons Basisteam Amsterdam. Ook de huidige voorzitter daarvan, Susan Delsing, zit in het bestuur. Evenals
Ron Smit, die zeer actief was in de oude BIP. De beoogde lijsttrekker is Sepp Hannen. Een interview met hem (en Hilde Latour) is te vinden in de Andere Krant van 17 juni 2023, op blz. 6.
Inmiddels ook te lezen onder de titel Basisinkomen: goed idee of niet?

Hernieuwde partij

Via de website zijn een paar nieuwsbrieven van de voorzitter verschenen, waarin uit de doeken gedaan wordt hoe de opbouw van de hernieuwde partij wordt aangepakt. Je kunt je daar op abonneren, ook als je geen lid bent of wilt worden.

Met name uit de laatste nieuwsbrief van juni 2023 wordt duidelijk dat er nog veel moet gebeuren.
Inhoudelijk moet bijvoorbeeld duidelijk zijn wat voor standpunten de partij heeft over andere onderwerpen dan basisinkomen en organisatorisch moeten er actieve kernen zijn die alle 20 kieskringen in Nederland kunnen bereiken.

Vereniging Basisinkomen Nederland

De Politieke Partij voor Basisinkomen staat naast onze Vereniging Basisinkomen (VBi). Wij zijn een landelijke vereniging die zich politiek onafhankelijk opstelt en geen partijpolitieke voorkeur uitspreekt. Onze Vereniging lobbyt bij alle politieke partijen om het onvoorwaardelijk basisinkomen hoog op hun prioriteitenlijstje te zetten en maakt melding van de mate waarin dat gebeurt.
Wij kennen  ook lokale afdelingen die tamelijk onafhankelijk van de landelijke vereniging functioneren. Het Basisteam Amsterdam is een van die lokale ‘hubs’, met  een eigen pagina op onze website en een pagina op Facebook.

Basisteam Amsterdam

De banden tussen (bestuurs-)leden van de PPvB en het Basisteam Amsterdam zijn innig. Zij zijn goed op de hoogte van elkaars activiteiten en gebruiken elkaars kwaliteiten, maar waken ervoor gescheiden te houden wat gescheiden moet blijven. Leden van de Vereniging Basisinkomen kunnen lid zijn van elke politieke partij (of zelfs van meerdere), dus ook van de Politieke Partij voor Basisinkomen.
Het (her-)starten van een partij die mee wil doen met de landelijke verkiezingen, is geen sinecure. Er komt veel bij kijken en het risico dat de inspanningen ontoereikend zijn is groot. Ik heb veel bewondering voor de ijver en de moed waarmee men dit aan pakt. Op onze website zullen we aandacht aan de PPvB besteden als daar nieuws over te melden valt. Dat doen we overigens ook over andere politieke partijen als basisinkomen daar aan de orde is. Ik wens de hernieuwde partij veel succes.

Reyer Brons, juni 2023

Het bericht Basis Inkomen Partij heet nu Politieke Partij voor Basisinkomen (PPvB) verscheen eerst op Basisinkomen.

In Duitsland maakte een peiling dat de meerderheid voor invoering van basisinkomen veel tongen los. Maar liefst 53 % voor, 36 % tegen en 11 % weet niet. Hier een link naar deze studie.

In Het Vereniging Koninkrijk zorgt de aankondiging van een proef met basisinkomen voor nog meer reuring. Zelfs televisiestations besteden aandacht zoals dit korte filmpje op ITV news laat zien. Zoveel dat de Volkskrant er positief aandacht aan schonk.

Britten experimenteren met
basisinkomen: ‘We willen zien
welk effect dit heeft op het fysieke
en geestelijke welzijn van burgers’

Een gegarandeerd maandinkomen van omgerekend 1.853 euro per maand. Zonder te werken, zonder te solliciteren en zonder opleidingen te volgen. Dertig Engelsen doen twee jaar mee aan een experiment met een ruim basisinkomen.

In de steeds hechter worden de samenwerking van GroenLinks en PvdA gaan de ledengesprekken ook expliciet over voor of tegen onvoorwaardelijk basisinkomen. Dit wordt expliciet getest door de partijleidingen. Op al die gesprekken blijkt dat niet alleen veel GroenLinks leden positief staan tegenover basisinkomen, maar ook veel PvdA leden. Niet alle PvdA leden natuurlijk.

In een kringgesprek in Den Haag met zes PvdA leden en twee GroenLinks leden bleek alleen PvdA ex Minister Melkert nog tegen. Ook vier van de vijf andere kringgesprekken eindigen positief over basisinkomen. In Eindhoven en Sittard hetzelfde beeld. Uw voorzitter mocht acteren op een bijeenkomst van PvdA en GroenLinks in Purmerend. Daar ging het basisinkomen erin als Deventer koek.

Wat zou het mooi zijn als RoodGroen ( de gezamenlijke lijst van GroenLinks en PvdA bij de volgden Tweede Kamerverkiezingen ) zich aan zou sluiten bij Volt en PvdD die voor invoering van basisinkomen zijn. En niet vergeten regeringspartijen als D66 en ChristenUnie zijn voor een negatieve inkomstenbelasting. Aan actualisering van hun visie wordt gewerkt. Het politieke draagvlak groeit langzaam.

Ook het maatschappelijk draagvlak groeit. FNV heeft positieve grondhouding t.a.v. basisinkomen en ondergetekenden mag later deze maand een inleiding verzorgen bij de Bondsraad van het CNV over basisinkomen. In christelijke kringen beweegt wat. De bisschop van Den Bosch Gerard de Korte is – net als de paus – positief over basisinkomen. Zie hier zijn uitlatingen in het Friesch Dagblad.

Uw Voorzitter Alexander de Roo

Het bericht Basisinkomen in de belangstelling verscheen eerst op Basisinkomen.

Het Nederlandse sociale en fiscale stelsel is behoorlijk vastgelopen. Het is een bijna onontwarbare chaos van regelingen, zowel voor de burgers die er mee moeten leven als de instanties die het uit moeten voeren.[1]
Er is in principe een eenvoudige oplossing: vervang de regelingen door een voldoende hoog basisinkomen en versimpel het belastingstelsel tot een vlaktaks over alle overige inkomens, eventueel met een iets ander tarief voor de hoogste en de laagste inkomens.

Zo’n oplossing staat heel ver weg van ons huidig stelsel en enige huiver om die stap te zetten is begrijpelijk. Wat zijn de positieve maar ook de negatieve effecten en is het wel te betalen?
Denkbaar is een grondig onderzoek om dit uit te zoeken. O.a. Peter van Hoesel pleit hier al jaren voor (zie Voorstel voor een onderzoekprogramma in hoofdlijnen m.b.t. de invoering van een basisinkomen), maar tot nu toe is er geen instantie die hier serieus werk van maakt.[2]
Zelf pleit ik al jaren voor een geleidelijke invoering via een soort sociaal Deltaplan[3], maar bij de haalbaarheid daarvan kun je ook vragen stellen.
In discussies met mij noemt bijvoorbeeld Peter van Hoesel in elk geval twee grote en terechte bezwaren:

• De kans is groot dat als je een nieuw systeem opbouwt terwijl het oude systeem nog bestaat, de complicaties enorm toenemen en de operatie halverwege vastloopt.
• Een veranderde politieke constellatie kan er toe leiden dat de gekozen weg halverwege wordt verlaten, zeker ook als boven genoemde complicaties zich voor doen.

Via het idee bestaansgeld kunnen we volgens mij een heel eind komen om deze bezwaren te ondervangen.

Geleidelijk op weg met bestaansgeld

Bestaansgeld is een vaste inkomensvergoeding voor iedereen. Voor specifieke situaties zijn er aanvullende voorzieningen.
Bestaansgeld wordt aan iedereen ter beschikking gesteld zonder toets op inkomen en vermogen, ongeacht de huishoudsamenstelling en zonder enige tegenprestatie te eisen.
In vergelijking met de huidige situatie vervangt bestaansgeld de heffingskortingen in het belastingstelsel. Ook de toeslagen, voor zover deze niet overbodig kunnen worden door zaken anders te regelen dan nu (denk bijvoorbeeld aan gratis kinderopvang).
Als je nu een uitkering hebt die hoger is dan het bestaansgeld, is er een aanvulling op het bestaansgeld om op hetzelfde inkomen uit te komen als nu.

We kunnen bestaansgeld geleidelijk invoeren door bijvoorbeeld elk jaar of om de twee jaar een bestaande regeling (zoals een heffingskorting of een toeslag) af te schaffen door deze op te nemen in het bestaansgeld. Niet alles tegelijk, dan zijn de effecten redelijk te overzien.
Net als bij de uitvoering van het Deltaplan tegen de overstromingen in zuidwest-Nederland pakken we niet alle zwakke plekken tegelijk aan, we doen het één voor één. Een paar tegelijk mag wel, maar zeker niet alles tegelijk.

Met deze aanpak wordt het bezwaar gerelativeerd dat het oude systeem volledig blijft bestaan naast het nieuwe. Immers per stap wordt een bestande regeling afgebouwd waardoor het stelsel meteen eenvoudiger wordt.

Voorwaarde is natuurlijk wel een breed gedragen wens om die weg op te gaan. Die wens moet bestaan bij een groot aantal politieke partijen, een kleine meerderheid is mogelijk niet voldoende om de eerstvolgende regeringswissel te overleven. Dat zat goed met het genoemde Deltaplan toen de noodzaak breed gevoeld werd  na de watersnoodramp van 1953.
Kan het nu ook op sociaal gebied of moet de sluipende ramp op het sociale terrein eerst nog verder escaleren?
Als die brede wil er is, is de kans zeer klein dat een nieuwe politieke constellatie de ingeslagen weg  verlaat.
Mocht dat onverhoopt toch gebeuren, dan is in elk geval een deel van de vereenvoudigingen verwezenlijkt. Beter een half ei dan een lege dop!

Aanzet tot uitwerking van deze aanpak

Er zijn vele tientallen regelingen in het fiscale en het sociale domein, waarvan de belangrijkste kunnen worden onderverdeeld in heffingskortingen, toeslagen en uitkeringen.

Bij het omzetten van een heffingskorting in bestaansgeld, moet het bestaansgeld (voor iedere  volwassene individueel) verhoogd worden met de maximale hoogte van die korting. Om dat te kunnen financieren moeten de belastingen aangepast worden. Dat kan door het te zoeken in bijvoorbeeld verhoging van de belasting op vermogen of vermogenswinst. Als het mede gezocht wordt in tarieven van de inkomstenbelasting, zou de aanpassing zodanig moeten zijn dat de lagere inkomens netto minimaal gelijk blijven. Aanpassen kan door de hoogte van de tarieven in bepaalde schijven te verhogen, door de grenzen van de schijven aan te passen en/of door het aantal schijven aan te passen.
Een beperkte verhoging van de belastingen voor hogere inkomens (bijvoorbeeld vanaf € 50.000) is waarschijnlijk nodig.
Bij het vaststellen van de hoogte van een uitkering moet natuurlijk rekening gehouden worden met het al toegekende bestaansgeld. De overblijvende uitkering wordt dus lager en kan voor sommigen wellicht vervallen.

Bij de meeste toeslagen is de uitwerking iets lastiger, behalve dan bij het kindgebonden budget. Dit kunnen we nagenoeg geheel laten verdwijnen door de kinderbijslag te verhogen tot € 200 à € 300.

Bij de toeslagen voor huur, zorg en kinderopvang is het nuttig eerst te verkennen of deze kunnen verdwijnen door de kosten voor huur, zorg en kinderopvang minder hoog te maken voor de burgers.
Bij kinderopvang is de regering dat al van plan, zij het dat de uitvoering nog niet zo simpel lijkt en er elke keer weer tot uitstel wordt besloten.

De zorgtoeslag zou kunnen vervallen door de financiering van de zorg anders te regelen. Dat is toch al nuttig omdat de beoogde besparingen door de huidige pseudo-marktwerking overschaduwd dreigen te worden door bureaucratie en extra controles.
Voor zover dat niet lukt kan het bestaansgeld verhoogd worden (voor iedereen) en een lichte verhoging van het belastingtarief. Wel moet ook de maximale hoogte van de uitkeringen voor de desbetreffende doelgroepen met eenzelfde bedrag verhoogd worden.

Voor de huurtoeslag geldt in principe hetzelfde, met dien verstande dat ingrijpen in de prijsontwikkeling op de huurmarkt met de nodige voorzichtigheid moet gebeuren om deze markt niet extra te verstoren. Voor zover dat niet lukt kan ook hier het bestaansgeld verhoogd worden, met aanpassing van de belastingtarieven. In dit geval moet zeker ook gekeken worden naar versnelde afbouw van de aftrek  voor hypotheekrente.

De volgorde van de stappen is nader te bepalen, als er maar sprake is van voortgang. Mijn voorlopige idee is om als eerste de algemene heffingskorting om te bouwen naar bestaansgeld. Mogelijk kan het kind gebonden budget gelijk mee genomen worden.
Vervolgens lijkt me urgent dat er iets gebeurt met de zorgtoeslag en  de huurtoeslag.

Wat is nog nodig voordat we aan de slag kunnen?

Behalve de noodzaak van brede politiek wil moeten er een paar zaken vooraf duidelijk geregeld worden.

Eerste punt is de keuze welke instantie de uitbetaler van het bestaansgeld moet worden. Daarvoor zie ik als mogelijke kandidaten de SVB en de Belastingdienst. Wat mij betreft heeft SVB een voorkeur, vooral omdat die veel ervaring heeft met eenvoudige regelingen. De SVB betaalt nu ook al de AOW en de kinderbijslag uit, dat zijn regelingen die behoorlijk lijken op het bestaansgeld qua eenvoud.[4]

Een ander punt betreft de migratie. Wanneer krijgt een immigrant recht op bestaansgeld, wanneer verliest een emigrant het recht daarop? Dat verschilt nu flink per regeling en verdient nadere aandacht.[5]
Dit punt zal helaas leiden tot enige inbreuken op de eenvoud van het stelsel. Gelukkig raakt het maar een beperkt deel van de bevolking en is er al de nodig ervaring bij andere regelingen.

Maar hoofdzaak blijft dat er en positieve wil ontstaat om uit de impasse te komen.
Het idee bestaansgeld kan daarbij helpen.

Reyer Brons, juni 2023

Zie voor en recente bevestiging hiervan het rapport IBO Vereenvoudiging Sociale Zekerheid – Moeilijk makkelijker maken en de Kamerbrief met Kabinetsreactie op het IBO Vereenvoudiging. De problemen worden steeds duidelijker zichtbaar, maar mogelijk oplossingen worden ver vooruit geschoven.

[2] We kunnen inmiddels een klein beetje hoop putten: Basisinkomen staat op de kennisagenda van het ministerie van SZW.

[3] Zie Concept-deltaplan voor bestaanszekerheid en deregulering.

[4] Mogelijk is er een politiek voorkeur om de Belastingdienst aan te wijzen. Dat betekent dat de mogelijkheid bestaat het bestaansgeld in de vorm van een uitkeerbare heffingskorting beschikbaar te stellen, ook wel aangeduid als Negatieve Inkomsten Belasting (NIB). Op onze website zijn meningen van voor- en tegenstanders hiervan te vinden.

[5] Een eerst idee is om bestaansgeld alleen geven aan mensen die legaal vijf jaar of langer in Nederland zijn. Of je nu een Nederlands paspoort hebt of een ander paspoort. Het moet wel conform EU wetten. Nu is dat ook zo geregeld met de bijstand. Daar kom je als buitenlander alleen voor in aanmerking als je 5 jaar in Nederland gewoond hebt.
Het kan zijn dat dan wel een speciale aftrekpost bij inkomstenbelasting nodig is voor degenen die geen bestaansgeld krijgen.
Bij vertrek uit Nederland verlies je in principe je recht op bestaansgeld, eventueel na een nader te bepalen periode, bijvoorbeeld om tijdelijk vertrek wegens studie of tijdelijke uitzending (diplomaten, militairen, internationale bedrijven) niet in de weg te staan.
Een apart aandachtspunt punt betreft de ouderen vanaf de AOW-leeftijd. Die hebben nu onbeperkt recht op AOW, ook na verhuizing naar het buitenland.

Het bericht Met bestaansgeld geleidelijk ons sociaal en fiscaal stelsel opknappen verscheen eerst op Basisinkomen.

Het wordt al jaren geroepen dat de Participatiewet niet werkt en nodig herzien moet worden. Voor de tweede keer dringt het Sociaal Cultureel Planbureau bij het Kabinet aan op een fundamentele herziening van deze wet. Die voor veel mensen met een uitkering een struikelbok is. Onder andere omdat de focus te veel op betaald werk ligt en te weinig rekening wordt gehouden met persoonlijke problemen. De meldt de Volkskrant.

Betaald werk is voor een aanzienlijk deel van de bijstandsgerechtigden niet weggelegd. De krappe uitkering is voor een grote groep een overbrugging naar AOW en eventueel pensioen. Er is bij een deel ook een stapeling van problematiek. Waardoor zelfs op een krappe arbeidsmarkt een volwaardige baan niet reëel is. In sommige gevallen verergeren de problemen juist door de eenzijdige aanpak.

Vinden van een baan

Uit nieuw onderzoek blijkt dat bijstandsgerechtigden gemiddeld vaker problemen hebben met hun mentale en fysieke gezondheid. Ze missen bijvoorbeeld de administratieve vaardigheden die nodig zijn om mee te komen in de samenleving. Of het ontbreekt hen aan een sociaal netwerk voor ondersteuning. Ook gemeenten, verantwoordelijk voor de Participatiewet zien steeds meer in dat het vinden van een baan daardoor voor velen vaak niet realistisch is. Nu is het uitgangspunt nog dat ze alles op alles moeten zetten om mensen aan een betaalde baan te krijgen wat niet altijd past bij de problemen waar mensen tegenaanlopen.

Alternatieve mogelijkheden

De wet biedt nu te weinig ruimte voor alternatieve mogelijkheden zoals participatie in de vorm van vrijwilligerswerk zegt het SCP. Ook moet wet- en regelgeving beter op elkaar worden afgestemd. Burgers die kampen met een stapeling van problemen kunnen nu weliswaar geholpen worden door de wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo.) Maar die mogelijkheden worden door bijstandsgerechtigden lang niet altijd benut omdat ze er niet mee bekend zijn of de weg niet weten.. Zo ziet het SCP dat vooral diegenen die lang in de bijstand zitten minder ondersteuning krijgen terwijl juist zij daar baat bij hebben.

Verkeerde aanname

Al in 2019 maande het planbureau het kabinet om kritisch naar de wet te kijken die gestoeld is op de verkeerde aanname dat iedereen kan werken . Het SCP concludeerde dat de wet, die in 2015 werd ingevoerd om werklozen sneller aan het werk te krijgen nauwelijks nieuwe banen oplevert. Sindsdien neemt de kritiek toe. In aanloop naar de kabinetsformatie schreef de vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) al dat de wet in de praktijk niet werkt. Zo is er onvoldoende geld voor goede begeleiding. Gemeenten richten zich daardoor vooral op kansrijke bijstandsgerechtigden, zwakkere groepen komen niet aan het werk en blijven aan de zijlijn.

Giften en mantelzorg

Volgens de starre regels van de Participatiewet moet je als bijstandsgerechtigde alle giften opgeven. Zelfs die cadeaubon voor je verjaardag (wat uiteraard niemand doet.) En mag je in principe geen mantelzorg leveren (onlogisch want is juist altijd pro deo en meestal binnen de familiekring.) Vorig jaar kwam minister Carola Schouten (Armoedebeleid en Participatie) met een paar versoepelingen. Zo mogen bijstandsgerechtigden vanaf 2024 tot 1.200 euro aan giften ontvangen, mantelzorg leveren of bijverdienen met bijvoorbeeld verkoop van persoonlijke spullen.

Basisinkomen

Schouten is van plan om de wet ook op andere vlakken aan te passen en onderzoekt de mogelijkheden. In de derde week van juni debatteert de Tweede Kamer over herziening van de wet. En wie weet valt het woord basisinkomen dan ook. Het antwoord op heel veel problemen wat betreft werk en inkomen.

Bron: SCP dringt (weer) aan op fundamentele herziening Participatiewet: ‘Te veel focus op betaald werk’ (volkskrant.nl).

Het bericht Kwartje valt: Tweede Kamer debatteert over herziening Participatiewet verscheen eerst op Basisinkomen.

Sarath Davala, voorzitter van Basic Income Earth Network (BIEN) en Indian Network Basic Income (INBI) was in Nederland het pinksterweekend.
Het bezoek kwam als een aangename verrassing. Met de hulp van basisteam Amsterdam en het opnieuw opgerichte basisteam Nijmegen is in rap tempo een programma in elkaar gedraaid. Het driedaags programma was divers, inspirerend en leerzaam voor zowel de Nederlandse deelnemers als Sarath zelf:

• Hij bezocht de voedselbank in Nijmegen, waar hij samen met een deelnemer het voedselpakket heeft opgehaald,
• Hij had een ontmoeting in Rotterdam met Denise Harleman, initiatiefnemer en coördinator van Collectief Kapitaal,
• Daarna een diner met nieuw Rotterdam (een gemêleerde groep veranderaars van buiten de basisinkomen bubbel).
• De zaterdag begon met een brunch in de tuin van onze voorzitter en medeoprichter van BIEN, Alexander de Roo,
• Vervolgens een dialoogtafel volgens de gespreksmethode van Socrates (alleen vragen stellen) bij basisteam Amsterdam,
• Een afsluitende lezing,
• Een dialoog met een deelnemer (Patrick) van het experiment met de bijstand in Nijmegen.

Met dank aan basisteam Amsterdam en het opnieuw opgerichte basisteam Nijmegen voor het mee helpen organiseren!

Hilde Latour, juni 2023

Het bericht Impressie van het bezoek van BIEN-voorzitter Sarath Davala aan Nederland verscheen eerst op Basisinkomen.

In de Britse hoofdstad Londen is een experiment gestart met een basisinkomen van omgerekend 1.853 euro per maand. De initiatiefnemers werkzaam bij de progressieve denktank Autonomy onderzoeken welk effect dit heeft op het fysieke en geestelijke welzijn van burgers.

Er zijn geen eisen aan werken, solliciteren of het volgen van een opleiding aan verbonden. Dertig Engelsen doen twee jaar mee aan dit experiment. Dat meldt dagblad De Volkskrant in haar editie van dinsdag 5 juni. De denktank pleit al jaren voor een betere balans tussen werk en privé. De uitverkorenen zijn vijftien inwoners van het Londense stadsdeel East-Finchley en vijftien inwoners van Jarrow, een verarmde plaats in het noordoosten van Engeland. Ze worden in de gaten gehouden door de onderzoekers van de denktank.  Belangstellenden konden zich opgeven, waarna er een loting plaatsvond. Een vijfde van de deelnemers heeft een handicap.

Experiment basisinkomen

Een universeel basisinkomen dekt normaal gesproken de basale behoeften van mensen. Maar de denktank wil met het experiment met onvoorwaardelijk basisinkomen  meten welk effect dit onvoorwaardelijke bedrag heeft op de fysieke en geestelijke gesteldheid van burgers. Of ze bijvoorbeeld ervoor kiezen om te werken of niet en om uit te zoeken in hoeverre een basisinkomen de weg voorwaarts is. Zeker met oog op klimaatverandering en verregaande automatisering aldus een woordvoerder in het VK-bericht.

Solide basis

Net als in Nederland krijgt ook in Engeland het basisinkomen steeds meer aandacht. Tijdens de coronalockdowns, toen miljoenen Britten geld kregen zonder te werken, bleken 170 parlementsleden voorstander te zijn van het basisinkomen. Andy Burnham, de burgemeester van Manchester en sociaal-democraat, die in 2015 kandidaat stond voor het leiderschap van de Labour Party is een fervent voorstander. Volgens hem is zo’n gegarandeerd inkomen een solide basis in het leven van burgers. Zeker voor hen aan de onderkant van de samenleving. Jarenlange bezuinigingen, inflatie en de energiecrisis hebben de afgelopen jaren voor financiële onzekerheid gezorgd bij grote groepen Britten. Veel mensen met een laag inkomen moeten vaak kiezen tussen ‘de verwarming aan of een maaltijd’. En net als in Nederland hebben de voedselbanken in het United Kingdom steeds meer aanloop.

Arbeidsongeschikt

Volgens voorstanders is een basisinkomen de beste manier om armoede te bestrijden, critici echter vrezen dat er geld gaat naar mensen die het eigenlijk niet nodig hebben. Het geld voor de 1,9 miljoen euro kostende proef is deels afkomstig van filantropen en voor een deel overheid. Sinds de pandemie kampt Groot-Brittannië met structurele problemen op de arbeidsmarkt. Uit cijfers van het Office for National Statistics (het Britse CBS) is gebleken dat een recordaantal van 2,5 miljoen Britten arbeidsongeschikt thuis zit.

Voor de bron en het volledige verhaal zie hier.

Het bericht Engelse denktank presenteert experiment met basisinkomen verscheen eerst op Basisinkomen.

Dit is deel twee van het betoog van Scott Santens over Basisinkomen en negatieve inkomstenbelasting (NIB). Ze zijn even duur en economisch hetzelfde, maar de administratie van basisinkomen is goedkoper en psychologisch pakt basisinkomen beter uit voor gewone mensen.

We kunnen bij NIT en UBI niet om de administratieve kosten heen. In werkelijkheid zal er een bepaalde hoeveelheid overhead zijn om het uit te voeren. Een NIT-programma is gebaseerd op schattingen van het inkomen. Om te berekenen hoeveel geld je zou moeten krijgen, moet de overheid een idee hebben wat je inkomen is. De meest waarschijnlijke manier om dit te doen, is door de recente belastingaangifte te gebruiken. Natuurlijk kunnen inkomens variëren, uit een oude belastingaangifte kan blijken dat je een inkomen hebt dat hoger of lager is dan je werkelijke inkomen. Ze kunnen zelfs per maand variëren, wat ook de mogelijkheid vereist om inkomensveranderingen van maand tot maand te rapporteren of bij te houden. Variatie in betalingen veroorzaken fouten, die aanpassingen vereisen wanneer iemand ofwel meer krijgt nadat hij te weinig heeft gekregen of een bedrag moet terugbetalen.

Belastingaangifte

Het beleid dat het dichtst bij een NIT staat is de earned income tax credit (EITC). In tegenstelling tot een NIT die alleen een uitfasering heeft, heeft het EITC zowel een infasering als een uitfasering, terwijl een NIT maandelijks zou aankomen, arriveert het EITC momenteel slechts één keer per jaar. Omdat de EITC wordt afgehandeld door de IRS, moet iedereen belastingaangifte doen. Omdat zoveel mensen hulp nodig hebben bij hun belastingaangifte, betekent dit ook dat die in aanmerking komen voor de EITC 13% tot 20% van hun voordeel verliezen aan belastingvoorbereidingskosten, wat resulteert in een gemiddelde overheadkost van 11%.

UBI-strategie

Overweeg nu een UBI-strategie. Iedereen krijgt hetzelfde bedrag. Geen rapportage of het bijhouden van inkomsten nodig. Geen extra overhead nodig. De berekening wordt gedaan op met dezelfde overhead als de belastingen al vereisen. De overhead voor sociale zekerheid is 0,5%. De overhead voor UBI zal waarschijnlijk nog lager zijn dan dat en kan worden beheerd door de bestaande SSA-infrastructuur. Het is uiterst efficiënt om gewoon tweehonderd miljoen betalingen direct te storten, vooral als de bedragen allemaal identiek zijn. De dekking van de sociale zekerheid is ook superieur aan de EITC, die gemiddeld een op de vijf mensen uitsluit die gekwalificeerd is om het te ontvangen op basis van inkomen en een op de vier betalingen verkeerd berekent. Het is redelijk om aan te nemen dat een NIT ook een hoog foutenpercentage heeft en ook een aanzienlijk percentage mensen in dringende nood zou uitsluiten dat een OBi niet zou uitsluiten, puur gebaseerd op de verminderde hindernissen die nodig zijn om UBI te ontvangen via SSA versus IRS-administratie. We moeten de hoeveelheid geld die aan ontvangers versus tussenpersonen wordt verstrekt, maximaliseren en de hoeveelheid moeite die nodig is om het te bieden minimaliseren. Op basis van de administratieve capaciteit die nodig is om de betalingen uit te voeren en eventuele fouten te corrigeren, zijn een NIT en UBI met identieke verdelingsresultaten niet identiek in kosten. De UBI-aanpak is goedkoper.

Marginale belastingtarieven

Het grootste detail om dit volledig te begrijpen is echter hoe weinig zin het heeft om een onnodig hoge MTR toe te passen op ontvangers met lage en middeninkomens. De kosten van NIT en UBI kunnen identiek zijn, maar wie de nodige belastingen betaalt, kan verschillen, wat ook verschillen in productiviteit en dus economische groei kan betekenen. Als een NIT die een MTR van 40% op iemand toepast, wordt vergeleken met een OBi die in plaats daarvan een MTR van 10% op die persoon toepast, kunnen de nettokosten hetzelfde zijn, maar de NIT-benadering zou een slechtere werkontmoediging voor die persoon hebben, waardoor het voor de NIT mogelijk wordt om het werk te verminderen en UBI om het te verhogen.

Groei-effecten

Er zijn ook verschillende groei-effecten op de economie, afhankelijk van wie de uitgaven doet. Als een NIT betekent dat iemand in de onderste 20% minder een boost krijgt dan met een UBI in combinatie met progressieve inkomstenbelastingen, dan zullen die economieën er anders uitzien. De NIT-economie zal meer belastingen aan de onderkant en het midden hebben. De UBI-economie zou meer belasting aan de top kunnen hebben, omdat een NIT-uitfasering altijd minder invloed zal hebben op degenen aan de top dan UBI-belastingen, omdat de rijksten nooit NIT-uitfaseringsbelastingen betalen. Alleen degenen in het uitfaseringsbereik doen dat.

Universele kinderbijslag

Een praktijkvoorbeeld van beleid om de bovenstaande punten te illustreren, is te vinden in de verbeterde kinderkorting in vergelijking met een universele kinderbijslag. De CTC hanteerde een uitfaseringsbelasting van 5%. Voor getrouwde paren met kinderen trof de belasting degenen die inkomsten tussen $ 150.000 en $ 400.000 rapporteerden. Als iedereen binnen die bandbreedte was belast om hetzelfde belastingdoel te bereiken, niet alleen ouders, maar ook kinderloze volwassenen, had het tarief meer als 2% kunnen zijn. Als iedereen met een inkomen van meer dan $ 150.000 was belast om hetzelfde doel te bereiken, zodat degenen die meer dan $ 400.000 verdienden niet waren uitgesloten van belasting, had de MTR minder dan 1% kunnen zijn.

De rijken

Als bij universele kinderbijslag elk kind $ 300 per maand krijgt, is het dan logischer om een MTR van 5% alleen toe te passen op ouders in het uitfaseringsbereik (exclusief de rijken) of een MTR van 0,6% voor iedereen boven het gewenste startpunt voor uitfasering (inclusief de rijken)? Wanneer je afbouw als belastingen herkent, is het gemakkelijker om te zien dat de vraag echt is: “Moeten we een manier vinden om de rijken minder te belasten door de middenklasse meer te belasten?” Als uw antwoord op die vraag ja is, dan moet u de voorkeur geven aan afbouw, en dus NIT- of gegarandeerde inkomensbenaderingen. Als u van mening bent dat de verhoogde belastingdruk meer op de rijken dan op de middenklasse zou moeten vallen, dan zou u meer de voorkeur moeten geven aan de UBI-benadering. Dat is gewoon de inherente aard van universele programma’s in vergelijking met gerichte programma’s.

Gedachte-experiment

Ik wil dat niemand wegloopt na het lezen dat universeel basisinkomen goedkoper is en ongelijkheid meer kan verminderen dan een negatieve inkomstenbelasting. Of een afgebouwd gegarandeerd inkomen. Dus hier is nog een gedachte-experiment om te overwegen. Stel je voor dat vijf mensen gaan zitten om een spelletje Monopoly te spelen. Ze beginnen elk met verschillende bedragen aan inkomsten die zijn: $ 0, $ 50, $ 100, $ 200 en $ 1.000. Laten we zeggen dat we een negatieve inkomstenbelasting willen invoeren als onderdeel van het spel, zodat spelers een inkomen van $ 50 ontvangen met een uitfaseringspercentage van 10%. Bij het passeren van Go zou speler 1 $50 krijgen. P2 zou $45 krijgen. P3 zou $40 krijgen. P4 zou $30 krijgen. P5 zou $ 0 krijgen en een nieuwe belasting van $ 165 betalen, wat gelijk is aan een belasting van 16,5%.

Progressieve belasting

Vergelijk dit met een UBI-benadering waarbij elke speler $ 50 krijgt, maar progressieve belasting wordt toegepast, zodat P1 en P2 een belasting van 5% betalen, P3 en P4 een belasting van 10% betalen en P5 een belasting van 21,7% betaalt. P1 zou $ 0 aan belasting betalen, P2 zou $ 2,50 betalen, P3 zou $ 10 betalen, P4 zou $ 20 betalen en P5 zou $ 217,50 betalen. Met dit ontwerp heeft P5 een hogere belastingdruk en krijgen P1 en P2 een lagere belastingdruk omdat de uitfaseringsbelastingen naar boven zijn verschoven, waardoor de spelers met het minste inkomen een groter nettovoordeel na belastingen hebben. Bovendien worden spelers 1 en 2 geconfronteerd met een kleiner marginaal belastingtarief van 5% in plaats van 10%. P5 wordt geconfronteerd met een MTR van 21,7% in vergelijking met een MTR van 16,5%, en het effectieve belastingtarief op p5 is eigenlijk 16,75% vanwege hun $ 50 UBI die als belastingkrediet functioneert. Is dat genoeg voor hen om te stoppen met spelen, ondanks dat ze nog steeds meer dan drie keer het geld van de op een na rijkste speler hebben? Is dat meer een zorg dan dat P1 te blut is om de game zelfs maar te spelen?

Verschillen in belastingmethode

Misschien is mijn persoonlijke favoriete reden om UBI te verkiezen boven NIT de mogelijkheid om andere belastingen dan inkomstenbelastingen te gebruiken. Een NIT kan natuurlijk met elke belasting gecombineerd worden, maar het zal altijd die belasting zijn plus een afbouwbelasting op inkomen. Een UBI kan worden ontworpen om helemaal geen inkomstenbelastingen te gebruiken en in plaats daarvan alleen andere belastingen te gebruiken. Naarmate AI vordert en kapitaal arbeid vervangt, zal het steeds belangrijker worden om andere dingen dan inkomen te belasten. NIT ontkomt niet aan inkomstenbelastingen. Het zal altijd inkomsten belasten omdat het afbouwt op basis van inkomen. Zijn lot zit in zijn naam – negatieve inkomstenbelasting.

Landbezit

Neem als voorbeeld een grondwaardebelasting (LVT) die geen belasting is op wat er op het land is gebouwd, maar alleen op het land zelf. Milton Friedman beschouwde het als ‘de minst slechte belasting‘. Het belastingtarief van LVT dat wordt opgelegd aan iedereen die geen land bezit, is nul. Overweeg het verschil in landbezit tussen rijke individuen / bedrijven en zwarte gemeenschappen die eeuwenlang hebben geleden onder systematische uitsluiting van huisbezit. Alle huurders zouden te maken krijgen met een marginaal belastingtarief van 0%. Alle landeigenaren zouden alleen een verhoging van hun belastingen zien als ze meer land kochten, niet als ze meer werkten. Omdat de waarde van land wordt gecreëerd door de gemeenschap en alle dingen eromheen, is het meest logisch om die waarde gelijkelijk te delen (UBI). Wat minder logisch zou zijn, is om het bedrag dat aan de gemeenschap wordt verstrekt te variëren per inkomen en daarbij een volledig onnodig marginaal belastingtarief op inkomen (NIT) op te leggen.

Verbruiksbelasting

Een ander voorbeeld is elke vorm van verbruiksbelasting. Iedereen zou meer kunnen werken en niet meer belast worden. In plaats daarvan zouden de belastingen stijgen met de consumptie. Hoe meer geld mensen zouden uitgeven, hoe meer belasting ze zouden betalen. Hoe meer mensen spaarden of investeerden, hoe minder belasting ze zouden betalen. In combinatie met UBI zouden degenen die het minst consumeerden uiteindelijk meer van hun UBI en verdiende inkomsten behouden, terwijl degenen die het meest consumeerden uiteindelijk meer van hun UBI en verdiende inkomsten zouden verliezen. Overweeg een btw van 10% en een UBI van $ 15.000. Dat zou mogelijk kunnen betekenen dat iedereen die minder dan $ 150.000 uitgeeft, een netto voordeel van UBI zou krijgen, en iedereen die meer uitgeeft, zou uiteindelijk meer belasting betalen. De combinatie is in wezen een negatieve verbruiksbelasting. Het gebruik van NIT met btw in plaats van UBI zou een volledig onnodig marginaal belastingtarief op inkomsten opleggen.

Psychologische verschillen

Er is ook nog een reden om UBI te verkiezen boven NIT of GI, en het is een psychologische reden. Het verliezen van uitkeringen doet meer pijn dan het betalen van belastingen. Het is psychologisch niet gelijkwaardig om $ 10 van je NIT te verliezen, zoals het is om $ 20 in UBI te houden en $ 10 aan belastingen te verliezen.  In een experiment uitgevoerd aan de Universiteit van Essex, moesten proefpersonen een taak uitvoeren in ruil voor betalingen, die werden belast. Eén groep betaalde de belasting uit een uitkering die ze vooraf ontvingen (NIT-voorwaarde) en een andere groep betaalde de belasting uit hun inkomsten voor de taak (UBI-voorwaarde). Het zou niet uit moeten maken waar de belasting vandaan komt als het nettoresultaat hetzelfde is, maar dat deed het wel. Degenen die werden gevraagd om de belasting te betalen van hun uitkering vooraf in plaats van hun inkomsten, hadden ongeveer drie keer meer kans om vroegtijdig te stoppen met werken. Een mogelijke verklaring voor deze bevinding is verliesaversie, waarbij mensen meer afkerig zijn van het verliezen van wat ze hebben dan het verkrijgen van iets nieuws. Door dit toe te passen op NIT en UBI betekent dit dat zelfs met een identieke uitkomst en een marginaal belastingtarief, het mogelijk is dat mensen minder gemotiveerd zijn om hun inkomen te verhogen door hun NIT te zien krimpen in vergelijking met een OBi dat nooit krimpt. Meer onderzoek is nodig.

Politieke verschillen

Met al het bovenstaande gezegd, is er één reden dat een NIT als superieur aan UBI kan worden gezien, en het is de politieke realiteit van de nationale context waarin de twee beleidsmaatregelen worden besproken. De meeste mensen zullen dit bericht nooit lezen of ooit volledig begrijpen hoe vergelijkbaar deze twee beleidsregels zijn en om welke redenen UBI NIT uitsluit. Het is daarom misschien politiek gezien misschien wel mogelijk om een NIT in de wet om te zetten op basis van het gebrek aan begrip van UBI. Ik zie dat niet als optimaal, maar ik zie het wel als veel beter dan het ontbreken van een van beide.

Politiek

Aan de andere kant zou een UBI nog steeds politiek populairder kunnen zijn door naar iedereen toe te gaan en algemeen te worden gezien als een verdiend dividend en erfenis. Als de discussie over het basisinkomen draait om AI, kan een gebrek aan begrip van UBI en NIT nog steeds resulteren in een voorkeur voor universaliteit. Als AI wordt gezien als iets dat we allemaal collectief hebben getraind, en de technologie erachter wordt gezien als iets dat we allemaal hebben geërfd van degenen die voor ons kwamen, heeft NIT dan zin als een mechanisme om de voordelen eerlijk over iedereen te verdelen?

Conclusie

Ik hoop dat het op dit punt nu duidelijk is het UBI technisch goedkoper is vanwege lagere administratieve kosten, en dat elke NIT-ontwerp een belasting oplegt aan mensen met lagere en middeninkomens die een UBI in plaats daarvan zou kunnen verschuiven naar mensen met hogere inkomens. De UBI-benadering hoeft ook helemaal niemands inkomen te belasten en erkent verliesaversiepsychologie. Het kan zelfs als dividend worden gecommuniceerd.

Hoewel zeer vergelijkbaar met een negatieve inkomstenbelasting (NIT), is een onvoorwaardelijk universeel basisinkomen (UBI) een betere manier om inkomens te stimuleren, marginale belastingtarieven te verlagen voor mensen met lage en middeninkomens, en de belastingen te verhogen voor degenen die het meest verdienen, consumeren en bezitten – ook bekend als de rijken.

Bron: Scott Santens’ Universal Basic Income Guide.
Dit is een vertaling. Voor het origineel zie hier.

Het bericht Negatieve inkomstenbelasting niet goedkoper dan universeel basisinkomen: deel 2 verscheen eerst op Basisinkomen.