tag:blogger.com,1999:blog-48238006477218643312015-12-08T10:56:18.850+05:30माझं जीवन माझ शिक्षण आहे....Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.comBlogger141125tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-77678381302141058262014-05-20T12:18:00.001+05:302014-05-20T12:18:44.975+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span style="color: black; font-size: small;">५०१) मरण जवळ आलं म्हणून जगायचं कुणी थांबतं का !<br />५०२) बुडणायांना किनायावरुन सूचना देतात ते सामान्य आणि स्वतःचा जीव धोक्यात घालून त्यांना वाचवतात ते असामान्य !<br />५०३) मृत्यू म्हणजे दुःख नसून तो जन्माहून श्रेष्ठ आहे. ज्या परमेश्वराने इतका <br /> <table align="right" border="0" cellpadding="3" cellspacing="0"> <tbody><tr> <td><div align="left"></div></td> </tr></tbody></table><br />सुंदर जन्म दिला तो या जन्माचा शेवट वाईट गोष्टीत कधीच करणार नाही.<br />५०४) आत्महत्या म्हणजे सर्वात मोठे पाप !<br />५०५) ज्याला खरोखरच लक्ष्य गाठायचे आहे त्याने पत्येक गोष्टीकडे लक्ष द्यायला हवे.<br />५०६) आपली बाजू न्याय असेल तर दुर्बलही समर्थांचा पराभव करु शकतात.<br />५०७) आरामात जीवन जगायचे असेल तर ऐकून घ्या, पाहून घ्या. व्यर्थ बडबड करु नका.<br />५०८) आपत्ती म्हणजे आपला सर्वात मोठा गुरु.<br />५०९) अपमानाच्या पाययावरुनच ध्येयाचा डोंगर चढायचा असतो.<br />५१०) आपले सत्यस्वरुप सिध्द करण्यास सोन्याला अग्नीत शिरुन दिव्य करावे लागते व हियाला घणाचे घाव सोसावे लागते.<br />५११) आचाराच्या उंचीवरच विचारांची भव्यता अवलंबून असते.<br />५१२) आशा ही उत्साहाची जननी आहे.<br />५१३) अपयश म्हणजे संकट नव्हे; आपल्याला योग्य मार्गावर आणणारे ते मार्गस्थ दगड आहेत.<br />५१४) आईच्या डोळ्यातील रागाच्या पाठीमागे वात्सल्याचे सागर उचंबळत असतात.<br />५१५) आळसात आरंभी सुख वाटते, पण त्याचा शेवट दुःखात होतो.<br />५१६) आशा हीच जीवनाची सर्वात मोठी शक्ती असते !<br />५१७) अखंड यशाने आपल्या जीवनाची केवळ एकच बाजू कळते. दुसरी बाजू कळण्यासाठी अपयशाची जरुरी असते.<br />५१८) अंधारच नसता तर चमकणाया तायांना काही किंमतच उरली नसती.<br />५१९) आपण ज्या ध्येयासाठी झगडा देत आहोत त्याबद्दल स्पष्ठ आकलन नेहमीच आवश्यक आहे.<br />५२०) आपण चंदन असल्याची घोषणा चंदनाला कधीच करावी लागत नाही. त्याचा गंध वायाबरोबर आपोआप पसरत जातो.<br />५२१) असत्य हे अपंग पाण्यापमाणे असते, दुसयाच्या आधाराशिवाय ते कधीच उभे राहू शकत नाही. <br />५२२) असत्याचा विजय झाला <br />री तो क्षणभंगूर असतो.<br />५२३) इतिहास घोकण्यापेक्षा इतिहास निर्माण करणे महत्त्वाचे.<br />५२४) उद्योगी माणूस कधीच निर्धनम नसतो.<br />५२५) कोणतीच वेळ <br /> <br />शुभ किंवा अशुभ नसते. माणूस आपल्या पराक्रमाने एखाद्या वेळेला महत्त्व आणून देतो.<br />५२६) कोणतीही विद्या, ज्ञान कधीच वाया जात नाही.<br />५२७) कोणी कितीही चिडवण्याचा पयत्न केला तरी संयम राखणे हेच शौर्याचे लक्षण आहे.<br />५२८) कोणत्याही गोष्टीची उणीव भासल्याखेरीज तिची खरी किंमत कळत नाही.<br />५२९) कोमलता हा ह्रदयाचा धर्म आणि सबलता हा देहाचा धर्म. देहाला वज्रापेक्षाही अधिक मजबूत बनवा आणि ह्रदयाला फुलापेक्षाही अधिक कोमल बनवा.<br />५३०) खरा आनंद हा दुसयांना देण्यात असतो; घेण्यात किंवा मागण्यात नसतो.<br />५३१) खर्च करुन आवक शोधण्यापेक्षा आवक पाहून खर्च करावा.<br />५३२) घडून गेलेल्या गोष्टींकडे ढुंकूनही न पाहता पुढे घडणाया गोष्टींकडे पाहत रहा.<br />५३३) गवताच्या पात्यावरुन वायाची दिशा ओळखायला शिका.<br />५३४) घोंगड्याने काम भागत असेल तर रेशमी वस्त्राचा हट्ट धरु नये.<br />५३५) घटनांना विचारांचे स्वरुप देणे हे वाडमयाचे कार्य आहे.<br />५३६) चारित्र्याचा विकास सुसंगतीत होतो आणि बुध्दीचा विकास एकांतात होतो.<br />५३७) छोटे लोक नसते तर मोठ्या लोकांचे अस्तित्व शून्य असते.<br />५३८) चारित्र्यात सूर्याची तेजस्विता अन अंतःकरणात चंद्राची शीतलता हवी.<br />५३९) जे अंतःकरणातून येते तेच अंतःकरणाला जाऊन भिडते.<br />५४०) ज्यांना जास्त गोष्टींची हाव असते त्यांना पत्येक गोष्टीची कमतरता असते.<br />५४१) जो स्वतः दुःखातून गेला नाही त्याला दुसयाचे दुःख कसे कळणार ?<br />५४२) ज्याची कृती सुंदर तो सुंदर !<br />५४३) जीवनाचा अर्थ विचारायचा असेल तर तो आकाशाला आणि समुद्राला विचारा.<br />५४४) ज्योतीचं म्हत्त्व, पावित्र्य अंधारात चाचपडणायांनाच कळंत.<br />५४५) जीवनातला अंधःकार नाहीसा करणारी ज्योत म्हणजे हास्य !<br />५४६) ज <br />ातील बहुतेक सज्जनांच्या वाट्ययाला दुःख का येतं ? कारण दुर्दैवाला जवळ करण्याइतकी शक्ती, क्षमता त्यांच्याजवळ असते म्हणून !<br />५४७) ज्याच्या गरजा कमी, त्याला सुख आणि स्वास्थ्य अधिक !<br />५४८) झयाचे रुपांतर नदीत होते आणि नद्या समुद्राकडे वाहत जातात. वाईट सवयींचेही असेच होते.<br />५४९) जो स्वतः उत्तम वागू शकतो, तोच उपदेश करु शकतो.<br />५५०) ढीगभर आश्वासनांपेक्षा टीचभर मदत केव्हाही चांगली.<br />५५१) तुम्ही आपल्या कर्माचा पडदा काचेसारखा स्वच्छ कराल तर त्यातून तुम्हाला परमेश्वर दिसेल.<br />५५२) थोरांचे सदगुण घेणे हीच त्यांना वाहिलेली खरी श्रध्दांजली !<br />५५३) थोर काय अगर सामान्य काय ! पत्येकाला पत्येकाची गरज ही असतेच.<br />५५४) दुर्बल व्यक्ती एखादे उच्च ध्येय समोर ठेवून समाजात वावरु लागते तेव्हा धाडस व साहस हे गुण तिच्यात आपोआप येतात.<br />५५५) दुःख विभागल्याने कमी होते आणि सुख विभागल्याने वाढते.<br />५५६) दुसयाचे ओझे उतरवण्यासाठी जेव्हा तुम्ही पुढे होता, तेव्हा तुमचे ओझे पूर्वीपेक्षा हलके होते हे लक्षात ठेवा.<br />५५७) दुसयाचे ओझे उतरवण्यासाठी जेव्हा तुम्ही पुढे होता, तेव्हा तुमचे ओझे पूर्वीपेक्षा हलके होते हे लक्षात ठेवा.<br />५५८) दुसयाला सावली देण्यासाठी झाडाला स्वतः उन्हात उभं राहावं लागतं.<br />५५९) दिव्याची काच स्वच्छ असून भागत नाही, आत ज्योत ही हवीच.<br />५६०) दुसयाचा विचार करायला शिकला तोच खरा सुशिक्षित.<br />५६१) ध्येयाचा ध्यास लागला; म्हणजे कामाचा त्रास वाटत नाही.<br />५६२) नम्रता ही शिक्षणाची पहिली पायरी आहे.<br />५६३) नशीब रुसलं तर किती रुसेल आणि हसलं तर किती हसेल याचा नेम नाही.<br />५६४) नियमितपणा हा दुसयाच्या वेळेला किंमत देण्यातून जन्माला येतो.<br />५६५) पत्येक यशस्वी पुरुषामागे एक स्त्री असते.<br />५६६) पुराचा लोट अडविण्यात अर्थ नसतो, तो आपोआप जिरू द्यावा लागतो.<br />५६७) कलेची पारंबी माणसाला बळ देते.<br />५६८) फुल <br /> <br />ांच्या पाकळ्या तोडणायाला फुलांचे सौंदर्य कधीच आस्वादता येत नाही.<br />५६९) बुद्धीमत्तेपेक्षा चारित्र्य श्रेष्ठ आहे.<br />५७०) काही बदलायचं असेल तर सर्वात आधी स्वतःला बदला.<br />५७१) मोती बनून शिंपल्यात राहण्यापेक्षा दवबिंदू होऊन चातकाची तहान भागविणे जास्त श्रेष्ठ.<br />५७२) मुलांच्यात बदल हाच शिक्षकाचा आनंदाचा ठेवा !<br />५७३) माणसानं राजहंसासारखं असावं. आपल्याला जे पटेल तेच घ्यावं, नाही ते सोडून द्यावं.<br />५७४) माणसाचं छोट <br /> <table align="right" border="0" cellpadding="3" cellspacing="0"> <tbody><tr> <td><div align="left"></div></td> </tr></tbody></table><br />दुःख जगाच्या मोठ्या दुःखात मिसळून गेलं की त्याला सुखाची चव येते.<br />५७५) माणसाचे मोठेपण त्याने किती माणसे मोठी केली, यावरुन मोजता <br /> <br />येते.<br />५७६) मोत्याच्या हारापेक्षा घामाच्या धारांनी मनुष्य अधिक शोभून दिसतो.<br />५७७) नाही म्हणायचे असते तेव्हा नाही म्हणण्याची हिमंत ठेवा.<br />५७८) मोठ्या लोकांचा मत्सर करु नका; कारण त्यामुळे तुमचा क्षुद्रपणा पकट होतो.<br />५७९) यश हे पयत्नांना चिकटलेले असते.<br />५८०) रडण्याने भविष्य बदलत नसते.<br />५८१) लहानांना मोठं करण्यासाठी मोठ्यांना लहान व्हावं लागतं.<br />५८२) विचार कुठुनही घ्यावेत पण घेताना ते पारखून घ्यावेत.<br />५८३) वेदनेतूनच महाकाव्य निर्माण होते.<br />५८४) विचार न करता शिकणे हे निरुपयोगी असते तर न शिकता विचार करणे हे धोकादायक असते.<br />५८५) शिक्षेपेक्षा क्षमेनेच कार्यभाग साधता येतो.<br />५८६) शुन्यातून विश्व निर्माण करण्याची जिद्द ज्याच्या अंगी असते, तोच खरा कर्तृत्ववान होय.<br />५८७) संघर्षाशिवाय कधीच, काहीच नवे निर्माण झाले नाही.<br />५८८) संसारातल्या तारा मोठ्या नाजूक असतात. तालाची एक मात्रा चुककी तरी त्या नाराज होतात, सूर बेसूर होतात. म्हणूनच संसाराचं गाणं गाताना फार जपावं लागतं-स्वतःलाही आणि इतरांनाही !<br />५८९) जन्मभर संपत्तीच्या मागे लागलेला माणूस संसारातलं सुख, शांती हरवून बसतो.<br />५९०) सोप्यातले सोपे कामही आळशी मनातील वादळे अधिक भयानक <br /> असतात. ती निर्माण होऊ देऊ नका.<br />५९१) समुद्रातील तुफानापेक्षा मनातील वादळे अधिक भयानक असतात. ती निर्माण होऊ देऊ नका.<br />५९२) पेम म्हणजे दुसरं तिसरं काही नसून आपलं पत्येक कर्तव्य पामाणिकपणे पूर्ण करणं हेच पेम.<br />५९३) स्वतःच स्वतःचे न्यायाधीश बनू नका.<br />५९४) संसारात एकमेकांच्या सुखापेक्षा दुःख वाटून घेण्यात फार मोठा आनंद असतो.<br />५९५) संस्कृती म्हणजे आपल्या मनावर ताबा व दुसयाच्या दुःखाची जाणीव !<br />५९६) ह्रदयाची झेप बुद्धीच्या पलिकडची असते.<br />५९७) हातावरील रेषेत दडलेले भविष्य बघू नका; त्याच हाताने कष्ठ करा व स्वतःचे भविष्य घडवा.<br />५९८) हसण्याचं मोल काय आहे हे रडल्यावरच कळतं.<br />५९९) आज्ञा करण्यापूर्वी आज्ञा पाळायला शिका.<br />६००) श्रद्धेच्या जोरावर असाध्य गोष्टीही साध्य करता येतात.</span></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-90653491508385811532014-05-20T12:13:00.001+05:302014-05-20T12:13:38.466+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-51044362159141824622014-03-23T12:41:00.003+05:302014-03-23T12:41:40.846+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"> स्वामी विवेकानंदांना अवघे ३९ वर्षांचे आयुष्य लाभले. पण ‘नर करनी करे, तो नर का नारायण हो जाये|’ म्हणजे काय हे त्यांनी दाखवून दिले. नरेंद्रांचे विवेकानंद झाले ते निव्वळ त्यांच्या विचारधारेवर. जगातल्या प्रत्येक घटनेवर त्यांचे विचारधन हे सामान्यांना विचार करायला लावणारे आहे. अंधश्रद्धेबद्दल बोलताना ते म्हणायचे, श्रद्धेला डोळे नसतात. ती आंधळी असते. फार तर श्रद्धेचा एक मार्ग आहे आणि ज्ञानाचा एक मार्ग आहे. परंतु श्रद्धेचे अंधश्रद्धा व डोळस श्रद्धा असे दोन प्रकार करण्यात काहीच अर्थ नाही. दुखावणे योग्य नाही. ज्याला स्वतःला प्रगती करून घेण्याचा मार्ग सापडत नाही तो श्रध्देचा मार्ग स्वीकारतो. तो मार्गच बंद केला तर त्याची प्रगती न होता अधोगतीच होईल.<br /> रोज सायंकाळी स्वामी गंगेच्या काठावर बसून विचार करीत असत. काशीमधले साधूसंत, संन्याशी स्वतःत मग्न आहेत. भारतातल्या तरुण पिढीला प्राचीन व समृद्ध वारशाचे भान नाही. ही आंग्लाळलेली पिढीसुद्धा स्वतःत मग्न आहे. या सर्वांचा मेळ घालण्यासाठी परस्पर संपर्क व समाजातल्या सर्व थरांतील लोकांपर्यंत संवाद साधणारी एखादी यंत्रणा उभी रहायला हवी, धर्मशास्त्र व वेदांत याबरोबरच इतिहासाचासुद्धा अभ्यास करायला हवा असे त्यांचे आग्रही मत होते.<br /> संपूर्ण हिंदुस्थान समजून घेण्यासाठी त्यांनी भारतभर भटकंती केली. दोन - तीन वर्षांच्या अथक भटकंतीत त्यांनी हिंदुस्थानातल्या विविध प्रांतांचे जवळून दर्शन घेतले होते. धर्माबद्दलची उदासिनता, जातींमधला द्वेष, दारिद्य्र, साथीचे रोग, दुष्काळ, महापूर यांचे थैमान माजले होते. लोकांची गरिबी नष्ट व्हावी, कारण उपाशी पोटी धर्म समजत नसतो, असे त्यांचे विचार होते. आपल्या आपणच ते हिंदूंची संहिष्णूता, अन्य मतांबद्दल आदर दाखवून देत. भगवद्गीतेचा दाखला देत ते विश्‍वबंधुत्वाच्या भावनेला साद घालत.<br /> कोणत्याही झाडाची परीक्षा त्याच्या सडलेल्या फळांवरून करायची नसते, तर चांगल्या रसरसीत व पक्व फळावरून करायची असते. ते फळ पाहताच त्या झाडात सुधारण्याची आंतरिक शक्ती आहे की नाही हे लक्षात येते. भारताने जगाला वैदिक, गणित, ज्योतिष, संगीत, महाकाव्य, व्याकरण व सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे धर्म व अध्यात्म दिले. ही सर्व प्रगती येशू व बुद्धाच्याही पूर्वी झाली हे लक्षात ठेवा, असा विचार ते मांडत. कारण एकामेकांच्या धर्मांचा दुस्वास त्यांना मान्य नव्हता.<br /> स्वामींचे विचार काही लोकांना पटत नसत. ते मग त्यांच्याविरूद्ध गरळ ओकत असत. मद्रासमधल्या एका सभेत त्यांना उद्देशून स्वामी म्हणाले होते, हे सुधारक लोक धर्म व संस्कृतीवर टीका करण्यातच धन्यता मानतात. त्यांचा मार्ग मोडतोडीचा आहे. माझा मार्ग जोडाजोडीचा आहे. आंतरिक व नैसर्गिक विकासावरच मी भर देतो. खरे तर या कार्यात सुधारकांहून मी अधिक सुधारक आहे. जगात कोणता समाज असा आहे की, ज्याच्यात दोष नाहीत? तरुणांना माझे असे सांगणे आहे की, भारतभूमी हाच देव माना. त्या भूमीच्या लेकरांचा उद्धार होईल, असा प्रयत्न करा. बाकीचे सर्व देव बाजूला ठेवलेत तरी चालेल. अज्ञान व दारिद्य्राने हा देश पोखरला आहे. माणूस निर्माण होईल असा धर्म व विचार आपल्याला हवा आहे.<br /> तरुण व तरुणाईं यांच्याबद्दलचे स्वामीजींचे विचार येणार्‍या कैक पिढ्यांना प्रेरणादायी ठरतील. व्यायामाने शरीर बळकट करा. समर्थ झालात तर जगात काहीही करू शकाल. खेळामुळे शरीर सामर्थ्य व एकाग्रता हे दोन्ही साधता येते. कोणत्याही अभ्यासात वा साधनेत एकाग्रता ही हवीच. शरीराने दुर्बळ असणारा मनानेसुद्धा दुर्बल असतो किंवा तसे होण्याची शक्यता अधिक असते. दुनियेतील सर्व पंथ एकाच अखंड व चिरंतर अशा धर्माची भिन्न रुपे आहेत, असे मानून सर्वांमध्ये आपुलकीचा भाव निर्माण करण्याचे आवाहन ते तरुणांना करत.<br /> एका शिष्याने एकदा स्वामीजींना विचारले की, तुमच्यानंतर दुसरा विवेकानंद होईल का? त्यावर स्वामीजींनी त्याला जे उत्तर दिले त्या उत्तरातील विचारावरच एक ग्रंथ लिहून होईल. स्वामीजी त्याला म्हणाले, प्रत्येकजण विवेकानंद होऊ शकतो. भगवानप्राप्तीसाठी बारा वर्षे जो अखंड ब्रह्मचर्य पालन करील त्या कुणालाही स्वामी होता येईल. ब्रह्मचार्य पालनाने माझ्या बुद्धीवरील आवरण दूर झाले आहे. त्यामुळेच तत्त्वज्ञानासारख्या विषयांवर व्याख्यान देताना मला विचार करीत बसावे लागत नाही. भक्ती तुमच्या अंतरंगात सदैव विद्यमान असते. तिच्यावर कामकांचनाचे एक आवरण पडलेले असते. इतकेच, ते आवरण दूर करायला शिका. ज्ञान, भक्ती, योग आणि कर्म या चार मार्गांनी मुक्तीलाभ होतो. यापैकी जो ज्याचा स्वाभाविक मार्ग असेल त्याच मार्गाने त्याने जायला हवे.<br /> पाप-पुण्याबद्दलचे स्वामीजींचे विचार येथे मुद्दाम नमूद करावेसे वाटतात. विवेकानंद म्हणतात, सर्व स्थळी सर्व काळी, वाईट किंवा पाप म्हणून संबोधता येईल असे कोणतेच कार्य किंवा अशी कोणतीही वस्तू अर्थातच दाखवता येणार नाही. परंतु स्थलकालपरत्वे प्रत्येक गोष्ट किंवा कार्य वाईट वा पापाचे म्हणून सिद्ध करता येईल. म्हणूनच ज्या योगे दुसर्‍या कुणालाही कोणत्याही प्रकारचे कष्ट होतील किंवा जेणेकरून शारीरिक, मानसिक अथवा आध्यात्मिक कोणत्याही प्रकारची दुर्बलता येईल असे काहीही करू नये. असल्या प्रकारचे कृत्य म्हणजे पाप आणि याच्या उलट जे काही ते पुण्य.<br /> स्वामीजींच्या विचाराचे गाठोडे नेहमी भरून असायचे. आपले विचार पाठवण्यासाठी त्याच त्या दृष्टांतांचा उपयोग करण्याची त्यांची पद्धत नव्हती. दरवेळेला अगदी नवीन रीतीने नवीन दाखले देऊन त्यात प्रश्‍नांची उत्तरे देण्याची त्यांची विलक्षण हातोटी होती की, दर खेपेला त्यांचे विचार अगदी नवीनच वाटत. विचार करून सगळे मुद्दे अगदी ठीकठाक जमवून लिहून काढून व्याख्यान देणे त्यांना जमत नसे. जीवनात यशस्वी व्हायचे असेल तर मनावर ताबा ठेवा असे ते नेहमीच म्हणत. ते म्हणत कोणत्याही उपायांनी का होईना प्रथम मन आपल्या काबूत आणण्याचा प्रयत्न करा. म्हणजे बाकी सारे आपोआपच साधेल आणि लक्षात असू द्या की अद्वैतज्ञान प्राप्त होणे ही अत्यंत कठीण गोष्ट आहे. पण त्याचबरोबर हेही लक्षात ठेवा की, मनुष्यजीवनाचे तेच मुख्य उद्दिष्ट वा ध्येय आहे. परंतु ते प्राप्त करून घेण्यासाठी बर्‍याच पूर्व तयारीची वा अतिशय कठोर प्रयत्नांची आवश्यकता असते. साधुसंग व खरेखरे तीव्र वैराग्य यांच्यावाचून त्यांची अनुभूती होणे शक्यच नाही.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-83054408853851466042014-03-23T12:41:00.000+05:302014-03-23T12:41:02.489+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">स्वामी विवेकानंद हे एक बहुआयामी आणि चतुरस्त्र व्यक्तिमत्त्व होते. ते बुद्धिमान होते. त्यांचे भाषेवर विलक्षण प्रभुत्व होते आणि ते उत्कट अंत:करणाचे होते. या सर्वात भर म्हणजे त्यांना एक साक्षेपी गुरू लाभलेले होते, ज्यांच्या सान्निध्यात त्यांना सत्याचा साक्षात्कार झाला होता. त्यामुळे त्यांच्या शब्दांना सामर्थ्य प्राप्त झाले होते आणि त्यांच्यात अंतरंग दृष्टी विकसित झाली होती.<br />स्वामी विवेकानंदांनी पूर्ण भारतभर भ्रमण केलेले होते आणि भारताच्या बाहेरही त्यांनी बऱ्याच देशांतून भ्रमंती केलेली होती. त्यामुळे त्यांना जगाचे दर्शन अगदी जवळून घेण्याची संधी प्राप्त झाली होती. माणसांच्या कमतरता आणि शक्तिस्थाने, विविध संस्कृती तसेच मानवाच्या जीवनावर प्रभाव गाजविण्याची त्यांची शक्ती यांचेही दर्शन त्यांना घडलेले होते. या संबंधात शतकभरात जगभर झालेले विचारमंथन स्वामी विवेकानंद यांनी समजून घेतले होते.<br />स्वामी विवेकानंदांनी अनेक प्रकारच्या श्रोत्यांपुढे भाषणे केलेली होती. अतिशय गरीब आणि अतिशय श्रीमंत, अशिक्षित आणि सुशिक्षित, तंत्रकुशल आणि तंत्रज्ञान वंचित, जेते असल्याचा गर्व बाळगणारे उन्मत्त राज्यकर्ते आणि त्यांच्या जुलुमी राजवटीखाली दबले जाणारे गुलाम, आस्तिक आणि नास्तिक अशा सर्व प्रकारच्या श्रोत्यांना त्यांनी मार्गदर्शन केलेले होते. त्यांनी संबोधित केलेल्या श्रोत्यांमध्ये हे विश्व म्हणजे एका सत्याचाच विस्तार आहे असे मानणारे लोकही होते आणि त्याच्या विपरीत जगाला सश्रद्ध आणि अश्रद्ध अशा दोनच गटात वाटणारे कट्टर धर्मपंथी सुद्धा होते. सर्वांच्या कल्याणासाठी परमेश्वराची प्रार्थना करणारे लोकही त्यांच्या श्रोत्यांत होते आणि आमची देवाची व्याख्या मान्य करतील त्यांचेच फक्त कल्याण होईल असे मानणारे अभिनिवेशी लोकही होते. त्यांना अशा प्रकारे विविध प्रकारच्या श्रोत्यांपुढे भाषणे करावी लागली. त्यांचे भाषण हे त्यांच्या वक्तृत्वाचे प्रदर्शन घडविण्यासाठी होत नसे, तर त्यांचे भाषण म्हणजे त्यांच्या उत्कट अंत:करणाचा सहज आविष्कार असे. त्यांनी लोकांना आध्यात्मिकदृष्ट्या आहे त्या स्तरावरून वरच्या स्तरावर नेण्यासाठीच सातत्याने भाषणे केली.<br />प्रत्येक माणसाच्या अंत:करणामध्ये दैवी अंश आहे, या उपनिषदांतील सिद्धांतावर स्वामी विवेकानंदांची श्रद्धा होती आणि त्या ईश्वरी अंशाला जागे करणे तसेच जगामध्ये होणाऱ्या ईश्वरी आविष्काराचा आदर करणे कसे आवश्यक आहे, हाच त्यांचा भाषणांचा हेतू असे परंतु आपल्यासमोर बसलेले श्रोते कोणत्या वर्गातले आहेत, याचा विचार करून ते आपल्या याच एका तत्त्वाच्या निरनिराळ्या आयामांवर भर देत असत. असे त्यांच्या वक्तृत्वाचे विश्व व्यापक होते. त्यांच्या श्रोत्यांमध्ये भौगोलिकदृष्ट्या आणि वैचारिकदृष्ट्या परस्परविरोधी लोकांचाही समावेश असे. त्यामुळे त्यांनी केलेल्या व्याख्यानांमध्ये अनेकवेळा परस्परविरोधी विचारांचाही समावेश झालेला दिसून येतो. त्यांच्या विचारातली ही विसंगती आणि विरोधाभास खटकतो, परंतु या विरोधाभासाचा विचार आपल्याला त्यांच्यासमोर बसलेल्या श्रोत्यांचा संदर्भ घेऊन करावा लागेल. तरच या वरवर दिसणाऱ्या विरोधाभासामागचे कारण आपल्या लक्षात येईल. उदाहरणार्थ...<br />स्वामी विवेकानंदांनी आपल्या एका पत्रात हिंदूंविषयी म्हटले आहे, ""हिंदूंविषयी आता खूप बोलून झाले... आता फारच झाले... हिंदूंच्या त्या भूमीत म्हणजे भारतात जाण्यासाठी मी अमेरिकेचा निरोप का घ्यावा? अंधश्रद्ध, निर्बुद्ध, रूढीप्रिय, दुष्ट, निर्दयी अशा प्रथा पाळणाऱ्या या देशात मी का जावे?'' हिंदूंविषयी आणि हिंदुस्थानाविषयी अशाप्रकारचे उपहासात्मक उद्‌गार काढणारे स्वामीजी दुसऱ्या एका व्याख्यानात म्हणतात, ""माझ्या देशबांधवांनो, मी या अमेरिकेत एक वर्षभर राहिलेलो आहे. मी या देशाचा कानाकोपरा आणि हा समाज यांचे जवळून दर्शन घेतलेले आहे आणि त्यानंतर मी त्यांच्यात आणि आपल्यात एक तुलना करून अशा निष्कर्षाप्रत आलो आहे की, ते सांगतात त्याप्रमाणे आपण तेवढे दुष्ट नाहीत आणि ते स्वत:ला समजतात तेवढे देवदूत सुद्धा नाहीत. मला हे सांगितले पाहिजे की, अमेरिका आणि भारत यांची तुलनाच करायची झाली आणि ती प्रामाणिकपणे केली तर असे लक्षात येईल की, नीतिमत्तेच्या बाबतीत आम्हीच श्रेष्ठ आहोत आणि त्या बाबतीत मान ताठ करून चालण्याचा आम्हालाच अधिकार आहे.'' असे सांगून स्वामी विवेकानंद आपण हिंदू आहोत याचा आपणाला अभिमान आहे! असा उच्चरवाने घोष करतात.<br />शिकागो येथे झालेल्या सर्वधर्मपरिषदेत बोलताना स्वामी विवेकानंद असे म्हणाले होते की, ""एखाद्या धर्माचे प्रचारक, त्यांच्या धर्माच्या प्रसाराने आणि अन्य सर्व धर्माच्या विध्वंसाने धार्मिक ऐक्य प्रस्थापित होईल अशा भ्रमात असतील तर मी त्यांना सांगू इच्छितो की, बंधूंनो, तुमचे हे स्वप्न म्हणजे एक अशक्य ठरणारी आशा आहे. कोणत्याही एका धर्माच्या विजयाने जगात धार्मिक सौहार्द्र नांदू शकणार नाही.'' असा संदेश देणारे स्वामी विवेकानंद भारतात परत आल्यानंतर असे म्हणाले होते की, ""आपल्याला केवळ आपल्या देशाचे पुनरुज्जीवन करून भागणार नाही. केवळ आपल्या देशाचाच असा विचार करणे ही एक छोटी गोष्ट आहे. मी नव्या कल्पना मांडणारा माणूस आहे आणि माझी एक मोठी कल्पना अशी आहे की, हिंदूधर्मीयांनी सगळे जग जिंकलेले आहे.''<br />स्वामी विवेकानंदांनी म्हटले होते, ""शूर लोकच जगाचा उपभोग घेऊ शकतात. तुमचे शौर्य दाखवून द्या, त्याचा कालानुरूप आविष्कार घडवा, तुमच्या शत्रूत फूट पाडा, भेद निर्माण करा, वेळ पडल्यास लाच द्या, त्यांच्यात बंडखोरीची पेरणी करा आणि तुमच्या शत्रूविरुद्ध उघड युद्ध पुकारा, त्याला जिंका आणि जगाचा आनंद लुटा. तरच तुम्ही खरे धार्मिक राहाल, अन्यथा इतरांनी तुम्हाला लाथाडले, सतत अपमानित केले आणि तरी तुम्ही ते अपमान गिळून अध:पतित जीवन जगत राहाल, तर तुमचे आयुष्य म्हणजे एक नरकवास ठरेल! नंतर तर तुम्हाला नरकात जावे लागेलच, हेच शास्त्राने सांगितले आहे.''<br />विजयासाठी वाट्टेल ते करण्याचा संदेश देणारे स्वामी विवेकानंद दुसऱ्या ठिकाणी म्हणतात, ""माझ्या आयुष्यात मी एक मोठा धडा शिकलो आहे की, आपण जे साध्य करतो, ते साध्य तर पवित्र असले पाहिजेच, परंतु त्यासाठी वापरलले साधनसुद्धा शुद्ध असले पाहिजे. किंबहुना मी तर असे म्हणेन की, आपण जे साध्य करतो त्याच्यावर लक्ष केंद्रित करण्यापेक्षा ते कोणत्या मार्गाने साध्य करतो, यावर जास्त लक्ष देणे हेच यशाचे रहस्य आहे.''<br />स्वामी विवेकानंद ख्रिश्चन धर्मावर टीकाही करतात आणि दुसऱ्या बाजूला येशू ख्रिस्तांविषयी अतिशय आदरानेही बोलतात. ख्रिस्ताने ग्रीस आणि रोम यांचा विध्वंस केला, असेही स्वामीजी दाखवून देतात. येशू ख्रिस्त आणि ख्रिश्र्चन धर्म यांच्याविषयी स्वामीजींनी जे काही म्हटले आहे, त्याचा संदर्भ सोडून विचार केला तर त्या म्हणण्यात विरोधाभास आहे असे दिसेल. त्यांनी ही विधाने कधी केली आहेत आणि कशाच्या संदर्भात केली आहेत, हे तर पाहणे गरजेचे आहेच, पण ते कोणासमोर बोलत होते, त्या श्रोत्यांची वैचारिक, आध्यात्मिक पातळी कोणती होती आणि त्यांनी ती विधाने कोणत्या परिस्थितीत केली आहेत? हेही पाहणे गरजेचे आहे.<br />असा विचार केला नाही तर ही विधाने परस्परविरोधी असल्याचे तर दिसतेच, पण त्यामुळे आपण संभ्रमातही पडतो. हा संभ्रम संपवण्यासाठी आपल्याला स्वामीजींच्या विचारांचा सखोल अभ्यास करावा लागेल. सत्य हे बहुआयामी असते, हे विसरून चालणार नाही. शास्त्रज्ञांनीही हे मान्य केले आहे. उदाहरणार्थ प्रकाश हा कणांचा बनलेला आहे की तरंगांचा बनलेला आहे, असा प्रश्न आपण एखाद्या वैज्ञानिकाला विचारला तर तो उत्तर देईल, दोन्हींनीही बनलेला आहे. स्वामी विवेकानंद म्हणतात, आपण असत्याकडून सत्याकडे जात नसतो तर सत्याकडून सत्याकडे जात असतो. सामान्य माणसाची प्रगती होत असते तेव्हा तो मर्यादित सत्याकडून उच्च दर्जाच्या सत्याकडे प्रवास करीत असतो.<br />स्वामीजींचे विचार एवढे सामर्थ्यवान आहेत की, त्यांनी साऱ्या भारत देशाला चेतना दिली आणि या चेतनेने स्वातंत्र्य लढ्याला चालना दिली. तेव्हापासून भारतात घडलेल्या प्रत्येक चांगल्या कामामागे स्वामीजींच्या विचारांची प्रेरणा होती, अजूनही आहे. असे का घडले? स्वामीजींचे हे विचार समजून घेण्यासाठी आणि स्वामीजींना पूर्णपणे समजून घेण्यासाठी त्यांच्या विचारांचा सखोल अभ्यास केला पाहिजे, नित्य अभ्यास केला पाहिजे. केवळ त्यांची उद्धरणे समोर ठेवून आणि त्यांचे संदर्भाशिवाय विश्र्लेषण करून वरवरचा विचार करणे पुरेसे नाही.<br />भारतीयांची स्वामीजींवर एवढी श्रध्दा आहे की, स्वामी विवेकानंदांचा संदेश म्हणून जे काही सांगितले जाते, त्याचा ते स्वीकार करतात. त्यामुळे माणसाच्या उन्नतीसाठी पाश्चात्त्य देशात जे सांगावे लागते, ते भारतीयांना सांगून चालत नाही. आपण भारतीयांना भलते-सलते काही संागायला लागलो तर ती स्वामीजींशी प्रतारणा तर ठरेलच, पण एका रोगासाठीचे औषध दुसऱ्या रोगासाठी दिल्यासारखे ते घातकही ठरेल. आपले दुर्दैव असे आहे की, या देशातले काही लोक तसा प्रयत्न जाणीवपूर्वक करायला लागले आहेत. हिंदू समाजाची लढावू वृत्ती मारली जावी, या हेतूने हा खोडसाळपणा सुरू आहे.<br />स्वामींनी पाश्चात्त्य श्रोत्यांसमोर बोलताना, त्यांनी जगभर आपला धर्म पसरविण्याची स्वप्ने पाहू नयेत, असे त्यांना बजावतात पण तेच स्वामीजी हिंदूंसमोर बोलताना मात्र हिंदूंनी आपल्या "आध्यात्मिक' शक्तीच्या जोरावर जगाला जिंकले पाहिजे, असे आवाहन त्यांना करतात. ख्रिश्र्चॅनिटी आणि इस्लाम यांची भूमिका फार वेगळी आहे. आम्ही जो देव मानतो तोच इतरांनी मानला पाहिजे, सर्वजण तो मानत नासतील तर त्यांना त्यासाठी छळ-कपट, हिंसा किंवा धाकाने बाध्य करणे हे आमचे कर्तव्यच आहे, असे ते मानतात, पण हिंदूंची मान्यता तशी नाही. जगाचा पसारा हा एकाच शक्तीचा विस्तार आहे. त्यामुळे त्याच्या विविध रूपांचा आणि निरनिराळ्या आविष्कारांचा आपण आदर केला पाहिजे, असे हिंदू मानतात.<br />हिंदूंच्या या विचारांचा साक्षात्कार झालेली एक संवेदनशील व्यक्ती म्हणून स्वामीजींना सर्व मानवांविषयी अतोनात प्रेम वाटते. त्यामुळेच ते वरवर विरोधाभास असलेली अशी विधाने करीत असतात. त्यांना एक बाब प्रकर्षाने लक्षात येते की, सर्वसमावेशक धार्मिक विचार हा सकारात्मक झाला पाहिजे, तरच हट्टाग्रही धार्मिक विचार मर्यादेत राहतील. तसे न झाल्यास एकांगी आणि अभिनिवेश पूर्ण धार्मिक विचार मानवतेचा नाश करतील. सर्वसमावेशक विचार आग्रही राहिले नाहीत तर मानवतेचे अस्तित्व आणि प्रगती यांच्यात बाधा येईल. मानवी जात धराशायी होईल. एकांगी धार्मिक विचार सीमित राहिले नाहीत तर ते इतरांनाही संपवतात आणि कालांतराने स्वतःही संपून जातात. त्यामुळे स्वामी विवेकानंद जगद्‌गुरूंच्या भूमिकेतून एकांगी विचारांना सर्वसमावेशक करण्याची पद्धत सांगतात, त्यांना जीवनातल्या वस्तुस्थितीची जाणीव देतात. सर्व समावेशकतेचा आत्मविश्र्वास वाढवतात. त्यांना आग्रही बनवून जगभर प्रभावी करण्याचा मार्ग दाखवतात.<br />दुर्दैवाने भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यापासूनच्या धार्मिक विचारांच्या प्रसाराने स्वामी विवेकानंद यांच्या या भावनेशी पूर्णपणे विसंगत रूप धारण केले आहे. सर्वसमावेशक विचारांच्या हिंदूंना एकांगी विचारातून निर्माण होणाऱ्या हिंसक कारवायांबद्दल दोषी धरले जात आहे. एकांगी विचारांच्या धर्मांचा फाजील लाड केला जात आहे. त्यांनाच मान दिला जात आहे. विद्वान, बुद्धिवादी, पंडित, राजकीय नेते आणि मान्यवर लोक हाच मार्ग अवलंबत आहेत.<br />याचे एक उदाहरण देता येईल. ओरिसाच्या कंधामल जिल्ह्यात स्वामी लक्ष्मणानंद सरस्वती यांच्या निर्घृण हत्येनंतर उसळलेल्या दंगलीवर शशी थरूर यांनी एक लेख लिहिला आहे. त्यात त्यांनी असे म्हटले आहे की, "धर्मांतराला असा विरोध करणे आणि त्यावर अशी प्रतिक्रिया व्यक्त करणे हे "इंडियन मुजाहेदीन' ने केलेल्या बॉम्बस्फोटासारखेच आहे.' म्हणजे स्वामी लक्ष्मणानंद सरस्वती यांनी वनवासींचे धर्मांतर रोखले जावे म्हणून केलेले त्यांच्या कल्याणाचे कार्य हे एक अतिरेकी कृत्य आहे, असे थरूर यांना म्हणायचे आहे.<br />त्यांचे हे मत पटण्यासारखे नव्हतेच, त्यामुळे अनेकांनी त्यांचा निषेध केला, तेव्हा त्यांनी दुसरा लेख लिहिला. त्यात त्यांनी स्वामी विवेकानंदांचेच उदाहरण वापरले. ""सर्व धर्मांच्या उपासना पद्धती निरनिराळ्या असल्या तरी शेवटी ईश्र्वर हा एकच आहे, असे विवेकानंद म्हणतात, मग एक वनवासी हिंदूंप्रमाणे मूर्तीची पूजा करण्याऐवजी ख्रिश्र्चन होऊन आकाशातल्या बापाकडे हात पसरायला लागला तर काळजी वाटण्याचे कारण काय?''<br />शशी थरूर यांचे हे म्हणणे सकृत्‌दर्शनी बरोबर वाटते आणि ते हिंदूंना चांगले माहीतही आहे. हिंदूंना हे फार पूर्वीपासूनच माहीत आहे. ते त्यांनी आपल्या जीवनात उतरवलेसुद्धा आहे. त्यासाठी शशी थरूर यांनी स्वामी विवेकानंदांना उद्‌घृत करण्याचीही गरज नाही, पण थरूर यांना विवेकानंदांचा हा विचार सांगायची हौसच असेल तर त्यांनी तो पाश्र्चात्त्य देशातल्या ख्रिश्र्चन मिशनऱ्यांना सांगावा, ते तसा सांगतील?<br />शशी थरूर यांच्यासारखे हिंदू समाजात जन्मलेले आणि हिंदू समाजाच्याच अंगाखांद्यावर खेळून, बागडून मोठे झालेले लोकच स्वामी विवेकानंदांनी काढलेले उद्‌गार असे नको तिथे वापरत असतात. स्वामीजींचा असा विचार चुकीच्या लोकांना सांगण्याची ही कृती अज्ञानाने किंवा अनवधानाने झालेली नाही तर ती जाणीवपूर्वक केलेली आहे. सर्वसमावेशक धर्मविचार क्षीण व्हावा म्हणून एकांगी विचारांच्या धर्मासाठी असलेला हा विचार सर्वसमावेशक हिंदूधर्मीयांना हेतुपुरस्सरपणे सांगितला जात आहे. तसा तो सांगितल्याने हिंदूंनाच अपराध्यासारखे वाटायला लागते. आपल्या धर्मातल्या लोकांनी अन्य धर्मात जाऊ नये यासाठी प्रयत्न करणे हासुद्धा अपराध आहे, गुन्हा आहे, असे त्यांना वाटायला लागते.<br />या सगळ्यांचा परिणाम काय? असहाय्य समाज, दुबळे नेतृत्व आणि 26 नोव्हेंबरसारखे दहशतवादी हल्ले। असे हल्ले पुन्हा होऊ नयेत असे वाटत असेल तर स्वामी विवेकानंद जयंतीच्या औचित्यावर आपण आध्यात्मिक शक्तीच्या आधारे जग जिंकण्याचा निर्धार केला पाहिजे. सर्वसमावेशक धर्मविचार आग्रही झाला पाहिजे. विध्वंस नको, एकत्रीकरण हवे. मतभेद नकोत, मनोमिलन हवे. दहशतवादाशी सामना करण्यासाठी स्वामी विवेकानंदांचाच विचार हवा !'' </div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-69324788819713889722014-03-23T12:39:00.003+05:302014-03-23T12:39:47.302+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span class="text">स्वामी विवेकानंदांच्या जीवनातील काही नाट्यपूर्ण घटनांभोवती अनेकांचे मन घोटाळत रहाते. त्यांच्या विचारांची उत्तुंगता लक्षात घेतली जात नाही. रामकृष्णांचा दिव्य स्पर्श, शिकागोचे ते विख्यात भाषण, भगिनी निवेदिताचे भावसमर्पण अशा अनेक घटनांनी वाचक भारावून जातात. त्यांचे विचारधन हे दुर्लक्षित रहाते. स्वामी विवेकानंदांचे उपलब्ध साहित्य नऊ इंग्लिश खंडांत विस्तारले आहे. अजूनही काही भाग अप्रकाशित आहे. <br /><br />स्वामी जन्मभर बोलत राहिले. गुडविनसारखे लघुलेखक त्यांचे शब्द झेलत राहिले. एखाद्या वॉल्डो बाई हाती पेन घेऊन त्यांया पायाशी बसल्या. स्वत: विवेकानंदांनी हाती लेखणी घेऊन लिहिली ती फक्त पत्रे. उरले-सुरले त्यांचे विचारधन कागदावर उमटले ते त्यांच्या शिष्यांमुळे. <br /><br />स्वामी रंगनाथानंद हे त्यांच्या जीवनाचे भाष्यकार जगभर फिरले. वयाची 94 वषेर् पुरी करून नुकतेच कालवश झाले. त्यांचे अमोघ इंग्लिश वक्तृत्व पाहून थक्क झालेले श्रोते त्यांना विचारत : स्वामी हे भाषाप्रभुत्व, विचारप्रभुत्व कसे आणि कधी संपादन केले? यावर स्वामी रंगनाथजी म्हणत: ''मी कोणत्याही विद्यापीठाचा पदवीधर नाही. मात्र मी विवेकानंद साहित्य सुमारे साठ वेळा वाचून काढले आहे. या पारायणाने मला हे प्रभुत्व दिले.'' स्वत: स्वामीजी केवळ एक पदवीधर होते. तरीही त्यांनी जग जिंकले. ते कसे? ते आजन्म व्रतस्थ राहिले. ब्रिटानिका ज्ञानकोशाचे दहा खंड त्यांनी वाचले होते. ते सर्व त्यांच्या लक्षात होते. जगातील अनेक अक्षर साहित्यकृती त्यांनी आत्मसात केल्या होत्या. <br /><br />समर्थ रामदास म्हणत : ''अभ्यासे प्रकट व्हावे। नाहीतर झाकोनी असावे। प्रकट होऊनी नासावे। हे बरे नव्हे।।'' तुकाराम महाराज हेच सांगून गेले : ''असाध्य ते साध्य करिता सायास। कारण अभ्यास तुका म्हणे।।'' <br /><br />एका जागेवर सलगपणे, सहजपणे व सुखाने किमान तीन तास स्थिर राहिल्याशिवाय आसनसिद्धी प्राप्त होत नाही, असे पतजलींसारखे योगाचे अभ्यासक सांगतात. <br /><br />स्वामी विवेकानंदांना ही बैठक साध्य झाली होती. एक परिभ्रमणशील परिव्राजक हा त्यांचा लौकीक होता. पण जेथे ते जातील, रहातील, असतील त्या जागी स्वामी लगोलग आसनस्थ होऊन वाचन, मनन, चिंतन, ध्यानधारणा या प्रक्रियांचा आश्रय घेत. <br /><br />शिकागोच्या सर्वधर्मपरिषदेतील ज्या पहिल्याच भाषणाने ते विश्वविख्यात झाले ते भाषण साडेचार मिनिटांचे व सुमारे पाचशे शब्दांचे आहे. या शब्दशक्तीला काय म्हणावे? ती आली कोठून? या प्रश्ानंचा मागोवा घेणारांना अंतर्मुख व्हावे लागेल. <br /><br />स्वामीजी राजकारणापासून निग्रहपूर्वक दूर राहिले. राजकारणात शब्दांची फिरवाफिरव व भूमिकांची धरसोड फार घडते. स्वामीजींच्या वृत्तीत किंवा प्रकृतीत राजकारण मुळातच नव्हते. मात्र त्यांचे देशप्रेम निष्कलंक होते. ते म्हणत : ''दि सॉइल ऑफ इंडिया इज दि हायस्ट हेव्हन टु मी.'' भारताची धरती, रेती व माती मला स्वर्गासमान वाटते. <br /><br />त्यांच्या लेखी भारत ही पुण्यभूमी होती. जीवन ही एक अनुभवयात्रा होती. <br /><br />सुभाषचंद बोस म्हणत : आज स्वामीजी असते तर मी त्यांच्या पायाजवळ थांबलो असतो. विवेकानंद हे सुभाषचंदांचे दैवत होते. <br /><br />विवेकानंद परदेशातून परत आल्यावर, एकदा काँग्रेस अधिवेशनासाठी कलकत्ता येथे गेलेले लोकमान्य टिळक बेलूर मठात जाऊन त्यांना मुद्दाम भेटले. महात्मा गांधींनी भेटीचा प्रयत्न केला; पण स्वामीजी आजारी असल्यामुळे त्यांची भेट घडू शकली नाही. बंगालमधले अनेक क्रांतिकारक त्यांचा 'राजयोग' एकाग्रतापूर्वक वाचत. तुरुंगात अडकून पडलेल्या देशभक्तांना विवेकानंदांचा मोठा आधार वाटे. रवींदनाथ टागोर मोठ्या भक्तिभावाने विवेकानंद चरित्राचे चिंतन करीत. <br /><br /><span style="font-family: MS Sans Serif;">1963 </span>साली देशभर विवेकानंदांची जन्मशताब्दी साजरी झाली. नंतर थोड्याच दिवसांनी कन्याकुमारी येथे स्वामीजींचे भव्य स्मारक उभे करण्यात आले. त्याच्या उद्घाटनासाठी देशाचे पंतप्रधान उपस्थित राहिले. प्रत्येक राज्याचे प्रतिनिधी कन्याकुमारीच्या परिसरात दाखल झाले. <br /><br />विवेकानंद राजकारणापासून दूर राहिले खरे; पण सर्व राजकारणी लोकांना ते वंदनीय वाटले. राजकारणी लोकांनी ज्याच्यापुढे नतमस्तक व्हावे असा परमविरक्त तपस्वी हा युवकांचा आदर्श ठरावा असे राजीव गांधी म्हणाले होते. <br /><br />गढूळ राजकारणाला ज्यांच्या नामोच्चाराने निर्मळपणा प्राप्त व्हावा असे विवेकानंद स्वत: आजन्म राजकारणापासून दूर राहिले. विवेकानंदांचा जन्मदिवस राष्ट्रीय युवादिन म्हणून पाळावा, या निष्कर्षाप्रत शासनही येऊन पोहोचले. </span></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-59967977849568846142014-03-23T12:37:00.003+05:302014-03-23T12:37:42.692+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">अमीर खानचा सत्यमेव जयते हा reality show सध्या बहुचर्चित आहे,ह्याच कारण त्यामध्ये असलेली भीषण सामाजिक वास्तवता, महासत्ता होऊ घातलेल्या भारत देशामधील एकूण परिस्थितीचा बोलका आढावा म्हणजे सत्यमेव जयते. ‘जिन्हे देश कि फ़िक्र’,हे ह्या या नारयाने संपुर्ण भारतीयांची मने काबीज करण्यात आमिरला यश आल आहे. दिल पे लगेगी तभी बात बनेगी असं म्हणत तळागाळातील अनेक समस्यांना लोकांपर्यंत पोहोचवून आपण भारतीय आहोत आणि आपली नैतिक जबाबदारी विसरून चालणार नाही असा मोलाचा संदेश आपल्याला ह्यातून मिळतो. आमिरच व्यक्तिमत्व तसं ईतर कलाकारांपेक्षा भिन्न स्वरूपाच आहे,त्याचे चित्रपट जर आपण पाहिले तर social touch असणारे असतात. त्यात सरफरोश,मंगल पांडे,लगान,रंग दे बसंती ह्यांसाख्या सिनेमात आमिरची देशभक्ती आपल्याला पाहायला मिळते . तसेच अतिथी देवो भव ह्या भारतीय पर्यटनाच्या जाहिरातीत देखील आमिरची वेगळी छटा बघायला मिळते. सत्यमेव जयते ह्या show मधून सामाजिक जनजागृती व्हावी आणि प्रत्येकाने आपले मौलिक अधिकार ओळखावे हा त्यामागचा हेतू असल्याचं आमिरने स्पष्ट केलं आहे. सदर showच हे दुसर पर्व असून मार्च महिन्याच्या प्रत्येक रविवारी सकाळी ११ वा. हा show दाखविला जाणार आहे.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-10665332068351210392014-03-23T12:31:00.002+05:302014-03-23T12:31:37.886+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span style="font-size: small;">एकदा एका माणसाला त्यच्या घोड्यासमवेत एक नदी पार करायची असते. परंतु त्याला नदीची खोली माहीत नसल्याने तो तिथेच काठावर विचार करत बसतो. मदतीसाठी आजुबाजुला पाहत असताना त्याला तेथे एक लहान मुलगा दिसतो. तेव्हा त्या माणसाने लहान मुलाला नदीच्या खोलीबद्दल विचारले.</span><br /><br /><br /><span style="font-size: small;">मुलाने घोड्याकडे एकदा पाहीले आणि क्षणभर थांबुन तो विश्वासाने म्हणाला, " निश्चींतपणे जा, तुमचा घोडा नदी सहज पार करु शकेल".</span><br /><br /><span style="font-size: small;">मुलाचा सल्ला मानुन त्या माणसाने नदी पार करण्यास सुरुवात केली. परंतु नदीच्या मध्यावर पोहोचल्यावर त्याच्या लक्षात आले की नदी खुप खोल आहे. आणि तो जवळ जवळ बुडायलाच आला.</span><br /><span style="font-size: small;">कसाबसा तो त्यातून सावरला आणि बाहेर येउन त्या मुलावर जोरात खेकसला. मुलगा पुरता घाबरला होता आणि घाबरत घाबरतच बोलला, "पण माझी बदके तर खुप लहान आहेत आणि ते दररोज नदी पार करतात. त्यांचे पाय तर तुमच्या घोड्यापेक्षा खुप लहान आहेत."</span><br /><br /><span style="font-size: small;">उगाच कोणाचाही सल्ला ऐकण्याआधी त्यांना खरोखरच काही माहीती आहे का ते जाणुन घ्या....</span></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-74561868668542776922014-03-23T12:29:00.001+05:302014-03-23T12:29:13.849+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">एक माणूस परीस ( पारस ) शोधायला निघाला.... त्यासाठी रस्त्यात जो दगड<br />येईल तो घ्यायचा, गळ्यातल्या साखळीला लावायचा आणि फेकून द्यायचा असा त्याचा<br />दिनक्रम सुरू झाला दिवस गेले... महिने लोटले... वर्षे सरली.... पण<br />त्याच्या दिनक्रमात बदल झाला नाही ....दगड घ्यायचा, साखळीला लावायचा आणि मग<br />तो फेकून द्यायचा....<br />शेवटी तो माणूस म्हातारा झाला.... आणि ज्या क्षणि<br />तो आपले शेवटचे श्वास मोजत होता त्यावेळी अचानक त्याचे लक्ष त्याच्या<br />गळ्यातील साखळीकडे गेले...<br />ती साखळी सोन्याची झाली होती.....<br />दगड<br />घ्यायचा, साखळीला लावायचा आणि फेकून द्यायचा या नादात त्याचे साखळीकडे<br />लक्षच गेले नाही....<br /><br />तात्पर्य:<br />प्रत्येकाच्या जीवनात एकदा तरी<br />परीस येत असतो...कधी आई- वडिलांच्या रूपाने, तर कधी भाऊ-बहीनीच्या<br />नात्याने...तर कधी मित्राच्या मैत्रिणीच्या नात्याने .....तर कधी<br />प्रेयसीच्या नात्याने..... कोणत्या ना कोणत्या रूपात तो आपल्याला भेटत<br />असतो... आणि आपल्यातल्या<br />लोखंडाचे सोने करीत असतो...... आपण जे काही<br />असतो किवा बनतो त्यात त्यांचा बराच हातभार असतो .......<br />पण फार कमी<br />लोक या परीसाला ओळखू शकतात .......<br /><br /></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-26869028441964329132013-09-12T11:35:00.002+05:302013-09-12T11:35:09.157+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span style="font-size: small;">संस्कार म्हणजे नक्की काय? बहुतेकांच्या मते घरी संध्याकाळी शुभंकरोती म्हणणे, मोठयांचा आदर करणे, खरे बोलणे, स्वच्छतेचे पालन करणे...यादी नक्कीच लांबत जाईल. पण हे संस्कार मुलांमध्ये रूजणार कसे? संस्कार ही काही दैवी देणगी किंवा रेडिमेड पॅकेज म्हणून उपलब्ध होणारी गोष्ट नाही. संस्कार हे एका पिढीतून दुस-या पिढीत रूजवायचे असतात. संस्कारांचा अनमोल ठेवा मागच्या शतकात साने गुरूजी यांनी 'श्यामची आई' रूपाने लिहून ठेवला आहे. नाशिकला जेलमधे असतांना साने गुरूजींनी आपल्या आईच्या आठवणी ५ दिवसात लिहून काढल्या. रूढ अर्थाने हे लिखाण काही आत्मचरित्र, कांदबरी किंवा निबंध नाही. त्या आहेत सच्च्या दिलाने लिहीलेल्या आईच्या आठवणीं आणि अंतकरणापासून आईला वाहिलेली श्रघ्दाजंली. 'श्यामची आई' पुस्तकावर कितीतरी पिढया संस्कारक्षम झाल्या. १९५३ साली प्र.के.अत्र्यांनी ह्या पुस्तकावर चित्रपट काढायचा ठरवला. चित्रपटाचा नायक श्याम होता माधव वझे आणि आईच्या भूमिकेत त्यावेळच्या उच्च शिक्षित शिक्षिका संध्या पवार अर्थातच वनमाला. चित्रपट जरी १५३ मिनिटांचा असला तरी एकदा पाहिलेल्या ह्या चित्रपटाचा 'इम्पॅक्ट' (परिणाम) मात्र आयुष्यभर राहतो......<br /><br /><img src="http://72.78.249.110/SM3/%28S%28ul4wzxmxpbg3ci453yoxgnrd%29%29/970CD7B18D64B0AA4A55513B0235ED3B5B4493381E00C7FFBCDED20DA78821F8747288997BC0874F.file" style="float: right; padding-bottom: 5px; padding-left: 5px; padding-right: 5px; padding-top: 5px;" />अंघोळ झाल्यावर श्याम आईला पाय पुसायला सांगतो. त्यावेळी आई म्हणते ''श्याम जसे पायाला घाण लागू नये म्हणून जपतोस, तसेच मनाला घाण लागू नये म्हणूनही जपत जा. मनाची शुध्दी करण्याकरिता देवाने अश्रूंचे दोन हौद भरून दिले आहे''. भजनाची आवड असलेला श्याम जेव्हा बुवांना चिडविण्यासाठी मोठयाने भजन म्हणतो तेव्हा आई त्याला म्हणते, ''देवाची भक्ती ही मोठयाने नाही तर ह्दयातून केली तर देवा पर्यंत पोहोचते.'' बंधू प्रेमाचे धडे 'चिंधीच्या' गाण्यातून समजावून सांगणारी आई, पोहायला जात नाही म्हणून श्यामच्या पाठीवर चाबकाचे फटके ओढणारी आई, श्यामला कळया न तोडू देणारी आई, महार असलेल्या म्हातारीला मोळी उचलून मानवतेचे धडे देणारी आई, गरीबीतही ताठ मानेने जगणारी आई, आपल्या मुलांनी शिकून मोठे व्हावे म्हणून कष्ट करणारी श्यामची आई.....अशी अनंत रूपे साने गुरूजींनी ४५ भागात लिहून काढली आहेत. तितक्याच प्रभावीपणे आचार्य अत्र्यांनी पडद्यावर उभी केली आहेत. चित्रपटाने १९५३ सालचे राष्ट्रपती सुवर्ण पदक पटकावले. राष्ट्रीय पुरस्कार १९५४ साली सुरू झाले त्यामुळे त्या वर्षीचा राष्ट्रीय पुरस्कारही 'श्यामची आई'ला मिळाला.<br /><br />माधव वझेंचा 'श्याम' आणि वनमाला बाईंची 'आई' ह्या अजरामर झालेल्या भूमिका. इतर भूमिकेत बाबुराव पेंढारकर, सुमती गुप्ते, प्रबोधनकार ठाकरे, शंकर कुलकर्णी सारखे कसलेले कलाकार होते. ''वनमाला बाईंना (त्याकाळच्या) आधुनिक कपडयात पाहिले आणि आईची भूमिका ह्या बाई कशा पार करणार?'' अशी आठवण श्याम म्हणजेच 'माधव वझे' सांगतात. वनमाला बाईंचे अस्सल खानदानी सौंदर्य, तपकिरी घारे डोळे आणि चेह-यावरची सोशिकता आईची भूमिका अजरामर करून गेली. नुकताच त्यांचा स्वर्गवास झाला त्यावेळी पुन्हा एकदा रसिकांच्या मनात 'श्यामच्या आईच्या' आठवणी जाग्या झाल्या. वनमाला बाईंच्या नावावर खरतर एकूण ४० चित्रपट जमा आहेत. पण त्यातली सर्वात यादगार भूमिका 'श्यामची आई' आणि नंतर अनुक्रमे 'वसंतसेना' आणि 'सिकंदर' मधली 'रूखसाना'. त्याकाळी वनमाला बाईंनी पॉलिटिकल सायन्स घेऊन एम.ए. केले होते. त्याकाळी कॉलेजला जाणा-या त्या एकटयाच महिला होत्या. त्यामुळे मुंबईच्या सेंट झेवियर्स कॉलेज मधली मुलं त्यांना गंमतीने 'क्वीन ऑफ बीच' म्हणत असत. वसंत देसाईचे संगीत लाभलेल्या ह्या चित्रपटातले 'छडी लागे छम छम' हे ह्दयनाथ मंगेशकरांचे पर्दापणातले गीत रिमिक्सच्या जमान्यात आजही ठेका धरायला लावते.<br /><br />काळ बदलला तशी माध्यमेही बदलली आणि अधिक प्रभावी झाली. २००४ रोजी 'श्यामचा आई'ला पन्नास वर्षे पूर्ण झाल्याचे औचित्य साधून रूद्रा व्हिडीओने ह्या चित्रपटाची व्हिसीडी/डिव्हिडी उपलब्ध करून देऊन मोलाची कामगिरी केली आहे. डिव्हिडीमध्ये तर वनमालाबाईंवर अत्यंत माहितीपूर्ण डॉक्युमेंटरी आहे. वाचनाची आवड कमी झालेल्या ह्या पिढीसाठी व्हिसीडी/डिव्हिडी अत्यंत उपयुक्त ठरत आहे. त्याबरोबर श्यामची आईचे इंग्रजीत रूपांतर केले आहे व्ही. रामकृष्णन ह्यांनी. पुण्यात ७४ वर्षाचे पुराणिक आजोबा एक हाती घरोघरी जाऊन 'श्यामची आई' पुस्तकाची विक्री करतात. एखाद्या दिवशी पुस्तके विकली गेली नाही तर संध्याकाळचे जेवण ते घेत नाहीत इतकी त्यांची श्यामच्या आईवर निष्ठा आहे. आजपर्यंत त्यांनी पाच हजार पुस्तकांची विक्री केली आहे. त्यांना गरज आहे कोणीतरी हे काम पुढच्या पिढीने हातात घेण्याची. <br /><br />श्यामच्या आईला पन्नास वर्षे पूर्ण झाली तरी अजूनही रसिकांच्या मनात चित्रपटाच्या आठवणी आणि आईच्या संस्कारांचा पगडा आहे. श्यामच्या आईचे संस्कार हे अनंत काळासाठी आहे. किंबहूना येणा-या काळात त्याची गरज अधिकाधिक भासणार आहे. त्यावेळी कदाचित मुलांच्या आधी त्यांच्या पालकांनी पुस्तक/सीडी बघणे अधिक गरजेचे होईल. कारण संस्कारक्षम पिढीच पुढची पिढी अधिक चांगली जोपासू शकते.</span></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-50154106444731608302013-09-12T11:33:00.002+05:302013-09-12T11:33:57.180+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><span style="font-size: small;">करिअर या शब्दाचा नेमका अर्थ काय असतो? शब्दकोशाच्या भाषेत सांगायचं झालं तर उपजिविकेचा मार्ग. मग काही लोकांचं ‘करिअर’ असतं आणि बाकी सारे तत्सम नोकरी, धंदा करणारे सामान्यच राहतात. उदा. सचिन तेंडुलकर, सुनिता विल्यम्स, सानिया मिर्झा, विश्वनाथन आनंद यासारखी माणसं जे काही त्यांच्या क्षेत्रात मिळवतात ती त्यामुळे संबंधित क्षेत्रातली आदर्श होतात. मग तुम्ही आम्ही मागे का?<br /><br />करिअरचा नेमका अर्थ कळला तर हे कोडं सुटू शकतं. शाळा कॉलेजमध्ये असताना अमुक तमुक क्षेत्रातलं शिक्षण घेणं करिअर असतं. कॉलेजमधून बाहेर पडताच एखादी तगड्या पगाराची नोकरी मिळवणं करिअर होतं. थोडा काळ तिथे जातो न जातो तेव्हा प्रमोशनपासून परदेशातजाण्यापर्यंतचे वेध लागू लागतात, त्याला करिअरचे महत्त्वाचे टप्पे मानले जातात. यात करिअर कुठे आहे. इथे आपणच विणलेल्या कोशातून बाहेर पडायला हवं. नेमकं आपल्याला काय हवं, हे उमजायला हवं.(हीच तर खरी गोम आहे) एखाद्या भल्या मोठ्या क्षेत्राची निवड करण्यापेक्षा आपल्याला काय करायला आवडतं, हे शोधून काढलं तर उत्तम. मेडिकलला जायचंय असं म्हणण्यापेक्षा डॉक्टर व्हायचंय की फार्मा कंपनी काढायची हे आताच ठरवा. इंजिनीअर व्हायचंय असं म्हणून भागणार नाही. त्याच्या भारतातच ५२ पेक्षा जास्त शाखा आहेत.<br /><br />राहुल गांधीला कधी डान्स करताना पाहायलंय का, मुकेश अंबानीला क्रिकेट खेळताना पाहयलंय का, उत्तर अर्थातच नाही असतं. यांनी त्यांच्या आयुष्यात एका ठराविक गोष्टीला प्रचंड प्राधान्य दिलंय. त्यामुळं त्यांची कारकीर्द घडत जाते. शब्दकोशाच्या भाषेत सांगायचं झालं तर ते आयुष्याच्या एका टप्प्यावर फक्त उपजिविकेचा मार्ग निवडून थांबत नाहीत तर तो मार्ग जगायला सुरुवात करतात. त्यामुळे कोट्यवधीतून कुणीतरी एकच शास्त्रज्ञ होतो, एखाद्यालाच नोबेल मिळतं, श्रीमंतांच्या यादीत येणारी माणंस हाताच्या बोटावर मोजण्याइतकीच असतात, संपूर्ण देशाची सत्ता हाती घेणारा तर विरळच, त्यामुळे उपजिविकेचा मार्ग म्हणजेच करिअर निवडा आणि त्याला तुम्ही किती डायमेन्शन्स देऊ शकतात ते पाहा. यश त्यातच तर लपलेलं नाही ना…</span> <br /><div style="clear: both; padding-top: 30px;"> <div> <div style="float: left;"> <span> <a class="Link" href="http://www.blogger.com/null" title="Share this post with your friends"><img border="0" src="http://www.globalmarathi.com/images/mail.gif" /></a> </span> </div><div style="float: left; height: 20px; overflow: hidden; width: 80px;"> </div><div class="Text" style="float: left;"> </div></div></div></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-43229114075619119292013-07-07T22:26:00.001+05:302013-07-07T22:26:56.925+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"> <br />महाराष्ट्रातील जिल्ह्यांना जोडणारे इतर राज्यांच्या सीमा<br /><br /> १) मध्य प्रदेश- नंदूरबार, धुळे, जळगाव, बुलढाणा अमरावती, नागपूर, भंडारा, गोंदिया<br /><br /> २) कर्नाटक - कोल्हापूर, सांगली, सोलापूर, उस्मानाबाद, लातूर, नांदेड.<br /><br /> ३) आंध्र प्रदेश- गडचिरोली, चंद्रपूर, यवतमाळ, नांदेड.<br /><br /> ४) गुजरात - ठाणे, नाशिक, नंदूरबार, धुळे.<br /><br /> ५) दादरा, नगर-हवेली- ठाणे, नाशिक.<br /><br /> ६) छत्तीसगड- गोंदिया, गडचिरोली.<br /><br /> ७) गोवा- सिंधुदुर्ग.<br /><br />इतर सामान्य ज्ञान<br /><br /> * चीन हा जगातील सर्वात लांब भिंत असलेला देश आहे.<br /><br /> * कॅनडा सर्वात लांब रस्ते.<br /><br /> * जपान हा जहाजबांधणी व्यवसायात जगातील अग्रेसर देश.<br /><br /> * चीन हा मातीच्या भांडय़ांसाठी प्रसिद्ध असलेला देश आहे.<br /><br /> * कॅनडा हा वृत्तपत्र कागद निर्मितीत जगात अग्रेसर असलेला देश आहे.<br /><br /> * ब्राझील कॉफी उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * भारत चहा उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * बांगलादेश ताग उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * घाना कोकोच्या उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * अमेरिका मका उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * सौदी अरेबिया क्रूड तेल उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * क्युबा साखर निर्यात करणारा प्रमुख देश.<br /><br /> * चिली तांबे उत्पादनात प्रथम.<br /><br /> * मॅगनीज उत्पादनात रशिया प्रथम.<br /><br /> * कोळसा उत्पादनात रशिया अग्रेसर.<br /><br /> * अमेरिका जगातील सर्वात मोठा अल्युमिनियम उत्पादक देश.<br /><br /> * कांगो देशात युरेनियमचे सर्वात जास्त साठे आहेत.<br /><br /> * अमेरिका अणुऊर्जा निर्मितीत प्रथम<br /><br /> * जपानला उगवत्या सूर्याचा देश म्हणतात.<br /><br /> * शिकागो शहराला उद्यानांचे शहर म्हणतात.<br /><br /> * इजिप्तला नाईलची देणगी म्हणतात.<br /><br /> * जगप्रसिद्ध पिरॅमिड नाईल नदीच्या काठी इजिप्तमध्ये आहे.<br /><br /> * इटलीमध्ये पिसा येथे सुप्रसिद्ध झुकता मनोरा आहे.<br /> --<br /> * अमेरिकेतील व्हेनिझुएला येथील एन्जल धबधबा जगातील सर्वात उंच धबधबा आहे.<br /><br /> * नेपाळ व तिबेटच्या सरहद्दीवर माऊंट एव्हरेस्ट जगातील सर्वात उंच पर्वतशिखर आहे.<br /><br /> * आफ्रिकेतील सहारा वाळवंट हे जगातील सर्वात मोठे वाळवंट आहे.<br /><br /> * रोम शहराला सात टेकडय़ांचे शहर म्हणतात.<br /><br /> * थायलंडला पांढऱ्या हत्तीचा देश म्हणतात.<br /><br /> * मुंबई शहराला सात बेटांचे शहर म्हणतात.<br /> ----<br /> * ग्रीनलंड जगातील सर्वात जास्त लांबीचे बेट.<br /><br /> * ब्राझीलमधील उष्ण कटिबंधीय गवताळ प्रदेशाला कॅम्पोज म्हणतात.<br /><br /> * दक्षिण अमेरिकेतील वृक्षहीन गवताळ प्रदेशाला प्रेअरीज म्हणतात.<br /><br /> * इंग्लंडमधील प्रसिद्ध वृत्तपत्र द ऑब्झव्र्हर.<br /><br /> * रशियातील प्रसिद्ध वृत्तपत्र प्रवदा<br /><br /> * अमेरिकेतील प्रसिद्ध वृत्तपत्र द वॉशिंग्टन पोस्ट<br /><br /> * चीनमधील प्रसिद्ध वृत्तपत्र पीपल्स डेली<br /><br /> * भारतातील प्रसिद्ध वृत्तपत्र द इंडियन एक्स्प्रेस<br /><br /> * व्हिएन्ना (ऑस्ट्रिया) येथे आंतरराष्ट्रीय अणुऊर्जा कमिशनचे मुख्यालय आहे.<br /><br /> * ब्रुसेल्स (बेल्जियम) येथे युरोपियन एकॉनॉमी कम्युनिटीचे मुख्यालय आहे.<br /><br /> * मनिला (फिलिपाईन्स) येथे आंतरराष्ट्रीय तांदूळ संशोधन केंद्र आहे.<br /><br /> * हेग (हॉलंड) येथे आंतरराष्ट्रीय न्यायालय आहे.<br /><br /> * केप केनेडी (संयुक्त संस्थाने) नासाचे मुख्यालय.<br /><br /> * ऑक्सफर्ड इंग्लंडमधील सर्वात जुने विद्यापीठ.<br /><br /> * मोनॅको फ्रान्समधील आंतरराष्ट्रीय जुगार अड्डय़ांचे केंद्र.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />विशेष ज्ञान (९) <br /> सांद्रीभवन – वाफ थंड होऊन तिच्यापासुन पुन्हा द्रव बनणे या क्रियेची संज्ञा.<br /><br /> सांभर – भारतातील सर्वात मोठे अल्पकालीन खा-या पाण्याचे सरोवर.<br /><br /> साक्रामेंटो – कॅलिफोर्निया या राज्याची राजधानी.<br /><br /> सागरमाथा – एवरेस्ट शिखरास या नावानेही ओळखतात.<br /><br /> सागरेश्वर – हरणांसाठी राखीव असलेले सांगली जिल्ह्यातील अभयारण्य.<br /><br /> सातारा – कोयना धरण या जिल्ह्यात आहे.<br /><br /> सातारा – महाबळेश्वर या जिल्ह्यात आहे.<br /><br /> सातारा –महाराष्ट्रात सर्वात जास्त ग्रामपंचायती असणारा जिल्हा.<br /><br /> साने गुरुजी – श्यामची आई हे पुस्तक यांनी लिहीले.<br /><br /> सापेक्षतावाद – काल, अवकाश व वस्तुमान या तीनही बाबी परस्परावलंबी आहेत असे प्रतिपदन करणारा सिद्धांत.<br /><br /> साबरमती – म. गांधीनी येथून दांडी यात्रेला सुरुवात केली.<br /><br /> सामना - बर्लिन चित्रपट महोत्सवात दाखवला गेलेला पहिला मराठी चित्रपट.<br /><br /> सामवेद – चार वेदांपैकी तिसरा वेद.<br /><br /> सायली – गिनी या राष्ट्राचे चलन.<br /><br /> सारनाथ – अशोकस्तंभ हा सम्राट अशोकाने येथे उभा केला.<br /><br /> सारनाथ – भगवान बुद्धांचे पहिले प्रवचन झाले ते स्थळ.<br /><br /> सार्क – दक्षिण आशियायी प्रादेशिक सहयोग संघटना.<br /><br /> सावकारी – संत तुकाराम यांचा परंपरागत व्यवसाय हा होता.<br /><br /> सावर – या वृक्षाचा वापर आगकाड्या बनविण्यासाठी करतात.<br /><br /> सिंधुदुर्ग – भारतातील पहिला पर्यटन किल्ला.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />आगामी स्पर्धापरीक्षांची तयारी ... <br /> आगामी स्पर्धापरीक्षांची तयारी ...<br /> सरत्या वर्षांच्या अखेरीस आपण कुठला ना कुठला तरी संकल्प धरतो आणि हा संकल्प नवीन वर्षांत पूर्ण कसा करता येईल, याचा विचारही करतो. नोकरीच्या शोधात असणाऱ्या उमेदवारांनी आगामी वर्षांत उत्तम करिअर करू अथवा उत्तम ...नोकरी मिळवू, अशा आशयाचा संकल्प नक्कीच केला असणार. हा संकल्प पूर्ण होण्यासाठी योग्य दिशेने प्रयत्न करणेही अत्यावश्यक ठरते.<br /> एखादे ध्येय समोर ठेवून त्या दिशेने वाटचाल व्हायला हवी. या वर्षी आपण ठरवल्यानुसार कितपत पल्ला गाठू शकलो? जे ध्येय ठरवले होते, ते साध्य करण्याच्या दृष्टीने खरोखरीच प्रयत्न केले का, याचे स्वत:च अवलोकन करायला हवे. आपण ठरवलेले ध्येय साध्य करता आले नसेल तरीही खचून जाऊ नका. आगामी वर्षांत भरपूर संधी येणार आहेत, त्यांचा लाभ घ्या आणि आपल्या करिअरची वाटचाल योग्य दिशेने करा. समजा, या वर्षी ध्येय साध्य करण्याच्या प्रयत्नात कसूर केली असेल तर ती चूक नव्या वर्षांत होऊ देऊ नका. स्पर्धापरीक्षा देणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी तर वर्षभराचे वेळापत्रक आखून अभ्यासाचे नियोजन करा. <br /> स्पर्धापरीक्षांची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांनी प्रथम ध्येय निश्चित करा त्या दिशेने प्रयत्नांची सुरुवात केलीत की, आपल्या पंखांना बळ मिळते ते भरारी घेण्यासाठी.<br /> या वर्षांत बँकिंग परीक्षेमध्ये आमूलाग्र बदल झाला. शैक्षणिक पात्रता दहावीऐवजी (६०%) ऐवजी पदवीधर अशी करण्यात आली. संगणकाचेच युग आहे हे निश्चितपणे पक्के झाले. परीक्षापद्धतीही ऑनलाइन झाल्याने, एमपीएससी पूर्वपरीक्षेमध्ये यूपीएससी परीक्षेसारखाच अभ्यासक्रम आणून आयोगाने एक पाऊल पुढेच टाकले आहे.<br /> बँक, रेल्वे, प्रॉव्हिडंट फंड, यूपीएससी, एमपीएससी, स्टाफ सिलेक्शन कमिशनद्वारे होणाऱ्या भरती तसेच विविध पदांसाठी विविध खात्यांमार्फत निघणारे विविध अर्ज या सर्व बाबींवर लक्ष ठेवून असायला हवे. हे परीक्षेचे अर्ज निघाल्यावर परीक्षेची तयारी करणे हे यश मिळवण्यासाठी पुरेसे नसते.<br /> स्पर्धापरीक्षांचे अर्ज निघण्यापूर्वीच तुम्ही तुमच्या अभ्यासाचा पाया मजबूत करायला हवा आणि त्याचा चांगला परिणाम तुम्ही अनुभवालच. <br /> या येणाऱ्या नवीन वर्षांत कोणकोणत्या नवीन पदांसाठी अर्ज निघणार आहेत याची अंदाजित माहिती या लेखासोबत देत आहोत. त्यामुळे आगामी वर्षांत आपल्याला कोणत्या परीक्षा देता येतील आणि त्याच्या तयारीला प्रारंभ करायला हवा, याचा एक ठोकताळा तुम्हांला मनाशी बांधता येईल आणि ठरविलेले ध्येय साध्य करता येईल.<br /> स्पर्धा परीक्षांची तयारी पुरेशा गांभीर्याने आणि परीक्षापद्धती लक्षात घेऊन केली तर ती योग्य दिशेने सुरू राहते. अभ्यास करताना संबंधित परीक्षा देणाऱ्या इतर परीक्षार्थीशी संपर्कात राहिल्यानेही प्रयत्नांना जोर चढतो आणि अभ्यासविषयक चर्चामधून आपण कितपत पाण्यात आहोत, याचाही अंदाज स्वत:ला येतो. <br /> परीक्षा जवळ आली की, याआधीच्या परीक्षांच्या प्रश्नपत्रिका सोडविण्यासाठी पुरेसा वेळ द्यायला हवा आणि ज्या विषयांमध्ये आपण कमी पडतो, त्याची तयारी अधिक उत्तम रीतीने कशी करता येईल, याकडेही पुरेसे लक्ष द्यायला हवे. याआधीही संबंधित स्पर्धा परीक्षा दिलेल्या आणि त्यात अयशस्वी ठरलेल्या उमेदवारांनी अपयशाची कारणे पडताळून पाहायला हवीत आणि नव्या दमाने स्पर्धापरीक्षेची तयारी करायला हवी. <br /> सोबत दिलेल्या स्पर्धापरीक्षांचे संभाव्य वेळापत्रक लक्षात घेत अभ्यासाची मोट बांधा आणि योग्य दिशेने प्रयत्न करा.. यश तुमचेच आहे.<br /> संस्था/आयोगाचे नाव <br /> *इंटेलिजन्स ब्युरो एसीआयओ परीक्षा अर्जाची मुदत -एप्रिल/मे-२०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी <br /> * महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग राज्यसेवा (पूर्व) परीक्षा, परीक्षा अर्जाची मुदत- साधारणपणे जाने-फेब्रु. र०१३ परीक्षा दिनांक - ७ एप्रिल २०१३ <br /> * महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग पीएसआय (ढ.र.क.), परीक्षा अर्जाची मुदत- फेब्रु-२०१३ परीक्षा दिनांक- २१.४.२०१३ <br /> * महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग एसटीआय (र.ळ.क.) मार्च-२०१३ परीक्षा दिनांक- १२.५.२०१३ <br /> * महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग असिस्टंट (अररळ) एप्रिल-२०१३ परीक्षा दिनांक- १६.६.२०१३ <br /> * महाराष्ट्र लोकसेवा आयोग लिपिक टंकलेखक, जुलै-२०१३ परीक्षा दिनांक- १७.११.२०१३<br /> * स्टाफ सिलेक्शन कमिशन कम्बाइंड ग्रॅज्युएट लेव्हल-क <br /> (उॅछए) १९.१.२०१३ ते १५.२.२०१३,परीक्षा दिनांक- २१.४.२०१३ <br /> * स्टाफ सिलेक्शन कमिशन कम्बाइंड हायर सेकंडरी लेव्हल (उऌछरए) ६.७.२०१३ ते २.८.२०१३ २०.१०.२०१३ आणि २७.१०.२०१३ आणि ३.११.२०१३ <br /> * स्टाफ सिलेक्शन कमिशन मल्टिटास्किंगस्टाफ (टळर) ७.९.२०१३ ते ४.१०.२०१३ २२.१२.२०१३ आणि २९.१२.२०१३ आणि ५.०१.२०१३ <br /> * आयबीपीएस प्रोबेशनरी ऑफिसर साधारणपणे जाने. फेब्रु-२०१३, ऑक्टोबर २०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी <br /> * आयबीपीएस क्लार्क साधारणपणे एप्रिल - मे २०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी <br /> * आयबीपीएस रिजनल रुरल बँक साधारणपणे एप्रिल - मे २०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी <br /> * एसबीआय क्लार्क साधारणपणे फेब्रु- मार्च २०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी <br /> * एसबीआय ऑफिसर मार्च - एप्रिल २०१३ परीक्षा दिनांक- जाहिरातीनंतर दोन महिन्यांनी<br /><br /> By :- प्रा. संजय मोरे.<br /><br /><br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />सामान्य ज्ञान (४) <br />PART - A<br /><br /> * श्रीलंकेत वर्षभर पाऊस पडतो.<br /><br /> * नेपाळ हे जगातील एकमेव हिंदू राष्ट्र आहे.<br /><br /> * जगात ख्रिश्चन धर्माची लोकसंख्या सर्वात जास्त आहे.<br /><br /> * येशू ख्रिस्ताची जन्मभूमी बेथलहेम पॅलेस्टाईन देशात आहे.<br /><br /> * जेरुसलेम हे पवित्र शहर म्हणून प्रसिद्ध आहे.<br /><br /> * अमेरिकेचा शोध कोलंबसने लावला.<br /><br /> * फिनलंड जगातील सर्वात जास्त सरोवरे असलेला देश.<br /><br /> * व्हॅटीकन सिटी सर्वात कमी प्रादेशिक क्षेत्र असलेले राष्ट्र.<br /><br /> * बर्मुडा ट्रँगल हे उत्तर अलटान्टिक महासागरातील भौगोलिक ठिकाण.<br /><br /> * इंग्लंडमध्ये जगातील पहिला तुरुंग (जेल) स्थापन केला.<br /><br /> * लंडनमध्ये सर्वात पहिली भुयारी रेल्वे सुरू.<br /><br /> * नॉर्वे हा जगातील सर्वाधिक कर असलेला देश.<br /><br /> * चीन हा जगातील सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेला देश.<br /><br /> * स्वित्र्झलड हा जगातील सर्वात कमी बेकारी असणारा देश.<br /><br /> * केनिया हा जगातील सर्वाधिक जन्मदर असलेला देश.<br /><br /> * जपान भारताकडून लोह खनिज आयात करतो.<br /><br /> * रशियातील ट्रान्स सैबेरियन रेल्वे जगात सर्वाधिक लांबीची समजली जाते.<br /><br /> * नॉर्वे देशाला मध्यरात्रीचा सूर्य दिसतो.<br /><br />PART - B<br /><br /> * चीनमध्ये उन्हाळ्यात होणाऱ्या प्रचंड वादळांना टायफून म्हणतात.<br /><br /> * स्वीडन हा जगातील सर्वात जुने वृत्तपत्र अस्तित्वात असलेला देश.<br /><br /> * दमास्कस जगातील सर्वात प्राचीन शहर.<br /><br /> * टोकियो जगातील सर्वाधिक महागडे शहर.<br /><br /> * नेदरलँडमध्ये जगातील सर्वात जुना वायदेबाजार आहे.<br /><br /> * तुर्की देशाचे चलन सर्वप्रथम सुरू झालेला देश.<br /><br /> * हिरोशिमा शहरावर जगातील पहिला अणुबॉम्ब टाकण्यात आला.<br /><br /> * अमेरिकेच्या अध्यक्षांचे निवासस्थान व्हाईट हाऊस या नावाने ओळखतात.<br /><br /> * अमेरिकेचा सर्वोच्च नागरी पुरस्कार मेडल ऑफ फ्रीडम आहे.<br /><br /> * लंडनला लोकशाही संसदीय पद्धतीचा जनक म्हणतात.<br /><br /> * दक्षिण अमेरिकेतील निकाराग्वाने पूर्ण साक्षरतेचा टप्पा गाठला.<br /><br /> * मेक्सिकोमध्ये स्वाईन फ्ल्यूचा पहिला रुग्ण आढळला.<br /><br /> * दुबईतील बुर्ज दुबई या इमारतीला जगातील सर्वात उंच इमारतीचा किताब मिळाला.<br /><br /> * फिलिपाईन्सची मारिया कॉरिझॉन अकिनो ही आशियातील पहिली महिला राष्ट्राध्यक्ष आहे. नुकतेच कर्करोगाने निधन)<br /><br />PART - C<br /><br /> * बिजिंग (चीन) येथे जगातील सर्वात मोठे मत्स्यालय आहे.<br /><br /> * शिकागो येथे जगातील सर्वात मोठा कत्तलखाना आहे.<br /><br /> * फिलिपाईन्स देशाकडून रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार देण्यात येतो.<br /><br /> * ल्हासा (तिबेट) जगातील सर्वात जास्त उंचीवरील विमानतळ. येथे बुद्धधर्मियांचे पवित्र र्थक्षेत्र. दलाई लामांचा प्रसिद्ध राजवाडा येथे आहे.<br /><br /> * बंकिंगहॅम पॅलेस इंग्लंडच्या राणीचे राहण्याचे ठिकाण.<br /><br /> * मक्का (सौदी अरेबिया) मुस्लीम धर्मियांचे पवित्र तीर्थक्षेत्र, मक्केच्या यात्रेवरून परत लेल्यांना हाजी ही उपाधी दिली जाते.<br /><br /> * पॅरिस येथे इंटरपोलचे मुख्यालय आहे.<br /><br /> * लंडन पोलिसांचे केंद्र कार्यालय स्कॉटलंड यार्ड या नावाने प्रसिद्ध आहे.<br /><br /> * चीन हा लष्करी शिक्षण सक्तीचे असलेला आशियाई देश आहे.<br /><br /> * बोट्सवाना हा जगातील स्वत:चे लष्कर नसलेला देश आहे.<br /><br /> * ऑस्ट्रेलियात जगातील सर्वात मोठी हिमनदी आहे.<br /><br /> * अॅमेझॉन नदी विषुववृत्ताला दोन वेळा छेदून जाणारी नदी आहे.<br /><br /> * इटलीमध्ये जगातील सर्वात लहान नाव असलेली डी नदी आहे.<br /><br /> * चीनचे दु:खाश्रू हो-हॅग-हो नदीस म्हणतात.<br /><br /> * इंडोनेशिया जगातील ज्वालामुखींची सर्वात जास्त संख्या असलेला देश आहे.<br /><br /> * जपानमध्ये सर्वात जास्त भूकंप होतात.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />विशेष ज्ञान (८) <br />PART - 1<br /><br /> शेरवली – महर्षी धोंडो केशव कर्वे यांचे रत्नागिरीतील जन्मगाव.<br /><br /> श्रीनगर – जम्मू-काश्मिरची राजधानी.<br /><br /> श्वास – भारताकडून ऑस्कर नामांकनासाठी पाठविण्यात आलेला पहिला मराठी चित्रपट.<br /><br /> संताजी जगनाडे – संत तुकारामांचे अभग लिहिण्याचे काम त्यांच्या या मित्राने केले.<br /><br /> संथाल – हि सर्वाधिक लोकसंख्या असलेली आदीवासी जमात आहे.<br /><br /> संबोधन – व्याकरणातील आठवी विभक्ती.<br /><br /> संस्कृत – पंचतंत्र कथा सुरुवातीला या भाषेत लिहील्या गेल्या.<br /><br /> सईदा अनवरा – आसामच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री.<br /><br /> सज्जनगड – समर्थ रामदासांची समाधीस्थळ.<br /><br /> सतलज नदी – पंजाबमधील सर्वात मोठी नदी.<br /><br /> सत्ययुग – चार युगांपैकी पहिले युग.<br /><br /> सत्ययुग – हिदु पुराणानुसार रामाचा जन्म या युगात झाला.<br /><br /> सदरक्षणाय खलनिग्रनाय – महाराष्ट्र पोलिसांचे ध्येयवचन.<br /><br /> सम्राट अशोक – ‘ देवनाम् प्रिय, प्रियदर्शनी ‘ असे वर्णन करण्यात आलेला भारतीय सम्राट.<br /><br /> सरोजिनी नायडू – भारतातील पहिली महिला राज्यपाल.<br /><br /> सहा – वाळवीच्या पायांची संख्या.<br /><br /> सहारा – जगातिल सर्वात मोठे वाळवंट.<br /><br /> सह्याद्री – महाराष्ट्रातील पश्चिम घाट.<br /><br /> सांदिपनी – श्रीकृष्णाचा गुरु.<br /><br />PART - 2<br /><br /> शहाजहान – दिल्लीचा लाल किल्ला याने बांधला.<br /><br /> शहामृग – सर्वात जलद धावणारा पक्षी.<br /><br /> शहामृग – हा पक्षी उडू शकत नाही.<br /><br /> शांगहाई – चीनमधील सर्वात मोठे शहर.<br /><br /> शांतिवन – पंडीत नेहरु यांचे समाधीस्थळ.<br /><br /> शारदासदन – ११ मार्च १८८९ रोजी पं. रमाबाईनी मुंबईत बालविधवांसाठी सुरु केलेली संस्था.<br /><br /> शाल्की – भारतीय बनावटीची पहिली पानबुडी.<br /><br /> शिकंदर – एका जगज्जेत्या ग्रीक राजाचे नाव.<br /><br /> शिमला – हिमाचल प्रदेशची राजधानी.<br /><br /> शिरपूर – आंतरराष्ट्रीय दर्जाचा सोने शुद्ध करण्याचा भारतातील पहिलाच प्रकल्प (जि.धुळे)<br /><br /> शिलिंग - टांझानिया देशाचे चलन.<br /><br /> शिलॉंग – मेघालयची राजधानी.<br /><br /> शिवनेरी – छ. शिवाजी महारांजांचे जन्मस्थळ.<br /><br /> शिवसमुद्रम – भारतातील पहिले जलविद्युत केंद्र.<br /><br /> शिवाजी सागर – कोयना धरणाचे जलाशय.<br /><br /> शीख – गुरु नानकांनी स्थापण केलेला धर्म.<br /><br /> शुक्र – पृथ्वीला सर्वात जवळचा ग्रह.<br /><br /> शुक्र – या ग्रहाचा व्यास जवळपास पृथ्वी एवढा आहे.<br /><br /> शुक्र – हा असा एकमेव ग्रह आहे कि जो पूर्वेकडून पश्चिमेकडे स्वतःभोलती फिरतो.<br /><br /> शेकरु – महाराष्ट्राचा राज्यप्राणी.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />विशेष ज्ञान (७) <br />PART - 1<br /><br /> वाघ – भारताचा राष्ट्रीय प्राणी.<br /><br /> वाघ – भारताचा राष्ट्रीय प्राणी.<br /><br /> वायव्य – महाराष्ट्र राज्याच्या नकाशात नंदुरबार जिल्हा या दिशेला येतो.<br /><br />वाल्मीक – रामायण या संस्कृत महाकाव्याचा जनक.<br /><br /> वाळू – काच बनविण्यासाठी आवश्यक असणारा घटक.<br /><br /> वासंती – मराठी चित्रपटातील पहिली बालनटी.<br /><br /> विंटहूक – नामिबिया देशाची राजधानी.<br /><br /> विकीलीक्स – संवेदनशील परंतु अधिकृत माहिती प्रसिद्ध करत वादग्रस्त ठरलेली ज्युलियन असांज यांची वेबसाईट.<br /><br /> विक्रम साराभाई – भारतीय अंतराळ संशोधन कार्यक्रमाचे शिल्पकार.<br /><br /> विक्रांत – भारताच्या पहिल्या विमानवाहू नौकेचे नाव.<br /><br /> विजयघाट – लालबहादुरशास्त्री यांचे समाधीस्थळ.<br /><br /> विजापुर – गोल घुमट या शहरात आहे.<br /><br /> वितल – सप्तपाताळांपैकी दुसरे.<br /><br /> विद्युतघट – रासायनिक शक्तीचे विद्युतशक्तीत किंवा विद्युत शक्तीचे रासायनिक शक्तीत रुपांतर करणारे साधन.<br /><br /> विनोबा भावे – गितीई या ग्रंथाचे लेखक.<br /><br /> विनोबा भावे – पहिले वयक्तिक सत्याग्रही.<br /><br /> विराट – भारताची पहिली विमानवाहू नौका.<br /><br /> विल्यम बॅफिन – रेखांशाची गणना करणारा पहिला दर्यावर्दी.<br /><br /> विल्यम वॉर्ड – बंगालच्या फाळणीची मूळ कल्पना याची होती.<br /><br /> विवेकसिंधु – मराठी वाङ्मयातील पहिला ग्रंथ.<br /><br /> विशाखा – कवी कुसूमाग्रज यांचा पहिला काव्यसंग्रह.<br /><br />PART - 2 <br /><br /> विशाखापट्टणम – भारतातील पहिले जहाजबांधणी केंद्रस्थळ.<br /><br /> विशालगड – इतिहास कालीन पावनखिंड या गडाजवळ आहे.<br /><br /> विश्वकर्मा – देवांचा शिल्पकार, ब्रम्हदेवाचा पुत्र.<br /><br />.विश्वामित्र – श्रीरामाचा प्रचंड धनुष्यबाण याने बनविला होता.<br /><br /> विश्वास पाटील – पानिपत, संभाजी आदी कादंबरींचे लेखक.<br /><br /> विषुवदिन – रात्र १२ तासांची व दिवस १२ तासांचा असतो तो दिवस.<br /><br /> विष्णुदास भावे – सीतास्वयंवर या पहिल्या मराठी नाटकाचा प्रयोग यांनी घडवून आणला.<br /><br /> विसोबा खेचर – संत नामदेव यांचे गुरु.<br /><br /> वीरभुमी – राजीव गांधी यांची समाधी येथे आहे.<br /><br /> वुलर – भारतातील सर्वात मोठे सरोवर.<br /><br /> वॅटीकन सीटी – जगातील सर्वात लहान देश.<br /><br /> वेणाबाई – ‘ सीता स्वयंवर ‘ हे लोकप्रिय काव्य रचणारी रामदासांची शिष्या.<br /><br /> वैकुंठ – विष्णुचे निवासस्थान येथे आहे असे माणले जाते.<br /><br /> वॉन – दक्षिण कोरियाचे चलन.<br /><br /> वॉरन हेस्टिंग्ज – बोर्ड ऑफ रेव्हेनू, मुलकी आणी फौजदारी न्यायालयाचा संस्थापक.<br /><br /> व्योमेशचंद्र बॅनर्जी – भारतीय राष्ट्रीय कॉंग्रेसचे पहिले अध्यक्ष.<br /><br /> व्हाईट हाऊस – अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्षांचे निवासस्थान.<br /><br /> शनी – कडी असलेला ग्रह.<br /><br /> शबरी –श्रीरामाला उष्टी बोरे खाऊ घालणारी भिल्लीन.<br /><br /> शरावती – जोग धबधबा या नदीवर आहे.<br /><br /> शशिकला काकोदकर – गोव्याच्या पहिली महिला मुख्यमंत्री.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />विशेष ज्ञान (६) <br />Part 1<br /> रोम – सात टेकड्यांचे शहर.<br /><br /> लंडन – इंग्लंड ची राजधानी.<br /><br /> लंडन – पहिली भुयारी रेल्वे या शहरात सुरु झाली.<br /><br />लंडन – सर्वात पहिली भुयारी रेल्वे या शहरात सुरु झाली.<br /><br /> लक्ष्मण – रामाचा सावत्र भाऊ.<br /><br /> लक्ष्य – भारताचे पहिले चालकविरहीत विमान.<br /><br /> लखनऊ – उत्तर प्रदेशची राजधानी.<br /><br /> लागोस – नायजीरियातील सर्वात मोठे शहर.<br /><br /> लामा – तिबेटमधिल बौद्धभिक्षू.<br /><br /> लाला लजपतराय – अन् हॅपी इंडीया या पुस्तकाचे लेखक.<br /><br /> लिटल बॉय – अमेरिकेने १९४५ रोजी हिरोशिमा या शहरावर (जपान) टाकलेल्या अणुबॉम्बचे नाव.<br /><br /> लिट्टे – राजीव गांधींची हत्या बॉंम्बस्पोटात घडवून आणनारी संघटना.<br /><br /> लिरा – इटलीचे चलन.<br /><br /> लिरो – टर्की(तुर्कस्थान) चे चलन.<br /><br /> लिस्बन – पोर्तुगालची राजधानी.<br /><br /> लीफ एरिकसन – याने ग्रीनलंड मध्ये सर्वप्रथम युरोपियन वसाहत स्थापन केली.<br /><br /> लीलावती – गणितज्ञ भास्कराचार्यांचा गणितशास्त्रावरील प्रसिद्ध ग्रंथ.<br /><br /> लीळा चरित्र - मराठी वाङ्मयातील पहिला गद्य चरित्र ग्रंथ.<br /><br /> लुई पाश्चर – रॅबीजच्या जंतूंचा शोध याने लावला.<br /><br />Part 2<br /> लुईस ब्राउन – पहिली टेस्टट्युब बेबी.<br /><br /> लू – उत्तर भारतात उन्हाळ्यात वाहणारे अतिउष्ण वारे.<br /><br /> लॅक्टोज – या घटक द्रव्यामुळे दुध गोड लागते.<br /><br />लेनिन – रशियन क्रांतीचा जनक.<br /><br /> लेनिन – रशियन क्रांतीचा शिल्पकार.<br /><br /> लॉर्ड एल्फिन्स्टन – मुंबई प्रांताचे पहिले गव्हर्नर.<br /><br /> लॉर्ड कर्झन – पोलीस कमिशनची स्थापना याने केली.<br /><br /> लॉर्ड कॅनिंग – हे भारताचे पहिले व्हॉईसरॉय होते.<br /><br /> लॉर्ड डलहौसी – भारतात रुपयाची सुरुवात याने केली.<br /><br /> लॉर्ड बेटिंग – सतीच्या चालीवर याने बंदी आणली.<br /><br /> लॉर्ड मेकॉले – याने भारतात इंग्रजी शिक्षणाचा पाया घातला.<br /><br /> लॉर्ड रिपन – स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे जनक.<br /><br /> लॉर्ड्स – क्रिकेटमध्ये गुलाबी चेंडूचा सर्वात प्रथम वापर होणारे मैदान.<br /><br /> लॉस एंजेल्स – कॅलिफोर्नियातील सर्वात मोठे शहर.<br /><br /> लोकमान्य टिळक – भारतीय असंतोषाचे जनक.<br /><br /> ल्हासा – जगातील सर्वाधिक उंचीवरील विमानतळ.<br /><br /> वडोदरा – गुजरातमधील या शहरास सयाजी नगरी या नावानेही ओळखले जाते.<br /><br /> वर्धा – महाराष्ट्रात .. येथे हत्तीरोग संशोधन केंद्र कार्यरत आहे.<br /><br /> वर्धा – महाराष्ट्रात संपुर्ण विद्युतीकरण झालेला पहिला जिल्हा.<br /><br /> वसुंधरा राजे – राजस्थानच्या पहिल्या महिला मुख्यमंत्री.<br /><br /> Labels: GK <br /> Reactions: <br /><br />महाराष्ट्र : सर्वसामान्य माहिती <br /><br /><br /><br />क्षेत्रफळ : 307,713 km2 (भारतात तिसरा क्रमांक )<br />लोकसंख्या: (२००१ ची जनगणना ) <br />96,752,247 (भारतात २ रे ) <br />(२०११ ची जनगणना :हंगामी आकड्यांनुसार ) :<br /> 112,372,972 (भारतात २ रे ) <br /><br /><br /><br /><br />राज्याचे गीत: "जय जय महाराष्ट्र माझा "<br /><br />राजभाषा: मराठी<br /><br />राज्याचा प्राणी (State Animal): शेकरू ( मोठी खार: भीमाशंकरच्या जंगलात आढळते.)<br /><br /> राज्य वृक्ष: आंबा<br /><br /> राज्य पक्षी: हरीयाल(हिरव्या रंगाचा कबुतरासारखा दिसणारा पक्षी )<br /><br />राज्याचा खेळ : कब्बड्डी<br /><br />राज्य नृत्य : लावणी <br /><br /><br /><br /><br /><br /><br /><br />महाराष्ट्र नावाचा उगम<br />महाराष्ट्राला ऋग्वेदामध्ये "राष्ट्र" या नावाने संबोधले गेले आहे. अशोकाच्या काळात "राष्ट्रिक" आणि नंतर "महा राष्ट्र" या नावाने ओळखले जाउ लागले असे ह्युएन-त्सांग व इतर प्रवाशांच्या नोंदींवरून दिसून येते. हे नाव प्राकृत भाषेतील "महाराष्ट्री" या शब्दावरून पडले असण्याची शक्यता आहे. काही जण महाराष्ट्र या शब्दाचा अर्थ महार व रट्टा यांच्याशी लावतात परंतु काहींच्या मते हे नाव महाकांतार (महान वने- दंडकारण्य) या शब्दाचा अपभ्रंश आहे.[२]<br />इतिहास<br />या विषयाचा विस्तृत लेख पहा - महाराष्ट्राचा इतिहास<br /> अजिंठ्यातील लेणी<br />महाराष्ट्रातील विविध स्थळांचा - नदी,पर्वत,स्थळ इ.- रामायण महाभारत इत्यादी प्राचीन ग्रंथामध्ये उल्लेख आढळतो. व्यवस्थित माहितीची उपलब्ध ऐतिहासिक साधने इ.स.पूर्व तिसर्‍या शतकापासून महाराष्ट्राची माहिती देतात.<br />महाराष्ट्राच्या प्रत्येक विभागाचा राजकीय कालखंडानुसार इतिहास वेगळा असला तरी सांस्कृतिक व सामाजिक इतिहास बराचसा समान आहे. जनपद, मगध, मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकुट, देवगिरीचे यादव, अल्लाउद्दीन खिलजी, मुहम्मद बिन तुघलक,पोर्तुगीज, विजापूर, मुघल, मराठा, हैदराबादचा निजाम, इंग्लिश लोक, इत्यादी राज्यकर्त्यांनी महाराष्ट्राचे विविध भाग वेगवेगळ्या कालखंडात व्यापले होते.<br />मध्ययुगीन इतिहास व इस्लामी राज्य<br />महाराष्ट्राचा इतिहास महाराष्ट्री भाषेच्या वापराच्या संदर्भात ३र्‍या शतकापासून नोंदवला गेला आहे. त्या आधीच्या कालखंडाबद्दल विशेष माहिती उपलब्ध नाही. महाराष्ट्र त्या काळात 'दंडकारण्य' म्हणून ओळखले जात असे. मगध, चालुक्य, वाकाटक, राष्ट्रकुट यांचे राज्य महाराष्ट्रावर वेगवेगळ्या मध्ययुगीन कालखंडात होते,परंतु सातवाहन राजा शालिवाहन आणि देवगीरीचे यादव यांच्या कालखंडातमराठी भाषा-संस्कृतीचा विकास झाला. मौर्य साम्राज्याच्या विघटनानंतर सातवाहन यांनी इ.स.पू २३०- २२५ पर्यंत महाराष्ट्रावर राज्य केले. सातवाहनांच्या राज्यात मोठ्या प्रमाणात सांस्कृतिक सुधारणा झाली. महाराष्ट्री प्राकृत भाषा, (जी नंतर आधुनिक मराठी भाषेत रुपांतरीत झाली) सातवाहनांची राजभाषा होती. इ.स. ७८ मध्ये महाराष्ट्राचा राज्यकर्ता गौतमीपुत्र सातकर्णी किंवा शातकारणी (शालिवाहन) हा होता. त्याने सुरू केलेला शालिवाहन शक आजही रूढ आहे.<br />त्यानंतर देवगिरीच्या यादवांनी महाराष्ट्रावर राज्य प्रस्थापित केले. १३व्या शतकात महाराष्ट्र प्रथमच इस्लामी सत्तेखाली आला जेव्हा दिल्लीचे अलाउद्दीन खिलजी व नंतर मुहम्मद बिन तुघलक यांनी दख्खनचे काही भाग काबीज केले. इ.स. १३४७ मध्ये तुघलकांच्या पडावानंतर विजापूरच्या बहामनी सुलतानांनी सुमारे १५० वर्षे राज्य केले.<br />मराठा व पेशवे<br /> छत्रपती शिवाजी महाराज<br />१७व्या शतकाच्या सुरुवातीस (पश्चिम महाराष्ट्रातील) मराठा-साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. शिवाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्य स्थापन केले. छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांच्या नेतृत्त्वाखाली मराठ्यांनी आपले स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण करणे सुरू केले. इ.स. १६७४ मधील राज्याभिषेकानंतर शिवाजी महाराजांच्या राज्याची 'अधिकृत' सुरुवात झाली.<br />शिवाजीराजांचे पुत्र संभाजीराजे भोसल्यांना मोगल बादशहा औरंगझेब यांनी पकडले व त्यांची हत्या घडवून आणली. पुढील चार दशकात मराठा साम्राज्य पेशव्यांच्या हातात पडले. भोसले हे केवळ नाममात्र राज्यकर्ते राहिले. मोगलांना हरवून पेशवे भारताचे नवे राज्यकर्ते म्हणून उदयास आले. बाळाजी विश्वनाथ पेशवे व त्यांचे पुत्र बाजीराव पहिले यांनी मराठा राज्य वाढवले व सध्याच्या भारताच्याही सीमेपार आपली वर्चस्व प्रस्थापित केले.<br />इ.स. १७६१ साली पानिपतच्या तिसर्‍या लढाईत अफगाण सेनानी अहमदशाह अब्दालीने पेशव्यांचा व पर्यायाने मराठी साम्राज्याचा मोठा पराभव केला. या पराभवानंतर मराठा साम्राज्याची एकसंधता नष्ट झाली व महराष्ट्रातील सत्ता पेशव्यांकडे राहिली असली तरी महाराष्ट्राबाहेरचे साम्राज्य अनेक सरदारांनी आपापल्यात वाटून घेतली.<br />ब्रिटिश राज्य व स्वातंत्र्योत्तर काळ<br />ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने भारतात बस्तान घातले असताना मराठे व ब्रिटिश यांच्यात इ.स. १७७७-१८१८ च्या दरम्यान तीन युद्धे झाली. इ.स.१८१९ मध्ये ब्रिटिशांनी पेशव्यांना पदच्युत करून मराठ्यांचे राज्य काबीज केले.<br />महाराष्ट्र ब्रिटिशांच्या बॉम्बे राज्याचा एक भाग होता. बॉम्बे राज्यात कराची ते उत्तर दख्खन भाग समाविष्ट होते. अनेक राज्यकर्ते ब्रिटिशांचे वर्चस्व मानून आपापले राज्य सांभाळीत होते. मराठवाडानिजामाच्या अंमालाखाली राहिला. ब्रिटिशांनी सामाजिक सुधारणा तसेच अनेक नागरी सोयी-सुविधा आणल्या. परंतु त्यांच्या भेदभावी-निर्णयांमुळे व पारतंत्र्याच्या जाणिवेमुळे भारतीयांमध्ये असंतोष निर्माण झाला. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस लोकमान्य टिळक यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा उभारला जो पुढे महात्मा गांधी यांनी चालवला. मुंबई हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे एक महत्त्वाचे केंद्र होते.<br />महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती<br /> हुतात्मा स्मारक,मुंबई<br />या विषयावरील विस्तृत लेख पहा - संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ<br />ऑगस्ट १५, इ.स. १९४७ रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर प्रांत व राज्यांची पुनर्रचना करण्याचे हाती घेतले गेले. साधारणतः भाषेप्रमाणे प्रांत निर्मिले जात होते. परंतु भारत सरकारने मुंबईसह महाराष्ट्र राज्य निर्मितीस नकार दिला. केंद्राच्या या पवित्र्याच्या विरोधात महाराष्ट्रातील जनतेने प्रखर आंदोलन केले. यात १०५ व्यक्तींनी आपल्या प्राणाचे बलिदान दिले.केंद्र सरकार मुंबई महाराष्ट्रात समाविष्ट करण्याच्या विरोधात होते. आचार्य अत्रे, शाहीर साबळे, सेनापती बापट, डांगे इत्यादी प्रभृतींनी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला बळ दिले. आचार्य अत्र्यांनी मराठा या पत्रात आपली आग्रही भूमिका मांडली.<br />अखेर १ मे, १९६०ला महाराष्ट्राचे सध्याचे प्रमुख भौगोलिक विभाग कोकण, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र, दक्षिण महाराष्ट्र, उत्तर महाराष्ट्र, विदर्भ एकत्र करून सध्याच्या मराठी भाषिक महाराष्ट्राची रचना करण्यात आली. १९६० च्या दशकातील संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीने महाराष्ट्राच्या विविध भौगोलिक भागांस एकत्र आणले.परंतु बेळगांव आणि आसपासचा परिसर व गुजरातेतील डांगी बोली बोलणारा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट केला गेला नाही. बेळगांवासह ८६५ गावे महाराष्ट्रात सामील करण्यासाठी आजही प्रयत्न सुरू आहेत.<br />भौगोलिक स्थान<br /> महाराष्ट्रातील पर्वत<br /> कोकण<br />महाराष्ट्र राज्य हे भारतीय उपखंडाच्या साधारण पश्चिम-मध्य दिशेला स्थित आहे. महाराष्ट्राची जमीन प्राकृतिकदृष्ट्या एकसारखी (homogeneous) आहे व खूप मोठे क्षेत्र (महाराष्ट्र देश) पठारी आहे. डेक्कन वादख्खन असे या पठारांना संबोधले जाते. दख्खनचा पठारी प्रदेश विविध नद्यांनी व्यापलेला आहे. महाराष्ट्राच्या पश्चिमेस व अरबी समुद्राला समांतर अशासह्याद्री पर्वतरांगा (किंवा पश्चिम घाट) आहेत ज्यांची उंची सुमारे २१३४ मी. (अंदाजे ७,००० फूट) आहे. या पर्वतरांगांमधून गोदावरी, नर्मदा आणिकृष्णेसह इतरही अनेक नद्या उगम पावतात. अरबी समुद्राच्या व सह्याद्री पर्वतरांगाच्या मध्ये असलेल्या भागास कोकण म्हणतात. कोकण भागाची रुंदी ५०-८० कि.मी आहे. राज्याच्या उत्तरेस सातपुडा तर पूर्वेस भामरागड-चिरोळी-गायखुरी पर्वतरांगा आहेत. राज्यात मौसमी पाऊस पडतो. महाराष्ट्रातील काळी बेसाल्ट मृदा कापसाच्या लागवडीसाठी उपयुक्त आहे. गुजरात, दादरा आणि नगर-हवेली मध्यप्रदेश <br />अरबी समुद्र छत्तीसगढ<br /> महाराष्ट्र <br /><br />गोवा कर्नाटक आंध्र प्रदेश<br /><br />प्रशासन<br /> मंत्रालय:महाराष्ट्र राज्य<br />भारतातील इतर राज्यांप्रमाणेच, राज्यपाल राज्याचा प्रमुख व्यक्ती असते. राष्ट्रपती केंद्र सरकारच्या सल्ल्याने राज्यपालांची नेमणूक करतात. राज्यपाल हे पद केवळ नाममात्र असते. राज्याचे शासनमुख्यमंत्री, चालवतात. या व्यक्तीकडे शासनाचे सर्वाधिक अधिकार असतात.महाराष्ट्र विधानसभा व मंत्रालय राजधानी मुंबई येथे आहे. मंत्रालयात राज्य सरकारची प्रशासकीय कार्यालये आहेत. मुंबई उच्च न्यायालय याच शहरात आहे. राज्य सरकारचे पावसाळी अधिवेशन मुंबई येथे तर हिवाळी अधिवेशन नागपूर (महाराष्ट्राची उपराजधानी) येथे होते.<br />महाराष्ट्रात दोन विधान-सदने (bicamel) आहेत. विधान सभेत लोकांनी प्रत्यक्षपणे निवडून दिलेले प्रतिनिधी असतात तर विधान परिषदेत अप्रत्यक्षरीत्या नियुक्त प्रतिनिधी असतात. महाराष्ट्राचे संसदेत ६७ प्रतिनिधी असतात, पैकी राज्यसभेत १९ प्रतिनिधी तर लोकसभेत ४८ प्रतिनिधी असतात.<br />भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्रातील राज्य मुख्यत: कॉँग्रेस पक्षाकडे आहे. यशवंतराव चव्हाण, वसंतदादा पाटील, शरद पवार या काही महत्त्वाच्या कॉंग्रेस नेत्यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्रीपद भूषविलेले आहे. १९९५ साली शिवसेना-भाजपा युती सत्तेवर आली. कॉँग्रेस पक्षातील फुटीनंतर शरद पवारांनी राष्ट्रवादी कॉँग्रेस हा नवा पक्ष स्थापन केला. सध्या (इ.स. २०११)महाराष्ट्रात कॉँग्रेस-राष्ट्रवादी कॉंग्रेस युतीची सत्ता असून पृथ्वीराज चव्हाण हे मुख्यमंत्री तर अजित पवार हे उप-मुख्यमंत्री आहेत.<br />विभाग<br /> महाराष्ट्र राज्याचे विभाग<br />या विषयाचा विस्तृत लेख महाराष्ट्रातील जिल्हे<br />महाराष्ट्र राज्य ३५ जिल्ह्यांत विभागले गेले आहे. या जिल्ह्यांचे ६ समूह अथवा महसुली विभाग आहेत- पुणे , नाशिक , औरंगाबाद , कोकण , नागपूर वअमरावती . हे महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत राजस्व विभाग आहेत.<br />भौगोलिक, ऐतिहासिक व राजकीय-मतांनुसार महाराष्ट्रात पाच मुख्य विभाग आहेत: देश किंवा पश्चिम महाराष्ट्र विभाग (पुणे विभाग), उत्तर महाराष्ट्र विभाग (नाशिक विभाग), मराठवाडा (औरंगाबाद विभाग), विदर्भ किंवा बेरार (नागपूर आणि अमरावती विभाग) , आणि कोकण (कोकण विभाग).<br /><br />हेसुद्धा पहा<br />महाराष्ट्रातील तालुके<br />अर्थव्यवस्था<br /> मुंबई शेअर बाजार<br />राज्याचे वार्षिक उत्पन्न पुढील तक्त्यात दिले आहे. स्रोत सांख्यिकी मंत्रालय,भारत सरकार (आकडे- कोटी रु.)वर्ष वार्षिक उत्पन्न<br />१९८० १६,६३१<br />१९८५ २९,६१६<br />१९९० ६४,४३३<br />१९९५ १,५७,८१८<br />२००० २,३८,६७२<br /><br />सन १९७० नंतरच्या दशकातील योग्य आर्थिक धोरणांमुळे महाराष्ट्र राज्य भारतातील अग्रगण्य औद्योगिक राज्य बनले.आर्थिक क्षेत्रात पहिला क्रमांक मिळविण्याच्या प्रयत्न करणाऱ्या आणि प्रगतिशील, पुरोगामी अशा राज्यांपैकी ते एक आहे. परंतु महाराष्ट्रात विकास सारख्या प्रमाणात होऊ शकला नाही. मुंबईसह पश्चिम महाराष्ट्राचा विकास झाला पण विदर्भ, मराठवाडा व कोकण हे भाग मागास राहिले. महाराष्ट्रातील राजकारणात व नोकरशाहीतही पश्चिम महाराष्ट्राचा अधिक प्रभाव आहे[ संदर्भ हवा ].<br />राज्याचे २००४ सालचे वार्षिक उत्पन्न (gross state domestic product) १०६ अब्ज अमेरिकन डॉलर इतके आहे. महाराष्ट्र भारतातील दुसरे सर्वांत जास्त शहरीकरण झालेले राज्य आहे.<br />एकूण राष्ट्रीय औद्योगिक उत्पन्नापैकी १३% महाराष्ट्राचे योगदान आहे. ६४.१४% लोक कृषी व संबंधित उद्योगात रोजगार मिळवतात. एकूण वार्षिक उत्पन्नापैकी (GSDP) ४६% हिस्सा हा कृषी व संबंधित उद्योगातून मिळतो.<br />महाराष्ट्रातील प्रमुख उद्योगधंदे - रासायनिक आणि संबंधित उत्पादने, विद्युत आणि साधी यंत्रे, कापड, पेट्रोलीयम आणि तत्सम उद्योग हे आहेत. <br />इतर महत्त्वाचे उद्योगधंदे - धातू उत्पादने, वाईन द्राक्षापासून तयार केले जाणारे मद्य), दागिने, औषधे, अभियांत्रिकी सामान, यांत्रिक सामान, पोलाद व लोह उद्योग, प्लास्टिक वायर्स. <br />महत्त्वाची पिके- आंबा, द्राक्षे, केळी, संत्री, गहू, तांदूळ, ज्वारी, बाजरी आणि कडधान्ये. <br />महत्त्वाची नगदी पिके (cash crops)- शेंगदाणे, कापूस, ऊस, हळकुंड व तंबाखू. <br />सिंचीत जमीन ३३,५०० कि.मी२ इतकी आहे.<br />मुंबई, महाराष्ट्राची राजधानी, भारताची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखली जाते. जवळजवळ सर्व प्रमुख बँका, आर्थिक संस्था, विमा संस्था व गुंतवणूक संस्थांची मुख्य कार्यालये येथे आहेत. भारतातील चित्रपट आणि दूरचित्रवाणी कार्यक्रमांचे पहिल्या क्रमांकाचे निर्मिती केंद्र मुंबई आहे. मुंबई शेअर बाजार (भारतातील सर्वांत मोठा व आशियातील सर्वांत जुना) ही महत्त्वाची संस्था मुंबईत आहे. महाराष्ट्र सरकारने सॉफ्टवेर पार्क्स पुणे, मुंबई, नाशिक, नागपूर, आणि औरंगाबाद येथे स्थापन केली आहेत.<br />कोळसानिर्मित व अणुनिर्मित वीज या क्षेत्रात महाराष्ट्राचा प्रथम क्रमांक आहे. जट्रोफा लागवडीसाठी महाराष्ट्राने नवा प्रयोग सुरू केला आहे. ४१% पेक्षा जास्त S&amp;P CNX 500 कंपन्यांची महाराष्ट्रात कार्यालये आहेत.<br />लोकजीवन<br />महाराष्ट्राच्या रहिवाशांना महाराष्ट्रीय अथवा मराठी माणूस असे संबोधतात. २०११च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राची लोकसंख्या ११,२३,७२,९७२ आहे. महाराष्ट्र लोकसंख्येनुसार भारतातील दुसर्या क्रमांकाचे राज्य आहे. मराठी बोलणार्यांची संख्या ६२,४८१,६८१ आहे. महाराष्ट्र राज्यापेक्षा जास्त लोकसंख्या असणारे केवळ ११ देश आहेत. लोकसंख्येची घनता ३७० कि.मी.२ इतकी आहे. लोकसंख्येपैकी ५.८३ कोटी पुरुष व ५.४० कोटी स्त्रिया आहेत. महाराष्ट्रातील शहरी लोकसंख्येची टक्केवारी ४२.४% आहे. लिंग-गुणोत्तर (sex-ratio) १,००० पुरुषांमागे ९४६ महिला इतका आहे. ८२.९% लोकसंख्या साक्षर आहे. साक्षरता-वाढीचा दर १९९१-२००१ला २२.५७% होता.<br />मराठी ही महाराष्ट्राची अधिकृत भाषा आहे. त्याचबरोबर हिंदी भाषा व इंग्लिश शहरी भागात बोलली जाते. उत्तर-पश्चिम महाराष्ट्रात अहिराणी बोलीभाषा तर दक्षिण कोकणात मालवणी या मराठीच्या बोलीभाषा बोलल्या जातात. दख्खनच्या देश भागात 'देशी' व विदर्भात 'व-हाडी' या बोलीभाषा अस्तित्वात आहेत.<br />राज्यात ८०.२% हिंदू, १०.६% मुस्लिम, ६% बौद्ध, १.३% जैन व १% ख्रिश्चन धर्मीय जनता आहे. काही प्रमाणार ज्यू व पारशी धर्मीय देखील आहेत.<br />संस्कृती<br /> जेजुरी देवस्थान, पुणे जिल्हा<br />महाराष्ट्रातील काही मंदीरे अनेक शतकांपासूनची आहेत. मंदीरांच्या शिल्पशैलीत उत्तर व दक्षिण भारताचा मिलाप आढळतो. मंदीरांवर हिंदू, बौद्ध व जैन संस्कृतींचा ठसा आहे. औरंगाबाद जवळील अजिंठा व वेरुळची लेणी जगप्रसिद्ध आहेत. मोगल शिल्पशैलीची झलक औरंगाबाद येथीलच बीबी का मकबरा येथे पहायला मिळते. महाराष्ट्रात अनेक दुर्ग व किल्ले आहेत. रायगड, प्रतापगड व सिंधुदुर्गही काही उदाहरणे.<br />महाराष्ट्राचे लोकसंगीत समृद्ध आहे. गोंधळ, लावणी, भारुड http://santeknath.org/nivadak%20vagamay.html आणि पोवाडा हे प्रकार विशेष लोकप्रिय आहेत. मराठी साहित्य भारतातील अग्रगण्य असे असून ज्ञानेश्वर (भावार्थदीपिका अर्थात 'ज्ञानेश्वरी'चे रचयिते), सन्त एकनाथ, पु.ल. देशपांडे, प्र.के.अत्रे, व्यंकटेश माडगूळकर हे काही प्रमुख लेखक व कवी आहेत. प्रत्येक वर्षी अनेक मराठी पुस्तके प्रकाशित होत असतात. मराठी नाटक, चित्रपट व दूरचित्रवाणीचे केंद्र मुंबई येथे आहे आणि बहुतेक कलाकार सर्व माध्यमातून कामे करतात. मराठी चित्रपटसृष्टीतील काही प्रसिद्ध व्यक्ति - पु.ल.देशपांडे, अशोक सराफ, लक्ष्मीकांत बेर्डे, सचिन पिळगांवकर, महेश कोठारे आणि व्ही. शांताराम. मराठी नाटकांचा जुना काळ हा कोल्हटकर, खाडिलकर, देवल, गडकरी व किर्लोस्कर आदी लेखकांनी गाजवला. तो काळ संगीतनाटके आणि नाट्यसंगीताचा होता. याच काळात बालगंधर्व, केशवराव भोसले, भाऊराव कोल्हटकर व दीनानाथ मंगेशकर या गायक-कलावंतानी रंगभूमीची सेवा केली.<br /> त्र्यंबकेश्वर, नाशिक<br />मराठी दूरचित्रवाणी वाहिन्या पुढीलप्रमाणे - दूरदर्शन-सह्याद्री, झी मराठी,ई टीवी मराठी स्टार माझा , मी मराठी , झी टॉकीज, झी २४ तास,आयबीएन-लोकमत आणि साम मराठी. मागील काही वर्षांपासून मराठी वाहिन्यांनी लोकप्रियता मिळवली असून बहुतेक वाहिन्या २४ तास सुरू असतात. परदेशस्थ मराठी माणसेदेखील यांचा आस्वाद घेतात.<br />महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती भागानुसार बदलते. कोकणात भात व मासे लोकप्रिय आहेत तर पूर्व महाराष्ट्रात गहू, ज्वारी आणि बाजरी जास्त खाल्ली जाते. सर्व प्रकारच्या डाळी, कांदे, बटाटे, टॉमेटो, मिरची, लसूण व आले हे पदार्थ मराठी जेवणात सर्रास वापरले जातात. सामिष अन्न अनेक जणांना आवडते.<br /> गणेशोत्सव<br />मराठी स्त्रियांचा पारंपारिक वेष नऊवारी साडी तर पुरुषांचा धोतर/पायजमा आणि सदरा असा आहे. परंतु शहरी भागात आधुनिक पेहराव केले जातात.<br />भारतातील इतर प्रांतांप्रमाणेच क्रिकेट हा खेळ येथेही लोकप्रिय आहे. कबड्डी सुद्धा खेळली जाते. लहान मुलांत विटी-दांडू, पकडा-पकडी हे खेळ लोकप्रिय आहेत.<br />दिवाळी, रंगपंचमी, गोकुळाष्टमी व गणेशोत्सव हे महाराष्ट्राचे मुख्य उत्सव आहेत. यांपैकी गणेशोत्सव सर्वांत मोठा व लोकप्रिय सण आहे जो आता देशभर साजरा केला जातो. दहा दिवस साजरा होणारा हा सण बुद्धी व विद्येचे दैवत असणार्‍या गणपतीचा आहे. त्याचबरोबर शिव-जयंती, वटपौर्णिमा, मकरसंक्रांती, दसरा इ. सण देखील साजरे केले जातात.<br />स्वातंत्र्यपूर्व काळात सामाजिक सुधारनांची व चळवळ व स्त्री शिक्षणाची चळवळ महाराष्ट्रातुनच सुरु झाली. तत्कालीन समाजसुधारकांचे अग्रणी महात्मा ज्योतीबा फुले हे होते.<br /> महात्मा ज्योतीबा फुले<br />हवामान<br />राज्याचा सर्व भाग मान्सून प्रकारच्या हवामानाच्या पट्ट्यात मोडतो. मार्चपासून सुरू असणारा उन्हाळा मे महिन्यात संपतो. जूनच्या आरंभापासून मोसमी वाऱ्यांपासून पाऊस पडतो. पावसाळ्यात जमिनीवर पसरलेली हिरवळ त्यानंतर येणाऱ्या सौम्य हिवाळ्यात देखील टिकून राहते. मात्र एकदा का उन्हाळा सुरू झाला की हिरवळ वाळून जाते व सर्वत्र रूक्षपणा पसरतो. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यात पडणारा मोसमी पाऊस जोराचा असतो आणि घाटमाध्यावर त्याचे प्रमाण ४०० सें.मी. वर जाऊन पोहोचते. सह्यादीच्या पश्चिमेकडील, वाऱ्यांच्या दिशेत येणाऱ्या, कोकण भागात मुसळधार पाऊस पडतो. मात्र उत्तरेकडे त्याचे प्रमाण कमी होत जाते. सह्याद्रीच्या पुर्वेकडे पर्जन्यछायेच्या प्रदेश असून मावळ भागातून हळूहळू पूर्वेकडे गेल्यास पावसाचे प्रमाण कमी होते व महाराष्ट्र पठाराच्या पश्चिम भागात ते ७० से.मी. इतके खाली येते. सोलापूर वअहमदनगर हे जिल्हे कोरड्या भागाच्या मर्मस्थानीच आहेत. मोसमी ऋतुच्या उत्तरकाळात पूर्वेकडील मराठवाडा आणि विदर्भ या भागात पावसाचे प्रमाण थोडेसे वाढते. मराठवाड्यात थोडासा वळवाचा पाऊस पडतो तर विदर्भात बंगालच्या उपसागरावरून येणारी मोसमी वाऱ्यांची शाखादेखील थोडासा पाऊस देते.<br />वाहतूक व्यवस्था<br /> मुंबई-पुणे द्रुतगती मार्ग<br />भारतीय रेल्वेचे जाळे राज्यभर आहे व लांबच्या प्रवासाकरीता रेल्वे हे सोयीचे साधन आहे. महाराष्ट्राच्या बहुतेक भागांना मध्य रेल्वे सेवा पुरवते. कोकण भागात कोकण रेल्वे तर इतर काही भागांना पश्चिम रेल्वे सेवा देते. सध्या मुंबई शहरात मोनोरेल व पुणे शहरात मेट्रो प्रकल्प हाती घेण्यात आला आहे. महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची (एस.टी) सेवा बहुतेक शहर व खेड्यात उपलब्ध असते. एस.टी.चे जाळे महाराष्ट्रभर पसरले आहे. विशेषत: ग्रामीण विभागात या बसेस लोकप्रिय आहेत. अनेक शहरात एस.टी. बरोबरच खाजगी गाड्यादेखील सेवा पुरवतात.<br />महाराष्ट्रातील छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा भारतातील सर्वांत मोठा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मुंबईत आहे. नागपूर व पुणे विमानतळांवरुन देशांतर्गत तसेच काही आंतरराष्ट्रीय उड्डाणेदेखील होतात.औरंगाबाद, रत्‍नागिरी, कोल्हापूर व सोलापूर येथेही राष्ट्रीय विमानतळ आहेत. मुंबईतल्या बंदरांपासून कोकण किनारपट्टीवरील इतर बंदरात फेरी-सेवा (समुद्रावरून वाहतूक) होत असते. शहरी भागात ३ आसनी रिक्षा तर उपनगरात सहाआसनी रिक्षा लोकप्रिय आहेत. महाराष्ट्रात महामार्गांचे मोठे जाळे आहे. मुंबई-पुणे द्रुतगतीमार्ग हा भारतातील सर्वांत पहिला टोलमार्ग आहे. मुंबई-नागपूर दरम्यानच्या या प्रतीच्या मार्गाचे काम सुरू आहे. मुंबई, न्हावा-शेवा व रत्‍नागिरी ही महाराष्ट्रातील ३ मोठी बंदरे आहेत.<br />मुख्य शहरे<br />मुंबई - मुंबई ही महाराष्ट्र राज्याची राजधानी असून भारतातील सर्वांत जास्त लोकसंख्या असलेले शहर आहे. मुंबई ही भारताची आर्थिक व मनोरंजनाची राजधानी आहे. मुंबईत अनेक कंपन्यांची मुख्य कार्यालये आहेत. मुंबईत व्यवसाय व नोकरीच्या अनेक संधी उपलब्ध असल्याने भारताच्या विविध भागांतून लोक रोजगारासाठी येथे मोठ्या संख्येने येतात. <br />पुणे - शिवाजीपूर्वकाळापासून ज्ञात इतिहास असलेले पुणे शहर ही महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी मानली जाते. शिक्षण आणि संशोधनसंस्था येथे मोठ्या संख्येने आहेत. पुणे शहर परिसरात आधुनिक उद्योगव्यवसाय मोठ्या संख्येने उभे राहिले आहेत. विशेषतः माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात भारतातील आघाडीचे शहर असा लौकिक पुण्याने मिळवला आहे. <br />नागपूर - विदर्भ विभागातील सर्वांत मोठे शहर असलेले नागपूर महाराष्ट्राची उपराजधानी आहे. महाराष्ट्र विधानसभेचे हिवाळी अधिवेशन येथे भरते. <br />औरंगाबाद - महाराष्ट्राची पर्यटन राजधानी असा लौकिक असलेल्या या शहरात आणि परिसरात अनेक जागतिक दर्जाची पर्यटनस्थळे आहेत. मुंबई उच्च न्यायालयाचे खंडपीठ येथे आहे. वाहनांचे सुटे भाग आणि पेयनिर्मितीच्या कारखान्यांची संख्या औरंगाबाद परिसरात मोठी आहे. मराठवाडा विभागाचे मुख्यालय औरंगाबाद येथे आहे. <br />नाशिक - हे उत्तर महाराष्ट्रातील ऐतिहासिक व औद्योगिक शहर आहे. दर १२ वर्षांनी येथे सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. या मुहूर्तावर गोदावरी नदीत स्नान करणे पवित्र मानले जाते. त्यासाठी हिंदू साधू आणि भाविक मोठ्या संख्येने येथे येतात. <br />कोल्हापूर- शिवाजीच्या काळापासून व्यूहात्मकदृष्ट्या महत्त्वाचे असलेले हे शहर अंबाबाईच्या महालक्ष्मी मंदिरासाठी हे प्रसिद्ध आहे. <br />सोलापूर- महाराष्ट्राच्या दक्षिण भागातील एक प्रमुख शहर. एके काळी कापड गिरण्यांसाठी प्रसिद्ध होते. येथील सिद्धेश्वराचे मंदिरही प्रसिद्ध. <br />पर्यटन<br />या विषयावर विस्तृत लेख पहा - महाराष्ट्र पर्यटन<br />महाराष्ट्र हा भौगोलिक, ऐतिहासिक, धार्मिक, आर्थिक अश्या सर्व दृष्टीने संपन्न आहे. प्रवासासाठी चांगले लोहमार्ग, पक्के रस्ते, चांगली आणि स्वस्त क्षुधाशांतिगृहे, धर्मशाळा यांची येथे रेलचेल आहे. महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विकास मंडळाने महाराष्ट्रातील पर्यटनव्यवसायाच्या प्रगतीसाठी प्रयत्न केले असून डेक्कन ओडिसी नावाची विशेष रेल्वे गाडी सुरू केली आहे. अजिंठा लेणी, मुंबई, थंड हवेची ठिकाणे, किल्ले व इतर ऐतिहासिक स्थळांवर मोठ्या प्रमाणात पर्यटक दिसून येतात.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-15066979902430349302013-07-07T00:03:00.001+05:302013-07-07T00:03:29.001+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">निष्काम कर्म, समाजसेवा व मानवसेवा हीच खरी ईश्वरसेवा मानणारे संत गाडगे महाराज हे आधुनिक संत होऊन गेले. त्यांनी माणुसकीचा संदेश देत देत स्वच्छतेचा व मानवतेचा नवा धर्म समाजात रुजवला. समृद्ध समाज घडवण्याकरिता आयुष्यभर समाजातील तळागाळातील अंध, अपंग, रोगी, दीन, दु:खी, निराश्रित, आदिवासी व दलित बांधवांचे जीवनमान उंचावण्यासाठी ते आयुष्यभर झगडले. सेवा परमो धर्म हा मूलमंत्र त्यांनी जगाला दिला. आयुष्यभर चिंध्यांचे वस्त्र पांघरणारा, सारे गाव स्वच्छ केल्यावर तळहातावर भाकरी घेऊन खाणारा, मोठमोठ्या धर्मशाळा, वसतिगृहे, आदिवासी आश्रमशाळा, महाविद्यालये बांधूनही आयुष्यभर झोपडीत राहणारा, श्रमाची उपासना करायला सांगणारा, कोट्यवधी रु. च्या देणग्या लाभल्या तरी एका पैचाही मोह न ठेवणारा, आयुष्यभर कीर्तनाद्वारे गोरगरिबांना समुपदेशन करणारा... अशा या थोर निष्काम कर्मयोगी संत गाडगे महाराजांचा जन्म अमरावती जिल्ह्यातील भुलेश्वरी नदीच्या तीरावर असलेल्या शेंडगाव येथे 23 फेब्रुवारी 1876 रोजी झाला. त्यांचे खरे नाव डेबुजी झिंगराजी जाणोरकर. रंगीत चिंध्या हे त्यांचे महावस्त्र. गाडगे, काठी, कानात कवडी आणि पायात दोन प्रकारच्या चपला हे त्यांचे अलंकार. त्यांचे भोजन म्हणजे कांदा, <br />मिरची, भाकरी.<br />गाडगे महाराजांनी 1905 मध्ये मार्गशीर्ष महिन्यातील शेवटच्या गुरुवारी रात्री ऐन तारुण्यात संसाराचा त्याग केला. पुढे महाराष्ट्रामध्ये गावोगावी, खेड्यापाड्यातून जनस्थितीची पाहणी केली. विद्येविना अंधश्रद्धांना बळी पडून समाजाचा होणारा अध:पात त्यांनी प्रत्यक्ष पाहिला. काम केल्याशिवाय कुठलेही अन्न ग्रहण केले नाही. जनतेची बोलणी सहन केली पण त्यांनी आदर्श समाजाच्या बांधणीसाठी अत्यंत साध्या सोप्या गोष्टींचा संदेश, उपदेश जनतेला दिला. पृथ्वीच देवांचे देऊळ आहे. सूर्य हा खरा देव आहे. त्याला नमस्कार करा, असे ते म्हणत. निर्व्यसनाने मनुष्य लक्षाधीश होतो तर व्यसनाने तो भिक्षाधीश होतो. बाबांचे कीर्तन ऐकून हजारो, लाखो मद्यपी व्यसनमुक्त झाले व त्यांचे उद्‌ध्वस्त झालेले संसार पुन्हा <br />सावरले. साक्षरता शिक्षण ही समाजसुधारणेची गुरुकिल्ली आहे. बाबांचे शिक्षणकार्य म्हणजे महात्मा जोतिबा फुले यांचे साकारलेले स्वप्न आहे. त्यांनी राज्यभर शाळा, वसतिगृहे, आदिवासी आश्रमशाळा, महाविद्यालये काढली.<br />स्वच्छतेचा मूलमंत्र सांगणारे ते पहिलेवहिले समाजसुधारक होते. त्यांनी केवळ स्वच्छतेचा संदेश जनतेला दिला नाही, तर स्वत: हातात खराटा घेऊन संपूर्ण महाराष्ट्र पिंजून काढला. जी मोहीम राबवायला शासनाला लाखो रुपये खर्च आणि वेळ लागला असता. बाबांच्या या कृतीने स्वच्छता, लसीकरण यामुळे रोगराईला आळा बसला.<br />माणसातला माणूस जागा करणे, हा उद्योग त्यांनी आयुष्यभर केला. जनतेला शिकवण्याची बाबांची रीत वेगळी, भाषा वेगळी, लिपीही वेगळी. पृथ्वी हीच त्यांची पाटी, धरती हाच त्यांचा कागद, खराटा हीच त्यांची लेखणी, स्वच्छता हाच त्यांचा समाजधर्म, जीवन हा त्यांचा ग्रंथ, चिंध्या हे त्यांचे महावस्त्र होते. अशा या महामानवाचे महानिर्वाण वलगाव, जि. अमरावती येथे पेढी नदीच्या पुलावर गुरुवारी रात्री 12.30 वा. 20 डिसेंबर 1956 मार्गशीर्ष वद्य चतुर्थीला झाले. आज बाबा हवे होते, खरा धर्म जगवायला; समाजवाद न कळणाऱ्यांना तो पुन्हा एकदा सांगायला!</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-62625296123837086402013-07-06T23:25:00.001+05:302013-07-06T23:25:40.100+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फ़ेब्रुवारी १६३० रोजी महाराष्ट्रातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला.रयतेला राजा मिळाला.ब्राह्मणांच्या हजारो वर्षापासूनच्या व्यवस्थेला पायदळी तुडविणारे व भारतातील बहुजन महापुरुष कुळवाडीभुषण छत्रपती शिवाजी महाराज हे आमचे प्रेरणास्थान आहेत.त्यांच्या जयंती निमित्त फ़क्त ढोल - ताश्यांच्या तालात नाचण्या ऐवजी त्यांच्या विचारधारेचा प्रसार- प्रचार करण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न सर्वांनीच वेगवेगळ्या माध्यमातून करायला पाहिजे.कुळवाडीभुषण छत्रपती शिवाजी महाराजांना डोक्यावर घेऊन नाचण्यापेक्षा त्यांचे विचार डोक्यात घ्यायला पाहिजेत. तरच त्यांच्या विचारांचा जय होईल.कारण महापुरुषांचा जय त्यांनी आपल्या हयातीतच बघितलेला असतो.पण आजचा समाज जय-जय करण्यातच धन्य मानतो.जय शिवाजी आणी जय भवानी अशा घोषणा तोंड फ़ाटेस्तोवर देऊन स्वत:ची फ़सगत करून घेतो.<br /> भारत देशामध्ये अनेक क्रांत्या व प्रतिक्रांत्या झाल्यात तसेच काही होऊ घातल्या आहेत.भारत देशावर विदेशी लोकांनी आक्रमन करून कब्जा केला व भारत देशाला गुलाम बनवले.येथील व्यवस्था त्यांच्या ताब्यात घेतली.हजारो वर्षापासून ही व्यवस्था परकियांच्या हाती होती.त्याविरोधात आपल्या भारतातील महापुरुष गौतम बुद्ध,सम्राट अशोका,संत कबीर,छत्रपती शिवाजी महाराज, जगदगुरु संत तुकाराम महाराज, राष्ट्रपिता महात्मा जोतिराव फ़ुले,राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज,विश्वभुषण भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर,संत गाडगेबाबा,साहित्य सम्राट आण्णाभाऊ साठे या महापुरुषांनी लढा दिला.आपल्या या महापुरुषांचे आंदोलन आपल्याला पुढे न्यायचे आहे आणि यशस्वी करायचे आहे म्हणून या विचाराची प्रेरणा आपण घेतली पाहिजे.यातच आपला उद्धार आहे.<br /> छत्रपती शिवाजी महाराजांनी या व्यवस्थेच्या विरोधात खुप मोठा संघर्ष केला.येथील भुमिपुत्रांना स्वातंत्र्याच्या आस्तित्वाची जाणीव करून दिली.१६३० ते १६८० या अर्धशतकाच्या कालावधीत त्यांनी इतिहास घडविला.शिवरायांना त्यांच्या आई जिजाऊमाता यांची प्रेरणा मिळाली होती तसेच वडील शहाजीराजांनी त्यांना सर्व युद्धाची सर्व तंत्रे शिकवली होती.छत्रपती शिवाजी राजे संत तुकारामांना गुरु मानत.छत्रपती शिवरायांनी आयुष्याच्या शेवटपर्यंत जात-पात, धर्म न मानता भुमिपुत्रांसाठी लढा दिला.थोडक्यात सांगायचे म्हणजे शिवरायांनी समता,बंधुता व न्यायाची शिकवण भुमिपुत्रांना दिली.खरच छत्रपती शिवरायांचे कार्य महान होते.<br /> आज या भटाळलेल्या देशात आणि विशेषत: महाराष्ट्रात अशा या थोर महापुरुषाचा वापर आपले लोक,नेते,पुढारी जनतेला भावनिक बनवून स्वार्थसाठी फ़ायदा करून घेत आहेत.छत्रपती शिवाजी महाराजांचे नाव घेऊन महाराष्ट्रात अनेक संघटना व पक्ष पुढे आले आहेत.पण त्यांना छत्रपतींच्या कार्याबद्दल तसेच त्यांच्या बदनामीच्या विरोधात बंड करणे याविषयी काहीही गंभीरता वाटत नाही.<br /> "शिवाजी - हिंदू किंग इन इस्लामिक इंडिया" हे पुस्तक जेम्स लेनकडून लिहुन घेणार्या १४ भांडारकरी ब्राह्मणांना धडा शिकवण्यासाठी सर्वांचीच पाठफ़िरवणी झाल्याची दिसून येते.हे पुस्तक छत्रपती शिवाजी महाराज आणि जिजाऊमाता यांच्या बदनामीचे ब्राह्मणी षडयंत्र होय.या विरोधात आपण आवाज उठविला पाहिजे.छत्रपती शिवरायांचा खरा इतिहास आपण जाणुन घ्यावा कारण शिवरायांचा खोटा इतिहास या षडयंत्रकारी ब्राह्मणांच्या सांगण्यावरून सांगण्यावरून जेम्स लेनने लिहिला आहे.शिवरायांचे गुरु त्यांची आई,वडील आणि जगदगुरु संत तुकाराम महाराज असतानांही दादू कोंडदेव आणि रामदास यांसारखी माणसं त्यांचे गुरु म्हणुन लादले गेले.कुठे आहे आमचा शिवप्रेमी समाज ? शिवरायांची बदनामी करणारे साहित्य लिहिले जात आहे.त्यांचा खोटा इतिहास सांगितला जात आहे.आजही आंतरजालावर अशा संघटना कार्यरत आहेत ज्या कायम खोटा प्रसार करत असतात व इतिहासाचे विक्रुतीकरण करत असतात.शिवरायांच्या नावाचा दुरुपयोग केला जात आहे.तेंव्हा छत्रपतींच्या मावळ्यांनी आता जाग्रुत व्हायला पाहिजे.<br /> छत्रपती शिवरायांच्या बदनामी विरोधात लढणार्या व त्यांचे कार्य व खरा इतिहास सांगणार्या संघटनांमुळे शिवरायांची खरी चळवळ जीवंत आहे.ही चळवळ वाढविण्याची जबाबदारी आम्हा मावळ्यांची आहे.म्हणून एवढे सांगावेसे वाटते की छत्रपती शिवराय कोणत्या जाती - धर्मासाठी लढले नव्हते, ते खर्या अर्थाने आपल्या रयतेच्या हितासाठी लढणारे राजे होते.पुर्वी शिवरायांनी खुप संघर्ष केला आहे मग तो वैदिक ब्राह्मणांच्या विरुद्ध असो नाहीतर मुस्लिमांच्या विरुद्ध असो.पण शिवरायांना मुस्लिम विरोधी दर्शवण्याचे काम ब्राह्मण इतिहास लिहिणार्यांनी केले आहे.शिवराय हे विखुरलेल्या देशबांधवांसाठी व त्यांच्या ऐक्यासाठी झगडले होते.तेंव्हा जाती-धर्म विसरून एकिने लढून शत्रुंना धडा शिकवण्यास सज्ज झाले पाहिजे.आपला इतिहास आपला वारसा आहे.इतिहास जाणुन घ्या व मुक्तीचा मार्ग स्विकारा .या व्यवस्थेच्या मुळावर घाव घातल्याशिवाय आपला देश या गुलामगिरीतून मुक्त होणार नाही.हा देश छत्रपती शिवरायांचा आहे तेंव्हा इथे त्यांचीच व्यवस्था आम्हाला पाहिजे.<br />जय जिजाऊ । जय शिवराय</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-2659624471212833402013-07-06T20:46:00.000+05:302013-07-06T20:46:00.662+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">सध्या सगळीकडे म्हणजे आंतरजालावर सुद्धा अनेकांना म्हणजे ब्राह्मणांनाच नाही तर काही बहुजनांना उठता बसता हाच प्रश्न पडतो की आजच्या ब्राह्मणांची चुक तरी काय ? का उगाच शिळ्या कढीला उत आणुन ब्राह्मणांना त्रास देतात ? मला पण आंतरजालावर बरेच जण विचारतात अहो आत्ताच्या ब्राह्मणांनी काय चुकीचे केले आहे ? पण या लोकांनी आपली सद्सदविवेकबुद्धी थोडी जरी जाग्रुत केली तरी आजच्या ब्राह्मणांची हरामखोरी लक्षात यायला वेळ लागणार नाही.<br /> * शिवजयंतीचं उदाहरण घ्या जे स्वत: ची कामे तारखेप्रमाणे करतात ते तिथीचा आग्रह धरतात, "कालनिर्णय" क्यालेंडर वाला साळगावकर (ब्राह्मण) स्वत:चं क्यालेंडर तारखेप्रमाणे जानेवारी महिन्यात आणतो पण शिवजयंतीला मात्र तिथी चा आग्रह धरतो.<br /> * सुनिल चिंचोलकर (ब्राह्मण) नावच्या महाहरामी रामदास्याने आपल्या "श्री समर्थ चरित्र : आक्षेप आणि खंडन" या चोपड्यात प्रुष्ट क्र.५३ वर शाहजी राजे पण लग्नाला हजर नव्हते असा मुद्दा समोर केला आहे, आणि जर रामदास राज्याभिषेक ला हजर नव्हता म्हणुन तो गुरु नव्हता असं सांगत असाल तर आम्ही शाहजी शिवाजी च्या लग्नाला नव्हता म्हणजे तो शिवाजीचा वडिल नव्हता असं सांगू. एवढी विक्रुत आणि हलकट व्रुत्ती आजही भटांमध्ये शिल्लक आहे. मग अशा ब्राह्मणांना का बदडु नये ?<br /> * ज्या पुरंदरेला (ब्राह्मण) मराठे डोक्यावर घेऊन नाचतात त्या हरामखोरानेही मराठ्यांसोबत हरामखोरीच केली. "जाणता राजा" महानाट्यातून आणी "राजा शिवछत्रपती" या चोपड्यात शिवरायांची आणी जिजामातांची बदनामी केली आणि तरीही तो शिवशाहीर ?<br /> * याच पुरंदरेच्या मार्गदर्शनाखाली निनाद बेडेकर (ब्राह्मण) नावाच्या पुरंदरेच्या अनौरस पुत्राने लाल महालात "शिवबा, जिजाऊ आणि कोंडदेव" याचे एकत्रित शिल्प बसवून घेतले.जेम्स लेन सारख्या व्यक्तिला या हरामखोरांनी ते शिल्प दाखवले आणि कोंडदेव हाच शिवरायांचा वडिल आहे असं लिहायला भाग पाडलं. हराम्यांना स्वत:चा बाप कोण आहे हे माहीत नाही खरं दुसर्याचा बाप काढतात.<br /> * शिवरायांची आणि जिजामातांची बदनामी करणार्या जेम्स लेन चा सर्व फ़क्त मराठेच नाही तर सर्व बहुजनांनी निषेद केला होता पण ब्राह्मण मात्र मुग गिळुन गप्प बसले होते ते का ? <br /> * बाळ ठाकरेंच्या सामन्याच्या रविवारच्या पुरवणीत (दि.७ सप्टेंबर २००३) अनंत देशपांडे (ब्राह्मण) या पेशवाई किड्याने लेनच्या पुस्तकाचे कौतुक करताना "लेनच्या पुस्तकाचा चांगला संदर्भग्रंथ म्हणुन उपयोग होईल असे लिहिले होते" तेंव्हा हे हिंदूह्रदयम्राट काय करीत होते ? <br /> * शिवरायांचा जगातील सर्वात उंच पुतळा बांधण्याचा निर्णय महाराष्ट्र शासनाने घेतला परंतू या पुतळ्याला विरोध करण्यासाठी समस्त मानवांच्या रक्ताची भेसळ असलेले शेळपट ब्राह्मण (कुमार केतकर) सरसावलेत.<br /> * २००४ साली महाराष्ट्र शासनाने जेम्स लेनच्या पुस्तकावर बंदी घातली त्यावेळी कुमार केतकर<br /> (ब्राह्मण) या इंग्रजांच्या पुत्राने(Half Blood)"लेन ला अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य दिले पाहिजे" असे म्हणुन समर्थन केले.<br /> अरे पेशवाई किड्या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य विचाराला असते ’विकृती’ ला नसते.<br /> * आळंदीची झगमग आहे आणि जगतगुरु संत तुकाराम यांच्या देहु ची रिकामीच तगमग आहे.हा वर्णवर्चस्वादी फ़रक आजही का जाणवतो? पैठण आणि नर्सी नामदेव यांच्या विकासाच्या बाबतीतही उघड-उघड जातीयवाद दिसून येतो. तरीही आजचे मराठे विचारतात की ब्राह्मणांचा दोष काय ?<br /> * केशव उपाध्ये (ब्राह्मण) नावाच्या हरामी किड्याने तर अश्लिलतेचा आणि हरामखोरीचा कळस केला तो त्याच्या काव्यात म्हणतो की,<br /> ज्ञानदेवे लाविले शेत<br /> वर नाथांची मशागत<br /> बिज समर्थांचे बलवंत<br /> पिक आले शिवरूप<br /> धन्य आहे या हरामखोराची.या काव्याचा अर्थ एवढा अश्लिल आहे की कोणत्याही मेंदू असणार्या व्यक्तीची तळपायाची आग मस्तकाला जावी. पण ब्राह्मणांच्या तळपायावरच आपल्या मेंदूचा लिलाव करणार्यांना काय सांगावे ? <br /> आता क्रुपा करून पुन्हा, आजच्या ब्राह्मणांची चुक तरी काय ? का उगाच शिळ्या कढीला उत आणुन ब्राह्मणांना त्रास देतात ? आत्ताच्या ब्राह्मणांनी काय चुकीचे केले आहे ? हे प्रश्न नकोत.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-34332935618104731502013-07-06T20:31:00.001+05:302013-07-06T20:31:15.465+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">संत तुकोबाराय हे संकट प्रसंगी लढणारे होते,रडणारे नव्हते.<br /> असाध्य ते साध्य |<br /> करिता सायास ||<br /> कारण अभ्यास |<br /> तुका म्हणे ||<br /> प्रयत्न केल्यास जगात कुठलीही गोष्ट अशक्य नाही...म्हणून प्रयत्न करत राहा असा संदेश देणारे तुकोबाराय..विज्ञानवादी &amp; प्रयत्नवादी होते.भाकड गोष्टींवर त्यांचा विस्वास नव्हता...त्यांनी समाजातील दांभिकपानावर कडाडून टीका केली..स्वर्ग -नरक नाकारला...या धर्तीवरील निसर्गाशी नाते जोडले.."वृक्षवल्ली आम्हा सोयरे वनचरे" सांगितले..तुकाराम महाराज्जांनी अतिउच्च "सायुज्यपद'(क्लास वन मोक्षपद) नाकारले...कधीहि भंगणार नाहीत असे "अभंग" निर्माण केले...शिवरायांसारखे वारकरी आणि धारकरी तुकोबारांच्या अभंगातून घडले...नामदेवे रचीयला पाया~तुकोबा झालासे कळस...तुका केव्हढा -केव्हढा तुका आकाशाएव्हढा !!<br /> तुकोबारायांचे निधन झाले त्यावेळी तुकोबारायांचे वय केवळ ४२ वर्षाचे होते...हे वय काही देहत्याग करण्याचे वय नाही... आणि विमान तुकोबांनाच घ्यायला का आले ? इतरांना का नाही ? विमानाचा तेव्हा शोध तरी लागला होता का ??अशा कोणत्याही प्रश्नांची उत्तरे मनुवाद्यांकडे नाही...संघर्ष करू इच्छिणारे तुकोबाराय वैकुंठाचा विचार कसा करतील ???<br /> तुकोबारायांनी अभंगाद्वारे स्वत: वैकुंठ नाकारलेला आहे..ते म्हणतात--<br /><br /> "सांडूनी सुखाचा वाटा |<br /> मुक्ती मागे तो करंटा ||<br /> का रे न घ्यावा जन्म |<br /> काय वैकुंठी जाऊन ||<br /> येथे मिळतो दहीभात |<br /> वैकुंठी ते नाही मिळत ||<br /> तुका म्हणे न लागे मुक्ती |<br /> राहीन संगे संताचिया ||"<br /> --संत तुकोबाराय.<br /> पण तुकोबारायांचा खून केल्यावर भटांनी लोक देह कुठे असे विचारतील म्हणून सदेह वैकुंठी जात आहेत/ गेले असे सांगितले..त्यादिवशी धुलवलीचा (रंगपंचमी) दिवस असल्यामुळे लोक उत्सवात होते..पण ग्रेट तुकोबारायांना मुकले होते...काही लोकांनी विचारले की "तुकोबाराय वैकुंठी जाताना आम्हाला कसे दिसले नाहीत" यावर भटांनी कावा करून सांगितले की "ज्यांना दिसले नाहीत ते दोन बापाचे आहेत"<br /> बहुजन समाज गुलामीत राहावा म्हणून मनुवादी अश्या पद्धतीने धार्मिक दह्शदवादाचा वापर करतात...<br />प्रसिद्ध कवी सुर्यकांतजी डोळसे म्हणतात की-<br /> आता पाप पाप म्हणून<br /> कुणी उर बडवू शकत नाहीत.<br /> कुणाच्याही गाथा,<br /> पुन्हा इंद्रायणीत बुडवू शकत नाही्त<br /><br /> सदेह वैकुंठाचा अर्थ<br /> हळूहळू का होईना कळतो आहे.<br /> तरीही एखादा मंबाजी,<br /> जमेल तसा छळतो आहे.<br /><br /> खोटा इतिहास पुन्हा<br /> कुणी लिहू शकत नाही.<br /> आणायचे म्हटले तरी<br /> ते विमान पुन्हा येऊ शकत नाही.<br />रंगपंचमी / धूळवळीच्या दिवसी मंबाभटाने तुकोबारायांचा खून केला आणि तो खुनाचा सत्य बाजू पुढे आली तर सामान्य लोक फोडून फेकतील म्हणून सदेह वैकुंठाची थाप मारली...तुकोबारायांची हत्त्या झाली म्हणून त्यांचे मोठेपण कमी होत नाही...सत्य स्वीकारा...आणि ठरवा की तुकोबारायांचा आणि त्यांचा खून करणाऱ्यांचा धर्म कसा काय एक असू शकतो...मी स्वत:ला वारकरी धर्मीय समजतो.. वाचकांनी यावर गांभीर्याने विचार करावा आणि ठरवावे की जो तुमच्या आमच्यासाठी काळा दिवस ठरला त्या दिवसी तुकोबारायांची गाथा वाचून त्यांना अभिवादन करायचं का प्रस्थापितांच्या रंगात रंग उधळून गुलामीत धुंध व्हायच ! <br />जय नामदेवराया !! जय तुकोबाराया !!</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-83135827470099927552013-07-06T20:26:00.001+05:302013-07-06T20:26:30.583+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">मराठा आणि ब्राह्मण हा यांच्यातील वाद बर्याच बर्षापासून चालत आलेला आहे.अगदी शिवशाहीपासून, पण त्यात भर पडली ती शाहू महाराजांच्या काळात आणि मग ब्राह्मण - ब्राह्मणेत्तर वादाला सुरुवात झा्ली.हा वाद असाच चालू आहे आजपर्यंत आणि चालूच राहील यात दुमत नाही.ब्राह्मण मराठा वाद तोपर्यंत चालू राहील जोपर्यंत एकाचातरी अंत होत नाही आणि मराठ्यांचा अंत तर मोघल, तुर्की, अदिलशाही, निजामशाही सुद्धा करू शकले नाहीत तेंव्हा इथे तसा विचार देखील करणे म्हणजे आतातायीपणाच ठरेल.ब्राम्हण समाजाने जी जातीवाव्स्थेची मुळे खुप आधी पेरली आहेत त्याचा त्रास आजही काही समाजांना सहन करावा लागत आहे त्यामुळे ब्राम्हण विरोधी वातावरण आजही अस्तित्वात आहे.मग काही लोकं कितीही ओरडली की ब्राह्मणद्वेष कमी झाला आहे तर निरर्थक ठरेल.आजही तितकाच ब्राह्मण विरोध आहे आणि आता तर खर्या इतिहास संशोधनामुळेच तर भविष्यकाळातील या वादाचे स्वरूप महाभयंकर असणार आहे यात तिळमात्र शंका नाही.खेडेकर साहेबांच्या मते मराठा - ब्राह्मण संघर्ष झालाच पाहिजे त्याशिवाय मराठ्यांचे कर्त्रुत्व ब्राह्मण मान्य करणार नाहीत जे सतत जाप करत असतात की ब्राह्मणांच्या केसालाही धक्का लावायची हिम्मत कोणत्या मराठ्यात नाही.<br /> काही ब्राह्मणांचं असंही मत आहे की ब्राह्मण समाजावर मराठ्यांना रुबाब दाखविता आला नाही म्हणून मराठे ब्राह्मण समाजाचा द्वेष करतात.मग बाकीचे का करतात द्वेष ? असो, तर यासाठी इथे नमुद करतो मराठ्यांना ब्रिटीश इतिहासकारांनी दि ग्रेट मराठा असे संबोधले आहे आणि शिवराज्याभिषेक ला हजर असणारा जॉन फ़्रायर नावाचा ब्रिटीश म्हणतो ब्राह्मण ही खुप लबाड जात आहे.मराठा - ब्राह्मण यांच्यामध्ये सरस कोण हे शिवश्री खेडेकर साहेबांच्या " शिवरायांच्या बदनामीची केंद्रे " या पुस्तकात दिसून येतं आणि मराठेच कसे सरस आहेत याचाही प्रत्यय येतो.ठिक आहे आपण वयक्तिक बाबी नंतर पाहू पण आज कोठेही गेलात कोणत्याही कंपनीत, शाळेमध्ये,कॉलेजमध्ये ५ - ६ ब्राह्मण दिसतात पण त्या संस्थेचे मालक मराठेच असतात.पत्रकार ब्राह्मण असले तरी त्या संस्थेचे सर्वेसर्वा मराठाच असतात, आज आपण मंदिरात गेलो तर तिथे ब्राह्मण बसलेला आहेच त्याच्या झोळीत आपण १०० रुपये टाकतो म्हणजे रुबाब कोणाचा ? आज मराठा कोट्यावदी खर्च करून बंगला बांधतो आणि ब्राह्मणाला उकिरडे घेऊन यायला सांगतो आणि ब्राह्मण येतो मग रुबाब कोणाचा ? सकाळी सकाळी धुके हटत नाही तोवरच ब्राह्मण फ़ुलपात्र घेऊन उभा आहेच दारात पुर्वीपासून, मग रुबाब कोणाचा ? आजही कागल मध्ये जी साप्ताहिक आहेत त्यांचे संपादक जोशी, कुलकर्णी असले तरी राजकीय नेत्यांच्या पैशाशिवाय एक पानही लिहवत नाही. ही झाली सध्याची गोष्ट. <br /> आता इतिहासात जाऊयात, शिवशाही मध्ये मराठ्यांचाच वारू चौफ़ेर उधळला त्यामुळे सामाजिक - राजकीय- सांस्क्रुतीक - आर्थिक या सर्वच क्षेत्रात मराठ्यांचेच वर्वस्व होते.सातारच्या शाहू राजांनीच भटांना पेशवे पद दिले, कारण पेशवे हे छत्रपतींचे नोकर होते.टिळक अटकेत होते तेंव्हा शाहू महाराजांनीच त्यांना मदत केली, गो.ग.आगरकर यांच्या "सुधारक" पत्रक शाहू महाराजांच्या पैशामुळेच वाचले (आणि लोकांनीही वाचले), बी. एन. जोशी यांना करवीर संस्थानचे न्यायाधिश नेमले, नारायण श्रिपाद राजहंस उर्फ़ बालगंधर्व शाहू महाराजांच्या मदतीमुळेच पुढे आला, मोरेश्वर श्रीखंडे आणि अनंत पडळकर यांना त्यांच्या सोईनुसार नोकर्या दिल्या, नाट्यकलेत गणपतराव जोशी व दत्तोपंत हल्याळकर हे सर्वत्र गाजले ते शाहू राजांमुळेच,असे कित्येक दाखले देता येतील की ब्राह्मण कसे मराठ्यांच्या जीवावरच जगत आलेले आहेत.कोल्हापुरमध्ये जी ब्राह्मणांसाठी वसतीग्रुहे बनवली आहेत ती सुद्धा शाहू महाराजांचीच देण आहे.म्हणूनच शाहू महाराजांना उपकाराची जननी म्हणतात.आता माझ्या भाषेत मी या सर्वाला उपकार - मदत समजतो पण ब्राह्मणांच्या भाषेत सांगायचे तर या सगळ्याला मराठ्यांचा रुबाबच म्हणतात.<br /> तेंव्हा माझ्या ब्राह्मण मित्रांना प्रेमाचे सांगणे आहे की इथुन पुढे बोलताना जीभेवर ताबा ठेवा.तुम्ही आमच्या महापुरुषांचा एवढा अपमान करूनही त्यांनी मोठ्या (विशाल) मनाने तुम्हाला पोसले त्याची जाणीच ठेवा.( कारण जाणीव न ठेवणारा मनुष्य हा मनुष्य नसून पशू होय).आणखी एक प्रेमाचा सल्ला आहे की "महाराष्ट्रात राहायचे असेल तर मराठयांच्या नादाला लागू नका".</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-53474195383540090602013-07-05T23:06:00.001+05:302013-07-05T23:06:47.345+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><strong>गाडगे महाराज</strong> (<a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AB%E0%A5%87%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A5%A8%E0%A5%A9" title="फेब्रुवारी २३">फेब्रुवारी २३</a>, <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87.%E0%A4%B8._%E0%A5%A7%E0%A5%AE%E0%A5%AD%E0%A5%AC" title="इ.स. १८७६">१८७६</a> ) हे ईश्वर कशात आहे ही नेमकी जाणीव असलेले संत आणि गोरगरीब, दीनदलित यांचा ऐहिक व आध्यात्मिक विकास होण्यासाठी; अज्ञान, अंधश्रद्धा, अस्वच्छता यांचे उच्चाटन करण्यासाठी तळमळीने कार्य करणारे होते.<br /><table class="toc" id="toc"><tbody><tr><td><div id="toctitle"><h2>अनुक्रमणिका</h2><span class="toctoggle">&nbsp;[<a class="internal" href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#" id="togglelink">लपवा</a>]&nbsp;</span></div><ul><li class="toclevel-1 tocsection-1"><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.B2.E0.A4.AA.E0.A4.A3"><span class="tocnumber">१</span> <span class="toctext">बालपण</span></a></li><li class="toclevel-1 tocsection-2"><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#.E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.9C.E0.A4.BF.E0.A4.95_.E0.A4.B8.E0.A5.81.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE"><span class="tocnumber">२</span> <span class="toctext">सामाजिक सुधारणा</span></a> <ul><li class="toclevel-2 tocsection-3"><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#.22.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.A4_.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A1.E0.A4.97.E0.A5.87.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.82.E0.A4.9A.E0.A4.BE_.E0.A4.A6.E0.A4.B6.E0.A4.B8.E0.A5.82.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.80_.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6_.22"><span class="tocnumber">२.१</span> <span class="toctext"><b>"संत गाडगेबाबांचा दशसूत्री संदेश "</b></span></a></li></ul></li><li class="toclevel-1 tocsection-4"><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4_.E0.A4.9A.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0"><span class="tocnumber">३</span> <span class="toctext">संक्षिप्त चरित्र</span></a> <ul><li class="toclevel-2 tocsection-5"><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C#.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.95.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A3"><span class="tocnumber">३.१</span> <span class="toctext">संकिर्ण</span></a></li></ul></li></ul></td></tr></tbody></table><h2><span class="mw-headline" id=".E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.B2.E0.A4.AA.E0.A4.A3">बालपण</span><span class="mw-editsection">[<a href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C&amp;action=edit&amp;section=1" title="विभाग: बालपण संपादा">संपादन</a>]</span></h2>गाडगे महाराजांचा जन्म अमरावती जिल्ह्यातील शेणगाव येथे झाला. त्यांचे पूर्ण नाव डेबूजी झिंगराजी जानोरकर होते. ते त्यांच्या आईच्या माहेरी, मूर्तिजापूर तालुक्यातील दापुरे येथे, लहानाचे मोठे झाले. त्यांच्या मामाची बरीच मोठी शेतजमीन होती. लहानपणापासूनच त्यांना शेतीत रस होता, विशेषतः गुरांची निगराणी राखायला त्यांना फार आवडे.<br /><h2><span class="mw-headline" id=".E0.A4.B8.E0.A4.BE.E0.A4.AE.E0.A4.BE.E0.A4.9C.E0.A4.BF.E0.A4.95_.E0.A4.B8.E0.A5.81.E0.A4.A7.E0.A4.BE.E0.A4.B0.E0.A4.A3.E0.A4.BE">सामाजिक सुधारणा</span><span class="mw-editsection">[<a href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C&amp;action=edit&amp;section=2" title="विभाग: सामाजिक सुधारणा संपादा">संपादन</a>]</span></h2><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87.%E0%A4%B8._%E0%A5%A7%E0%A5%AE%E0%A5%AF%E0%A5%A8" title="इ.स. १८९२">१८९२</a> साली त्यांचे <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B2%E0%A4%97%E0%A5%8D%E0%A4%A8" title="लग्न">लग्न</a> झाले. त्यांच्या मुलीच्या बारश्याच्या दिवशी त्यांनी रूढीप्रमाणे दारु व मटणाच्या जेवणाऐवजी गोडाधोडाचे जेवण दिले होते. हा त्या काळातील परंपरेला दिलेला छेद होता. गावात कोणाचे काही अडले नडले, कोठेही काही काम करावयाचे असले की, गाडगे महाराज स्वतःहून पुढे येत. सार्वजनिक हिताची कामे ‘सर्व जनांनी’ एकवटून केली पाहिजेत हा धडा त्यांनी मिटल्या तोंडी गावकऱ्यांना शिकविला.<br />दिनांक १ फेब्रुवारी, १९०५ रोजी त्यांनी घरादाराचा त्याग करून संन्यास स्वीकारला. त्यांनी तीर्थाटन केले, अनेक ठिकाणी भ्रमण केले. वनवासातही त्यांनी लोकसेवेचे व्रत सोडले नाही. कोठे कोणी अडचणीत सापडलेला असल्यास त्याला आपण होऊन मदत करायला धावायचे, मदत करून कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता आपल्या वाटेने निघून जायचे हा त्यांचा खाक्या असायचा. ते सतत एक खराटा जवळ बाळगायचे. अंगावर गोधडीवजा फाटके-तुटके कपडे आणि हातात एक फुटके गाडगे असा त्यांचा वेष असे. त्यामुळेच लोक त्यांना ‘गाडगेबाबा’ म्हणू लागले. ते ज्या गावात जात तो गाव झाडून स्वच्छ करीत. सार्वजनिक स्वच्छता,अंधश्रद्धा निर्मूलन ही तत्त्वे समाजात रुजविण्यासाठी त्यांनी स्वतः सातत्याने सक्रिय राहून जिवापाड प्रयत्न केले.<br />समाजातील अज्ञान, अंधश्रद्धा, भोळ्या समजुती, अनिष्ट रूढी-परंपरा दूर करण्यासाठी त्यांनी आपले पूर्ण आयुष्य वेचले. यासाठी त्यांनी कीर्तनाच्या मार्गाचा अवलंब केला. आपल्या कीर्तनात ते श्रोत्यांनाच विविध प्रश्न विचारून त्यांना त्यांच्या अज्ञानाची, दुर्गुण व दोषांची जाणीव करून देत असत. त्यांचे उपदेशही साधे, सोपे असत. चोरी करू नका, सावकाराकडून कर्ज काढू नका, व्यसनांच्या आहारी जाऊ नका, देवा-धर्माच्या नावाखाली प्राण्यांची हत्या करू नका, जातिभेद व अस्पृश्यता पाळू नका असे ते आपल्या कीर्तनातून सांगत. देव दगडात नसून तो माणसांत आहे हे त्यांनी सर्वसामान्यांच्या मनावर ठसविण्याचा प्रयत्न केला. ते संत तुकाराम महाराजांना आपले गुरू मानीत. <b>‘मी कोणाचा गुरू नाही, मला कोणी शिष्य नाही’</b> असे ते कायम म्हणत. आपले विचार साध्या भोळ्या लोकांना समजण्यासाठी ते ग्रामीण भाषेचा(प्रामुख्याने वैदर्भीय बोलीचा) उपयोग करत असत. गाडगेबाबांनी संत तुकारामांच्या नेमक्या अभंगांचा मुबलक वापरही वेळोवेळी केला. ‘देवभोळ्या माणसापासून ते शहरी नास्तिकापर्यंत,कोणत्याही वयोगटातील लोकांना गाडगेबाबा आपल्या कीर्तनात सहजपणे गुंतवून ठेवत, आपले तत्त्वज्ञान पटवून देत. त्यांच्या कीर्तनाचे शब्दचित्र उभे करणे माझ्या ताकदीबाहेरचे काम आहे .’ असे उद्‌गार बाबांचे चरित्रकार प्रबोधनकार ठाकरे यांनी काढले होते.<br />त्यांनी नाशिक, देहू, आळंदी व पंढरपूर या धार्मिक क्षेत्रांच्या ठिकाणी धर्मशाळा बांधल्या, गोरगरीब जनतेसाठी छोटी-मोठी रुग्णालये बांधली, अनेक नद्यांकाठी घाट बांधले, अतिशय गरीब, अनाथ व अपंग लोकांसाठी अन्नछत्रांची व्यवस्था केली, कुष्ठरोग्यांची सेवा केली.<br />महाराष्ट्रातील संतपरंपरेबाबत ‘ज्ञानदेवे रचिला पाया, तुका झालासे कळस’ असे म्हटले जाते. संत गाडगेबाबांच्या कार्यामुळे - ‘या भागवत धर्माच्या कळसावर गाडगेबाबांनी २० व्या शतकात कर्मयोगाची ध्वजा चढवली’ - असे म्हटले जाते. ‘महाराष्ट्रातील समाजवादाचे प्रचंड व्यासपीठ’, असे यथार्थ उद्गार आचार्य अत्रे यांनी संत गाडगेबाबांबद्दल काढले आहेत. ‘गोपाला गोपाला देवकीनंदन गोपाला’ या भजनाचा प्रसार करणाऱ्या,कर्मयोगावर दृढ श्रद्धा असणाऱ्या या सत्पुरुषाची आणि कर्त्या समाजसुधारकाची समाधी <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80" title="अमरावती">अमरावती</a> येथे आहे.<br /><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A0" title="संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ">अमरावती विद्यापीठाला</a> गाडगे बाबांचे नाव देवून <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%B8%E0%A4%82%E0%A4%A4_%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AC%E0%A4%BE%E0%A4%AC%E0%A4%BE_%E0%A4%85%E0%A4%AE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%A4%E0%A5%80_%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%AA%E0%A5%80%E0%A4%A0" title="संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ">संत गाडगे बाबा अमरावती विद्यापीठ</a> असे नामकरण करण्यात आलेले आहे.<br /><h3><span class="mw-headline" id=".22.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.A4_.E0.A4.97.E0.A4.BE.E0.A4.A1.E0.A4.97.E0.A5.87.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.AC.E0.A4.BE.E0.A4.82.E0.A4.9A.E0.A4.BE_.E0.A4.A6.E0.A4.B6.E0.A4.B8.E0.A5.82.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0.E0.A5.80_.E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.A6.E0.A5.87.E0.A4.B6_.22"><b>"संत गाडगेबाबांचा दशसूत्री संदेश "</b></span> <span class="mw-editsection">[<a href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C&amp;action=edit&amp;section=3" title="विभाग: &quot;संत गाडगेबाबांचा दशसूत्री संदेश &quot; संपादा">संपादन</a>]</span></h3><ul><li>भुकेलेल्यांना = अन्न</li><li>तहानलेल्यांना = पाणी</li><li>उघड्यानागड्यांना = वस्त्र</li><li>गरीब मुलामुलींना = शिक्षणासाठी मदत</li><li>बेघरांना = आसरा</li><li>अंध,पंगु,रोग् यांना = औषधोपचार</li><li>बेकारांना = रोजगार</li><li>पशु,पक्षी,मुक्या प्राण्यांना = अभय</li><li>गरीब तरुण-तरुणींचे =लग्न</li><li>दु:खी व निराशांना = हिंमत</li></ul><pre>हाच आजचा रोकडा धर्म आहे ! हीच खरी भक्ती व देवपूजा आहे !!<br /></pre><h2><span class="mw-headline" id=".E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.95.E0.A5.8D.E0.A4.B7.E0.A4.BF.E0.A4.AA.E0.A5.8D.E0.A4.A4_.E0.A4.9A.E0.A4.B0.E0.A4.BF.E0.A4.A4.E0.A5.8D.E0.A4.B0">संक्षिप्त चरित्र</span><span class="mw-editsection">[<a href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C&amp;action=edit&amp;section=4" title="विभाग: संक्षिप्त चरित्र संपादा">संपादन</a>]</span></h2>गाडगे महाराजांनी कीर्तनाद्वारे आपले लोकशिक्षणाचे कार्य <a class="new" href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%8B%E0%A4%A3%E0%A4%AE%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A4%A8&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="ऋणमोचन (पान अस्तित्वात नाही)">ऋणमोचन</a> (विदर्भ) या गावापासून सुरू केले.<br />ऋणमोचन येथे त्यांनी 'लक्ष्मीनारायणाचे'मंदिर बांधले.<br />१९०८ मध्ये पुर्णा नदीवर घाटाचे निर्माण केले.<br />१९२५- मुर्तीजापूर येथे गोरक्षण , धर्मशाळा व विद्यालयाचे निर्माण केले.<br />१९१७- <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AA%E0%A4%82%E0%A4%A2%E0%A4%B0%E0%A4%AA%E0%A5%82%E0%A4%B0" title="पंढरपूर">पंढरपूर</a> येथे चोखामेळा धर्मशाळेचे निर्माण गाडगेमहाराजांनी केले.<br />"मी कुणाचा गुरू नाही व माझा कुणी शिष्य नाही" असे म्हणून त्यांनी कुठल्याही संप्रदायाला समर्थन देण्याचे नाकारले.<br /><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%AB%E0%A5%87%E0%A4%AC%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A5%80_%E0%A5%AE" title="फेब्रुवारी ८">फेब्रुवारी ८</a>, <a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%87.%E0%A4%B8._%E0%A5%A7%E0%A5%AF%E0%A5%AB%E0%A5%A8" title="इ.स. १९५२">इ.स. १९५२</a> रोजी 'श्री गाडगेबाबा मिशन' स्थापन करून महाराष्ट्रभर शिक्षणसंथा व धर्मशाळा स्थापन केल्या.<br />गाडगे महाराज जातीने परिट व गोधडे महाराज म्हणून ओळखले जात होते.<br />१९३२ - ऋणमोचन येथील सदावर्त संत गाडगेबाबांनी सुरू केले.<br />गाडगे महाराजांनी कीर्तनांद्वारे लोकजागृतीचा मार्ग अवलंबला.<br />"गोपाला गोपाला देवकीनंदन गोपाला" हे गाडगे महाराजांचे आवडते भजन होते.<br />आचार्य अत्रे गाडगेबाबां बद्दल म्हणतात 'सिंहाला पाहावे वनात, हत्तीला पाहावे रानात, तर गाडगेबाबांना पाहावे कीर्तनात'<br />१९३१ वरवंडे येथे गाडगेबाबांच्या प्रबोधनातून पशुहत्या बंद झाली.<br />१९५४- जे.जे. हॉस्पिटल धर्मशाळा (मुंबई) बांधली.<br />गाडगे बाबांनी डॉ. पंजाबराव देशमुख, व कर्मवीर भाऊराव पाटील यांना त्यांच्या कार्यात मदत केली होती.<br />डॉ आंबेडकर सुद्धा त्यांना गुरू स्थानी मानत असत.<br />२० डिसेंबर १९५६ रोजी पेढी नदीच्या काठावर वलगाव (अमरावती) येथे मृत्यू.<br /><a class="new" href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87%E0%A4%A8%E0%A4%97%E0%A4%B0&amp;action=edit&amp;redlink=1" title="गाडगेनगर (पान अस्तित्वात नाही)">गाडगेनगर</a>, अमरावती येथे स्मारक आहे.<br /><h3><span class="mw-headline" id=".E0.A4.B8.E0.A4.82.E0.A4.95.E0.A4.BF.E0.A4.B0.E0.A5.8D.E0.A4.A3">संकिर्ण</span><span class="mw-editsection">[<a href="http://mr.wikipedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%97%E0%A4%BE%E0%A4%A1%E0%A4%97%E0%A5%87_%E0%A4%AE%E0%A4%B9%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%9C&amp;action=edit&amp;section=5" title="विभाग: संकिर्ण संपादा">संपादन</a>]</span></h3><ul><li>गाडगे महाराजांच्या जिवनावर आधारीत <b><a href="http://mr.wikipedia.org/wiki/%E0%A4%A1%E0%A5%87%E0%A4%AC%E0%A5%82" title="डेबू">डेबू</a></b> या चित्रपटाची निर्मिती करण्यात आली आहे.</li></ul></div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-86921309862675395462013-07-05T23:05:00.001+05:302013-07-05T23:05:35.708+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">"तीर्थी धोंडापाणी देव रोकडा सज्जनी |" असे सांगत दीन, दुबळे, अनाथ,अपंगांची सेवा करणारे थोर संत म्हणजे गडगेबाबा. "देवळात जाऊ नका, मूर्तीपूजा करू नका, सावकाराचे कर्ज काढू &nbsp;नका, अडाणी राहू नका, पोथी-पुराणे, मंत्र-तंत्र, देवदेवस्की, चमत्कार असल्या गोष्टींवर विश्वास ठेऊ नका." अशी शिकवण आयुष्यभर त्यांनी लोकांना दिली. माणसात देव शोधणार्‍या या संताने लोकांनी दिलेल्या देणग्यांतील पैशातून रंजल्या-गांजल्या, अनाथ लोकांसाठी महाराष्ट्रात ठिकठिकाणी धर्मशाळा, अनाथालये, आश्रम, व विद्यालये सुरू&nbsp;केली. रंजले-गांजले, दिन-दुबळे, अपंग-अनाथ हेच त्यांचे देव.या देवांतच गाडगेबाबा अधिक रमतअसत.<br />डोक्यावर झिंज्या, त्यावर खापराच्या तुकड्याची टोपी, एका कानात कवडी, तर दुसर्‍या कानात फुटक्या बांगडीची काच, एका हातात झाडू, दुसर्‍या हातात मडके असा त्यांचा वेश असे. अमरावती जिल्ह्यातील दर्यापूर तालुक्यात शेणगाव नावाच्या खेड्यात २३ फेब्रुवारी सन १८७६ रोजी गाडगेबाबांचा जन्म झाला. त्यांचे वडिल झिंगराजी हे परीट होते. आई सखूबाईने त्यांचे नाव ''डेबूजी" असे ठ्वले होते. डेबूजी लहान असतानाच त्यांचे वडिल दारूच्या व्यसनापायी मृत्युमुखी पडले. त्यामुळे डेबूजींचे बालपण त्यांच्या मामाकडेच गेले. घरची परिस्थिती अत्यंत गरिबीची असल्याने लहानपणापासूनच गुरे राखणे, नांगर चालविणे, शेतीवाडी करणे अशी कामे ते करत असत.त्यांना कामाची खूप आवड होती. स्वच्छता हा त्यांचा विशेष गुण होता. डेबूजींचे लग्न लहानपणीच झाले होते. त्यांना चार मुली होत्या. पण ते संसारात फारसे&nbsp;रमले नाहीत. घरदार सोडून अवघ्या समाजाचा संसार सुधारण्यासाठी ते घराबाहेर पडले.<br />मुखाने देवाचे नाव घेत गावोगाव बाबा फिरत, दिसेल त्या गावातील रस्ते, गटारे, देवालये, नद्यांचे घाट कोणाशीही न बोलताच ते स्वच्छ करू लागत. तसे करताना त्यांना पाहिल की , गावातील इतर माणसे आपापली कुदळ, फावडी,&nbsp;टोपल्या,&nbsp;खराटे&nbsp;घेऊन&nbsp;बाबांच्या मदतीला&nbsp;येत&nbsp;असत. मग&nbsp;रात्री&nbsp;याच लोकांना एकत्र&nbsp;करून&nbsp;बाबा कीर्तनाच्या&nbsp;सहाय्याने&nbsp;त्याची&nbsp;मने&nbsp;साफ&nbsp;करत.&nbsp; गाडगेबाबांचे सारे सामर्थ्य कीर्तनात होते. एरवी कोणाशी न बोलणारे बाबा कीर्तनासाठी उभे राहिले की; शब्दांचा, साहित्याचा सद्विचारांचा असा काही मारा करत की;&nbsp;ऐकणारा मंत्रमुग्ध होत असे. गाडगेबाबा स्वतः काही शिकलेले नव्हते. त्यांना लिहिता-वाचताही येत नसे. असे असूनही बाबा उत्तम भजन करत. तुकोबांचे अभंग, कबीराचे दोहे त्यांच्या मुखातून&nbsp;अगदी सहजतेने निघत. पोथ्या-पुराणे, परमेश्वर, अध्यात्म या सार्‍या नेहमीच्या कीर्तन विषयांना बाजुला सारून बाबा स्वतःच्या अनुभवाच्या माध्यमातून लोकांच्या मनातील जुन्या समजूती, अंधश्रद्धा दूर करण्याचा प्रयत्न करीत. तबला, पेटी, टाळ, वीणा या कीर्तन साहित्याला हाताशी न धरता केवळ रस्त्यावरचे दोन दगड, टाळ्या आणि ' गोपाला गोपाला, देवकि नंदन गोपाला' असा घोष एवढ्याच भांडवलावर प्रचंड जनसमुदायाला मंत्रमुग्ध करण्याचे सामर्थ्य बाबांच्यात होते. <br />अशाप्रकारे स्वतः निरक्षर असलेले गाडगेबाबा कर्ते समाजसुधारक व शिक्षणप्रसारक होते. त्यांनी स्वतःला कधी देव मानले नाही ; की कोणाला स्वतःच्या पायाला स्पर्श करू दिला नाही. समाजसेवा हेच एक व्रत घेतलेल्या या महान संताचे २० डिसेंबर सन १९५६ रोजी निधन झाले.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-63622039925768586682013-04-08T09:09:00.002+05:302013-04-08T09:09:33.574+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय....<br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय....<br />एरव्ही बोललेही नसते,<br />पण माझ्या विचारांचेतुम्ही घोटून घोटून क्रिम केलेय.<br />चक्क माझी देवी बनवूनमला फोटोमध्ये फ्रेम केलेय.<br />जमेल तेंव्हा,जमेल तसेमाझे सोईनुसार कौतुक करता.<br />खरे दु:ख याचे की,<br />तुम्ही मला गृहित धरता.<br />त्याचा राग मी तुमच्यासमोर खोलतेय..<br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय....<br />कुर्‍हाडीचा दांडा गोतास काळ व्हावा,<br />सगळ्या गोष्टी डोक्यावरून गेल्यात.<br />ज्या माझ्या वारसा सांगतात,<br />त्याच बेईमान झाल्यात.<br />असे होईल,मला काय माहित?<br />मला कुठे पुढचे दिसले होते?<br />एका वेगळ्या जगासाठीमी शिव्याशाप,दगडाबरोबर शेणही सोसले होते.<br />तुमच्याच शब्दात सांगायचे तररात्रंदिवस घासले होते.<br />आज मी कसले घाव झेलतेय?<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय....<br />ही कही उपकाराची भाषा नाही.<br /><br />आजच्या बाजारू समाजसेवेसारखाहा बेंडबाजा अगर ताशा नाही.<br /><br />मी विसरून गेले होते,<br /><br />आम्ही कोणकोणते विष पचवले आहे.<br /><br />हल्ली मात्र तुम्ही आमच्या आत्मसन्माला डिचवले आहे.<br /><br />म्हनूनच तुमच्या बहिर्‍या कानीहे गार्‍हाणे घालतेय.<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय..... <br /><br />मावल्यांनो,लेकीबाळींनो.तुम्ही शिकलात सवरलात.<br /><br />पण नको तेवढ्या शहाण्या झालात.<br /><br />विकृत स्त्रीमुक्तीच्याप्रत्येकजणी कहाण्या झालात.<br /><br />माझा वारसा सांगून,स्वार्थासाठी राबता आहात.<br /><br />या सगळ्या संतापापुढेआज मी भिड्भाड भुलतेय.....<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय.....<br /><br />बाईपणाचे दु:ख काय असते?<br /><br />मी तुमच्यापेक्षा जास्त भोगलेय.<br /><br />आरशात पाहून सांगा,<br /><br />मी सावित्रीच्या शब्दाला जागलेय?<br /><br />तकलादू आणि भंपकस्त्रीमुक्तेची नशातुम्हांला आज चढली आहे.<br /><br />कपडे बदलेले की,पुरोगामी होता येते,<br /><br />ही फॅशन तुम्ही पाडली आहे.<br /><br />शिकली सवरलेली माझी लेकसंस्कृतीच्या नावाखालीनाकाने कांदे सोलतेय..<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय..... <br /><br />मान नको,पान नको,आमचे उपकारही फेडू नका.<br /><br />किर्तन-बिर्तन काही नकोझोडायची म्हनूनभाषणंही झोडू नका.<br /><br />वाघिणीचे दूध पिऊनकुत्र्यांसारखा गोंडा घोळीत आहात.<br /><br />धर्म-संस्काराच्या नावाखालीटाकाऊ परंपरा पाळीत आहात.<br /><br />तुमच्या<br /><br />चिपाडलेल्या डोळ्यातम्हनून हे अंजन घालतेय...<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय.....<br /><br />तुम्हांला<br /><br />आज काहीसुद्धा सोसायचे नाही.<br /><br />काढणारे काढीत आहेततुम्हांला शाळा काढीत बसायचे नाही.<br /><br />तुम्ही फक्त पुरोगामित्त्वाचा खरा वसा घ्यायला पाहिजे.<br /><br />एखादा दुसरा ’यशवंत’ शोधूनत्याला आधार द्यायला पाहिजे,<br /><br />शाळा कॉलेजचे पिक तरहायब्रिडसारखे डोलतेय.....<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय.....<br /><br />मनमानी आणि स्वैराचारालापुरोगामित्त्वाचे लेबल लावणे,<br /><br />यासारखी दुसरी सोपी युक्ती नाही.<br /><br />फक्त नवरे बदलणे,घटस्फोट घेणे,ही काही स्त्रीमुक्ती नाही.<br /><br />माझी खरी लेक तीच,जी सत्यापूढे झुकत नाही.<br /><br />सावित्री आणि ज्योतिबांपूढेआंधळेपणाने माथा टेकत नाही.<br /><br />माझी खरी लेक तीच,<br /><br />आम्हांलासुद्धा नव्याने तपासूनस्वत:ची भाषा बोलतेय.<br /><br />आमचाही वसातावून-सुलाखुन पेलतेय.....<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय..... <br /><br />आमच्याच मातीत,<br /><br />आमच्याच लेकरांकडूनदूजाभाव बघावा लागला.<br /><br />माझा फोटो लावण्यासाठीहीसरकारी जी.आर.निघावा लागला.<br /><br />आपल्या सोईचे नसले की,<br /><br />विचारांकडेही कानाडॊळा होतो.<br /><br />समाजासाठी काही करायचे म्हटले की,<br /><br />पोटात प्लेगचा गोळा येतो.<br /><br />ज्योतिबांशिवाय सावित्री,<br /><br />सावित्रीशिवाय ज्योतिबा,<br /><br />समजून घेता येणार नाही.<br /><br />विचारांची ही ज्योती,<br /><br />एकटी-एकटी नेता येणार नाही.<br /><br />सुनांना लागावे म्हणून तरलेकींनो, <br /><br />तुम्हांला बोलतेय....<br /><br />होय,मी सावित्री ज्योतिबा फुले बोलतेय... <br /><br /><br />आत्ता तरी आपण स्वतःला बदलणार का? <br /><br />की चाललंय तस चालू देणार???? <br /><br />येणारा नवीन जीव तुमच्या प्रयत्नांची वाट बघतोय...............</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-10010269125936847762013-04-07T08:11:00.003+05:302013-04-07T08:11:31.127+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">. शेतक-यांच्या आत्महत्यांच्या समस्येवर सद्ध्या बरीच चर्चा आणि उहापोह सुरु आहे. या समस्येची उकल करतांना अनेक मान्यवरांनी शोधलेली कारणे आणि सुचविलेले उपाय बघितले तर "शेतकरी मरतोय तर मरू द्या पण त्याच्या आत्महत्येची कारण-मीमांसा करणे आणि उपाय सुचविणे बंद करा" अशा स्वरुपाची आत्मक्लेशी प्रतिक्रिया शेतकरी समाजमनात उमटल्याशिवाय राहत नाही. कारण शेतक-यांच्या आत्महत्येच्या दु:खद वेदनांपेक्षा यांच्या प्रतिक्रिया अधिक वेदनादायी असतात.<br /> शेतकरी आळशी किंवा कामचुकार आहे असे वाटते त्या सर्व मान्यवर तज्ज्ञांनी आयुष्यात एकदातरी सलगपणे काही दिवस शेतकरी समाजासोबत (पाटलाच्या वाड्यात किवा राजकीय पुढा-याच्या बंगल्यात नव्हे ) घालवायला हवे. त्याखेरीज शेतकरी कशाला म्हणतात,तो कसे जीवन जगतो आणि किती कष्ट करतो याचा अनुभव येणे अशक्य आहे. ४-५ तास किंवा अर्धा-एक दिवस शेतक-याच्या झोपडीत घालवल्याने जर कुणाला शेतकरी समजला असे वाटत असेल तर खुशाल वाटू दे,पण हा देश आपण कोण्या कामचुकार,आळशी,अलायक तज्ज्ञांचा हातात सोपवला असा प्रश्न जर कोण्या ग्यानबाला पडला,तर त्याच्याशी वाद घालता येईल,मुजोरीही करता येईल पण त्या ग्यानबाच्या प्रश्नाचे समर्पक निराकरण करता येईल.?<br /> झोप,जेवण आणि अन्य शारीरिक विधींसाठी लागणारा काळ सोडला तर उर्वरित वेळात शेतकरी काय करतो? स्विमिंग करायला जातो? क्रिकेट / सिनेमा बघायला जातो? बायकोला घेऊन बागेत फिरायला जातो? बीअरबारवर जातो? बारबालांचे नृत्य बघायला जातो कि इतवारी / बुधवारपेठेत फेरफटका मारायला जातो? मान्यवर तज्ज्ञांनी पहिल्यांदा या प्रश्नांचे उत्तर शोधायला हवे.( आणि जरी का या प्रश्नांचे उत्तर होकारार्थी असेल तरीही बिघडते कुठे? सर्व उपभोगाचा भोग भोगणारी आमच्या सारखी भोगवादी मंडळी कुठे आत्महत्त्या करताहेत? आम्ही जिवंतच आहोत कि अजून.)<br /> औताच्या बैलाला वर्षातून फक्त १२० ते १४० दिवस तर शेतक-याला मात्र ३६५ दिवस काम करावे लागते,बाप मेला सुट्टी नाही,बापाला तिरडीवर तसाच ठेवून बैलाचे शेनगोटा, चारापाणी करायला जावेच लागते.पोरगा तापाने फणफणत असेल किंवा अगदी Gastro जरी झाला तरीही पेरणी थांबवता येत नाही हे वाजवी सत्य तज्ज्ञ मंडळींना कधी कळेल?<br /> तरीही या तज्ज्ञ मंडळींना शेतकरी आळशी आणि कामचुकार दिसत असेल तर त्यांनी खालील प्रमाणे शास्त्रशुद्ध मार्गाचा अवलंब करून स्वत:ची खातरजमा करून घ्यावी.<br /> आत्महत्या झालेल्या शेतकऱ्याच्या घरी जावून ;<br /> १) प्रेताचे वजन करावे व शारीरिक उंची मोजावी. वजन व उंची यांचा रेशो काढावा. तो डॉक्टरला दाखवावा.मय्यत व्यक्ती सुदृढ कि कुपोषित,कष्टकरी कि कामचुकार या विषयी सल्ला घ्यावा.<br /> २) मुखवट्याचा एक क्लोजअप फोटो घ्यावा.त्यावरून मरण्यापूर्वी त्याच्या चेहऱ्यावर काय भाव होते, मरण्यापूर्वी त्याची मानसिक स्थिती काय होती याचा याचा शास्त्रीय दृष्टीकोनातून रिपोर्ट मागवावा.<br /> ३) त्याच्या घरातील नेसनीची वस्त्रे,अंथरून-पांघरून,भांडी-कुंडी यांची यादी बनवावी. त्यावरून मय्यत व्यक्ती काटकसरी कि उधळखोर याचा अंदाज काढावा.<br /> ४) व्यसनाधीनतेमुळे शेतकरी आत्महत्या करतात असा काहींचा निष्कर्ष आहे.तसे असेल तर तो कोणती दारू पीत होता? गावठी, देशी कि इंग्लिश याचा शोध घ्यावा. गावठी,देशी आणि इंग्लिश मद्याचे अनुक्रमे बाजारभाव माहित करून घ्यावे.(मान्यवरांना गावठी, देशीचे भाव माहित नसणार) दरडोई येणारा खर्च याचा तुलनात्मक तक्ता/गोषवारा बनवावा. बिगरशेतकरी मद्यप्यांमध्ये आत्महत्त्यांचे प्रमाण आणि शेतकरी मद्यप्यांमध्ये आत्महत्त्यांचे प्रमाण याची आकडेवारी गोळा करून तुलना करावी.<br /> ५) अज्ञानतेमुळे शेतकरी आत्महत्या करतात असा काहींचा निष्कर्ष आहे.तसे असेल तर बिगरशेतकरी पण अज्ञानी अशा अन्य समुदायातील लोक आत्महत्त्या का करीत नाहीत? किंवा बारामतीचे लोक फारच सज्ञानी आहेत काय?<br /> ६) वेडसरपणामुळे शेतकरी आत्महत्या करतात असा काहींचा निष्कर्ष आहे. वेडसर लोक आत्महत्त्या करतात? कुठले? अमेरिकेतील? ब्रिटनमधील? फ्रांसमधील कि पाकिस्तानातील?<br /> ७) मनोरुग्णपणामुळे शेतकरी आत्महत्या करतात असा काहींचा निष्कर्ष आहे. त्यासाठी गावागावात मानसोपचार शिबिरे आयोजित करावी असे त्यांना वाटते. पण ग्यानबाला हे पटत नाही.एका दाण्यातून शंभर दाण्याच्या निर्मितीचा चमत्कार घडवणारा व स्वत: अर्धपोटी राहून जगाला पोटभर खाऊ घालणारा शेतकरी मनोरुग्ण कसा काय असू शकतो? कदाचित वैफल्यग्रस्त असू शकतो. मग तो वैफल्यग्रस्त, नाउमेद का झाला याची कारणे शोधावी. ती कारणे सामाजिक कि आर्थिक याचाही शोध घ्यावा? शेतात गाळलेला घाम, दामात का परावर्तीत झाला नाही याचाही शोध घ्यावा. याउलट प्याकेजची रक्कम गिळंकृत करणारे राजकीय पुढारी आणि आत्महत्त्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबाला मिळणाऱ्या शासकीय मदतीचा चेक काढण्यासाठी लाच खाणारी नोकरशाही मानसिक विकृतीने ग्रासली असून त्यांच्या भावनिक संवेदना बधीर झाल्या आहेत.तेच खऱ्या अर्थाने मनोरुग्ण असून त्यासाठी शासकीय कार्यालयामध्ये, मानसोपचार शिबिरे आयोजित करावी असे ग्यानबाला वाटते. शेतकऱ्याला आत्महत्त्या करायला भाग पाडणाऱ्या या व्यवस्थेचे शुद्धीकरण आणि मतपरिवर्तन होणे गरजेचे आहे,ज्या अर्थी शेतीविषयक धेय्य-धोरणामध्ये मुलभूत बदल होतांना दिसत नाही त्या अर्थी शेतीविषयक धेय्य-धोरणे आखणाऱ्याकडून शेतकरी आत्महत्या बद्दल व्यक्त होणारी चिंता हा वरपांगी देखावा आहे,ज्या अर्थी शेतीला न्याय देणारी कृषी विषयक धोरणे आखण्यासाठी लागणारी कणखरता त्यांच्यामध्ये नाही त्याअर्थी तेही मानसिक दुर्बल असावे असा ग्यानबाचा कयास आहे,त्यासाठी मंत्रालयामध्ये मानसोपचार शिबिरे आयोजित करावी असेही ग्यानबाला वाटते. जे ग्यानबाला उमजते ते या तज्ज्ञांना का उमजू नये? उमजत असेलही कदाचित परंतु शेतकऱ्याला आत्महत्त्या करायला भाग पाडणाऱ्या या व्यवस्थेवर उदरनिर्वाह करणारी मंडळी सिंहासनाच्या इच्छे विरुद्ध काही निष्कर्ष काढतील ही अशक्य कोटीतील बाब आहे,असेही ग्यानबाचे स्पष्ट मत आहे.<br /> ८) प्याकेजमुळे आत्महत्त्या थांबत नाही,असा काहींचा निष्कर्ष आहे. परंतु ते प्याकेजच्या स्वरूपावर अवलंबून आहे. क्यांसरच्या रोग्याला प्यारासीटामोलचे प्याकेज द्यायचे,रोगी बरा झाला नाही अथवा दगावला कि रोगी अज्ञानी होता,त्याने औषधे घेण्यात कुचराई केली, असा काहीसा बावळट निष्कर्ष काढण्याचा हा प्रकार आहे. त्या ऐवजी प्याकेजच्या मूळ स्वरूपातच गफलत झाली, रोगाचे निदान करण्यात,औषधांची निवड करण्यात चूक झाली हे कबूल करण्यासाठी लागणारी मानसिक औदार्यता आमच्यामध्येकेव्हा येणार हाच खरा लाख मोलाचा प्रश्न आहे.<br /> मान्यवर तज्ज्ञांनी या प्रश्नांची उत्तरे शोधायलाच हवी. विषयाच्या खोलवर जायला हवे. अभ्यासांती निष्कर्ष काढून सप्रमाण सिद्ध करायला हवे,पण हे होतांना दिसत नाही. पुर्वाग्रह बाजूला सारून त्रयस्थपणे मुद्द्याची उकल केल्याखेरीज निर्दोष निष्कर्ष निघू शकत नाही. परंतु बाटली आणि पंचतारांकित संस्कृती वृद्धिंगत झालेल्या स्वनामधन्य तज्ज्ञांना याची गरज भासत नाही. एरवी शेतकरी आत्महत्या सारख्या संवेदनशील मुद्द्यावर तज्ज्ञांनी येरेगबाळे मतप्रदर्शन करण्यापेक्षा चूप बसने शेतकऱ्यासाठी समाधानाचे ठरेल. आणि कदाचित शेतकरी आत्त्महत्यासारख्या संवेदनशील मुद्द्याची उकल होण्यासाठी प्रामाणिक प्रयत्नांच्या प्रारंभाचे तेच पहिले पाऊल ठरेल.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-64939744130791124932013-04-07T08:05:00.003+05:302013-04-07T08:05:50.769+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">&nbsp;<br /> तुमचा आणि आमचा शिष्टाचार असतो.<br /><br /> अशी कविता शाळा-कॉलेजात भविष्यात शिकवली जाणार की काय? असं वाटू लागलंय. कारण टी.व्ही लावला की भ्रष्टाचाराची बातमी, सकाळी पेपर चाळला की भ्रष्टाचाराची बातमी. एखाद-दुसर्‍या दिवशी भ्रष्टाचाराची बातमी ऎकली किंवा वाचली नाही तर मन अगदी अस्वस्थ होतं, काहीतरी चुकल्यासारखं वाटतं. म्हणजे भ्रष्टाचार आणि भारतीय माणसाचे नाते इतके घट्ट झाले आहे की सोडता सोडवेना. मुळात भ्रष्टाचार हा विचारांतून जन्माला येतो आणि मग तो कृतीत उतरतो. स्वतंत्र भारतातील पहिला वैचारिक भ्रष्टाचार गांधी-नेहरुंनी केला. सरदार वल्लभभाई पटेल हे प्रधानमंत्री पदासाठी लोकशाही मार्गाने बहुमताने निवडून आले होते. तरी आमच्या महात्मा गांधींनी नेहरुंना पंतप्रधान पद दिले. हा सर्वात मोठा भ्रष्टाचार होता. आज चीन आणि काश्मीरसारखा न सुटणारा प्रश्न आपल्याला नेहरुंच्याच कृपेने मिळाला आहे. पुढचा सर्वात मोठा वैचारिक भ्रष्टाचार नेहरुंनी केला. वंदे मातरम् हे राष्ट्रगीत होणार होतं. परंतु वंदे मातरमला चाल लावणे कठीण आहे व ते बॅंडवर वाजवता येत नाही म्हणून वंदेमातरम् हे राष्ट्रगीत होऊ शकत नाही, असे नेहरु म्हणाले. काही अल्पसंख्याकांच्या लांगूलचलनासाठी नेहरुंनी जन गण मन हे गीत राष्ट्रगीत म्हणून घोषित केले. पण आज वंदे मातरमला ८० हून अधिक चाली लावल्या गेल्या आहेत आणि ते बॅंडवरही व्यवस्थित वाजवलं जातं. वंदे मातरम् हे गीत मुळात मातृभूमीचं वंदन करण्यासाठी लिहीलं गेलं आहे. ह्यात भारतभूमी ही आई आहे, हेच ठासून सांगीतलं आहे. माणूस कितीही नालायक असला तरी तो आपल्या आईशी भ्रष्टाचार करणार नाही. आपण जर भारतभूमीला आई मानले तर तिच्याशी भ्रष्टाचार करण्याचं आपलं धाडस होणार नाही. परंतु नेहरुंनी ही भावनाच मुळातून उखडून काढली. त्याचे दुष्परिणाम आज भ्रष्टाचाराच्या रुपात आपण भोगतोय.<br /><br />शिवाजी महाराजांना लोकांनी निवडून दिले नव्हते. तरीही त्यांचे शासन चांगलेच होते, त्यांचा चांगूलपणा हा स्वयंभूच होता. परंतु आजच्या राज्यकर्त्यांना आपण निवडून दिले आहे. म्हणून त्यांच्या वाईटपणाचे श्रेय आपलेच आहे. “वाईट तितुके इथे पोसले, भलेपणाचे भाग्य नासले”, अशी अवस्था झाली आहे. ज्या पक्षाचे सरकार आहे त्या पक्षाच्या नेत्यांवर भ्रष्टाचाराचे आरोप आहेतच, परंतु विरोधी पक्षाच्या नेत्यांवर सुद्धा भ्रष्टाचाराचे आरोप आहेत. अहो मग जनतेने पहायचे तरी कोणाकडे? भारताची लोकशाही ही भोगशाही झाली आहे. यावर उपाय काय? मला वाटतं उपाय शोधण्या आधी आपण आपली लोकशाही व्यवस्था तपासून घ्यायला हवी. अण्णा हजारेंनी लोकपाल बीलसाठी उपोषण केले, लढा दिला. परंतु निष्पन्न काहीच झाले नाही. समजा उदया लोकपाल बील जरी आले तरी काही उपयोग होईल असं वाटत नाही. कारण लोकांची मनं भ्रष्ट झाली आहेत. ती कायद्दाने सुधारणार नाही तर संस्कारानेच सुधारतील. म्हणून मला वाटते आपण ज्या लोकशाहीच्या मोठ्या मोठ्या गप्पा मारतो ती लोकशाही नेमकी आहे तरी कशी? हे पडताळून पाहिले पाहिजे.<br /><br />भारताला स्वातंत्र्य मिळून ६४ वर्षे झाली. पण मुळात भारताला स्वातंत्र्य मिळाले तेच भारताचे तुकडे होऊन. ब्रिटिशांनी भारताला स्वातंत्र्य न देता, भारतातील संस्थानांना स्वातंत्र्य दिले. भारताचे दोन भाग पाडले. भारत आणि पाकिस्थान असे दोन राष्ट्र निर्माण केले. हा भौगोलीक भ्रष्टाचार होता. भारताने लोकशाहीचा स्वीकार केला. आज भारत जगातील सर्वात मोठा लोकशाही प्रधान देश मानला जातो. सरदार वल्लभभाई पटेलांनी साम, दाम, दंड यांचा यथायोग्य वापर करुन भारत एकसंध राष्ट्र केले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या अध्यक्षतेखाली लिहिली गेलेली घटना म्हणजे भारतातील लोकशाहीचा कळसचं. ज्या काळी जगातील प्रगत म्हणवल्या जाणार्‍या देशांत केवळ मुठभर लोकांच्या मताला मान होता, तेव्हा देशातील प्रत्येक सुजाण व्यक्तीस, मग तो गरीब वा श्रीमंत असो, स्त्री वा पुरुष असो, किंवा कुठल्याही जातीतील, कुठल्याही धर्मातील असो, त्याला एक मत असण्याचा जो ऐतिहासीक आणि धाडसी अधिकार दिला त्याला तोड नाही, मुळीच नाही. त्यावेळी जगातील बहुतांश देशांत लोकशाही खर्‍या अर्थाने मुळ धरु शकली नव्हती. मग ती रशिया असो, चीन, दक्षिण अमेरिका असो किंवा भारतासोबत जन्माला आलेला धर्माभिमानी पकिस्थान असो. लोकशाही खर्‍या अर्थाने तग धरु शकली नाही. पण भारतात ती सर्वार्थाने रुजली. इतके सगळे असताना एक प्रश्न सातत्याने मनात येत राहतो, तो म्हणजे, ’भारतीय जनतेला लोकशाहीने काय दिले?’ खरंच काय दिलं? लोकशाहीमुळे भारतीय जनतेची कोणती प्रगती झाली? भारतीय जनतेच्या वाटेला चार सुखाचे दिवस आले, की त्यांच्या हालअपेष्टात भरच पडली? भारत खरोखर एकसंध झाला का?<br /><br />आपण इथे हे लक्षात घेतले पाहिजे की भारतात प्रतिनिधिक लोकशाही अस्तित्वात आहे. लोकांनी प्रत्यक्षपणे सरकार चालवण्याऐवजी त्यांनी प्रतिनिधि निवडून द्दावे यालाच प्रतिनिधिक लोकशाही असे म्हणतात. आपण निवडून दिलेला प्रतिनिधि हा चारित्र्यवान, ध्येयवादी, जनतेची बाजू मांडणारा असेलंच असे नाही. भारतात ते सहजासहज होतही नाही. आपले लोकप्रतिनिधि आपल्याच मतांवर निवडून येतात आणि आपलाच छळ करतात. निवडून आलेले प्रतिनिधि संसदेत काय घोळ घालतात हे सर्वांनाच ठाऊक आहे. अगदी बिहारच्या संसदेपासून ते महाराष्ट्रही याला अपवाद नाही. गेल्या काही वर्षांपासून तर ग्रामपंचायतींपासून महापालिकांपर्यंत आणि विधिमंडळांपासून संसदेपर्यंत लोकशाहीला उतरती कळा लागली आहे. संसदेत होणारी मारामारी-शिवीगाळ, बेशिस्तपणा हा लोकशाहीचा पराभवच आहे. आमदारांचे आणि खासदारांचे विधिमंडळ आणि संसदेतले वर्तन पाहीले तर अशा माणसांना आपण का निवडून दिले? असा प्रश्न आपल्याला पडतो. पण या प्रतिनिधिंना यत्किंचितही विचार पडत नाही की आपल्या वागणुकीमुळे आपल्या मतदारांना, ज्यांनी आपल्याला निवडून दिले, ज्यांचे आपण प्रतिनिधि आहोत त्यांना काय वाटेल? आता तर उलटपक्षी उमेदवारच निवडून येण्यासाठी लोकांना पैसे देतात. उमेदवार निवडून येण्यासाठी सुद्धा भ्रष्टाचार? मग जर जनताच लायक नसेल तर त्यांनी निवडून दिलेला प्रतिनिधि नालायकच असणार.<br /><br />“लोकांनी, लोकांसाठी, लोकांकाडून चालविले जात असलेले सरकार” असे लोकशाहीचे वर्णन अमेरिकेचे सोळावे अध्यक्ष अब्राहम लिंकन यांनी केले. ती व्याख्या जशीच्या तशी भारतात आली. परंतु त्याच्या त्रुटीकडे कुणी पाहातच नाही. लोकशाही मुल्य म्हणजे मानवी मुल्य आहे, असे समजले जाते. म्हणून लोकशाहीच्या विरोधात कुणी बोललं तर तो राष्ट्रद्रोह मानला जातो. पण लोकशाही म्हणजे नेमके काय? हे कुणालाही माहीत नाही. ते पुन्हा एकदा तपासून पहायला हवे. म्हणे लोकशाहीने व्यक्तीस्वातंत्र्य दिले आहे. व्यक्तीस्वातंत्र्य लोकशाहीने दिले नसून, ते निसर्गाने दिले आहे. स्वातंत्र्यपूर्व आणि स्वातंत्र्यानंतर सत्ताधारी पक्षाने सगळ्यात जास्त लोकशाहीचा टेंभा मिरवला आहे. पण त्या व्यवस्थेचा लाभ सर्वांना न होता ठरावीक लोकांना व्हावा, असे छुपे कारस्थान आहे. इथे एक पांचट शेर आठवतो ’बाहेर से देखा तो आस्मान की परी, परदा उठा के देखा तो गजकरन से भरी’. शेर अतिशय वाईट होता. पण वस्तुस्थिती तीच आहे. लोकशाही यंत्रणा ही बाहेरुन आभाळाची परी दिसते. पण एकदा का पडदा सरकवून पाहिले की गजकरनच गजकरन आहे. भ्रष्टच भ्रष्ट आहे.<br /><br />कदाचित भ्रष्टाचाराचे मुळ लोकशाहीत असेल. कदाचित, कोणी सांगावे? म्हणे लोकशाहीने सर्वांना समान अधिकार दिला, म्हणजे नेमके काय दिले? अधिकार जन्माने मिळतात, त्याला लोकशाहीने मान्यता दिलेली नाही. ’सर्व मानव कायद्दासमोर समान आहेत’ हे नितांत असत्य आहे. ही थाप आहे. कायदाच हे वास्तव अचूक दाखवतो. कायद्दात ज्या काही विशेष सवलती असतात, त्याच कायद्दाचा माणसा-माणसामधला भेद सिद्ध करतात. हिंदू आणि मुसलमानांसाठी वेगळा कायदा, हा धार्मिक भ्रष्टाचार आहे. स्त्री-पुरुषांसाठी वेगळा कायदा, हा लैंगिक भ्रष्टाचार आहे आणि आरक्षण तर आहेच. प्रधान मंत्री, मुख्यमंत्री, मंत्रीमंडळ, विधानसभेचे सभासद, न्यायाधीश, नगर परिषदांचे अध्यक्ष अशांना कायद्दात पुर्ण सवलती असतात. बंदिगृहामध्ये गुन्हेगार म्हणून शिक्षा भोगणार्‍या या आमदार, खासदार आणि अति महत्वाच्या व्यक्तींना बंदिगृहात सवलती दिल्या जातात. त्यांना कारावासातून निवडणूक लढविता येते. उत्तर प्रदेशातील शहाबुद्दीन हा दोन वेळा तुरुंगात राहून खासदार झाला. तर ह्या वरुन हेच सिद्ध होते की कायदा सर्वांसाठी वेगळा आहे. हा कायद्दाचा भ्रष्टाचारच आहे ना. हा लोकशाहीचा पराभवच आहे ना. मी लोकशाहीच्या विरोधात नाही. परंतु लोकशाही ही एक व्यवस्था आहे आणि व्यवस्था ही माणसांसाठी असते, माणूस व्यवस्थेसाठी नसतो. एखादी व्यवस्था जर जनतेला लाभदायक नसेल तर ती व्यवस्था पालटली पाहिजे. आपण लोकशाहीचा जयजयकार करतो. परंतु शिवरायांच्या काळात जनता जास्त सुखी होती हे ही कबूल करतो. रामराज्य आले पाहिजे असे आपण नेहमी म्हणतो. गांधीजींनाही रामराज्याचे मोह आवरता आले नाही. पण रामराज्य आणि शिवारायांची राजवट ही लोकशाही नव्हती तर हुकूमशाही होती, हे आपण विसरतो.<br /><br />मला वाटते भ्रष्टाचार नावाचा संसर्गजन्य रोग जर नाहीसा करायचा असेल तर एखादी दुसरी व्यवस्था तपासून बघायला पाहिजे. कारण लोकशाही व्यवस्था भ्रष्टाचाराचा नायनाट करण्यासाठी असमर्थ ठरली आहे. हे सत्य आपण स्वीकारलेच पाहिजे. नाहीतर येणार्‍या ६०-७० वर्षात भारताचे कैक तुकडे झाले असतील. भारत एकसंध राहणार नाही. पुन्हा एकदा सांगावेसे वातते की मी लोकशाहीच्या विरोधात नाही. परंतु त्याने जर मानवजातीचे कल्याण होणार नसेल तर ह्या व्यवस्थेचा विरोध करणेच श्रेयस्कर ठरते. ज्यात मानवजातीचे कल्याण आहे तोच खरा धर्म, तीच खरी व्यवस्था. भारत ही आपली माता आहे असेच समजून चालूया. भ्रष्टाचार हे महापाप आहे असे समजून भारत देश समृद्ध करणे हेच ध्येय समोर ठेऊया. भ्रष्टाचारावर माझी भूमिका हीच आहे.<br /> वंदे मातरम्……</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-58001603153001507502013-04-07T07:50:00.000+05:302013-04-07T07:50:05.103+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on"><br /> शाळेने पत्रक काढलं,'यंदाच्या वर्षापासून शाळेतल्या सर्वात गरीब मुलाला आर्थिक मदत द्यायची आहे,तेव्हा शिक्षकांनी प्रयत्नपूर्वक अचूक मुलगा निवडावा,ज्यायोगे ही मदत योग्य विद्यार्थ्याला/विद्यार्थिनीला मिळेल! <br />आता सर्वात गरीब मुलगा शोधणे म्हणजे,खरोखर पंचाईतच होती. ही छोटी मुलंसुद्धा इतकी नीटनेटकी राहतात की,अगदी एक विजार,एक सदरा असेल,तरी तो रोज धुऊन-वाळवून त्याची इस्त्री केल्यासारखी घडी करून मगच तो घालतात.गरीब मुलगा शोधायचा कसा?आणि प्रत्येकाला विचारायचं तरी कसं,तुमच्यात कोण गरीब;तेही सर्वात गरीब म्हणून?! मोठीच अडचण होती.तीन-चार दिवस नुसता अंदाज बांधण्यात गेले. वयाने मोठ्या माणसांमधे गरीब माणूस शोधणं सोप्पं आहे;पण लहान मुलांमधे अडचणीचं. शेवटी दोन-चार मुलांना हाताशी घेतलं,जी गाडीने शाळेत यायची आणि गाडीनेच घरी जायची.मधल्या सुट्टीत अचानक वर्गात आलो तर ती सफ़रचंद खातांना मला दिसायची. अशा मुलांना विचारलं,"मला एक मदत कराल का?आपल्या वर्गातला सर्वात गरीब .......?" क्षणाचाही विलंब न करता सर्वानी एकच नाव उच्चारले,"सर आपल्या वर्गातला तो मयूर आहे नं,तो सर्वात गरीब आहे." <br /> मुलांनी एका झटक्यात प्रश्न सोडवला होता. "कशावरून म्हणता?" "सर.त्याचा सदरा दोन-तीन ठिकाणी तरी फ़ाटलाय.त्याने शिवलाय;पण फ़ाटलेला शर्ट घालतो. त्याची खाकी पॅंट तर नीट बघा,मागून दोन ठिगळं लावलेली आहेत.चपला त्याला नाहीतच.मधल्या सुट्टीत आम्ही डबा उघडतो.तो मात्र प्लॅस्टीकच्या पिशवीतून अर्धी भाकरी आणतो.सर,ती भाकरीही कालचीच असते.भाजी कुठली सर?गुळाचा खडा असतो. आम्ही सांगतो,तो सर्वात गरीब आहे.शाळेने त्याच मुलाला मदत द्यायला हवी." मुलं एखाद्या खळाळत्या प्रवाहासारखी पुढे बोलतच राहीली.पण मला ते ऐकू येणे शक्य नव्हते. मयूर एवढा गरीब असेल?की सर्वांनी एकमुखाने त्याच्या गरीबीचे दाखले द्यावेत? <br />कारण, मयूर वर्गातील सगळ्यात चपळ मुलगा होता. अक्षर स्वच्छ,मोकळं होतं.त्या अक्षरात त्याच्या नितळ मनाचे दर्शन मला घडे. एकदा तर त्याची वही मी माझ्या घरात पत्नीला दाखवली आणि म्हट्लं,"पाहिलंस!हे सातवीतल्या मुलाचे अक्षर.असं अक्षर असावं हे माझे स्वप्न होते.उत्तराल सुबक परीच्छेद,समास सोडून योग्य प्रस्तावना आणि अखेर करून लिहिलेली उत्तरे........." चे गठ्ठे आणायला मयूर सर्वात आधी धावत यॆई.माझ्याआधी ते गठ्ठे उचलून वर्गात नेण्याचा उत्साह मला थक्क करून टाकत असे. असा मयूर परिस्थितीने एवढा खचलेला असेल याची कल्पनासुद्धा मला येऊ नये,या गोष्टीचीच मला खंत वाटली. जी गोष्ट माझ्या इतर विद्यार्थ्यांना उमगते आणि मला त्याचा पत्ताही नसतो......अरेरे!...,मी खूप कमी पडतोय. मयूर,गेल्या सहलीला आला नव्हता.अवघी पंचवीस रूपये वर्गणी होती;पण त्याचं नाव यादीत नव्हतं.आपण त्याला साधं विचारलंसुद्धा नाही. असलेल्या मुलांच्या किलबिलाटात न आलेल्या मयूरची मला आठवणही झाली नव्हती.केवळ पंचवीस रूपये नसल्याने त्याचे National Park बघण्याचे राहून गेले.एका छान अनुभवाला मुकला होता तो. हा आनंद मी हिरावला होता.यादीत मयूरचे नाव नाही म्हणून मी त्याला जवळ का बोलावलं नाही? मयूर स्वत:हून सांगणं शक्यच नव्हतं आणि माझ्या व्यग्र दिनक्रमात मयूरसाठी जणू वेळच शिल्लक नव्हता! <br />शिक्षक म्हणून मी एक पायरी खाली आलो होतो.खरंच आहे,मुलांनी सुचवलेलं नाव.आर्थिक मदत,तीही भरघोस मदत मयूरला मिळायलाच हवी. आता शंकाच नव्हती.त्याची गरीबी बघायला त्याच्या घरी जायचेही काहीच कारण नव्हते. मुलांनी एकमुखाने सुचवलेले नाव आणि मयूरने सहलीला न येणं याची सांगड घालून मी मुख्याध्यापकांना नाव देउन टाकले.'मयूर जाधव,सातवी अ,अनुक्रमांक बेचाळीस' डोळ्यावरचा चष्मा हातात खेळवीत आदरणीय मुख्याध्यापक म्हणाले, "खात्री केलीये ना सर?कारण थोडीथोडकी रक्कम नाही.या विद्यार्थ्याची वर्षाची फ़ी,त्याचे शालेय शिक्षण साहित्य,गणवेश...इत्यादी सर्व या रकमेत सामावणार आहे." मुख्याध्यापकांना मोठया आत्मविश्वासाने मी म्हटलं, "सर,त्याची काळजीच करू नका.वर्गातला सर्वात गरीब आणि आदर्शही म्हणा हवं तर-मयूर जाधवच आहे !" एका योग्य विद्यार्थ्याची निवड केल्याचे समाधान घेऊन मी निघालो. मयूरला मिळणारी मदत,त्यामुळे त्याचे आर्थिकद्रूष्ट्या सुसह्य होणारे शैक्षणिक वर्ष याची कल्पनाचित्रे रंगवतांना दिवस कसा संपला ते कळालेच नाही. दुस~या दिवशी शाळेत लवकरच गेलो.देखण्या अक्षराच्या कदम सरांनी मोठ्या दिमाखाने फ़ळा सजवला होता.त्यावर 'गरीब असूनही आदर्श' असं म्हणून मयूरचं नाव होतं. शाळा भरली. मी अध्यापक खोलीत बसलेलो होतो.इतक्यात खोलीच्या दाराशी मयूर उभा दिसला. त्याच्या चेह~यावरचा भाव समजत नव्हता.राग आवरावा तसा करारी चेहरा... <br />"सर,रागवू नका;पण आधी त्या फ़ळ्यावरचे माझे नाव पुसुन टाका." <br />"अरे,काय बोलतोयस तुला समजतय का?" <br />"चुकतही असेन मी.वाट्टेल ती शिक्षा करा;पण ते नाव ...!!" <br />त्याच्या आवळलेल्या मुठी,घशातला आवंढा,डोळ्यातलं पाणी ...... <br />मला कशाचाच काही अर्थ लागेना. मी ज्याचं अभिनंदन करायच्या तयारीत,तो असा.....? "सर,मला मदत कशासाठी?गरीब म्हणून?मी तर श्रीमंत आहे." <br /><br />त्याची रफ़ू केलेली कालर माझ्या नजरेतून सुटत नव्हती.येतानाच त्याचे अनवाणी पाय पाहिले होते. <br />शाळेच्या चौदा वर्षाच्या माझ्या व्यावसायिक कालखंडात अशी पंचाईत प्रथमच आली होती. <br />"अरे पण....?" <br />"सर,विश्वास ठेवा.मी श्रीमंत आहे.कदाचित सर्वात श्रीमंत असेन...सर,मी गरीब आहे हे ठरवले कोणी? मी चुकतोय बोलतांना हे कळतंय मला;पण सर ते नाव तसंच राहिले तर मी आजारी पडेन आज." <br />अचानक तो जवळ आला आणि त्याने माझे पायच धरले. त्याला उठवत मी म्हणालो,"ठीक आहे.तुला नकोय ना ती मदत,नको घेऊस;पण तू श्रीमंत आहेस ते कसे काय?" <br />"सर,माझ्या अभ्यासाच्या वह्या बघा,कुठल्याही विषयाच्या....त्या पूर्ण आहेत.पुस्तकं मी Second Hand वापरतोय...खरयं! पण मजकूर तर तोच असतो ना ? मनात काय उतरवतो ते महत्वाचे नाही का?सर,माझे पाचवीपासूनचे मार्क बघा, नेहमी पहिल्या तीनात असतो. गेल्या वर्षी स्पोर्टसपासून निबंधापर्यंत सर्व बक्षिसे मलाच आहेत. <br /><br />सर...सर,सांगा ना,मी गरीब कसा?"मयूर मलाच विचारत होता <br />आता मघाचचं दु:खाचं पाणी विरून त्यात भविष्याचं स्वप्न थरारत होतं. <br />"खरयं मयूर.पण तुला या पैशाने मदतच ......." <br />"सर,मदत कसली?माझी श्रम करण्याची वॄत्तीच नाहीशी होइल.शाळाच फ़ी देतीये म्हटल्यावर,मी वडीलांबरोबर रंगाच्या कामाला जाणं बंद करेन ! " <br />"म्हणजे?" <br />"वडील घरांना रंग द्यायचे काम करतात.Contractor बोलावतो तेव्हाच काम मिळते.तेव्हा ते मला त्यांच्याबरोबर नेतात.चार पैसे मला मिळतात,ते मी साठवतो.सर,संचयिका आहे ना शाळेची,त्यातलं माझं पासबुक बघा.पुढच्याही वर्षाची फ़ी देता येइल एवढी रक्कम आहे त्यात...मुलांनी तुम्हाला काहीतरीच सांगितलेले दिसते.....म्हणून तुम्ही मला निवडलेलं दिसतं.पण सर,मीच नाही तर आमचं घरच श्रीमंत आहे.घरातले सगले काम करतात.काम म्हणज कष्ट.रंगाचं काम नसतं तेव्हा बाबा स्टेशनवर हमालीही करतात.आई धुणं-भांडी करते.मोठी बहीण दुसरी-तिसरीच्या शिकवण्या घेते.सर,वेळ कसा जातो,दिवस कसा संपतो ते कळतच नाही....शाळेतल्या वाचनलयातली पुस्तकं मीच सर्वात जास्त वाचली आहेत.तुम्हीच सांगितल्याप्रमाणे लेखकांनाही पत्र पाठवतो मी.सर,माझ्या घरी याच तुम्ही,माझ्याकडे पु.ल.देशपांडे यांच्या स्वाक्षरीचं पत्र आहे. . <br />.......सर,आहे ना मी श्रीमंत?" <br />आता तर तो स्मितरेषांनी मोहरला होता. <br /><br />सर,शेजारच्या काकांकडून मी उरलेल्या वेळात पेटीही शिकलो.रात्री देवळात होण्या~या भजनात मीच पेटीची साथ देतो.भजनीबुवा किती छान गातात!ऐकताना भान हरपून जातं."त्याच्या सावळ्या रंगातही निरोगीपणा चमकत होता. <br />अभावितपणे मी विचारलं,"व्यायामशाळेतही जातोस?" "सर,तेवढी फ़ुरसत कुठली?घरातच रोज चोवीस सूर्यनमस्कार आणि पन्नास बैठका काढतो." अंगावर एक थरार उमटला...कौतुकाचा. <br />"मयूर मित्रा,मला तुझा अभिमान वाटतो.तुझ्यासारखा श्रीमंत मुलगा माझ्या वर्गात आहे त्याचा.." <br /><br />"म्हणूनच म्हणतो सर......!" <br />"हे नाव ज्या कारणासाठी आहे,त्यात तू नक्कीच बसणार नाहीस.आमची निवड चुकली;पण याचं रूपांतर वेगळ्या शिष्यवॄत्तीत होईल.शाळेतील सर्वात अष्टपैलू बुद्धिमान मुलगा म्हणून,हे पारितोषीक तरी........." <br />"सर,एवढ्यात नाही.त्याला वर्ष जाउ द्या.मी लिंकनचं,सावरकरांचं चरित्र वाचलं,हेलन केलरचं चरित्र वाचलं.सर,हे वाचलं की कळतं की ही माणसे केवढे कष्ट करून मोठी झाली.माझ्यासारख्या मुलांना प्रोत्साहन द्या,योग्य वयात ते परखड मार्गदर्शन करा;पण सर,नको त्या वयात असा पैसा पुरवत गेलात तर घडायचं राहूनच जाईल.जे काय करतोय ते पैशासाठी असे हॊऊन जाईल...सर.....प्लीज.....!" <br /><br />वाचनानं, <br />स्पर्धांतल्या सहभागानं, <br />कलेच्या स्पर्शानं, <br />कष्टानं....... <br />त्याच्या वाणीला प्रगल्भतेची खोली होती, <br />संस्कारामुळे नम्रतेची झालर होती. <br />आता मला माझ्या समोरचा मयूर जाधव स्पष्ट दिसतही नव्हता. <br />त्याच्याबद्दलच्या कौतुकाचे अश्रू माझ्या डोळ्यात दाटले होते. <br />शाळेतला सर्वात श्रीमंत मुलगा माझ्यासमोर उभा होता. <br />परिस्थिती पचवून,परीश्रमाने स्वत:वर पैलू पाडणारा ! <br />श्रीमंत ! सर्वात श्रीमंत??????????????</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-58123611175925004732013-04-06T08:28:00.001+05:302013-04-06T08:28:05.906+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">आपल्या प्रत्येकात एक हुशार, चाणक्य, बुद्धिवंत, जाणकर किंवा प्रज्ञावंत (जीनियस) दडलेला असतो. आणि तो सांगत असतो की, तुम्ही स्वतःच आहात तुमच्या जीवनाचे शिल्पकार! आपण स्वतःच आपले करियर घडवत येतो. त्याला आकार देतो. याचा अर्थच असा की, प्रत्येकजण हा जन्मापासूनच हूशार, प्रज्ञावंत असतो. फक्त काही तरी घडल्याने, अडथळे आल्याने त्यांची घडी विस्कटते आणि हे सारे जीनियस ठरत नाहीत. आपल्या पैकी थोडेच प्रज्ञावंत ठरतात, चमकतात. तुम्ही वा आपणासारखेच खरं तर प्रज्ञावंत बनू शकतो. अगदी कॉम्प्युटर जीनियससुद्धा! जग फार थोड्या लोकांनाच जीनियस म्हणून मान्यता देतं, असं का होतं? हे समजून घेण्यासाठी कॉम्प्युटर सर्वेसर्वा जगातील गर्भश्रीमंत ‘बिल गेट्स’ यांचे उदाहरण उत्तम आहे. बिल गेट्स यांनी जीवन कहाणी हे सिद्ध करते की, तुम्ही आम्ही संगणक प्रज्ञावंत बनू शकतो. बिल गेट्स हे उत्तरार्धात म्हणजे शालेय विद्यार्थी. युवक असतांना त्यांची स्थिती काय होती? उमेदीच्या काळात ते काय करत होते? हे जाणलं तर तुमच्या आमच्या जीनियसपणाचा मार्गही आपणास गवसेल... बिल गेट्स आणि त्यांच्या सारखे लोक उमेदीच्या काळात, विद्यार्थीदशेत प्रत्येक अडचणीला तोंड कसं देतात, सारं कसब पणाला कसं लावतात हे पाहणं आवश्यक आणि मार्गदर्शक ठरेल.<br /><br /> २८ ऑक्टोबर १९५५ मध्ये सिएटलमध्ये जन्मलेल्या बिल यांचे आई वडील सुखवस्तू घरातील होते. बिल गेट्स यांच्या पालकांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांच्यात उत्तम सुसंवाद होता. बिल गेट्स यांनी आपल्या पालकांविषयी म्हटले आहे की, त्यांचे वागणं, परस्पर सुसंवाद, कोणतंही काम सांधिकपणे करण्याची हातोटी माझ्यासाठी एक आदर्श मॉडेल होतं. त्यांच्यातील सांधिकपणा तर अनुकरणीयच. जादुप्रमाणे हे सारं माझ्यात यावं असं वाटायचं... विशेष म्हणजे हे गुण बिल गेट्स यांची नंतर अंगी बाणवलेच! प्रारंभी ज्या शाळेत बिल गेट्स होते त्या शाळेत ते रमले नाहीत. अभ्यासाचा कंटाळा करु लागले. शाळा हे जणू संकट वाटायचं त्यांना त्यांचे आई वडील चिंताग्रस्त बनले. मुलातील सुप्त गुणांना, छंदाला वाव मिळेल अशा शाळेच्या शोधात असतानाच लेकसाईड स्कूलमध्ये बिल दाखल झाले. या शाळेत (१९३८) मध्येच कॉम्प्युटर क्लब होता. त्यांचा नाद बिल यांना लागला. शाळेत ते रमले आणि कॉम्प्युटरने झपाटले गेले याच शाळेला देणगी मिळाली. ज्यातून शाळेने १९६८ मध्ये ईआर ३३ टेलीटाईप टर्मिनल वसवलं. ज्यावर बिल यांचं करियर घडू लागलं. इथे लक्षात घेतलं पाहिज की, १९६५ मध्ये ज्या कॉम्प्युटरच्या शोध लागला तो अवघ्या तीन वर्षात बिल गेट्स आणि त्यांच्या मित्रांना हाताळायला मिळाला. आजच्यासारखा तो अद्ययावत संगणक नव्हता आणि अनेक शास्त्रज्ञांना तो उपलब्ध व्हायचा नाही. पण शाळेत तो बिलना उपलब्ध झाला. कोणतेही शिक्षक मार्गदर्शक नसताना बिलनी या संगणकाशी मैत्री केली. स्वतःच अनेक गोष्टी ते शिकले. मित्रांकडूनही त्यांनी अनेक टिप्स घेतल्या. वयाच्या १३ व्या वर्षी त्यांनी रिअल टाईम प्रोग्रॅमिंग शिकून घेतलं. स्वयंअध्ययनाने त्यांनी ते कौशल्य प्राप्त केले हे विशेष! पण हे खर्चिक प्रकरण शाळेला अवघड जाऊ लागलं तेव्हा पालकांनी मुलांसाठी सी क्यूब नावाची कंपनी शोधली. तिथल्या सुवर्ण संधीचा वापर बिल आणि त्यांच्या मित्रांनी केला. पुढे त्यात अडचणी आल्यावर वॉशिंग्टन विद्यापीठात फक्त मध्यरात्री ३ ते ६ पर्यंत उपलब्ध असलेल्या संगणकावर बिल गेट्स सराव करु लागले. त्यांनी संधी शोधली त्या तुलनेत आज संगणक क्रांतीच झालीय. शेकडो संधी आपल्या सभोवताली आहेत. त्यांचा आपण वापर केला पाहिजे ते खर्‍या प्रज्ञावंताचं लक्षण आहे. संगणक क्षेत्रात तुम्ही किती तास संगणकावर काम करता हे महत्त्वाचं ठरलं वयाच्या १६ व्या वर्षी बिल गेट्स च्या खात्यावर १५७५ तास जमा झाले. संगणक हाताळायला मिळावे म्हणून अनेक पर्याय बिल शोधत होते. मेहनत, अथक परिश्रमाची जोड त्यांनी बुद्धिमत्तेला दिली. त्यामुळे यश त्यांच्या जवळ आलं. सतत संगणकाचा सराव करायचा वेगवेगळं प्रोग्रॅमिंग करायचं त्यावर पैसे मिळवायचे. खोडकरपणा करायचा. सराव, सराव आणि फक्त सराव यातून नव्या कल्पना काढून त्यांचा वापर करण्याची कला बिल आणि त्यांच्या मित्रांनी आत्मसात केली. काम करतानाच ज्ञान मिळवा. सराव करा. प्रत्यक्ष कामातून ज्ञान मिळवा. स्वतःची उपयुक्तता वाढवा, असं मंत्रच बिल गेट्स नी रुढ केला.<br /><br /> संगणक प्रज्ञावंत म्हणून वयाच्या १९ व्या वर्षी जेव्हा लोक त्यांना ओळखू लागले तेव्हा त्यांच्या नावावर नोंद होती ती १० हजार तास संगणकावर पूर्ण केल्याची! जीनियस असाच धडाका लावतात कामाचा ...! संधी शोधतात. अडचणीचं रुपांतर व्यावसायिक संधीत करतात. आणि अथक परिश्रमाला प्रज्ञेची झालर लावतात. अशा संधी तुमच्या समोरही आहेत. डोळसपणे त्याकडे पहायला पाहिजे. अशा संधीची जाणीव शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना करून दिली पाहिजे. छोटी मोठी कामं करून तो पैसा संगणक सरावासाठी बिल गेट्स यांनी वापरला.<br /><br /> आज अत्याधुनिक संग्णकाची सहज उपलब्धता आहे. त्यामुळे फक्त संधी शोधली पाहिजे. जसं बिल यांना जॉन नॉर्टन या संगणक शिक्षकाने घडविलं, तसा प्रयत्न असा हुशार विद्यार्थी शोधणे हा शिक्षकांनी केला पाहिजे. आणि विद्यार्थ्यांनीही शिक्षक मार्गदर्शकाच्या शिकवणीचं सोन्यात रूपांतर केले पाहिजे. बिल गेट्स यांच्यापासून अथक परिश्रम, प्रचंड सराव यांची स्फूर्ती घेतली पाहिजे. कामातून ज्ञान, ज्ञानातून अधिक चांगलं काम, हा खरा मंत्र! बिल गेट्स यांनी कॉम्प्युटर तज्ज्ञता मिळवली. जगात ज्यांना काही किंमत आहे, अशा कामासाठी कॉम्प्युटर कामं करणं महत्त्वाचं आहे. वयाच्या २० व्या वर्षापर्यंत १० हजार तास एखाद्या गोष्टीवर खर्च केले तर जीनियस होता येतं आणि इतके तास सर्जनशीलततेने काम केलं म्हणूनच बिल गेट्स जीनियस बनले. बुद्धिमत्ता, सराव आणि अथक परिश्रमांच्या जोरावर बिल गेट्स जीनियस बनले. जगाच्या प्रत्येक टेबलवर माझा कॉम्प्युटर ठेवेन हे स्वप्न गेट्स यांनी बाळगलं आणि त्याच्या पूर्ततेपर्यंत ते आले. <br /><br /> १० हजार तास कॉम्प्युटर कामं करणं हे MS-CIT कोर्स करणार्‍यांना शक्य आहे. आपण जे सॉफ्टवेअर प्रोग्रॅमिंग यामध्ये शिकतो त्याचा वापर उपयुक्त कामं करण्यासाठी केला तर सहज अर्वाजुन होतं. स्वतःच्या पायावर उभं राहता येतं आणि सरवामुळे तज्ज्ञता येते. वर्ड प्रोसेसर तुम्ही शिकतात. तर लेटरहेड्स पत्रिका, व्हिजिटींग कार्ड्स, बायोडाटा, बिझनेस कार्ड्स, सर्टिफिकेट्स बनवून देऊन खरे पैसे निश्चित कमविता येतात. आणि त्या पैशातून संगणकाचा सराव करून अधिकाधिक तज्ज्ञता आत्मसात केली तर जीनियस होणं सहज शक्य होईल. अनेक कामं तुम्हाला एक्सेलमधूनही करता येतात. ताळेबंद, पर्चेस ऑर्ड्स, सर्वेक्षण अहवाल अशा गोष्टी बनवून देता येतील. MS-CIT सारखा कोर्स खरं म्हणजे जीनियस होण्याचा मार्गच आहे. MS-CIT करून १० हजार तास सक्षमपणे कॉम्प्युटर आपण व्यतित केले पाहिजेत. थोड्या थोड्या कुशलतेवर समाधान मानता कामा नये. सुपर परफॉर्मर्स बनणारे सर्वसामान्य जिथे थांबतात तेथे जीनियस पुढे जातात. आज अनेक आधुनिक साधनं उपलब्ध आहेत. योग्य दिशेने अथक परिश्रम केल्यास यश निश्चित तुमचे आहेत.</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-86082003884603862892013-04-05T21:53:00.002+05:302013-04-05T21:53:19.766+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">आई, तू आहेस म्हणूनचं माझ्या<br /> अस्तित्वाचं इथे नांदणं आहे<br /> संस्कारांच्या असंख्य चांदण्यांनी<br /> हृदयाच्या आभाळभर गोंदणं आहे<br /><br /> आई, तुझ्या रागवण्यातही<br /> अनूभवलाय वेगळाच गोडवा<br /> तुझ्या मायेच्या नित्य नव्या सणात<br /> फिका पडतो दसरा नि पाडवा<br /><br /> आठवतं तापाने फणफणायचो तेव्हां<br /> तू रात्रभर कपाळावर घड्या घालायचीस<br /> सर्वत्र दिवे मिणमिणू लागायचे, तरी<br /> तुझ्या डोळ्यातली ज्योत एकटीच लढायची<br /><br /> एकदा जरासं कुठे खरचटलो<br /> आई, किती तू कळवळली होतीस<br /> एक धपाटा घालून पाठीत<br /> जख्मेवर फुंकर घातली होतीस<br /><br /> जख्मं ती पुर्ण बुजली आता<br /> हरवून गेली त्यावरची खपली<br /> तो धपाटा, ती फुंकर, ती माया<br /> ती हरेक आठवण मनात जपली<br /><br /> आई, किती ते तुझं निस्वा:र्थ प्रेम<br /> हृद्याच्या किती कप्प्यात साठवू मी<br /> कितींदा नव्या हृदयाचा संदेश<br /> देवाकडे क्षणाक्षणाला पाठवू मी<br /><br /> आई, हजार जन्म घेतले तरी<br /> एका जन्माचे ऋण फीटणार नाही<br /> आई, लाख चुका होतील मज कडून<br /> तुझं समजावनं मिटणार नाही<br /><br /> आई, करोडोंन मध्ये जरी हरवलो<br /> तरी तू मला शोधून काढशील<br /> आई, तुला एकदाच हाक दिली<br /> तरी अब्जांनी धावून येशील</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0tag:blogger.com,1999:blog-4823800647721864331.post-8433740749999991472013-04-05T21:52:00.000+05:302013-04-05T21:52:06.257+05:30<div dir="ltr" style="text-align: left;" trbidi="on">"आई-बाप; आई-बाप, म्हणजे नक्की काय असतं? आयुष्य जगण्यासाठी; देवाने दिलेलं,<br /> एडव्हान्स पाठबळ असतं तुमच्या प्रत्येक दिवसात, त्यांनी आपलंस्वप्न पाहिलेलं<br /> असतं तुमच्या जन्मापासून; त्यांच्यामरणापर्यंत, त्यांनी आपल आयुष्यखर्चलेल<br /> असतं आई; तुमच्या आयुष्याच्या, गाडीच; योग्य दिशा देणारस्टीअरींग असतं अचानक<br /> आलेल्या संकटात सावरायला, बाप म्हणजे “अर्जंट ब्रेक” चा पर्याय असतं आईच प्रेम<br /> हे; रोजच्याआयुष्यात, कामाला येणार बँकबॅलन्स असतं बाप म्हणजे; गरजेच्या<br /> वेळीमिळणारा, तुमचा बोनस किंवावेरीएबल पेमेंट असतं आई म्हणजे; तुम्हाला सतत<br /> जोडणार, मोबाईलच नेटवर्क असतं कधी नेटवर्क थकले; तर बाप, अर्जंट “एस.एम.एस”<br /> असतं आई म्हणजे तुमच्या आयुष्यातलं, “अँटी व्हायरस " असतं शोधून काढलेले<br /> व्हायरस संपवायचं, बाप हे"क्वारनटाईन" बटण असतं आई म्हणजे तुमच्या आयुष्यातलं,<br /> शिक्षणाचं विद्यापीठ असते बाप म्हणजे चालती बोलती,अनुभवाचीफॅकटरी असते आई<br /> म्हणजे तुमच्या आयुष्यातली, साठवलेली पुण्याई असते बाप म्हणजे कर्म करून,<br /> आयुष्यभरमिळवलेली कमाईअसते आई म्हणजे तुमच्या आयुष्यातला, मार्गदर्शक गुरु<br /> असतो दाखवलेल्या वाटेवर, बाप हा जवळचामित्र असतो आई म्हणजे साक्षात, भगवंत;<br /> परमेश्वर असतो त्या परमेश्वरापर्यंत, पोचवणारा बापएक संत असतो आई म्हणजे;<br /> तुमचे शरीर, मेंदू; हृदय; अन् मनअसतं बाप म्हणजे; भक्कम ठेवणारा, पाठीचा कणा<br /> आणिशरीरातलं हाड अन् हाड असतं कधीही वेदना झाली कि, तोंडात वाक्य "आईगं SSS”<br /> असतं आणि भले मोठे संकट आले, कि उच्चारात "बापरे बाप" असतं परमेश्वर समोर आला<br /> तरी, उभे राहायलावीट फेकलेल; पुंडलिकाच मन असतं त्याच्या आई-बापाच्या रुपात,<br /> विठ्ठलाने; स्वत:लाच तिथे पाहिलेलं असतं म्हणूनच म्हणतो, परमेश्वर; अध्यात्म;<br /> भगवंत हे सगळ, अजब गणित असतं त्या सगळ्यापर्यंत पोचवणारं, आई-बाप हेकनेक्शन<br /> असतं आई-बाप म्हणजे नकळत मागे असलेली, मायेची सावली असतं उगाच नाही ते;<br /> आपल्यासंस्कृतीत, "मातृ देवो भव- पितृदेवो भव" म्हणलेलं असतं</div>Akshu Virulkarhttp://www.blogger.com/profile/15084469776444568253noreply@blogger.com0