GoodNews.com

जनजातिलाई माथि पुगेको हेर्न नचाहने बाहुन बादि षड्यन्त्रको चिरफार

2012-08-25T14:41:00.001-07:00

जनजातिलाई माथि पुगेको हेर्न नचाहने बाहुन बादि षड्यन्त्रको चिरफार

पेन्सनर एआईजीहरु अदालतमा

हुम बहादुर (पचभैया) थापा मगर, जनजाति समुदायबाट एआइजी बनेका कुबेर सिं राना मगर यहि भदौमा प्रहरी महानिरीक्षक बन्ने पक्का भएपछि गैर–जनजातिहरुको छाती भित्र आगो दन्किदै मुटुमा ढेन्ग्रो ठटाउन सुरु गरेको छ । राना भन्दा जुनियर तथा कनिष्ट एआइजीहरु नवराज ढकाल र भिष्मराज प्रसाईले रानालाई बढुवा हुनबाट रोक्नकै लागी ठुलै शक्ति र धनरासी खर्च गरेर अर्को महिना सेवाबाट अनिवार्य अवकाश लिनै लागेका एआईजीहरुलाई शक्ति केन्द्र धाउन लगाएका छन् । त्यसरी शक्ति केन्द्र धाउने एआईजीहरुमा मदन बहादुर खड्का, नरेश गुरुङ्घ, कल्याण कुमार तिमिल्सिना, किरणकुमार गौतम्, प्रकाश कुवँर, अर्जुनजंग शाही ३० बर्षे सेवा अवधिका कारणले महानिरीक्षक रबीन्द्र प्रताप शाहसँगै २९ भदौ २०६९ मा सेवानिबृत् हुदैँछन् । तर पैसाको खेलमा कानुन मै नभएको नियमावली संशोधन गराई २ बर्ष सेवा अवधि बढाई दिन प्रधानमन्त्री, गृहमन्त्री र प्रहरी महानिरीक्षकसंग बिन्तिपत्र हाले पनि टेरपुच्छर नलागेपछि एआईजीहरुले २२ साउनमा सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गर्न पुगेका हुन । कार्यालय समय सकिएकाले उनीहरुको रिट दर्ता भने हुन सकेन । आफूहरु सिनियरको विरुद्ध विनाकारण अदालतलाई जानु प्रहरी ऐन, कानुन विपरीत हो ।

३० बर्षमा अवकाश पाउन लागेका उनीहरुको माग अझै २ बर्षसम्म सोही पदमा टाँसि रहन पाउने गरी अवधि थपिनु पर्छ भन्ने रिट निबेदनमा उल्लेख छ । तर प्रहरी सेवा नियमावलीमा सेवा अवधि ३० बर्ष पुगेपछि अनिबार्य अवकाश पाउने प्रावधान छ । शक्ति केन्द्रहरु धाउने क्रममा संगठनले आफुहरु माथि धेरै लगानी गरिसकेकोले सेवा अवधि बढाएर काममा लगाउनु उचित हुने बेकमफुसे तर्क प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्राई, गृहमन्त्री बिजय कुमार गच्छदार महानिरीक्षक रबीन्द्र प्रताप शाह लगायत बिभिन्न पार्टीका उच्च नेताहरु समक्ष पेश गरेका थिए । लगानी कै कुरा गर्ने हो भने ती एआइजीहरुलाई भन्दा बढी लगानी निश्चय पनि अहिलेका आइजी रविन्द्र प्रताप शाह माथि भएको छ । उनीहरुको तर्कलाई मान्ने हो भने अझै १०० वर्ष शाहलाई आइजीपी बनाएर राख्ने त ? २ बर्ष अवधि थपेर एआईजीदेखि प्रहरी निरीक्षकसम्मको बढुवामा असर पार्ने उनीहरुको नियत बुझ्न गाह्रो छैन । त्यसैले “सबै जोगी मरीजा, मेरै तुम्बि भरि जा” भन्ने यो त निउँ मात्र हो । आखिरमा थप सेवा अवधिको अनुनय विनय कसैले नसुनेपछि एआईजी रानाका बिरोधिहरुले ठुलै शक्तिल गाएर रानालाई बढुवा हुनबाट रोक्नाका लागि अन्तिम अस्त्र प्रयोग स्वरुप अदालतलाई गुहार्न पुगेका हुन ।
मानव अधिकारवादी की वाहुन अधिकारवादी ?
कुबेरसिंह राना मगरलाई प्रहरी महानिरीक्षक नबनाउन भन्दै सुशील प्याकुरेल, चरण प्रसाई, सुबोधराज प्याकुरेल, मन्दिरा शर्मा, डा. गोपाल सिवाकोटी जस्ता कथित मानव अधिकारकर्मीहरुले २०६९ श्रावन ३१ गते प्रधानमन्त्री डा बाबुराम भट्राईलाई ज्ञापनपत्र बुझाउंदै रानालाई महानिरीक्षक नबनाउन ध्यानाकर्षण गरएका थिए । वर्तमान सरकार बिरोधीतत्वको रुपमा चिनिने सुबोधराज प्याकुरेल नेकपा एमालेका कार्यकर्ता हुनभने चरण प्रसाई एआईजी भिष्मराज प्रसाईका नातेदार हुन् र उनै चरण प्रसाईको, योजना अनुसार प्रधानमन्त्रीलाई भेट्न पुगेका हुन । मन्दिरा शर्मा एडभोकेसी फोरमको नाममा पीडितलाई थप पिडा दिदै बिदेशी मुद्रा आर्जन गर्ने ब्याक्ति हुन भने डा. गोपालकृष्ण सिवाकोटी भूपु सैनिक संगठन गेसोको कानुनी सल्लाहकार हुँदा करौडौ रकम भ्रष्टचार गर्ने नामुद् ब्याक्ति हुन । सुत्रका अनुसार यि मानव अधिकारबादीहरु दश बर्षे जनयुद्धकालमा माओबादी बिद्रोहीहरुको सुराकी गरी राज्यलाई रिपोर्ट बुझाउँने जमात हुन । १० बर्षे जनयुद्धमा १७ हजार भन्दा बेसी नेपाली नागरिकले ज्यान गुमाएका थिए । यि नागरिकको हत्याको जिम्मेवारी को हो ? के कुबेर सिं राना मगर र प्रहरीहरुले हत्या गरेका हुन ? र उनिहरुले सजाए भोग्नु पर्ने ? त्यती बेला सरकारका मतियारहरु को को थिए ? हत्या गराउंन लगाउंनेलाई उन्मुक्ति दिने, गल्ति नै नगर्ने ब्यक्तिलाई सजाए ? भनीरहनु नपर्ला मुलुकको सबैभन्दा ठूलो न्यायिक निकाय सर्वोच्च अदालतले रानाको बढुवा विरुद्धको रिट खारेज गरेर उनी निर्दोष भएको प्रमाण दिइसकेको छ ।
बिगतदेखि यो देश र देशबासीलाई शोसन, दमन, अन्याय र अत्याचार गर्ने यिनै कथित मानव अधिकारकर्मीको पुर्खाहरु अर्थात सामन्ति बाहुनबादी राज्यसत्ताबाट भएको घाम जस्तै छर्लङग छदै छ हैन र । १० बर्षे जन बिद्रोह कस्को कारणले भयो ? यिनै कथित अधिकारकर्मीका पुर्खाको कारणले गर्दा भएको होईन र ? अहिले मुलुकको सर्बोच्च न्यायलयको खिल्ली उडाउदै एउंटा देशभक्त, ईमान्दार, क्षमतावान र प्रभावशाली राष्ट्र सेवकको बिरुद्धमा यि समुहहरु किन र कस्को निर्देशनमा सलबलाई रहेका छन् ? बुझ्न त्यती कठिन छैन । उनका बिरोधीहरुले बिभिन्न समयमा बढुवा हुदा बढुवा रोक्नकै लागी षड्यन्त्र गर्दै आएता पनि उनिहरुको केहि तागत चलेको छैन । राना मगर एसपी हुदै २०६० साल असोज २१ गते धनुषाको कटहैया चौरी भन्ने ठाउंबाट माओबादीका पाँच जना कार्यकर्तालार्ई बेपत्ता बनाई हत्या गरेको भन्ने आरोप लगाईएको थियो । त्यो हत्या काण्ड हुदा राना मगर हनुमान ढोका काठमाण्डौ मै कार्यरत र धनुषा जिल्लामा सरुवा हुने प्रकृयामा थिए । त्यस बखत धनुषा जिल्ला प्रहरी कार्यालय एसपी बिहीन थियो । कुबेर सिं राना सो ठाउंमा नपुग्दा सम्म जनकपुर अञ्चल प्रहरी कार्यालयका अञ्चल प्रमुख एसएसपी चुरा बहादुर श्रेष्ठको कमाण्डमा थियो धनुषा प्रहरी । राना मगर तपछि मात्रै पुगेका हुन । जुन समय हत्या काण्डको मुचुल्का बन्दै थियो । मुचुल्का बनाउदाताका तत्कालिन धनुषाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी, तत्कालिनशाही सेनाका गुल्मपति मेजर अनुप अधिकारी, एसएसपी चुरा बहादुर श्रेष्ठ अनि मात्र उनि हुन ।
सिडीओ र एसएसपीले सेवाबाट अवकास पाईसकेका छन् भने गुल्मपति अनुप अधिकारी र राना बहालमै कार्यरत छन् । खै त उनिहरुलाई मानव अधिकार उल्लंघनको मुद्दा लागेको ? के उनीहरु आफनै नश्ल भित्रका हुन भनेर त्यसै छाडी दिएको हो ? हत्या कस्ले गर्यो प्रहरी या सेना ? जस्ले गरे पनि कथित यिनै मानव अधिकारबादीका आफ्नै बंशभित्रका सामन्ति बाहुनबादी राज्यसत्तामा बस्नेले गराएका हैनन् र ? अदालतको सबै बयानमा राना यो हत्याकाण्डमा अनबिज्ञ रहेको बताउदै आईरहेका छन् , र त २०६० साल फागुन १० गते हत्याबारे छानबिन् गर्न रमेश बिष्टको नेतृत्वमा समिति गठन गरेता पनि प्रमाणको आधार नपुगेकोले राना बिरुद्ध मुद्दादर्ता गर्न सकेन । राना बिरुद्ध मुद्दादर्ता नभएपछि सर्बोच्च अदालतले २०६५ माघ २० गते जाहेरी दर्ता गर्न जिल्ला अदालतलाई आदेश दिएको थियो । त्यसैको आधारमा माघ २२ गते मानव अधिकार आयोगले रानाले मानव अधिकार गम्भीर उल्लंघन गरेको भन्दै उनलाई कारर्बाही गर्न र पीडित परिवारलाई क्षतिपुर्ति दिन सरकारलाई पत्र लेखेको थियो । तर रानाको कुनै गल्ति नदेखिएकोले एमाओवादी नेता कृष्ण बहादुर महरा गृहमन्त्री हुदा बिसं. २०६८ असार ८ गते राना मगरलाई एआईजीमा बढुवा गरेको थियो । असार १३ मै अधिबक्ता सुनिलरन्जन सिंहले सरकारको निर्णय बिरुद्ध सर्बोच्च अदालतमा रिट दायर गरेता पनि बिसं. २०६९ सावन २७ गते कुबेरसिं राना मगरलाई हत्या अभियोग नगरेको ठहर गर्दै सर्बोच्च अदालतका न्यायाधीशद्वय कल्याण श्रेष्ठ र तर्कराज भट्टको सयुक्त इजलासले उनको बढुवा बिरुद्ध परेको रिटलाई खारेज गरेको हो । सर्बोच्च अदालतको खारेजी सँगै अब उनको बढुवाले मान्याता पाएको छ ।
अब उनी कानुनी रुपमै प्रहरी बलका दम्दार, क्षमतावान, ईमानदार र स्वच्छ छबिका २३ औं प्रहरी महानिरीक्षकका रुपमा एक्ला प्रत्यासी हुन् । अब कुनै पनि तत्व र समुहहरु एउटा ईमान्दार, कर्मठ र देशभक्त राष्ट्रसेवकको बिरुद्ध खडा हुन्छ भने यो देशको आदिबासी समुदाय र अन्य न्यायप्रेमी समुदाय आफ्नो हातमा दही जमाएर बस्ने वाला छैनन् ।

राज्यसत्ता डट कम बाट सभार

जातीय पहिचान सहितको संघियता हुँदैमा बाहुनहरुले डराउनु पर्दैन

2012-05-14T08:15:00.004-07:00

जातीय पहिचान सहितको संघियता हुँदैमा बाहुनहरुले डराउनु पर्दैन

ददि सापकोटा
एक जना साथीले मलाई सोधे ‘हैन ददी जी, तपाइ बाहुन भएर किन जातिय अधिकारको पक्षमा चर्किनुहुन्छ ? जातिय अधिकार भयो भने त बाहुन क्षेत्रीलाई लघार्छन् नी ठाउँ ठाउँबाटै।’मैले उनैलाइ जिज्ञासा राखें ‘ए जातिय राज्य भन्न खोजेको मन नपरेका अरु जात, जाति, भाषा भाषीलाइ लघार्ने भनिएको हो र?’‘यी आदिवासीले बाहुन क्षेत्रीलाई मात्रै गाली गर्छन्, त्यसैले जातिय राज्य भयो भने बाहुन क्षेत्रीलाइ लघार्छन् ति धेरै भएको ठाउँबाट’ उनको त्रास थियो । यो त्रास उनमा मात्रै होइन । धेरै बाहुन र क्षेत्रीमा देखिन्छ । तर म भन्छु, आदिवासी, मधेशी, पिडित, हेपिएका थिचिएकालाई अधिकार सम्पन्न बनाउँदा अत्याचारी बाहुनका अधिकार काटिएलान् । नत्र असल, समान अधिकारका पक्षधर बाहुन क्षेत्रीलाई असर पर्ने होइन । बरु अझ भलो हुन्छ । पुरानै कुरा के दोहोर्‍याउँ जुन मैले उठाइसकेको छु, नेपालको अहिले सम्मको शासन ब्यवस्था, राज्य प्रणाली असफल भयो । र अहिले सम्मको राज्य प्रणाली, शासकिय संरचना बनाउने को थियो ?
बाहुन क्षेत्री । अर्थात बाहुनवादी सोच । अर्थात बाहुन र क्षेत्रीबाट रचिएको ब्यवस्था भन्न पनि सकिएला । अहिले सम्मको शासन प्रणालीमा नेपालमा जातिय बिभेद रह्यो । छुवाछुत रह्यो । चितवन जस्तो देशकै सबैभन्दा शिक्षित र बिकसित मानिने जिल्लामै बोक्सीका नाममा मान्छे मारिए । जात जातिमा बिभेद, संस्कृतिमा बिभेद । भेषभुषामा बिभेद । अवशरमा बिभेद । भौगोलिक बिभेद, क्षेत्रिय बिभेद । बिभेदै बिभेद । त्यसैले बाहुन क्षेत्रीले निर्देशन गर्दै आएको अहिले सम्मको हाम्रो शासन प्रणाली असफल भयो ।

केहि साथीहरु प्रश्न गर्छन्, छुवा छुत बिभेद अछुत भनिनेहरुमै बढि छ । आदिबासीमैपनि छ । हो छ । त्यसैले त भनिएको हो, अहिले सम्मको हाम्रो राज्य प्रणालीले जात जातमा, बर्ग बर्गमा यस्तो बिभेद गरायो । अर्थात त्यसलाई समान बनाउन सकेन र त यो असफल भयो भनिएको हो । आखिर जुन जात, वर्ग, आदिबासीमा रहेपनि त्यसको दोषी त अहिले सम्मकै शासन प्रणाली न हो । किनभने अहिलेसम्मको हाम्रो राज्य प्रणाली, संरचनाको परिणाम हो, दलितहरुलाई घरको आँगनको डिलबाट उपल्लो जात भनिनेका आँगनमापनि टेक्न बन्देज। पसलमा चिया खाएर गिलास पखाल्नु पर्ने सम्मको बिभेद । पानी चल्नेका घरमा बासै नपाइने बिभेद । त्यसैले दलित उत्पिडितहरुले आफ्नो राज्यमा सहभागिता र अवशर खोजे। पहिरन र अनुहार मिलेकै भरमा धोती, मधेशी, भारतीय भनेर हेपिएका मधेशीहरुले यो मुलुकमा समानता खोजे।
आदिबासीहरुका आफ्नै थात थलोमा कुन चाड आयो गयो पत्तो भएन । न भाषाको संवर्धन भो । न संस्कृतिको पहिचान गर्‍यो राज्यले । २० जना बाहुनको वस्तिमा दशैं बिदा हुने । तीजको बिदा पाइने । तर दशौं हजार आदिबासी बसेको (उदाहरणकालागि भन्नु पर्दा पूर्वमा राइ, लिम्बूको पश्चिममा मगर वा हिमालमा शेर्पाको बस्ति भनौं न) मा साकेला पर्व कहिले आयो र कहिले गयो राज्यले पत्तो सम्म नपाउने । तिनले जबरजस्ती स्कूलमा संस्कृति र नेपाली भाषा घोक्नु पर्ने । तर लिम्बु भाषाको लिपिसमेत चिन्न नपाउने । एक जना पनि खस नभएको ठाउँमा सरकारी काममा आदिबासीले कनी कनी पनि खस भाषा बोल्नै पर्ने । तर ति खसहरुले भने अरु भाषा कहिँ कहिल्यै सिक्नै नपर्ने । पूर्वमा लिम्बुवानका नानीहरुले काठमाडौंका जयस्थिति मल्लको ईतिहास घोक्नु पर्ने तर लिम्बुवानका ऐतिहासिक पुरुषबारे सुन्नै नपाउने । हो यहि बिभेद रहेकाले आफ्नो पहिचान र पहुँच खोजे । यति अधिकार खोज्दा कहाँनेर बाहुन र क्षेत्रीको अधिकार काटिन्छ ? यति अधिकार दिँदा र तिनले लिँदा कसरि बाहुन क्षेत्रीमाथि हमला हुन्छ ? ए बाबा हाम्रो अधिकार काटेर दिने भनेको हो र ? तिनलाई पनि अधिकार सम्पन्न बनाउने, समान ब्यवहार र अवशर दिने भनेको पो होत।
हो बाहुन क्षेत्री डराउनुपर्ने एउटा कारण छ । घटना २०१७ को लिउँ । धादिङ जिल्लामा चेपाङहरुले बाहुन खेदे । किन भने चेपाङ र तामाङका बारीका साँधमा लगेर फर्सी रोप्ने । त्यो लहरा जहाँसम्म पुग्छ मेरो जग्गा भनेर हडप्ने । कुखुराको चल्लो जसको घरमा किन्यो उसैलाइ पाल्न दिने । चाड पर्वमा काटेर खान उकास्ने । अप्ठेरो पर्दा माग्न जाँने ‘मेरो भाले ले’ भन्दै । दिन नसक्दा त्यहि घरबाट भैंसीको पाडी लिने । त्यहिँ पाल्न दिने । हुँदा हुँदा कुखुरोको चल्लाबाट भैंसीको पाडी र लैनो भैंसी गर्दा गर्दै घरखेतै लिने । तामाङ र चेपाङका छोरी नभन्ने । बिटुलाउने । बुहारी देख्न नहुने । तिनका मिहिनेती हातले बनाएका ठेकी र मदानी, घुम र भकारी सित्तैमा ओसार्ने । भनेको नटेरे सिडियो र पुलिस लाउँछु भनेर तर्साउने । लुट्ने र ठग्ने गरेर धादिङमा आदिबासी बस्तिमै सुकुम्बासी बनाए बाहुनले । अत्याचारको सिमा नाघ्यो । अनि एकदिन तिनले बाहुन लघार्ने अन्दोलन छेडे । बास अबपनि बाहुन क्षेत्रीले यसै गर्ने मनशाय राखे जातिय राज्यमा बस्न डराउनु पर्छ । अर्काका छोरी चेली नभन्ने । आफ्ना छोरी बुहारीलाइ घरबाट निस्केर पँधेरामा पनि जान नदिने । आदिबासीका छोरी चेली देख्यो कि पाखुरा समातेर लतारिहाल्ने उहि पुरानो मानशिकता पालिराखे बाहुन क्षेत्री डराउनुपर्छ । ठूलो भकारी देख्नै नहुने, हुर्केको खसी देख्नै नहुने हो भने त्यस्ता बाहुन क्षेत्री तर्सिनु पर्छ । तिनलाई गोर्खे लौरी लगाउँछन् । त्यस्तालाई कारवाही गर्ने कानुन अब स्थानिय स्तरमै, जातिय राज्यमै हुन्छ । केन्द्रिय एकात्मकबादी राज्यको मुख ताकेर बस्नु पर्दैन । सिडियो र भ्रस्ट नेताको निर्देशन कुर्नु पर्दैन । त्यसैले केहि बाहुनहरु आदिबासीले अधिकार पाउने भो, स्थानिय स्तर बलियो हुने भो भनेर तर्सेका हुन् ।
साँच्चै बाहुन क्षेत्रीलाइ छिनाउने, लघार्नेनै मनशाय राखे आदिबासीले भने जातिय अधिकारकै लागि कुरेर बस्नु पर्छ ? बागलुङका छन्त्यालले त्यहाँका बाहुनलाई लघार्न सक्दैनन् ? रोल्पाका मगरले त्यहाँका बाहुन क्षेत्रीलाई अहिलेनै छप्काउन सक्दैनन् ? पूर्वका राइ, लिम्बु झापा सम्म ओर्लेर काटमार मच्चाउँदै, बाहुन क्षेत्रीका घर घर पसेर मुन्ट्याउँदै निकाल्न सक्दैनन् ? के त्यसो गरेका छन् ? बरु अत्याचार नगर्ने बाहुन क्षेत्रीलाई आँखामा साँच्छन् आदिबासीले । तिम्रा हाम्रा भाषा फरक, चाड फरक भए तर सम्मान गर्छौं भन्ने बाहुन क्षेत्रीलाई आदिबासीले अँगालोमा राख्छन् । तिनको भाषा, तिनको पहिचान, तिनको संस्कृतिलाई आदर गर्ने बाहुन क्षेत्रीलाइ तिनले पूजा गर्छन् । आत्मैमा राख्छन् । बाहुन क्षेत्रीहरुपनि हाम्रै दाजुभाइ हुन् । हाम्रो ईज्जत गर्छन् । हाम्रो भावना बुझ्छन् । तिनले खराब बाहुन क्षेत्रीको अन्धभक्त समर्थन गर्दैनन् । खराबलाई खराब भन्छन् । सत्यलाई सत्य । समान अधिकारकालागि आवाज उठाउँछन् । ति सबै जात जाति, भाषा भाषी मुस्कुराएको हेर्न चाहन्छन् भन्ने आदिबासीलाई महसुस हुनु पर्छ । साँच्चिकै तिनले आफ्नो प्राण फालेर पनि बाहुन क्षेत्रीकालागि दिन्छन् । आदिबासीमा उदारता, त्याग र सानो कुरोमा पनि फुरुंग हुने स्वभाव हुन्छ। ति सानो कुरोमापनि अति कृतज्ञ बन्छन् । आदिबासीले यो मुलुकमा दबिएको, हेपिएको, पाखा लगाएको, टाढिएको, एक्लो पारेको महसुस गर्नु राम्रो होइन । अहिले भएको त्यहि हो । नेपाल यतिबिघ्न पछाडी छ सामाजिक, आर्थिक, संस्कृतिक विकासमा अरु मुलुकभन्दा । यस्तो देखि देखिपनि अझै यस्तै राज्य प्रणाली अपनाउन खोज्नु मूर्खाता कि त अबुझपना नै हो ।
बाहुन क्षेत्रीले एक मिनेट आँखा चिम्म गरेर सोचुन्, दशैं तिहारलाइ राज्यले पहिचान गरिदिएन र खस भाषा बोल्न पाएनन् भने कस्तो महसुस हुन्छ । हो त्यहि पीडा आदिबासीमा पनि छ भनेर बुझिदिउन् । आदिबासीको अधिकार र पहिचान कानुनत: सुनिश्चित भो भने तिनले आफ्नो पहिचान ब्यवहारमा कसरि स्थापित गर्ने संवेदनशिल बन्छन् । र बाहुन क्षेत्रीलेनै भन्न पाउने छन् ‘जातिय अधिकार पाएँ भने के के न गर्छु भन्थ्यौ, खै त तिमेरुले सारक्षरता बढाउन सकेनौ । खै त तिम्रो गाउँ झिलिमिली भएन । खै त सामाजिक न्याय स्थापित गरेनौ । राजस्वपनि त उहि हो। पुराना राजा गएर फेरे आदिबासीकै राज ल्यायौ त आदिबासीका नाममा आदिबासीलाइ चुस्ने । अछुत भनेर तिम्रो राज्यमापनि हेपिएकै छन् त’। यो साँच्चिकै अवशर हो सबैकालागि । आदिबासीका लागि परिक्षण । त्यो चुनौतीका रुपमा पनि उनीहरुकै थाप्लोमा छोड्न पाउनु अवशर हो राज्यकालागि । बाहुन क्षेत्रीहरु यो मुलुकमा बढि शिक्षित रहेकाले पनि यो भावना बुझ्ने बाहुन क्षेत्रीकै जिम्मेवारी बढि छ । त्यसैले आदिबासीलाइ अधिकार दिँदा हामी बाहुन क्षेत्रीलाई फाइदै फाइदा छ । अझ बढि सम्मानित र आदर पाइन्छ । झन तर्सिनु पर्ने त कुनै कारण नै छैन ।
भौगोलिक रुपमा भन्दा मान्छेको आत्मिय एकता हुनु हितकर हुन्छ । अहिले आदिबासीका मन भाँचिएका छन् । दलित र उत्पिडितका आत्मा रोएका छन् । मधेशीहरुका हिरदयले समान भएको अनुभव गर्न पाएका छैनन् । ति दुखि मनहरुलाई, चिरिएका आत्माहरुलाई प्रफुल्ल बनाएर एकताको सुत्रमा बाँध्ने अवशर हो यो । जब आत्माहरु मिल्छन्, एक हुन्छन् तब भौगोलिक रुपमा त्यो मुलुक छिन्न भिन्न पार्न कुनै तत्वलेपनि सक्दैन । तर जब आत्मनै छिन्न भिन्न बनाएर राखियो भने देश भौगोलिक रुपमा एक भएपनि त्यो एक हुन सक्दैन, हितकर हुँदैन । बरु त्यसले सामाजिक, आर्थिक, संस्कृतिक र भौगोलिक बिखण्डन निम्त्याउँछ । यसलाइ जति छिटो बुझ्यो उति सबैको हितमा छ । मेरो टड्कारो विश्वास यहि हो । कसैलाई यो बाहुन क्षेत्री बिरोधी लागोस्, आदिबासीमुखि लागोस्, बिखन्डनबादी लागोस् हाँसेर स्विकार्न तयार छु । तर म फेरीपनि भन्छु, आदिबासीलाइ अधिकार दिंदा बाहुन क्षेत्री डराउनु पर्दैन ।http://www.samabad.com/show.php?atsn=34&sn=645

–आई.एल.ओ.महासन्धि नं. १६९, नेपालका आदिवासी जनजातिका हक–अधिकार, अवसर तथा चुनौतिहरु

2012-03-11T08:32:00.000-07:00

संग्राम लामा
नेपाल विवीध संस्कृती, जातजाती, भाषा–भाषी एवं धार्मिक विविधतायूक्त एक बहुजातिय देश हो। यस्तो हुदा हुदै पनि राज्यको “एकल–जाति, एकल–संस्कृति, एकल–भाषा, एकल–भेष तथा एकल–धार्मिक नीतिले” गर्दा अहिले अमूल्य सामाजिक तथा साँस्कृतिक विविधतालाई गम्भीर खतराको मोडमा पुर्‍याई दिएको छ। राज्यको यसप्रकारको विभेदकारी नीतिले गर्दा नेपालका सवै आदिवासी जनजातिहरुको पहिचान तथा अस्तित्वलाई समेत जोखिमयूक्त पारेको छ।

नेपालका आदिवासी जनजातिहरुले करीब डेढ दशक अगाडी देखि आई.एल.ओ. महासन्धि नं. १६९ अनुमोदन हनुपर्दछ भनी आवाज उठाउदै आएको फलस्वरुप नेपाल सरकारले यसलाई २०६४ सालको हिउँदे अधिवेशन मार्फत पारित गरेर यो महत्वपूर्ण अभिसन्धि यहि २०६५ भदौ २९ गते देखि नेपालमा लागु भइसक्यो। यसरी नेपाल उक्त महासन्धि पारित गर्ने विश्वको उन्नाईसौ र एशियाको फिजी पछि दोस्रो राष्ट्र भएको छ। यसरी आदिवासी जनजातिका हक–अधिकारहरु सुरक्षित गरिएको आई.एल.ओ. महासन्धि पारित भएपछि नेपालका आदिवासी जनजातिहरुको हक–अधिकारको सुनिश्चितताको लागी सैद्धान्तिक रुपमा बाटो खुलेको छ। यस महासन्धीलाई नेपाल सरकारले अनुमोदन गरी सकेपछि यसले नेपालका हामी सवै आदिवासी जनजातिहरुमा खुशी, हौसला एवं प्रेरणा जगाए पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन भने कम चुनौतीपूर्ण छैन। यसै सर्न्दभमा यो महासन्धि के हो, यस संग नेपालका आदिवासी जनजातिसंगको सम्बन्ध, यसले सुरक्षित गरेका आदिवासी जनजातिका हक–अधिकारहरु, यि सवै हक–अधिकार प्राप्त गर्न कस्को के दायित्व र भूमिका रहन्छ, अव कसले के गर्नु पर्छ, यसको प्रभावकारी कार्यान्वयनको लागि र कार्यान्वयन गर्न आईपर्ने बाधा अडचन के–के हुन आदि वारेमा यो छोटो लेखमा समेटने प्रयास गरेको छु ।
आई.एल.ओ. महासन्धि नं. १६९ भनेको के हो?
यो महासन्धि एक अन्तराष्ट्रिय कानून हो जसद्धारा विश्वभरीका आदिवासी तथा ट्राइबलहरुको हक–अधिकारहरुको ग्यारेन्टी गर्दछ। अर्को शब्दमा भन्ने हो भने यो महासन्धि भनेको विश्वको धेरै राज्यहरु एक आपसमा मिलेर आफुहरुलाई लागु हुने गरी बनाएको एक अन्तराष्ट्रिय कानून हो। आदिवासी र ट्राइबल समूहसंग सम्बन्धित महासन्धि नं. १०७ लाई सन १९८५ मा पुनरावलोकन गरी यो महासन्धि ल्याएको हो। यसलाई अनुमोदन गर्ने राष्ट्र वा सरकार एवं आदिवासीहरुसंग सम्बन्धित काम गर्ने जुनसुकै निकाय वा संघ–संस्थाहरुले यसलाई अनिवार्य रुपमा पालन वा कार्यान्वयन गर्नु पर्दछ र यदि त्यसको पालन नभएमा वा त्यसको उल्लघंन भएमा त्यस विरुद्ध अड्डा, अदालत तथा अन्तराष्ट्रिय निकायहरुमा उजुरी गर्न सकिन्छ। त्यसै कारणले गर्दा यसलाई कानूनी रुपमा बाध्यात्मक दायित्व बोकेको अन्तराष्ट्रिय कानून पनि भनिन्छ।
नेपाल तथा आई.एल.ओ. महासन्धि नं. १६९ बीचको सम्बन्ध
आई.एल.ओ. महासन्धि नं. १६९ लाई सरकारले अनुमोदन गरोस भनेर नेपालका सम्पूर्ण आदिवासी जनजातिहरुले करीब डेढ दशक अगाडी देखि आवाज उठाउदै आएको सवै सामू प्रष्ट छ। यसलाई सरकारबाट पारित गराउन विभिन्न जातिय संघ–संस्थाहरु, जनजातिका सांसद तथा सभासदहरु, काठमाडौं स्थित आई.एल.ओ. कार्यलय, नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ, आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, जनजाति नेता तथा विज्ञहरु एवं जनजाति कार्यकर्ताहरुले ठूलो भूमिका निभाएका थिए। यसै सन्दर्भमा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघले यस महासन्धिबारे आदिवासी जनजातिहरुका लागी क्षेत्रिय एवं राष्ट्रिय स्तरको कार्यशाला गोष्ठि आयोजना गरी देशका विभिन्न राजनीतिक दलहरुका नेताहरु उच्च ओहदामा रहेका सरकारी कर्मचारीहरु, नीति निर्माताहरु, नीति कार्यान्वयनकर्ताहरु, कानूनविदहरु, मानवअधिकारवादीहरु, नागरिक समाजका अगुवाहरु र पत्रकारहरु सवैलाई यस महासन्धिको बारेमा जानकारी दिई त्यस प्रति सम्वेदनशील बनाउन ठूलो कसरत गरेको थियो किनकी राज्यबाट सदियौ देखि पछाडी पारीएका र हेपिएका नेपाली आदिवासी जनजातिहरुको हक–अधिकारको सुनिश्चितताको लागी नीतिगत योगदान गर्न सकोस भनेर अन्तराष्ट्रिय स्तरमा आदिवासी जनजातिहरुको हितका लागी व्यवस्था गरिएको यस महासन्धिलाई नेपाल सरकारले सजिलै पारित गर्ने वाला थिएन र त्यसको लागि राष्ट्रिय एवं अन्तराष्ट्रिय स्तरबाटै ठूलो दवावको आवश्यकता थियो।
यसको साथै आदिवासी जनजातिहरुलाई भूमी तथा प्राकृतिक श्रोत–साधन सम्बन्धि अधिकार, सहभागीताको अधिकार, मौलिक अधिकार, आफुसंग सम्बन्धित वा आफुलाई असर पार्ने नीति निर्माण तथा त्यसको कार्यान्वयन गर्ने ठाँउमा पहुँच, सहभागीता एवं नियन्त्रण, मानव अधिकार एवं आधारभूत स्वतन्त्रता, स्व–पहिचान, आत्म–निर्णयको अधिकार, साँस्कृतिक अधिकार, शिक्षा, स्वास्थ्य एवं सामाजिक सुरक्षाको अधिकार आदिको कानूनी रुपमा प्रत्याभूती गर्न यो अन्तराष्ट्रिय महासन्धिको अनुमोदनको माग आदिवासी जनजातिहर्के गर्दै आएका थिए। यस महासन्धिमा उल्लेखित प्रावधानहरु र नेपालका आदिवासी जनजातिहरुको विविध सवालहरु एक–आपसमा अन्तर–सम्बन्धित, महत्वपूर्ण र संवेदनशील भएता पनि विशेष गरी जल, जमीन, जंगल, जैविक विविधता तथा प्राकृतिक श्रोत–साधनहरुमा आदिवासी जनजातिहरुको पहुँच, सहभागिता एवं नियन्त्रणलाई प्रमुख मान्न सकिन्छ किनकी नेपालका आदिवासी जनजातिहरुले सदियौं देखि भोग–चलन गर्दै आएको जल, जमिन, जंगल एवं प्राकृतिक श्रोत–साधन माथीको पहुँच, सहभागिता एवं नियन्त्रणलाई उनिहरुबाट अलग्याउन राज्य समेत योजनाबद्ध र संगठित रुपमा लागेको तथ्य अहिले सम्म चलिआएको नेपालको कानुनले प्रष्ट देखाउछ र जुन हामीले अहिले सम्म पनि भोगी आएका छौं, जसको फलस्वरुप हामी भूमीपुत्रहरुको जातिय, भाषिक, साँस्कृतिक एवं धार्मिक पक्षहरु अहिले संकटग्रस्त अवस्थामा गुजि्ररहेको छ। आफ्नै भूमीमा पनि हामीहरु “परदेशी” जस्तो भएर अभावै–अभावको जीन्दगी विताउन बाध्य भएका छौं।
तर्सथ प्रचलित नेपालको नियम–कानूनका विभेदपूर्ण शब्द–जाल, काँइते वाक्य तथा वाक्यांशहरु लाई हटाएर मात्र यो महासन्धिको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न सकिन्छ। नेपाल सन्धि ऐन, २०४७ (दफा ९) मा नेपाल सरकार पक्ष भएको कुनै सन्धीको कुरा प्रचलित कानून संग बाझिएमा सो सन्धिको प्रयोजनको लागी बाझिएको हदसम्म प्रचलित कानून अमान्य हुने र त्यस सम्बन्धमा सन्धिको व्यवस्था लागु हुने प्रावधान भएको हुनाले महासन्धि नं. १६९ का प्रावधानहरु नेपाल कानून सरह हुनेछ र नेपालका कानूनी प्रावधानसंग बाझिएका महासन्धिमा उल्लेखित प्रावधान नै लागु हुनेछ। यो महासन्धिको अनुमोदन गरिसकेपछि नेपाल सरकारका विभिन्न तहका सरकारी निकायहरु, दातृ संस्थाहरु र अन्य निकायहरुले गरेका कुनै कामहरुले आदिवासी जनजातिहरुलाई नकरात्मक असर पुगेको हुनु हुदैन र त्यस्तो काम गर्नु अगाडी उनिहरुसंग अग्रिम परामर्श–जानकारी लिनु–दिनु पर्दछ।
महासन्धि नं. १६९ मा आदिवासीहरु सम्बन्धि हक–अधिकारहरु के के छन?
हुन त यो छोटो लेखमा यो महासन्धिमा भित्रका आदिवासी जनजातिहरुको हक–अधिकार सम्बन्धि के कस्ता प्रावधानहरु छन त्यसको पूर्ण व्याख्या–विस्तार गर्न सकिन्न। यति हुदा–हुदै पनि यसमा रहेका विविध कानुनी प्रावधान बारे छोटकरीमा यहाँ चर्चा गरिएको छ। यस महासन्धिमा खासगरी तिन वटा नीति वा प्रावधानहरु जस्तैः सामान्य नीति, विशेष नीति तथा प्रशासनिक नीति तथा व्यवस्थालाई समावेश गरेको छ। तदनुरुप सामान्य नीति वा प्रावधान अर्न्तगत आदिवासीहरुको अस्तित्व, मानवअधिकार, आधारभुत स्वतन्त्रता, आफ्नो चलिआएको रितीरिवाज, परंम्परागत कानूनको सम्मान, आफ्नो विषयमा वा आफूलाई प्रत्यक्ष प्रभाव पार्ने विषयमा परामर्श, छलफल र सहभागी हुन पाउने अधिकार आदी पर्दछन। त्यस्तै विशेष नीति वा प्रावधान भित्र भूमी तथा प्राकृतिक श्रोत–साधन माथीको अधिकार, शिक्षामा समान पहुँचको अधिकार, रोजगारीमा समान अवसर र पहुँचको अधिकार, ट्रेड यूनियन गठन गर्न पाउने अधिकार, स्वास्थ्य एवं परंम्परागत उपचार बीधिलाई संरक्षण सम्वर्धन गर्न पाउने अधिकार, सामाजिक सुरक्षा एवं सिमा वार–पार गर्न पाउने अधिकार र आदिवासीहरुको प्रथा र प्रथाजनित कानुनलाई राष्ट्रिय कानून तथा अन्तराष्ट्रिय मानव अधिकारका मापदण्ड संग मेल खाने गरी चलि आएको प्रथा र संस्थाहरुलाई निरन्तरता दिने अधिकार आदि पर्दछन। यसैगरी राज्यले अन्य समूह सरह सवै प्रकारका नीति, निर्णय गर्ने निर्वाचित निकायहरुमा प्रशासनिक र अरु नीति तथा योजना बनाउने निकायहरुमा आदिवासी जनजातिहरुले पनि समान हिभागी हुन पाउने अधिकारको प्रत्याभूतिको लागी उचित संयन्त्र बनाउनु पर्ने, त्यसको लागी सरकारले उचित व्यवस्थापन सहजीकरण र आवश्यक श्रोत–साधन जुटाई दिनु पर्ने पनि महासन्धिमा उल्लेख गरेको छ। यसको साथै आदिवासी जनजातिहरुको जन–जीवन, आस्था, विश्वास, भोग–चलन गरी आएको कार्यक्रमहरुको तर्जुमा, कार्यान्वयन र त्यसको मूल्याङ्कनमा सहभाग हुन पाउने अधिकार पनि यस महासन्धिमा रहेको छ। यि माथी उल्लेखित सबै हक–अधिकारहरु आदिवासी जनजाति महिला पुरुष दुवैले बराबर कुनै भेदभाव बिना उपभोग गर्न पाउने व्यवसथा यस महासन्धिले गरेको छ।
यसरी यस महासन्धिका प्रावधानहरु सरकारले लागु गर्दा उक्त समुदायहरुलाई प्रत्यक्ष असर पार्ने कानूनी वा प्रशासनिक कदमबारे छलफल गर्दा उनिहरुसंग वा उनिहरुको प्रतिनिधी संगठन मार्फत छलफल वा अग्रिम परामर्श लिनु पर्दछ। नेपाल सरकारले यस महासन्धिसंग बाझिने कानून तथा नीतिहरु एक वर्ष भित्रमा आदिवासी जनजातिहरुको प्रतिनिधीहरुको सक्रिय सहभागतिामा विस्तृत अध्ययन गरी आई.एल.ओ. मा पठाउनु पर्ने प्रावधान रहेको छ। त्यस्ते यो महासन्धि लागु भएको एक वर्ष पछि पहिलो प्रतिवेदन, दुई वर्ष पछि दोस्रो प्रतिवेदन र प्रत्येक पाँच बर्षमा आवधिक प्रतिवेदन नेपाल सरकारले आई.एल.ओ.मा पेश गर्नु पर्ने कानूनी पनि प्रावधान यसमा रहेको छ।
अब कसले के–के गर्ने?
यो आई.एल.ओ. महासन्धि नं १६९ लाई सरकारद्धारा पारित गर्नु एक पक्ष हो भने अर्को महत्वपूर्ण पक्ष भनेको यसको इमान्दारीपूर्वक प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्नु हो। कानुनको सार्थकता त्यसको सफल कार्यान्वयन निहीत हुन्छ। यो महासन्धिलाई नेपालमा लागु गर्न नेपाल सरकारले ६ महिना अघि स्थानिय विकास मंत्रालयको सचिवको संयोजकत्वमा २४ वटा मंत्रालयका सचिवहरु सहितको कार्ययोजना समिती गठन गरेको थियो तर उक्त समितीले तोकिएको समयमा काम गर्न सकेन र यस महासन्धिको कार्यान्वयन गर्न सरकारले तत्कालको लागी कुनै ठोश कार्ययोजना बनाएको छैन। महासन्धि पारित गर्ने तर कार्यान्वयन नहुने विसंगती बाट यदि सरकार मुक्त हुन सकेन भने महासन्धिका प्रावधानहरु पुस्तकको काँउली बन्न पुग्नेछन, जसलाई हेर्न मात्र सकिन्छ तर तरकारीको रुपमा खान सकिदैन। विगतमा भएका धेरै सन्धि, महासन्धिहरुको नियती यस्तो हुनुमा कार्यान्वयनको चरणमा गर्नु पर्ने कार्ययोजना तथा अनुगमन संयन्त्रको अभाग मूख्य कारण बनेको हामी सवैलाई थाहा छ। त्यसैले आई.एल.ओ. महासन्धि १६९ को कार्यान्वयन भए नभएको हेर्नु अव आम जागरुक नागरिक समाजको कर्तव्य हुन्छ र त्यसमा पनि विशेष गरी नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ, नेपाल आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, सवै जातिय संस्थाहरु सवैको अति महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ। यसको लागी सरकार इमान्दार र जिम्मेवार भएर यस महासन्धिको अक्षरशः प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न कानूनी तथा प्रशासनिक परिर्वतन गर्नु पर्छ भने अर्को तर्फ आदिवासी जनजाति समुदायहरु पनि यस महासन्धि अन्तर्गत आफुले पाउनु पर्ने हक–अधिकारको बारेमा सचेत हुनु त्यत्तिकै आवश्यक पर्दछ।
त्यसकारणले सरकारले योजनाबद्ध तवरले आदिवासी जनजातिहरुको हक–अधिकारलाई संरक्षण एवं सम्वर्धन गर्न र उनिहरुको क्षमता तथा नैतिक मूल्य मान्यताहरुलाई प्रत्याभूति हुने व्यवस्था आदिवासी जनजातिहरुको सक्रिय सहभागीतामा गर्नु पर्दछ । यसको साथै देश भित्र रहेका अन्य समूहहरु संगको समान हैसियतमा राष्ट्रिय कानुन तथा नीतिहरुले प्रदान गर्ने अधिकार सुविधा एवं अवसरहरुलाई सम्पूर्ण आदिवासी जनजाति समुदायहरुले उपभोग गर्न पाउने कानूनी व्यवस्था मिलाउन पर्छ। त्यसैले अब यो महासन्धिमा व्यवस्था भए बमोजिम आदिवासी जनजाति एवं श्रमिकहरुसंग सम्बन्धित मंत्रालयहरु जस्तैः श्रम, स्थानिय विकास, भूमि सुधार, जलश्रोत, पर्यटन तथा नागरिक उड्यन मंत्रालय आदिमा यो महासीन्धमा उल्लेख प्रावधान अनुरुपको राष्ट्रिय कानूनहरु निर्माण गर्नु पर्छ, जसको लागी सरकारले नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ, आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, आदिवासी जनजाति बिज्ञहरु, विभिन्न जातिय संघ–संस्थाहरु, नागरिक समाजका अगुवाहरुका साथै आई.एल.ओ.संग छलफल, अन्तरक्रिया, परामर्श एवं सहकार्य गरी विद्यमान कानूनहरुको विस्तृत अध्ययन, अनुसन्धान गरी त्यसमा आवश्यक परिर्वतन गर्नु पर्दछ।

माथि भने अनुसार यहि २०६५ भदौ २९ गते देखि यो महासन्धि नेपालमा लागु भइसकेपछि पनि वास्तविकता के हो भने यस महासन्धी भित्र आदिवासी जनजातिहरुको हक–अधिकार बारे के–कस्ता प्रावधानहरु छन् त्यस्को वारेमा प्रायः धेरै सरकारी निकायका कर्मचारीहरु, आदिवासी जनजाति सभासद्हरु, जनजाति नेता तथा कार्यकर्ताहरु, जातिय संघ–संस्थाका नेता तथा कार्यकर्ताहरु, पत्रकारहरु आदिलाई पूर्ण जानकारी छैन भन्दा फरक नपर्ला। झन जिल्ला तथा स्थानिय स्तरको सरकारी कर्मचारीहरु तथा अन्य सरोकारवालाहरु त यसमा पूर्ण अनभिज्ञ नै छन। त्यस कारणले यो महासन्धि के हो, यस भित्र के–के छन्, कसरी यसको सदुपयोग गर्ने, यसको उल्लघंन भएमा के गर्ने आदि बारेमा केन्द्र देखि तल्लो तहसम्म प्रचार–प्रशार एवं जनचेतना बढाई सवैलाई जानकारी दिन अरु कसैको मुख नताकी हामी आदिवासी जनजाति स्वयं आफै नै अग्रसर हुनु पर्दछ। यसको लागी नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ तथा यसका जिल्ला तथा गाँउ स्तरिय समन्वय परिषदहरु, आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, नेपाल आदिवासी जनजाति महिला महासंघ, विद्यार्थी महासंघ, आदिवासी जनजाति वकिल तथा अधिकारकर्मीहरु, आदिवासी जनजातिहरुको लागी काम गर्ने राष्ट्रिय–अन्तराष्ट्रिय तथा स्थानिय स्तरका गैर–सरकारी संस्थाहरु, विभिन्न परियोजनाहरु, नागरिक समाज, आदिवासी जनजाति नेता तथा वुद्धिजिवीहरु र समस्त आदिवासी जनजाति समुदायहरु आ–आफ्नो ठाँउमा रहेका सरकारी संघ–संस्थाहरु जस्तै : जिविस, गाविस, कृषि, स्वास्थ्य, शिक्षा, भूमि सुधार, अड्डा–अदालत, राष्ट्रिय निकुन्ज तथा संरक्षण कार्यालयहरु, विभिन्न जल, जमिन, जंगल र प्राकृतिक श्रोत–साधन सम्बन्धि कार्यालयहरु आदिलाई यस सम्वन्धि जानकारी गराउन विभिन्न चेतनामूलक कार्यक्रमहरु संचालन गर्नु पर्दछ र यदि यि प्रावधानहरुको कार्यान्वयन नभएमा अरु थप दवावमूलक कायृक्रम संचालन गर्नु पर्दछ।
यसका साथै महासंघ तथा प्रतिष्ठानले अहिलेको संविधान सभाका सवै आदिवासी जनजाति सभासद्हरुलाई एक ठाँउमा राखेर यस महासन्धि संग सम्बन्धित विभिन्न पक्षहरुमा तालीम–अभिमुखीकरण कार्यक्रम गरी यस सम्बन्धि आवश्यक कानून तथा नीति नियम बनाउन सवल र सक्षम बनाउन तूरुन्त पहल गर्नु पर्दछ। यसको साथै जिल्ला तथा स्थानिय निकायका सरकारी कर्मचारी, प्रेस जगत, मानव अधिकारबादी तथा नागरीक समाजका सम्बन्धित अगुवाईहरुका साथै स्थानिय जनताहरुलाई पनि यसबारे व्यापक रुपमा प्रचार–प्रशार गरी यो महासन्धिमा उल्लेखित प्रावधानहरुको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न–गराउन दवाब दिनु पर्छ र यदि यसको उल्लघंन भएमा त्यसको बिरुद्ध उजुरी लाग्न सक्ने प्रावधान भएको कुरा पनि जानकारी गराउन आवश्यक छ। यि माथि उल्लेखित सवै कामहरु गर्दा केन्द्र देखि स्थानिय निकाय सम्म सवै प्रकारका मिडीया समूहलाई परिचालन गरि यस सम्बन्धि व्यापक प्रचार–पशार गर्नु आवश्यक छ। माथि उल्लेख गरे अनुसार यो महासन्धि सरकारले अनुमोदन गर्नु राम्रो पक्ष हो तर यो आफैमा पूर्णता भने होइन। सवै भन्दा महत्वपूर्ण पाटो भनेको यसको सफल तथा प्रभावकारी कार्यान्वयन हो। यसको लागी नेपाल सरकार, सरकारका विभिन्न निकायहरु, नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ, आदिवासी जनजाति उत्थान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान, जनजाति नेता तथा विज्ञहरु एवं जनजाति कार्यकर्ताहरु, दातृ–निकायहरु, विभिन्न संघ–संस्थाहरु, पत्रकारहरु आदि सवैको महत्वपूर्ण भूमिका रहन्छ।source;www.samabad.com,www.nefin.org.np

दलित किन मारिए ?

2012-01-07T05:12:00.000-08:00

दलित किन मारिए ?

विश्व मानवअधिकार दिवसमै कालीकोट, जुबिथा गाविसका मनवीर सुनारलाई कुटीकुटी मारियो। इन्सेकको प्रतिवेदन पूर्व प्रकाशित समाचारभन्दा फरक आए पनि जातिवादी समाजको दृष्टिमा उनी अछुत कामी हुनु नै हत्याको एकमात्र कारण थियो। हुन त मानवअधिकार आयोगको प्रतिवेदनले यसको टुंगो लगाउला, इन्सेककै प्रतिवेदनअनुसार पनि विवादको जड पसलमा दुई ठकुरी बाबुसापले उनलाई 'डुम' भनेर होच्याउनु थियो।

अर्को घटनाचाहिँ हालै तनहुँको घाँसीकुवामा भयो। घाँसीकुवा-१ नाहालाकी डेरावाल माया विश्वकर्माले भरिएको गाग्रो पन्छाएर धारामा आफ्नो गाग्रो भरिन्। त्यही निहुँमा गाग्राधनी अजित श्रेष्ठ र उनका परिवारले अस्पतालै भर्ना गर्नुपर्ने गरी उनलाई कुटे। डेराको आडैको धारामा बिहान-बेलुका दुई-दुई घन्टामात्र पानी आउने रहेछ। छिमेक पाँच घरका आठ परिवारले सोही धाराबाट पानी भर्ने गरेका रहेछन्। भरिएर धाराको पानी खेर गइरहँदा गाग्राधनीलाई पर्खुन्जेल धारा सुक्ला भन्ने डर! यस्तो बेला भरिएको गाग्रा पन्छाएर आफ्नो गाग्रा भर्नुमा मायाको कुनै दोष थिएन। अजितको परिवारले धारा सुके जसरी पनि मायालाई पानी दिने ग्यारेन्टी दिएको त थिएन! श्रेष्ठ थर हुँदैमा दुष्ट व्यवहार गरे पनि सर्वोत्कृष्ट हुन्छु भन्ने भ्रम अजितलाई रहेछ। यसरी उनी अजित श्रेष्ठबाट अजित 'निकृष्ट' भए। साँच्चिकै श्रेष्ठ हुन उन्नत मानवीय व्यवहार गर्न जान्नुपर्छ भनेर तिनलाई कसले सिकाइदेला?
अलिअघि मात्र कास्कीको घान्द्रुकमा एक दलित शिक्षकलाई धनी गुरुङ महोदयहरुले त्यसैगरी ठटाएका थिए। अझ उनलाई महिलाको पेटीकोट लगाइदिएर 'बेइज्जत' गरेछन्। पेटीकोट पहिराएर तिनले दलितमाथि अत्याचारमात्र गरेनन्,स्त्री जातिकै अपमान गरे। दलित भएकै कारण आशय छुवाछुत र अपमानका घटनाको बयान साध्य छैन। कुटपिट र हत्याका घटनासमेत कम छैनन्। दलित कार्यकर्ता सरोजदिलु विश्वकर्माका अनुसार यसअघि अन्तर्जातीय विवाह गरेको निहुँमा दैलेखमा केटाको बाबु सेते दमाईलाई खुकुरी प्रहार गरी मारिएको थियो। हुम्लामा गैरदलित युवतीसँग प्रेम गरेको निहुँमा केटालाई भिरबाट खसालेर मारियो। कास्कीमा अन्तर्जातीय विवाह गरेको निहुँमा केटाको हातखुट्टा भाँचियो। सप्तरीको पिप्रा गाविस ७ र वीरगन्ज नगरपालिकाभित्रको दलित बस्तीमा आगो लगाइयो। रौतहटमा ७० वर्षे महिलामाथि सामूहिक बलात्कारै भयो।
अन्त त्यस्ता कति घटना भएका होलान् जो मिडियामा आएका छैनन्! धन्य मिडिया, जसले यस्ता घटनालाई विशेष प्राथमिकता दिएर प्रकाशमा ल्याएका छन् ! जुबिथा घटनाविरुद्ध संयुक्त राजनीतिक दलित संघर्ष समितिले हत्या भएको ११ दिनपछि प्रधानमन्त्रीलाई स्मृतिपत्र बुझायो। दलित सभासद्हरुले व्यवस्थापिका-संसद् अवरुद्ध गरे। फलतः प्रधानमन्त्री बाबुराम भट्टराईले छुवाछुतका यस्ता घटना दोहोरिन नदिने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुपर्‍यो। मनवीरका परिवारलाई १० लाख रुपियाँ राहतको घोषणा गर्नुपर्‍यो। घान्द्रुक घटनामा छानबिन भयो। तनहुँ, घाँसीकुवाका अजित श्रेष्ठ र उनका परिवारलाई भने कारबाही भएको खबर सुनिएको छैन। माया र उनकी आमा कति दिनदेखि अस्पतालको चिसो छिँडी रुङिरहेका होलान्।
साँच्चै, मनवीर किन मारिए? घान्द्रुकमा शिक्षक र तनहुँमा माया किन कुटिए? अन्तर्जातीय प्रेम गर्ने युवक र दुलाहाको बाबु किन मारिए? नेपालमा २००७ सालमा प्रजातन्त्र आएपछि जातीय भेदभाव र छुवाछुतलाई दण्डनीय अपराध मानिएको हो। ०६२-६३ को आन्दोलनलगत्तै नेपाल छुवाछुतमुक्त देश घोषित भयोे। यही वर्ष त्यो ऐन पनि बनिसकेको छ। परन्तु, किन हाम्रा दुःखी दलित दाजुभाइ, दिदीबहिनीमाथि अत्याचार रोकिएन?
जातिभेदको जरा
दलित कवि तथा सभासद् आहुतिको किताब 'नेपालमा वर्ण व्यवस्था र वर्ग संघर्ष' का अनुसार दक्षिण एसियामा करिब ३५ सय वर्षअघि वर्ण व्यवस्थाको जग हालिएको थियो। करिब २ हजार वर्षअघि ब्राह्मण राजा मनुको शासनकालमा वर्णव्यवस्थामाथि छुवाछुत लादियो। त्यसपछि कथित उच्चजातीय शासनलाई दीर्घजीवी बनाउन छुवाछुतसहितको वर्ण व्यवस्था कठोर पार्दै लगियो। भारतबाट हिन्दू शासक र जनताको प्रवेशसँगै नेपालमा पनि यो व्यवस्था आइपुग्यो। नेपालमा पानी नचल्ने बनाइएका तीन समुदाय छन्। खस-पहाडियामा दमाई, कामी, सार्कीस नेवारमा च्यामे, पोडे, कसाई, कुस्ले र मधेसीमा मुसहर, पासवान, वादी, कमैया, चमार आदि छन्।
हिन्दू सनातन संस्कारको प्रभाव रहेको हाम्रो समाजमा अझै पनि महाभारत, रामायणलगायत १८ पुराणलाई आदर्शको स्रोत मानिन्छ जसको जरादेखि टुप्पैसम्म दलितको अपमान गरिएको छ। वैज्ञानिक युगको फड्कोसँगै महाभारतमा गीता नियमित पढ्ने, सम्पूर्ण पुराणको सारसंक्षेप श्रीमद् भागवत लगाउने चलन बढ्दो छ। हाम्रा शास्त्र सिर्जनशीलता र कल्पनाशीलताका दृष्टिले संसारकै उत्कृष्ट साहित्य हुन्। किन्तु, इतिहास र समाजशास्त्रका हिसाबले यी सर्वथा विरोधाभासपूर्ण, अस्पष्ट, रहस्यमयी र धोकापूर्ण छन्। कति ठाउँमा यिनले विश्व भाइचारा, करुणा, दया, माया, मानवताका कुरा उठाएका छन् जसको खण्डन यिनैका कतिपय प्रसंगलले गरेका छन्। विडम्बना, तिनले सिकाएका असल कुरा हामी अनुशरण गर्दैनौँ, खराबचाहिँ तुरुन्तै ग्रहण गर्छौँ। १८ पुराणका कति प्रसंगमा दुष्ट, राक्षस र दलित हत्याको पाप लाग्दैन भनिएको छ। दलित भक्त शवरीको जुठो बयर खाएर रामले जातीय भेदभावको रेखा मेटिदिएका थिए। आठ ऋषिको उक्साहटमा वेद पढेको र तपस्या गरेको अभियोगमा उनैले दलित शम्बुकको हत्या गरेर अमानवीय वर्ण व्यवस्थालाई प्रश्रय दिए।
महाभारतको कथामा दलित भएका कारण द्रोणाचार्य एकलव्यलाई धनुर्विद्या सिकाउन अस्विकार्छन्। तिनै एकलव्य स्वअभ्यासबाट कुरुकुलका राजकुमारहरुभन्दा पारंगत् हुन्छन्। त्यसपछि द्रोण गुरुदक्षिणास्वरुप बुढी औँला कटाएर उनको तेजोबध गर्छन्। कुनै पनि कुरामा कम नहुँदा पनि सूतपुत्र कर्ण अर्जुनसँग प्रतिस्पर्धा गर्न पाउँदैनन्। दलित भएकै कारण उनले द्रौपदीको स्वयंवरमा मत्स्यवेध प्रतिस्पर्धामा भाग लिन पाएनन्।
दलित र महिलाका हकमा हाम्रा शास्त्रका कतिपय सन्दर्भ मानवताविरुद्ध अपराध गर्न उक्साउने खालका छन्। युधिष्ठिरले द्रौपदीलाई पाँच दाजुभाइकी पारिवारिक वेश्या बन्न बाध्य पारे। कुरुकुलको भारदारी सभाले सुन्दरी द्रौपदीलाई युधिष्ठिरले जुवामा बाजी थाप्ने हक छ भनिदियो। यसरी महिला पुरुषको 'सामान' मात्र हो भन्ने सन्देश दिइयो। विडम्बना, महाभारतले तिनै युधिष्ठिर, भीष्म, युद्ध उत्प्रेरक कृष्णलाई आदर्श पुरुष मान्छ। चेतन वा अचेतनमा यस्ता सन्दर्भले हाम्रो ग्रन्थीलाई प्रभावित पारिरहेका छन्। शिक्षित, जातिभेदविरोधी, छुवाछुतविरोधी व्यक्तिको मुखबाट पनि ऐनमौकामा जातिभेदी वचन बाहिर आउनुको कारण यही हो। सामाजिकरुपमा अझै पनि क्षत्री-बाहुनले नेवारलाई 'न्यार' भनेर होच्याउँछन्, नेवारले मधेसीलाई 'मान्छे होइन, मदिसे' र तामाङलाई भोटे भनेर हेप्छ। तामाङले दलित र मधेसीलाई हेप्छ। दलितमै कामीले दमाई र सार्कीलाई हेप्छ। ठाउँअनुसार नेवार दलितले खस दलितलाई र खस दलितले नेवार दलितलाई हेप्छन्। दुवै दलितले मधेसी दलितलाई हेप्छन्। शिक्षित व्यक्तिसमेत ख्यालठट्टाको निहुँमा यस्तो प्रवृत्ति देखाउँछन्। दलितमाथि जातिभेदी व्यवहार हुनुमा मूलतः यही मानसिकताले काम गरेको छ।
अन्त्यमा छुवाछुतविरुद्ध कानुन बन्नु महत्वपूर्ण कुरा हो। त्यसले दलितलाई पनि मूलधारमा आउन ढोका खोल्छ। परन्तु, यस्ता अमानवीय घटना निर्मूल गर्न उन्नत मान्छे बनाउने वैज्ञानिक र मानवीय संस्कृति अनिवार्य रहेछ। दलितविरोधी हरेक घटनामा कथित उच्च जातिले 'आयन्दा कुनै पनि दलितले हेप्न नसकून्' भन्ने मनसायले 'देखाइदिएँ' शैलीमा व्यवहार गरेको देखिन्छ। यो देश सवर्णको जत्तिकै दलितको पनि हो। नयाँ नेपालले उनीहरुलाई समान र सार्वभौम नागरिक मानेर न्यायमूलक समाजको सपना देखेको छ। देशले समान नागरिक मानेका दलितमाथि असमान व्यवहार गर्न तिनलाई कुन कानुनले यो अधिकार दियो? यसरी उनीहरुले नेपाली समाजलाई कलंकितमात्र पारेका छैनन्, देशद्रोह पनि गरेका छन्। मायामाथि कुटपिट गर्ने अजित हुन् वा अन्य, तिनलाई त्यति कडा सजाय र क्षतिपूर्ति तिराउनु जरुरी छ जुन देखेर कसैले फेरि जातिभेदको दुस्साहस नगरुन्।
source:-http://www.samabad.com/index.php

भोटाङ बनायो भोटेले नेपाल ऋणमा डुबायो बाहुन छेत्रीले

2011-11-23T11:57:00.000-08:00

भोटाङ बनायो भोटेले नेपाल ऋणमा डुबायो बाहुन छेत्रीले

काठमाडौ/भोटाङ नेपालको छिमेकी मुलुक । नेपालको पर्ूवबाट बस चढियो भने भोटाङको राजधानी थिम्पुमा नै पुगिन्छ । भोटाङ पनि नेपाल जस्तै हिमाली राष्ट्र हो । भोटाङ पर्ूर्वी भेगमा चीनस"ग र पश्चिमी भेगमा भारतस"ग काधमा काध मिलाएर लमतन्न परेर बसेको छ । भोटाङ क्षेत्रफलको हिसाबले हर्ेर्ने हो भने ४६ हजार वर्ग किलोमिटर अर्थात १८ हजार वर्गमाइल ओगटेर बसेको छ । भोटाङ पनि नेपाल जस्तै एकातिर विशाल कायको मुलुक चीन र अर्कोतिर पनि विशाल कायको मुलुक भारतको

चेपुवामा परेको मुलुक हो । भोटाङ पनि नेपाल जस्तै मंगोल भूमि हो जसलाई एक प्रकारको हेपुवा हेराइले हेरेर र ढुंगालाई दूध र मान्छेलाई मूत खुवाउने र खाने हिन्दू काला आर्यन बाहुन छेत्रीहरुले भोटे भन्ने गर्छन् ।source:www.mongolvision.com

भोटाङ मंगोल भोटेहरुका आङ्खनै मुलुक हो त्यहा" पनि हिन्दु आर्यन बाहुन छेत्रीहरु अर्थात काला आर्यनहरु एक हिसाबले शरणार्थीकै रुपमा भित्रेका हुन् । अरु मंगोल नेपालीको हैसियतमा तराइ भेगमा बसोबास गर्नको निम्ती गर्जमान गुरुङहरुलाई काजी दर्जा दिएर भोटाङकै राजाले भोटाङको सुरक्षार्थ भोटाङको पश्चिमी भेगमा बसाएका हुन् जब अंग्रेजहरुले भोटाङे भूभागमा ह्याकुलोले मिच्ने जमर्को गरे । भोटाङ भोटेहरुको आङ्खनै मुलुक भएकोले र त्यहा"का राजा र बासिन्दा दुवै गोरुको मासु खाने बुद्धिष्ट धर्मावलम्बी भएकाले खासै विभेद नहुनुको कारणले यस्तो चेपुवामा परेको स्थिति भएतापनि द्रुत रुपमा विकास गर्न पछौटिएको छैन । भोटाङमा पनि त्यसै बगेर खेर गइरहेको पानीको सदुपयोग गरेर मुलुकलाई नै झिलीमिली पार्ने काम भएको छ भने अर्को तिर आर्थिक प्रगति पनि त्रि्र रुपमा भएको छ र भ्रष्टचार शुन्य जस्तै छ । भोटाङे भोटेहरुलाई आङ्खनो देशलाई प्रगति पथमा अघि बढाउने लोभ छ र त्यहा"का आङ्खना बासिन्दालाई सुख, शान्ति र समृद्धी बनाउने हतारो छ ।

भोटाङमा अर्को राम्रो लक्षण के छ भने त्यहा" ढुंगालाई दूध मान्छेलाई मूत खुवाउने हिन्दु काला आर्यन बाहुन छेत्रीहरुले धलीमली गरेर भोटेहरुको टाउको टेक्न पाएनन् र यो विदेशी शरणार्थीहरुले भोटेको मुलुक भोटाङलाई विगारेर पतन गर्न पाएनन् । भोटेको मुलुक भोटाङलाई पतन गर्न सकेनन् जसरी भोटेकै मुलुक नेपालमा शरणार्थीको रुपमा धोती र जनै मात्र लगाएर भित्रेका हिन्दु काला आर्यन बाहुन छेत्रीहरुले यहा"को मालिक भएर यहा"को मूलबासी भोटे -मंगोल) हरुको देशलाई लथालिंग र भताभुंग पारिदिएको छ; मुलुकलाई नै बन्धकी राखेर सखाप पारेको छ । भोटेको देश भोटाङमा अबको थोरै वर्षा नै त्यहा"का जनता गरिबीको रेखामुनि रहने छैनन् र भोटेको मुलुक भोटाङ पनि विदेशी ऋण मुक्त हुनेछ । भोटाङमा पनि हिन्दु काला आर्यन बाहुन छेत्रीको हकडग भएको भए नेपालमा झै भोटेको टाउको टेक्न पाएको भए बाहुन छेत्री हिन्दु काला आर्यनले नेपाललाई ऋणमा चर्ुर्लुम्म डुबाएर मुठिभर विदेशी बाहुन छेत्री मात्र भरिपर्ूण्ा हुनेथिए । गरिबबाट दर्रि्रमा परिणत हुन थिए ।

नेपालका मंगोलहरु पनि भोटे हुन् । यिनीहरुले बोल्ने भाषा टिबेटो-बर्मिज भाषा हो । हिन्दु काला आर्यनले बोल्ने भाषा चाहिं इन्डो आर्यन अर्थान भारतिय आर्यन भाषा हो । नेपालका मंगोल -भोटे) हरुको धर्म पनि समष्टीमा बुद्ध धर्म नै हो । जबसम्म यहा"का भोटे -अहिन्दु मूलबासी मंगोल) को टाउको टेक्ने मौका विदेशी शरणार्थी हिन्दु काला आर्यन बाहुन छेत्रीहरुले नेपालको राजनीतिक सत्ता हत्याउन पाएका थिएनन् तबसम्म नेपालका सबै भोटेहरु अर्थात अहिन्दू मूलबासी मंगोलहरु बुद्ध धर्मलम्बीहरु नै थिए । यसकारण भोटाङ बनायो भोटेले नेपाल बिगार्‍यो नेपाल ऋणमा डुबायो बाहुन छेत्रीले ।

लखन थापा मगर (द्वितीय) कसरी प्रथम सहिदका हकदार ?

2011-10-14T03:20:00.000-07:00

वि.सं. २०६६ सालमा लखन थापामगरलाई प्रथम शहीद घोषणा गर्न नेपाल सरकारको ध्यानाकर्षण गराउन प्रथम शहीद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठानको तर्फबाट प्रधानमन्त्री कार्यालय एवं सँस्कृति मन्त्रालयमा ज्ञापन-पत्र र स्मरण-पत्र पेश गरिएको थियो । यसैगरि नेपाल मगर संघ केन्द्रिय समिति काठमाडौंले केही वर्ष अघि चढाएको ज्ञापन-पत्रका सन्दर्भमा सँस्कृति मन्त्रालयले दिएको जवाफको व्यहोरा यसप्रकार रहेको छ -'श्री ५ को सरकारबाट शहीद घोषणा गरि सकिएको र प्रथम शहीद घोषणा गर्न ऐतिहासिक प्रमाणिक तथ्य एवं अन्य विवरणहरु आवश्यक पर्ने र निज अघि नेपाल अधिराज्यमा अन्य कुनै व्यक्तिले राष्ट्र राष्ट्रियता राष्ट्रिय एकता अखण्डता राष्ट्रिय एकीकरण राजनैतिक स्वतन्त्रता प्रजातन्त्र लगायत राष्ट्रिय जीवनका अन्य विषय क्षेत्रहरुमा योगदान दिदै प्राण आहुती गरेका छैनन् भन्ने यकिन प्रमाणित तथ्य तथा विवरण आवश्यक पर्ने भएकाले श्री ५ को सरकारबाट पहिले नै शहीद घोषणा गरि सकिएको लखन थापालाई प्रथम शहीद घोषणा गर्ने तथ्यगत एवं व्यवहारिक हिसाबले कठिनाई पर्ने……'

त्रिलोकिसंह थापामगर

source:www.rajyasatta.com
प्रारम्भ

लखन थापा द्वितीयको जन्म वि.सं. १८९१ ई.सं.१८३४ मा हालको गोरखा जिल्ला बुङकोट-४ को काहुलेभङ्गारमा भएको थियो । साधारण मगर परिवारमा जुम्ल्याहा दाजुभाईको रुपमा उनको जन्म भएको थियो । बाल्यकालमा उनको नाम लक्ष्मणिसं थापा थियो । पछि गएर उनी लखन थापाका नामले प्रसिद्ध भए । ठोस प्रमाणको अभावमा उनको बाल्यकाल यसरी नै बित्यो भनेर भन्न सिकंदैन ।

४ मार्च १८१६ का दिन सुगौली सन्धिमा हस्ताक्षर भइसकेको थियो । नेपाल-अंग्रेज युद्धमा गोर्खालीले देखाएको बहादुरी तथा युद्ध कौशलबाट अंगे्रज कमाण्डरहरु धेरै प्रभावित भएका थिए । फलस्वरुप इष्ट इन्डिया कम्पनीमा गोर्खाली सैनिकहरुको भर्ना शुरु भइसकेको थियो । उनका पुर्खाहरु भारतस्थित अल्मोडामा खडा भएको तेस्रो गोर्खा राइफल्समा सामेल थिए । केही नेपाल फर्केर पृथ्वीनारायण शाहले खडा गरेको पुरानो गोरख गण पछि मगरहरुको पल्टन बनेको मा कार्यरत हुन पुगेका थिए । त्यसवेला नेपालमा कुनै औपचारिक विद्यालय थिएन । फलतः लखन थापाले भारतको अल्मोडास्थित तेश्रो गोर्खा राइफल्समा बहालवाला आफन्तको फेमिली क्वार्टरमा बसेर प्रारम्भिक शिक्षा हासिल गरेका थिए ।

पल्टनको जीवन

प्रारम्भिक शिक्षा समाप्त भएपछि लखन थापाले सैनिक सेवामा जाने इच्छा प्रकट गरे । त्यसवेला पुस्ता दर पुस्ता एउटै पल्टनमा भर्ना हुने चलन रहेको थियो । लखन थापाका पुख्र्यौली परिवारमा पनि धेरै जसो सदस्यहरु तेश्रो गोर्खा राइफल्समा भर्ना हुने परम्परा बसिसकेको थियो । सो अनुरुप लखन थापालाई पनि सोही पल्टनमा भर्ना हुन उहाँको परिवारको तर्फबाट दवाव आउन थाल्यो । पुख्र्यौली परिवारका सदस्यहरुले फकाउन थाले । भारत अल्मोडा बसेर जागिर खान उत्प्रेरित गर्न थाले ।

लखन थापा बाल्यकालदेखि नै स्वाभिमानी एवं राष्ट्रवादी स्वभावका थिए । विदेशी सेनामा भर्ना भएर ईष्ट इन्डिया कम्पनीको चाकडी गर्न पट्टकै उनले मन पराएनन् । आफ्नो पुख्र्यौली परम्परा तोड्न अलिकति पनि अप्ठ्यारो मान्नु भएन । तुलनात्मक रुपमा अँग्रेजी सेनामा उपलब्ध हुने सुख सुविधा सहुलियत तथा मोजमज्जा आदिले लखन थापालाई आकर्षित गर्न सकेन ।

आफ्नो देशको स्वाभिमान स्वतन्त्रता राष्ट्र र राष्ट्रियतालाई जोगाउन सम्वर्धन गर्न गराउन लखन थापाको बाल्यकालदेखि नै उत्कट इच्छा थियो । मातृभूमिप्रति बफादार बन्न र आफ्नो राष्ट्रको लागि मरिमेट्ने ईच्छा र अभिलाषा उहाँको हृदयमा थियो । विद्वान लेखक दीर्घराज प्रसाईले आफ्नो मन्तव्य इमेलमा यसरी लेख्नु हुन्छ - æWe can honor him as a brave nationalist not as king.”

राष्ट्रप्रेमको भावना बोकेर बीस वर्षको उमेर अर्थात् वि.सं. १९११ ई.सं. १८१४मा आफ्नो पुख्र्यौली पुरानो गोरखगणमा उनी भर्ना भए । राष्ट्रप्रति बफादार र अत्यन्त तीक्ष्ण बुद्धिका लखन थापाले सैनिक संगठन रणकौशल युद्ध योजना सामरिक प्रविधि आदिबारे दक्षता र ज्ञान हासिल गरे । पराक्रम दूरदर्शी र उपयुक्त समयमा उचित निर्णय लिन सक्ने आदि विशिष्टताले गर्दा चौध वर्षको सैनिक जीवनमा वि.सं. १९२५ मा कप्तान पदमा पुगे । सैनिकको जे जस्तो योग्यता भएपनि जङ्गबहादुरको शासन कालमा सर्वसाधारणले जर्नेलसम्म हुन पाँउदैन थिए ।

भारतको सिपाही विद्रोहः

ई.सं. १० मई १८५७ को मेरठ भारत गोलीकाण्ड पछि भारतमा अंग्रेजी उपनिवेशको विरुद्धमा सिपाही विद्रोह शुरु भयो । सिपाही विद्रोहले छोटो अवधिमा उग्ररुप लिन थाल्यो । उक्त विद्रोह भारतको आजादीका लागि पहिलो स्वतन्त्रता संग्राम हो भनेर भन्ने गरिएको छ । त्यसवेला भारतमा अंग्रेजी सेनाको स्थिति ज्यादै कमजोर भइसकेको थियो । भारतीय स्वतन्त्रता सेनानीहरुले ठाउँठाउँमा कब्जा गर्न शुरु गरिसकेका थिए । फलस्वरुप तत्कालीन गर्भनर जनरल लर्ड केनिङको अनुरोधमा १५४ वर्षअघि भारतको सिपाही विद्रोह दबाउन 'छ वटा रेजिमेन्ट' गोर्खाली सैनिक २ जुलाई १८५७ ई.सं.मा लखनऊ पुगेका थिए । ई.सं. १० डिसेम्बर १८५७ मा गोरखपुर हुँदै लखनाऊ पुगेका थप तीन पल्टन गोर्खाली पल्टनको नेतृत्व तत्कालीन श्री ३ तथा कमाण्डर ईन चीफ जङ्गबहादुर राणाले आफैं गरेका थिए । ती पल्टनहरुमा पुरानो गोरख गण मगरहरुको पल्टन पनि सामेल थियो । जम्मा २५ वटा पल्टन भारतको सिपाही आन्दोलनलाई दबाउन गएको थियो । कप्तान लखन थापा पनि कमाण्डर ईन चिफ जंगबहादुर राणा संगसंगै लखनऊ पुगेका थिए । जंगबहादुरले भारतको स्वराज्य आन्दोलनको श्रीगणेश गरेका भारतीय विद्रोहीहरुलाई तीन महिनामा तह लगाएर लखनऊ शहर अंग्रेजहरुलाई सुम्पेका थिए ।

भारतीय स्वतन्त्र सेनानीहरुसँग सम्पर्कः

अंग्रेज सरकारलाई सघाउन र मद्दत गर्न गएका जंगबहादुर राणासँग गोरखपुरमा भारतीय स्वतन्त्र सेनानीहरुसँग सम्पर्क पनि भएको थियो । सो सम्वन्धमा तत्कालीन वि्रटिश रेजिमेन्टको मन्तव्य यस प्रकार छ - æThere leaders are even said to have offered Jang Bahadur the Kingship of Lucknow if he would join their side.” (Harasat B.J. 1971, History of Nepal, 36 ) त्यसैबेला भारतीय विद्रोहीहरुसंग लखन थापाको पनि सम्र्पक भएको थियो । सम्भवतः उहाँकै माध्यमबाट भारतीय विद्रोहीहरुले जंगबहादुरलाई भेटेको पनि हुन सक्दछ । प्रुांसिली विद्वान मेरी टिलैइनका अनुसार भारतीय विद्रॊहीहरुसंग सम्पर्क भएपछि लखन थापाले आफ्नो राजनैतिक सोचाई र कार्यक्रम पनि सोही अनुसार बनाएको हुनुपर्छ भनेर आफ्नो कार्यपत्र लेख्नु भएको छ - æLakhan Thapa was among those Nepalese troops who were in contact with these rebels and perhaps found in them a model for his own political programme.”

उहाँ अगाडि लेख्नु हुन्छ - æLakhan Thapa did not merely provoke an unorganized and spontaneous revolt. He seems, on the contrary to have worked methodically, following a well-establish programme to build an alternative government as his fort, his army and his accumulated wealth attest." (Marie Lecomte Tilouine, “The History of The Messeain rebel King Lakhan Thapa Magar” 2000, pp150-168

भारतीय सिपाही आन्दोलनलाई दमन र निर्मुल पार्न अंग्रेजहरुले भारतीय विद्रोहीहरु माथि गरेका अमानवीय व्यवहारलाई लखन थापाले आफ्नै आँखाले देखेका थिए । अंग्रेजी उपनिवेशबादको कट्टर समर्थक बनेर अँग्रेजहरुलाई खुशी पार्न जंगबहादुरले गरेका निर्मम हत्या लुटपाट दमन अत्याचारबाट लखन थापा मर्माहत असन्तुष्ट र विचलित थिए । भारतीय विद्रोही सैनिक माथि जंगबहादुरले गरेको अत्याचारबारे इतिहासमा 'लखनऊ लूट' को नामले चर्चित छ । लखन थापा सैनिक अनुशासन पालन गर्नु पर्ने व्यक्ति भएकोले उनी त्यसवेला मूकदर्शकको रुपमा चुपचाप रहन बाध्य थिए । ई. सं. १८५७ को सिपाही विद्रोहपछि भारतीय जनताले शुरु गरेको स्वतन्त्रता र स्वाधिनताको आन्दोलन नजीकबाट नियालेर हेरिराखेका थिए ।

जंगबहादुरको उदयः

राणा परिवारले नेपालमा १०४ वर्षसम्म पारीवारिक हुकुमी र तानाशाही शासन गरे । यस वंशको शासन व्यवस्थाका संस्थापक जङ्गबहादुर कुँवर थिए । जङ्गबहादुरका बाबुबाजेहरु पहिले देखिनै नेपाली सेनामा कार्यरत थिए । जङ्गबहादुर पनि नेपाली सेनामा भर्ती भए । जंगबहादुरको मामा माथवरिसंह थापा नेपालका प्रधानमन्त्री भएपछि उनको पनि राजकाजमा सकि्रयता बढ्न थाल्यो । उनी सधै मौकाको ताकमा लागि रहन्थे । रानीको पि्रय पात्र बन्नका लागि उनले आफ्नै मामा माथवरिसंह थापाको समेत हत्या गरेका थिए ।

राजा श्री ५ राजेन्द्रको कायरता र शासन संचालनमा अक्षमताको कारणले गर्दा सुनियोजित ढंगबाट कोतपर्वमा नरसंहार गर्न उनी सफल भए । जंगबहादुर र उनका भाईहरुले आफ्ना विरोधीहरुलाई सखाप पारे । अन्य विरोधी र भारदारहरुलाई देश निकाला गरे । जंगबहादुरका आफन्तहरुलाई राज्यका प्रमुख पदहरुमा प्रतिस्थापित गरे ।

कोतपर्व पछि जंगबहादुर कमाण्डर ईन चिफ र प्राइम मिनिष्टर भए । श्री ५ राजेन्द्र पनि निर्वासित जीवन विताउन काशीतिर लागे । श्री ५ राजेन्द्रबाट हुन सक्ने संभावित खतरालाई दृष्टिगत गर्दै वि.सं. १९०४ ई. सं. १२ मई १८४७ मा श्री ५ राजेन्द्रलाई वर्खास्त गरी सुरेन्द्र शाहलाई गद्दीमा आरोहण गराइयो । श्री ५ राजेन्द्रले यो कार्यको विरोध जनाउँदै अँग्रेज सरकारबाट सहयोग मागे । अंग्रेजले उल्टो भारतीय भूमिबाट नेपालमा सैनिक कार्यवाही गर्न राजेन्द्र माथि रोक लगायो ।

शक्तिशाली जंगबहादुर

राजनैतिक शक्ति प्राप्त गरेपछि आफ्नो सामाजिकस्तर माथि उठाउन ५ मई १८४९ ई. सं. मा राजालाई लालमोहर जारी गर्न लगाएर जंगबहादुरले 'राणाजी' को पदवी प्राप्त गरे । ई. सं. २८ जुन १८५७ मा सर्वाधिकार सम्पन्न श्री ३ महाराजाधिराज प्राइममिनिष्टरमा लालमोहरबाट नियुक्त हुन सफल भए । सम्पूर्ण न्यायपालिका कार्यपालिका कानून तर्जुमा गर्ने लागु गर्ने संशोधन गर्ने दण्ड सजाय दिने न्याय गर्ने आदि सम्पूर्ण अधिकार प्राप्त गरे ।

जंगबहादुरले असन्तुष्ट व्राम्हण समाजबाट आफ्नो पक्षमा समर्थन जुटाउन वि. सं. १९१० मा मुलुकी ऐन लागु गरेर सम्पूर्ण नेपाली समाजलाई तागाधारी मतवाली पानी चल्ने पानी नचल्ने विभिन्न जातजातिहरुमा विभाजन गरे । सामाजिकस्तरमा व्राम्हण समाजलाई सबैभन्दा माथिल्लो स्थान दिए । सोही मुलुकी ऐनको कारण विद्रोही कानु लम्साल र ज्ञान दिलदास ब्राम्हण जाति भएकाले मृत्युदण्डको सजायबाट मुक्त हुन पाए ।

अंग्रेज उपनिवेशको समर्थन किन

भारतीय सिपाही विद्रोहलाई दवाउन र अंग्रेज उपनिवेशलाई सघाउन जंगबहादुर किन सकि्रय भए मौखिक सहयोग वा तटस्थ भएर पनि जंगबहादुर बस्न सक्थ्ये यो प्रश्न उठ्नु स्वभाविक हो । वास्तवमा जंगबहादुर आफन्तहरुको सहयोग सहायता र षड्यन्त्रबाट सत्तामा पुगेका थिए । आफ्नो सत्तालाई टिकाउन तत्कालीन अंग्रेज सरकारको समर्थन तथा सहयोगको आवश्यकता उनले महसुस गरिसकेका थिए । भारतीय विद्रॊह सफल भएमा उनको निरंकुश र तानाशाही शासनविरुद्ध नेपाली जनतामा विद्रोहको आगो सल्किन सक्छ भन्ने अनुमान पनि गरिसकेका थिए । यीनै कारणहरुवश अंग्रेज साम्राज्यवादको खुलेर समर्थन गरे । अंग्रॆजसरकारको कट्टर हिमायती भएर ई।सं। १८५७ मा सीपाही विद्रोहको दमन गर्न तीन महिनासम्म आफंै लखनऊमा बसेका थिए । यसरी उनले अंग्रेज उपनिवेशवादप्रति समर्पण गरेर आफ्नो सत्ता बचाउन भरमग्दुर प्रयास गरे ।

जंगबहादुर विरुद्ध लखन थापाको विद्रोह

जंगबहादुरको जहानियाँ तानाशाही र निरंकुश शासनबाट नेपालीहरु ज्यादै पीडित शोषित र दुखित थिए । तैपनि प्रथम विश्वयुद्ध भन्दा पहिले जंगबहादुरको अत्याचारी शासनको विरोधमा सशक्त विरोध हुन सकेन । त्यस्तो नहुनुमा नेपाली समाजको दयनीय आर्थिक अवस्था अज्ञानता र अशिक्षाको अवस्था थियो । साथै भारतभूमिबाट निरंकुश शासनको विरुद्ध कुनै कारवाही हुन नदिने अंग्रेज सरकारको नीति थियो । प्रथम विश्वयुद्धपछि तत्कालीन परिस्थितिमा परिवर्तन आउँदै गयो ।

त्यसै समयमा लखन थापा र उनका सहयोद्धा जयिसंह चुमीमगर दुवै जना तीन महिनाको घर विदामा गोरखा तर्फ लागे । तीन महिनासम्म तत्कालीन राजनैतिक सामाजिक धार्मिक परिस्थितिको अध्ययन र मनन गरे । तत्पश्चात् फर्केर आफ्नो सेनामा नजाने फैसला गरे । जयिसंह चुमी पनि उनको विचारमा सहमत भए र आफ्नो सेनामा नजाने फैसला गरे ।

लखन थापाले जयिसंह चुमीमगर शुकदेव गुरुङ्ग सुपति गुरुङ्ग ज्ञान दिलदास व्राम्हण र कानु लम्साल आदिका सहयोगबाट स्थानीय युवाहरुको विद्रोही फौज संगठित गरे । ढुङ्गाले घेरी बलियो किल्ला निर्माण गरे । किल्ला परिसरभित्र मनकामना देवीको प्रतिमूर्ति स्थापना गरे । फौजलाई कवाज खेल्न तारो हान्न तालिम संचालन गर्न तथा खानेबस्ने बन्दोवस्त किल्लाभित्र जुटाए । ढुङ्गेधारा र पोखरीसमेत किल्लाभित्र बनाइएको थियो । सेनालाई आवश्यक पर्ने हातहतियारहरु ६० नाल बन्दुक ठूलो संख्यामा तरवार खुकुरी भाला डण्डी धनुकाँड खुँडा र कटारीहरु समेतको बन्दोवस्त गरे । सेनालाई आवश्यक पर्ने रसदपानी आदिको व्यवस्था मिलाई जंगबहादुरको विरुद्ध जनविद्रोह गर्न पूरा तयारी गरिसकेका थिए । जनविद्रोहको तयारी गर्न छ महिना भन्दा बढि समय लागेको थियो ।

जंगबहादुरको तानाशाही शासनलाई ध्वस्त पार्नका लागि केवल सैनिक विद्रोह मात्र पर्याप्त थिएन । एउटा सशक्त राजनैतिक संगठनको पनि आवश्यकता छ भन्नॆ कुरा दृष्टिगत गर्दै त्यसवेलाको प्रचलित जोसमनी धर्मको आडमा उनले जनतामा राजनीतिक जागरुकता ल्याउने प्रयास गरे । जोसमनी धार्मिक संस्थालाई नै त्यसबेला राजनैतिक संस्थाको रुपमा सकि्रय गर्न थाले ।

आर्थिक भौतिक श्रोत साधनहरुको अभाव हुदाँहुदै पनि छरछिमेकबाट ठूलो संख्यामा मानिसहरु जम्मा पारी अपि्रल १८७६ ई. सं.मा लखन थापाले जंगबहादुरको निरकुंश तानाशाही र पारीवारिक एकाधिकारवादी शासन विरुद्ध विद्रोहको शंखनाद गरे ।

'जंगबहादुरले नेपाल म्लेच्छलाई बेच्यो दुनियाँलाई त्राही त्राही पारिरहेछ । जातिपाति छुवाछुत झन चर्काएको छ । जंगेलाई हटाई नेपाल आमालाई पापको बोझबाट हल्का पार्नु पर्छ । नेपालमा सत्ययुग फिराऊँ भन्ने मनकामना माईले मलाई वरदान दिएकी छन् । लौ भाई हो तयार होऊँ ।' यस प्रकारको घोषणा गर्दै जनसमक्ष तल लेखिएका बुँदाहरु प्रस्तुत गर्न थाले -

क) षड्यन्त्र र जालझेलबाट सत्ता प्राप्त गरेका जंगबहादुर विदेशीशक्ति समक्ष नतमस्तक थिए । सो कुरा नेपाली जनता समक्ष लखन थापाले प्रष्ट राख्न थाले ।

ख) जंगबहादुरले जनतालाई त्राही त्राही पार् यो अर्थात् तानाशाही क्रुर एवं हुकुमी शासन स्थापित गर् यो भन्ने कुरा जनतालाई बुझाउन थाले ।

ग) नेपालमा सत्ययुग फिराउनु पर्छ अर्थात् प्रजातान्त्रिक व्यवस्था ल्याउनु पर्छ भनेर जनतालाई आव्हान गरे ।

घ) त्यसवेला स्थानीय जनतामा मनकामना देवीप्रति गहिरो आस्था थियो । मनकामना देवीले मलाई वरदान दिएकी छन् । जंगेलाई हटाउन सबै तयार हुनु पर् यो भनेर सबैलाई अपिल गर्न थाले ।

ङ) सन् १८५४ को मुलुकी ऐनबाट आदिवासी जनजातिको सामाजिकस्तर अझ तल झर्न पुगेको थियो । जनजातिहरु जंगबहादुरको हुकुमी शासनबाट अत्यन्त रुष्ट थिए । यसै समयमा लखन थापाले घोषणा गरे 'म लखन थापा प्रथमको अवतार हूँ र मलाई भगवती मनकामना माईले जंगबहादुरलाई मार्नु र नेपालको शासन सत्ता आफ्नो हातमा लिनु भनी आर्शिवाद दिएकी छन् ।'

यस्तो उद्घोष र आव्हानको व्यापक प्रभाव स्थानीय जनतामा पर्न गयो । त्यसैले जनताको स्वतःस्फुर्त सहभागिता तथा संलग्नतामा हुँदै गयो र जंगबहादुर विरुद्ध पहिलो पटक संगठित रुपमा लखन थापाको नेतृत्वमा जनआन्दोलन वा जनविद्रोहको प्रारम्भ भयो । वि।सं। १९२८ सालमा स्थानीय जनताले लखन थापालाई आफ्नो राजासरह मान्न थाले ।

सिउँडीपानीका क्षेत्रीहरुको षड्यन्त्रः

काहुलेभङ्गारको नजिकै सिउँडीपानी गाउँका क्षेत्रीहरुको पारीवारिक सम्बन्ध जंगबहादुरसंग थियो । हली गोठालो भएर बसेका मगरहरु मध्ये एकजना मगरलाई स्थानीय जनताले राजा वा मुख्तियारको रुपमा सम्मान गर्दा क्षेत्रीहरुलाई डाह हुनु स्वभाविकै थियो । त्यसैवेला जंगबहादुर विरुद्ध लेखिएका विभिन्न कागजातहरु विद्रोही किल्लाबाट चोरी भयो । ती कागजपत्रहरु क्षेत्रीहरुले जंगबहादुर समक्ष पेश गरे ।

आफ्नै देशभित्र नयाँ राज्यको स्थापना भएको थाहा पाउँदा जंगबहादुरले आश्चर्य माने । आफ्नो शासनविरुद्ध जनविद्रोह हुन लागेको थाहा पाएर ज्यादै क्रोधित पनि भए । लखन थापा र उन्ाका सहयोगीहरुले गरेको विद्रोहलाई तुरुन्तै दवाउन आदेश दिए । फलस्वरुप जंगबहादुरको आदेशमा देवीदत्त गण गोरखाको बुङ्कोटमा आइपुग्यो । उक्त विद्रोहलाई दवाउन धीर शमशेरलाई पनि हम्मेहम्मे पर् यो । बुङ्कोट किल्लालाई देवीदत्त पल्टनले चारैतिरबाट घेरेका थिए । गोली खाद्यसामग्री र अन्य आवश्यक बस्तुहरु सिद्धिएपछि लखन थापा र उनका सहयो¢ाहरु भागेर तिव्वत पस्न सक्दथे । त्यसवेला नेपाल सरकार र तिव्वत सरकार बिचको सम्बन्ध त्यति राम्रो थिएन । त्यसैले विद्रोही लखन थापाले सजिलै तिव्वतमा राजनीतिक शरण पनि पाउन सक्दथे ।

तर स्वाभिमानी राष्ट्रभक्त लखन थापा विदेशीको शरणमा जान चाहेनन् सबैले आत्मसमर्पण गरे । विद्रोहीहरुलाई कैद गरी बाँसका िपंजडामा राखेर काठमाडौं चलान गरियो । थापाथली दरवारमा उनीहरु विरुद्ध मुद्दा चलाइयो । माफी पत्रमा हस्ताक्षर गर्न दवाव दिइयो । निर्दयतापूर्वक कोर्रा हानियो । पशुसरह कायलनामा गराई कागजमा हस्ताक्षर गर्न बाध्य पारियो तर वीर पुरुष लखन थापा माथि कुनै असर परेन । यसभन्दा पहिले पनि जोसमनी धर्म प्रचार गरेकॊ भनेर उनलाई कैद गरिएको थियो । यसपटक उनी माथि धेरै अत्याचार भयो तापनि जंगबहादुरका अगाडि झुकेनन् र आफ्नो शिर ठाडो राखे । अन्तमा बुङ्कोट किल्लास्थित मनकामना मन्दिर अगाडि झुन्डाएर मार्नु भन्ने जंगबहादुरले आदेश दिए । त्यसपछि हाल नमार्नु भनेर अर्को आदेश पनि जारी गरे । तर सिउँडेपानी गाउँका क्षेत्रीहरुले सो आदेशपत्र षड्यन्त्रपूर्वक बुङ्गकोट पुग्न ढिलाई गरी दिए ।

लखन थापाको अन्तिम क्षणः

पक्राउ परेका शुकदेव गुरुङ्ग लगायत ४ जनालाई गोली हानेर मृत्युदण्ड दिइयो । ज्ञान दिलदास र कानु लम्साललाई व्राम्हणजाति भएकोले क्षमा दान दिइयो । जयिसंह चुमीलाई अम्बाको बोटमा झुण्डाएर मारियो । लखन थापालाई बुङ्कोट किल्ला परिसरभित्रको मनकामना मन्दिर अघाडि रहेको खिर्राको रुखमा झुण्डाएर निर्ममतापूर्वक हत्या गरिएको थियो ।

हुकुमी शासनको विरोध र प्रजातन्त्रको पक्षमा संघर्ष गर्ने लखन थापा र उनका साथीहरुले एकै दिन एकै स्थानमा सहादत प्राप्त गरे । अन्तिम पटक जनतालाई सम्बोधन गर्दै उनले भने - 'म मर्न गइराखेको छैन । मलाई झुण्डाएको वेला कोही पनि नरुनु पीर नगर्नु मलाई झुण्डाएको डोरी सुरक्षित राख्नु ।'

वास्तवमा प्रजातन्त्रको पक्षमा जनविद्रोह गर्ने लखन थापा नेपालका प्रथम सहिद हुन् । उनले अमरत्व प्राप्त गर्नु भएको छ । गोरखा जिल्लाको वुङकोट-४ को काहुलेभङ्गारका स्थानीयवासीहरुले भुँयरी देवता पुज्दा विगत १३० वर्ष भन्दा अघिदेखि हरेक वर्ष लखन थापालाई सम्झने चलन अद्यापि छँदैछ । प्रत्येक वर्ष पौष पाचमीको दिन बोका भेडा परेवा कुखुरा आदिको वलि दिएर उनलाई सम्झने चलन छँदैछ । लखन थापाप्रति अझैसम्म स्थानीयवासीहरुमा उत्तिकै श्रद्धा भक्तिभाव सम्मान माया र ममता छ । यसको मुख्य कारण हो जनताका छोराले जनताको हित र आजादीका लागि आफ्नो प्राणको आहुति दिएका थिए । त्यसैले आजसम्म पनि त्यहाँका स्थानीय जनताहरुले नेपालका प्रथम सहिद लखन थापा लाई बिस्रन सकेका छैनन् । भविष्यमा पनि बिस्रन सक्दैनन् ।

लखन थापाको निर्ममतापूर्वक हत्या गरेपछि गोरखावासीहरुलाई हातमा लिन वा शान्त पार्न केही रकम स्थानीय जनतालाई जङ्गबहादुरले पठाए । डरत्रासको कारणले गर्दा स्थानीय जनताले बकस त लिए तर सो रकमबाट ठूलो घण्टा बनाएर लखन थापाको स्मृतिमा गोरखा दरबारस्थित कालीका मन्दिरमा चढ।ाए । ूलखन थापाप्रति तत्कालीन जनतामा रहेको निस्वार्थ श्रद्धा यस घटनाबाट प्रष्ट हुन आउँछ । डा। तुलसीराम वैद्य वीर लखन थापा स्मारिका २०६७ पृ.२७

जङ्गबहादुर विरुद्ध अन्य विद्रोह

राणा विरोधी आन्दोलनका शुरुवात त्यसको स्थापनाकाल देखि नै शुरु भयो । लखन थापाले नेतृत्व गरेको जनविद्रोह भन्दा पहिले र त्यसपछि पनि उनलाई मार्ने प्रयास भएको पाइन्छ । विशेषतः सत्ताबाट च्यूत भएका चौतरिया काजी भाईभारदारहरुले पुनः सत्ता प्राप्त गर्न बदलाको भावना व्यक्तिगत रिसइवी पारिवारिक आकांक्षा र आवेशका कारणहरुबाट जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने गराउने अनेकौं असफल प्रयासहरु भएका थिए । राजा सुरेन्द्रको हत्या गरेर जङ्गबहादुरलाई फसाउने षड्यन्त्र वि।सं। १९०२ मा वीरध्वज वस्नेतले गरेका थिए । त्यस्तै जङ्गबहादुरका आफ्नै भाई बद्रीनरिसंह कुँवर काकाको छोरा जयबहादुर कुँवर साथै करवीर खत्री तथा भॊटुिसंह बस्नेत आदिले पनि सत्ता प्राप्तिका लागि वि।सं। १९०७ मा उनको हत्या गर्ने असफल योजना र षडयन्त्रहरु गरेका थिए ।

सुदूर पश्चिमााचल अछाममा जाने राणाकालीन कर्मचारीहरुले विशेषगरि ठकुरीहरु माथि गरेको अत्याचारलाई साहेबज्यू बलदेव शाह उर्फ बाँकावीरलाई खपी नसक्नु भयो । त्यसमाथि श्री ३ जङ्गबहादुरले श्री ५ राजेन्द्रलाई बन्दीगृहमा राखी अड्कलेका माना खानुपर्ने व्यवस्था गरे वापत राजपरिवार र ठकुरीहरु राणासँग आगो भएका थिए । यसै सन्दर्भमा वलदेव शाह उर्फ बाँकावीरले राणाहरुको सैनिक माथि लुकीछिपी वार गरिरहेका बाँकावीरलाई रुद्रिसंह स्वाँरले उनको टाउको काटी हत्या गरेको कुरा इतिहासकारहरुले उल्लेख गरेका छन् । बलदेव शाह उर्फ बाँकावीर सुदूर पश्चिम क्षेत्रका सहादत प्राप्त व्यक्ति त हुन् तर उनले आफ्नो पक्षमा जनमत तयार पारेको कुरा कतै उल्लेख गरिएको पाइदैन ।

सन् १८५१ को मुलुकी ऐन लागु भएपछि जनजातिहरुको सामाजिकस्तर अत्यन्त तल झरेको थियो । जनजातिहरु जङ्गबहादुरको पारिवारीक र तानाशाही व्यवस्थाबाट रुष्ट एवं असन्तुष्ट थिए । यसै क्रममा आदिवासी जनजातिका केही असन्तुष्ट युवाहरुबाट जङ्गबहादुर विरुद्ध सैनिकहरुलाई विद्रोह गर्न उत्तेजित पार्ने जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने र सत्ता पल्टाउने असफल प्रयासहरु भएका थिए । यी प्रयासमा संलग्न वि. सं. १९३३ मा सुकदेव गुरुङ्ग र श्रीपद गुरुङ्गको हत्या जङ्गबहादुरको निर्देशनमा गरिएको थियो । राणा शासनको विरोध गर्ने सुपति गुरुङ्ग भने पक्राउ पर्न सकेनन् । जङ्गबहादुर विरुद्ध गरिएको यस्तो विरोधको कुनै स्पष्ट लक्ष्य वा उद्देश्य देखिदैन । यो केवल सत्ता प्राप्त गर्न वा आवेशमा भएको विद्रोह जस्तो देखिन्छ । यस प्रकारको विरोध वा विद्रोहमा जनसहभागिता जनसहयोग र जनसकि्रयताको पूर्णतः अभाव रहेको पाइन्छ । साथै यो विद्रोह प्रजातन्त्रप्रति उन्मुख रहेको पनि पाइदैन ।

विद्रोहका लक्ष्य र रणनीतिहरु

जङ्गबहादुरको एकतन्त्रीय निरकुंश र पारिवारिक शासन प्रणाली विरुद्ध वि. सं. १९२७ मा विद्रोह गर्ने लखन थापाले आफूले नेतृत्व गरेको विद्रोहको लक्ष्य र उद्देश्यहरु जनसमक्ष यस प्रकार राख्ने गरेका थिए - 'जङ्गबहादुरले नेपाल म्लेच्छलाई बेच्यो दुनियाँलाई त्राहीत्राही पारिरहेछ । जङ्गेलाई हटाएर नेपाल आमालाई पापको बोझबाट हल्का पार्नु पर्दछ । नेपालमा सत्ययुग फिराऊँ जगदम्बा कालीमाताले मलाई बरदान दिएकी छन् लौ भाई हो तयार होऔं' भीम भक्तमान िसंह जङ्गबहादुरको तानाशाही शासनविरुद्ध गरिएको सशस्त्र विद्रोहका उद्देश्यहरु पूर्णरुपले राजनैतिक परिप्रेक्षमा रहेको देखिन्छ जस्तै-

क) लखन थापालॆ त्यसैबेलादेखि विदेशी अर्थात् अंग्रेजी हस्तक्षेपको खुलेर विरोध गरेका थिए ।

ख) जङ्गबहादुरको हुकुमी तथा पारिवारिक शासन व्यवस्थाबाट जनता त्राहीत्राही भइसकेको हुँदा सो प्रणालीमा आमूल परिवर्तन ल्याई 'सत्ययुग' अर्थात् प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको सिर्जना गर्ने गराउने उनको विद्रोहको मुख्य लक्ष्य रहेको थियो । त्यसपछि 'सत्ययुग' अर्थात् जनताको सहभागिताबाट संचालन हुने व्यवस्था भित्राउने उनको अभिप्राय रहेको देखिन्छ ।

आफ्नो लक्ष्य प्राप्तिका लागि उनले मुख्यतः तीनवटा रणनीतिहरु प्रयोग गरेका थिए -

क) धर्म पुनर्जन्म अन्धविश्वास तथा मनोकामना देवी माथि अटूट आस्था र प्रगाढ निष्ठा राख्ने तत्कालीन जनता एवं समाजलाई आफ्नो आन्दोलनको पक्षमा परिचालन गर्न गराउन देवीमाताको वरदान प्राप्त भएको भनेर प्रचार गर्ने गरेका थिए । फलस्वरुप जनताको स्वतः स्र्फूत सकि्रय सहयोग र संलग्नता प्राप्त गर्न उनी सफल भए ।

ख) जनताको सकि्रय सहयोग र सहायताको आधारमा व्राहम्ण क्षेत्री गुरुङ्ग मगर लगायत अन्य जातजातिको दुई हजार युवाहरुको समावेशी जनमिलिशिया आफ्नै किल्ला शस्त्रअस्त्र खाद्यान्न र युद्धकलाको प्रशिक्षण समेतको व्यवस्था छोटो अवधिमा गर्न गराउन सफल भए ।

ग) हुकुमी एवं तानाशाही शासनलाई ध्वस्त पार्न राजनीतिक संगठनको पनि आवश्यकता पर्दछ भनेर जोसमनी सम्प्रदायलाई राजनैतिक संगठन वा दलको रुपमा परिचालन गरेका थिए ।

प्रथम सहिदका हकदार लखन थापा मगर (द्वितीय) कसरी ?

लखन थापाले नेतृत्व गरेको जनयुद्ध वा जनविद्रोहको लक्ष्य र रणनीतिहरु केवल जङ्गबहादुरको हत्या गर्ने कुरामा मात्र सीमित थिएन । राणाहरुको एकतन्त्रीय शासन ढालेर ठूलो राजनैतिक परिवर्तन ल्याउने अभिप्रायबाट जनविद्रोहको शुभारम्भ भएको थियो । जनयुद्धको तयारी अत्यन्त बृहत् र योजनावद्ध थियो । त्यसैले जनताले लखन थापालाई एक शक्तिशाली व्यक्ति अत्यन्त पराक्रमी अर्थात् राजा वा सो सरह मानेका थिए । नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक तत्कालीन नेपालको सम्पूर्ण जनसंख्याको तुलनामा दुई हजार युवाहरुको जनमिलिशिया तयार गर्नु तयार गर्नु सामान्य कुरा थिएन । तथापि उनको विद्रोही योजनाले पूर्ण सफलता प्राप्त गर्न नसके तापनि उनलाई प्रथम सहिदको सम्मान दिन सकिने प्रशस्त आधारहरु छन्ः-

१) उनले व्यक्तिगत रुपमा विरोध वा विद्रोह गर्नु भन्दा पनि स्पष्ट लक्ष राखेर स्थानीय जनतालाई उत्साहित पारी संगठनको निर्माण गर्न र योजनाबद्धरुपले सत्ययुग फर्काउन सशस्त्र युद्धको लागि तयार रहँदा आठ-आठ जना विद्रोहीले प्राण गुमाउन पुगेको त्यस्ता ऐतिहासिक घटनाका नायक लखन थापा नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनमा सहादत प्राप्त गर्ने पहिला व्यक्ति हुन् ।

२) जङ्गबहादुरको निरंकुश हुकुमी एवं तानाशाही शासनको विरोध गर्ने करा त्यसबेला कसैले सपनामा पनि चिताउँदैन थिए । त्यस्तो स्थितिमा जनसहभागिता र जनसकि्रयतामा देशको राजनैतिक सामाजिक परिवर्तनका लागि वि.सं. १९२७ सालमा लखन थापाको नेतृत्वमा उठेको यो जनविद्रोह पहिलो नै थियो ।

३) नेपालको इतिहासमा राणाहरुको अत्याचारी शासनको विरोधमा संगठित योजनावद्ध साथै स्पष्ट लक्ष्यका साथ लखन थापाको नेतृत्वमा सुनौलो नेपालको प्राप्तीका लागि संचालन भएको यो जनयुद्ध पहिलो थियो ।

४) जङ्गबहादुरको सैनिक शासन विरुद्ध लखन थापाको सकि्रयतामा विद्रोही सेना खडा हुनु बुङ्गकोट काउलेभङ्गारमा विशाल किल्लाकेा निर्माण हुनु लामो समयसम्म छापामार सैनिक तालिम संचालन हुनु नेपालको सैनिक इतिहासमा यो पनि पहिलो ऐतिहासिक घटना हो । यसबारे जङ्गबहादुरले खटाई पठाएको आठ पहरियाले पेश गरेको रिपोर्टमा सो विवरण यसरी उल्लेख भएको पाइन्छ 'पुग न पुग २००० जति युवा अधवैंशे व्यक्तिहरुको चहल पहल योजनावद्ध ढङ्गबाट जम्मा भइरहेको देखें ।' (प्रमोद शमशेर राणा Rana Nepal-An Insider’s View 1978, 47-63)

५) वि. सं. १९२७ सालमा जङ्गबहादुरको तानाशाही शासन विरुद्ध समानान्तर सरकारको गठन स्वयं लखन थापाको सकृयतामा भएको थियो । विद्रोही सरकारको मन्त्रीपरिषदमा ब्राम्हण क्षत्री गुरुङ्ग मगर आदि जातजातिका मन्त्रीहरु संलग्न रहेका थिए । सरकारको उद्देश्य सत्ययुग अर्थात् प्रजातन्त्रको बहालीप्रति लक्षित थियो । नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक समावेशी समानान्तर सरकार लखन थापाको नेतृत्वमा खड।ा भएको थियो ।

६) राणाहरुको देवीदत्त पल्टन र लखन थापाले नेतृत्व गरेको जनसेना वीच नेपालको सैनिक इतिहासमा पहिलो पटक भीषण युद्ध भएको थियो । जङ्गबहादुरका भाई सेनापति धीर शमशेरलाई युद्ध जित्न हम्मेहम्मे परेको थियो । बुङ्गकोट किल्ला चारै तिरबाट घेरेपछि संघर्ष चर्किएको थियो । सेनाको सीमित गोलीगठ्ठा रसदपानी सिद्धिएपछि थप सहायता र आपूर्तिको बाटो बन्द भएपछि विद्रोहीहरुले आत्मसमर्पण गर्न बाध्य हुनु पर् यो । उक्त विद्रोहलाई दमन गर्न जङ्गबहादुरको सेनालाई धेरै गाह्रो परेको थियो । नेपालको सैनिक इतिहासमा प्रथम पटक आन्तरिक विद्रोहलाई दमन गर्न सेनापति नै खटिनु सैनिक इतिहासमा पहिलो घटना हो ।

६) बुङ्गकोट किल्लाको परिसरमा दिनहुँ जसो स्थानीय एवं छरछिमेकी जिल्लाहरुबाट लखन थापाको सन्देश सुन्न मानिसहरु ओइरिन्थे । जङ्गबहादुरको अत्याचार दमन अन्याय र शोषणप्रति जनतामा जागृति ल्याउने नेपालको इतिहासमा पहिलो राजनैतिक प्रशिक्षण अनुशिक्षणको शुरुवात लखन थापाको नेतृत्वमा भएको थियो ।

७) जङ्गबहादुरले नेपाल म्लेच्छ अंग्रेजलाई बेच्यो भनेर विदेशी हस्तक्षेप विरुद्ध पहिलो पटक आवाज उठाउने लखन थापा नै हुन् ।

८) नेपालको इतिहासमा पहिलो पल्ट प्रजातन्त्रको विज रोप्ने क्रममा बुङ्गकोटस्थित आफ्नै विद्रोही किल्लाको परिसरमा निर्ममतापूर्वक यातना दिई खिर्राको रुखमा झुन्डाएर लखन थापाको हत्या गरिएको थियो । त्यसैले नेपालको इतिहासमा प्रजातन्त्रप्रतिको वलिदानी संघर्षमा सहादत प्राप्त गर्ने पहिला व्यक्ति लखन थापानै हुन् भनेर सवैजसो इतिहासकारहरुले आफ्नो कृतिमा स्पष्ट उल्लेख गरेको पाइन्छ ।

प्रख्यात इतिहासकारहरुको मन्तव्यः

जङ्गबहादुरको अत्याचारी शासनबाट नेपाली जनतालाई मुक्ति दिलाउनेबारे सांेच्नसम्म कसैको साहस थिएन । राणाहरुको जल्दोबल्दो शासनकालमा उनीहरुको शोषण दमनविरुद्ध खुलेर लखन थापाले विरोधको प्रारम्भ गरेका हुन् भनेर इतिहासकार प्रमोद शमशेर राणाले आफ्नो पुस्तकमा यसप्रकार उल्लेख गरेका छन् - The Gorkha uprising was a very significant event because this was the first revolt against the dictatorial rule of the Ranas. It was a revolt of the people. Until then nobody had raised a finger against the Rana rule. (Pramod Shamsher Rana, 1955 “Rana Intrigues” p.50)

साथै विदेशी इतिहासकार जोन वेल्पटनको भनाई पनि यस्तो देखिन्छ -'सिद्ध लखन थापाको अवतार हुँ' भनी ई।सं। १८७६ मा लखन थापा मगर द्वितीय ले राजद्रोह गरेका थिए । - John Whelpton, 1991,“Soldiers and Priests, Nepalese Politics and the rise of Jung Bahadur Rana” p.241

इतिहासकार पदम जङ्ग राणाले लखन थापाले सुनौलो नेपालको स्थापना गर्ने परिकल्पना गरेका थिए भनेर आफ्नो पुस्तकमा यसरी उल्लेख गर्नुभएकेा छ -

“His graceful manner and persuasive one soon procured him an armed following of 1500 men, at the head of whom he threatened to march to the capital and after assassinating Jung Bahadur to seize the reins of government and inaugurate the golden age of Nepalese history.”Padam Jung Bahadur Rana, 1974 “Life of Maharaja Sir Jung Bahadur of Nepal” p. 302 (Reprinted)

यसै सन्दर्भमा इतिहासकार डा. राजाराम सुवेदीले आफ्नो कार्यपत्रमा उल्लेख गर्नु भएकेा छ शहीद लखन थापाले राणाशासनको विरुद्ध बेलैमा एक शक्तिशाली संगठन चाहिन्छ भन्ने कुरा गरेर नदेखाइदिएको भए २००७ सालको क्रान्ति सफल हुन्थ्यो भन्ने चेतना नेपालीमा आउन गाह्रो कुरा थियो । त्यसकारण नेपालका इतिहासकारहरुले एकै लहरमा लखन थापालाई नेपालको प्रजातान्त्रिक आन्दोलनका पहिला शहीद मान्न तत्पर रहेको देखिन्छ ।

प्रथम शहीद लखन थापा विचार गोष्ठी २०६५ पौष ९ गते प्रस्तुत कार्यपत्र

लुम्बिनी विश्वविद्यालयका पूर्व उपकुलपति प्रा।डा।तुलसीराम वैद्यको मन्तव्य यसप्रकार छ 'इतिहासको एक विद्यार्थीको हैसियतले म लखन थापामगर द्वितीयलाई नेपालको पहिलो शहीद ठान्दछु । नेपाल सरकारमा सम्बन्धित पदाधिकारीहरुलाई पनि प्रथम शहीद घोषणा गर्नुहुन अनुरोध गर्दछु ।

प्रथम शहीद स्मारिका २०६७ फागुन पृ.२८

अधिकांश स्वदेशी विदेशी इतिहासकारहरुले नेपालको प्रजातान्त्रिक राजनैतिक जागरणका अग्रणी नायकको रुपमा तथा एकलौटी पारिवारिक शासन प्रणालीको विरुद्ध संगठित एंव योजनावद्धरुपमा विरोध गर्न पहिलो पटक लखन थापा द्वित्तीय नै उभिएका थिए । साथै पहिलो पटक सहादात प्राप्त गरेका थिए । केही इतिहासकारहरुले आफ्नो पूर्वाग्रहको कारणले गर्दा लखन थापाको विद्रोहको सम्बन्धमा हल्का तथा तर्कहीन टिप्पणी पनि गरेका छन् । जस्तै 'सन् १८७६ ई.सं. अपि्रल तिर जङ्गबहादुर विरुद्ध लखन थापा द्वितीयको नेतृत्वमा गोरखामा एक नयाँ र हास्यापद किसिमको विद्रोह उठ्यो' वालचन्द्र शर्मा २०३३ नेपालको ऐतिहासिक रुपरेखा पृ।३४७ त्यस्तै प्राचीन नेपाल २०३१ वैशाख अंक २७ 'नेपाल देशको इतिहासूमा प्रकाशित गरिएको विवरण यस प्रकार छ- 'वि.सं. १९३३ सालमा गोरखा इलाकामा लखन थापाको अवतार हुँ भनी एउटा लुच्चो मगरले श्री ३ महाराज जङ्गबहादुरका गाथमा दगा गर्न आफ्ना तहमा चल्ने मानिसहरु संग मतजत गरी हातहतियार बन्दुक घनाहरु जम्मा गर्न लागेको रहेछ ।' प्रथम शहीद स्मारिका २०६७ फागुन पृ।३५

जे होस् राणा शासनको विरुद्ध नेपालको इतिहासमा लखन थापाले संगठित रुपमा पहिलो विद्रोह गरेका थिए तथा उनलाई रुखमा झुण्डाएर निमर्मतापूर्वक प्राणदण्डको सजाय दिइएको तथ्य स्वदेशी विदेशी उनका पक्ष-विपक्षमा टिप्पणी गर्ने सबै इतिहासकारहरुले स्विकार गरेको पाइन्छ ।

राज्यको विभेदपूर्ण नीित

सँस्कृति पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको च.नं. ५८२ मिति २०६२÷११÷८ को पत्र

वास्तवमा प्रख्यात स्वदेशी विदेशी इतिहासकार लेखक बुद्धिजीवीहरुको मन्तव्य टिप्पणी लेख विश्लेषण ऐतिहासिक प्रमाण जनश्रुति र स्थानीय बुढापाखाहरुको कथनहरुबाट यथेष्ट पुष्ट्याई आई सकेको छ । साथै विभिन्न शैक्षिक प्राज्ञिक क्षेत्रबाट लखन थापालाई प्रथम शहीदको दर्जामा राख्न यथेष्ट प्रमाणहरु पनि उपलब्ध छन् ।

शहीद स्मारक समिति ललितपुरबाट प्रकाशित हुने शहीद पत्रिकामा २०४६÷४५ भनिएको छः

अभिलेखबाट देखिएको वीर अमर शहीदहरु मध्ये वि.सं.१९३३ १८७६ ई।सं। मा जंगबहादुर राणाको अन्त गर्न गरिएको आन्दोलन काण्डमा झुण्ड्याइएका लखन थापा मगरले नेपालको अमर शहीदहरुको सूचीमा अग्रणी स्थान ओगटेका छन् । (डा. हर्ष बहादुर बुडामगर 'राष्ट्रका गौरव तथा प्रथम शहीद लखन थापा मगर' २०५४ पृ.८५)

प्रख्यात इतिहासकारहरुको धारणाः

केही स्वदेशी विदेशी इतिहासकार एवं विद्वान लेखकहरुले जङ्गबहादुरको एकतन्त्रीय र दमनकारी शासन प्रणालीलाई ध्वस्त पार्न सशस्त्र जनयुद्धको नेतृत्व तथा सहादत प्राप्त गर्ने लखन थापाको सम्वन्धमा आ-आफ्ना पुस्तकहरुमा प्रत्यक्ष वा परोक्षरुपमा तथ्यपूर्ण विवरण उल्लेख गरेका छन् । उदाहरणका लागि प्रख्यात इतिहासकार प्रमोद शमशेर राणा ई।सं। १९७८ जङ्गबहादुरका साँहिला छोरा पदमजङ्ग राणा ई.सं.१९०९ पुरुषोत्तम शमशेर राणा वि.सं.२०४७ ढुण्डिराज भण्डारी वि. सं. २०५५ जोन वेल्पटन ई. सं. १९८८ जनकलाल शर्मा वि. सं. २०५५ विक्रमजीत हसरत वि. सं. २०२७ महेशचन्द्र रेग्मी ई. सं. १९८० तथा अन्य विद्वान लेखकहरुको नाम उल्लेखनीय छ । प्राय सवै इतिहासकारहरुले नेपालको इतिहासमा जङ्गबहादुर राणाको शासन विरुद्ध पहिलो पटक लखन थापाले विद्रोह गरेकॊ र निमर्मतापूर्वक उनको हत्या गरिएको वास्तविकतालाई स्वीकार गरेका छन् ।

वर्तमान समयमा लिुम्बनी विश्वविद्यालयका कुलपति प्रा.डा. त्रिरत्न मानन्धर वि. सं. २०४८ सोही विश्वविद्यालयका पूर्व उपकुलपति प्रा. डा. तुलसीराम वैद्य वि. सं. २०६७ नेपाल सरकारका पूर्वमन्त्री चिराजीवी वाग्ले वि. सं. २०६६ मुक्ता श्रेष्ठ वि.सं.२०५३ सजीवन महर्जन वि. सं. २०५३ नगेन्द्र शर्मा ई. सं. १९९१ शिव अपि्रय वि. सं. २०६६ शिवकुमार श्रेष्ठ वि. सं. २०५३ दिपक जोशी ई. सं. २०११ इतिहासकार डा. राजाराम सुवेदी वि. सं. २०६५ भीम भक्तमान िसंह वि. सं. २००५ डा. जगमान गुरुङ्ग वि. सं. २०६७ उ.प्रा. बाबुराम थापा क्षेत्री पूर्वराजदूत प्रा. डा. मोहनप्रसाद लोहनी वि. सं. २०६७ तथा अन्य गैरमगर विद्वानवर्गले आ-आफ्ना पुस्तक लेख र अन्तरवार्तामा नेपालको सामाजिक राजनैतिक परिवर्तनमा अग्रणी भूमिका खेल्ने लखन थापालाई पहिलो सहिदको रुपमा स्विकार गरेको पाइन्छ । साथै विभिन्न दृष्टिकोणबाट यसबारे थप गहिरो अध्ययन अनुसन्धानको लागि उहाँहरुले दर्शाउनु भएको आवश्यक्ताप्रति ध्यानाकर्षण गराउनु सान्दर्भिक ठान्दछु ।

मगर लेखकहरुको धारणाः

नेपाल मगर संघको चौथो राष्ट्रिय महाधिवेशन २०४८ को निर्णय पछि सम्भवतः मगर वुद्विजीवी एवं विद्वान लेखकहरुले लखन थापाका सम्वन्धमा आ-आफ्नो कलम चलाएको पाइन्छ । प्रथमतः एम. एस. थापामगर वि.सं. २०४८, शिवलाल थापा गुरुछानमगर वि.सं. २०५२, धर्मप्रसाद श्रीसमगर वि.सं.२०५०, मगर जजुङ दार्जिलिङ डा. हर्षबहादुर वुडामगर वि. सं.२०५४, वि.के. रानामगर वि.सं. २०५६, सागर थापा वि.सं. २०५७, जयबहादुर हितान वि.सं. २०५९, वालकृष्ण काउछामगर वि.सं. २०६०, उमेश रानामगर वि.सं. २०६३, जीवन आलेमगर वि.सं. २०६४, झकेन्द्र घर्तीमगर वि.सं. २०५७, लोकनेश ढेंगामगर वि.सं. २०५७, मेकबहादुर रानामगर वि.सं. २०६६, मीन श्रीसमगर, खिम बहादुर थापामगर, संतोष वुडामगर, संजोग लाफामगर, नरेश खपाङ्गीमगर गोरखापत्र, सुश्री बमकुमारी बुढामगर, झकबहादुर रोकामगर ई.सं.१९९९ लगायत लखन थापाबारे विभिन्न मगर विद्वानहरुको रचनात्मक लेखहरु प्रकाशित भइसकेका छन् । तर सम्पूर्ण लेखकहरुको एउटै गुनासो छ - नेपाल सरकारले सहिद लखन थापालाई प्रथम सहिदको रुपमा अझै किन स्विकार्दैन

ऐतिहासिक दस्तावेज एवं प्रमाणहरुः

नेपालका सहिदहरुमध्ये प्रथम सहिद लखन थापाको सम्बन्धमा स्वदेशीविदेशी इतिहासकार लेखक एवं बुद्धिजीवीहरुले हालसम्म सबैभन्दा बढि लेखरचना टिप्पणी एवं ऐतिहासिक तथ्यहरु प्रकाशित गराएको देखिन्छ । प्रचलित जनश्रुति र स्थानीय बुढापाकाहरुको कथनका आधारमा विभिन्न कृतिहरु प्रकाशित भएको देखिन्छ । यी तथ्यपूर्ण प्रमाणहरुको आधारमा लखन थापा द्वितीयलाई प्रथम सहिदको स्थान दिलाउन पर्याप्त रहेको कुरा सर्वत्र अनुभव गरिएको छ ।

लखन थापाको निर्मम हत्या र िहंसापछि तत्कालीन राणा सरकारले उनका शाखासन्तानहरुलाई सताउने मार्ने र अत्याचारसमेत गर्ने गरेका थिए । फलस्वरुप राणाहरुको घोर दमन र आतंकले गर्दा उनका खलकहरु मध्ये कोही पूर्वको तेह्रथुम त कोही भारततर्फ पलायन भएका थिए । उनीहरुले आफ्नो साथमा सम्बन्धित दस्तावेज एवं ऐतिहासिक महत्वका सामग्रीहरु लिएर गएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।

यसैक्रममा तत्कालीन राणा सरकारले घटनासंग सम्बन्धित प्रमाणहरु मूल्यवान दस्तावेजहरु ताम्रपत्र लगायत अन्य ऐतिहासिक महत्वका सामग्रीहरु नष्ट गरेको कुरा स्थानीयस्तरमा थाहा हुन आएको छ । लखन थापाको वुङ्गकोट-४ स्थित विद्रोही किल्लासमेत भत्किएर हाल भग्नावशेषको अवस्थामा पुगेकोछ ।

यस्तो विघ्न सबुतप्रमाणहरु हुँदाहुँदैको अवस्थामा पनि संस्कृति मन्त्रालयले अन्य थप के कस्ता प्रमाण एवं दस्तावेजहरु खोजेको हो लखन थापा द्वितीयलाई सहादत प्राप्त प्रथम सहिद घोषणा गर्न के कस्तो व्यवहारिक अपठ्याराहरु वा कठिनाई परेको छ कुन्नी राज्यले एकपटक सहिदको स्थान दिइसकिएको व्यक्तिलाई माथि उल्लेखित प्रमाणहरुको आधारमा लखन थापालाई प्रथम सहिदको दर्जा दिन कुनै समस्या देिखंदैन । उनलाई यो दर्जा्र उपलब्ध गराउन अझै कुनै सबुतप्रमाण वा सम्बन्धित दस्तावेजहरु एवं ऐतिहासिक सामग्रीहरुको आवश्यकता पर्दछ भने पनि त्यसको खोज अनुसन्धान गर्नु गराउनु नेपाल सरकारको गृह वा संस्कृति मन्त्रालयको कार्यक्षेत्र कार्य तालिका वा कार्य विभाजन भित्र पर्दछ । त्यसको लागि राज्यले आवश्यक सकृयता र तत्परता देखाउन नितान्त आवश्यक छ ।

गोरखाको बुङ्गकोट क्षेत्रमा अझै पनि त्यसवेलाको शिलालेख लगायत अन्य ऐतिहासिक सामग्रीहरु यथावत रहेका छन् । नेपाल सरकारको पुरातत्व विभाग वा अन्य सम्बन्धित निकायहरु मार्फत् सो शिलालेखमा लेखिएका कुराहरुको अविलम्ब विश्लेषण गर्न लगाउनु पर्ने देखिन्छ ।

त्यस्तै गोरखा जिल्लास्थित विभिन्न सरकारी कार्यालयहरुमा अझै पनि उक्त घटनासंग सम्बन्धित महत्वपूर्ण कागजात दस्तावेज ऐतिहासिक सामग्रीहरु फेला पार्न सकिन्छ कि स्थानीयवासीहरुसँग ताम्रपत्र वा ऐतिहासिक सामग्रीहरु पनि फेला पार्न सकिन्छ कि त्यसको खोजी र अध्ययनव्याख्या गर्न गराउन आवश्यक छ । अतः यी कार्यहरुको कार्यान्वयनमा सम्बन्धित निकायले प्राथमिकता तोकी यथाशिघ्र सो कार्यक्रम साचालन गर्न गराउन सम्बन्धित निकायले अग्रसर हुनुपर्ने देखिन्छ । वास्तवमा लखन थापा द्वितीयलाई प्रथम सहिदको दर्जामा स्थापित गराउन हालसम्मका उपलब्ध आधार प्रमाणहरु तथा इतिहासकारहरुले पेश गरेका ऐतिहासिक दलिलहरु जनश्रुतिहरु पर्याप्त देखिन्छन् । थप प्रमाण भनेको के-के हुन् कुन्नी यदि पूर्वाग्रह नराख्ने हो भनें यसको लागि थप प्रमाणको कुनै खाँचो देखिदैन ।

निष्कर्षः

सहिदको सम्मान गर्दा राष्ट्रकै गौरव बढ्छ र राष्ट्रियताको संरक्षण पनि हुन्छ । लखन थापा जसले नेपालमा प्रजातन्त्रको लागि पहिलो विउ रोपेका थिए उनी कुनै एक जाति वर्ग समुदाय वा कुनै क्षेत्रको मात्र प्रतिनिधित्व गर्दैनन् । उनी सम्पूर्ण नेपालीको गौरव िसंगो राष्ट्रको सम्मानित पात्र र कुशल नायक हुन् । तर कस्तो विडम्बना सात सालमा प्रजातन्त्रको प्रार्दुभाव भए पश्चात् पनि विगत ४९ वर्ष भन्दा बढि समय बित्दासम्म राज्यले उनलाई प्रजातन्त्रको निम्ति वीरतापूर्वक सहादत प्राप्त सहिद नमानेर उपेक्षा गरेको थियो ।

नेपालका इतिहासकार लेखक बुद्धिजीवी समाजसेवी नेपाल मगर संघ जस्तो ठूलो संस्था र यसका भातृ संगठनहरुको निरन्तर दवाव पछि वि।सं। २०५६ फाल्गुण ११ गते मात्र लखन थापा द्वितीय लाई सरकारले सहिद घोषणा गरेको थियो । तर प्रथम सहिदको दर्जा अझै दिइएको छैन । राणाकाल देखि नै नेपालका आदिवासी जनजातिहरुप्रति राज्यले विभेदपूर्ण नीति बोकेको छ जुन अद्यापि कायम रहेको छ । अतः सम्पूर्ण मगर गैर मगर विद्वान बुद्धिजीवी समाजसेवी र लेखकवर्गहरुका साथै नेपाल मगर संघ र यसका भगिनी संगठन अन्य सामाजिक संघसंस्थाहरु एकजूट भएर लखन थापा द्वितीयलाई नेपालको राष्ट्रिय विभूतिसहित प्रथम सहिदको दर्जासमेत दिलाउन एक ढिक्का भएर अघि बढ्नु पर्ने देखिन्छ । नेपालमा सात सालमा प्रजातन्त्रको प्रादुर्भावभै हाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भई सक्दा समेत प्रजातन्त्र वा लोकतन्त्रको निम्ति प्रारम्भमै सहादत प्राप्त गर्ने लखन थापा द्वितीय लाई प्रथम सहिदको रुपमा स्थापित गरे मात्र उनको उचित कदर र सम्मान हुन सक्दछ । यसबारे निम्नानुसार सुझावहरु दिनु उचित ठान्दछुः-

सुझावहरु

क) दवावमूलक कार्यक्रमः प्रस्तुत विषयका सन्दर्भमा साझा मुद्दा बनाई नेपाल मगर संघ र यसका भातृ संगठनहरु प्रथम सहिद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठान मगरका राजनैतिक संगठन मगर गैर मगर वुद्धिजीवी संघसंस्थाहरु एक आपसमा एकत्रितभै आउँदो २०६८ सालकॊ लखन थापा स्मृति दिवस मनाउन काठमाडौंमा भव्य भेलासहितको एकता जुलुश प्रदर्शन गरेर दवाव सिर्जना गर्ने र यसका लागि सर्वसम्मतिबाट यो प्रस्ताव सवैले पारित गर्दै कार्यक्रममा ऐक्यबद्धता जनाउने । त्यस भेलामा लखन थापालाई प्रथम सहिदको रुपमा खुल्ला घोषणा गर्दै अपार सम्मान प्रकट गर्ने ।

सोही दिन देशैभरि सम्पूर्ण जिल्लाका मगर गैरमगर सवै विद्वान लेखक बुद्धिजीवी समाजसेवी लगायत सवै संघसंस्थाहरुले नेपाल मगर संघका जिल्ला समितिहरुको आयोजनामा जुलुस प्रदर्शन सहित आम सभाबाट सोही प्रस्तावको खुल्ला घोषणा गर्ने गराउने ।

ख) विद्युतीय साचार माध्ययमको उपयोगः संसारभरि फैलिएका मगरहरुको संघसंस्था साथै मगर गैर मगर विद्वान लेखक बुद्धिजीवी समाजसेवीहरुको तर्फबाट लखन थापाको आउँदॊ स्मृति दिवस मनाउने दिन सम्माननीय प्रधानमन्त्री मा।संस्कृति मन्त्रीका साथै नेपाल इतिहास संशोधन मण्डलमा लखन थापाद्वितीयलाई अविलम्ब प्रथम सहिद घोषणा गरू भनेर इमेल फ्याक्सबाट ¡ाापन-पत्र पठाउने ।

ग) खोजपूर्ण अध्ययनः लखन थापाबारे कतिपय दस्तावेज कागजपत्र एवं ऐतिहासिक सामग्रीहरु अझै पनि अ¡ाात रहेका छन् त्यसको खोजखबर हुनु अति आवश्यक भएकोले त्यसको लागि यथाशिघ्र 'लखन थापा द्वितीय बृहत् अध्ययन टोली' गठन हुनु पर्ने ।

टोलीमा श्रोत विशेषज्ञको रुपमा प्रख्यात इतिहासकार पुरातत्व विभागका प्रतिनिधिहरुका साथै टोलीका अन्य सदस्यहरुमा मगर गैरमगर इतिहासकार लेखक बुद्धिजीवी समाजसेवीहरु सम्मिलित हुनु पर्ने । यस अध्ययन टोलीले सम्बन्धित दस्तावेज प्रमाण कागजातहरु ताम्रापत्र ऐतिहासिक महत्वका अन्य सामग्रीहरुको बृहत् खोजी गर्ने र शिलालेखको अध्ययन गर्ने गराउने । यसै क्रममा गोरखास्थित सम्बन्धित कार्यालय पुरातत्व विभाग सैनिक संग्राहलयका साथै स्यानीय बुढापाकाहरुको मन्तव्य र जनश्रुतिहरुको रेकर्ड तयार पार्नु पर्ने । हङकङ्ग मगर संघका अध्यक्ष एम.वी.थापाबाट प्राप्त सुझाव अनसार सो कार्य योजना वा प्रोजेक्टको आयोजना समन्वय सम्बन्धित निकायबाट गर्न गराउन सकिने छ । टोलीको उद्देश्य सहिदको विभिन्न पक्षमा ऐतिहासिक विवरण संकलन गर्ने गराउने मात्र हुनु पर्ने ।

प्रथम सहिद लखन थापा द्वितीय बारे शोधकार्य गर्न चाहने शोधार्थीहरुलाई प्रोत्साहन स्वरुप संघसंस्थाका तर्फबाट छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउने ।

घ) विविधः १ गोरखा नगरपालिकाको नामकरण 'प्रथम सहिद लखन थापा द्वितीय नगरपालिका' कायम हुनुपर्ने । २ काठमाडौ उपत्यका भित्र प्रथम सहिद लखन थापाको पूर्ण कदसहितको सालिक निर्माण हुनुपर्ने । ३ गोरखा वुङ्गकोट-४ को काउलेभङ्गारमा अवस्थित किल्लाको भग्नावशेष उत्खनन र जिर्णोद्धार गरेर सहिद लखन थापा संग्राहलय निर्माण गर्नुपर्ने । ४ ऐतिहासिक पर्यटकीय स्थलको रुपमा सो स्थानलाई संरक्षण र विकास गर्न आश्यक पूर्वाधारहरु तयार पार्ने । ५ नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठान मार्फत् नेपाल सरकारको हुलाक विभागबाट स्पष्टसंग ूप्रथम सहिद लखन थापा मगरू अंकित भएको टिकट प्रकाशन गर्न लगाउने । ६ प्रथम सहिद लखन थापाद्वितीयको विषयमा खोजपूर्ण लेखहरुको संग्रह प्रकाशित गर्ने ।

(प्रथम शहीद लखन थापा मगर स्मृति प्रतिष्ठानद्वारा २०६८/०५/३१ गते आयोजित अन्तरकि्रयामा प्रस्तुत कार्यपत्र)

triloksthapa@gmail.com

सन्दर्भ सामाग्रीहरुः

- Hasrat, Bikram Jit; History of Nepal A told by its own contemporary

chronides, 1970, The UV Research Institute Press, Krishna Nagar, Hoshiyarpur, India

- Rana, Padm Jung; Life of Maharaja Sir, Jung Bahadur Rana, Refrintid,

1980

- Rana, Promod Shamsher; Rana Intrigues, Kathmandu 1995

- Regmi, Mahesh; King and Political Leaders of The Gorkhali Empire,

1995, Orient Longman

- Mari Lc comte Tilouine; The History of the Massiance rebel King Lakhan Thapa

Magar, utopia and ideology among the Magars, Paper

presental Paris, 2000, pp 150-168

बैद्य, प्रा.डा. तुलसीराम; लखन थापामगर नेपालका प्रथम शहीद प्रथम शहिद स्मारिका २०६७ पृ.२७

बुडामगर, हर्ष बहादुर; राष्ट्रका गौरव तथा नेपालका प्रथम शहीद लखन थापा मगर द्वितीय काठमाडौ

२०५४ पृ.१०३

सुवेदी, राजाराम; शहीद कि प्रथम शहिद हुन् लखन थापा प्रथम शहीद लखन थापा विचार गोष्ठीमा प्रस्तुत कार्यपत्र २०६५ पौष १९ गते काठमाडौं

शर्मा, बालचन्द्र; नेपालको ऐतिहासिक रुपरेखा वाराणसी २०५५

राणा, पुरुषोत्तम शम्सेर ज.व.रा.; श्री ३ हरुको तथ्य वृतान्त काठमाडौं २०५५

रानामगर बी।sे।; गोर्खाका मगरहरु काठमाडौ वि.सं. २०६३

रानामगर, उमेश; क्रान्तिकारी लखन थापामगर काठमाडौ वि.सं.२०५४

आलेमगर, जीवन; नेपालको प्रथम जन विद्रोही शहीद लखन थापामगर काठमाडौं वि.सं. २०६४

source:www.rajyasatta.com

भुकम्प बाट मृत्‍यु हुनेको संख्या दस

2011-09-20T03:05:00.000-07:00

भुकम्प बाट मृत्‍यु हुनेको संख्या दस

असोज १ गते साँझ आएको भुकम्पबाट मृत्य हुनेको संख्या ६८ पुगेको छ । अहिलेसम्म प्राप्त जानकारी अनुसार नेपालमा १० भारत ५४ र तिब्बतमा ४ जनाको मृत्यु भएको हो । पछि मृत्यु हुनेहरुमा संखुवासभा नुम १ का पाँच वर्षीय प्रदीप राई, धरान १८ का ६५ वर्षीय धनबहादुर राउदेन, बारा भगवानपुरका ३४ वर्षीइ जैसीलाल पासवान, मेचीनगर १० का ६ वर्षीय आयुषा घिमिरे छन् । समाचार एजेन्सीका अनुसार भारतमा अहिलेसम्म ५४ जनाको मृत्यु भएको छ । यसअघि काठमाडौंमा ३ र धरानमा ३ जनाको मृत्यु भईसकेको छ ।

नेपालीको सिमावर्ती चीनमा सात जनाको मृत्यु भएको समाचार एजे_िन्सहरुले जनाएका छन् । ६.८ रेक्टरस्केलको भुकम्प भारतको सिक्किम क्षेत्रलाई केन्द्र विन्दु बनाएर आएको थियो ।

भूकम्पबाट बच्न के गर्ने ?

• घरमा भए दौडँदै बाहिर ननिस्कने, माथिबाट खस्ने कौशी, छानाले पुर्न सक्छ।

• घरभित्रै टेबल, बिछ्यौना मुनि जस्ता सुरक्षित ठाउँमा लुक्ने अथवा भित्री गारोमा अडेस लाग्ने।

• बाहिरी गारो, सिसा, गह्रौं दराजनिर नबस्ने।

• घर बाहिर भए घर, बिजुलीको लाइन, पुलबाट टाढा बस्ने, सडकबाट खुला मैदानतिर लाग्ने।

• गाउँतिर खुला ठाउँमा भए खोला र नदीको किनार, ठूला रूख भएको र पहिरो आउन सक्ने ठाउँतिर नबस्ने।

• भुइँचालोपछि धेरै पटक धक्का आइरहन सक्ने हुनाले सावधान रहने।

स्रोत :- राज्यसत्ता डट कम

source:www.rajyasatta.com

यस्पालीको देउताभिर मेला सुप्रसिद्ध लोक गायक खड्क गर्बुजाका साथ

2011-08-24T08:44:00.000-07:00

अल्दोर्शोत २० अगस्त २०११

म्याग्दी जिल्लाको दक्षिण पश्चिम छेत्रमा पर्ने देविस्थान गाविस वासीहरुको सामाजिक संस्था देविस्थान मैत्री संघ यु केले यस्पालीको कार्यक्रम् छिमेकी मराङ गाविसका सुप्रसिध्ह लोक गायक खड्क गर्बुजा मगरका साथ मनाए,

२००७ साल देखि युकेमा पनि आयोजना गरिदै आइएको उक्त मेला देविस्थान गाविस अन्तर्गत पर्ने हरेक गाविसका मौलिक चाड , पर्व ,जात्राको सम्झनामा हरेक बर्ष सन्चालन गर्दै आईरहेकोमा यस्पाली सोही गाविस अन्तर्गत पर्ने मगरडाङ(डाङा) वासीहरुले मनाउने देउताभिर पर्व को सम्झनामा बिबिध कार्यक्रम् गरि सम्म्पन्न गरे । देविस्थान फेलोशिपले हरेक बर्ष सोही गाविस बाट एसएलसी मा उत्कृष्ट नतिजा ल्याई उत्तिर्ण हुने जेहेन्दार बिद्यार्थीलाई प्रोत्साहन स्वोरूप रु ५०००।- प्रदान गरिदै आएको छ भने हरेक बर्ष हरेक विधालय बाट उत्कृष्ट हुने विद्यार्थीलाई जनही रु ३०००।- प्रदान गरिदै आएको छ। हरेक बर्ष सोही गाविस अन्तर्गत पर्ने मगरदाङ "दाङा", रुन्मा, पुन्ठोक, जुग्जा, घर्ठोक ले क्रमै सँग मेला सन्चाल गर्दै आएका छन्।सघका निवर्तमान अदक्ष्य दम प्रसाद पुनको अदक्ष्यता उक्त कार्यक्रम्को आयोजना गरिएको थियो भने

प्रमुख अतिथि चर्चित लोक/सालैजो भाकाका सम्राट, गायक खड्क गर्बुजा रहेको उक्त कार्यक्रमा बिशेष अथितीहरुमा म्याग्दी ओवर्सिज नेपलिज असोसिएसनका यु केका अदक्ष्य योग कुमार फगामी ,बीम गाविस यु केका नर बहादुर पाइजा ,ताकम गाविसका उमेश् राना ,दाना सेरो फेरोका कमल पुर्जा ,ओखर बोट गाविसका दसरथ शेर्चन ,तिन गाविसका गणेश बुढाथोकी ,रहनु भएको थियो ,कार्यक्रमको सुरुवात सोही गाविसका मान्यजनले दिप प्रज्वल पस्चात राष्ट्रिय गानको लगत्तै गरिएको थियो भने उक्त कार्यक्रम्को सन्चालन समाजका सचिव टन्क शेर्चनले बिबिध मनोरन्जनात्मक कार्यक्रम्का साथ् बीच बीचमा आफ्ना चुड्किला ,गाउका रमाइला स्मरन आदि सुनाउदै गरेका थिए ,देउता भिर मेलाको बारेमा जानकारी अोम प्रसाद रानाले दिएका थिए ,देउता भिर मेलाको बारे प्रकास पार्दै उहाँले भन्नु भयो,म्याग्दी जिल्लामा रहेका बिभिन्न प्राक्रितिक रमणिय स्थल,देव देवताका तिर्थ स्थल मध्य समुन्द्र सतह देखि करिब ६ हजार मिटरको उचाइमा रहेको देविस्थान गाविसको डाङा गाउमा पर्दछ ,दाङा वासीले पुज्ने बिबिध देव देवताहरु मध्य परापुर्वकाल देखि पुज्दै आएको देउताभिर पनि एक हुन ,देउताभिर डाङा गाऊको फेद् भएर बग्ने दाङ खोला जुन खोला म्याग्दी खोला हुँदै बेनी दोभानमा काली खोला सँग मिसिन जान्छ ,त्यही दाङ खोलाको पारी भिरमा गोमनको रुख रहेको छ जहाबाट बार्है महिना पानी पलाउदछ र त्यहा सिद्ध बरहा देउताले बास गरेको भनिन्छ ,यी भिरमा रहेका देवतालाई नै देउताभिर नामाकरण गरियो,यी देवतालाई बिशेष गरि दुइपटक पुजा गरिन्छ मङ्सिर पुर्णिमा र बैशाख पुर्णिमाको अबसरमा ,मङ्सिरमा पुजा मात्र गरिन्छ भने बैसाखमा ठुलो जात्रा लगाई पुजा आजा गरिन्छ ,बिशेश गरि अन्न बाली किरा फत्यङ्राले नखाइदिउन ,हुरी बतासले नमासिदिउन ,असिना पानी ,बाढी पहिरो आदिले नस्ट नगरुन, ,खदेरी नपरोस भनि देउताको पुजा गर्ने चलन छ भने कसैले सन्तान प्राप्तीको लागि पुजा गर्ने गर्छन् ,छोरा नहुने ले छोरा वर माग्छन त गाई दिङा नहुने ले गाई दिङा माग्छन ,र यी सिद्ध बराहा ले अन्न बाली,धन जनको रक्षाको साथै बिभ्न्न मनोकान्छा पूरा गरिदिएको पाईन्छ ,छोरा नहुनेले वर मागी छोरा दियेको पोन्थोक ,दाङामा धेरै उदाहरण रहेका छन् भने यी देउतालाई वर मागी जन्मेका सन्तान वर वहादुर नै राखेको उधाहरण अझै छ , त्यस्तै आफ्नो पुर्वजले पनि गाई मागी पुजा गर्दा पछि फाली फाप भई ६०, ७० ओटा जति गाई फैलियेको कुरा पनि सुनाए ,यी देवताको पुजा गर्न व्यक्तीगत रुपले पनि आफ्नो मनोकान्छा राखी पुजा गर्न जान सकिन्छ ।अर्को अचम्म्कको प्रसँग सुनाउद्दै उहाँले भन्नु भयो पुजा गर्ने ठाउँ जहाँ गोमनको बोट छ त्यहाँ बार्है महिना पानी फुर्दछ त्यो पानी पिउदा अरु पानी जस्तै सामान्य स्वाद को हुन्छ तर जब त्यो पानी पुजा गरे पछिको प्रसादको लागि मासु आदि पकाएपछी चाक्दा नुनको स्वाद आउने, पछि नुन केही नथप्नु पार्ने बताउनु भयो . यी देउता लाई कहीले देखि पुज्न थालियेको कुनै लिखित प्रमाण नभएपनी धेरै परापुर्व काल देखि नै मान्दै आएको मानियेको छ पुजा गर्दा भेडाको पाठाले पुज्ने चलन छ, सरस्वती नाच ,सिङारु मारुनी नाच आदि नाचिन्छ र गीतमै देउतालाई खुशी पार्ने गरिन्छ ,

उहाका अनुसार - पुजाको लागि भेडाको पाठा ,बासको लिङो गाडी ,४२ जोड रातो सेतो ध्वजा ४२ जोड पाथीको(तितेपाती ) लिङोमा बाधिन्छ , ४२ वटा गोबरको खोपिल्ता बनाई गाईको दुध भरिन्छ भने ,१ माना जति गाईको घ्यु चाहिन्छ ,पुजारीले बिबिध बिधी पुराई ,पाठालाई मन्छाएपछी उक्त देउता स्थल्मा रहेको गोमनको बुटा(बोट)देखी तल ठुलो जुर(थुलो ढुङाको थुम्का/धिस्को)रहेको छ र त्यस्माथी खिर्‍र्ओको रुख रहेको छ त्यता दिशा फर्की पुजा गरिन्छ ।

२२ से २४ से राजाकाल भन्दा धेरै अगाडि पुन्ठोकेहरुले पुज्दै आएका रहेछन् उक्त देवतालाई, तर पछि “मगरदाङगाउवासी “डङाले हरुले चाल् पाएपछी आफ्नो सिमाना भित्र रहेको देवतालाई हामिले पुज्ने भनि अद्दी लिए तर दुबै तर्फबाट आ आफ्नो अडान कायम भए पछि सम्झौता अनुसार गाउका पित्री ,भद्र भलाद्मी ,पुजारी सबै जम्मा भई दुबै तिरको पुजारी बसी पाठालाई मन्छाउदा जस्को पहिले मान्छ उस्ले पुजा गर्ने सल्लाह अनुसार भेडाको पाठालाई मन्छाउदा डङालेको पाठाले पहिला मानेको हुँदा सर्त अनुसार डङाले हरुले पुज्दै आएका छन् ,यसरी जिती सके पछि बिजयउत्सव मनाउन को लागि खोलाको छेउ निर रहेको ठुलो चौरमा जात्रा लगाउने टुङो भयो र त्यहि निर रहेको राघ्गिरीको रुख को फेदमा थान निर्माण गरि पुजा गरे पछि ,सज्जन व्यक्तीले थान्मा राखेको ठेलो निकाली उद्घाTन गर्ने र जसले जित्छ उसलाई,”जसलाई माल भनिन्छ “१० हात् लामो ढोरो(पगरी)गुथाई हर्शबधाई गर्ने चलन बसाए , र उक्त अवसरमा सिङारोमारुनी नाच लगाई ,गितैगीतमा देउतालाई खुशी बनाउदै तिन चक्कर लगाउछन भने मादलेले मादलको ताल फर्काई अब बर्खा लाग्न लागि सक्यो भेट हुदैन रक्षा गर्नु भनि कामना गर्दछन ,

पहिल्य पहिल्य ठेलो फ्याक्नेमा प्रथम हुने जसलाई माल भनिन्छ निक्क्कै हर्श बधैइ गरिन्थियो ,र यस प्रतियोगिताको निक्कै प्रचार प्रसार पनि हुन्थियो भने त्यति खेर अहिलेको जस्तो फुट्बल ,वलिवल आदि इत्यादी नहुदा ठेलो खेल नै जात्राको प्रमुख आकर्शन हुन्थियो र अहिले फलना खेलाडी ,फलना नायक ,गाएक भने जस्तै फलना मालको ठेलो हेर्न टाढा टाढा बाट दर्शक ओइरिन्थे ।यसरी जात्राको अन्तिम् दिन हर्सोउलास पछि सबै लतरम्म फलेका काफल खाँदै आ आफ्नो घर फर्किन्थे भने तरुनी तन्नेरी हरुमा तरुनीले कपाल ढाक्ने रुमाल फुकाई त्यस्मा अतिनै आकर्सक घिउमा बनाइएको गहुको रोटी ,कल्लाको बिरम्ला , चटनी आदिका साथ काठको ठेकाको रक्सी दिने चलन थियो र अन्त्मा तन्नेरी हरुले पनि ईच्छा अनुसार पैसा ,दाम राखी दिन्थे ,भने तरुनीले दोकोबाट मादल निकालेर दियेपछी रात् भर गीत गाउदै बस्थे र बिदाबारी भई घर फर्किन्थे .

देउता भिर मेला पहीले पहिले पुजा स्थल र जात्रा लाग्ने ठाउ नजिक रहेपनी पछि २०२४/ २०२५ साल तिर समयको माग अनुसार गाउका युवा हरुले देउताभिर मेला स्कूल घरमा लगाउने माग राखे भने बुढापाकाले उक्त कुरालाई देउता रिसायी असुभ हुने जानकारी गराउदा गराउदै पनि बहुमत अनुसार स्कूल घरमा नै मेला लगाउने निधो भयो ,र बैशाख पुर्णिमाको मेला माथी गाऊको स्कूल मा धुमधाम सँग बिबिध कार्यक्रम् सँग लाग्दै थियो अचानक ठुलो असिना ,हुरी बतास आई गहु ,जौ पाकेर स्याहार्ने बेलामा सबै अन्न बाली नस्ट भएको घट्ना पनि ताजै जनाए ,त्य्सैले देउता भिरलाई निकै शक्तिसाली देउताको रुपमा उक्त गाऊ लगायत अन्य गाउकाले मान्दै आएका छन् ,

प्राक्रितिक छटाले भरीपूर्ण देविस्थान गाविस उत्तर तर्फ हेरिरहु लाग्ने धौलागिरी ,गुर्जा हिमालको ड्रिश्य अवलोकन गर्न सकिन्छ भने चारै तिर फैलिएको घना जंगल ,बिबिध जात्जातिका रुख विरुवा ,फलफुल ,औसधीको रुपमा प्रयोग हुने बिबिध जतिबुतीहरु प्रचुर मात्रमा रहेको छ भने बिबिध प्रजातिका जंगली पसु पंक्षि हरुपनी प्रसस्तै देख्न पाईन्छ भने स्थानिय बासिन्दाले मनाउने बिबिध मौलिक चाड पर्वहरुको पनि रस्वस्वादन गर्न पाईन्छ

यत्ति ठुला देवता ,तिर्थ स्थल र अन्य प्राक्रितिक रमणिय स्थलहरु र स्थानिय भाशा ,सन्स्क्रितको अनुपम नमुना रहेको पर्यतकिय द्रिस्तिकोणले निकै सम्भाबना बोकेको देविस्थान गाविस प्रचार प्रसारको अभाबले ओझेल्मा परेको पनि बताउनु भयो ।

पर्मुख अतिथि श्री खड्क गर्बुजाले आफ्नै गाऊ ठाउका कोहि फुपु ,कोही भान्जी ,कोही दिदि ,कोही भतिजा ,कोही नाति ,कोही माइजु ,कोही पुसौ जस्ता नातागोताका साथ् हास्न रमाइलो गर्न पाउदा निकै खुशी लागेको जानकारी दिदै यो जमघटलाई भेटघाट र मनोरन्जमा मात्र सिमित नराखी आफ्नो गाऊको बिकास ,त्यहाका जन्ताका उत्थानको लागि पनि सहयोग गर्न आग्रह गर्दै आफ्नो सघ्रस्का सुरुका दिनमा श्रीजना गरिएको ह्रिदयबिदारक गीत "हासी खेली बिताउने उमेरमा रीमै रोयर बित्यौ जिन्दगी बेनी बजार काली गन्डगी "देखी सुरु गरि ,उन्का बहु चर्चित सालैजो भाका "त्यो रानी बनको सालैजो " झयाउरे भाका,,सुन मुरली लगायत थुप्रै नयाँ पुराना गीत पस्किनु भयो भने आफ्नै गाउ ठाउका कलाकार सँग गाउन नाच्न पाउदा देविस्थान बासी निक्कै हर्शित थिए ।

उक्त कार्य क्रममा मनमाया सिउथानी ,कल्पना सिउथानी ,सोफिया बुढा ,सोनिया बुढा ,यमुना बुढा ,क्रिस्तल तुलाचन,सिल्विया बुढाथोकीले निर्त्य प्रदसन गरि मनोरन्जन दिएका थिए , भने उक्त कार्यक्रममा कौ प्रसाद पुन को अदक्ष्यतामा नयाँ कार्य समिति गठन गरिएको थियो जसमा अद्क्ष्य कौ प्रसाद पुर्जा ,सचिव बिजय सिङ्थानी ,कोसादक्ष्य चित्र बुढा ,सान्स्क्रितिक बिभाग टन्क शेर्चन ,बिभिन्न गाउका प्रतिनिधि हरुमा जुग्जा गाउका दुर्गा पुर्जा ,पुन्थोक गाऊ बाट खामु पुर्जा ,घर्ठोक /डाङा बाट विजय सिङ्थानी ,रुन्मा बाट नबिन बुढा ,त्यस्तै आमा समुहमा श्रीमती कृष्ण बुढा ,स्रिमती मिना बुढा ,स्रिमती गौमया पुर्जा ,स्रिमटी कल्पना शेर्चन ,स्रिमती प्रेम् कुमारी पुन ,सल्लहाकार हरुमा रेशम शेर्चन ,दम प्रसाद पुन ,दम्मर्सिङ्ह पुन ,टक्लाल पुन ,पदम बुढा , अोम प्रसाद पुन ,पदम बहादुर राना ,धोजेन्द्र तुलाचन ,युवा प्रतिनिधिमा डा चजिन्द्र राना चयन् हुनु भएको छ । उक्त कार्यक्रम्को प्रमुख उदस्य आपसी भेटघाट मात्र नभएर गाऊठाउको बिकासको लागि सहयोग अनी आफ्नो गाऊ ठाउको रिती रिवाज ,सन्स्क्रिती ,आदीको जगेर्ना गर्नुको साथै त्यहाका पर्यतकिय सम्भावनाहरुको पनि प्रचार प्रसार गर्नु रहेको थियो । उक्त अवसरमा गाउमा बनाइने कल्लाको बिरम्ला ,चटनी ,घियुमा पकाइने चेप्तो रोटी सँग संगै बी बी क्यु आदिको पनि व्यवस्था गरिएको थियो .

उक्त कार्यक्रममा बिबिध मनोरन्जनात्मक कार्यक्रम अनुसार ठेलो फ्याक्ने प्रतियोगिता ,निर्त्य , चित्ठा आदि खेलाइएको थियो , बिबिध बिषयमा सफलता प्राप्त गर्ने हरुको सम्मान गरिएको थियो सम्मनित हुने हरुमा पोस्ट ग्र्याजुएसन गर्ने जुग्जा गाउका भिम फगामी ,जी सी ए सी मा सफलता पाउने सोफिया बुढा ,गिल्द फोर्ड युनी वर्सिती बाट ए लेवल्मा ए ग्रेड ल्याउन सफल सुबाश पुन ,ए लेवल्मा सफलता हात् पार्ने प्रिती पुन थिए भने नयाँ कमिटी सदस्य हरुलाई पनि स्वागत स्वरुप सम्मान गरिएको थियो। भने नयाँ कमिटी सदस्य हरुलाई पनि स्वागत स्वरुप सम्मान गरिएको थियो जस्मा श्रीमान श्रीमती दुर्गा पुर्जा ,स्रिमान श्रीमती कर्ण बहादुर पुन , श्रीमान श्रीमती देउ नारायण फगामी ,श्रिमान श्रीमती चन्द्र बहादुर पुन ,पुत्र लाभ गर्नु भएका श्रीमान श्रीमती टकलाल पुन रहनु भएको थियो.

डङाले लगायत सबैले मानी आएका आस्थाका देवता सिद्ध बरहा ,देउता भिर लाई अझै कुनै कसुर नराखी मान्दै आएका छन् भने मेला जात्रा पनि बैशाख पुर्णिमाको अवसर पारी ,बिबिध खेल्कुद् ठेलो फ्याक्ने ,तारो हान्ने ,भलिबल आदिको आयोजना गरि गरिन्छ भने ,स्थानिय भाकाका गीत,सिङारु मारुनी नाच , सोरठी लगायत बिबिध साँस्कृतिक कार्यक्रम् हर्शोल्ल्स्का साथ मनाइन्छ जस्को रौनक,साख अझै सम्म झरेको छैन् ,उक्त मेला हेर्न र बिबिध कार्यक्रम्मा भाग लिन म्याग्दी ,बाग्लुङ ,पर्वत ,मुस्ताङ सम्मका युवा युवती,बाल बालिका ,प्रौध कयौ दिन हिडेर पनि आउछन् भने ,लाहुरे परम्पराले गाजेको उक्त गाउका प्राय युवाहरु अहिले बिभिन्न मुलुक्मा गएपनी देउता भिर जात्रो हेर्न र मान्न भने बर्षमा एक पटक घर फर्किन्छन.

International Day of the World's Indigenous People

2011-08-02T07:40:00.000-07:00

The United Nations’ (UN) International Day of the World's Indigenous People is observed on August 9 each year to promote and protect the rights of the world’s indigenous population. This event also recognizes the achievements and contributions that indigenous people make to improve world issues such as environmental protection.

Indigenous cultures across the planet are recognized on International Day of the World's Indigenous People.

What do people do?

People from different nations are encouraged to participate in observing the day to spread the UN’s message on indigenous peoples. Activities may include educational forums and classroom activities to gain an appreciation and a better understanding of indigenous peoples. Events may include messages from the UN secretary general and other key leaders, performances by indigenous artists, and panel discussions on reconciliation.

Public life

The UN’s International Day of the World's Indigenous People is a United Nations day of observance but it is not a public holiday.

Background

The International Day of the World’s Indigenous People is celebrated on August 9 each year to recognize the first UN Working Group on Indigenous Populations meeting in Geneva in 1982. On December 23, 1994, the UN General Assembly decided that the International Day of the World’s Indigenous People should be observed on August 9 annually during the International Decade of the World’s Indigenous People.

In 2004 the assembly proclaimed the Second International Decade of the World’s Indigenous People (2005-2014). The assembly also decided to continue observing the International Day of Indigenous People annually during the second decade. The decade’s goal was to further strengthen international cooperation for solving problems faced by indigenous peoples in areas such as culture, education, health, human rights, the environment, and social and economic development.

In April 2000, the Commission on Human Rights adopted a resolution to establish the UN Permanent Forum on Indigenous Issues that was endorsed by the Economic and Social Council. The forum’s mandate is to discuss indigenous issues related to culture, economic and social development, education, the environment, health and human rights.

Symbols

Artwork by Rebang Dewan, a Chackma boy from Bangladesh, was chosen as the visual identifier of the UN Permanent Forum on Indigenous Issues. It has also been seen on material to promote the International Day of the World's Indigenous People. It features two ears of green leaves facing each other and cradling a globe resembling planet earth. Within the globe is a picture of a handshake (two different hands) in the middle and above the handshake is a landscape background. The handshake and the landscape background are encapsulated by blue at the top and bottom within the globe.

For this occasion, Rebang Dewan’s artwork is often seen together with a pale blue version of the UN logo with the words “We the peoples” written in the middle. The logo is set on a darker blue background. The UN logo is often associated with marketing and promotional material UN events. It features a projection of a world map (less Antarctica) centered on the North Pole, enclosed by olive branches. The olive branches symbolize peace and the world map represents people in the world.

Quick Facts

The United Nations’ (UN) International Day of the World's Indigenous People is observed on August 9 each year to promote and protect the rights of the world’s indigenous peoples.

Local names

Name	Language
International Day of the World's Indigenous People	English
Día Internacional de las Poblaciones Indígenas	Spanish

International Day of the World's Indigenous People 2011

Tuesday, August 9, 2011

International Day of the World's Indigenous People 2012

Thursday, August 9, 2012
List of dates for other years

source:-www.timeanddate.com

International Day of the World's Indigenous People Observances

Weekday	Date	Year	Name	Holiday type
Wed	Aug 9	1995	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Fri	Aug 9	1996	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sat	Aug 9	1997	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sun	Aug 9	1998	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Mon	Aug 9	1999	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Wed	Aug 9	2000	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Thu	Aug 9	2001	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Fri	Aug 9	2002	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sat	Aug 9	2003	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Mon	Aug 9	2004	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Tue	Aug 9	2005	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Wed	Aug 9	2006	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Thu	Aug 9	2007	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sat	Aug 9	2008	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sun	Aug 9	2009	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Mon	Aug 9	2010	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Tue	Aug 9	2011	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Thu	Aug 9	2012	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Fri	Aug 9	2013	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sat	Aug 9	2014	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day
Sun	Aug 9	2015	International Day of the World's Indigenous People	United Nation day

अनु थापा "मिस मगर"

2011-06-22T08:44:00.000-07:00

पोखरामा सम्पन्न मिस मगर प्रतियोगिताको उपाधि १९ वर्षीय अनु थापा मगरले जितेकी छन् । पोखरा विरौटा निवासी अनुले उपाधिसँगै रु १५ हजार हात पारेकी छन् । यसैगरी भुमा थापा मगर फस्ट रनर अप र किशोरी आले मगर सेकेन्ड रनरअप भएपछि क्रमशः रु १० हजार र ५ हजार हात पारिन ।

मगर भाषा जान्ने त के मगर भाषा हुन्छ भन्ने जानकारी समेत नराख्ने मगर युवतीहरु प्रतिस्पर्धामा उत्रेका थिए । प्रतियोगिताबाट संगीता पुर्जा पुन मगर मिस ट्यालेन्ट, विनिता थापा मगर भ्युअर च्वाईस, प्रति आले मगर मिस डिसिप्लिन, पुष्पा थापा मगर मिस फोटोजेनिक, जया राना मगर मिस ब्युटिफुल, पिँकी पुन मगर मिस क्याटवाक, मेनका थापा मगर मिस हेयर, लक्ष्मी थापा मगर मिस स्क्रिन र सुजाता पुन मगर मिस फेन्ड्ली घोषित भएका थिए ।

source:www.rajyasatta.com

2011-04-25T06:37:00.000-07:00

Gurkha hero and activist Tul Bahadur Pun dies

A former Gurkha soldier who won the Victoria Cross and later became the figurehead for a campaign on Gurkha's rights to settle in the UK has died.

Tul Bahadur Pun died in his home village of Myagdi, in Nepal, aged 88.
He received the Victoria Cross for saving the lives of dozens of his comrades in Burma during WWII.
In 2009 he campaigned for Gurkhas' rights alongside actress Joanna Lumley, who credited him as having saved her own soldier father's life in 1944.
Although Mr Pun was listed as 88 years old when he died it is thought his real age was 92, because birth records were inaccurate in the country at the time. He won the military decoration after he saved the lives of his comrades by single-handedly attacking a Japanese machine-gun position in Burma in June 1944.
Martin Howe, his solicitor and joint leader of the Gurkha Justice Campaign, said Mr Pun's efforts were instrumental in bringing about a turning point in the war in the Far East, by opening the way for the allied troops to take the strategically important town of Mogaung.
Mr Pun, who served in the 3rd Battalion the 6th Gurkha Rifles, entered the public eye again after his application to settle in the UK was rejected in 2007.
He was not boastful or egoistic, but like so many brave Gurkhas he was a mild-mannered and considerate man”Martin Howe,Solicitor and joint leader of the Gurkha Justice Campaign
He was later given the right to settle after becoming one of the figureheads of a campaign for Gurkha rights, spearheaded by Ms Lumley.
In May 2009 the campaign forced a government U-turn on a policy that had seen 36,000 Gurkhas, who retired before 1997, denied UK residency.
The rules were changed so that all Gurkha veterans who retired before 1997 with at least four years' service were allowed to settle in the UK.
Mr Howe, who described Mr Pun as the "personification of integrity", said he suffered serious illness in later life, and was virtually blind due to cataracts.
He had to be carried on a sherpa's back from his Himalayan home in order to receive medical treatment and get his monthly British Army pension.
'Passionate about education'
After he was given the right to settle in the UK he lived in Chiswick, west London. But he had returned home to Nepal to see the completion of a project to build a school in his village, in which he had been involved.
Mr Pun intended to return to the UK this summer, but suffered serious respiratory problems and died unexpectedly on Wednesday night, Mr Howe said.
His funeral will be held in Nepal but a memorial service may be held at a later date in London.
Mr Howe added: "He was not boastful or egoistic, but like so many brave Gurkhas he was a mild-mannered and considerate man.
"He dedicated his early life to 18 years' service in the British army, and then spent his later years fighting for Gurkha rights and justice for his comrades.
"He was passionate about education, and that children in Britain and Nepal take full advantages of the opportunities he missed out on as a young man.
"Here was a man who at the prime of his life did everything to protect our country and defend it, and in later life was honoured to be living here and being around British people, family and friends."
source:bbc.co.uk

एघारौं जनगणना २०६८ असार ३ देखि १३ गतेसम्म हुने, २ अर्ब रुपियाँ खर्च हुने अनुमान

2011-04-06T07:46:00.000-07:00

केन्द्रीय तथ्याँक विभागले असार ८ गते दिएको जानकारी अनुसार जनगणनामा २ अर्ब रुपियाँ खर्च हुने अनुमान गरिएको छ भने ४४ हजार गणक खटाइने भएको छ । गणनाको प्रारम्भिक नतिजा २०६८ असोजसम्म आईसक्ने छ भने विस्तृत नतिजाका लागि १० महिना कुर्नुपर्ने विभागले जनाएको छ ।

नेपालमा राष्ट्रिय जनगणना शुरु भएको १०० वर्ष पुरा हुँदैछ । १९६८ देखि हरेक दश दश वर्षमा जनगणना हुँदै आएको छ । २०५८ मा भएको जनगणना अनुसार नेपालको कुल जनसंख्या २ करोड ३१ लाख ५१ हजार ४ सय २३ रहेको छ । राष्ट्रिय योजना आयोगले सन् २००९ सम्ममा कूल जनसंख्या २ करोड ७५ लाख ४ हजार २ सय ८० भएको अनुमान गरेको छ ।
सरकारले आदिवासी जनजाति, दलित, मधेशी जस्ता पछाडि पारेका समुदायको संख्या थोरै देखाउने गरेको भन्दै सम्बन्धीत समुदायले आलोचना गर्दै आएको छ । धर्मको सवालमा पनि हिन्दु धर्मावलम्बीहरुको संख्या यथार्थभन्दा बढी देखाइएको उनीहरुको आरोप छ ।
जनगणनालाई मिथ्याँक नभई वास्तविक तथ्याँक बनाउन सबै क्षेत्रबाट उत्तिकै सहयोग आवश्यक पर्ने राष्ट्रिय योजना आयोगका उपाध्यक्ष डा. जगदिशचन्द्र पोखरेलले बताए ।

,यता राज्यसत्ता डट कमका अनुसार आदिवासी जनजाति, दलित, महिला संघसंस्थाहरुका प्रतिनिधीले आँउदो जनगणना २०६८ मा गणक, प्रोसेसिगं, ऐडिटिगं प्रक्रियामा जातीय रुपमा समानुपातिक रुपमा समावेश नगराइए जनगणना बहिष्कार गरिने धम्की दिएकाछन् , कोहि नछुटुन कोहि नदोहोरिऊन भन्ने नारा सहित आँउदो जेठ अन्तिमबाट एघारौं जनगणना लिइदैछ । बढिरहेको पहिचानको राजनीति र देशमा उठिरहेको समानुपातिक प्रतिनिधित्वको मागले भोलि निस्कने तथ्याँकले महत्वपूर्ण रोल खेल्न सक्छ । तथ्याँक कै आधारमा नीति निर्माण बन्ने हुनाले विभिन्न समूदायहरुका निम्ति यो सबैभन्दा बढी संवेदनशील हुने गर्दछ । संघीयतामा यसको ठूलो महत्व छ .सरोकारवालाहरुको भनाईमा यसअघिका जनगणनामा ब्यापक बदमासी गरिएका कारण सहि तथ्याँक आउन सकेको थिएन । धर्म, भाषा, जातिका वास्तविक तथ्याँक नआएकै कारण सरकारले लिने तथ्याँकलाई मिथ्याँक भनिदै आइएको हो ।मगर हरुको सवालमा समग्र नेपालको जनसंख्या चाहि बड़ी रहेकोमा , मगरको जनसंख्या हरेक पटक घत्दै गैरहेको देखायिएको छ ,अध्यन अनुसार मगरको जनसंख्या "David Bolt का अनुसार मगरको जनसंख्या ३३% थियो",भनेर लेखेका छन ,नेपालको जनगणना अनुसार सन १९९१ मा ७.२४ %, २००१ मा ७.१४% देखाईएको छ र अब २०११ मा कति ? ७.०४ ?? घटने ? यसरी गलत तथ्यांग्क लिनाले यस्प्रती बिस्वास गुमेको देखिंछ ,त्यस्तै धर्मको सवालमा मगर संघले २०५५ साल असोज १, २ र ३ गतेका दिन झापाको बिर्तामोडमा मगर जातिको धर्म सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सम्पन्न गराएर एक स्वरले 'मगर जातिको धर्म हिजो बुद्ध धर्म नै थियो र आउँदा दिनमा पनि बुद्ध धर्म नै अंगीकार गर्दै जानेछ' भन्ने ठहर गर्यो। यो निर्णय प्रखर इतिहासकार र बिद्धानहरुको गहन अध्ययन र बिशद मन्थन पश्चात गरिएकोथियो । धर्मको सम्बन्धमा मगर जातिको लागि यो सम्मेलन ऐतिहासिक नै रह्यो ।

source:www.usnepalonline.com
http://www.rajyasatta.com/
मगर बुद्दिजिविहरुको अविलेखालय बाट

सरकारद्वारा गठित आदिवासी जनजाति सूचीकरण सम्बन्धी उच्चस्तरीय कार्यदलको जनजातिलाई फुटाउने षडयन्त्रको बिरोध

2011-01-19T06:43:00.000-08:00

Written by Santa Bagam
source:http://usnepalonline.com/
Exclusive: काठमाडौं- सरकारको आदिवासी जनजाति सूचीकरण सम्बन्धी उच्चस्तरीय कार्यदलले जनजातिलाई फुटाउने षडयन्त्र गरेको छ । कार्यदलले आदिवासी जनजातिमध्ये सबैभन्दा ठूलो संख्यामा रहेको मगरलाई ११ चिरामा विभाजन गर्ने षडयन्त्र गरेको छ भने नेवार, राई, थारु र गुरुङ्गलाई पनि विभिन्न टुक्रा पार्न खोजेको छ ।

नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघका पूर्व महासचिव डा. ओम गुरुङ्गको संयोजकत्वमा गठित समितिले गत महिना प्रधानमन्त्री माधवकुमार नेपाललाई बुझाएको प्रतिवेदनमा आदिवासी जनजातिको संख्या ५९ बाट ८१ पुर्याउन सिफारिस गरेको छ ।
कार्यदलले सरकारलाई बुझाई सकेको प्रतिवेदनमा के छ ? भन्ने कुरा जनजाति अधिकारकर्मी, बुद्धिजिवीलाईसमेत थाहा छैन । युएसनेपाल अनलाइनलाई स्रोतबाट प्राप्त प्रतिवेदनमा मगरलाई थापा, दर्लामी, आले, घर्ती, राना, श्रीस, पुन, रुङ जस्ता मगर थरहरुलाई हुँदै नभएको समूह बनाएर विभाजन गर्ने खेल खेलेको छ ।
मगरहरुको छाता संगठन नेपाल मगर संघका अध्यक्ष झकबहादुर थापा मगर यसलाई मगर जाति विभाजनको षडयन्त्र ठान्छन् । अहिले उपसमूहमा विभाजन गरेपछि अर्को पटक उनीहरुलाई छुट्टै जाति बन्ने आधार तय हुने अध्यक्ष थापा मगरको भनाई छ ।
२९ भन्दा बढी भाषा भएका किरात राईहरुलाई कार्यदलले टुक्राउन खेलेको नाटक झन रोमान्चक छ । २९ मध्ये २५ वटालाई उपसमूहमा विभाजन गरेको छ भने याम्फु, आठपहरिया, लोहरुङ र कुलुङलाई किरात राईबाट अलग पारेको छ । थरलाई जात बनाएर कार्यदलले किरातीहरुवीच फुट ल्याउने षडयन्त्र गरेको किरात राई यायोक्खाका अध्यक्ष चतुरभक्त राईले युएसनेपाल अनलाइनसँगको कुराकानीमा बताए ।
समाजशास्त्रीसमेत रहेका जनजाति अधिकारकर्मी डा. कृष्णबहादुर भट्टचन मुलुक संघीयतामा जाने तरखरमा रहेको बेला सूचिकरण गर्नु अवैज्ञानिक हुने बताउँछन् । नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ र जनजाति राष्ट्रिय उत्थान प्रतिष्ठान हुँदाहुदै मन्त्रीपरिषदबाट कार्यदल बनाउँदा जनजातिको हितमा सूचिकरण हुन नसकेको उनको भनाई छ । २०५८ सालको सूचिकरण समितिमा सदस्य रहेका डा. भट्टचनले राज्यपुर्नसंरचना हुने बेलामा जनजाति सूचिकरण केटाकेटी पारामा गर्न नहुने बताए ।
नेपाल पिछडा वर्ग महासंघका अध्यक्ष भरतप्रसाद महतोले तराईका ८ दलितलाई कार्यदलले जवरजस्ती जनजातिमा राखेको बताए । पिछडावर्गको आन्दोलन कमजोर बनाउन जातीय एकाधिकारवादीको इशारामा कार्य दलले काम गरेको आरोप अध्यक्ष महतोको छ ।
२०६५ चैत ५ गते गठन भएको कार्यदलले गुरुङ्गलाई तमु, झाँगडलाई उराँव, डोल्पोलाई धोल्पो (धोलढुसी), तोक्पेगोलालाई (ढोप्क्या), धानुक राजवंशीलाई धानुक, बंरामोलाई बराम (बरामु), ब्यासी सौकालाई व्यासी, रङ, मुगालीलाई मुगुम्पा, राईलाई किरात राई, लार्केलाई नुब्री, लेप्चालाई लाप्चा, सतार (सन्थाल) लाई सन्थाल (सतार), सुनुवारलाई किराँत कोइच, सियारलाई चुम्बा र ह्योल्मोलाई योल्मो बनाएको छ ।
९ सदस्यीय कार्यदलले ९३ लाख खर्च गरेको थियो । डा. गूरुङ्गवाहेक बाँकी ८ सदस्य परिचित अनुहार छैनन् । कार्यदलले "आदिवासी/जानजाति" को सट्टा "आदिवासी जनजाति" लेख्नसमेत सिफारिस गरेको छ ।
कुन कुन जातिलाई जनजाति सूची परिमार्जनसम्बन्धी उच्चस्तरीय कार्यदलले विभाजनको सिफारिस गर्यो ? लिस्ट पढेर आफै लख् काट्नुहोस्:
१ अमात
२ आठपहरिया
३ उराँव
४ कार्मारोङ
५ किराँत कोइच
६ किराँत राई
६.१ कोयु
६.२ खालिङ
६.३ चाम्लिङ
६.४ चुक्वापोहिङ
६.५ छिन्ताङ
६.६ छिलिङ
६.७ छुलुङ
६.८ जेरङ
६.९ तिलुङ
६.१० थुलुङ
६.११ द्युङमाली
६.१२ दुमी
६.१३ नाछिरिङ
६.१४ फाङदुवाली
६.१५ पुमा
६.१६ वाहिङ
६.१७ वान्तवा
६.१८ बुङ्लावा साम
६.१९ बेल्हारे
६.२० मुगाली
६.२१ मेवाहाङ
६.२२ लिङ्खिम
६.२३ वाम्बुले
६.२४ साम्पाङ
६.२५ सोताङ
७ किसान
८ कुमाल/कुम्हार/कुम्भकार/प्रजापति
९ कुलुङ
१० कुर्मी
११ कुसुण्डा
१२ कुसवाडिया
१३ केवटकापडी
१४ केवरत
१५ कोच
१६ खडिया
१७ खाम्पा(भोटे)
१८ खुनाहा
१९ गडेरिया
२० गनगाई
२१ गुरुङ्ग(तमु)
२१.१ कुँगी
२१.२ घले
२१.३ घोताने
२१.४ रनमई
२१.५ लामा
२१.६ लामिछाने
२२ गोंड
२३ घ्यालसुम्दो नार्पा
२४ ङिस्याङ
२५ चुम्बा
२६ चेपाङ वनकरिया सहित
२७ छन्त्याल
२८ जिरेल
२९ टहुक्चयुलुङ
३० ढोक्प्या
३१ ताङ्वे
३२ ताजपुरिया
३३ तीन गाउँले थकाली
३४ तामाङ
३५ थपल्या व्यासी
३६ थुदाम
३६ थामी
३८ थारु
३८.१ कठरिया
३८.२ कोचिला
३८.३ खवास
३८.४ दँगौरा
३८.५ राजधामी
३८.६ लमपुछिया
३९ थकाली
४० दनुवार
४१ दराई
४२ दुरा
४३ धानुक
४४ धिमाल
४५ धोल्पो धोलढुसी
४६ निम्बा
४७ निषाद (मलाह)
४७.१ केवट
४७.२ गोंडिया
४७.३ चाँई
४७.४ तुरहा
४७.५ बीन
४७.६ मल्लाह
४७.७ मुखिया
४७.८ सहनी
४८ नुब्री
४९ नेवार
४९.१ अमात्य
४९.२ उदास्
४९.३ कर्माचार्य
४९.४ कंसाकार
४९.५ कायस्थ
४९.६ कुलु(बाध्यकार)
४९.७ गुभाजु (बज्राचार्य)
४९.८ गोपाली
४९.९ चित्रकार
४९.१० च्यामे
४९.११ जलहरि माझी
४९.१२ जोगी (दर्शनधारी< कपाली< कुस्ले)
४९.१३ज्यापू
४९.१४ जोशी
४९.१५ तण्डुकार
४९.१६ ताम्राकार
४९.१७ तुलाधर
४९.१८ द्यःला(पोडे)
४९.१९ नकर्मी
४९.२० नामित
४९.२१ नायः (खड्गी, साही)
४९.२२ पात्रवंश
४९.२३ प्रजापित
४९.२४ प्रधान
४९.२५ बलामी
४९.२६ मल्ल
४९.२६ मानन्धर
४९.२८ माली
४९.२९ रजक(धोबी)
४९.३० रञ्जितकार
४९.३१ राजकर्णिकार
४९.३२ राजभण्डारी
४९.३३ राजवंशी
४९.३४ शाक्य
४९.३५ शिल्पकार
४९.३६ स्थापित
४९.३७ श्रेष्ठ
५० पहरी
५१ बराम(बरामु)
५२ बाह्र गाउले
५३ बोटे
५४ ब्यासी रङ
५५ भूजेल
५६ मगर
५६.१ आले
५६.२ खाम्चा
५६.३ घर्तीमगर
५६.४ थापा
५६.५ दर्लामी
५६.६ पुन
५६.७ बुढाथोकी
५६.८ रङ
५६.९ राना
५६.१० रोका
५६.११ श्रीस
५७ माझी (तराई माझी सहित)
५८ मुगुम्पा(मुगाली)
६० मुण्डा
६१ मेचेवोडो
६२ याक्खा
६३ याम्फु
६४ ह्योल्मे (योल्मो)
६५ राउटे
६६ राजवंशी/विराट राजवंशी
६७ राजी
६८ राना थारु
६९ लाप्चा(लेप्चा)
७० लिम्बु
७१ लिमियँ
७२ ल्होपा
७३ ल्होमी शिङसावा
७४ लोहरुङ
७५ वालुङ
७६ शेर्पा
७७ सन्थाल(सतार)
७८ सुरेल
७९ सोनाहा
८० हायु
८१ ह्युल्छोदुन
source:www.usnepalonline.com
-Santa Bagam in Kathmandu

UK schools fall in global ranking

2010-12-08T07:56:00.000-08:00

By Sean Coughlan
BBC News education correspondent
Secondary school pupils in the UK are falling behind their international counterparts, according to a major survey from the OECD.

Pupils have slipped down a global league table in reading, maths and science, based on two-hour tests taken in 65 school systems around the world.
Finland and South Korea, as last time, achieved the best results
Education Secretary Michael Gove said the survey showed the "urgent need to reform our school system".
Within the UK, Wales performed significantly less well than England, Scotland and Northern Ireland in all three subjects.
Education Secretary Michael Gove: "It is a reflection on what has been happening under the last government"

Slipping back
The latest findings of the PISA survey - the Programme for International Student Assessment - show the UK tumbling down the rankings, according to the results of tests taken last year by an international sample of 15-year-olds.
The survey by the OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) is designed to compare standards between different education systems around the world.
In 2000, when 32 countries took part in the survey, the UK came 7th in reading skills - but the figures for 2009 show that out of 65 countries and regions, the UK has fallen to 25th place.
Countries such as Poland, Estonia, Canada, Norway and Singapore are above the UK in reading ability, in a table headed by South Korea and Finland.
The study also includes regions within countries - and the Chinese school systems in Shanghai and Hong Kong are among the most successful.
If Shanghai had been a country, it would have been the single most successful in this global survey.
A quarter of pupils in Shanghai were able to tackle complex maths problems, compared with an average of 3% across the OECD survey.
In maths, between 2000 and 2009 the UK has fallen from 8th to 28th and in science from 4th to 16th.
International lessons
The results for the UK's teenagers have not declined significantly across these years, says the OECD - it is more the case that they have failed to keep up with the improvements of pupils in other countries.
"The UK's performance is about average," says the OECD's Michael Davidson. "The question is whether the UK thinks that 'average' is good enough?"

TOP 10 EDUCATION SYSTEMS BY READING SKILLS
Shanghai (China)
South Korea
Finland
Hong Kong (China)
Singapore
Canada
New Zealand
Japan
Australia
Netherlands
Source: OECD
Mr Gove said the rankings showed that the previous government had not achieved value for money from its investment in education.

"I'm also daunted by the scale of the challenge, because other countries have been improving rapidly and despite massive investment over the last 13 years we haven't been improving at the rate we should have been," said Mr Gove.
The education secretary said that his forthcoming school reforms for England were being influenced by the lessons of successful school systems in other countries.
He said the survey showed the benefits of school autonomy, parental choice, transparency of performance and investing in supporting disadvantaged pupils.
Shadow education secretary Andy Burnham said: "Schools improved under Labour, and more students now leave with good results. People forget how bad things were: in 1997, half of all schools failed to reach the basic benchmark of 30% of students getting 5 GCSEs graded A*-C, including English and maths - that number is now fewer than one in 12."
The 2009 tests also showed that boys continued to achieve lower results than girls, with boys trailing girls in reading in every country - on average falling a whole year behind.

The survey highlighted factors that were seen as characteristics of successful systems.
It found that the "best school systems were the most equitable", in which pupils could succeed academically despite a disadvantaged background.
It also pointed to the importance of good discipline and high status for teachers.

The PISA survey is held every three years, with the results published the year after the tests are taken. In the 2009 survey, about half a million youngsters took the tests, which are designed to provide an objective measure of their ability in these three key areas.
The UK did not take part in all the previous surveys, so there are not continuous figures from 2000 through to the latest published results.
http://www.bbc.co.uk/

खगेन्द्र भए विश्वकै सबैभन्दा होचा व्यक्ति, दुई वर्षको दुधे बालकले बजाए ड्रमसेट

2010-10-18T06:34:00.000-07:00

रुद्र श्रीस मगर

पोखरा, १४ अक्टोवर २०१०। बाग्लुङका खगेन्द्र थापामगर विश्वकै सबैभन्दा होचा व्यक्तिको रुपमा गिनिज बुक अफ वल्र्ड रेकर्डस्मा आफ्नो नाम दर्ता गराउन सफल भएका छन्। गिनिज बुक अफ दि वल्र्डका उपाध्यक्ष मार्गो फिगाटीले खगेन्द्रलाई संसारकै होचा मानिसको प्रमाणपत्र दिनु भएको हो। गत मंगलबार पोखरा आएको गिनिज बुकको टोलिले थापाको स्वास्थ्य परिक्षण गरी बेलायत पठाएको थियो।

टोलीले खगेन्द्रको जन्मदिनको अवसरमा पारेर हिजो पोखरा लेकसाइड स्थित होटल वाराहीमा एक समारोहको आयोजना गरि होचा मानिसको प्रमाणपत्र प्रदान गरेको हो। बाग्लुङ धुल्लुबाँस्कोट-६ उर्लेनीका खगेन्द्रको उचाई ५७ सेन्टिमिटर रहेको छ भने तौल ५ केजी रहेको छ।
सरकारले नेपाल पर्यटन वर्ष २०११ का लागि खगेन्द्रलाई सद्भावना राजदूत घोषणा गरिसकेको छ। यसैगरी खगेन्द्रको नाम गिनिज बुक अफ वल्र्ड रेकर्डस्सम्म पुर् याउने काम गरेको भन्दै खगेन्द्र थापामगर प्रतिष्ठानका अध्यक्ष मीनबहादुर रानामगरलाई १० केजी तौलको पुष्पमाला पहिर् याइएको थियो। सो कार्यक्रममा बोल्दै प्रमुख अतिथि एवम् संविधानसभाका सदस्य तथा उद्योगपति सूर्यबहादुर केसीले विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको देशका रुपमा चिनिदै आएकोमा अब विश्वकै होचा मानिसको देश भनेर चिनिने बताउनुभयो। विश्व कीर्तिमान बनाएर नेपालको गौरव बढाएकोमा सभासद् केसीले खगेन्द्रलाई बधाई तथा जन्मदिनको शुभकामना दिनुभयो। खगेन्द्रलाई बेलायतको टप टि नामक संस्थाले पचास हजार नेपाली रुपैयाँ रकम हस्तान्तरण गरेको छ भने मासिक पाँच हजार नेपाली रुपैयाँ दिने घोषणा गरेको छ।\
यसैबीच खगेन्द्रले विश्व कीर्तिमान बनाएकै दिनमा दुई वर्षको दुधे बालकले ड्रम सेट बजाएर सबैलाई अचम्ममा पारेका छन्। जोजिजू म्यूजिक सेन्टर पोखराका साचालक गायक विनित जोजिजूका दुई वर्षे छोरा उत्प्रेम जोजिजूले खगेन्द्रलाई प्रमाणपत्र वितरण गर्ने कार्यक्रममै ड्रमसेट बजाएर सबैलाई अचम्म पारेका हुन्। बाबु विनितले गाएको गीतमा उत्प्रेमले ड्रमसेट बजाएका थिए। अरुण थापाको जति माया लाएपनि लगायतका गीतमा उत्प्रेमले बजाएको ड्रमसेटको धुन सुन्न विदेशी पर्यटक सहित स्थानीय पोखरेलीहरु झुम्मिएका थिए। कार्यक्रममा देशी तथा विदेशी साचारकर्मीहरुको उल्लेख्य उपस्थिति रहेको थियो।
source: www.hongkongnepali.com

मगर भाँड्ने कथित 'पुन' राजनीति

2010-10-09T13:53:00.000-07:00

शक्तिकुमार पुन (सुतपहराइ ) मगर, रुकुम

केहि समययता पुनहरु मगर हैनन् भन्ने एउटा भ्रमको हावा बिस्तारै चौतर्फी फैलिरहेकोछ । यस्तो भ्रम फैलाउन पुन समाज नेपाल भन्ने संस्था प्रत्यक्ष लागिरहेकोछ । उसले सरकारसंग गई हामी मगर होइनौ भन्ने आशयमा बिन्तिभाउ बिसाइसकेकोछ । पुन मगर हैनन भन्ने उनीहरुको तर्क अनौठो छ । उनीहरुका तर्क अनुसार पुनहरुको अन्य थरहरुसंग रहनसहन र संस्कृति नमिल्ने हुनाले पुन छुट्टै जाति हुन् ।

तर तिनले के जानेका छैनन् भने रुकुम मैकोटका पुनहरुले गोरुको बली दिन्छन । रुकुम रोल्पा तिर गाईको मासु खान हिच्किकिचाइदैन । के गण्डकका पुनहरुले यो सोच्न पनि सक्छन् ? पुनहरुका करिब पाँच सय उपथरहरु रहेको अनुसन्धानले देखाएकोछ । जस्तै सुतपहराई, तिलिजा आदि । ति कसैको कसैसंग रहनसहन मिल्दैन । के त्यसैको आधारमा पाँचसय उपथरहरुले पनि छुट्टै जातिको दावि गर्ने ?
रोल्पामा दशै मनाइदैन । तर म्याग्दी तिरका पुनले यो बाहुन क्षेत्रीले भन्दा बढी मान्छन् । पुनहरुमै कुल देउतालाई भेंडा चढाउने चलन छ । राप्तीका पुन मगरले हिन्दुधर्मका देवी देउता हैन थानको पुजा गर्छन । त्यहाँका पुन प्रकृति पुजक हुन् । तर पहिचानको राजनीति बढेपछि जनगणना २००१ मा त्यहाँका अन्य मगर थर लगायत पुनहरुले आफ्नो मौलिक धर्म बौद्ध लेखे ।
उनीहरुले त्यसो गरेकै कारण पछिल्लो समय बौद्ध मगरहरुको जनसंख्या ह्वात्तै बढेकोथियो । तर यसको ठिक उल्टो म्याग्दीका सिख लगायतका ठाँउका पुन मगरहरु आफुलाई पृथक र उच्च जातिको रुपमा देखाउन जनै भिर्न उद्दत देखिन्छन् । यो समाचार समाचारपत्रले प्रमुखताका साथ छापे । तिनले मगरका पूर्वज हिन्दुधर्मका बिद्धान भएको र पछि खोसिएकोले पुनः समताधर्म हिन्दु धर्मलाई अंगिकार गरेको बेतुके तर्क दिइरहेकाछन् ।

मगरका थरबीच समानता छैन भन्ने अति बुझक्कडहरुले के बिर्सेकाछन् भने यस्तो परिवर्तन भौगोलिक कारणले हुनेगर्दछ । पाँचथरमा बस्ने मगर पनि राईको भाषा मज्जाले बोल्नसक्छ । त्यहि रहनसहन अपनाइरहेको हुन्छ । पाल्पाका कामी दमै ,बाहुनले मज्जाले मगर भाषा बोल्दछन् । तिनका रहनसहन पनि मगर मिल्दा जुल्दा हुन्छन् । त्यस्तो देखेर उनीहरु पनि मगरकै हाँगाविगाँ हुन् भनि कुनै मगज फुस्केका निस्कन सक्लान् तर त्यो यथार्थको कोसौ टाढा र अनुसन्धान बिनाको कसैलाइ लागेको भ्रम मात्र हुनेछ ।

पुन मगर हैनन् भनि तर्क गर्नेहरुले यो कुनै अनुसन्धान र तथ्य र सत्यको आधारमा भनिरहेका छैनन् । कसैलाई लागेकै भरमा यत्रो ठूलो निर्णय लिइदैछ र अबुझ र सोझा पुन समूदायलाई यस्तो भ्रमपूर्ण बाटोमा हिंड्न उक्साइदैछ । यसो गर्नुको पछाडि उनीहरुको आफ्नो केहि राजनैतिक स्वार्थ सिधा देखिन्छ । हिंजो जातीय मुद्दाका कुरा उठ्दा दुलोभित्र लुकेर सत्ताको चाकरी गरि पुन समाजकै अवनति मा लाग्ने केहि किरा अहिले सलबलाउनुको स्पस्ट कारण छ । यिनले चाहेर पनि देशको तेस्रो ठूलो जनसंख्या ओगट्न्े मगरसमूदायभित्र माखो मार्ने हैसितय राख्दैनन् । यो भ्रमको झण्डा बोकेर हिंड्ने ब्यक्तिहरुको पृष्ठभूमी हेर्दा यी आफ्नो वडा र गाँउस्तर भन्दा माथि उठ्न सक्ने हैसियतका पनि देखिदैनन् । यी सानो ठाँउमा भुरेटाकुरे राजा भएर राज गर्न चाहन्छन् ।

यिनलाई सानो समूह छुट्याएर राजनीति गर्नुपरेकोछ । त्यसैले कुनै प्रमाण र तथ्य बिना यत्रो ठूलो प्रपन्च रच्ने कार्य गरिकएकोछ । मगरसंघका केहि ब्यक्तिको कमजोरी र तिनले केहि पुन बन्धुहरुमाथि गरेको ब्यक्तिगत ब्यवहारलाई बहाना बनाई यस्तो भ्रम खडा गरिएकोछ । हो मगरसंघका अध्यक्ष झक बहादुर थापाले उत्तम पुन र राजकुमारी पुनसंगको ब्यक्तिगत रिसइवीका कारण पुन समाजलाई नै गलत रुपमा बुझेर त्यहि अनुरुप ब्यवहार गर्ने गरेकाछन् भन्ने सुनिएकोछ । तर यसो भन्दैमा दाज्यूसंग रिसाएर बुवाआमालाई म तेरो छोरै हैन भन्नु भन्दा मूर्खता के हुन सक्छ र ।

यस्तो तुच्छ र छुद्र ब्यवहार गर्नेहरु स्वभावत संकिर्ण हुने नै भए । यिनको सोचाईको दायरा साघुरो हुने नै भयो । तर यिनले के बिर्सेकाछन् भने यसले समग्र मगर समूदायको मात्र हैन तिनले राजनीति गरिरहेको एउटा निश्चित क्षेत्रका पुनहरुकै कुभलो गरिरहेकोछ । लाखौं जनसंख्यामा रहेका मगरले त राज्यलाई दवाव दिन नसकिरहेको अवस्थामा त्यसबाट सानो चोइटा छुट्याएर यी 'क्रान्तिकारीहरु'ले जनजाति आन्दोलन भुत्ते बनाउन खोजिरहेकाछन् ।
पुन मगर हैनन् भन्नेहरु पुनलाई नै सत्ताको नजिक पुग्ने बाटोमा हैन अर्काे बाटोमा डोहोरयाउन खोजिरहेकाछन् । यो षड्यन्त्र कसको दिमागको उपज हो यो पनि खुल्दै जाला तर जसको भाँउतोमा लागेर केहि उपब्रुजुकहरु उफ्रिरहेकाछन् ति अज्ञानीहरुले आफुसंगै समाजलाई पनि संगसंगै डुबाउन खोजिरहेकाछन् । म्याग्दीमा पुन समाजलाई शिक्षाको दिक्षा दिने टेक बहादुर पुनलाई उद्दरण गर्दे यस्तो दुस्कार्य गरिरहेका हरुले के लुकाउन खोजेकाछन् भने टेक बहादुर यति सानो सोचाइका थिएनन् । फिमलामा उनको बारेमा छापिएको आलेख अनुसार उनले समस्त मगर समूदायकै हितका लागि काम गरेकाथिए । उनको सत्कर्मबाट पाठ सिक्नुको साटो गलत ब्याख्या गरेर समाज नै भाड्ने काम गरिदैछ ।
मुलत यो संकिर्ण सोच फैलाउने काम म्याग्दीका केहि निश्चित क्षेत्रका पुन दावि गर्नै ब्यक्तिहरुबाट आइरहेकोछ । सुनिए अनुसार, पुन समाजको नाममा केन्द्रिय समिति बनाइएकोछ जसमा शतप्रतिशत म्याग्दीकै पुन हुँ भन्नेहरु संगठित छन् । बुटवल, कावासोती, चितवन, काठमाण्डु, पोखरामा छरिएर रहेका म्याग्दी वरपरका पुनहरुको सामाजिक संस्था हो यो । यस्तो संस्था खोल्नु गलत किमार्थ होइन तर जातीय हकहित र तिनलाई राज्यसत्तामा पुरयाउन रणनीति कसरी बनाउने भन्न छाडेर त्यहाँ जान रोक्न खोज्नु पक्कै गलत हो ।
यो संस्थाले जनै लगाउने पुनहरुबारे बिरोध गरेको कहिल्यै सुनिएकोछैन । हिन्दुधर्मको महायज्ञ लगाउने र तिर्थाटन मा डुल्ने आफ्ना सहोदरहरुलाई आफ्नो धर्म संस्कृतिको ज्ञान दिएको पनि देखिदैन । भाषा बिर्सेर बसेका गण्डकका पुनहरुलाइ कसरी भाषाको ज्ञान दिने भनेर सोच्नुको साटो यो तेरो यो मेरो भनेर भाषिक राजनीति पनि शुरु गरेकोछ । पुन समाजका नेताहरुका घरमा भुण्डिएका हिन्दु देवी देउताका तस्वीर मुर्तीहरुले नै प्रस्ट पार्छन् पुन समाजलाई कता डोहोरयाउन चाहन्छन् यी । हालसालै तेजप्रकाश पुन जस्ता नकली पुनको बदमासीको बारेमा पत्रिकामा पढ्न पाइयो । के थाहा त्यस्तै नकली पुनहरु संस्थामा घुसेर यस्तो समाज भाँड्ने कार्यमा लागेका त हैनन् ?

सुनिदैछ, हालसालै म्याग्दीमा कर्पाकेली बाजेको मुर्ति बनाइदैछ । म्याग्दी वरपरका पुन समाजमा उनले कतिको देन दिएकाथिए त्यो अध्ययनकै गर्भमा छ तर त्यसले म्याग्दीका वरपरका पुनहरुले एउटा पुर्खा पाएकाछन् । कम्तिमा त्यसले बिस्तारै दुर्गा लक्ष्मी शिव पार्वतीको ह्यागओवरबाट मुक्त गर्न सहयोग गर्ला तर यसले सबै पुनको मर्मलाई भने समेट्दैन । उनी एउटा प्रतिक मात्र हुन् । त्यो पनि म्याग्दीका पुनको । पुन समाज यदि साँच्चिकै पुनको लागि स्थापना गरिएको हो भने त्यसले फराकिलो दायरामा आउनैपर्छ । सबैभन्दा बढी पुनहरु बस्ने र पुनको उदगमस्थल मानिएको राप्तीमा पुन संस्कृति बिद्यमान छ । त्यहाँबाट हाम्रो मौलिकता खोज्नुपर्छ । पुनको मौलिकता म्याग्दि नजिक रहेको मुक्तिनाथबाट पाइदैन ।

म्याग्दीका पुनहरुलाइ भजाएर हिंजो उत्तम पुन, नारायणसींह पुनहरु सत्ताको नजिक पुगे । तर तिनले आफुसंगै आफ्नो समूदायलाई त्यहाँ लैजाने कुनै कार्य गरेनन् । नारायणसींहले अन्तिम समयमा खोलेको समता पार्टी त्यसैकारण मृतअवस्थामा छ । किनकी उनले त्यो उद्देश्य बमोजिम कसैलाई दिक्षित नै गर्न चाहेनन् । उनीहरु दास उत्पादन गर्न मात्र चाहन्थे ।
आफ्नो संस्कृति बचाउन पाँच हजार दिने तर हिन्दुको महायज्ञमा पाँच लाख बाँड्दै हिंड्ने तिनको ब्यवहारले उनले कसको धर्म , संस्कृतिलाई पालित पोषित गरिरहेकाथिए प्रस्ट हुन्छ । तिनै पुनबाट दिक्षित भएका केहि ब्यक्तिहरु जो हाल माओवादीको झण्डा मुिन ओट लाग्न पुगेकाछन् तिनैले अहिले पुनको नाममा काइते राजनीति गरिरहेको बताइदैछ । म्याग्दीबाट पोखरा आइ जमेका उत्तम पुन र राजकुमारी पुन जस्ताहरु जहिले पुन समाजाई आफ्नो खल्तिमा राखिराख्न चाहन्छन् । अहिलेको राजनीतिमा मगरसंघको विरोधको मन्त्र उनीहरुबाट पनि कबमेसी आएको देखिन्छ ।

उत्तमहरु अझै पनि पंचायतकै शैलीमा रमाउन चाहन्छन् । आफुलाई म्याग्दीका केहि पुनका राजाको रुपमा प्रस्तुत गर्न खोजिरहेकाछन् । यी महानुभावले यदि यस्तो काइते बुद्धि उनको कार्यकर्तालाई लगाएर गरेका हुन् भने यो उनको कार्य ब्यक्तिगत र समाजकै हित प्रतिकूल छ । आश्चर्यलाग्दो प्रसंग के छ भने यो आन्दोलनमा लाग्ने नेताहरु कोहि पनि ठिक ढंगले पढेका छैनन् । साक्षरहरुको जमात मात्र देखिन्छ । न ति जातीय आन्दोलनमा यसअघि कतै देखिएकाछन् । यस्ताले ल्याएको यो आन्दोलन न बौद्धिक छ न जातीय हित अनुकूल ।
एउटा निश्चित जातिको हैकम चल्ने र जनजातिहरुलाई एकापसमा भीडाएर तमासा हेर्ने साम्प्रदायिक ब्यक्तिको नेतृत्व रहेको माओवादीले जातीय मुक्तिको नाममा राजनीतिको कखरा सिकिरहेकाहरु लाई भ्रम फैलाइरहेकोछ । हिंजो यस्तो काम राप्तिमा गरियो आज गण्डकमा गरिदैछ । हिंजो युद्धमा लड्ने यहाँका मगरहरुको यो दलमा आज अस्तित्व छैन । सबै अवसरवादी मुल्लाहहरुको जमघट भैसकेको छ । उनीहरु बिस्थापित भैसकेकाछन् । तिनको पिडा सुन्न रोल्पा रुकुमका गाँउमा आए हुन्छ ।

बर्षमान पुन र नन्दकिशोर पुन पनि केहि समयका लागि मात्र हुन् तिनका पनि अवनतिका दिनगन्ति शुरु भैसकेकाछन् । उनीहरुलाई पाखा लगाउने उद्यम शुरु भैसकेकोछ । तर यस्तो राजनीति पहिल्याउन नसक्ने ब्यक्तिहरु फेरि पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डकै षड्यन्त्रमा परेर पुन राजनीति गरिहेका छन् । समयमै नचेत्ने हो भने तिनले टाउको समातेर रुने बेला धेरै कुर्ने पर्देन ।

source :www.rajyasatta.com

दी रोयल गोर्खाजका राईफल्सका राईफल्मन सुरज गुरुङ अफ्गनिस्तन्मा मारिए

2010-10-05T02:00:00.000-07:00

२०१० अक्टोवर ५, अफगानिस्तानमा पेट्रोलिङमा गएको बेला भएको विष्फोटमा परी मारिएका नेपालीको पहिचान बेलायती सेनाले सार्वजनिक गरेको छ। दी रोयल गोर्खाज राइफल्सका राइफलम्यान सुरज गुरुङ नै ती अभागी नेपाली हुन् जसले २२ वर्षे उमेरै जीवन गुमाउन पर्‍यो।
भर्खरै बिहे गरेका गुरुङ आफ्नी श्रीमती प्रमिलासँग राति राति नेटव्वाई नाममा च्याटिङमा व्यस्त हुन्थे।

बेलायती सेनाका मेजर डेभिड जोन्सले सुरजको मृत्यु भएको जानकारी दिए। भने, 'उ बहादुर, साहसी जवान थियो। उ आफूले गरिरहेको कामप्रति इमान्दार र प्रतिवद्ध थियो।' ६ महिनामा हरेक दिन उ प्रतिवद्धरुपमा बेलायतको अफगानिस्तान सेनामा कार्यरत थियो। गुरुङ उनको समूहमा बढुवा खाने तयारीको पहिलो सूचीमा समेत थिए।

उनका बाबु, हजुरबा र ससुरासमेत बेलायती र भारतीय सेना थिए। जोन्सले भनेका छन्, 'उ सेनामा हुनुमा गौरव मान्थ्यो र गोर्खाली भएकोमा पनि। उ आफ्नो प्यारो काम गर्दा गर्दै मृत्यु अंगाल्न पुग्यो। उनका परिवार उनीप्रति गर्वित छन्।राइफलम्यान गुरुङ रेडियो अपरेटर थिएर बम राखिएको ठाउँ खोज्दै हिड्थे। दी रोयल गोर्खा राइफल्सका गोर्खा मेजर खुशीमान गुरुङले भने, 'सुरजको मृत्यु हाम्रो लागि डरलाग्दो चट्याङ झरेझै भएको छ।

मेजर खुशीमानका अनुसार उनी आफ्नो पेशाप्रति प्रतिवद्ध थिए। हिम्मतिला र महत्वाकांक्षी गुरुङलाई अफगानिस्ताको विकासको लागि स्मरण गरिरहनुपर्ने उनले बताए। 'नेपालमा रहेका उनकी श्रीमती र परिवारप्रति शोक प्रकट गर्छौं,' उनले भने।गुरुङका नजिकका साथीहरु असीम थापा र सन्तोष गुरुङले भने, 'उ बहादुर सिपाई थियो। अग्रपङ्तिमा हिडिरहने स्वभावको। अरुलाई बचाउने अभियानमा उसले ज्यान गुमाएको छ।' उनीहरुका अनुसार आफूभन्दा नयाँ सैनिकलाई उसले राम्रो सुझाव दिने गर्थ्यो। र, आफ्नी श्रीमतीसँग च्याट गरिरहेको हुन्थ्यो।

पोखरामा जन्मेका गुरुङ सन् २००७ मा बेलायत सेनाका लागि छानिएका थिए।बेलायतको रक्षा विभागका सचिव लिम फक्सले भने, 'सुरजको मृत्युको समाचार सुन्दा धेरै दुख लागेको छ। उ बलियो र सम्मानित सिपाई थियो जो उदाहरणीय बनेको छ।' सुरजको मृत्युसँग सन् २००१ यता अफगानिस्तानमा मारिने बेलायती सेनाको संख्या ३ सय ३९ पुगेको छ।
source :-hongkongnepali.com

म्याग्दी प्रबासी नेपाली संघ (मोना )यु के दोश्रो अधिबेसन सम्पन्न

2010-10-01T02:04:00.000-07:00

सेप्टेम्बर १८ २०१०

फार्न्बोरो ,यु के

म्याग्दी प्रबासी नेपाली संघ (मोना )को दोस्रो अधिबेसन सम्पन्न गर्‍यो जस्मा बेगखोला म्यग्दीका योग प्रसाद फगामी मगर अदक्ष्य पदमा निर्बिरोध निर्बिरोध निर्बाचित हुनु भयो ,

MONA UK executive committee Members

मोना यु के का भु पु अदक्ष्य रेसम शेर्चनको अद्क्ष्यतामा भयोको उक्त क्रयक्रमको सन्चालन भु पु सचिव योग फगामी मगरले गरेका थिए ,

उक्त कर्यक्रम्का प्रमुख अतिथी भु पु माननिय श्री नर बहादुर पुन मगर हुनु हुन्थियो । निर्वाचन आयोग को अदक्ष्यता दुत बहादुर पुन मगर ले गरेका थिए भने अदक्ष्य योग फगमी मगर लगायत कमल पुर्जा मगर (दाना ),धुर्ब के सी (बाबियाचौअर ),भिम पुर्जा मगर (दाना ), प्रकाश पौडेल (पुला ) क्रमस ,उपद्क्ष्य ,सचिब ,कोसद्क्ष्य पद्मा निर्बाचित भए ।

उक्त कार्यक्रम्मा मोना हङकङ का भु पु सचिव भक्त रोका मगर ,भु पु उपाद्क्ष्य अदक्ष्य धन बहादुर गर्बुजा मगर , बर्तमान उपाद्क्ष्य अमृत गर्बुजा मगर लगायत लाई सम्मन गरिएको थियो ।

चजिन्द्र राना मगर मगरदाङ(म्याग्दी )

हाल बेलायत

नयाँ राज्य सत्ता साप्ताहिकको अन्लाईन सन्स्करण सुरु

2010-09-30T01:46:00.000-07:00

नयाँ राज्य सत्ता साप्ताहिकको अन्लाईन सन्स्करण सुरु
लामो समयदेखि एड्भोकेसी पत्रकारिताको अभ्यास गरिरहेको नयां राज्यसत्ता साप्ताहिक र राज्यसत्ता द्धैमासिक राज्यसत्ता डटकमको रुपमा विश्वब्यापि भएकोछ । बुटवल ,काठमाण्डौ र हगंगकंबाट एकैचोटी क्लिक गरि यसको शुभारम्भ गरिएकोथियो
।

उदघाटन कार्यक्रमम। विभिन्न क्षेत्रका नाम चलेका ब्यक्तित्वहरुको जमघट थियो । सो अवसरमा नेपाली मीडियामा पढ्न नपाइने बिषयहरुबारे डकटम मार्फत गहिरो जानकारी दिइने जानकारी गराईएकोथियो ।

साभार:- राज्य सत्ता डट कम
source:www.rajyasatta.com

प्रथम शहिद लखन थापा मगर मेमोरियल कप सम्पन्न

2010-09-23T04:38:00.000-07:00

११ सेप्टेम्बर २०१०, फ्रिम्ली लज पार्क, फ्रिम्ली ग्रीन, युके।
नेपालका प्रथम शहिद क्या. लखन थापा मगर दिर्तियको नाममा सन्चालित "चौथो लखन थापा मेमोरियल कप" युके मा हर्सोल्लासका साथ सम्पन्न भएको छ।
९ ए साईड फूटबलमा ४३ समुहको उत्साहजनक सहभागिता रहेको उक्त प्रतियोगितमा युथ (१६ बर्ष मुनिका), मेन (१७ देखि ३७ बर्ष ) र भेटेरान (३८ बर्ष माथि का उमेर) समुह मा बिभजन गरिएको थियो। लिग कम नक आउट चरण्मा खेलाइएको उक्त प्रतियोगितमा युथ समुहमा पुन समाज युके ले गोर्खाली भान्जाजलाई ३-२ ले पराजित गरी प्रथम स्थान हासिल गर्‍यो भने, भेटेरान तर्फ मगर समाज युके ले धरान समाजलाई पराजित गरेको थियो। त्यस्तै मेन तर्फ अत्त्यन्त प्रतिस्पर्धात्मक खेलमा एफसी तोङ्बाले पेनाल्टी शुटआउट मा केन्त मगर एसोसिएसनलाई ३-२ ले पराजित गरी प्रथम भयो।

प्रथम सहिद कप मा बल ले जाली चुम्दै

उक्त कार्यक्रमका प्रमुख अतिथि गैर आवासिय नेपाली समाज युकेका अध्यक्ष सुर्य गुरुङले नगद, शिल्ड तथा प्रमाणपत्र प्रदान गर्नु भयो। मेन तर्फ प्रथम र दिर्तिय हुनेले क्रमस नगद ७०० पाउन्ड, ३०० पाउन्ड का साथ प्रमाणपत्र, शिल्ड प्राप्त गरे भने युथ तर्फ प्रथम हुनेले नगद ४०० पाउन्ड सहिद सिल्ड, प्रमाणपत्र प्राप्त गरे। तेस्तै दिर्तिय ले सिल्ड, प्रमाणपत्र सहित नगद २०० पाउन्ड हात पारे भने भेटेरान तर्फ प्रथम र दिर्तिय हुनेले क्रमस सिल्ड, प्रमाणपत्र सहिद नगद ३००, र २०० पाउन सफल रहे।
उक्त प्रतियोगितमा युथ तर्फ म्यान अफ द म्यात्चको उपाधी गोर्खाली भान्जाका सुमन राना मगर भए भने मेन तर्फ केन्ट मगर एसोसिएसन्का नर बहादुर राना मगर र भेटेरन तर्फ मगर समाज युके का सन्त बहादुर आले मगर भए।
मगर संघ युके को आयोजनामा सन्चालित लखन मेमोरिअल कप सन २००७ मा स्थापित भई अहिले चौथो बर्ष पूरा गरी पाँचौ बर्समा प्रवेश गरेको छ। वि .स. १८९१ मा गोर्खाको बुन्कोत स्थित काउले भङारमा जन्मेका क्या. लखन थापा मगर दिर्तिय जहानिय राणा शासनकको पर्वर्तक जङ बहादुर राणा विरुद्ध प्रजातान्त्रिक आन्दोलन लडी देश र जनताका निम्ति शहिद हुने प्रथम व्यक्ति थिए।
डा चजिन्द्र राना मगर "मगरडाङ म्याग्दी",
हाल बेलायत

English language schools win court battle over visas

2010-09-15T02:32:00.000-07:00

English language schools have won a High Court battle over visa restrictions which they say are absurd and damaging to their businesses.

They took the action over new regulations which say that people coming to the UK to study must have a good standard of English.

The restrictions were part of a drive against illegal immigration.
The government says illegal immigrants and migrants seeking low-skilled work were abusing the system.
Foreign students coming to study are now required to have English language skills of at least GCSE level.
English UK, which represents 440 language schools, says the regulations are "disproportionate and unjustified".
The group's chief executive Tony Millns said: "It's clearly absurd requiring students to know English before they come here to study it."
His group brought the case after the rules were tightened by the Labour Home Secretary Alan Johnson.
It argued in court that the Home Office should have brought the issue back to Parliament for proper debate.
Mr Justice Foskett said the fresh restrictions had been achieved through altering guidelines when there should have been a formal change to the rules, with the matter referred back to Parliament.
Mr Millns said: "I am delighted and relieved.
"We are pleased that Mr Justice Foskett saw the merits of our case and we believe that his decision is good for the UK economy, to which the English language sector contributes about £1.5 billion in foreign earnings each year."
Common sense
He said he hoped common sense would now prevail so that students could come into the UK to study English with a lower level in the language, equivalent to having studied it for 150 to 200 hours.
The coalition government says it is reviewing English language requirements across the visa system.
It believes the student visa system could be abused by people who want to come to Britain but have no intention of studying.
A spokesman for the Home Office said: "We are carefully considering this judgment.
"This government is committed to undertake a review into the Student Tier of the Points Based System in its entirety later this year to ensure that every student who comes to the UK is genuine."
Last month the government said it would bring forward to the autumn other measures planned by Labour requiring many immigrants marrying UK citizens to prove they have a command of English.
The colleges say 100,000 people would be deterred from coming to the UK.
source:bbcnews.co.uk

जीतबहादुर सिँजाली मगर साहित्य प्रतिष्ठानले यस वर्षको जीबसीम साहित्य पुरस्कार-२०६६ ,साहित्यकार बालकृष्ण रुपावासी पोख्रेललाई छनौत गरेको छ।

2010-09-08T01:03:00.000-07:00

सँजोग लाफा मगर-

पोख्रेलले वि.स. २००९ सालमा मगर भाषामा कविता संग्रह कानूङ् लाम (हाम्रो बाटो) प्रकाशित गरी मगर भाषा प्रती गरेको योग्दान को कदर गर्दै सो पुरस्कार दिइन लागेको प्रतिष्ठानले जनाएको छ ।

मगर भाषा साहित्यमा उत्कृष्ट कृति वा योगदान पुर्याउने श्रष्टालाई पुरस्कृत गर्दै आएको मगर भाषा आदिकवि जीतबहादुर सिँजाली मगर साहित्य प्रतिष्ठानले यस बर्षको रु. २५००० नगद राशीको जीबसीम साहित्य पुरस्कार-२०६६ वि.स. २००९ सालमा मगर भाषामा कविता संग्रह कानूङ् लाम (हाम्रो बाटो) लेखेर प्रकाशित गर्नु भएका विराटनगर निवासी बालकृष्ण रुपावासी पोख्रेललाई २०६७ असोज ९ गते काठमाडौंमा प्रदान गरिने जनाइएको छ ।
मगर भाषामा फुटकर कविता र कथाहरु समेत लेखेर मगर साहित्यलाई योगदान गर्नु भएका नेपाली भाषाका ज्ञाता खष जातिको इतिहास पुस्तक लेखक आजिवन प्रज्ञा-प्रतिष्ठानका सदस्य श्री बालकृष्ण रुपावासी पोख्रेललाई पुरस्कृत गर्न पाउँदा प्रतिष्ठान गौरावान्तीत भएको जानकारी गराउन चाहान्छु, प्रेश विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

Gurkha salutes his warrior girl

2010-09-08T00:16:00.000-07:00

THE daughter of a former Aldershot Gurkha soldier has followed in her father’s footsteps by joining the regular army.

Private Rita Rana, 26, is now taking part in a tough military exercise on the prairies of Canada to prepare for a posting to Afghanistan.

Pte Rana, from the Germany-based 1Bn the Princess of Wales’ Royal Regt, has flown 8,000 miles to join 1,200 soldiers in the middle of the Canadian wilderness.

In the week when the government was refusing to squash suggestions that the Gurkhas could be disbanded in defence cuts, Pte Rana was following in her father’s footsteps by putting her life on the line to serve her country.

Pte Rita Rana...proud to be following in her father's footsteps

Before she can do that, Pte Rana will have to battle the heat, mosquitoes, long hours of endurance and constant engagements with the “enemy” in her training.

Then she will be in line for a deployment to Afghanistan next year.
Exercise Prairie Thunder is taking place at a British army training unit in the heart of the vast plains of Alberta in the west of Canada.
It is designed to show the complexities experienced in Afghanistan, with purpose-built villages, Pashtu-speaking people and a mix of threats and opportunities, an ideal training for the rigours of Helmand Province.
Pte Rana, a staff and personnel support clerk, has heard all the stories from her Aldershot father who served Britain for 27 years in 2Bn the Royal Ghurkha Rifles. But this exercise also tests the armoured infantry and support units, such as engineers, artillery and logistics, who will deploy on Operation Herrick – the name given to the British deployment in Afghanistan.
The exercise includes a live fire stage, featuring machine guns, heavy artillery, Challenger 2 tanks and Warrior armoured vehicles.
This then switches to a dry phase in which the soldiers use state-of-the-art weapon systems in what is described as a military grade version of “laserquest”.
A computer system records every detail of the attack, showing injuries from gun fire, shrapnel or mortar attack during a mission. Injured personnel are evacuated out of the combat zone by their comrades.
Pte Rana said: “I did the live ranges in the first week and we have been attacked in our Forward Operating Base numerous times.
“I have also been working in the quartermaster department, doing the re-supply of water, rations and ammo. It’s all about getting experience.”
Pte Rana says the lack of sleep and hours in the day to get everything done is the hardest part of Prairie Thunder, but she is enjoying being out of barracks.
She said: “I normally deal with the pay, leave and daily administration for the company, so the guys can focus on their job and not have to worry about it.”
Pte Rana, whose parents still live in Aldershot, also has a brother who works at the Royal Surrey County Hospital in Guildford. She says that her parents are supportive.
“My mother is worried about me going to Afghanistan, but not my dad who has been on many operations and knows the score,” she said.
“He’s happy for me and quite proud. It’s my mum I have to reassure.”
Military exercises in Canada have been conducted with a cold war mentality in the past, dealing mainly in conventional heavy artillery warfare, but Prairie Thunder has evolved to take account of modern counter insurgency operations, which includes defending against conventional forces, neutralising insurgents and engaging the population.
Officer Commanding A Company, Major Ed Gentle, said: “We have had a couple of guys suffer with heat illness, as well as the normal bumps, sprains and bruises. This is a tough exercise and the most important thing is that they are improving, and improving all the time.
“It’s really important to get these basics right so that next year we can concentrate on the theatre specific training.
“Most of the troops in A Company will deploy on tour, but not necessarily in the same jobs that they are doing at the moment.”
He said the Canadian training grounds have been adapted to meet the hybrid nature of current operations, which includes conventional, irregular, terrorist and counter insurgency scenarios.
“Prairie Thunder tests the soldiers to their limits in a complex and unforgiving terrain, similar in many respects to Afghanistan,” Major Gentle said.

source:-www.gethampshire.co.uk

देविस्थान मैत्री संघ यु के को घर्ठोक मेला भव्य रुपमा सम्पन्न

2010-08-25T08:07:00.000-07:00

photo :- soalteemagar

अगस्ट २१ , २०१०

फार्न्बोरो यु के ,

म्याग्दी जिल्लाको उत्तर पश्चिम पर्ने देविस्थान गा वि स बासीहरुको सामाजिक संस्था देविस्थान मैत्री संघ यु के द्वारा हरेक बर्ष सन्चालन गरिदै आइएको देविस्थान मेला यस पाली सोही गा वी स अन्तर्गत पर्ने घर्ठोकबासि द्वारा घर्ठोक मेला विविध ज्ञानबर्दक ,मनोरन्जनात्मक ,कर्यक्रम सहित सन्चालन गरियो ।

Photo:-soalteemagar

२००७ सालमा श्री री ले रेशम शेर्चनको अदक्ष्यतामा गठित देविस्थान फेल्लोव्शिप हरेक बर्ष सोही गा वी सवाट एस एल सी मा उत्कृष्ट नतिजा ल्यैइ उत्तिर्ण हुने जेहेन्दार बिद्यार्थी लाई प्रोत्साहन स्वोरूप रु , ५००० ।-पर्दाण गरिदैइ आएको छ भने हरेक बर्ष हरेक बिधालय बाट उत्त्क्रिस्त हुने बिद्यार्थीलाई जनही रु ,३०००/- पर्दाण गरीदै आएको छ । हरेक बर्ष सोही गा वी स अन्तर्गत पर्ने , मगरदाङ"दाङा ",रुन्मा ,पुन्ठोक ,जुग्जा ,घर्ठोक ले क्रमै सँग मेला सन्चाल गर्दै आएका छन् ।यस पाली वर्तमान अधक्ष्य श्री दम प्रसाद पुन मगर को अदक्ष्यतामा घर्ठोक मेला सन्चालन गरियो उक्त कर्यक्रम्का पर्मुख अतिथी भु पु माननिय श्री नर बहादुर पुन मगरले दियो जलाई उदघातन गर्नु भयो , सोही अबसर मा देविस्थान गा वी स भौगोलिक रुपले अत्यन्त मिलेको, म्याग्दी जिल्लामै उत्त्क्रिस्त ठाउ हो ,अन्न बालीको लागि पनि अती उर्बर भुमी रहेको प्रकाश पार्नु भयो भने पर्यटकिय द्रिस्तिकोनले पनि अत्ती उत्तम रहेको तर प्रचार प्रचारको अभाव रहेको तर्फ पनि औलायूनु भयो भने , यस उत्तम भुमीका बासिन्दाहरु गा वी स जस्तै तम्म मिलेको देख्दा आफु हर्षित भएको कुरा व्यक्त गर्नु भयो ।कर्यक्रम्का संचालक श्री टन्क शेर्चन ले मिठो बासुरीको धुन पस्किनु भयो भने ,बिबिध मनोरन्जनात्मक कार्यक्रम निर्त्य ,लटरी ,लगायत गाउमा अत्यन्त प्रचलित छेलो (शत्पुत )फक्याने खेल खेल्याइको थियो ।सोही गा वी स बाट डाक्टर , इङिनियर लगायत बिबिध बिषयमा ग्र्याजुसन गर्ने हरुलाई सम्मान गरिएको थियो भने बेलायेती सेनामा भर्ती भई ,सोही गा वी स बाट उत्त्क्रिस्ट पद मा पुग्न सफल श्री क्यप्टेन जित घर्ती मगर लाई सम्मान गरिएको थियो त्यस्तै , छोरी ,जोवैइ ,बुढापाका मान्यजन हरुको निर्त्य पर्तियोगिता गराइएको थियो। उक्त कर्यक्रम्मा खान्पिन्का साथै ,दिजे डान्सका साथ अर्को साल मगर दाङको ,"देउताभिर " मेलामा भेट्ने वाचा गर्दै कार्यक्रम समापन गरिएको थियो ।

डा चजिन्द्र राना मगर "मगरदाङ "म्याग्दी

हाल बेलायत

They could have been billionaires

2010-08-11T06:51:00.000-07:00

They could have been billionaires
Their creations are the stuff of our daily lives ,but none of these inventors made a fortune as a result.
A flash of brilliance is not enough

Automated teller machines

Imagine having to wait for a bank to open before you could withdraw cash from your account. It's unthinkable to a generation that's grown up with access to automated teller machines. But that's the situation that motivated John Shepherd-Barron to pioneer the ATM.

ATM MACHINE

Shepherd-Barron, a former bank security director in the United Kingdom, imagined a cash dispenser that would be accessible to customers

after banking hours. He pitched his idea to an official at Barclays (BCS), who commissioned a half-dozen ATMs in 1967. They were a hit. Today, there are about 2 million cash machines in use worldwide.

A Scottish inventor, James Goodfellow, also credited with creating the ATM, holds a patent on the device. Shepherd-Barron, who died in May at age 84, never staked a legal claim on his cash-dispensing machine.
KARAOKE

For years, the man who invented karaoke lived in obscurity, even as his creation became a global sensation. That changed in 1999, when Time magazine introduced readers to Daisuke Inoue, a musician in Kobe, Japan, who was the first to assemble and sell karaoke machines. Books and movies followed, but Inoue never became rich from his invention.

DAISUKE INOUE

Inoue hit on karaoke in 1967 while working as a keyboard player in a Kobe club, accompanying patrons overcome with the urge to sing. When one of his patrons, a wealthy businessman, asked Inoue to accompany him on a weekend retreat, Inoue instead gave him a box containing an eight-track player and a microphone. The karaoke machine was born, and some nightspots have never been the same.

WORLD WIDE WEB

Tim Berners-Lee, a British software engineer and computer scientist, downplays his role in Internet history, asserting that when he created the World Wide Web, in 1989, he simply put together concepts already in existence.
His breakthrough vision was a system permitting computer users to share a common language to communicate over a network. Berners-Lee also designed and built the first Web browser.
He was motivated by a grand vision for what later became known as the information superhighway. Berners-Lee, however, did not take any actions that might have produced a Google-sized (GOOG) fortune for himself.
POTATO CHIPS
The man who made the first batch of potato chips wasn't allowed to fully profit from his creation.

His name was George Crum, a chef at Moon's Lake House in Saratoga Springs, N.Y. In summer 1853, Crum had a particularly difficult customer who kept returning his french fries to the kitchen, complaining that the potatoes were too thick. Crum subsequently cut the potatoes into slivers and fried them in oil. The resulting pieces were so thin they had to be eaten by hand.
The picky customer was satisfied, and potato chips became a popular addition to the restaurant's menu. Before long, the chips were boxed and sold separately, and Crum earned enough to open his own restaurant.
Crum, part African-American and part Native American, earned a modest income in his lifetime but was not his creation's primary beneficiary. "In those days, people of color were not allowed to take out patents on their inventions," says Lisbeth Gant-Britton, a professor of African-American studies at UCLA.
The creation of a business dynasty was left to Herman Lay, whose company became Frito-Lay, now part of PepsiCo (PEP), which controls 59% of the U.S. market for salty snacks.
BUBBLE GUM
Modern chewing gum was first sold in the United States in 1869. It was named after a New York inventor, Thomas Adams, who called his product Adams New York No. 1.
For bubble gum, Americans had to wait nearly 60 years, until a 23-year-old New Jersey man with no background in chemistry figured out how to make gum less sticky and more amenable to bubble blowing.
Walter Diemer worked for Fleer, an established candy-maker, but as an accountant. He was aware of the company's bid to create a better gum, and, as it happened, his office was next to the lab. So Diemer tried some of his gum recipes and eventually identified the missing ingredient: latex. He mixed a trial batch and flavored it with a combination of wintergreen, peppermint, vanilla and cinnamon.
The product was a hit, and Diemer was eventually promoted to senior vice president. He taught company salesmen to blow bubbles during sales calls. Demand skyrocketed, yet Diemer received little of what has become a multibillion-dollar confectionary business.
SATELLITE COMMUNICATION
Arthur C. Clarke is best known as the prolific science-fiction novelist who wrote "2001: A Space Odyssey." But in 1945, Clarke published "Extra-Terrestrial Relays: Can Rocket Stations Give World-wide Radio Coverage?" (.pdf file), an essay describing a system employing geostationary orbit to relay radio signals around the planet.

More than a decade later, the Russians launched Sputnik 1, the first Earth-orbiting satellite. In 1965, Hughes Aircraft, which later became part of Boeing (BA), put the world's first commercial communications satellite into orbit.
Clarke died in 2008, by which time global revenues for the satellite industry totaled $144 billion.
source:-minyanville