Ye-Mon's Personal Pages

Free at last

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Tue, 20 Sep 2011 00:25:00 +0000

Now, I can post on my personal blog without requiring to use proxy servers. Free at last! I hope this will last long.

Hello ... again to all my cyber-friends.

YeMon

Loss of the leader in primary health care

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Wed, 17 Feb 2010 15:46:00 +0000

ျပည္သူ႔က်န္းမာ ၾကယ္တစ္ပြင့္ ေၾကြေလၿပီ။

လူထုအေျချပဳ ျပည္သူ႔က်န္းမာေရး (Primary Health Care) သေဘာတရားကို အစဥ္တစိုက္ ျပဳစုပ်ိဳးေထာင္လာခဲ့သူ ပါေမာကၡ ကားလ္ေတလာ တစ္ေယာက္ ၂၀၁၀ ေဖေဖာ္၀ါရီလ ၄ ရက္ေန႔တြင္ ကြယ္လြန္သြားေလၿပီ။ ပါေမာကၡေတလာရဲ႕ ဘ၀တစ္သက္တာ စြမ္းေဆာင္ခ်က္မ်ားကို ဂြ်န္စ္ေဟာ့ပ္ကင္းစ္ တကၠသိုလ္ ၀က္ဆိုဒ္မွာ ေအာက္ပါအတိုင္း ေရးသားထားသည္ကို ျပန္လည္ ေဖာ္ျပလိုက္ပါသည္။

http://www.jhsph.edu/publichealthnews/articles/2010/carl_taylor.html

Papa, he loves Mama

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 28 Jan 2010 19:01:00 +0000

Click "Read More" for Lyrics

Papa, He Loves Mama

Donald Peer

From "16 Super oldies", EMI records (Authorized-Gramophone Records Ltd)
(Song and Lyrics sent by Anurag Kothari)

Listen well while I tell you a story,
Of a boy and a girl in the spring,
As the first flower burst into glory,
And I heard, every bird start to sing.

Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa, (My poppet..)
Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa.

In a church, far away from the city,
On a morning in May, they were wed
And the bride's starry eyes looked so pretty,
That the world looking on smiled and said

Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa,
Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa.

Just a year from the day they were married,
Came a gift from girl to the boy,
Looking proud as a queen as she carried,
Such a wonderful bundle of joy.

Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa,
Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa.
(giggles n laughs while singing this verse)

Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa,
Papa, He loves Mama,
Mama, she loves Papa.

http://www.kidsfreesouls.com/songs.htm

The world is flat for LEAD

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Fri, 22 Jan 2010 04:01:00 +0000

၂၁၊ ၁၊ ၂၀၁၀

LEAD အတြက္ေတာ့ ကမာၻႀကီး ျပားေလၿပီ

ရန္ကုန္

ရန္ကုန္က LEAD အဖြဲ႔ေတြက ရံုးခ်ိန္မွာ လုပ္စရာရွိတဲ့ စာရြက္စာတမ္းေတြကို ျပင္ဆင္ၿပီး ရံုးဆင္းခါနီး ဒါမွမဟုတ္ ရံုးဆင္းအၿပီး ရန္ကုန္ ညေနပိုင္းေလာက္မွာ လန္ဒန္က လူေတြဆီကို အီးေမးလ္နဲ႔ ပို႔ထားတယ္။ အခ်ိန္က လန္ဒန္မွာ ေန႔လယ္ေလာက္ ျဖစ္ေနၿပီး အေမရိကား အေရွ႕ဖက္ကမ္းမွာေတာ့ မနက္ မိုးမလင္းေသးဘူး။

လန္ဒန္

လန္ဒန္က လူေတြက သူတို႔ ရံုးခ်ိန္အတြင္းမွာ LEAD အီးေမးလ္ကို ကမန္းကတန္းဖတ္၊ ခ်က္ခ်င္း အေၾကာင္းျပန္စရာရွိ ျပန္ၿပီး သူတို႔ ရံုးဆင္းခ်ိန္ (လန္ဒန္ရဲ႕ ညေနခင္း) ေရာက္တာနဲ႔ LEAD အဖြဲ႔ရဲ႕ အလုပ္ကို စကိုင္ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္မွာ အေမရိကား အေရွ႕ဖက္ကမ္း (ေဘာ္လ္တီးမိုး၊ နယူးေယာက္) မွာေတာ့ ေန႔လယ္ ျဖစ္ေနၿပီး ရန္ကုန္မွာေတာ့ သန္းေခါင္ေက်ာ္ တစ္ခ်က္တီး ရွိေရာေပါ့။ အေရွ႕ဖက္ကမ္းက လူေတြက ရန္ကုန္က ပို႔ထားတဲ့ အီးေမးလ္နဲ႔ လန္ဒန္က အေၾကာင္းျပန္ထားတာေတြကို ဖတ္ၿပီး ဘာဆက္လုပ္ရမယ္ဆိုတဲ့ အေျခအေနကို ႀကိဳသိေနပါတယ္။

အေရွ႕ဖက္ကမ္း (ေဘာ္လ္တီးမိုး၊ နယူးေယာက္)

အဲ အေမရိကား အေရွ႕ဖက္ကမ္းက လူေတြ ရံုးဆင္းခ်ိန္ေလာက္က်ေတာ့ လန္ဒန္မွာလည္း ညဥ့္နက္ေနၿပီ။ လန္ဒန္က အဖြဲ႔က လုပ္စရာရွိတဲ့ အပိုင္းလဲ ၿပီးသေလာက္ ရွိေနၿပီ။ အဆင္ေျပတဲ့အခါ လန္ဒန္နဲ႔ အေမရိကား အေရွ႕ဖက္ကမ္း အင္တာနက္ခ်က္ ျဖစ္ျဖစ္ ဖံုးျဖစ္ျဖစ္ေျပာ ဒါမွမဟုတ္လဲ အီးေမးလ္နဲ႔ပဲ လန္ဒန္က လူေတြက အေရွ႕ဖက္ကမ္းက လူေတြဆီ အလုပ္ကို ဆက္လႊဲပါတယ္။ အေရွ႕ဖက္ကမ္းက လူေတြက ရံုးဆင္းခ်ိန္ ညေနပိုင္းေလာက္မွာ သူတို႔ဆက္လုပ္ရမယ့္ အပိုင္းကိုလုပ္ လက္စသတ္စရာရွိတာ လက္စသတ္ၿပီး ည ၁၀ နာရီေလာက္က်ေတာ့ ရန္ကုန္ကို အီးေမးလ္နဲ႔ ျပန္ပို႔ပါတယ္။ ဒီအခ်ိန္ဆိုရင္ ရန္ကုန္မွာ မနက္ ၉ နာရီ ရံုးတက္ခ်ိန္ ေရာက္ၿပီေပါ့။ မေန႔က ရန္ကုန္က LEAD အဖြဲ႔ေတြ ရံုးဆင္းခ်ိန္မွာ လန္ဒန္ကို ပို႔ထားတဲ့ ကိစၥက ဒီကေန႔ ရံုးတက္ေတာ့ အီးေမး အင္ေဘာက္စ္ထဲမွာ အဆင္သင့္ ေရာက္ေနပါၿပီ။

ကမာၻႀကီးကသာ တစ္ျခမ္းေမွာင္ တစ္ျခမ္းလင္း ျဖစ္ေနတာ LEAD ကေတာ့ ၂၄ နာရီ လႈပ္ရွားေနတယ္လို႔ ေျပာရင္ မမွားပါဘူး။ The world is flat for LEAD လို႔လဲ ေျပာလို႔ ရေနပါၿပီ။

ရဲမြန္

(စကားခ်ပ္။ ။ LEAD ဆိုတာက Link Emergency Aid & Development လို႔ ေခၚတဲ့ နာဂစ္အၿပီးမွာ ဖြဲ႔ျဖစ္ခဲ့တဲ့ ျမန္မာျပည္က လူမႈကူညီေရး အဖြဲ႔တစ္ခုပါ။ စာရင္းစစ္ေတြအတြက္ လိုအပ္တဲ့ စာရင္းတစ္ခု လုပ္ေနရင္း Thomas Friedman ရဲ႕ The world is flat စာအုပ္ပါ အေၾကာင္းအရာနဲ႔ တိုက္ဆိုင္ေနလို႔ စာစီထားလိုက္ပါတယ္။)

ဒီျဖစ္စဥ္ တစ္ခုလံုးမွာ အသံုးျပဳခဲ့တဲ့ ဆက္သြယ္ေရး နည္းေတြကေတာ့ …

ကြန္ပ်ဴတာ
Windows & Microsoft Office
အင္တာနက္
အီးေမးလ္
Skype
Yahoo voice
Google voice, chat, talk, document
တယ္လီဖုန္း
စကင္နာ
ပရင္တာ
ဒါေတြကို ဘယ္လို သံုးရမယ္ သိတဲ့ လူေတြ

Good job picasa

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Wed, 20 Jan 2010 23:43:00 +0000

၂၀၊ ၁၊ ၂၀၁၀

ဟုတ္လွေခ်လား ပီကာဆာ

ကြန္ပ်ဴတာ အသစ္မွာ ပီကာဆာ မတင္ရေသးလို႔ ဒီေန႔ ၃.၆ ကို ေဒါင္းၿပီး တင္လိုက္တယ္။ အသစ္အဆန္းေလးေတြ ပါတယ္ ဆိုလို႔ ၾကည့္လိုက္ေတာ့ ဓါတ္ပံုေတြမွာပါတဲ့ မ်က္ႏွာေတြကိုခ်ည္းပဲ ေရြးထုတ္ေပးၿပီး ကိုယ္ရဲ႕ လိပ္စာ စာအုပ္ထဲက လူအမည္ေတြနဲ႔ တြဲေပးလို႔ရတဲ့ အခ်က္ပါ။

ဒါနဲ႔ ကိုယ့္နာမည္ကို ကိုယ့္မ်က္ႏွာ တြဲေပးလိုက္တယ္ .. ကိုင္း .. လာေလေရာ့ .. အပ္ခ်ေလာင္း။

ကိုယ့္မ်က္ႏွာပံုေတြ အမ်ားႀကီး ရွိေနတဲ့ အထဲက တစ္ပံုပဲ အမည္ေပးရေသးတယ္ က်န္တာေတြကိုပါ ပီကာဆာက ေအာ္တို နာမည္တပ္ေပးပါေရာလား။ အလာႀကီးပဲ။

ဒါတင္ မကေသးဘူး ကိုယ့္မ်က္ႏွာလို႔ ထင္တဲ့ အျခားမ်က္ႏွာေတြကိုလည္း ေရြးထုတ္ျပၿပီး မွန္မမွန္ စစ္ခိုင္းေသးသဗ်။

ဗုဒ္ေဓါ ... ဖခမည္းေတာ္ ပံုေတြပါလား။ ၾကက္သီးေတာင္ ထသြားတယ္။

ပီကာဆာေရ ေလးစားပါတယ္။

စာရႈသူေတြ ၾကည့္လို႔ ရေအာင္ ပီကာဆာ ေရြးေပးထားတဲ့ ကြ်န္ေတာ္နဲ႔ ဖခမည္းေတာ္ပံုေတြ ေအာက္မွာ စုစည္းျပလိုက္ပါရဲ႕ တူမတူၾကည့္ေပးၾကပါဦး။

Merry White Christmas

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Sun, 20 Dec 2009 22:45:00 +0000

... "Have a Merry X-mas" ...

Terminologies in health insurance (2)

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Fri, 18 Dec 2009 08:07:00 +0000

၁၈-၁၂-၂၀၀၉

က်န္းမာေရးအာမခံ ဆိုင္ရာ အသံုးအႏႈန္းမ်ား (၂)

လက္က်န္ အသံုးအႏႈန္းေလးေတြ ရွင္းထားလိုက္ပါရေစ။

Social safety net/ Social welfare

အဓိပၸါယ္

အစိုးရက ေငြေၾကးမတတ္ႏိုင္သူ ႏိုင္ငံသားမ်ားအတြက္ စီစဥ္ေပးထားေသာ လူမႈဖူလံုေရး ရန္ပံုေငြမ်ား။

Uninsured

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ မရွိသူ။

Underinsured

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ ရွိေသာ္လည္း ၄င္းအာမခံက ျပန္လည္ထုတ္ေပးမည့္ ေငြေၾကးက ေဆးကုသစရိတ္အတြက္ လံုေလာက္မႈ မရွိသူ။

Managed care

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီႏွင့္ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈေပးသူတို႔ ပူးေပါင္းထားေသာ အဖြဲ႔အစည္း။

ရည္ရြယ္ခ်က္

ေငြကုန္က်ရသည္ႏွင့္ ညီမွ်သည့္ အရည္အေသြးမီ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ ျပန္လည္ရရွိေစရန္ ရည္ရြယ္သည္။

Gatekeeper

အဓိပၸါယ္

အေထြေထြေရာဂါကု ဆရာ၀န္။ မည္သည့္လူနာမဆို အေထြေထြေရာဂါကု ဆရာ၀န္ႏွင့္ အရင္ျပသၿပီး ၄င္းဆရာ၀န္က လိုအပ္သည္ဟု ယူဆမွ သက္ဆိုင္ရာ အထူးကု သမားေတာ္မ်ားထံ လႊဲပို႔ေပးသည့္စနစ္ ျဖစ္သည္။ (ဥပမာ - အဂၤလန္ႏိုင္ငံရွိ National Health Service, အေမရိကန္ႏိုင္ငံရွိ အခ်ိဳ႕ေသာ က်န္းမာေရးအာမခံ ပံုစံ)

ရည္ရြယ္ခ်က္

သာမာန္အားျဖင့္ အေထြေထြေရာဂါကု ဆရာ၀န္က အထူးကု ဆရာ၀န္မ်ားထက္ အေရအတြက္ ပိုမ်ားသည္။ ထို႔အျပင္ ေရာဂါအေတာ္မ်ားမ်ားကို အေထြအေထြ ေရာဂါကု ဆရာ၀န္မ်ားက အခ်ိန္ေပးကာ ထိထိေရာက္ေရာက္ ကုသႏိုင္သည္။ တဖန္ အထူးကု ဆရာ၀န္မ်ားျဖင့္ ျပသျခင္းက ကုန္က်စရိတ္ ပိုမ်ားသည္။ ထို႔ေၾကာင့္ စရိတ္ထိန္းႏိုင္ရန္ႏွင့္ လူနာမ်ား ဆရာ၀န္ႏွင့္ ေတြ႔ခ်ိန္ပိုမို ရရွိေစရန္ ဤစနစ္ကို အသံုးျပဳသည္။

သတိျပဳရန္

အဆင့္ဆင့္ သြားေနရသျဖင့္ အထူးကု ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပမွ ျဖစ္မည့္ ေရာဂါသည္မ်ားအတြက္ ေစာင့္ဆိုင္းခ်ိန္ ၾကာသည္။

Pre-existing medical conditions

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ မ၀ယ္မီကပင္ ရွိႏွင့္ၿပီးေသာ (ရွိေနခဲ့သည္ဟု ယံုၾကည္ရဖြယ္ ရွိေသာ) ေရာဂါ။ ထိုသုိ႔ ေရာဂါ ရွိၿပီးသား ျဖစ္ပါက အာမခံကုမၸဏီက အာမခံမေရာင္းပဲ ေနႏိုင္သည္။ သို႔မဟုတ္ အာမခံေၾကး ပိုၿပီး ေတာင္းႏိုင္သည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

စရိတ္ထိန္းရန္ ျဖစ္သည္။

သတိျပဳရန္

မက်န္းမာသူမ်ား အေၾကာင္းေၾကာင္းေၾကာင့္ က်န္းမာေရးအာမခံ မရွိေတာ့လွ်င္ က်န္းမာေရးအာမခံ အသစ္၀ယ္ယူရန္ အခက္အခဲရွိသည္။ ျပည္နယ္ ႏွင့္ ဗဟို အစိုးရတို႔က အာမခံ ကုမၸဏီမ်ားကို အာမခံ မေရာင္းမေနရဟု ဥပေဒျဖင့္ ကန္႔သတ္ထားေသာ္လည္း ျပည့္စံုမႈ မရွိေသးေခ်။ (စကားခ်ပ္။ ။ ဤကိစၥမွာ အေမရိကန္ က်န္းမာေရးစနစ္၏ အဓိက ေထာက္ကြက္ႀကီး တစ္ခုျဖစ္ၿပီး ယခုအခါ ပါလီမန္တြင္ အက်ိတ္အနယ္ ေဆြးေႏြးေနၾကသည္။)

Waiting period

အဓိပၸါယ္

Pre-existing medical condition ရွိေနပါက က်န္းမာေရးအာမခံ ၀ယ္လိုက္ေသာ္လည္း အဆိုပါ ရွိၿပီးသား ေရာဂါအတြက္ ေဆးကုသစရိတ္ကို အာမခံကုမၸဏီထံမွ အခ်ိန္ကာလ တစ္ခု (ဥပမာ - ၆လ၊ ၁၂ လ) အထိ ေတာင္းခံ၍ မရႏိုင္ေပ။ မိမိဖာသာ အိတ္စိုက္ ကုသရမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

စရိတ္ထိန္းရန္ ျဖစ္သည္။

Fee for service

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈေပးသူ (ဆရာ၀န္၊ သူနာျပဳ၊ ေဆးခန္း၊ ေဆးရံု) တို႔ကို ၀န္ေဆာင္ခေပးပံု စနစ္တစ္မ်ိဳး။ မည္သည့္ ကုသမႈမ်ိဳးဆိုလွ်င္ ၀န္ေဆာင္ခ မည္မွ်ဟု သတ္မွတ္ေပးျခင္း ျဖစ္သည္။ လခစားပံုစံႏွင့္ ကြာျခားသည္။ (စကားခ်ပ္။ ။ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ အစိုးရေဆးရံုမ်ား၌ ဆရာ၀န္၊ သူနာျပဳမ်ားက လူနာ မည္မွ်လာလာ ဒီလစာကိုပဲ ရၾကသည္။ အျပင္ေဆးခန္းမ်ားတြင္မူ လူနာ တစ္ေယာက္ၾကည့္လွ်င္ မည္မွ်ဟု သတ္မွတ္ထားသည္။ အေမရိကန္ရွိ Fee for service သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ အျပင္ေဆးခန္းမ်ား စရိတ္ေတာင္းခံပံုႏွင့္ ဆင္တူသည္။)

အာေရာဂ်ံ ပရမံ လာဘံ
တကၠသိုလ္ လွမြန္

စာကုိး။

Lecture notes from the U.S. health care system class

ယခင္ပို႔စ္မ်ား

က်န္းမာေရးအာမခံ-မိတ္ဆက္
က်န္းမာေရးအာမခံ ဆိုင္ရာ အသံုးအႏႈန္းမ်ား

Terminologies in health insurance

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Tue, 15 Dec 2009 04:01:00 +0000

၁၄-၁၂-၂၀၀၉

က်န္းမာေရးအာမခံ ဆိုင္ရာ အသံုးအႏႈန္းမ်ား

က်န္းမာေရးအာမခံ ဆိုင္ရာ အသံုးအႏႈန္းေတြရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို ရွင္းလင္းထားမွ က်န္းမာေရးအာမခံ ပံုစံကြဲ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကို ေျပာတဲ့အခါက်ရင္ အဆင္ေျပပါမယ္။ ၀ီကီမွာ ေရးသားထားတဲ့ အဓိပၸါယ္ ဖြင့္ဆိုခ်က္ေတြကို အဓိကထား ဘာသာျပန္ၿပီး ဘာ့ေၾကာင့္ ဒီလို သတ္မွတ္ခ်က္ေတြ ထားရတာလဲ၊ ဘယ္လို သတိထားစရာေတြရွိလဲ ဆိုတာကို စာေရးသူရဲ႕ ေလ့လာမႈနဲ႔ အေတြ႔အႀကံဳမ်ားအရ ျဖည့္စြက္ ေျပာသြားပါမယ္။ အသံုးအႏႈန္းအမ်ားစုဟာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာ က်င့္သံုးေနတဲ့ က်န္းမာေရးအာမခံ စနစ္နဲ႔သက္ဆိုင္တာေတြျဖစ္လို႔ အျခားေသာ ႏိုင္ငံမ်ားက က်န္းမာေရးအာမခံ အသံုးအႏႈန္းမ်ားနဲ႔ အဓိပၸါယ္ ကြဲလြဲေကာင္း ကြဲလြဲႏိုင္တာကို သတိခ်ပ္ပါ။

Insured

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ ထားသူ။

Insurer

အဓိပၸါယ္

အာမခံသူ။ က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီ။

Health care provider

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးသူ။ ဆရာ၀န္၊ သူနာျပဳ၊ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္း အစရွိသည္။

Health insurance policy

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ စာခ်ဳပ္။ က်န္းမာေရးအာမခံ ထားသူ ႏွင့္ အာမခံ ကုမၸဏီအၾကား ထားရွိေသာ ပဋိညာဥ္။ မည္သူက မည္သည့္ တာ၀န္ရွိသည္ မည္သည့္ကိစၥအတြက္ မည္မွ် ေငြအကုန္အက်ခံမည္ စသည္ျဖင့္ အေသးစိတ္ ေရးသားထားေသာ စာခ်ဳပ္ျဖစ္သည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

ေနာင္တြင္ အျငင္းပြားမႈမ်ား ျဖစ္လာပါက ဤစာခ်ဳပ္က သက္ေသ အေထာက္အထား ျဖစ္ေပမည္။

Premium

အဓိပၸါယ္

အာမခံေၾကး။ အာမခံ ထားသူက အာမခံကုမၸဏီကို လစဥ္ ေပးသြင္းရေငြ။

ရည္ရြယ္ခ်က္

ဤအာမခံေၾကးမ်ားကို စုေပါင္းၿပီး ေနမေကာင္းသူမ်ားကို ေဆးကုသစရိတ္ ျပန္လည္ထုတ္ေပးသည္။ အာမခံေၾကး ေကာက္ခံျခင္း၊ ေဆးကုသစရိတ္ စိစစ္ ထုတ္ေပးျခင္း၊ ဆရာ၀န္၊ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းမ်ားႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ျခင္း တို႔အတြက္ အာမခံကုမၸဏီက ၀န္ေဆာင္ခ ရေလသည္။ အာမခံကုမၸဏီက အစိုးရ သို႔မဟုတ္ အန္ဂ်ီအို ျဖစ္ပါက ရရွိလာေသာ ၀န္ေဆာင္ခမ်ားသည္ လုပ္ငန္း လည္ပတ္ရန္ႏွင့္ တိုးခ်ဲ႕ရန္အတြက္ အသံုးျပဳသြားမည္ ျဖစ္ၿပီး ပုဂၢလိက အာမခံကုမၸဏီ ျဖစ္ပါက ကုမၸဏီ၏ အစုရွယ္ယာ၀င္မ်ားကို အျမတ္ေငြ ခြဲေ၀ေပးသြားမည္ ျဖစ္သည္။

Deductible

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ ထားသူက ကနဦး စိုက္ထုတ္ရမည့္ ေငြပမာဏ။ ေနထိုင္မေကာင္း ျဖစ္လာပါက ေဆးကုသစရိတ္ ရွိလာပါမယ္။ ဒီစရိတ္ေတြကို အာမခံကုမၸဏီက ေငြခ်က္ခ်င္း ထုတ္မေပးေသးပါ။ အာမခံကုမၸဏီနဲ႔ အာမခံထားသူ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္ စာခ်ဳပ္ထဲမွာ သေဘာတူညီထားတဲ့ ေငြပမာဏ အထိကို အာမခံ ထားသူကေပးရပါမည္။ ဥပမာ - deductible က ေဒၚလာ ၅၀၀ ျဖစ္ၿပီး ေဆးကုသစရိတ္ ကုန္က်ေငြက ေဒၚလာ ၁၅၀၀ ဆိုပါက အာမခံထားသူ က ၅၀၀ ေပးရၿပီး အာမခံကုမၸဏီက ၁၀၀၀ ေပးပါမည္။ Deductible ကို အခ်ိန္ကာလ တစ္ႏွစ္အတြင္း ပမာဏ မည္မွ်ဟု သတ္မွတ္ေလ့ရွိသည္။ ထိုအခ်ိန္ တစ္ႏွစ္ေက်ာ္သြားပါက deductible ပမာဏမွာ တစ္က ျပန္စပါမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

က်န္းမာေရးအာမခံ ထားသူ တစ္ဦးအေနျဖင့္ အမွန္တကယ္ လိုအပ္မွသာ ေဆးရံုေဆးခန္းသို႔ သြားေစရန္အတြက္ သတ္မွတ္ထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ဤသို႔ မသတ္မွတ္ထားပါက အာမခံကုမၸဏီက ေငြျပန္ေပးမွာပဲ ဆိုၿပီး အနည္းငယ္ ေနထိုင္မေကာင္းဟု ထင္သည္ႏွင့္ ထစ္ခနဲဆို ေဆးရံုေဆးခန္း သြားျပတာမ်ိဳး ျပဳလုပ္လာႏိုင္သည္။ ထိုသို႔ ျပဳလုပ္သူ အေရအတြက္ မ်ားလာလွ်င္ အာမခံကုမၸဏီက ေဆးကုသစရိတ္ စိုက္ထုတ္ရေငြ ပမာဏ မ်ားလာၿပီး အက်ိဳးဆက္အေနျဖင့္ အာမခံထားသူမ်ား၏ လစဥ္ေပးသြင္းေနရေသာ အာမခံေၾကး ျမင့္တက္လာမႈမ်ား ျဖစ္လာႏိုင္သည္။

သတိျပဳရန္

ေနထိုင္မေကာင္းျဖစ္ပါက က်န္းမာေရးအာမခံ ရွိေနေသာ္ညား deductible ေငြပမာဏကို မေပးႏိုင္သည့္ အတြက္ ေဆးသြားမကုျခင္း၊ ေဆးရံုေဆးခန္း အေရာက္ ေနာက္က်ျခင္းမ်ား ျဖစ္ႏိုင္။

Co-payment

အဓိပၸါယ္

စရိတ္မွ်ေပး။ စမ္းသပ္ခ နဲ႔ ေဆးဖိုး ကုန္က်စရိတ္ေတြ အတြက္ အာမခံထားသူက ဘယ္ေလာက္ အာမခံ ကုမၸဏီက ဘယ္ေလာက္ ေပးရမယ္ ဆိုၿပီး သတ္မွတ္ထားခ်က္ ျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ (၁) - စမ္းသပ္ခအတြက္ co-payment က ေဒၚလာ ၄၀ ႏွင့္ ဆရာ၀န္က စမ္းသပ္ခ ေဒၚလာ ၁၂၀ ေတာင္းသည္ ဆိုပါက အာမခံထားသူက ေဒၚလာ ၄၀ ေပးရမည္ျဖစ္ၿပီး အာမခံ ကုမၸဏီက ေဒၚလာ ၈၀ ေပးမည္။ ဥပမာ (၂) - ေဆးဖိုးအတြက္ co-payment က ၁၀ ေဒၚလာ ျဖစ္ၿပီး ေဆးဖိုးစုစုေပါင္းက ေဒၚလာ ၂၀၀ က်သည္ဆိုပါက အာမခံထားသူက ၁၀ ေဒၚလာ ေပးရၿပီး အာမခံကုမၸဏီက ေဒၚလာ ၁၉၀ ေပးမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

Deductible ႏွင့္ ရည္ရြယ္ခ်က္တူသည္။

Coinsurance

အဓိပၸါယ္

စရိတ္မွ်ေပး မူကြဲ။ ဒီနည္းမွာေတာ့ အာမခံထားသူနဲ႔ အာမခံကုမၸဏီတို႔ အသီးသီး ေပးရမယ့္ ေငြပမာဏကို ရာခိုင္ႏႈန္း သတ္မွတ္ထားပါတယ္။ ဥပမာ - coinsurance ရာခိုင္ႏႈန္းက ၂၀/၈၀ ဆိုလွ်င္ ေဆးကုသစရိတ္ ကုန္က်ေငြ၏ ၂၀% ကို အာမခံထားသူက ေပးရၿပီး ၈၀% ကို အာမခံကုမၸဏီက ေပးမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

Deductible ႏွင့္ ရည္ရြယ္ခ်က္တူသည္။

Exclusions

အဓိပၸါယ္

ခြ်င္းခ်က္မ်ား။ က်န္းမာေရးအာမခံ ဆိုေသာ္လည္း ရွိရွိသမွ် ၉၆ ပါး ေရာဂါ အားလံုး အက်ံဳး၀င္ခ်င္မွ အက်ံဳး၀င္မည္။ မည္သည့္ေရာဂါမ်ား သို႔မဟုတ္ ကုသမႈမ်ား အက်ံဳးမ၀င္ပါ ဆိုသည္ကို အာမခံစာခ်ဳပ္တြင္ ေဖာ္ျပေလ့ရွိသည္။ ဥပမာအားျဖင့္ plastic surgery (မ်က္ႏွာ ခြဲစိတ္ အလွျပင္ျခင္း) ကို exclusion ထဲ ထည့္ထားပါက ၄င္းကုသမႈအတြက္ အာမခံထားသူက ၁၀၀% ေပးရေပမည္။ အာမခံကုမၸဏီက လံုး၀ ေပးမည္ မဟုတ္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

စရိတ္ထိန္းျခင္း ျဖစ္သည္။ မရွိမျဖစ္လိုအပ္သည္ဟု သတ္မွတ္ထားေသာ ကုသမႈမ်ားအပ အျခားေသာ ကုသမႈမ်ားကို ဖယ္ထုတ္ထားျခင္းျဖင့္ က်န္းမာေရးစရိတ္ ႏွင့္ အာမခံေၾကးတို႔ကို ထိန္းထားႏိုင္သည္္။

Coverage limits

အဓိပၸါယ္

အာမခံကုမၸဏီက အမ်ားဆံုး ေငြမည္မွ်အထိ ေပးမည္ဟု သတ္မွတ္ထားခ်က္။ ဥပမာ - coverage limit က ေဒၚလာ ၁ သိန္းခြဲ ျဖစ္ၿပီး ေဆးကုသစရိတ္က ေဒၚလာ ၂ သိန္း ကုန္က်ေနပါက အာမခံ ကုမၸဏီက ေဒၚလာ ၁ သိန္းခြဲ ေပးၿပီး က်န္ေငြ ေဒၚလာ ၅ ေသာင္းကို အာမခံထားသူက ေပးရမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

မည္သူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ သို႔မဟုတ္ ကုမၸဏီ တစ္ခု သို႔မဟုတ္ အစိုးရ တစ္ရပ္ အေနျဖင့္ လူနာတစ္ဦးအတြက္ “ေငြမည္မွ်ကုန္ကုန္” ဟု မိုးမဆံုး ေျမမဆံုး အတိုင္းအဆမရွိ အကုန္အက်မခံႏိုင္။ ထို႔ေၾကာင့္ လက္ေတြ႔က်ေသာ အမ်ားဆံုး ေပးမည့္ ေငြပမာဏကို သတ္မွတ္ထားျခင္းျဖစ္သည္။

Out-of-pocket maximums

အဓိပၸါယ္

အာမခံထားသူက အမ်ားဆံုး ေငြမည္မွ်အထိ ေပးရမည္ဟု သတ္မွတ္ထားခ်က္။ (coverage limit ႏွင့္ တူသည္။ သို႔ရာတြင္ out-of-pocket maximum က အာမခံထားသူ အတြက္ သတ္မွတ္ခ်က္ ျဖစ္သည္။) ဥပမာ - out-of-pocket maximum က ေဒၚလာ ၂၀၀၀ ျဖစ္ၿပီး တစ္ႏွစ္အတြင္း ေဆးကုသစရိတ္ စုစုေပါင္းက ေဒၚလာ ၉ ေထာင္ ဆိုပါက အာမခံထားသူက ေဒၚလာ ၂ ေထာင္ အထိ ေပးရၿပီး က်န္စရိတ္ ေဒၚလာ ၇ ေထာင္ကို အာမခံကုမၸဏီက ေပးမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

က်န္းမာေရး ကုန္က်စရိတ္ေၾကာင့္ လူတစ္ဦးတစ္ေယာက္ ဘ၀ပ်က္သြားသည္မ်ိဳး ေဒ၀ါလီ ခံလိုက္ရတာမ်ိဳး မျဖစ္ေအာင္ အကာအကြယ္ေပးထားျခင္းျဖစ္သည္။

In-network provider

အဓိပၸါယ္

အာမခံကုမၸဏီႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ထားေသာ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးသူ (နက္၀ပ္ ဆရာ၀န္)။ အခ်ိဳ႕ က်န္းမာေရးအာမခံမ်ားတြင္ အာမခံကုမၸဏီႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ထားသည့္ နက္၀ပ္ဆရာ၀န္ ႏွင့္သာ ျပသခြင့္ရွိသည္။ အျခား ဆရာ၀န္ ႏွင့္ ျပသပါက မိမိဖာသာ အစအဆံုး အကုန္အက်ခံရသည္။ အခ်ိဳ႕အာမခံကမူ နက္၀ပ္ထဲက မဟုတ္ေသာ ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပလွ်င္ လူနာက စိုက္ေပးရသည့္ ေငြပမာဏ ပိုမ်ားသည္။ ဤသည္ကို coinsurance ႏွင့္ ခ်ိတ္ဆက္ထားတတ္သည္။ ဥပမာ - နက္၀ပ္ဆရာ၀န္ ႏွင့္ ျပလွ်င္ coinsurance က ၂၀/၈၀ ျဖစ္ၿပီး နက္၀ပ္ထဲက မဟုတ္ေသာ ဆရာ၀န္ႏွင့္ ျပလွ်င္ coinsurance က ၅၀/၅၀ ျဖစ္မည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

စရိတ္ထိန္းျခင္း ျဖစ္သည္။

Capitation

အာမခံကုမၸဏီက က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈေပးသူ (ဆရာ၀န္၊ သူနာျပဳ၊ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္း) ကို လူနာတစ္ေယာက္လွ်င္ ေငြမည္မွ် ေပးမည္ဟု သတ္မွတ္ထားခ်က္။

Prior authorization

အဓိပၸါယ္

ႀကိဳတင္ခြင့္ျပဳခ်က္။ အခ်ိဳ႕ေသာ ေစ်းႀကီးသည့္ ကုသမႈမ်ား (ဥပမာ - magnetic resonance imaging သံလိုက္ဓာတ္မွန္) မျပဳလုပ္မီ အာမခံကုမၸဏီကို ႀကိဳတင္ခြင့္ျပဳခ်က္ ေတာင္းရန္ လိုအပ္သည္။ သို႔မွသာ အဆိုပါ ကုသမႈအတြက္ အာမခံကုမၸဏီက ေငြေပးေခ်လိမ့္မည္။ ႀကိဳတင္ခြင့္ျပဳခ်က္ မေတာင္းပါက သို႔မဟုတ္ အာမခံကုမၸဏီက ခြင့္မျပဳဟုေျပာပါက အဆိုပါ ကုသမႈအတြက္ စရိတ္ကို အာမခံထားသူက အိတ္စိုက္ေပးရေပမည္။

ရည္ရြယ္ခ်က္

စရိတ္ထိန္းျခင္း ျဖစ္သည္။

Risk

အဓိပၸါယ္

Risk ကို Juan က “ေရာဂါရႏိုင္ေခ်” ဟု ဘာသာျပန္သည္။ လူတစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦး က်ား၊မ၊ အသက္အရြယ္၊ အေနအထိုင္ေပၚမူတည္၍ ေရာဂါရႏိုင္ေခ် မတူေပ။ အခ်ိဳ႕က ေရာဂါရႏိုင္ေခ် မ်ားၿပီး အခ်ိဳ႕က နည္းသည္။

Risk distribution

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ၏ အႏွစ္သာရပင္ျဖစ္သည္။ လူတစ္ဦးႏွင့္ တစ္ဦး ေရာဂါရႏိုင္ေခ် မတူညီၾကေသာ္လည္း လူအားလံုး စုေပါင္း၍ ေငြေၾကး သာတူညီမွ် ထည့္၀င္ျခင္းျဖင့္ ေနမေကာင္းသူမ်ား ေဆးကုသစရိတ္ မေထာင္းေစရန္ အကာအကြယ္ေပးျခင္း ျဖစ္သည္။ တနည္းအားျဖင့္ေျပာရလွ်င္ ေရာဂါရႏိုင္ေခ် တန္းညွိေပးလိုက္ျခင္းပင္။

Moral hazard

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရး အာမခံစနစ္ မရွိေသာ ေနရာမ်ားတြင္ လူနာက ဆရာ၀န္၊ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းကို ကုန္က်စရိတ္ တိုက္ရိုက္ ေပးေခ်ရေသာ္လည္း က်န္းမာေရးအာမခံ စနစ္တြင္ သာမာန္အားျဖင့္ အာမခံကုမၸဏီက ဆရာ၀န္၊ ေဆးရံု၊ ေဆးခန္းကုိ ကုန္က်ေငြ တိုက္ရိုက္ ေပးေခ်ေလသည္။ ထိုကဲ့သို႔ အာမခံကုမၸဏီက လူနာကို ေက်ာ္ၿပီး က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ ေပးသူကို တိုက္ရိုက္ ေငြေပးေခ်ျခင္းကို တတိယလူက ေငြေပးေခ်ျခင္း (Third party payer system) ဟု ေခၚဆိုသည္။ မိမိကိုယ္တိုင္ ေငြမေပးေခ်ရျခင္းေၾကာင့္၄င္း အာမခံေၾကး ေပးသြင္းထားၿပီး ျဖစ္သျဖင့္ မိမိ၏ ရပိုင္ခြင့္ဟု ယူဆေသာေၾကာင့္၄င္း အာမခံထားသူက ေဆးရံု၊ ေဆးခန္း မ်ားကို မၾကာခဏ သြားေရာက္ၿပီး ကုသခံျခင္းမ်ားျဖစ္ေပၚလာႏိုင္သည္။ မိမိဖာသာ ေငြေပးေခ်ရမည္ဆိုလွ်င္ ထိုကဲ့သို႔ အႀကိမ္ေရ မ်ားမ်ား သြားေရာက္ အကုသခံခ်င္မွ ခံေပမည္။ ဤကဲ့သို႔ ပံုမွန္အေနအထားထက္ ပို၍ ေဆးကုသခံယူျခင္းကို moral hazard ဟု ေခၚသည္။

သတိျပဳရန္

က်န္းမာေရး အာမခံထားသူ အေတာ္မ်ားမ်ားက Moral hazard ကို က်င့္သံုးေနလွ်င္ က်န္းမာေရးကုန္က်စရိတ္ တက္လာၿပီး အက်ိဳးဆက္အေနျဖင့္ အာမခံေၾကး တက္လာႏိုင္သည္။

Adverse selection

အဓိပၸါယ္

လူတစ္ဦးသည္ မိမိ၏ က်န္းမာေရး ဆိုးလာစရာ ရွိသည္ဟု သံသယ ရွိေသာ အခါမွ က်န္းမာေရးအာမခံ ၀ယ္ျခင္းမ်ိဳးကို ဆိုလိုသည္။ ဥပမာ - ေဆးလိပ္ေသာက္သူသည္ မေသာက္သူထက္ က်န္းမာေရး ပိုၿပီး ဆိုးႏိုင္သည္။ အာမခံကုမၸဏီက ေဆးလိပ္ေသာက္ေသာက္ မေသာက္ေသာက္ အာမခံေၾကးကို အတူတူ ေတာင္းလွ်င္ ေဆးလိပ္ေသာက္သူမ်ားက မေသာက္သူမ်ားထက္ က်န္းမာေရးအာမခံ ပိုၿပီး ၀ယ္လာၾကစရာရွိသည္။ တဖန္ ထိုေဆးလိပ္ေသာက္သူမ်ားကပင္ ပိုၿပီး ေနထိုင္မေကာင္း ျဖစ္ၾကသျဖင့္ အာမခံကုမၸဏီ အေနျဖင့္ အာမခံေၾကးရသည္ႏွင့္ မကာမိေအာင္ ေဆးကုသစရိတ္ ျပန္ထုတ္ေပးရဖြယ္ရွိသည္။

သတိျပဳရန္

က်န္းမာေရးအာမခံ - မိတ္ဆက္ မွာတုန္းက “လူတိုင္း” ဆိုသည့္ စကားလံုးကို စာလံုးနက္ (Bold type) ျဖင့္ ျပထားခဲ့သည္။ ဆိုလိုသည္မွာ က်န္းမာေရးအာမခံသည္ လူတိုင္း ၀ယ္မွသာ ေကာင္းမြန္ေသာ စနစ္တစ္ခု ျဖစ္ေပမည္။ ေနမေကာင္းသူမ်ားကသာ က်န္းမာေရးအာမခံ ၀ယ္ၿပီး က်န္းမာေရး ေဒါင္ေဒါင္မည္ေနသူမ်ားက မ၀ယ္လွ်င္ က်န္းမာေရးအာမခံ ေစ်းကြက္ ပ်က္သြားႏိုင္သည္။ Death spiral တြင္ အေသးစိတ္ ဆက္ဖတ္ပါ။

Death spiral

အဓိပၸါယ္

က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီ၏ ေန၀င္ခ်ိန္။ ေနထိုင္မေကာင္းျဖစ္သူ သို႔မဟုတ္ ေနထိုင္မေကာင္း ျဖစ္လာစရာရွိသည္ဟု မိမိကိုယ္မိမိ သိေနသူမ်ားကသာ က်န္းမာေရးအာမခံ ၀ယ္လွ်င္ အာမခံကုမၸဏီ အေနျဖင့္ တြက္ေခ်မကိုက္ေတာ့။ အာမခံေၾကး ပိုေတာင္းေတာ့မည္။ အာမခံေၾကး ေစ်းတက္လာေသာေၾကာင့္ ေရာဂါႀကီးႀကီးမားမား ရွိသူမ်ားေလာက္သာ အာမခံ၀ယ္ေတာ့မည္။ ထိုအခါ အာမခံကုမၸဏီက ေဆးကုသစရိတ္ ပိုၿပီးမ်ားမ်ား ထုတ္ေပးရဦးမည္။ အာမခံေၾကး ထပ္တက္လာမည္။ ထိုသို႔ သံသရာလည္ၿပီး အာမခံကုမၸဏီ ျပဳတ္သြားေပမည္။

က်န္းမာေရးအာမခံ ပံုစံကြဲအမ်ိဳးမ်ိဳးကို ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါဦးမည္။

စာရႈသူမ်ားသို႔ ပန္ၾကားခ်က္။ ။ ပိုမိုသင့္ေလ်ာ္ေသာ ဘာသာျပန္ စကားလံုးမ်ား အႀကံေပးလိုပါက မွတ္ခ်က္တြင္ ေရးသားသြားေစလိုပါသည္။

၀န္ခံခ်က္။ ။ စာေရးသူသည္ က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီ မပိုင္ပါ။ က်န္းမာေရးအာမခံ ကုမၸဏီ အစုရွယ္ယာလည္း ၀ယ္မထားပါ။

အာေရာဂ်ံ ပရမံ လာဘံ
တကၠသိုလ္ လွမြန္

စာကိုး။

Lecture notes from the U.S. health care system class
http://en.wikipedia.org/wiki/Health_insurance
http://en.wikipedia.org/wiki/Moral_hazard
http://en.wikipedia.org/wiki/Adverse_selection
http://www.hiriautatpa.com/2008/08/12/life-cycle-7/

ယခင္ပို႔စ္

က်န္းမာေရးအာမခံ-မိတ္ဆက္

Introduction to health insurance

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Sat, 05 Dec 2009 19:48:00 +0000

၅၊ ၁၂၊ ၂၀၀၉

က်န္းမာေရးအာမခံ - မိတ္ဆက္

“က်န္းမာေရးအာမခံ” ဆိုတာဘာလဲ၊ ဘယ္လို ပံုစံမ်ိဳးနဲ႔ အလုပ္လုပ္သလဲ စသျဖင့္ သိေကာင္းစရာေလးေတြကို အခန္းဆက္ ေဆာင္းပါးမ်ားနဲ႔ တင္ျပသြားပါမယ္။

လူေတြ မလြန္ဆန္ႏိုင္တဲ့ တရားထဲမွာ “နာျခင္း” က တစ္ခုအပါ၀င္ျဖစ္လို႔ တစ္ေန႔ နာၾကရမယ္ဆိုတာ အေသအခ်ာ သိၾကေပမယ့္ …

အဲဒီတစ္ေန႔က ဘယ္ေန႔လဲ ဆိုတာ
ဘယ္ေနရာက နာမယ္ဆိုတာ
ဘယ္ေလာက္ အတိုင္းအတာအထိ နာမယ္ဆိုတာ
ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ နာေနမယ္ဆိုတာ

အေသအခ်ာ မသိၾကပါ။

အဲဒီလို ဘယ္ေန႔ ဘယ္ေထာင့္ကေန ဘယ္လို ေပၚလာမယ္မွန္းမသိ၊ ဘယ္ေလာက္ၾကာၾကာ နာေနမယ္မွန္း မသိတဲ့ “နာျခင္း” ဆိုတာႀကီးကို ကုသဖို႔ရာ ဘယ္ေလာက္ ကုန္က်မယ္ ဆိုတာက ပိုၿပီး မွန္းဆရခက္လာပါတယ္။ အသက္နဲ႔ ယွဥ္လာၿပီ ဆိုေတာ့ တျခားလိုအပ္ခ်က္ေတြ ေဘးခ်ၿပီး က်န္းမာေရးအတြက္ သံုးၾကရပါေတာ့တယ္။ တတ္ႏိုင္ရင္ ေတာ္ေသးရဲ႕ မတတ္ႏိုင္ရင္ ဘယ့္ႏွယ္လုပ္မလဲ။

ဒီလို မသိကိန္းေတြ ရွိေနေပမယ့္ မွန္းဆႏိုင္တဲ့ အေၾကာင္းအရာေတြကလည္း ရွိေနျပန္ပါတယ္။

ဥပမာ - ကမာၻေပၚမွာ လူဦးေရ သန္း ၃ေထာင္ရွိတဲ့ အနက္ ဒီႏွစ္ေတာ့ လူ ၈ သန္းေလာက္ တီဘီျဖစ္မယ္၊ သန္း ၂၄၀ ေလာက္ ငွက္ဖ်ား ျဖစ္မယ္ စသျဖင့္ ခန္႔မွန္းလို႔ ရပါတယ္။ တီဘီျဖစ္ျဖစ္ ငွက္ဖ်ားျဖစ္ျဖစ္ ကုသစရိတ္ တစ္ေယာက္ကို ေဒၚလာ ၅၀ ကုန္မယ္ ဆိုပါစို႔။ ဒါဆို စုစုေပါင္း ေဒၚလာ သန္းေပါင္း ၁၂၄၀၀ ကုန္ပါမယ္။ အဲ တစ္ကမာၻလံုးမွာရွိတဲ့ လူဦးေရ သန္း ၃၀၀၀ နဲ႔ပဲ တြက္ဦး လူတိုင္း ေငြေၾကးထည့္၀င္ရင္ တစ္ဦးကို ၄ ေဒၚလာပဲ ထည့္၀င္ရပါမယ္။

ဒါေပမယ့္လည္း စဥ္းစားစရာေတြက ရွိေနပါေသးတယ္။ ၄ ေဒၚလာဆိုတာဟာ ခ်မ္းသာတဲ့ ႏိုင္ငံေတြမွာ မုန္႔ဖိုးေလာက္ ရွိေပမယ့္ ဆင္းရဲတဲ့ႏိုင္ငံေတြမွာ မိသားတစ္စုရဲ႕ တစ္ရက္စာ ၀င္ေငြ ျဖစ္ရင္ ျဖစ္ေနမွာပါ။ ေနာက္ၿပီး “ကိုယ္က ေရာဂါမျဖစ္ပဲနဲ႔ ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့ လူေတြအတြက္ ကုန္က်စရိတ္ကို မွ်ခံရတာဟာ တရားသလား” ဆိုတာမ်ိဳး ေစာဒဂ တက္မယ္ဆိုရင္လည္း တက္စရာပါပဲ။ အဲ … ကိုယ္ကိုယ္တိုင္က မက်န္းမာတဲ့ လူျဖစ္လာရင္ေတာ့ … “အင္း … က်န္းမာေနတဲ့ လူေတြက ကုသစရိတ္မွ်ခံေပးရင္ေတာ့ ကိုယ့္အတြက္ သက္သာမွာပဲ” လို႔ ေတြးမိစရာ ရွိပါတယ္။ ကဲပါေလ … ဒီလို စဥ္းစားစရာေတြကို ခဏ ေဘးခ်ထားလိုက္ပါဦးမယ္။

ရပ္ကြက္ထဲက ခ်ိဳ႕တဲ့တဲ့ အသိမိတ္ေဆြ တစ္ေယာက္ ေနထိုင္မေကာင္းျဖစ္လို႔ ရပ္ကြက္သူ ရပ္ကြက္သားေတြ ၀ိုင္းၿပီး ကူေငြ ထည့္ၾကတာက လြယ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ၿမိဳ႕တစ္ၿမိဳ႕၊ ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံ အေနနဲ႔ ဆိုရင္ လူတိုင္းဆီကေန ေ၀ပံုက် ထည့္၀င္ေငြ ေကာက္ဖို႔ ေနာက္ၿပီး မက်န္းမာသူေတြကို စရိတ္ျပန္ေထာက္ေပးဖို႔ကတင္ အလုပ္တစ္ခု ျဖစ္လာပါတယ္။

ဒီအလုပ္ကို ႏိုင္ငံ အမ်ိဳးမ်ိဳးမွာ ပံုစံအမ်ိဳးမ်ိဳးနဲ႔ အဖြဲ႔အစည္း အမ်ိဳးမ်ိဳး(အစိုးရ၊ ပုဂၢလိက၊ သမ၀ါယမ၊ အန္ဂ်ီအို)က တာ၀န္ယူၾကပါတယ္။ တာ၀န္ယူတဲ့ အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕ ပံုသ႑န္ေပၚမူတည္ၿပီး လုပ္ထံုးလုပ္နည္း အမည္အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားသြားၾကေပမယ့္ “က်န္းမာေရးအာမခံ” ဆိုတဲ့ က်န္းမာေရး ကုန္က်စရိတ္ကို လူအမ်ားရဲ႕ ထည့္၀င္ေငြထဲမွ က်ခံေပးျခင္း အေျခခံသေဘာတရားကေတာ့ မေျပာင္းမလဲရွိေနဆဲပါ။ ေနာက္ပိုင္းေဆြးေႏြးရလြယ္ေအာင္ က်န္းမာေရးအာမခံ ေဆာင္ရြက္ေပးတဲ့ အဖြဲ႔အစည္းကို အာမခံကုမၸဏီ လို႔႔ပဲ ဆိုၾကပါစို႔ရဲ႕။ ေစာေစာက ေျပာခဲ့သလို အာမခံကုမၸဏီ ဆိုတာဟာ အစုိးရလည္း ျဖစ္ႏိုင္သလို ပုဂၢလိက ဒါမွမဟုတ္ သမ၀ါယမ ဒါမွမဟုတ္ အန္ဂ်ီအို ျဖစ္ႏိုင္တယ္ ဆိုတာကို မွတ္ခ်က္အေနနဲ႔ တို႔ထားခဲ့ခ်င္ပါတယ္။

ဒီေတာ့ က်န္းမာေရးအာမခံ ကို အေကာင္အထည္ ေဖာ္ရာမွာ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈေပးသူ၊ လူနာ နဲ႔ အာမခံကုမၸဏီ ဆိုၿပီး သံုးဦး သံုးဖလွယ္ ရွိပါမယ္။ လူနာ (သို႔မဟုတ္) တခ်ိန္ခ်ိန္ လူနာ ျဖစ္လာႏိုင္တဲ့ သူေတြက အာမခံကုမၸဏီကို လစဥ္ေၾကး ေပးသြင္းထားၿပီး မိမိေနထိုင္မေကာင္းျဖစ္လို႔ ေဆးကုသတဲ့အခါမွာေတာ့ အာမခံကုမၸဏီကေန ေဆးကုသစရိတ္ကို ျပန္ထုတ္ေပးပါမယ္။ ဒါက အရိုးရွင္းဆံုး က်န္းမာေရးအာမခံ စနစ္ပါ။ တကယ့္လက္ေတြ႔မွာေတာ့ ဒီ့ထက္ နည္းနည္းပိုၿပီး ရႈပ္ေထြးပါတယ္။

ေနာင္အခါ အျငင္းမပြားရေလေအာင္ ကတိက၀တ္ စာခ်ဳပ္စာတမ္းေတြနဲ႔ တစ္ဦးကိုတစ္ဦး ခ်ည္ေႏွာင္ထားၾကေလေတာ့ က်န္းမာေရးအာမခံစာခ်ဳပ္မွာ ပါ၀င္တဲ့ အသံုးအႏႈန္းေတြက ဥပေဒ အသံုးအႏႈန္း၊ ေငြေၾကးဆိုင္ရာ အသံုးအႏႈန္း၊ က်န္းမာေရး အသံုးအႏႈန္းေတြနဲ႔ ျပည့္ႏွက္ေနၿပီး သာမာန္အားျဖင့္ လံုးေစ့ပတ္ေစ့ နားလည္ဖို႔ ခက္ခဲပါတယ္။ တကယ္တန္း က်န္းမာေရးအာမခံကို အသံုးခ်ဖို႔ လိုလာၿပီဆိုေတာ့မွ အဆင္မေျပတာေတြ ျဖစ္ျဖစ္လာတတ္လို႔ အဲဒီအသံုးအႏႈန္းေတြထဲက မသိမျဖစ္ သိသင့္တဲ့ အသံုးအႏႈန္းေတြကို ေနာက္ဘေလာက္ပို႔စ္မွာ ဆက္ၿပီး တင္ျပပါမယ္။

အာေရာဂ်ံ ပရမံ လာဘံ
တကၠသိုလ္ လွမြန္

စာကိုး။

WHO. 2006. Global disease burden 2004 update.

year 3 and counting

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Sat, 05 Dec 2009 14:41:00 +0000

၅၊ ၁၂၊ ၂၀၀၉

သံုးႏွစ္္ သံုးမိုး

ဒီဘေလာက္ မေန႔က သံုးႏွစ္ျပည့္သည္။ ဘေလာက္ေရးရတာကို ႀကိဳက္ပါသည္။ သို႔ေပမယ့္ ဒီဘက္ႏွစ္ေတြမွာ စာေရးႏႈန္းက သိသိသာသာ ေႏွးေကြးလို႔လာေနသည္။ ပံုမွန္ဆက္ေရးျဖစ္ဖို႔ အေတာ္ႀကိဳးစားရဦးမည္။

Presumption of innocence

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Mon, 23 Nov 2009 23:32:00 +0000

၂၃၊ ၁၁၊ ၂၀၀၉

ျမန္မာ့ သတင္းမီဒီယာအခ်ိဳ႕ စည္းေဘာင္လြတ္ေနျခင္း

ဒီရက္ပိုင္းအတြင္း ျပည္တြင္းက သတင္းဂ်ာနယ္ ႏွစ္ေစာင္မွာ ပါ၀င္တဲ့ အမ်ိဳးသမီးငယ္ တစ္ဦး ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ ပုဂၢလိက ေဆးရံုတစ္ခုတြင္ ေသဆံုးျခင္း သတင္းကို ဖတ္မိၿပီး ဤေဆာင္းပါးကို ေရးရန္ အႀကံျဖစ္ပါသည္။

သတင္းအက်ဥ္းမွာ ေသြးလြန္တုတ္ေကြးေရာဂါျဖစ္ၿပီးစ အမ်ိဳးသမီးငယ္တစ္ဦးသည္ ဗိုက္နာသျဖင့္ ပုဂၢလိက ေဆးရံုတစ္ရံုတြင္ သြားေရာက္ျပသသည္။ ဆရာ၀န္တစ္ဦးက စမ္းသပ္စစ္ေဆးၿပီး အူအတက္ေရာင္ေရာဂါ ရွိသည္ဟု ဆိုကာ ခြဲစိတ္ကုသသည္။ ခြဲစိတ္ကုသအၿပီး ႏွစ္ရက္အၾကာတြင္ အမ်ိဳးသမီးငယ္ ေသဆံုးသြားခဲ့သည္။ သတင္းႏွစ္ပုဒ္လံုး၏ သံုးသပ္ခ်က္မွာ ဆရာ၀န္၏ အမွားေၾကာင့္ အမ်ိဳးသမီးငယ္ အသက္ဆံုးရံႈးရသည္ဟု ဆိုထားၿပီး ေနာင္တြင္ အလားတူ အမွားမ်ိဳးမျဖစ္ရန္ အႀကံဥာဏ္ ေပးထားေလသည္။

သတင္းေဆာင္းပါး အက်ယ္ကို ေအာက္ပါ ဂ်ာနယ္ႏွစ္ေစာင္တြင္ ဖတ္ရႈႏိုင္ပါသည္။

Snap-shot
weekly 11

ကြ်န္ေတာ့္အေနျဖင့္ တရားဥပေဒ ရႈေထာင့္ႏွင့္ ေဆးပညာရႈေထာင့္ တို႔မွၾကည့္၍ ျပန္လည္ ေဆြးေႏြးလိုသည္။

တရားဥပေဒရႈေထာင့္

(၁) သတင္းႏွစ္ပုဒ္လံုး၏ အရင္းအျမစ္သည္ ကြယ္လြန္သြားေသာ အမ်ိဳးသမီးငယ္၏ မိခင္ထံမွ ျဖစ္သည္။ သက္ဆိုင္ရာ ပုဂၢလိကေဆးရံုႏွင့္ ပါ၀င္ပတ္သက္ေနေသာ ဆရာ၀န္ (သို႔မဟုတ္) ၄င္းတို႔က လႊဲအပ္ေသာ ေရွ႕ေနတို႔၏ တိုက္ရိုက္ ေျပာဆိုခ်က္မ်ား မပါ၀င္။ (မိခင္က တဆင့္ေျပာေသာ ေဆးရံု၏ အစုရွယ္ယာ ပါ၀င္သူတစ္ဦး၏ ေျပာဆိုခ်က္သည္ hearsay evidence ျဖစ္သျဖင့္ သက္ေသအျဖစ္ တင္ရန္ ခဲယဥ္းသည္။) ထို႔ေၾကာင့္ မွ်တမႈ ရွိေသာ သတင္းမ်ား မဟုတ္ေပ။

(၂) ေသဆံုးရသည့္ အေၾကာင္းရင္းကို ရင္ခြဲစစ္ေဆးသည့္ ေဆးစစ္ခ်က္ (Post-Mortem report) မပါရွိ။ Death certificate ( ေသစာရင္း ) တစ္ခုတည္းသည္ ေသဆံုးရသည့္ အေၾကာင္းရင္းအတြက္ ျပည့္စံုလံုေလာက္သည့္ အေထာက္အထား မျဖစ္ပါ။

(၃) ဆရာ၀န္၏ မကြ်မ္းက်င္မႈ (သို႔မဟုတ္) ေပါ့ေလ်ာ့မႈ ျဖစ္မျဖစ္ကို ဘက္လိုက္မႈမရွိေသာ (၄င္းပုဂၢလိက ေဆးရံုႏွင့္၄င္း၊ ကုသေသာ ဆရာ၀န္ႏွင့္၄င္း၊ လူနာရွင္ႏွင့္၄င္း တစံုတရာ ပတ္သက္မႈ မရွိသည့္) စံုစမ္းစစ္ေဆးေရး အဖြဲ႔ ဖြဲ႔စည္းေဆာင္ရြက္ထားျခင္း မရွိ။

(၄) ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ တရားစီရင္ေရး စနစ္အရ တရားရံုးေရွ႕ေမွာက္တြင္ အျပစ္ရွိသည္ဟု စီရင္ျခင္း မခံရေသးသေရြ႕ တရားစြဲဆိုခံရသူအား အျပစ္မရွိဟု မွတ္ယူရမည္ဆိုေသာ “Innocent until proven guilty” ဆိုသည့္ မူကို ဆန္႔က်င္ေနသည္။ (စကားခ်ပ္။ ။ အေမရိကန္ ႏိုင္ငံ ဖို႔ဒ္ဟုဒ္စစ္စခန္းတြင္ စစ္သား ၁၃ ဦးကို ေသေစမႈျဖင့္ စြပ္စြဲခံေနရေသာ ဗိုလ္မႈးဟာဆန္အား မ်က္ျမင္သက္ေသမ်ား အမ်ားအျပားရွိေနေစကာမူ တရားရံုးက ျပစ္ဒဏ္ခ်မွတ္ျခင္း မရွိေသးသျဖင့္ ယခုအခ်ိန္အထိ စာနယ္ဇင္းမ်ားက “Accused” ဟူသည့္ စကားလံုးျဖင့္သာ သံုးႏႈန္းၿပီး အျပစ္ရွိသူဟု မသံုးႏႈန္းေၾကာင္း သတိျပဳမိပါသည္။)

ေဆးပညာရႈေထာင့္

(၁) အေပၚေသြး ၉၀ ႏွင့္ ေအာက္ေသြး ၆၀ သည္ ကိုယ္အေလးခ်ိန္နည္းေသာ ျမန္မာ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အဖို႔ ပံုမွန္ရွိေသာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ျဖစ္ႏိုုင္သည္။ အမ်ိဳးသမီးငယ္၏ ေနထိုင္မေကာင္း မျဖစ္မီက ရွိေသာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ႏွင့္ ႏိႈင္းယွဥ္ စဥ္းစားရန္လိုသည္။ သာမာန္အားျဖင့္မူ အေပၚေသြး ၉၀ ႏွင့္ ေအာက္ေသြး ၆၀ သည္ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ နည္းေနသည္ဟု မဆိုသာ။

(၂) Acute abdomen - ရုတ္တရက္ျဖစ္ေသာ ဗိုက္ေအာင့္ဗိုက္နာ ေရာဂါအုပ္စု၏ လကၡဏာမ်ားမွာ ခပ္ဆင္ဆင္တူသည္။ ေသစာရင္း Death certificate တြင္ပါရွိေသာ ေရာဂါအမည္ သတ္မွတ္ခ်က္ျဖစ္သည့္ Mesenteric lymphadenitis (အူရွိ ျပန္ရည္က်ိတ္ေရာင္ ေရာဂါ) ႏွင့္ Acute appendicitis (အူအတက္ေရာင္ေရာဂါ) ေရာဂါ ႏွစ္မ်ိဳးစလံုးမွာ ရုတ္တရက္ျဖစ္ေသာ ဗိုက္နာ ဗိုက္ေအာင့္ ေရာဂါ အုပ္စုတြင္ အက်ံဳး၀င္သျဖင့္ ေရာဂါလကၡဏာ ဆင္တူသည္။ ၀မ္းဗိုက္ကို ဖိလ်င္ နာျခင္း (tenderness) သည္ ၄င္း Acute abdomen ေရာဂါအုပ္စု၏ လကၡဏာ တစ္မ်ိဳးျဖစ္သည္။ ကုသပံုမွာ ကြဲျပားသည္။ အူအတက္ေရာင္ေရာဂါ ျဖစ္လွ်င္ ခြဲစိတ္ကုသမွသာ ေပ်ာက္ကင္းရန္ အခြင့္အလန္းမ်ားၿပီး ျပန္ရည္က်ိတ္ေရာင္ျခင္း အတြက္မူ ခြဲစိတ္ကုသရန္ လိုအပ္ေလ့မရွိ။

(၃) ခြဲစိတ္ကုသရန္အတြက္ အရြယ္မေရာက္ေသးသူျဖစ္ပါက မိဘ (သို႔) အုပ္ထိမ္းသူ၏ ခြင့္ျပဳခ်က္ ရယူရန္လိုသည္။ ထိုခြင့္ျပဳခ်က္တြင္ ခြဲစိတ္ျခင္းေၾကာင့္ ျဖစ္ႏိုင္ေသာ အႏၱရာယ္မ်ားကို သိရွိနားလည္ေၾကာင္းႏွင့္ ခြင့္ျပဳေၾကာင္းပါရွိသည္။ ကြ်န္ေတာ္တို႔ ႏိုင္ငံတြင္ ဆရာ၀န္႔ သေဘာပါဟု ဆရာ၀န္ကို ပံုအပ္တတ္ၾကသည္။ အမွန္တကယ္ ျဖစ္သင့္သည္မွာ ဆရာ၀န္ ကိုယ္တိုင္ (သို႔) ဆရာ၀န္က လႊဲအပ္ျခင္း ခံရေသာ သူနာျပဳ က ခြဲစိတ္ျခင္း၏ အက်ိဳး၊ အျပစ္တို႔ကို လူနာရွင္အား ေသေသခ်ာခ်ာနားလည္ သေဘာေပါက္ေအာင္ ရွင္းျပၿပီး လူနာရွင္က ဆံုးျဖတ္ခ်က္ ခ်ရန္ျဖစ္သည္။ ဆိုလိုရင္းမွာ ေဆးပညာရွင္မ်ားဖက္က လူနာႏွင့္ လူနာရွင္ နားလည္ သေဘာေပါက္ေအာင္ ရွင္းလင္း ေျပာျပရန္ တာ၀န္ရွိၿပီး၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်ရန္ႏွင့္ ထိုဆံုးျဖတ္ခ်က္၏ အက်ိဳးဆက္ကို ခံစားရန္မွာ လူနာႏွင့္ လူနာရွင္ျဖစ္သည္။ ခြဲစိတ္ကုသခ်က္တြင္ ကြ်မ္းက်င္မႈ ရွိမရွိကမူ ခြဲစိတ္ကုသသူ ဆရာ၀န္၏ တာ၀န္ျဖစ္ေပမည္။

(၄) “တီဗြီဓာတ္မွန္ မရိုက္၊ ေသြးမစစ္ပဲ ခြဲစိတ္ခန္းထဲ ပို႔လိုက္တယ္” ဟု လူနာရွင္ မိခင္က ျပန္လည္ေျပာျပေၾကာင္း သတင္းတြင္ ေရးသားထားသည္။ ဤအခ်က္မွာ အတိအက် မွန္မမွန္ ေျပာရခက္သည္။ အဘယ္ေၾကာင့္ဆိုေသာ္ အေရးေပၚခြဲစိတ္ကုသမႈ အတြက္ ျပင္ဆင္တိုင္း ေသြးအမ်ိဳးအစား စစ္ေဆးျခင္းႏွင့္ ေသြးအရန္သင့္ထားျခင္းတို႔က မျဖစ္မေန လုပ္ရမည့္ကိစၥမ်ားပင္။ ထိုသို႔ မလုပ္ေဆာင္ခဲ့ေသာ္ ဆရာ၀န္ဖက္က “ေပါ့ေလ်ာ့မႈ” ရွိသည္ဟု ေျပာမည္ဆိုက ေျပာႏိုင္သည္။ တီဗြီဓာတ္မွန္ ရိုက္ျခင္းသည္ ဤေရာဂါအတြက္ အေကာင္းဆံုး စစ္ေဆးခ်က္ ဟုတ္မဟုတ္ ကြ်န္ေတာ္ မေျပာတတ္ေပ။ သို႔ရာတြင္ လူနာကို လက္ျဖင့္ စမ္းသပ္ရံုတင္မကပဲ ထပ္မံအတည္ျပဳသည့္ စစ္ေဆးခ်က္ ( ဥပမာ - ကြန္ပ်ဴတာ ဓာတ္မွန္ရိုက္ျခင္း ) ကို ေဆာင္ရြက္ရန္ အေျခအေနေပးပါက ေဆာင္ရြက္သင့္ေပသည္။ အထက္ပါအခ်က္မွာ ကြ်န္ေတာ္၏ ထင္ျမင္ခ်က္သာျဖစ္ၿပီး ပို၍ ျဖစ္သင့္သည္မွာ မခြဲစိတ္မီ လံုေလာက္ေသာ စမ္းသပ္ စစ္ေဆးခ်က္မ်ား ျပဳလုပ္ခဲ့ျခင္း ရွိမရွိကို ကြ်မ္းက်င္ေသာ ပညာရွင္မ်ားပါသည့္ (တရားဥပေဒ ရႈေထာင့္ အခ်က္ - ၃ ပါ) ဘက္လိုက္မႈမရွိေသာ စံုစမ္းစစ္ေဆးေရး အဖြဲ႔က အဆံုးအျဖတ္ ေပးရေပမည္။

ျပန္လွန္ ေဆြးေႏြးခ်က္ကို အခ်ဳပ္ဆိုရေသာ္ သတင္းပါ အခ်က္အလက္မ်ားသည္ ဆရာ၀န္တြင္ အျပစ္ရွိသည္ (သို႔မဟုတ္) မရွိပါဟု ေျပာဆိုရန္ မလံုေလာက္ဟု ထင္ျမင္မိပါသည္။ ထို႔အျပင္ တရားရံုုးတြင္ တရားရင္ဆိုင္ၿပီး ဆရာ၀န္တြင္ အျပစ္ရွိသည္ဟု စီရင္ခ်က္ မခ်မွတ္ေသးေသာေၾကာင့္ ဥပေဒသေဘာအရ ယခုပစၥဳပၸန္အခ်ိန္တြင္ ဆရာ၀န္၌ အျပစ္မရွိဟု မွတ္ယူရေပမည္။

တိုင္းျပည္၏ မ်က္စိႏွင့္ နားသဖြယ္ျဖစ္ေသာ သတင္းမီဒီယာအခ်ိဳ႕၏ သတင္းေဆာင္းပါး ေရးသားသူမ်ားက ဥပေဒေရွ႕က တင္ႀကိဳ၍ အဆံုးအျဖတ္ေပးေနျခင္းသည္ တရားစည္းေဘာင္လြတ္ေနေၾကာင္း ေထာက္ျပလိုက္ရပါသည္။

လူမႈေရး ရႈေထာင့္တစ္ခုတည္းမွ ၾကည့္၍ ေကာက္ခ်က္ခ်သူမ်ား၏ ထင္ျမင္ယူဆခ်က္မ်ား အတြက္မူ ကြ်န္ေတာ့္အေနျဖင့္ မေျပာသာေပ။ ဤေဆာင္းပါး ႏွစ္ပုဒ္၏ ေကာက္ခ်က္မ်ားႏွင့္ Prejudice ( ဥပေဒ ေရွ႕က တင္ႀကိဳအဆံုးအျဖတ္ေပးျခင္း ) တို႔ကို လံုး၀ သေဘာမတူ ေစကာမူ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈ အရည္အေသြး ပိုမိုေကာင္းမြန္လာေစေရးအတြက္ တိုက္တြန္းႏႈိးေဆာ္သည္ကိုေတာ့ လိႈ္က္လိႈ္က္လွဲလွဲ ႀကိဳဆိုပါသည္။ တိုင္းျပည္၏ က်န္းမာေရး အဆင့္အတန္း ျမင့္မားလာေစဖို႔ ေဆး၀န္ထမ္းမ်ားသာမက ျပည္သူျပည္သားအားလံုးႏွင့္ သတင္းမီဒီယာမ်ားတြင္ပါ တာ၀န္ရွိသည္ မဟုတ္ပါလား။

ျပန္လွန္ ေဆြးေႏြးလိုပါက မွတ္ခ်က္တြင္ ေရးသားေပးသြားပါရန္ ေမတၱာရပ္ပါသည္။ စီေဘာက္စ္တြင္ ေဆြးေႏြးရ ခက္ခဲေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။

အာေရာဂ်ံ ပရမံ လာဘံ
တကၠသိုလ္ လွမြန္

Screening Breast Cancer

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 19 Nov 2009 23:12:00 +0000

ရင္သားကင္ဆာ ရွိမရွိ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးျခင္း

အခုရက္ပိုင္း အေမရိကန္ႏိုင္ငံ က်န္းမာေရး သတင္းေတြမွာ ေရပန္းစားေနတာကေတာ့ အမ်ိဳးသမီးမ်ား ရင္သားကင္ဆာ ရွိမရွိ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးျခင္းကို ဘယ္အသက္အရြယ္မွာ စၿပီး လုပ္သင့္တယ္၊ ဘယ္ေလာက္တစ္ခါ လုပ္သင့္တယ္ ဆိုတဲ့ ကိစၥပဲျဖစ္ပါတယ္။ ဒီသတင္းနဲ႔ ဆက္ဆိုင္တဲ့ သုေတသန စာတမ္းေတြ၊ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ေတြကို ျပန္လည္ တင္ျပၿပီး ဒီအခ်က္အလက္ေတြဟာ ျမန္မာႏိုင္ငံက အမ်ိဳးသမီးေတြနဲ႔ ဘယ္လို ဆက္စပ္ႏိုင္လည္း ဆိုတာကိုပါ ဆက္လက္ ေဆြးေႏြးတင္ျပသြားပါမယ္။ ေဆြးေႏြးခ်က္က နည္းနည္းရွည္ေတာ့ အႏွစ္ခ်ဳပ္ကို အရင္ေဖာ္ျပၿပီး အေသးစိတ္ အခ်က္အလက္ေတြကို ေနာက္ပိုင္းမွာ ေဖာ္ျပထားပါတယ္။

အႏွစ္ခ်ဳပ္

အေမရိကန္ႏိုင္ငံ က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာန (U.S. Department of Health and Human Services) ရဲ႕ ဌာနခြဲ တစ္ခုျဖစ္တဲ့ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ အရည္အေသြး ျမွင့္တင္ေရး နဲ႔ သုေတသန ဌာနခြဲ (Agency for Healthcare Research and Quality) က အရပ္ဖက္ ပညာရွင္မ်ား ပါ၀င္တဲ့ အဖြဲ႔တစ္ခု (U.S. Preventive Services Task Force) ဖြဲ႔စည္းေပးပါတယ္။ ဒီအရပ္ဖက္ ပညာရွင္ေတြက က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာနရဲ႕ စြက္ဖက္မႈ၊ ႀကိဳတင္အေျဖထုတ္ေပးမႈေတြ မပါပဲ မိမိတို႔ တတ္ကြ်မ္းတဲ့ ပညာနဲ႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သုေတသနျပဳၿပီး ရလဒ္ကို အမ်ားျပည္သူ သိရွိရေအာင္ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ အေနနဲ႔ ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ ႏို၀င္ဘာလမွာ အခုလို ထုတ္ျပန္ပါတယ္။

အေမရိကန္ႏိုင္ငံရွိ အသက္ ၅၀ မွ ၇၄ ႏွစ္အတြင္း အမ်ိဳးသမီးမ်ား အားလံုး အနည္းဆံုး ၂ ႏွစ္ ၁ ႀကိမ္ ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္ၿပီး စစ္ေဆးသင့္သည္။
အေမရိကန္ႏိုင္ငံရွိ အသက္ ၄၀ မွ ၄၉ အတြင္းရွိ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အေနျဖင့္မူ ပံုမွန္ စစ္ေဆးရန္မလို။ အကယ္၍ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ေစႏိုင္ေသာ မ်ိဳးရိုးဗီဇ ရွိပါက ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္မရိုက္သင့္ကို ဆရာ၀န္ႏွင့္ တိုင္ပင္ၿပီး ေဆာင္ရြက္သင့္သည္။
အေမရိကန္ႏိုင္ငံရွိ အသက္ ၇၅ ႏွစ္ေက်ာ္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအတြက္မူ မည္သည့္ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္မွ် မေပးႏိုင္ေသးပါ။ (သုေတသနျပဳခ်က္မ်ား ျပည့္စံုလံုေလာက္မႈ မရွိ။)

ဒီလို ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ဟာ အေမရိကန္ႏိုင္ငံသူေတြ အတြက္သာ အဓိကျဖစ္လို႔ ျမန္မာႏိုင္ငံသူေတြ အေနနဲ႔ ဒီအတိုင္း ထပ္ခ်ပ္ ေဆာင္ရြက္သင့္တယ္လို႔ ေျပာဖို႔ခက္ပါတယ္။ ေနာက္တစ္ခ်က္က ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္တဲ့ စက္နဲ႔ ဓာတ္မွန္ဖတ္တတ္သူက ၿမိဳ႕တိုင္း နယ္တိုင္းမွာ မရွိပါ။ ေရာဂါေတြ႔လာလွ်င္ စနစ္တက် ကုသေပးႏိုင္တဲ့ ဆရာ၀န္၊ ေဆးရံုမ်ားကလည္း အကန္႔အသတ္ႏွင့္သာ ရွိပါတယ္။ ကုန္က်စရိတ္ကလည္း ထည့္စဥ္းစားစရာ အခ်က္တစ္ခု ျဖစ္ပါတယ္။ ျမန္မာအမ်ိဳးသမီးမ်ားကို ကိုယ္စားျပဳတဲ့ ရင္သားကင္ဆာဆိုင္ရာ သုေတသန ျပဳခ်က္ေတြ ပိုၿပီး ထြက္ေပၚလာေစဖို႔နဲ႔ သုေတသန ေတြ႔ရွိခ်က္ေတြကို ျပည္သူအမ်ား သိရွိႏိုင္ေအာင္ ခ်ျပ ေျပာဆိုဖို႔ လိုအပ္ေၾကာင္း ေျပာလိုပါတယ္။

ကင္ဆာ၏ အေျခခံသေဘာတရားမ်ား

ကင္ဆာတို႔ မည္သည္ မ်က္စိျဖင့္မျမင္ႏိုင္ လက္ျဖင့္ မစမ္းသပ္ႏိုင္ေသာ အရြယ္အစားေလးမွ တဆင့္ စမ္းသပ္ႏိုင္သည့္ အရြယ္အထိ ႀကီးထြားလာသည့္ သေဘာရွိသည္။ ႀကီးထြားႏႈန္း အေႏွးအျမန္မွာ ကင္ဆာ အမ်ိဳးအစား တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခု မတူေပ။ လက္ျဖင့္ကိုင္တြယ္ စမ္းသပ္ႏိုင္ေသာ အဖုအက်ိတ္အရြယ္ထိ ႀကီးထြားလာေနၿပီဆိုလွ်င္ အေတာ့္ကို အႏၱရာယ္ရွိေနေပၿပီ။ တဖန္ အျခား ခႏၶာကိုယ္ အစိတ္အပိုင္းမ်ားကိုပါ ျပန္႔ပြားေနၿပီဆိုလွ်င္ ကင္ဆာေရာဂါ အဆိုးဆံုး အေျခအေနကို ေရာက္ေနၿပီဟု ေျပာလို႔ရႏိုင္သည္။

ဘာေၾကာင့္ႀကိဳတင္စစ္ေဆးဖို႔လိုအပ္တာလဲ

တကယ္လို႔မ်ား လက္ျဖင့္ စမ္းသပ္ႏိုင္သည့္ အဖုအက်ိတ္အရြယ္ မေရာက္မီကပင္ ကင္ဆာကို ရွာေဖြႏိုင္ခဲ့ၿပီး နည္းမွန္လမ္းမွန္္ ကုသႏိုင္ခဲ့လွ်င္ အသက္ပိုရွည္ႏိုင္သည္။ ဒါေၾကာင့္လည္း က်န္းမာေရး ပညာရွင္ေတြက ကင္ဆာရွိမရွိ ႀကိဳတင္ စစ္ေဆးဖို႔ တို္က္တြန္းၾကျခင္းျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ ‘ေပါ့ေစလိုလို႔ ေၾကာင္ရုပ္ထိုး ေဆးအတြက္ေလး’ ဆိုတာမ်ိဳး မျဖစ္ရေအာင္ ကင္ဆာရွိမရွိ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးသည့္ နည္းလမ္းမ်ားေၾကာင့္ ျဖစ္လာႏိုင္သည့္ အႏၱရာယ္မ်ားကိုလည္း ထည့္တြက္သင့္သည္။

အမ်ိဳးသမီးမ်ား ႏွင့္ ရင္သားကင္ဆာ

ရင္သားကင္ဆာသည္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားတြင္သာ ျဖစ္ႏိုင္သေလာ။ မဟုတ္ပါ။ အမ်ိဳးသားမ်ားတြင္လည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါသည္။ သို႔ရာတြင္ ကမာၻေပၚ၌ ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးသူ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အနက္ ရင္သားကင္ဆာက အဓိက တရားခံျဖစ္သည္။ အမ်ိဳးသားမ်ား အတြက္မူ လည္ေခ်ာင္းႏွင့္ အဆုတ္ကင္ဆာမ်ားက ဒုကၡအေပးဆံုးပင္။ (WHO global burden of disease)

ရင္သားကင္ဆာ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးနည္းမ်ား

အဓိက စစ္ေဆးနည္း ၅ မ်ိဳးမွာ -

သံလိုက္အားသံုး ဓာတ္မွန္ – Magnetic Resonance Imaging (MRI)
ရင္သား ဓာတ္မွန္ – Film Mammography
ရင္သား ဒစ္ဂ်စ္တယ္ ဓာတ္မွန္ – Digital Mammography
ဆရာ၀န္ စမ္းသပ္ျခင္း - Clinical Breast Examination
မိမိကိုယ္တိုင္ စမ္းသပ္ျခင္း - Breast Self Examination

အခုလို ႀကိဳတင္စစ္ေဆးနည္းမွာ ဘယ္ဟာက ပိုသာလဲ ဆိုတာကို ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း (sensitivity) နဲ႔ တိက်မႈ (specificity) ဆိုတဲ့ အခ်က္ ႏွစ္ခ်က္ နဲ႔တိုင္းပါတယ္။

ႀကိဳတင္စစ္ေဆးနည္း တစ္ခုရဲ႕ ‘ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း’ ဆိုတာဟာ ကင္ဆာရွိေနသူ လူ ၁၀၀ ကို စစ္ေဆးၾကည့္လိုက္လို႔ အဲဒီအထဲက ဘယ္ႏွစ္ေယာက္ကို ကင္ဆာရွိေနပါတယ္ လို႔ မွန္မွန္ကန္ကန္ အေျဖထြက္လဲ ဆိုတာကို ၾကည့္ျခင္း ျဖစ္ပါတယ္။ ဥပမာ ေပးရရင္ ေဗဒင္ဆရာ တစ္ေယာက္ကို ေဗဒင္သြားေမးတယ္ ဆိုပါစို႔။ ခင္ဗ်ားအိမ္မွာ သရက္ပင္ ရွိတယ္လို႔ ေဟာတယ္။ အိမ္မွာ သရက္ပင္ရွိတဲ့ ေမးသူ ၁၀၀ မွာ ဘယ္ႏွစ္ေယာက္ကို မွန္ေအာင္ ေဟာႏိုင္လဲ ဆိုတာ ‘ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း’ ပါပဲ။ သတိခ်ပ္ဖို႔က တခ်ိဳ႕ေမးသူေတြအိမ္မွာ သရက္ပင္ရွိေပမယ္လို႔ ေဗဒင္ဆရာက သရက္ပင္ရွိတယ္လို႔ မေဟာလိုက္ႏိုင္ဘူး။ (မသိတဲ့ အခါလည္း မသိဘူးေပါ့)

‘တိက်မႈ’ ဆိုတာက်ေတာ့ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးနည္း အေျဖက ကင္ဆာ ေရာဂါရွိတယ္ လို႔ အေျဖထြက္ေပမယ့္ တကယ္တန္း လက္ေတြ႔မွာ အဲဒီလူအားလံုး ေရာဂါရွိေနတာ မဟုတ္ပါ။ တခ်ိဳ႕တေလမွာ ေရာဂါ မရွိပါပဲနဲ႔ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးနည္းက ေရာဂါရွိပါတယ္လို႔ အေျဖထြက္လာတာမ်ိဳး ျဖစ္တတ္ပါတယ္။ ဥပမာ နဲ႔ ရွင္းျပရရင္ ေဗဒင္ဆရာက တစ္ႏွစ္အတြင္း ထီေပါက္မယ္လို႔ ေဟာလိုက္တယ္။ အဲဒီလို ထီေပါက္မယ္လို႔ အေဟာခံရတဲ့ လူ ၁၀၀ မွာ ဘယ္ႏွစ္ေယာက္က တစ္ႏွစ္အတြင္း တကယ္ ထီေပါက္သလဲ ဆိုတာဟာ ‘တိက်မႈ’ ျဖစ္ပါတယ္။ သတိခ်ပ္ဖို႔က ထီေပါက္မယ္ အေဟာခံရတိုင္း ေပါက္ခ်င္မွ ေပါက္တာ။ (မွားတဲ့အခါလည္း မွားေပမေပါ့)

အထက္မွာ ေဖာ္ျပခဲ့တဲ့ နည္းလမ္း ၅ မ်ိဳးရဲ႕ ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း၊ တိက်မႈနဲ႔ အေမရိကန္ႏိုင္ငံက ကုန္က်စရိတ္ ကို ဇယားနဲ႔ ေဖာ္ျပလိုက္ပါတယ္။

စဥ္	နည္းလမ္း	ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း	တိက်မႈ	ကုန္က်စရိတ္
၁။	သံလိုက္အားသံုး ဓာတ္မွန္	၇၁ - ၁၀၀%	၈၁ - ၉၁%	ေဒၚလာ ၃၆၀၀ + စမ္းသပ္ခ
၂။	ရင္သား ဓာတ္မွန္	၇၇ - ၉၅%	၉၄ - ၉၇%	ေဒၚလာ ၈၅ + စမ္းသပ္ခ
၃။	ရင္သား ဒစ္ဂ်စ္တယ္ ဓာတ္မွန္	၇၇ - ၉၅%	၉၄ - ၉၇%	ေဒၚလာ ၁၃၅ + စမ္းသပ္ခ
၄။	ဆရာ၀န္ စမ္းသပ္ျခင္း	၄၀ - ၆၉%	၈၈ - ၉၉%	စမ္းသပ္ခ
၅။	မိမိကိုယ္တိုင္ စမ္းသပ္ျခင္း	၁၂ - ၄၁%	-	-

ရာခိုင္ႏႈန္းေတြကို နမူနာ ရွင္းျပရမယ္ ဆိုရင္ -

ရင္သားဓာတ္မွန္ရဲ႕ ကင္ဆာ ေတြ႔ရွိႏိုင္စြမ္း ၇၇ မွ ၉၅% ဆိုတာ၊ တကယ္တန္း ကင္ဆာ ေရာဂါရွိတဲ့ အမ်ိဳးသမီး ၁၀၀ ကို ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ၾကည့္ရင္ ၇၇ ေယာက္ကေန ၉၅ ေယာက္ေလာက္အထိရဲ႕ ဓာတ္မွန္မွာ ကင္ဆာသ႑န္ကို ေတြ႔ႏိုင္ပါမယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း ခန္႔မွန္းေခ် ၅ ေယာက္ကေန ၂၃ ေယာက္ေလာက္ကေတာ့ ေရာဂါရွိေနလ်က္နဲ႔ ဓာတ္မွန္မွာ ေရာဂါ ေတြ႔မွာ မဟုတ္ပါဘူး။ တနည္း ေျပာရရင္ ဓာတ္မွန္မွာ ကင္ဆာ မေတြ႔ဘူးဆိုတိုင္း ကင္ဆာ မရွိဘူးလို႔ တတ္အပ္ ေျပာလို႔ မရပါ။

တစ္ခါ တိက်မႈ ၉၄ မွ ၉၇% ဆိုတာ ရင္သားဓာတ္မွန္မွာ ကင္ဆာသ႑န္ေတြ႔တဲ့ အမ်ိဳးသမီး ၁၀၀ မွာ ၉၄ ေယာက္ကေန ၉၇ ေယာက္ေလာက္ အထိက တကယ္ ကင္ဆာ ရွိၾကပါတယ္။ တနည္း ေျပာရရင္ ဓာတ္မွန္မွာ ကင္ဆာ ေတြ႔တိုင္းလည္း ကင္ဆာ ရွိေနၿပီလို႔ ေသခ်ာေပါက္ ေျပာလို႔ မရပါ။

ဒါဆို ေသခ်ာေအာင္ ဘယ္လို လုပ္ရမလဲ။

ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္လို႔ ကင္ဆာ သ႑န္ ေတြ႔တယ္ဆိုရင္ အဲဒီ ကင္ဆာ ျဖစ္ေနတယ္လို႔ သံသယရွိတဲ့ ေနရာက အသားစ နမူနာယူၿပီး ဓာတ္ခြဲ စစ္ေဆးရပါမယ္။ အဲဒါမွ ကင္ဆာရွိမရွိ ပိုၿပီး ေသေသခ်ာခ်ာ သိႏိုင္မွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္လို႔ ကင္ဆာ သ႑န္ မေတြ႔ရင္လည္း ေနာက္ ၂ ႏွစ္ေနရင္ တစ္ခါ ျပန္ရိုက္သင့္ပါတယ္။

ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္ပံုရိုက္နည္းနမူနာ

ေအာက္ပါ ယူက်ဳ ဗြီဒီယိုကို ၾကည့္ရႈေလ့လာႏိုင္ပါတယ္။

ဘယ္အသက္အရြယ္မွာ စၿပီးေတာ့ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္လဲ

အေမရိကန္ႏိုင္ငံ က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာနရဲ႕ ဌာနခြဲ တစ္ခုျဖစ္တဲ့ က်န္းမာေရးေစာင့္ေရွာက္မႈ အရည္အေသြး ျမွင့္တင္ေရး နဲ႔ သုေတသန ဌာနခြဲ က အရပ္ဖက္ ပညာရွင္မ်ား ပါ၀င္တဲ့ အဖြဲ႔တစ္ခု ဖြဲ႔စည္းေပးပါတယ္။ ဒီအရပ္ဖက္ ပညာရွင္ေတြက က်န္းမာေရး၀န္ႀကီးဌာနရဲ႕ စြက္ဖက္မႈ၊ ႀကိဳတင္အေျဖထုတ္ေပးမႈေတြ မပါပဲ မိမိတို႔ တတ္ကြ်မ္းတဲ့ ပညာနဲ႔ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ သုေတသနျပဳၿပီး ရလာဒ္ကို အမ်ားျပည္သူ သိရွိရေအာင္ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ အေနနဲ႔ ထုတ္ျပန္ပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ ဆက္ဆိုင္လို႔ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ (Recommendation) ရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကို ရွင္းခ်င္ပါတယ္။ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ဆိုတာ ဥပေဒနဲ႔ မတူပါဘူး။ လိုက္လုပ္လည္း ရတယ္။ မလုပ္ခ်င္လည္း ရတယ္။ ကင္ဆာဆရာ၀န္ သို႔မဟုတ္ ခြဲစိတ္ဆရာ၀န္က ကုိယ့္သမၻာ နဲ႔ကိုယ္ ဆံုးျဖတ္ၿပီး ပညာရွင္ေတြရဲ႕ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ကို မလိုက္နာပဲ ကုေပးတာကို ဘယ္သူကမွ လာၿပီး အျပစ္ေပးလို႔ မရပါ။ ဘယ္ ရဲ ကမွလည္း ေစာင့္ၾကည့္မေနပါ။

ဒါေပမယ့္ ဘာသာရပ္ပိုင္းဆိုင္ရာ (ဒီကိစၥမွာ ရင္သားကင္ဆာ ဆိုင္ရာ) တတ္ကြ်မ္းတဲ့ ပညာရွင္ေတြက ဒီလို ဒီလိုေတာ့ျဖင့္ လုပ္သင့္ပါတယ္ ေျပာထားလ်က္နဲ႔ ကိုယ္က လိုက္မလုပ္ျဖစ္ခဲ့လို႔ လူနာမွာ တစ္ခုခု နစ္နာ ဆံုးရံႈးသြားရမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ နစ္နာမႈနဲ႔ တရားစြဲတာ ခံရႏိုင္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းကိစၥကေတာ့ တရားခြင္မွာ ဆက္ရွင္းေပါ့။

အရပ္ဖက္ပညာရွင္အဖြဲ႔ဆိုတာမ်ိဳးက အခုမွ ေပၚလာတာ မဟုတ္ပါ။ ၁၉၈၄ ခုႏွစ္ေလာက္ ကတည္းက ရွိခဲ့တဲ့ အဖြဲ႔ျဖစ္ပါတယ္။ အဖြဲ႔၀င္ေတြ ေျပာင္းရင္သာ ေျပာင္းသြားမယ္ လြတ္လြတ္လပ္လပ္ လုပ္ငန္းေဆာင္ရြက္ႏိုင္မႈ သေဘာတရားကေတာ့ မေျပာင္းပါ။ ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္ၿပီး ရင္သားကင္ဆာ ရွာေဖြၾကည့္ျခင္း ဆိုင္ရာ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ကို ၂၀၀၂ ခုႏွစ္တုန္းက ဒီအဖြဲ႔ကပဲ ေျပာခဲ့ဖူးပါတယ္။ အခုေတာ့ သုေတသန ေတြ႔ရွိခ်က္ အသစ္ေတြေပၚ အေျခခံၿပီး ၂၀၀၉ ခုႏွစ္ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ကို ထုတ္တာပါ။ ဘာေတြကြာျခားလဲ ဆိုတာ ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ရေအာင္။

အမ်ိဳးသမီးမ်ား၏ အသက္	၂၀၀၂	၂၀၀၉
၄၀ - ၄၉ ႏွစ္	၁ ႏွစ္ (သို႔) ၂ ႏွစ္ လွ်င္ တစ္ႀကိမ္ႏႈန္းျဖင့္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္သည္။	ရင္သားဓာတ္မွန္ ပံုမွန္ ရိုက္စရာမလို။ လူတစ္ဦးခ်င္း အေနအထားေပၚ မူတည္၍ ဆရာ၀န္ႏွင့္ တိုင္ပင္ကာ လိုအပ္မွ ရိုက္သင့္သည္။
၅၀ - ၇၄ ႏွစ္	၁ ႏွစ္ (သို႔) ၂ ႏွစ္ လွ်င္ တစ္ႀကိမ္ႏႈန္းျဖင့္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္သည္။	၂ ႏွစ္ ၁ ႀကိမ္ႏႈန္းျဖင့္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္သည္။
၇၅ ႏွစ္ အထက္	၁ ႏွစ္ (သို႔) ၂ ႏွစ္ လွ်င္ တစ္ႀကိမ္ႏႈန္းျဖင့္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္သင့္သည္။	သုေတသနျပဳခ်က္မ်ား လံုေလာက္မႈမရွိသျဖင့္ အတတ္မေျပာႏိုင္။

၂၀၀၉ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္မွာ ပါတဲ့ ေနာက္အခ်က္ တစ္ခုကေတာ့ MRI, Digital Mammography နဲ႔ ဆရာ၀န္ စမ္းသပ္တာေတြ အတြက္ကိုေတာ့ မည္သို႔မွ် မေျပာလိုေၾကာင္း၊ သုေတသန ျပဳခ်က္မ်ား မလံုေလာက္ေၾကာင္း ပါရွိပါတယ္။ ‘မိမိကိုယ္တိုင္စမ္းသပ္ျခင္း’ နည္းလမ္းကိုေတာ့ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးမႈအတြက္ အသံုးမျပဳသင့္ေၾကာင္း ေျပာထားပါတယ္။

ဘာေၾကာင့္ ဒီလို ေထာက္ခံအႀကံျပဳသလဲ

ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ အသက္ေသဆံုးရမႈ ေလွ်ာ့က်ေစဖို႔ကို အဓိကရည္ရြယ္ၿပီး ဒီလို ေထာက္ခံအႀကံျပဳတာျဖစ္ပါတယ္။

သူတို႔ ဘယ္လိုသိသလဲ

အေမရိကန္ အရပ္ဖက္ ပညာရွင္အဖြဲ႔႕က အျခားသုေတသီေတြ လုပ္ေဆာင္ခဲ့သမွ်ေတြကို စနစ္တက် ေလ့လာၿပီး အႏွစ္ခ်ဳပ္ရလဒ္ကို ၾကည့္ပါတယ္။ ေနာက္ၿပီးေတာ့ အေမရိကန္ႏိုင္ငံသူေတြရဲ႕ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားႏႈန္း၊ ေရာဂါအျပင္းအေပ်ာ့၊ ကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈႏႈန္း စတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြကို ကြန္ပ်ဴတာထဲ ထည့္သြင္းၿပီး ဘယ္အသက္အရြယ္မွာ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္တာက ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈႏႈန္းကို ေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္လဲ ဆိုတာကို ဆန္းစစ္ပါတယ္။

ဒီဆန္းစစ္ခ်က္ေတြအရ အသက္ ၅၀ ကေန ၆၉ ႏွစ္အတြင္း ရွိ အမ်ိဳးသမီးမ်ားကို ၂ ႏွစ္ ၁ ႀကိမ္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္တာက ရင္သားကင္ဆာေၾကာင့္ ေသဆံုးမႈႏႈန္းကို ၁၅ ရာခိုင္ႏႈန္းခန္႔ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ၿပီး၊ မလိုအပ္ပဲ အသားစယူခံရမႈ အနည္းဆံုး ဆိုတာ ေတြ႔ပါတယ္။ အသက္ ၄၀ နဲ႔ ၅၀ ၾကား အမ်ိဳးသမီးေတြကိုပါ ၂ ႏွစ္ ၁ ႀကိမ္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ၿပီး စစ္ေဆးမယ္ ဆိုရင္ေတာ့ ရွားရွားပါးပါး တစ္ေယာက္ တစ္ေလရဲ႕ အသက္ကို ထပ္ၿပီး ကယ္တင္ေကာင္း ကယ္တင္ႏိုင္ပါမယ္။ ဒီလို အသက္တစ္ေခ်ာင္း ကယ္တင္ႏိုင္ဖို႔အတြက္ လူ ၁၃၀၀ ေလာက္ကို ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ၿပီးစစ္ေဆးဖို႔ လိုပါမယ္။ ရင္သားဓာတ္မွန္ ၁၂၉၉ ႀကိမ္ (တန္ဖိုးအားျဖင့္ ေဒၚလာ ၁ သိန္း ၃ ေသာင္းဖိုးေလာက္) က အပိုရိုက္ရသလို ျဖစ္ေနတယ္။ အၾကမ္းဖ်င္း ေျပာေၾကးဆိုရင္ အသက္တစ္ေခ်ာင္းက ေဒၚလာ ၁ သိန္း ၃ ေသာင္း တန္တယ္ ဆိုပါစို႔ရဲ႕။ စာရႈသူဆိုရင္ ဘယ္လို ဆံုးျဖတ္မလဲ။

ေဆြးေႏြးခ်က္

ဒီ ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ ထြက္ေပၚအၿပီးမွာ အေမရိကန္ ရုပ္ျမင္သံၾကားေတြက ရင္သားကင္ဆာ ေ၀ဒနာရွင္ အမ်ိဳးသမီး တစ္ခ်ိဳ႕နဲ႔ ေတြ႔ဆံုပါတယ္။ ကာယကံရွင္ေတြ ေျပာတာက သူတို႔ေတြ အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ ၅၀ မတိုင္မီအရြယ္တုန္းက ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္လိုက္မိလို႔သာ ကင္ဆာကို ေစာေစာေတြ႔ၿပီး အသက္ရွင္ႏိုုင္တာပါတဲ့။ မွန္ပါတယ္။ တစ္ဦးခ်င္း အေနနဲ႔ ဒီလို အေတြ႔အႀကံဳမ်ိဳးကေတာ့ ရွိမွာပါပဲ။ ဒါေပမယ့္လည္း ရုပ္ျမင္သံၾကားမွာ ေတြ႔ဆံုေမးျမန္း ခံရတဲ့ အမ်ိဳးသမီး တစ္ေယာက္ ရွိရင္၊ သူ႔လိုပဲ အသက္ ၅၀ မတိုင္ခင္ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ၿပီး ကင္ဆာမရွိပါပဲ ကင္ဆာရွိတယ္လို႔ မွားၿပီး သတ္မွတ္ခံရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးက ၈၈ ေယာက္ ရွိေနပါလိမ့္မယ္။ အဲဒီ ၈၈ ေယာက္မွာေတာ့ မလိုအပ္ပဲ အသားစယူ စစ္ေဆးတာ ခံခဲ့ရမွာပါ။ ဒီလို မွားယြင္းၿပီး အသားစယူခံရတဲ့ အမ်ိဳးသမီး ေတြကိုေတာ့ ရုပ္ျမင္သံၾကားေတြက ေတြ႔ဆံုေမးျမန္းျခင္း မျပဳပါဘူး။

အခု ေထာက္ခံအႀကံျပဳခ်က္ဟာ သိပၸံနည္းက် စနစ္တက် သုေတသနျပဳၿပီး ရလာတဲ့ အခ်က္အလက္ေတြေပၚမွာ အေျခခံ ေရးသားထားတာ ျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္လည္း ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံရဲ႕ က်န္းမာေရး ေပၚလစီ ခ်မွတ္တဲ့ အခါမွာ သိပၸံနည္းက်တာ မက်တာ တစ္ခ်က္တည္းနဲ႔ ျဖစ္ခ်င္မွ ျဖစ္ပါတယ္။ ဥပေဒျပဳ အမတ္ေတြကို ေရြးေကာက္တင္ေျမွာက္ထားတဲ့ ျပည္သူလူထုက မႀကိဳက္ရင္ သိပၸံနည္း ဘယ္လို က်ေနေန အမတ္ေတြ ဘာမွ မတတ္ႏို္င္ပါဘူး။

ေနာက္တစ္ခ်က္က ရင္သားဓာတ္မွန္ေၾကာင့္ အက်ိဳးျဖစ္ေနသူေတြ (ဥပမာ ဓာတ္မွန္စက္ တီထြင္သူေတြ၊ ဓာတ္မွန္စက္ ေထာင္သူေတြ၊ ဓာတ္မွန္ ဆရာ၀န္ေတြ) လည္း အမ်ားအျပားရွိေသးေတာ့ သူတို႔ရဲ႕ အျမင္ေတြကလည္း ဥပါဒါန္ မကင္းႏိုင္ ျဖစ္တတ္ပါတယ္။

ေနာက္ဆံုး လူေတြ မေျပာခ်င္ၾကေပမယ့္ မေျပာမျဖစ္ေျပာရမယ့္ ကိစၥက ေငြေရးေၾကးေရးပါ။ ‘ေငြဘယ္ေလာက္ကုန္ကုန္ ကုလိုက္မယ္’ ဆိုတာ စကားအျဖစ္သာ ရွိပါတယ္။ တကယ္တန္းမွာ မိသားစုတိုင္း၊ မိသားစုတိုင္း ေငြေၾကးတတ္ႏိုင္မႈေပၚ မူတည္ၿပီး က်န္းမာေရး ေစာင့္ေရွာက္မႈအတြက္ကို သံုးၾကရပါတယ္။ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံမွာလည္း ဒီအတိုင္းပါပဲ။ တိုင္းျပည္က ဘယ္ေလာက္ ခ်မ္းသာေနလဲ၊ က်န္းမာေရးအတြက္ ဘယ္ေလာက္ ေငြအကုန္ခံေနလဲ ဆိုတဲ့ အခ်က္ေတြဟာ အေရးႀကီးတဲ့ အခ်က္ေတြပါ။

ျမန္မာအမ်ိဳးသမီးမ်ားနဲ႔ ဘယ္လို သက္ဆိုင္မလဲ

ကမာၻ႕က်န္းမာေရးအဖြဲ႔ရဲ႕ သံုးသပ္ခ်က္အရကေတာ့ အေရွ႕ေတာင္အာရွ ႏိုင္ငံေတြမွာ ရင္သားကင္ဆာဟာ အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္ ဒုတိယ ဒုကၡအေပးဆံုး ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။ ဒီလိုဆိုေတာ့ အေရွ႕ေတာင္အာရွထဲမွာ ပါတဲ့ ျမန္မာႏိုင္ငံက အမ်ိဳးသမီးေတြအတြက္လည္း အေရးႀကီးတာေပါ့။

ျမန္မာႏိုင္ငံအေနနဲ႔ ရင္သားကင္ဆာ ႀကိဳတင္စစ္ေဆးျခင္း ကိစၥကို တစ္ႏိုင္ငံလံုး အတိုင္းအတာနဲ႔ လုပ္ေဆာင္ႏိုင္ေနၿပီလို႔ေတာ့ မၾကားမိေသးပါ။ စာေရးသူတို႔ ေဆးေက်ာင္းသား ဘ၀ကမ်ားဆိုရင္ ရင္သားကင္ဆာ ေ၀ဒနာရွင္ေတြဟာ အဖုအက်ိတ္ အေတာ္ႀကီးကို ႀကီးမွ ေဆးရံုေရာက္လာၾကတာေတြ ရွိပါတယ္။ ေရာဂါကြ်မ္းမွ ေရာက္လာတာေပါ့။ ကုသရလည္း ခက္ခဲသြားၿပီး အသက္ရွင္ဖို႔လည္း မလြယ္ေတာ့ပါ။

ဒီေန႔ ဒီအခ်ိန္မွာေတာ့ ၿမိဳ႕ႀကီးေတြမွာ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္လို႔ ရေနပါၿပီ။ ဒါေပမယ့္ ၿမိဳ႕တိုင္းမွာေတာ့ မရေသးပါ။ က်န္းမာေရး ဗဟုသုတရွိသူ ေဆးရံုေဆးခန္းနဲ႔ နီးစပ္သူမ်ားကေတာ့ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ဖို႔ ဆရာ၀န္နဲ႔ တိုင္ပင္တာေတြ ရွိလာေနပါၿပီ။ တစ္ဖက္မွာလည္း ရင္သားဓာတ္မွန္ရိုက္တယ္ ဆိုတာကို ဘာမွန္း မသိသူမ်ားလည္း ရွိပါေသးတယ္။ အရြယ္ေရာက္တဲ့ ျမန္မာ အမ်ိဳးသမီးတိုင္း ရင္သားကင္ဆာ ဗဟုသုတ ရွိေနဖို႔ အေတာ္အားထုတ္ လုပ္ေဆာင္ရပါဦးမယ္။

ေဖာ္ျပပါ သုေတသန ျပဳခ်က္ေတြဟာ အေမရိကန္ အမ်ိဳးသမီးေတြကို အဓိကထား စဥ္းစားထားတာျဖစ္လို႔ ျမန္မာအမ်ိဳးသမီးေတြမွာ လည္း ဒီလိုအေျခအေနရွိမယ္လို႔ တပ္အပ္ မေျပာႏိုင္ပါ။ ျမန္မာအမ်ိဳးသမီးမ်ားမွာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ပြားမႈႏႈန္း၊ ေရာဂါအမ်ိဳးအစား၊ အႏုအရင့္ စတာေတြကို သိရွိႏိုင္ဖို႔ သုေတသန ျပဳခ်က္ေတြ လိုပါမယ္။

ကဲ စာေရးသူေရ ေ၀့၀ိုက္မေနပါနဲ႔ ျမန္မာအမ်ိဳးသမီးေတြကို ဘယ္လို အႀကံေပးမလဲ ဆိုရင္ေတာ့ …

အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ၿပီး မိသားစု (မိခင္၊ အေဒၚ၊ ညီမ၊ အစ္မ) မွာ ရင္သားကင္ဆာ ျဖစ္ဖူးရင္
အသက္ ၄၀ ေက်ာ္ၿပီး ရင္သားမွာ နဂိုကမရွိတဲ့ အဖုအက်ိတ္ ရွိလာၿပီလို႔ သံသယရွိရင္
အသက္ ၅၀ ေက်ာ္ၿပီး ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ဖို႔ အဆင္ေျပရင္ (မိမိေနတဲ့ၿမိဳ႕မွာ ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္လို႔ရရင္)

နီးစပ္ရာ တတ္ကြ်မ္းနားလည္တဲ့ ဆရာ၀န္မ်ားနဲ႔ တိုင္ပင္ၿပီး ရင္သားဓာတ္မွန္ ရိုက္ၾကည့္သင့္ပါတယ္။ တစ္ဆက္တည္း ၂ ႏွစ္ ၁ ႀကိမ္ ပံုမွန္ စစ္ေဆးဖို႔ရာလည္း တိုက္တြန္းလိုက္ပါတယ္။

သိခ်င္ ေဆြးေႏြးခ်င္တာမ်ားရွိရင္ မွတ္ခ်က္မွာ ေရးသားေပးခဲ့ပါ။ စီေဘာက္မွာ ေဆြးေႏြးရတာ အဆင္မေျပလို႔ပါ။

အာေရာဂ်ံ ပရမံ လာဘံ
တကၠသိုလ္ လွမြန္

စာကိုး။

Mandelblatt et al. Effects of Mammography Screening Under Different Screening Schedules: Model Estimates of Potential Benefits and Harms. Ann Intern Med. 2009;151:738-747.

Nelson et al. 2009. Screening for Breast Cancer: An Update for the U.S. Preventive Services Task Force. Ann Intern Med. 2009;151:727-737.

Screening for Breast Cancer: U.S. Preventive Services Task Force Recommendation Statement. U.S. Preventive Services Task Force*. 2009. Ann Intern Med. 2009;151:716-726.

U.S. Preventive Services Task Force’s recommendation on Screening for Breast Cancer. 2002. Retrieved from http://www.ahrq.gov/clinic/pocketgd09/gcp09s2.htm#BreastScreening on November 19, 2009.

U.S. Preventive Services Task Force’s recommendation on Screening for Breast Cancer. 2009. Retrieved from http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf/uspsbrca.htm on November 19, 2009.

WHO. 2006. Global disease burden 2004 update.

History that my emails told

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Wed, 11 Nov 2009 00:09:00 +0000

၁၀၊ ၁၁၊ ၂၀၀၉

အီးေမးလ္မ်ားက ေျပာေသာ သမိုင္း

စာေရးသူရဲ႕ အီးေမးလ္ေတြနဲ႔ ဆက္စပ္ၿပီး ဇာတ္္လမ္းဆင္ၾကည့္ေတာ့ ဒီလို သမိုင္းေၾကာင္းေလး တစ္ခုထြက္လာတယ္။

၁၉၉၈

ေနရာက ရန္ကုန္ၿမိဳ႕ရွိ အန္ဂ်ီအို ရံုးခန္းတစ္ခု။

"တိန္ေတာင္ ... တိန္ေတာင္ ... တိန္တိန္တိန္ ... တြိတြိ ..."

ေဘာ့စ္ အခန္း အလုပ္စားပြဲက တယ္လီဖုန္းနဲ႔ ကြန္ပ်ဴတာၾကားမွာ ဆက္ထားတဲ့ ဟာေလးဆီက ျမည္ေနတဲ့ အသံကို တအံ့တၾသနဲ႔ နားေထာင္ရင္း အီးေမးလ္ ဆိုတာနဲ႔ စတင္ရင္းႏွီးခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီတုန္းက ျမန္မာတယ္လီပို႔ ဆိုတာေ၀းလို႔ ပုဂံလည္း မရွိေသးဘူး၊ ဇလံုလည္း မရွိေသးဘူး။ ဂ်ီေတာက္တို႔ ရာဟု မစိန္ၾကာတို႔ဆို ေခတ္ေပၚ သိပၸံကားေတြမွာေတာင္ မရွိေသးဘူး။ ရန္ကုန္မွာ လင္းယုန္လို႔ အမည္ရတဲ့ အီးေမးလ္ ကုမၸဏီတစ္ခုပဲ ရွိေသးတယ္။ ဒါကလည္း “နလမ” နဲ႔ခြင့္ျပဳထားတာဆိုပဲ။ အင္တာနက္က လံုး၀မရေသး။ အီးေမးလ္မွ အီးေမးလ္ စစ္စစ္ပဲရတာ။ ဒိုင္လ္အပ္ နဲ႔ေပါ့။ ရံုးတစ္ရံုးလံုးမွာမွ အီးေမးလ္ အေကာင့္က တစ္ခုတည္းရယ္။ အဲဒီေတာ့ ေဘာ့စ္အတြက္ပဲေပါ့။

ေက်ာင္းေလွ်ာက္ဖို႔လို ကိုယ္ေရးကိုယ္တာ ကိစၥေတြကို သံုးခ်င္ရင္ Summit Park View လို ဟိုတယ္ႀကီးေတြကိုသြားၿပီး အီးေမးလ္ တစ္ေစာင္ ဖက္အီးစီ ၁ ေဒၚလာႏႈန္းနဲ႔ ပို႔ရ၊ လက္ခံရေလတယ္။ အ၀င္အီးေမးလ္ကို သူတို႔က ပရင့္ထုတ္ထားၿပီး စာေရးသူဆီကို ဖုန္းဆက္အေၾကာင္းၾကားေပးတယ္။ လွ်ိဳ႕၀ွက္မႈဆိုတာ ဂ်ိဳနဲ႔လားေပါ့။ အဲဒီေခတ္ႀကီးက ၂၀၀၀ ခုႏွစ္ေလာက္အထိၾကာတယ္။

၂၀၀၀

ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ ၂၀၀၀ ခုႏွစ္မွာပဲ သင္တန္းတစ္ခု တက္ဖို႔ ျပည္ပထြက္ရင္း ယာဟူး အီးေမးလ္ အေကာင့္တစ္ခု ရခဲ့ပါတယ္။ တစ္လေလာက္သံုးလိုက္ရၿပီး ရန္ကုန္ျပန္ေရာက္ေတာ့ ဒံုရင္းဒံုရင္းပဲ ကိုယ္ေရးကိုယ္တာေတြကို Summit မွာ အီးေမးလ္ သြားပို႔ေနရျပန္ေရာ။

၂၀၀၁

၂၀၀၁ ေရာက္ေတာ့ ကုလသမဂၢ လက္ေအာက္ခံ အဖြဲ႔အစည္း တစ္ခုမွာ အလုပ္ရပါတယ္။ ကြန္ပ်ဴတာတစ္လံုး နဲ႔ ရံုးသံုး အီးေမးလ္အေကာင့္တစ္ခု ကိုယ့္နာမည္နဲ႔ရတယ္။ တယ္ဟုတ္ပါလားေပါ့။ အင္တာနက္ကေတာ့ ရံုးက ကြန္ပ်ဴတာ ဌာနမွာ သြားၿပီး သံုးရတယ္။ ပုဂံဆိုက္ဘာတက္ လည္းေပၚလာၿပီ။ လူတိုင္းေတာ့ မရေသးဘူး။

၂၀၀၂

ဦးစမွာ ဘြဲ႔လြန္တက္ခြင့္ရတယ္။ ေက်ာင္းမဖြင့္ခင္ တစ္ပတ္ေလာက္ ေစာေရာက္ေတာ့ ဘာလုပ္ရမွန္းမသိ ေယာင္နနနဲ႔။ ဦးစမွာက အင္တာနက္ ကေဖးလည္း ဗန္ေကာက္မွာလို ေဖာခ်င္းေသာခ်င္း မဟုတ္ေတာ့ ဘာလုပ္လို႔ လုပ္ရမွန္းမသိဘူး။ အင္တာနက္ကို တီထြင္တဲ့ႏိုင္ငံ ဆိုက္ဘာကေဖးေတာင္ ဗန္ေကာက္လို မေပါပါလားလို႔ အထင္ေသးေနမိေသးတယ္။ ေနာက္ေတာ့မွာ စာၾကည့္တိုက္မွာ အင္တာနက္ အလကားသံုးလို႔ရမွန္း သိသြားၿပီး အရင္ ဖြင့္ထားဖူးတဲ့ ယာဟူး အီးေမးလ္ကို ျပန္အသက္သြင္းၿပီး အီးေမးလ္ရွိတဲ့ မိတ္ေဆြ သူငယ္ခ်င္းေတြဆီ ဆက္သြယ္ရတယ္။ ေက်ာင္းဖြင့္တာနဲ႔ ေက်ာင္းသားကဒ္နဲ႔အတူ ကိုယ္ပိုင္ အီးေမးလ္ တစ္ခု ရပါတယ္။ ယာဟူးကေတာ့ သံုးၿမဲေပါ့။

၂၀၀၃

ေက်ာင္းၿပီးလို႔ ျမန္မာျပည္ျပန္ေတာ့ ၂၀၀၁ အေနအထားကို ျပန္ေရာက္သြားပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒီအခ်ိန္မွာေတာ့ ရံုးစားပြဲေပၚက ကြန္ပ်ဴတာမွာ ပုဂံကေပးတဲ့ အင္တာနက္ ရေနပါၿပီ။ ေမးလ္ေဖာ္ယူ လည္း ေခတ္စားစျပဳလာၿပီ။ Summit Park View ကိုေရာက္ရင္ အီးေမးလ္ သြားယူေနက် သူတို႔ရံုးခန္းေရွ႕ကေန ကိုယ္နဲ႔ပဲ ဘာမွ မပတ္သက္ခဲ့ဘူးသလို ျဖတ္ေလွ်ာက္တတ္ေနၿပီ။

၂၀၀၄

ဦးစကို ေနာက္တစ္ေခါက္ ေရာက္ရျပန္ေလတယ္။ အေျခအေနကေတာ့ သိပ္ၿပီး မထူးျခားလွပါ။ အရင္ကရွိတဲ့ ယာဟူး၊ ေက်ာင္း အီးေမးလ္ေတြ ျပန္အသက္သြင္းၿပီး သံုးရတာေပါ့။

၂၀၀၅

အဲဒီတုန္းက ဂ်ီေမးလ္က တစ္ေယာက္ေယာက္ ဖိတ္မွ ဖြင့္လို႔ရတာ။ လူတစ္ေယာက္ကို သံုးဦးပဲ ဖိတ္ခြင့္ရွိတယ္။ စာေရးသူရဲ႕ ဆရာတစ္ေယာက္က ဂ်ီေမးလ္ဖြင့္ဖို႔ ဖိတ္စာပို႔ေပးတယ္။ ဒီလိုနဲ႔ ဇႏၷ၀ါရီလ ၉ ရက္ ၂၀၀၅ ခုမွာေတာ့ ဂ်ီေမးလ္ အေကာင့္စၿပီးရပါတယ္။

၂၀၀၆-၂၀၀၉

လူေတြမွာ အီးေမးလ္ အေကာင့္ တစ္ခုမက ရွိလာတတ္ၿပီး မနက္အိပ္ရာထလို႔ ဂ်ီေမးလ္ ခ်က္ကိုဖြင့္လိုက္ရင္ ရန္ကုန္က သူငယ္ခ်င္း တစ္ေယာက္မဟုတ္ တစ္ေယာက္ အြန္လိုင္းမွာ ရွိေနတတ္ပါတယ္။ (စကားခ်ပ္။ ။ ျမန္မာျပည္ကို မတိုးတက္ဖူးလို႔ ဘယ္သူေျပာမလဲ) စာေရးသူကုိယ္၌လည္း အီးေမးလ္ အေကာင့္ ၆ ခုေလာက္နဲ႔ ဗ်ာမ်ားေနပါေရာ။ မဖတ္ျဖစ္တဲ့ အီးေမးလ္ေတြက ေတာင္လိုပံု။ စာျပန္ေနာက္က်တာေတြက မေရႏိုင္။

Cleaning the slate

အီးေမးလ္ေတြ ရႈပ္ပြေနေတာ့ မျဖစ္ေခ်ဘူးဆိုၿပီး ရႈေထာင့္ ကို စမ္းၿပီးသံုးၾကည့္တယ္။ မဆိုးဘူး။ အီးေမးလ္ အားလံုးကို တစ္ေနရာထဲက ျမင္ရတယ္။ မဖတ္ရေသးတာေတြ အားလံုးကို ဖတ္ၿပီးသား အသြင္ေျပာင္းၿပီး အခုေနာက္ပိုင္း ၀င္သမွ် အီးေမးေတြကို ဖ်က္၊ ဖတ္၊ ျပန္၊ သင့္သလို လုပ္လိုက္ေတာ့ အဆင္ေျပေနပါတယ္။ ယာဟူးနဲ႔ကေတာ့ ခြာၿပဲေနၿပီ။ သူက ရႈေထာင့္နဲ႔ သဟဇာတ မျဖစ္ဘူး။ အင္တာနက္ အီးေမးလ္ေခတ္မွာ ေစာေစာပိုင္း ေခတ္ေရွ႕ေျပးခဲ့ေပမယ့္ အခုေတာ့ ေနာက္က်က်န္ေနခဲ့ပါၿပီ။

ဒါပါပဲ။ ဒါပဲ။ ဘာမွ မဟုတ္ဘူး။ ေရာက္တတ္ရာရာ ေရးထားတာ။

ခက္ဆစ္

ဂ်ီေတာက္ = G Talk
ရာဟုမစိန္ၾကာ = Yahoo Messenger
ရႈေထာင့္ = Outlook

Inya Lake Hotel

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Wed, 04 Nov 2009 00:18:00 +0000

၃၊ ၁၁၊ ၂၀၀၉

ေခါင္းစဥ္ပါ ဟိုတယ္ကို ဘယ္လို ဘာသာျပန္ၾကမလဲ။ အၿမဲတမ္း နားရည္၀ မ်က္စိယဥ္ ေနတာကေတာ့ "အင္းလ်ားလိပ္ ဟိုတယ္" လို႔ ထင္တာပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဒီရက္ပိုင္းအတြင္း အင္တာနက္ သတင္းေတြထဲမွာ ဖတ္မိေတာ့ တခ်ိဳ႕က "အင္းလ်ားလိတ္ ဟိုတယ္"၊ တခ်ိဳ႕က "အင္းယားကန္ ဟိုတယ္" ဆိုၿပီး ေရးၾကတယ္။ "လ်ား" အစား "ယား" ေရးတာကေတာ့ ထားပါေတာ့ေလ အသံထြက္ကိုလိုက္ေရးတာလို႔ ေျပာလို႔ရတယ္။ "လိပ္"၊ "လိတ္" နဲ႔ "ကန္" က်ေတာ့ အဓိပၸါယ္ေတြက ကြဲေနေရာ။ အင္း ... ကိုယ္ကပဲ ေပါက္ေပါက္ရွာရွာ လိုက္ျမင္ေနတာလား မသိဘူး။

သိရင္ေျပာၾကပါဦး။

my upgrade from vista to 7

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Sun, 01 Nov 2009 12:25:00 +0000

၂၊ ၁၁၊ ၂၀၀၉

ရႈေမွ်ာ္ခင္း မွသည္ ခြန္နစ္ သို႔

ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ေပါင္တင္ ကြန္ပ်ဴတာကပ်က္တယ္။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ လံုး၀ႀကီးပ်က္မသြားပဲ ဖိုင္ေတြအားလံုးကို ျပန္ယူလို႔ရတယ္။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ လိုခ်င္တဲ့ ေပါင္တင္ ကြန္ပ်ဴတာအသစ္က ေစ်းႀကီးေနၿပီး ကိုယ္က ဘိုင္က်ေနတယ္။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ လေပးနဲ႔ အေၾကြးရမယ္တဲ့။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ေရြးစရာက မ်ားမ်ားစားစားမရွိပဲ ကိုယ္သိပ္မသိလွတဲ့ ၆၄ ဘစ္ ရႈေမွ်ာ္ခင္း ျပဴတင္းေပါက္ စနစ္ ပါတာႀကီး ၀ယ္လိုက္ရတယ္။ ဘာပဲေျပာေျပာ ေငြတျပားမွ လက္ငင္းမေပးရပဲ ကံေကာင္းစြာနဲ႔ ၁၃ လက္မ ဒဲလ္ ေပါင္တင္ကြန္ပ်ဴတာေလး ရလိုက္တယ္ ဆိုပါေတာ့။ ဒီမွာ ဇာတ္လမ္းစေတာ့တာပဲ။

ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ အရင္သံုးဖူးသမွ် အေပ်ာ့ထည္ အေတာ္မ်ားမ်ားက ၆၄ ဘစ္ ရႈေမွ်ာ္ခင္းစနစ္ နဲ႔ သိပ္ၿပီး သဟဇာတ မျဖစ္လွဘူး။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ ၆၄ ဘစ္ ရႈေမွ်ာ္ခင္းက သေဘာထားႀကီးႀကီးနဲ႔ တခ်ိဳ႕ ၃၂ ဘစ္ အေပ်ာ့ထည္ေတြကို သံုးခြင့္ေပးထားတယ္။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ အဲဒီ ၃၂ ဘစ္ အေပ်ာ့ထည္ေတြကိုသံုးရင္ ရႈေမွ်ာ္ခင္းရဲ႕ အင္အားျပည့္သံုးလို႔ မရဘူး။ ဂီယာ ၅ ခ်က္ပါတဲ့ကားမွာ နံပါတ္သံုးဂီယာနဲ႔ ဖိနင္းေနသလိုျဖစ္ေနတာ။

ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ အေပ်ာ့ထည္ေတြ အေတာ္မ်ားမ်ားက ၆၄ ဘစ္ အတြက္ ျပင္ဆင္လာၾကတာပါဘဲ။ အင္မတန္ ကံဆိုးတဲ့ အခ်က္က မိုက္ခရိုေဆာ့ရဲ႕ ရံုးသံုး အေပ်ာ့ထည္ ကုိယ္၌က ၃၂ ဘစ္ျဖစ္ေနတာ။ ဘာပဲျဖစ္ျဖစ္ေလ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ ေပါင္တင္ ကြန္ပ်ဴတာ ၀ယ္တုန္းက ခြန္နစ္ထြက္ရင္ အလကားေပးမယ္ဆိုတဲ့ ကတိပါလာတယ္။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ခြန္နစ္ထြက္ထြက္ခ်င္း အင္တာနက္က ေဒါင္းလုပ္ ေပးမလုပ္ဘူး။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ အိမ္ကို ဒီဗီဒီ ပို႔ေပးလာတယ္။

ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ရႈေမွ်ာ္ခင္းကေန ခြန္နစ္ကို အေျပာင္းမွာ အရင္တင္ထားတဲ့ ဗိုင္းရပ္သတ္သမား မက္ကဖီးက လာေႏွာင့္ေနတယ္။ ခြန္နစ္ နဲ႔ မက္ကဖီးက မတည့္ၾကဘူးေလ။ ခြန္နစ္ကေျပာတယ္ မက္ကဖီးရွိရင္ နင့္ပါတီကို ငါမလာဘူးတဲ့။ လူေတြတင္ သင္းခြဲသလား ေအာင့္ေမ့တယ္။ ဘယ္ဟုတ္မလည္း အေပ်ာ့ထည္ေတြ အခ်င္းခ်င္းေတာင္ သူ႔အကန္႔ေလးနဲ႔သူ ေနၾကတာကလား။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ မက္ကဖီးကို ျဖဳတ္လို႔ရတယ္။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ တျခား အေပ်ာ့ထည္ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားကိုလည္း ယာယီ ျဖဳတ္ပစ္လိုက္ရတယ္။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ ခြန္နစ္က သူေနာက္ေတာ့ ျပန္တင္ေပးပါမယ္ ဆိုပဲ။

ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ၂ နာရီေလာက္ ၾကာမယ္ ေျပာထားတဲ့ အဆင့္ျမွင့္ကိစၥဟာ ၄ နာရီခြဲ တိတိၾကာသြားပါတယ္။ ကံေကာင္းခ်င္ေတာ့ ယာယီျဖဳတ္ထားတဲ့ အေပ်ာ့ထည္ေတြ အကုန္ ျပန္တက္လာပါတယ္။ ကံဆိုးခ်င္ေတာ့ ရႈေထာင့္ ထဲမွာ မက္ကဖီးရဲ႕ ေျခရာလက္ရာေတြက်န္ေနၿပီး သူ႔ကိုဖြင့္တိုင္း အယ္ရာတက္ေနပါေလေရာ။ ကံေကာင္းတာေလး တစ္ခုက ရႈေမွ်ာ္ခင္းမွာတုန္းက တင္ထားတဲ့ ေဇာ္ဂ်ီ ၂၀၀၇ ေဖာင့္နဲ႔ လက္ကြက္က ခြန္နစ္မွာ ေအးေဆး အလုပ္လုပ္ေနပါတယ္။

ဘာပဲေျပာေျပာ အားလံုးကို ၿခံဳၾကည့္လိုက္ရင္ မုဒံုေစာင္က အေကာင္းဆံုး ... အဲေလ ... ကံေကာင္းပါတယ္ေလ။ ခြန္နစ္မွာ အလုပ္လုပ္ရတာ အေတာ့္ကို ေပါ့ေပါ့ပါးပါးႏိုင္ၿပီး အဆင္အျပင္ေလးကလည္း ရိုးရွင္းတယ္။ ကိုယ့္အလုပ္စားပြဲ အသစ္ေလးကေတာ့ ေအာက္မွာပါ။

ခက္ဆစ္

အေပ်ာ့ထည္ - software
၆၄ ဘစ္ ရႈေမွ်ာ္ခင္း ျပဴတင္းေပါက္ စနစ္ - 64-bit Windows Vista
ေပါင္တင္ကြန္ပ်ဴတာ - Laptop
ခြန္နစ္ - Windows 7
မိုက္ခရိုေဆာ့ ရံုးသံုး အေပ်ာ့ထည္ - Microsoft Office
ရႈေထာင့္ - Microsoft Outlook
အယ္ရာ - error

Once upon a time in a university in Burma

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 27 Aug 2009 20:16:00 +0000

A friend recommended me this YouTube clip of Prof. Kyaw Thet's excerpt from CBS Edward Murrow's "See It Now" program on "Burma, Buddhism, and Neutrality" and I would like to share it with you again. This short clip tells us so much.

The first line began as follows:

"... Burma was the third nation in the history of the British empire to win its independence. The first two being the American colonies and the Republic of Iraq ... "

Thanks to lynaung who posted it on YouTube.

Early Worm and Early Bird

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 20 Aug 2009 16:11:00 +0000

၂၀၊ ၈၊ ၂၀၀၉

“The early bird catches the worm.”

စကားပံုရွိတယ္ “ေစာေစာထတဲ့ငွက္ဟာ အစာ (ပိုးေကာင္ေလးမ်ား) ရလြယ္ပါတယ္” တဲ့။ ဒါဆိုရင္ ေစာေစာထတဲ့ ပိုးေကာင္ေလးေတြက်ေတာ့ေရာ။ စဥ္းစားစရာပါပဲ။

ဒီေန႔ ေစာေစာထမိတဲ့ ပိုးေကာင္ေလး တစ္ေကာင္အေၾကာင္း ေျပာမလို႔ပါ။

အိပ္ရာကႏိုးေတာ့ အခန္းထဲမွာ ေမွာင္ေနတုန္း။ ျပဴတင္းေပါက္ ဘလိုင္း ၾကားထဲကေန နံနက္ခင္း အလင္းေရာင္က မသိမသာ တိုး၀င္လို႔လာေနသည္။ ပ်င္းေၾကာ တစ္ခ်က္ ႏွစ္ခ်က္ေလာက္ ဆန္႔ၿပီး နာရီၾကည့္ေတာ့ ၅း၄၅။ အင္း ဒီအပတ္ ေႏြရာသီသင္တန္းကေတာ့ ျမန္ျမန္ၿပီးပါမွပဲ။ မဟုတ္ရင္ ေန႔တိုင္း ေက်ာင္းေစာေစာသြားေနရတာ တယ္မနိပ္လွဘူး။ ဒီေႏြရာသီသင္တန္းက ပံုမွန္သင္တန္းမဟုတ္။ ဂြ်န္စႏိုးအင့္ (ဂြ်န္စႏိုး ဆိုတဲ့ အန္ဂ်ီအို) ကေန ကပ္စတန္မိုက္ဇ္ (customize) လုပ္ၿပီး သင္ခိုင္းတဲ့ အတန္းဆိုေတာ့ ျပင္ဆင္စရာေတြက ပိုမ်ားသည္။

ပံုမွန္ဆိုရင္ အတန္းတက္စရာ မလိုေတာ့တဲ့ က်မ္းျပဳပါရဂူ ေက်ာင္းသားမ်ား ထံုးစံအတိုင္း ေက်ာင္းကို သြားခ်င္တဲ့ အခ်ိန္မွသြား၊ တခ်ိဳ႕ေန႔မ်ားဆို အိမ္ကေန အလုပ္လုပ္တယ္ ဆိုၿပီး ကိုရီးယား အခန္းဆက္ကားေတြ ထိုင္ၾကည့္နဲ႔ ဟန္ကိုက်ေနတာပဲ။

အေရးထဲ မေန႔က ညစာကို ေလ်ာ့စားထားမိေတာ့ ဗိုက္ထဲက တက်ဳပ္က်ဳပ္ျမည္ကာ ဆာလို႔လာသည္။ သူငယ္ခ်င္းႀကီး ျပဳတ္ေပးထားတဲ့ ပဲျပဳတ္နဲ႔ ထမင္းၾကမ္းက်န္တာေလး ေၾကာ္စားရင္ ေကာင္းမလား။ ေတြးရင္းနဲ႔ သြားရည္ယိုလာသည္။ မျဖစ္ေသးပါဘူး။ ဒီေန႔ က်ဴတိုရီရယ္မွာ ေပးရမယ့္ မွတ္စုေတြလည္း ပရင့္ထုတ္ရဦးမယ္ ဆိုေတာ့ ေနာက္က်လို႔မျဖစ္။ ေက်ာင္းကို ေစာေစာသြားၿပီး ေက်ာင္းေရာက္မွ စားေနက် ေဆးရံုကင္တင္းမွာ မနက္စာစားေတာ့မယ္။ ဟိုက္ .. ပိုက္ဆံေတာင္ မရွိေတာ့ဘူး။ ကင္တင္းက ေငြသားပဲ လက္ခံတယ္ အေၾကြးကဒ္မရ။ ဒါဆိုရင္ သြားေနက် ေက်ာင္းကားဂိတ္ကို သြားမစီးပဲ နည္းနည္းပိုေ၀းေပမယ့္ ေငြထုတ္စက္နဲ႔ လမ္းသင့္တဲ့ ေက်ာင္းကားဂိတ္ကိုပဲ သြားစီးေတာ့မယ္။

စိတ္ထဲမွာ ကမန္းကတန္းဆြဲလိုက္တဲ့ ကိုယ့္အစီအစဥ္ကိုကိုယ္ ေက်နပ္သြားၿပီး ေရအျမန္ခ်ိဳးကာ အိမ္ကေန ေက်ာင္းကားဂိတ္ကို ထြက္လာပါတယ္။ ေဘာ္လ္တီးမိုး ေႏြရာသီမနက္ခင္းက ေန႔ခင္းလို ပူေလာင္မေနပဲ ခပ္ေအးေအးႏွင့္မို႔ သီခ်င္းေလး ညည္းရင္း ေလွ်ာက္လာလိုက္တာ ေျခလွမ္း ၅၀ ေတာင္ မျပည့္ေသး ေနာက္ကေန ခပ္သြက္သြက္ ေျပးလာတဲ့ ေျခသံၾကားပါေတာ့တယ္။ မနက္ခင္း ရြရြေျပးတဲ့ လူျဖစ္မွာပဲ။ ဒီနားမွာ အားကစား လုိက္စားတဲ့ လူေတြကမ်ားသား မဟုတ္လား။

ခဏၾကာေတာ့ ေျပးေနတဲ့ ေျခသံေပ်ာက္သြားၿပီး ဘယ္ဖက္ ေဘးနားမွာ ပုဂၢိဳလ္ေလးတစ္ေယာက္ ျဖဳတ္ကနဲ ေပၚလာတယ္။ ဘတ္စကက္ေဘာ ကစားတဲ့ အ၀တ္အစား၀တ္ထားတဲ့ အားကစားသမား ကိုယ္လံုးနဲ႔ အသက္ ၂၀ ေက်ာ္ေလာက္ပဲရွိဦးမယ္။ ပါးစပ္ကလည္း ဘာေတြမွန္းမသိ တတြတ္တြတ္ ေျပာေနတယ္။ အရင္ အေတြ႔အႀကံဳေတြအရ ဆိုရင္ေတာ့ ေငြအေၾကြပါလား ဘာညာေျပာတာျဖစ္မွာ။ ဒါေပမယ့္ ပုဂၢိဳလ္ေလးက နဲနဲ ထူးျခားေနပံုရတယ္။ သူက ေဘးခ်င္းယွဥ္ ရပ္ေနရာကေန သူ႔ဘယ္ဖက္လက္ကို ေဘာင္းဘီအိတ္ထဲကေန နဲနဲဆြဲထုတ္ျပလိုက္ေတာ့ … လားလား … ပစ္စတိုေသနတ္ ပါလား။

“ခင္ဗ်ား တယ္လီဖုန္းေပးပါ။”

ဘာမွ မျငင္းပဲ ဖုန္းထုတ္ေပးလိုက္တယ္။ အခုအခ်ိန္အထိ ႏွလံုးခုန္ႏႈန္းလည္း ျမန္မလာ၊ ေၾကာက္စိတ္လည္း ၀င္မလာပဲ အံ့ၾသေလာက္ေအာင္ စိတ္ထဲမွာ ေအးေအးေဆးေဆး ျဖစ္ေနသည္။ ပုဂၢိဳလ္ေလးက မ်က္ႏွာခ်င္းဆိုင္ ေနရာကို ေရာက္လာၿပီး ညာလက္နဲ႔ ဖုန္းကို လွမ္းယူလိုက္သည္။ ဘယ္လက္ကေတာ့ ေဘာင္းဘီအိတ္ထဲက ေသနတ္ကို ကိုင္ထားတုန္း။ မသိတဲ့ လူေတြမ်ား ခပ္လွမ္းလွမ္းက ၾကည့္ေနရင္ မိတ္ေဆြႏွစ္ေယာက္ စကားေျပာေနတယ္လို႔ ထင္ရလိမ့္မယ္။

ပုဂၢိဳလ္ေလး ႏိုကီယာ ၆၀၃၀ ဖုန္းကို ဖင္ျပန္ေခါင္းျပန္ၾကည့္ၿပီး စိတ္ညစ္သြားပံုနဲ႔

(စကားခ်ပ္။ ။ ႏိုကီယာ ၆၀၃၀ ဖုန္းက ဒီမွာ အေပါဆံုးဖုန္းဆိုေတာ့ ျပန္ေရာင္းစားလို႔ မရပါ။)

“ပိုက္ဆံအိတ္ေပး” လို႔ ေတာင္းလာျပန္တယ္။

ဒါနဲ႔ အိတ္ထဲက ပိုက္ဆံအိတ္ကို ထုတ္ေပးလိုက္ေတာ့ တယ္လီဖုန္းကို ျပန္ေပးၿပီး ပိုက္ဆံအိတ္ကို လွမ္းယူသည္။ ပိုက္ဆံအိတ္လို႔သာ ေျပာရသည္ ေငြက တစ္ျပားမွ မပါ။ (အခုမွ ေငြထုတ္စက္ကို သြားၿပီး ေငြထုတ္မလို႔ ဆိုတာေတာ့ ေျပာလို႔မျဖစ္) အေၾကြးကဒ္ႏွင့္ ဘာဘာညာညာ ကဒ္ျပားမ်ားကို ထည့္သည့္ ဓါတ္ပံု အယ္လ္ဘမ္လိုမ်ိဳး အေသးစားေလးျဖစ္သည္။ ပိုက္ဆံအိတ္ လွမ္းေပးလိုက္ရင္းနဲ႔ စကား တစ္ခြန္းေတာ့ ေျပာလိုက္မိသည္။

“ေဆာရီးပဲဗ်ာ ကြ်န္ေတာ့မွာ ေငြမရွိဘူး။ ဘိုင္က်ေနတယ္”

ပုဂၢိဳလ္ေလး ပိုက္ဆံအိတ္ကို တစ္ခ်က္ၾကည့္ၿပီး အေတာ္ စိတ္ညစ္သြားပံုရသည္။ ပိုက္ဆံအိတ္ကိုပါ ျပန္ေပးၿပီး
“ခင္ဗ်ား ရဲကို ဖုန္းေလွ်ာက္ဆက္မေနနဲ႔” ဆိုၿပီး ေျပာေျပာဆိုဆို လာရာဖက္ကို ျပန္ေျပးသြားပါေတာ့တယ္။

ေစာေစာထမိတဲ့ ပိုးေကာင္ ေစာေစာထတဲ့ ငွက္အစာ ျဖစ္ေတာ့မလို႔ဗ်။ သတိထားၾကေနာ။

MBEAN is now LEAD

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 16 Jul 2009 23:47:00 +0000

၁၆၊ ၇၊ ၂၀၀၉

MBEAN အမည္ေျပာင္းျခင္း

နာဂစ္အလြန္ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ေမြးဖြားလာေသာ လူမႈကူညီေရး အဖြဲ႔မ်ားထဲက တစ္ခုျဖစ္သည့္ Myanmar/Burma Emergency Aid Network (MBEAN) သည္ အမည္သစ္ျဖစ္ေသာ Link Emergency Aid & Development (LEAD) ကို ေျပာင္းလဲ သံုးစြဲေနၿပီျဖစ္ေၾကာင္း သိရွိရပါသည္။

၀က္ဆိုဒ္လိပ္စာ အသစ္ - http://www.lead-ngo.org

လိုဂိုမွာ

Blog-vacation is over

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 16 Jul 2009 22:53:00 +0000

Finally my blog-vacation is over.

365 days and beyond

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Sun, 03 May 2009 04:21:00 +0000

၃၊ ၅၊ ၂၀၀၉

၃၆၅ ရက္ အလြန္

လူေပါင္း တစ္သိန္းေက်ာ္ကို တစ္ညတည္းမွာ အသက္ဆံုးပါး ေစခဲ့တဲ့ နာဂစ္ ျဖစ္ခဲ့တာ ၃၆၅ ရက္ ရွိၿပီ။ အခ်ိန္တစ္ႏွစ္ ၾကာသြားၿပီဆိုေတာ့ အားလံုးေမ့ေမ့ ေပ်ာက္ေပ်ာက္ပဲလား။

မဟုတ္ပါ။

ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္းကေရာ ႏိုင္ငံ ျပင္ပကပါ ေစတနာရွင္မ်ားက ဆက္လက္ ေထာက္ပံ့ကူညီ ေနတဲ့အတြက္ ကယ္ဆယ္ေရး နဲ႔ ျပန္လည္ ထူေထာင္ေရး လုပ္ငန္းေတြ ရွင္သန္ေနဆဲပါေလ။

ေအာက္က ဗြီဒီယိုေလးကေတာ့ ျပန္လည္ထူေထာင္ေရး လုပ္ေဆာင္ေနတဲ့ အဖြဲ႔မ်ားစြာထဲက တစ္ခုျဖစ္တဲ့ ျမန္မာႏို္င္ငံ အေရးေပၚကယ္ဆယ္ေရး ကြန္ရက္အဖြဲ႔ ရဲ႕ မူလတန္းေက်ာင္း (တူးေျမာင္းေက်းရြာ၊ ေဒးဒရဲၿမိဳ႕နယ္၊ ဧရာ၀တီတိုင္း) ေဆာက္လုပ္ လွဴဒါန္းမႈ မွတ္တမ္းေလးပါ။ နတ္လူ သာဓုေခၚႏိုင္ၾကပါေစ။

Seasonal allergy

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Wed, 29 Apr 2009 17:07:00 +0000

၂၉၊ ၄၊ ၂၀၀၉

ယားခ်င္ဦးဟဲ့ ..

သူေဌးေရာဂါလား အေမရိကန္ေရာဂါလား ဘာေျပာရမွန္းကို မသိေတာ့ဘူး။ ဒီေလာက္ ဖုန္ထူတဲ့ ႏိုင္ငံက လာၿပီး အခုမွ ေလထိမခံ အေမရိကန္ ျဖစ္ေနေလရဲ႕။ ၂၀၀၆ ေလာက္ကတည္းက စတာ။ ဒီရာသီဆို အခ်ိန္မွန္ ေရာက္ေရာက္လာတယ္။ အရင္တုန္းကေတာ့ ေဆးေက်ာင္းဖတ္စာအုပ္ေတြထဲမွာ နားစြန္နားဖ်ား ၾကားဖူးပါရဲ႕။ ၀တ္မႈန္ကူးတဲ့ ရာသီမွာ ျဖစ္တတ္ေသာ ဓါတ္မတဲ့ျခင္း (seasonal allergy) တဲ့။

ေရာဂါ လကၡဏာေတြကေတာ့ မ်က္စိယား၊ မ်က္၀တ္ထြက္၊ ႏွာေခ်၊ ႏွာေခါင္းပိတ္၊ ႏွာရည္ယို။ တစ္ႏွစ္ထက္ တစ္ႏွစ္ ပိုလို႔သာဆိုး။ ဟတ္ခ်ိဳး တစ္ခါ ႏွစ္ခါနဲ႔လည္း မၿပီး။ ဘာမီတြန္ေလာက္နဲ႔လည္း မရ။ မေန႔ကဆို အတန္းထဲမွာ ဟတ္ခ်ိဳးေခ်တာ အရမ္းက်ယ္လို႔ လူေတြ လန္႔ကုန္ၾကတယ္။ ၀က္တုပ္ေကြးကလည္း ေခတ္စားေနတယ္ မဟုတ္လား။

ျဖစ္ေနတာေတာ့ သံုးပတ္ေလာက္ ရွိၿပီ။ မ်က္လံုးေတြယားၿပီး ေယာင္ကိုင္းေနတာ ဖိုးကပ္ (focus) ေတာင္ မမိေတာ့ဘူး။ ေဆးေက်ာင္းမွာတုန္းက ဒီလို ဓါတ္မတဲ့တာမ်ိဳးကို ဘယ္လို ကုရမယ္လို႔ သင္ခဲ့ရင္ သင္ခဲ့ဘူးမွာေပါ့။ ဒါေပမယ့္ ေသေသခ်ာခ်ာ မမွတ္မိေတာ့ဘူး။ တတ္သေလာက္ မွတ္သေလာက္ ေဆးၿမီးတိုေတြနဲ႔ ကုေနေပမယ့္ အခုေတာ့ ဆရာမႏိုင္ ျဖစ္လာၿပီ။

ညကေတာ့ အေတာ့္ကို ဆိုးတာ ကိုယ့္မွာ ႏွာေခါင္း မရွိေတာ့ဘူးလား ေအာက္ေမ့ရတယ္။ အိပ္လို႔လည္းမရလို႔ တစ္ညလံုး ငုပ္တုပ္ထိုင္ေနရတယ္။ ႏွာေခါင္း လံုး၀ပိတ္ေနေတာ့ ပါးစပ္နဲ႔ပဲ အသက္ရႈလို႔ရေတာ့တယ္။ ပါးစပ္နဲ႔ အသက္ရႈရေတာ့ အာေခါင္ကေျခာက္။ ေရေသာက္မယ္ႀကံေတာ့ ႏွာေခါင္းပိတ္လြန္းလို႔ တံေတြးေတာင္ မမ်ိဳႏိုင္။ စကားလည္း မေျပာခ်င္ မေျပာႏိုင္။ ပါးစပ္က အသက္ရႈမလား၊ တံေတြးမ်ိဳမလား၊ အစာစားမလား၊ စကားေျပာမလား ... အကုန္လုပ္လို႔ရေပမယ့္ ႏွာေခါင္းမရွိေတာ့တဲ့ အခ်ိန္မွာေတာ့ တစ္ခ်ိန္မွာ တစ္ခုပဲ လုပ္လို႔ရေတာ့တယ္။ (မရွိေတာ့မွ တန္ဖိုး သိေနတာ) ေသေရးရွင္ေရးဆိုေတာ့လည္း အသက္ရႈတာကိုပဲ ဦးစားေပးရတာေပါ့။ ညစာလည္း မစားျဖစ္ေတာ့။

အသက္ မ်ဥ္းမ်ဥ္းရႈၿပီး တရားမွတ္ေနရင္း ဒီစိတ္ေတြ ဘယ္ေျပးေနလဲ ၾကည့္လိုက္ေတာ့ ...

ဒီေလာက္ျဖစ္တဲ့ ႏွာေခါင္း ပိတ္ခ်င္ဦးဟဲ့ ဆိုၿပီး ၀က္ႏွာေခါင္းနဲ႔ လဲတတ္ရင္ ေကာင္းမလား (ႏွာေခါင္းေပါက္ က်ယ္လို႔) ... မျဖစ္ေသးပါဘူး ... က်န္းမာေရးအာမခံက ႏွာေခါင္းအစားထိုးတာကို ေပးမယ္ မထင္ဘူး ... အခုေန ပါးစပ္ကပါ အသက္မရႈႏိုင္ေတာ့ရင္ ဘာျဖစ္သြားမယ္ ထင္လဲ ... အင္း အခန္းထဲမွာက ပစၥည္းေတြ ဗလပြပဲ ... လာသိမ္းရမယ့္လူေတာ့ မလြယ္ဘူး ... ဘြဲ႔ေလးေတာင္ မရပဲ .. ေလ်ာသြားလို႔ကေတာ့ ... အသက္မရႈႏိုင္လို႔ ကိစၥေခ်ာသြားေလသူႀကီးလို႔ နာမည္ႀကီးဦးေတာ့မွာပဲ ... ေက်ာင္းမွာတုန္းက သင္ရတဲ့ ေအ၊ဘီ၊စီ (Airway, Breathing, Circulation) ဒီေလာက္ အေရးႀကီးမွန္း အခုမွ ကိုယ္ေတြ႔ပဲ ... အသက္မရႈႏိုင္ေတာ့မွ ႏိုင္း၀မ္း၀မ္း ေခၚရင္ မွီပါ့မလား ... အိမ္ရွင္ကို ႏႈိးၿပီး ဒုကၡေပးရမလား ... ေဟာ အႀကံရၿပီ ေအးရင္ ေသြးေၾကာက်ဥ္းမယ္ ဒါဆို အေရာင္ေလ်ာ့မယ္ ... ႏွာေခါင္းပြင့္မယ္ ... ကိုင္း မတိမ္းမေစာင္းပဲ ခြ်တ္နင္းသံနဲ႔ မီးဖိုထဲ သြားရေအာင္။

ႏွာေခါင္းကို ေရခဲ အုပ္လိုက္ေတာ့မွ နည္းနည္း ေနသာထိုင္သာ ရွိသြားတယ္။ ကုသနည္း ဟုတ္မဟုတ္ေတာ့ မသိဘူး။ ႏွာေခါင္းနဲ႔ အသက္ရႈလို႔ ရတာကိုက အရွင္လတ္လတ္ နိဗၺာန္ေရာက္သြားသလိုလို။ ေရခဲအုပ္ ရပ္လိုက္တာနဲ႔ ႏွာေခါင္းက ျပန္ပိတ္။ ဒါနဲ႔ပဲ ေရခဲျပန္အုပ္နဲ႔ မိုးလင္းသြားေရာ။

မိုးလင္းေတာ့ ဆရာ၀န္ နဲ႔ ခ်ိန္းထားၿပီး ျဖစ္လို႔ သြားျပပါတယ္။ က်န္းမာေရး အာမခံရွိေတာ့ “၀ါးခ” မေပးရဘူး။ ဒါေပမယ့္ ဆရာ၀န္က လက္နက္ႀကီးေတြ ထုတ္သံုးေတာ့ “ေဆးဖိုး” က ေဒၚလာ ၁၆၀ ေက်ာ္ က်ေလရဲ႕။ “တစ္ခါယား တစ္သိန္းခြဲ” ဆိုေတာ့ “အာယိုးယိုး” ေအာ္ရေတာ့တာေပါ့။ ေဆး ၄-မ်ိဳးမွာ တစ္မ်ိဳးကပဲ ေစ်းႀကီးတာပါ။ Singulair (Montelukast) တဲ့။ ဓါတ္မတဲ့ရာကေန ထြက္လာတဲ့ leukotrienes ဆိုတဲ့ ဓာတုပစၥည္းကို ဓါတ္ျပယ္ေအာင္ လုပ္ေပးတဲ့ ေခတ္မီ ေဆးလို႔ အလြယ္ ဆိုၾကပါစို႔ရဲ႕။ ေဆး အလံုး ၃၀ ကို ေဒၚလာ ၁၂၀ ဆိုေတာ့ ေဆးတစ္လံုးကို ၄ ေဒၚလာေလာက္ က်သဗ်ိဳ႕။

ကဲ ... မိတ္ေဆြတို႔ေရာ ... ယားခ်င္ၾကေသးလား ...

Listed universities of our country

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Mon, 20 Apr 2009 15:31:00 +0000

၂၀၊ ၄၊ ၂၀၀၉

International Association of Universities တြင္
စာရင္းေပါက္ေသာ ျမန္မာတကၠသိုလ္မ်ား

ယူနက္စကို (UNESCO) လက္ေအာက္ရွိ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ တကၠသိုလ္မ်ား အသင္း (International Association of Universities) ၀က္ဆိုဒ္တြင္ ကမာၻအရပ္ရပ္ရွိ တကၠသိုလ္မ်ား စာရင္းကို ျပဳစုထားရွိပါသည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ ျပင္ပရွိ တကၠသိုလ္မ်ားတြင္ ဘြဲ႔လြန္ သင္တန္းမ်ား တက္ေရာက္ရန္ ေလွ်ာက္ထားလွ်င္ ၄င္းတကၠသိုလ္မ်ားက ေလွ်ာက္ထားသူမ်ား ယခင္တက္ေရာက္ခဲ့သည့္ တကၠသိုလ္၊ ေကာလိပ္သည္ ႏိုင္ငံတကာ အသိအမွတ္ျပဳ တကၠသိုလ္ ျဖစ္မျဖစ္ကို ဤစာရင္းႏွင့္ တိုက္ဆိုင္ စစ္ေဆးတတ္ၾကသည္။

ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ တကၠသိုလ္ ေကာလိပ္မ်ားအနက္ အျပည္ျပည္ဆိုင္ရာ တကၠသိုလ္မ်ား အသင္း၏ စာရင္းတြင္ ပါ၀င္ေသာ တကၠသိုလ္၊ ေကာလိပ္မ်ားကို ေအာက္ပါ ၀က္ဆိုဒ္မွ တဆင့္ သြားေရာက္ ၾကည့္ရႈႏိုင္ပါသည္။

http://www.unesco.org/iau/onlinedatabases/list.html

မူပိုင္ခြင့္ အတားအဆီးရွိေသာေၾကာင့္ တကၠသိုလ္မ်ား စာရင္းကို ဤဘေလာက္ပို႔စ္တြင္ ေဖာ္ျပေပးႏိုင္ျခင္း မရွိသည္ကို ခြင့္လႊတ္ေစလိုပါသည္။

All people are equal ...

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 16 Apr 2009 16:54:00 +0000

George Owell wrote in "Animal Farm" as follows:

"All animals are equal, some animals are more equal than others"

Harnlay -a cartoonist from the Irrawaddy magazine - illustruated vividly as follows:

The Development Set

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Tue, 14 Apr 2009 12:37:00 +0000

by Ross Coggins

It is 33 years old, yet, still true to today. I saw that in my former boss's office years ago, and, again today in the class of "Poverty, Economic Development, and Health" and very much would like to share it with you all.

"Adult Education and Development" September 1976

Excuse me, friends, I must catch my jet
I'm off to join the Development Set;
My bags are packed, and I've had all my shots
I have traveller's checks and pills for the trots!

The Development Set is bright and noble
Our thoughts are deep and our vision global;
Although we move with the better classes
Our thoughts are always with the masses.

In Sheraton Hotels in scattered nations
We damn multi-national corporations;
injustice seems easy to protest
In such seething hotbeds of social rest.

We discuss malnutrition over steaks
And plan hunger talks during coffee breaks.
Whether Asian floods or African drought,
We face each issue with open mouth.

We bring in consultants whose circumlocution
Raises difficulties for every solution --
Thus guaranteeing continued good eating
By showing the need for another meeting.

The language of the Development Set
Stretches the English alphabet;
We use swell words like "epigenetic"
"Micro", "macro", and "logarithmetic"

It pleasures us to be esoteric --
It's so intellectually atmospheric!
And although establishments may be unmoved,
Our vocabularies are much improved.

When the talk gets deep and you're feeling numb,
You can keep your shame to a minimum:
To show that you, too, are intelligent
Smugly ask, "Is it really development?"

Or say, "That's fine in practice, but don't you see:
It doesn't work out in theory!"
A few may find this incomprehensible,
But most will admire you as deep and sensible.

Development set homes are extremely chic,
Full of carvings, curios, and draped with batik.
Eye-level photographs subtly assure
That your host is at home with the great and the poor.

Enough of these verses - on with the mission!
Our task is as broad as the human condition!
Just pray god the biblical promise is true:
The poor ye shall always have with you.

Original source: http://www.geocities.com/shores_system/development_set.html

Donors for humanitarian aid

noreply@blogger.com (Ye-Mon) — Thu, 09 Apr 2009 16:25:00 +0000

၉၊ ၄။ ၂၀၀၉

လူသားခ်င္းစာနာေသာ အလွဴရွင္မ်ား

လူမႈကူညီေရး လုပ္ငန္းမ်ားကို လုပ္ေဆာင္ဖို႔ ရန္ပံုေငြ လိုအပ္ပါတယ္။ ဒီရန္ပံုေငြေတြကို ဘယ္က ရပါသလဲ။ အၾကမ္းဖ်ဥ္း ေလးမ်ိဳး ခြဲျခားႏိုင္ပါတယ္။

Individual donors (တစ္ဦးခ်င္း အလွဴရွင္မ်ား)
Private foundations/ Philanthropic organizations (ပုဂၢလိက ေဖာင္ေဒးရွင္းမ်ား)
Bilateral donors (ႏိုင္ငံ တစ္ခုခ်င္းအလိုက္ အလွဴရွင္မ်ား)
Multilateral donors (ႏိုင္ငံတကာ စုေပါင္း အလွဴရွင္မ်ား)

တို႔ျဖစ္ၾကပါတယ္။

1. Individual donors

တစ္ဦးခ်င္း အလွဴရွင္မ်ား ဆိုတာကေတာ့ နာဂစ္ျဖစ္တုန္းက တစ္ရာတန္သည္၊ ႏွစ္ရာတန္သည္ ကိုယ္တတ္ႏိုင္သေလာက္ လွဴၾကတဲ့ ခင္ဗ်ားတို႔ ကြ်န္ေတာ္တို႔လို အလွဴရွင္မ်ိဳးေတြေပါ့။

2. Private foundations

ပုဂၢလိက ေဖာင္ေဒးရွင္းေတြ ဆိုတာကေတာ့ သူေဌးေတြ ဖြဲ႔ထားတဲ့ လူမႈကူညီေရး အသင္းအဖြဲ႔ေတြ ျဖစ္ပါတယ္။ အေမရိကားမွာ နာမည္ႀကီးတာေတြ ကေတာ့ ဖို႔ဒ္ေဖာင္ေဒးရွင္း (Ford Foundation) ဂိတ္စ္ေဖာင္ေဒးရွင္း (Bill and Melinda Gates Foundation) စတာေတြျဖစ္ပါတယ္။

3. Bilateral donors

ႏိုင္ငံ တစ္ခုခ်င္းအလိုက္ အလွဴရွင္မ်ားဆိုတာက အလွဴရွင္ႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံက အျခားႏိုင္ငံ တစ္ႏိုင္ငံကို တိုက္ရိုက္လွဴဒါန္းတာမ်ိဳးပါ။ ဥပမာ - အေမရိကန္ ႏိုင္ငံက ျမန္မာႏိုင္ငံကို မုန္တိုင္းဒဏ္ခံ ေဒသအတြက္ ဆန္ေတြ လွဴတာမ်ိဳးကို ေခၚပါတယ္။ ပစၥည္းလွဴတာျဖစ္ႏိုင္သလို ေငြေၾကး လွဴဒါန္းတာလည္း ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။ ဒီလို အကူအညီေပးတဲ့ အစုိးရ လက္ေအာက္ခံ ဌာနေတြကို ၾသစေတးလ်ႏိုင္ငံမွာဆိုရင္ AusAid (The Australian Government's overseas aid programme) အဂၤလန္ႏိုင္ငံမွာဆိုရင္ DFID (UK Department for International Development) အေမရိကန္ႏိုင္ငံမွာဆိုရင္ USAID (United States Agency for International Development) နဲ႔ ဂ်ပန္ႏိုင္ငံမွာ ဆိုရင္ JICA (Japanese International Cooperation Agency) စသျဖင့္ ေခၚေ၀ၚၾကပါတယ္။

4. Multilateral donors

ႏိုင္ငံတကာ စုေပါင္းအလွဴရွင္မ်ား ဆိုတဲ့ အထဲမွာေတာ့ ႏိုင္ငံ တစ္ခုထက္မက ပါႏိုင္သလို ပုဂၢလိက အသင္းအဖြဲ႔ေတြလည္း ပါႏိုင္ပါတယ္။ အထက္မွာ ေဖာ္ျပထားတဲ့ အမ်ိဳးအစား (၂) နဲ႔ (၃) ကို ေရာစပ္ထားတာပါ။ ဥပမာ - GAVI (The Global Alliance for Vaccine Initiative) ဆိုရင္ ပုဂၢလိကေဖာင္ေဒးရွင္းေတြ၊ ဖြံ႔ၿဖိဳးဆဲ ဖြံ႔ၿဖိဳးၿပီး ႏိုင္ငံေတြ၊ ကုလသမဂၢအဖြဲ႔အစည္းေတြ (WHO & UNICEF) နဲ႔ ကမာၻ႔ဘဏ္ အျပင္ ကာကြယ္ေဆး ထုတ္လုပ္သူ စီးပြားေရးလုပ္ငန္းရွင္ေတြပါ ပါ၀င္ၾကပါတယ္။ ေနာက္ဥပမာ တစ္ခုကေတာ့ ဂလိုဘယ္ဖန္ (Global Fund for AIDS, TB, and Malaria) အဖြဲ႔ ျဖစ္ပါတယ္။

အလွဴေငြ ရရွိတဲ့ ေနရာေတြ အမ်ိဳးမ်ိဳးကြဲျပားသလို အလွဴေငြ ေတာင္းခံပံုေတာင္းခံနည္း စည္းမ်ဥ္း စည္းကမ္းေတြကလည္း ကြဲျပားေၾကာင္း သတိခ်ပ္ပါ။ အေသးစိတ္ သိလိုပါက သက္ဆိုင္ရာ အဖြဲ႔အစည္းရဲ႔ ၀က္ဆိုဒ္မ်ားမွာ သြားေရာက္ ေလ့လာႏိုင္ပါတယ္။