Aynı dönemde “bağımsız” kalmak isteyen gazetecilerden bazıları yeni mecralar aramaya başladı ve ortaya pure players, bağımsız haber siteleri çıktı. bunlardan üçü,  Rue89, Bakchich ve Mediapart siteleri bugün ülkenin saygın haber kaynakları arasında yer alıyor. Gün ışığına çıkardıkları skandallar gündemi belirliyor, Le Monde, Le Figaro gibi gazeteler bu gündemi takip etmek zorunda kalıyor.
(Bu sitelerin hikayeleri ve yayın politikalarıyla ilgili detaylar için yabancı bir site için yazdığım profillerini burada, burada ve burada okuyabilirsiniz.)

Bizim için enteresan olan ise şu: bu sitelerin her biri bambaşka bir ekonomik model seçti ve finansal açıdan bugün başka başka yerlere geldi. Seçtikleri modelleri, hatalarını ve bugünkü durumlarını incelemenin “İnternette bir haber sitesi nasıl ayakta durur?” sorusuna yanıt ararken ilham verebileceğini düşündüm.
Sitelerin kurucularıyla yaptığım röportajlardan öğrendiklerimi yazdım. Yorumu size bırakıyorum.

Rue89

Liberation gazetesinden ayrılan dört gazeteci tarafından 2007 yılında kuruldu. Pierre Haski liderliğinde hayata geçen site sol tandanslı içeriği ve kolay okunan yazılarıyla özellikle genç çalışan kesim arasında popüler oldu.

Sitenin ana sermayesi bu dört gazetecinin tazminatlarının toplamı, yani 100 bin euro oldu. Daha sonra arkadaşları ve ailelerinden 270 bin euro daha topladılar. Bu ilk birikim sitenin 2009′a kadar ayakta kalmasını sağladı. Rue89 geçen yıl sermaye artırımına giderek 1 milyon euro daha topladı, şu aralar 1 milyon euro için daha çalışmalarını sürdürüyorlar.

Rue89 tamamen ücretsiz bir site. Pierre Haski “Yeni bir marka için pay wall çok da mantıklı değildi, ayrıca bunun internetin de doğasına aykırı olduğunu düşünüyoruz” diyor. Ama tamamen ücretsiz bir siteyi ayakta tutmak için çeşit çeşit ve bazıları tartışmalı gelir kaynakları yaratmak zorunda kalıyorlar. Rue89′un kaynakları ve bunlardan elde ettiği kazanç şöyle:

• Gelirinin yüzde 50’si ilanlardan geliyor. Sol eğilimli sitede özellikle kültür ilanları çok tutuyor. Aylık tekil ziyaretçi sayısı 1 milyon olan sitenin CPM ücreti 7 euro, yani lemonde.fr ile aynı.
• Rue89′da üç kişilik bir ekip web ajansı olarak çalışıyor. Bu kişilerin genellikle derneklere hazırladığı web siteleri gelirin yüzde 20’sini oluşturuyor.
• Rue89 ekibi aynı zamanda “öğretmenlik” yapıyor. Fransa’da ve yurtdışında gazetecileri yeni medya alanında eğiterek kazandıkları para gelirlerinin yüzde 20’sine denk geliyor ve her geçen gün artıyor. Ekip yurtdışında profesyonelleri eğitmeye  yoğunlaşacak bir okul açmayı planlıyor.
• Geri kalan yüzde 20′lik kısım Rue89 hediyelik eşyalarından ve “Le mur” (duvar) dedikleri piksellerden oluşan sayfadan geliyor. Bu sayfada hem kişisel notlar hem reklamlar 40-350 euro’ya yayınlanıyor.

Rue89′un yıllık geliri geçen yıl 300 bin euro artarak 800 bin euro oldu. Giderleri ise 1.15 milyon euro civarında. Bu giderlerin ana kalemi (yüzde 80) 15 gazeteciye ödenen maaşlar, geri kalanı ise kira ve yapım giderleri.

Pierre Haski her şey yolunda giderse 2011 yılında gelir ve giderlerin denk hale geleceğini ve daha sonra kâr etmeye başlayacaklarını söylüyor, bugüne kadar yaptıkları en büyük hatanın ise pazarlama müdürü almakta geç kalmaları olduğunun altını çiziyor. Site gazeetcilik dışında işler yaparak para kazandığı için çok eleştiriliyor.

Bakchich

Bakchich gazetecilik okulundan yeni çıkan ve yalnızca bir yıl deneyimleri olan üç genç tarafından 2006 yılında kuruldu. (Sitenin yöneticisi Xavier Monnier siteyi kurduklarında 24 yaşındaydı!)

Monnier amaçlarının araştırmacı gazetecilik yapmak ve sonuçları istedikleri gibi -sarkastik bir dille ve karikatürler yardımıyla- yayınlamak olduğunu söylüyor. Yola çıkarken para konusunu hiç düşünmediklerini, reklama ise prensip gereği karşı olduklarını gülümseyerek anlatıyor.

İlk sene 130 bin euro toplayan ve bununla ayakta kalan üçlü, 2007 yılında para kazanmaları gerektiğini kabullenerek önce ilan almaya başladılar sonra da içeriğin bir kısmını ücretli hale getirdiler. Abone sayısı artınca da içeriğin önemli bölümünü abonelere özel hale getirmeye karar verdiler. Bugün aciliyeti olan haberler sitede ücretsiz olarak okunuyor, özel olanlar ise aboneler için saklanıyor.

Bakchich’in yılda 50 euro ödeyen 3 bin kadar abonesi var. Abonelerden kazandıkları para toplam gelirlerinin yüzde 30′ını temsil ediyor. İlan gelirlerinin ise 2 bin euro’su Google Ads’den, 5 bin euro’su ise ajansla satılan ilanlardan geliyor. Sitenin 800 bin aylık tekil ziyaretçisi var, CPM oranı ise 2-3 euro civarında. Bakchich ekibi haberlerinin başka sitelerde yayınlanmasından da ayda 5 bin euro kazanıyor.

Ancak durum vahim. Ekip ayda 40 bin euro zarar ediyor ve son iki yılda yaptıkları 2 milyon euro’luk sermaye artırımı toparlanmalarına yetmiyor.

Bakchich’in zarar etmeye getirdiği çözüm haftalık dergi çıkarmak oldu. Haftada 12 bin satan dergi, Charlie Hebdo,Canard Enchainé gibi devlerle yarışıyor ve şimdilik para kaybediyor. Xavier Monnier’ye göre satışlar 16 bini bulduğu anda sitenin kitapları tutacak. Ama bunun ne zaman gerçekleşeceği henüz belli değil.

Enteresan olan ise derginin sitenin ziyaretçi sayısını artırmış olması. Trafiğin yüzde 15 arttığını söyleyen Monnier “Haber kaynakları da artık daha rahat konuşuyor, daha ulaşılabilir oldu. İnsanların Bakchich markasına güveni, saygısı arttı” diyor.

Site bugüne kadar iki kez iflasın eşiğine geldi, hala da uçurumun kenarında duruyor ama Monnier halinden memnun: “Başlarken 3.5 ay sürer demiştik, 3.5 sene oldu. Bu deneyimi hiçbir şeye değişmem.”

Mediapart

Bu üçlü arasında en cesuru Mediapart. Le Monde’un eski yayın yönetmeni Edwy Plenel tarafından 2008 yılında kurulan site içeriğinin tek kelimesini dahi ücretsiz yayınlamıyor. Çoğunlukla araştırmacı gazeteclik ürünü haberleri okumak için ayda 9 euro ödeyerek (öğrencilere ve işsizlere 5 euro) abone olmanız gerekiyor.

Edwy Plenel “Biz başlarken kimse insanların içerik için para ödeyeceğini hayal edemiyordu. Bizimle dalga geçtiler ama bugün 20 bin abonemiz var ve sayı her geçen gün artıyor” diyor. Haber yapımının bir bedeli olduğunu ve ürünlerini bedava servis etmenin mesleklerine aykırı düştüğünü ısrarla belirtiyor.

Sitede ücretsiz yayınlanan tek şey abonelere sunulan bölümdeki haberlerin başlıkları ve abonelerın yazdığı 400 kadar blogun içeriği… Ancak bu blogları yazmak ya da bunlara yorum bırakmak için de abone olmak gerekiyor.

Sitenin 600 bin aylık tekil ziyaretçisine karşılık ana sayfada tek bir ilan yok. Plenel “İnsanlara hem para ödetip hem de ilanlara bakmaya zorlayamayız” diyor. (Plenel’in internet gazeteciliği ve internet ilan sektörü ile ilgili görüşslerini burada okuyabilirsiniz.)

Bugüne kadar toplam 5.7 milyon euro yatırım alan sitenin aylık geliri 150 bin euro, giderleri ise 250 bin euro. Giderlerin büyük bölümünü, diğer sitelerde olduğu gibi gazetecilerin maaşları oluşturuyor. Fransa’nın en önemli gazetelerinden gençlerin yanı sıra kıdemli muhabirleri de toplayan Plenel, bu kişilere eski işlerindekiyle aynı maaşı ya da daha fazlasını ödüyor.

Site her geçen gün para kaybettiği halde Edwy Plenel abone sayısını ikiye katladıkları anda defterlerin tutacağında ısrarlı. 2010′da pazarlama faaliyetlerıne ve sitenin teknik sorunlarına ağırlık vererek abone sayısını artıracaklarını söylüyor, ama Paris’te sitenin kapanmak üzere olduğuna dair dedikodular her geçen gün artıyor.

Fransa’nın en büyük gazete markası Le Monde, gazete içinde aylar süren tartışmanın ardından online içeriğinin büyük bölümünü ücretli hale getirmeye karar verdi.

Yönetim tüm birim şeflerine şubat ayı ortasında gönderdiği bir memo ile yakında internet sitesinde bedava yayınlanan haberlerin sayısının 15-20 adet ile sınırlandırılacağını, geri kalanının yalnızca abonelere sunulacağını söyledi. Aynı memoda bunun sağlanması için gazete ve internet arasındaki ilişkinin güçlendirilmesi istendi.

Yeni yapılanmanın detaylarına geçmeden önce, lemonde.fr‘in bugünkü durumuna göz atalım:

• Site 1995 yılında açıldı, 1999 yılından beri bugünkü haliyle hizmet veriyor.
• 95 bin abone siteye ayda 6-15 euro ödüyor.
• Fransa’da Le Figaro‘dan sonra en çok ziyaret edilen ikinci haber sitesi.
• Aylık tekil ziyaretçi sayısı 5 milyon civarında…

Lemonde.fr’e abone olanlar gazetenin tamamını e-gazete şeklinde okuyor, arşivlere ve detaylı grafiklere ulaşabiliyor. Ancak gazetede yayınlanan hemen her haber üç gün boyunca lemonde.fr’de bedava okunabiliyor.

Ayrıca siteye gün boyu yeni haberler ekleniyor, orijinal içerikli haberler, videolar, fotoğraflar mümkün olduğunca çok kullanılıyor. Yani hem Le Monde hem de gündem lemonde.fr’den  son derece rahat şekilde ve bedava takip ediliyor.

İnternette başarı vaad eden tek model

Yönetim aslında internette başarı vaad eden tek modeli, ilan+abonelik modelini uygulamaya geçirmeye çalışıyor. Günde 15-20 haber yayınlayarak ziyaretçi sayısını sabit tutacak, böylece bugün kazancının yüzde 65′ini temsil eden ilan gelirini devam ettirecek.

Daha fazlasını isteyenleri abone olmaya zorlayarak da buradan gelen kazancı (bugün gelirin yüzde 35′i) artıracak. Tüm bunları herhangi bir yeni yatırım yapmadan gerçekleştireceği için de kâr edecek.

Gazete içi savaş hali

Bununla beraber gazetede çalışanların katkısının artacağı umuduyla hazırlanan planların hayata geçmesinin epey zor olacağı kesin. Zira Le Monde çalışanları ile internet sitesi için çalışanlar arasında çok ciddi bir kopukluk yaşanıyor. Hatta şöyle diyebilirim, internetteki varlığını güçlendirmeye çalışan bir gazetenin başına bundan daha kötüsü gelemezdi. Açıklayalım:

Ayrı bir şirket olarak faaliyet gösteren ve kendi redaksiyonu olan lemonde.fr, gazeteyle aynı binaya taşınalı yalnızca birkaç ay oldu. Le Monde içinde herhangi bir gazeteciye soracağınız “İnternet servisi ne tarafta?” sorusunun yanıtı agresif bir “Bizim onlarla hiçbir ilgilimiz yok! Yerlerini bile bilmiyorum” oluyor.

Haberi kullanılmayan bir gazeteci bunu internete vermektense çöpe atmayı tercih ediyor. Dış haberler servisinde mesela yukarıdaki karikatür asılı, internetle ilgili hafif aşağılayıcı espriler gırla gidiyor. Yazıişleri sekreteri ise gazetenin gelecek planlarından bahsederken, lemonde.fr‘in yeteri kadar etkin olmadığını ima ederek “Amacımız internet sitesini Le Monde markasının kalitesine yükseltebilmek” diyor.

lemonde.fr ekibi endişeli

Tahmin edeceğiniz üzere bu ortamda birim şeflerine gönderilen, “siteyi paralı hale getiriyoruz, internetle işbirliğini artırın, yardımcı olun” temalı mesaj pek de heyecanla karşılanmadı. Hatta gazeteden bir kaynağa göre, bir süre daha gizli tutulması planlanan bu memo, bir şef tarafından tüm servise alaylı bir dille okundu ve topluca aşağılandı.

Çoğunluğu gençlerden oluşan internet servisi ise harıl harıl yeni oluşumda aboneleri tatmin edecek miktarda içerik yaratmayı nasıl başaracaklarını düşünüyor. Gazetedekilerin herhangi bir şekilde yardımcı olmayacaklarını şimdiden açıkça söylemiş olması da gerginliği artırıyor.

Abonelik ücretinin sabit kalıp kalmayacağı, hangi tip haberlerin bedava yayınlanacağı, multimedya elemanlarının yeni plana ne şekilde entegre edileceği henüz belli değil. Gazete kendi içindeki denklemleri çözdüğünde resmi bir açıklamayla bu detayları da açıklığa kavuşturacak.

Hurriyet.com.tr portal ve iş geliştirme koordinatörü Erhan Acar e-posta yoluyla sorularıma yanıt verdi. Buyrunuz hurriyet.com.tr’nin sayısal ve ekonomik portresi…

Hurriyet.com.tr, yayın hayatına 1997 yılında başladı. Bugün Fatih Çekirge’nin genel yayın yönetmenliğinde 50 kişinin çalıştığı site, içerikten teknik operasyonlara kadar her şeyi kendi içinde yapıyor. (Sanırım tasarımla ilgili sorunlar da bu kendi içinde kalmışlıktan kaynaklanıyor.)

• 1997 yılında 650 bin olan günlük tekil ziyaretçi sayısı bugün 2 milyon.
• Sitenin aylık tekil ziyaretçi sayısı 20 milyon.
• Ayda toplam 1.3 milyar sayfa görüntüleniyor.
• comScore’un Ocak 2010 raporuna göre sitenin erişilebilirlik oranı yüzde 36,4. Yani Türkiye’de her 100 kişiden 80’i haber sitelerine giriyor ve giren 80 kişinin 40’ı hurriyet.com.tr’yi tercih ediyor.

Burada bir parantez açıyorum: İngilizce yayınlanan ve dünyanın en önemli referans gazetelerinden olan Nyt.com’un aylık tekil ziyaretçi sayısı 20 milyon, görüntülenen sayfa sayısı ise 550 milyon olarak açıklanıyor. Yani, Erhan bey’in verdiği rakamlara göre, Hürriyet ve NYT tekil ziyaretçi sayısında başa baş, sayfa görüntülemede “amiral gemisi”, Amerikalılar’ın “gray lady”sini ikiye katlıyor! Tahmin ediyorum ya ölçüm biçimlerinde farklı standartlar kullanıyorlar ya da Hürriyet’in bazen 50 slayta kadar çıkan fotoğraf-magazin albümleri fazlasıyla işe yarıyor. (IAB Türkiye şu anda Türkiye’deki sitelerin ziyaretçi sayısını bağımsız olarak ölçümlüyor. Sanırım rapor yayınlandığında daha sağlıklı bir karşılaştırma yapmak mümkün olacak.)

Elimizdeki rakamlara göre (yani Hürriyet’in verdikleri ve benim internette bulduğum gayriresmi rakamlara göre) Hürriyet.com.tr’nin, ABD, İngiltere ve Fransa’nın en büyük gazetelerinin internet siteleriyle karşılaştırması şöyle:

Erhan Acar, “Hurriyet.com.tr, NYT, Le Monde vs gibi uluslararası markaların internet sitelerine göre çok zayıf. Buna katılır mısınız?” şeklindeki soruma şu yanıtı veriyor:

Bu son derece göreceli. Böyle bir kıyaslama yapmak elmayla armudu karşılaştırmak gibi bir durum gibi görünebilir, çünkü her iki portalın sahip olduğu içerik, okuyucu kitlesi ve bulunduğu coğrafya gibi özellikleri birbirinden çok farklı. Alexa verilerine göre trafik açısından bakıldığında hurriyet.com.tr dünyadaki tüm internet siteleri arasında 360’ıncı sırada yer alıyor. Le Monde’un ise 876’ıncı sırada olduğu görülüyor. Ancak yine de bu tür bir kıyaslama yapmak doğru değil.

***
Özel haber yok

Hürriyet’e geri dönelim… Sitede Fatih Çekirge’nin arada sırada yaptığı haber ve yorumlar dışında hiçbir orjinal içerik yayınlanmıyor. Yani internet için özel üretilen haber yok. Sadece zaman zaman yazarlar, köşelerinin internet versiyonlarını daha uzun tutuyor ya da belge ekliyorlar.

Erhan Acar önceliklerinin “gerek Türkiye’de gerekse dünyada yaşanan gelişmeleri sıcağı sıcağına okuyucularla  paylaşmak” olduğunu söylüyor. “Portalımız aracılığıyla okurlarımıza başka yerlerde bulamayacakları haberler sunmak üzere de çalışmalarımızı sürdürüyoruz” dese de bu konuda şimdilik bir gelişme yok.

Multimedya kullanımı artıyor

Ancak hurriyet.com.tr, son dönemde hem multimedya araçlarının kullanımını hem de interaktiviteyi artırmayı amaçlayan bazı önemli adımlar attı.

• Mesela kasım 2009′da açılan WebTv, ziyaretçilere “diğer sitelerde izleyemeyecekleri” videolar sunuyor. Tamamı WebTv ekibi tarafından yeniden montajlanarak servis edilen bu videolar genellikle magazin konulu olsa da zaman zaman asıl işlevini yerine getirerek haberleri tamamlıyor. Web TV’de bugün itibariyle 80 milyona yakın video izlenmiş bulunuyor.
• Bumerang isimli hizmet Hürriyet içerğinin başka sitelere/blog sayfalarına eklenmesine olanak tanıyor. Böylece iki taraf da ziyaretçi kazanmış oluyor. Site şubat ayında, üye sitelerden 4 milyon 12 bin tıklama alıp onlara 8 milyon 864 bin tıklama gönderdi.
• Bir de “Benim Sayfam” var. Okuyucuların buluşma yeri olan “Benim Sayfam” bir nevi sosyal ağ niteliği taşıyor. Üye ziyaretçiler burada fikir alış verişinde bulunuyor.

Mobil strateji

Hürriyet’in hızla güçlendiği alanlardan biri de cep telefonları… Gerçi hurriyet.com.tr ekibinin kendi içinde ürettiği uygulama son derece kötü. (Buradaki eleştirileri okuyabilirsiniz.) Ama sanırım Hürriyet ismi ilgi çekmeye yetiyor. Sitenin mobil versiyonu ayda 200 bin tekil ziyaretçi alıyor. iPhone uygulaması ise 2.5 ayda 40 bin kişi tarafından indirildi. iPhone uygulamasında ayda ortalama 5 milyon sayfa görüntüleniyor.

***

Para kazanıyor mu?

Hurriyet.com.tr ücretsiz bir haber sitesi. Erhan Acar “Türkiye’deki 15 senelik internet sektörü, haber sitelerinin ücretli hale gelmesi için henüz hazır değil” diyor. Şimdilik sitenin tek gelir kaynağı ilanlar. CPM 4 TL civarında, iPhone’da ise CPM 15 TL‘ye kadar çıkabiliyor.

Erhan Acar “Hurriyet.com.tr, tüm faaliyetlerini kârlı bir şekilde yürütüyor” demekle yetiniyor. Önemli bir gazetenin internet reklam müdürü Hurriyet’in online gelirinin, Hurriyet emlak, HurriyetOto gibi 50 kadar siteyle birlikte hesaplandığında 2006′de 2 milyon TL iken 2009′da 20 milyon TL’ye  kadar çıktığını söylüyor. Hürriyet’in kasım 2009 tarihli dokuz aylık mali rapounda da internetten elde edilen (kesintiler öncesi) kâr 29 milyon TL olarak belirtiliyor.

Piyasayı yakından tanıyan bir isim Hürriyet’in en büyük avantajının bu alt kanallar olduğunu belirtiyor. Yönetim de yakın dönemdeki projelerini de bu alt sayfalardan daha fazla yararlanmak üzerine kurmuş gibi:

Hedefimiz hurriyet.com.tr’nin interaktif özelliklerini daha da geliştirmek ve yalnızca Hürriyet Gazetesi’nin internet yayını gibi algılanmanın ötesinde bağımsız bir internet platformu ve Türk internet dünyasının en güçlü online mecrası olarak konumlandırılmak. Bu hedefimize varabilmek için de alt kanallarımızı uzmanlaştırıp içeriğimizi derinleştirip zenginleştirmek, yeni servislerimiz ve kanallarımızla kullanımı daha da çeşitlendirmek üzere çalışmalarımızı ara vermeksizin sürdürüyoruz.

Fransız basınının efsane isimlerinden Edwy Plenel, internette gazeteciliğin bedava sunulmasına karşı. Yayında ise hızdan ziyade özel içeriğe öncelik verilmesi gerektiğinde ısrar ediyor. Özel röportaj.

Le Monde gazetesinin eski yayın yönetmeni, bağımsız haber sitesi Mediapart‘ın kurucusu Edwy Plenel, bıyıkları, hafif kambur duruşu ve üzerine bir beden büyük takım elbisesiyle başka bir çağdan kalmış gibi… Cümleleri ağdalı ağdalı, her birinin üzerinde günlerce düşündüğünü belli ederek telaffuz ediyor.

İnternet ve internetin gazeteciliğe sunduğu imkanlar üzerine böylesine detaylı düşünmüş birinin Mediapart gibi içine kapalı bir site kurmuş olması garip. Tamamı ücretli olan site özel haberleriyle kendine saygınlık kazandı. Ama binlerce vuruşluk haberleri, sitedeki kullanım zorlukları ve ekonomik modeliyle -bazı çevrelerde- alay konusu olmaya devam ediyor. (Detaylar için bu makaleye bakabilirsiniz.)

“Gazeteci artık görüşler ve halk arasında aracı değil”

Edwy Plenel’in internetin gazeteciliğe sunduğu imkanlarla ilgili bazı çok doğru (Türkiye’de internet gazeteciliğine getirdiğim eleştirilere de destek olan) tespitleri var:

• Ben bu siteyi kurarken internette arzın yeniden oluşturulması gerektiğine karar verdim. Çünkü internet sadece haber akışı ile ilgili değil. Aynı zamanda “özel” bir içerik (exclusivité) sunabilmekle ilgili. Bu endüstriyel devrimin ortasında içeriğin hala bir değeri olduğunu göstermek, içeriğin değerini savunmak istedim.
• İnternet, belgeleri ve karşılaştığımız etik sorunları gündeme getirmeye ve okuyucularımızla bunları karşılıklı tartışmaya ortam sağlıyor. Bu beni çok heyecanlandırıyor.
• Sayısal devrim sayesinde gazeteci artık fikir ve halk arasındaki tek aracı olmaktan çıktı. Meslek, katılımcı bir yapıya bürünmek zorunda kaldı. Biz bunu tüm haberlerimizi üye yorumlarına açarak yapıyoruz. Üstelik yalnızca üyelerin yorum yapabilmesi gerçek bir topluluk oluşturmamıza yardımcı oluyor.

“İnternet reklamcılığı kendi ekonomisini henüz yaratamadı”

Mediapart’a üyelik 9 euro. Site 2007 yılında ilk kurulduğunda ücretsiz içerik sunmaması arama motorlarında varlığını ortadan kaldırdığı için, reklam almaması ise para kazanmayı imkansız hale getireceği için eleştirilmişti. Plenel’in buna itirazı var:

• Bence internet reklamcılığı kendi ekonomisini henüz yaratamadı. Radyo ve televizyonu örnek aldı ama işe yaramadı. [...] Çünkü sadece reklama dayalı bir yayının kaliteli olması mümkün değil. Eğer mümkün olsaydı BBC ve ARTE gibi kamu kanalları olmazdı.
• İkinci bir sorun da reklamın henüz internette kendisini sunmak çin ideal modeli bulamamış olması. Basılı yayında mizanpaj ilanlara belli bir alan ayırıyor ve bunu çizgilerle belirliyor. İnternette bu henüz gelişmedi. Şu anda başarıya en yakın olan model GoogleAds, Google’ın bağlantılar yoluyla verdiği küçük ilanlar. Ama bunlar da yeterli değil. İnternette bir ilan beni ürünün, mesela bir otomobilin sayfasına götürmeli ve ben o otomobili o an, orada satın alabilmeliyim.
• Biz Mediapart’ı kurduğumuzda kimse insanların bilgi karşılığında para ödemeye hazır olduğuna inanmamıştı. “Bedava”, internetin alternatifsiz tek modeli olarak sunuluyordu. Oysa bu bir spekülasyondan ibaret, subprime’lardan bir farkı yok… Doğrusu şu ki kaliteli gazetecilik bedavaya üretilemez. [...] Evet Mediapart’ta henüz kâr etmeye başlamadık ama insanların kaliteli gazetecilik karşılığında para ödemeye hazır olduğunu kanıtladık.
• WSJ, FT, The Economist… “Bedava model” üzerine spekülasyon yapan, piyasayı yakından takip edip analiz eden bu yayınların hiçbiri ürünlerini bedava sunmuyor. Çünkü bilginin bir değeri olduğunu biliyorlar. Yimi yıl sonra gazetcilik okullarında bedava modelin bir balon olduğunu ve patladığını öğreteceğiz.

Edwy Plenel sayısal devrimin “gazeteciliğin en büyük üç masrafını, yani kağıdı, baskıyı ve dağıtımı ortadan kaldırdığını” söyleyerek interneti övüyor. Parası olsa dahi Mediapart’ı kapatıp gazete çıkarmayacağını, ama Mediapart’a ek bir haftalık yayın planladığını belirtiyor. Siteyi ise bir gazetecilik labaratuvarı olarak betimliyor: “Başarılı olamasak bile en azından bunu denemiş olarak gazetecilik tarihine geçeriz.” *

* Plenel bu son cümleyi 2008 yılında ESJ de Lille‘de verdiği konuşmada sarf etmişti.
** Edwy Plenel’in gazetecililiğin geleceği ile ilgili de (yüzde yüz katıldığım) önemli bir tespiti var: “Gazetecinin bugün içinde bulunduğu ekonomik ve ahlaki krizden çıkmasının tek yolu var o da mesleğinin özüne dönmek: araştırmacılık, saha gazeteciliği ve izlenimlerle beslenmiş bir habercilik (reportage).”

Mesela ülkenin güya en büyük gazetelerinin porno sitelerini andırması hiç kuşkusuz yerli yersiz manken resmi yayınlamazsak kimsenin ülkede olup bitenlere ilgi duymayacağına inanma alışkanlığımızdan geliyor.

Ama içerikten bağımsız olarak düşündüğümüzde dahi Türkiye’de gerçek anlamda bir internet gazeteciliğinden bahsedemiyoruz.

Zira internetin yeni bir medya olduğu bu topraklarda henüz anlaşılamadı. İnternet, kağıdın dijital versiyonu zannediliyor. Gazetede yayınlanan haberleri aynen alıp siteye koyunca, gün boyunca ajans haberlerini sansasyonel başlıklarla yayınlayınca da internet gazeteciliği oldu sayılıyor. Haber sitelerinin henüz bihaber olduğu bazı konular şöyle:

1. Video, ses, fotoğraf, grafik, hele hele buna ya da buna benzeyen multimedya araçları bir yana, internetin yapı taşı “link” bile bizim gazetelerimiz tarafından henüz keşfedilemedi. Hürriyet, Sabah, Vatan, Radikal, Zaman, Gazeteport, NtvMsnbc… Bu sitelerin hiçbiri (reklam amaçlı olmadığı müddetçe) link kullanmıyor. Yalnızca Milliyet haberlerinde link var, onlar da otomatik olarak gazetede daha önce yayınlanmış, aynı kelimeyi içeren diğer haberlerin listesine gönderiyor. İnternetin sunduğu asıl imkanın konunun geçmişini anlatmak ve ek bilgi sunmak olduğu tamamen unutulmuş durumda.
2. Arama motorlarına uyumluluk gibi bir kaygı zaten yok. Sabah, Milliyet ve Zaman’da haber başlığından bazı kelimeler permalink’e taşınıyor. Geri kalanında ardı arkası kesilmeyen, anlamsız harf ve rakam yığındalarından oluşan adresler var. Doğal olarak herhangi bir konuda arama yaptığınızda ilk gruptaki gazetelerin haberleriyle karşılaşma ihtimaliniz diğerlerine oranla daha yüksek.
3. Tasarım açısından NtvMsnbc, Gazeteport, Zaman, Sabah ve son dönemde Posta nispeten bir üst sınıfta sayılabilir. Ama Doğan Grubu’nun diğer gazetelerinde ciddi bir sorun var. “Usibility” kavramı bu siteleri hazırlayan kişilerin dimağlarından çok uzakta olmalı. Aksi takdirde mesela Vatan’ın sitesindeki her sayfada yer değiştiren ana menüyü ya da Hürriyet’te bir habere ulaşmak için bazen üç ayrı sayfadan geçmek zorunda kalmanızı ya da bitmek tükenmek bilmeyen uzunluktaki paragrafları açıklamak mümkün değil.
4. Bir de tabii her taraftan çıkan yanar döner, yazıyı kaplayıp sitede geçireceğiniz iki dakikayı da çekilmez hale getiren reklamlar var. İkinci nesil internet gazeteciliğinde artık bunlarla para kazanmanın mümkün olmadığı -hele hele 3 TL gibi komik CPM oranlarıyla- kanıtlandı. O zaman bu inat niye? Bir gazetenin, hele hele “amiral gemisinin” falan manşetleriyle aynı pencereye, aynı büyüklükte ve ciddiyetle “çaktırmadan” banka ilanları koyması neden?

İnternet servisi sürgün yeri

Tüm bunların kökeninde tabii patronların interneti ciddiye almaması ve dolayısıyla internete yapılan yatırımın sınırlı, ekiplerin küçük kalması yatıyor . Zira gerçekten ciddiye alsalardı gazetelerin internet servisleri hala sürgün yerleri olarak kullanılmazdı.

Eski yayın yönetmenleri, müdürleriyle kavga eden iyi editörler ya da bir zamanların iyi gazetecileri “teselli armağanı” niyetine internet servisinin başına getiriliyor ve maalesef bu kişilerin gazetecilik kariyerlerindeki başarılar internetteki başarılarını garantilemiyor.

Türkiye’de gazete patronları ve gazetelerin internet sitelerini yöneten kişiler, internetin felsefi boyutu üzerine düşünmeli, bu yeni medyanın geçmişini ve potansiyelini araştırmalı, internetin kriz ortamındaki gazeteciliğe sunabileceği imkanlar üzerine bir kez daha kafa yormalı…

Tahmin ediyorum bunu yaptıkları zaman hepsinde birden ampüller yanacak:

• internet altyapısına yatırım artacak,
• tasarımlar düzelecek,
• orijinal içerik ve haberleri tamamlayan multimedya unsurları belirecek,
• gazetelerin redaksiyon ve organizasyon şemalarında ciddi değişiklikler görülecek.

Ancak bu yolla internet, bu gazetelerin marka değerini artıracak ve hatta belki Türkiye’de gazeteciliğin daha kaliteli yapılmasına yardımcı olacak bir mecra haline gelebilir.

İşte Yeni Yeni Medya bu eksiklikler karşısında, patronlara, yöneticilere ve gazetecilere ilham vermeyi umuyor.