yer6hafiza

28 Ekim Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-09T22:27:00.000+02:00

21 Ekim Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-09T21:05:00.000+02:00

7 Ekim Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-09T18:07:00.001+02:00

14 Ekim Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-09T17:18:00.000+02:00

23 Eylül Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-05T21:45:00.001+02:00

9 Eylül Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-05T12:53:00.000+02:00

2 Eylül Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T23:09:00.000+02:00

26 Temmuz Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T22:26:00.000+02:00

Yer6 Hafıza

26 Temmuz 2011

Rojda Şüran Karaş

Zeliha Demirel

Tuğba Dinçmen

Tuğba Dinçmen: Yer6 Hafıza’dan herkese iyi akşamlar. Ben Tuğba Dinçmen. Bu hafta konuğumuz yönetmen Rojda Şükran Karaş. Kendisiyle çektiği kısa film; Provasız Göçer Hayat isimli kısa film üzerine söyleşeceğiz bu akşam. Merhaba Rojda!

Rojda Şükran Karaş: Merhaba!

T.D.: Kendini biraz tanıtır mısın bize?

R.Ş.K.: Tabii ki... 1981 Batman doğumluyum. 1996 yılından beri İstanbul’da yaşıyorum. Pamukkale Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’ni bitirdim ama daha sonra Londra’ya gittim, orada yüksek lisans yaptım sinema üzerine. Türkiye’ye geldim, yüksek lisansımı saydıramadım; burada şimdi, tekrar Beykent Üniversitesi’nde yüksek lisans yapıyorum.

T.D.: Yönetmenlik, yönetmen olma isteği nereden geldi?

R.Ş.K.: Aslında belki, kendimi tam iyi ifade edememem, bir sanatla ifade etmek isteğinden doğdu bu. Gördüklerimi başkasının da görmesini istemem belki...

T.D.: Çekmiş olduğun film üzerinden konuşalım biraz da... Bu filmin yapım aşamasından, nasıl başladı bu yolculuk? Bu filmi yapmaya nasıl karar verdin?

R.Ş.K.: Ben 1996 yılından beri Tarlabaşı’nda oturuyordum; bu 14 yıllık bir süreç. Tarlabaşı’nın bu kentsel dönüşüm projesi içinde yok olacağını öğrendim. Bu benim için şu anlama geliyor; benim orada çocukluğum geçti, gençliğim geçti, o tarihi binaların, o dokunun hepsinin yok olması anlamına geliyor. Bu beni çok etkiledi, kendimi borçlu hissettim. Orada kozmopolit bir yapı var; içinde Kürt’ü var Türk’ü var, Ermeni’si var... Çok çeşitli toplumların iç içe yaşadığı ve kültür paylaşımının çok fazla olduğu bir yer. Bir anda bunun yok olacağını duyunca böyle bir proje hazırladım ve yapmaya karar verdim.

T.D.: Bize biraz filmin yapım aşamasından bahseder misin?

R.Ş.K.: Çok zorlu bir süreçti aslında. Ben Londra’da bir çevre kurmuştum sinema anlamında; orada kısa film yapmak biraz daha kolay çünkü seni destekleyen yerler, sponsor bulman çok basit ama Türkiye biraz daha zor. Sponsor bulmak, kendi çalışmanı finanse etmek daha zor. Çok fazla çevrem de yoktu. Teknik şeyleri okudan alacaktım; hocamla görüştüm. Proje onun çok hoşuna gitmişti ama yapım aşamasında son gün bana, teknik açıdan size yardım edemeyeceğiz çünkü yüksek lisans okuyan öğrencilere kamera, ışık, ses gibi techizatı vermiyoruz, dediler. Bu demek oluyor ki benim bunları finanse etmem gerekiyor. Düşünün ki yarın çekim yapacağım ve elimde hiçbir şey yok. Bunu dışarıdan bulmak zorunda kaldım. Son anda eşim sponsor oldu; şanslıyım bu açıdan. Bütün arkadaşlarım canla başla, böyle bir proje yapıyorsun ve biz de sana katkıda bulunmak istiyoruz, dediler ve onlar da hiç para almadan, gönüllü yardım ettiler bana.

T.D.: Bir kadın yönetmen olarak mutlaka yaşamışsındır; bir erkek yönetmene göre daha fazla sıkıntı yaşamış olabileceğini tahmin ediyorum. Türkiye’de kadın yönetmen olmak nasıl bir şey? Çok fazla sayıda bildiğim kadın yönetmen yok, çok sınırlı sayıdalar bunlar, sen de umuyorum ileride onların arasına katılacaksın, daha çok gençsin... Sen yaşadın bunları ve bir kadın yönetmen olmanın zorlukları neler?

R.Ş.K.: Türkiye’de bir kere kadın olmak çok zor kadın yönetmen olmaktan çok. Zaten seni kadın yönetmen olarak tanımlayarak bir ayırım yapıyorsa orada bir hata var. İlk önce şundan başlayayım; sponsor bulmakta zorlanıyorsun çünkü sana sponsor olacak kuruluş bir kere sen kadınsın, acaba bunu yapabilir misin diye bir endişe duyuyor. Filmi yapıyorsun, görüntü yönetmenin seni dinlemek istemiyor çünkü o bir erkek ve seni hüküm altına almak istiyor. Onlara bir şeyleri anlatmak, onlara kendini kabul ettirmek zorunda kalıyorsun ve bu ayrıca bir çaba gerektiriyor. Onda biraz problem yaşadım açıkçası çünkü grupta herkes erkekti, sadece sanat yönetmeni arkadaşım kadındı. Bir o destek oldu; Zeliha. Oraya koşturdu, buraya koşturdu. Diğer arkadaşlaraysa ben ısrarla bir şeyler yaptırtmaya çalıştım. Ama bunun ötesinde dediğiniz gibi, kadın yönetmen Türkiye’de çok az. Yurt dışına, İngiltere, Avustralya, Amerika’ya baktığında kadın yönetmenleri finanse edecek yardımcı kuruluşlar çok fazla ve devlet tarafından fon veriliyor. Türkiye’de Mor Çatı haricinde kadın yönetmenlerin buluştuğu bir alan da yok.

T.D.: Filimde hem kısa bir rol almış olan ressam Zeliha Demirel de yanımızda... Ona da dönüp hemen sormak istiyorum; bu filmin yapım sürecinde o da yer aldı. Sen neler yaşadın Zeliha, bize anlatır mısın?

Zeliha Demirel: Bu filmin içinde olmak istememdeki temel nedenlerden biri şu aslında; kendi yeraltımızı keşfetmemiz. Bize dayatılan yeraltıyı değil de yaşamsal yeraltımızı keşfetmemizi çok istediğim için ve arkadaşımın özden, gönülden çalışmalarını desteklemek amacıyla bu filmde yer almak istedim ancak filmin çekim aşamasında dahi erk tarafından bir takım zorluklarla karşılaştık. Nereden bakarsanız bakın, dört günlük çekim sürecimizde en az on kez polis kontrolünden geçtik. İzniniz var mı, ne yapıyorsunuz, ne işgal ediyorsunuz? Bunun yanında belediye çekim yaptığımız alanda kimi evleri zorla boşaltıyordu. Buradaki belediye görevlilerinin otoriter, sert tepkileriyle, tavırlarıyla karşılaştık. Daha çok erke dayalı sıkıntılar yaşadık bu filmin çekim aşamasında. Yönetmen arkadaşımın da dediği gibi, biraz belgesel ağırlığı fazla olan bir film oldu bu film. Aslında başlangıçta daha farklı bir anlatım dili oluşmasını bekliyorduk ya da öyle planlamıştık diyeyim ama, filmin akışı öyle gelişmedi. Hiçbir zaman teorikte düşündüğümüz pratikte istediğimiz gibi gerçekleşemiyor; bunu yönetmen arkadaşımız da sanırım dile getirecek.

T.D.: Temel konu göç. Yayına girmeden önce filmi seyretme fırsatı buldum. Kentsel dönüşüm adı altında yapılan bir proje var ve projeden dolayı şehrin kültürel dokusunun yok edilmeye başlandığını da anlatmışsın filmin içerisinde. Peki sen bu konuda ne düşünüyorsun? Mimarinin özellikle yok edilmeye çalışıldığı...

R.Ş.K.: Kesinlikle. Benim yapmak istediğim de oydu. Türkiye’de bir şeyler yapılıyor... İlk önce Sulukule, Balat daha sonra Tarlabaşı, daha sonra bir bakıyorsunuz Fatih’in merkezi yerleri... Hep merkez yerler yani, bir şehrin kalbini oluşturacak yerler, rantı yüksek olan yerler devlet tarafından adeta yağma ediliyor ve bu çok acı verici bir şey; sen de hiçbir şey yapamıyorsun.

Oradaki sakinlerle konuştuğumda, devlet parayı bankayay koyuyor; ister al ister alma; biz aldık diyorlar... Bu mantık yağmalama mantığı ve evler hep orada duruyordu, madem bu evleri kentsel dönüşüm projesiyle kazanım istiyordunuz bunu gelip orada, o insanları oradan göndermeden de yapabilirdiniz. Bunu yapan devletin kafası da karışık. Sorana bir proje göstermiyor; şeffaflıktan tamamen uzak. Ne yaptığını bilmeyen... Tamamen kasap mantığı. Orada altın var! Bir sarraf hissiyatıyla, küçük küçük darbelerle orayı bize kazandırmıyor. Geliyor, direkt insanları oradan sürüyor ve o insanlar zaten sürülmüş insanlar. Onlar Batman’dan, Nusaybin’den, Mardin’den, Diyarbakır’dan göçen insanlar. Onları bir daha sürgüne gönderiyorsun! Onların birçoğunun köyleri yakılmıştı, buraya gelmişlerdi, şimdi tekrar olnları bir yer göstermeden, finanse etmeden, proje göstermeden sürüyorsun; benim kabullenemediğim bu.

Milletvekili seçiliyor adam ama Tarlabaşı’nı hiç görmemiş, orada hiç yaşamamış; tepeden inme her şey. Tarlabaşı’nı kentsel dönüiüm projesi içinde tekrar kazandıracağız dediler ve proje ortada yok. Kimse de sormuyor! Şairimiz, ressamımız, müzisyenimiz susuyor, kimse sormuyor. Tepki yok, tepki gösterenler de sadece bir gün bir eylem yapılıyor, onu orada görüyorsun ama geçerli bir eylem yok.

T.D.: Aslında belki de en çok tepki göstermesi gereken kesim sanat camiası olmalı bu durumda çünkü tarih sanatı da besliyor. Yanılıyor muyum?

R.Ş.K.: Kesinlikle öyle! Biz tarihimizle varız. Bugün ben niye bu tepkiyi gösteriyorum? Orada doğmadım, Batman’da doğdum; orası yağma edildi, yıkıldı. Oradan İstanbul’a geldim ve şimdi de gençliğimin geçtiği yerler bu sefer yıkılıyor. O zaman durup düşündüğümde bana ait hiçbir şey kalmıyor. Nostaljik bakmıyorum. Bence bu çok acı verici bir şey. Yurt dışında bunu böyle kolayca yapamazsınız. Bir bina bile yapmak için izin almak zorundasınız defalarca. Mimar geliyor, bunun projesi hazırlanıyor ama sen kocaman bir mahalleyi yok ediyorsun ve bunu kolaylıkla yapabiliyorsun.

T.D.: Sen belki Tarlabaşı’nda yaşamasıydın belki de bu filmin temelleri atılmayacaktı... Oradan ilham almış olduğunu söyleyebilir miyiz bu konuda?

R.Ş.K.: Kesinlikle, oradaki insanların hepsini tanıyor olmam... Ben o mahalleyi çok seviyorum. Kozmopolit diyorsun ya İstanbul; Tarlabaşı’nda her türden insan bulabilirsin. Kürt’ü, Laz’ı, Çerkes’i, her türden insan var ve bu benim için çok büyük bir şanstı, diyeceğim çünkü artık geçmişte kaldı, yıkılıyor.

T.D.: Zeliha, senin sormak istediğin bir şey var mı Rojda’ya?

Z.D.: İçimizi bu kadar acıtan bu durumlara nasıl dur diyeceğiz? Umut var mı, insanın iyileşmesi konusunda bir umut var mı?

R.Ş.K.: Umut olmasa bunu yapmazdık. Bu hala bir umudumuz olduğunu gösteriyor. Evet, sokaklara çıkıp bağırmak yerine karşı duruş sergileyebilmemiz gerekiyor. Bir örnek verecek olursam, Demirören’e karşı çıktım, ama benimle beraber Demirören’e karşı çıkan arkadaşların hepsi gidip alış veriş yaptılar! Sadece o gün orada, sokakta olma mentalitesi içinde bir karşı duruş... O gün orada bulunup sonra gidip oradan alış veriş yapıyorsan bu seni bir yere götürmez. Oradaki satış talebine cevap vermesen, insanlar Demirören’in içine gidip gezmese, alış veriş yapmasa bu duracak, kendiliğinden bitecek. Bir eylemde bulunurken devamlılığını sağlamamız gerekiyor. Demirören küçük bir örnekti. Tarlabaşı’ndaki insanlar biraz siyasi yönden, kültürel yönden –okul yüzü görmemiş insanlar var orada; malını ondan almak çok kolaydır- olsun bilinçlendirilirlerse... Ona, senin de şu hakkın var, bunu yapabilirsin dersek... Bütün iş sivil itaatsizlik ve sivil örgütlere düşüyor aslında.

Z.D.: O kültürden gelen insanlar da ne yapacaklarını bilemez durumdalar. Pek çokları sessiz bir biçimde kaderlerine razı olarak, üç beş eşyalarını, valizlerini alıp çıkıp gidiyorlar. Kaldı ki, filim de zaten böyle başlıyor. Bir Ermeni kadın oturduğu evi terk ediyor; film bu sahneyle başlıyor, bu beni çok etkilemişti.

Filmi çekerken kaynakçıyla yaşadığımız diyolog da beni çok etkiledi. Ondan da biraz bahsedelim istersen birlikte... Kaynakçı aslında oradaki kültürden gelme, o kültürle büyümüş yoğrulmuş ama belediye bunun için bana para veriyor diye kendi kültüründen olan insanları dışlayan bir tavır içindeydi. Onunla ilginç diyologlarımız yaşandı. Bu konulardan da biraz bahsedelim. İnsanların böyle çekimser kalmasından, korkak davranmasından, tepki gösterememesinden...

R.Ş.K.: Bu trajikomik bir şey bizim kaynakçıyla yaşadığımız. Belediye tahliye ettiği evi daha sonra bir kaynakçı getirerek orayı kaynak ediyor, kapıyı kırıp giremiyorsun. Biz filmi çekerken kaynağı kırıp girdik, o yüzden illegal bir şey yaptık. Sivil polisler geldi, sordular ne yapıyorsunuz, diye. Ben de bitirme projem bu dedim. Bitirme projem olduğu için izin de almıştım önceki hafta ama ailem zaten orada oturduğu için çok kolaylıkla yapabilirim diye düşünüyordum. Ama ailemn evi tahliye edildi. Kaynakçı geldi mühürü kırınca, siz burayı kırdınız, belediyenin haberi var mı dedi. Bayağı bir zorladı bizi. Sonra ben ona dedim ki, sen de Diyarbakırlısın. Sonuçta sen de buradan gideceksin, niye böyle bakıyorsun olaya? Ama belediye bana para veriyor, dedi.

Z.D.: Bu çok acınası bir durumdu... Önemli bir tespit ve acınası bir durumdu.

T.D.: Sanırım insanlar eylemler içerisinde bulunurken eğer bir fikir bütünlüğü içerisindeyseler, biraraya gelip karşı durabilmeliler... Yapmaları gereken bu, oysa sisteme boyun eğmeyi seçiyorlar. Bir şeyler yapmaya kalkışıyorlar ama ertesi gün onları Demirören’de görebiliyorsun. Böyle yapmak yerine bir fikir bütünlüğü iöinde bir araya gelerek savunmaları gerekir. Sanırım bu biraz da sistemden dışarı çıkmayı, sistemden dışarı çıkabilmek için cesur olmayı gerektiriyor?

R.Ş.K.: Daha okul sıralarında bunu yok ediyorlar. Sisteme karşı duran bir öğretmen bile orada hükmedeceği çocukları görünce o psikolojiyle eğitiliyoruz. Evdeyken baban annene hükmediyor, annen sana hükmediyor ve sen de zayıf gördüğün arkadaşına hükmediyorsun... Bunu yok etmemiz lazım. Öğretmenlik yaptım; görüyorsun ki hademe çocuklara bağırıyor. Hastaneye gidiyorsun, bakıcı hastaya bağırıyor. Mülkiyet duygumuz çok fazla. Çünkü bir şeyleri hiçbir zaman çabuk elde edememişiz. Üniversite okuyorsun adam sana KPSS’yi dayatıyor; inanmıyor, güvenmiyor senin bilgine. Yüksek lisans yapıyorsun başka bir sınava giriyorsun. Sürekli böyle ve içi boş bir eğitim... Aslında her şeyin başı eğitimden geçiyor. Yani lisedeki kittaplara bakıyorsun artık içinde bilgiye dair bir şey yok... İlkokuldaki çocuklara bakıyorsun, yine kitaplara bakıyorsun... Eğitim derken de bu okuldaki bu bozulmuş sistemdeki eğitimden değil yani, interaktif eğitimden bahsediyorum ben. Öğrencinin bire bir bir şey yapabildiği, öğretmenin öğrencisiyle dost oldğu, arkadaş olabileceği bir ortamdan. Hiçbirimiz maalesef bu eğitimi göremedik; öğretimi göremedik. Aslında çok yanlış bir şey söyledim; onlar bize bir şey öğretmeyi düşünmüyor, sadece eğitmek, bastırmak. Senin duygularını bastırıyor. Üniversitede öğrenciyken dünyayı kurtarabilirim diye düşünüyorsun, bir şeyler yapmaya çalışıyorsun ama üniversite bittikten sonra memur oluyorsun ve gene tamamen boyunduruk altına giriyorsun. Bu sistemin bir şekilde değişmesi lazım, birilerinin buna dur demesi lazım. Şu anda sanırım Latin Amerika’da öğrenci eylemleri var –Şili’de sanıyorum- ve buna aileler de destek veriyor. Bizim öğrencilerin bu eğitim sistemine dur demeleri lazım. Biz eğitilmek yerine bir şeyler öğrenmek istiyoruz demeleri lazım ve daha sonra halk...

T.D.: Esasında sistemi kırmalıyız ve mülkiyet fikrinden de vaz geçmemiz gerekiyor çünkü bunun başında sanırım mülkiyet fikri geliyor.

R.Ş.K.: Bir sürü kitaplıklar var ama biz kitabı almak istiyoruz. Kitabı almak yerine kitabı gidip kütüphanede okumayı öğrenmeliyiz. Bunu yurt dışında çok iyi görebiliyorsun.

T.D.: Çok teşekkür ediyorum Rojda ve Zeliha size. Yer6 Hafıza’dan herkese iyi akşamlar.

22 Temmuz Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T21:23:00.000+02:00

8 Temmuz Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T18:42:00.000+02:00

1 Temmuz Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T00:26:00.001+02:00

Yer6 Hafıza

1 Temmuz 2011

Janset Karavin

‘’Kablosuz’’

Janset Karavin: Herkese İyi akşamlar. Ben Janset Karavin. Fonda dinlemekte olduğunuz müzik yeni yaptığımız pantomim koreografisi ‘’Kablosuz’un’’ müziği. Geçtiğimiz günlerde gene Taksim-Tünel’de, Sokak Performanslarında ilk defa sergiledik. Müzik aslında birçok parçanın birleşiminden oluşuyor ama oyunu seyretme şansınız olursa herhalde ‘’Kablosuz’un’’ teknolojik yaşamla ilgili bir eleştiri olduğunu da kendiniz görebileceksinizdir. Teşekkür ederim.

...

J.K.: ‘’Kablosuz’’ adlı oyunun oyun müziğini dinlemiş olduk Açık Radyo’da böylelikle. Aslında bu hafta Sokak Performansına çıkarken sokakta aldığımız kayıtları yayınlamak istiyorduk ancak elimizdeki kayıtları yayına hazırlarken bazı sorunlarla karşılaştık ve ancak yetiştirebiliyoruz kayıtları şu anda, dolayısıyla da önümüzdeki hafta bu kayıtları size yayınlamak üzere şimdilik, bu hafta için iyi akşamlar dileyeceğim. Ama bu kayıtlarda enteresan... işin enteresan kısmı sokak röportajları da var ve insanlara pantomimin ne olduğunu sorduk. Çok ilginç yanıtlar aldık. Hiç beklemediğimiz insanlardan çok olumlu tepkiler aldık ama hiç beklemediğimiz insanlardan da; bilmesini beklediğimiz insanların da pantomim hakkında hiçbir şey bilmediklerini hatta sokakta sanatla ilgili hiçbir bilgiye sahip olmadıklarını gördük. Şimdi biz yayına hazırlamak üzere, bu önümüzdeki hafta yayınlanacak bandı yayından ayrılıyorum ben ve teşekkür ediyorum herkese. İyi akşamlar.

24 Haziran Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-04T00:12:00.000+02:00

17 Haziran Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-03T23:52:00.001+02:00

10 Haziran Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-03T23:26:00.000+02:00

Yer6 Hafıza

10 Haziran 2011

Yedek Parça Fanzin – Hayri Tunç

Janset Karavin

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar Yer6 Hafıza’dan. Ben Janset Karavin. Bu hafta konuğumuz Yedek Parça’dan Hayri Tunç. Merhaba Hayri, hoş geldin!

Hayri Tunç: Merhaba, hoş bulduk.

J.K.: Yalnız ben, programa başlamadan önce birkaç şey söylemek istiyorum... Isparta’da çıkartılan Yeraltından Notlar Fanzin, Nisan 2009’da başladığı yayın serüvenine 14. Ve son sayısını çıkartarak son verdiğini açıkladı bu ay. Bir de Ağustos 2009 itibariyle Evvel olarak değiştirmişti adını, Sonrasızlık adıyla çıkan fanzininin Zafer Yalçınpınar ve şu günlerde sekizinci yılını doldurmuş oldu fanzin serüveninde Evvel Fanzin. Ve biz gene 31 Mayıs’ta bir açıklama yapmıştık; Yer6 Hafıza Projesi Arşivi Küçük Kara Balık’ın ilk Elektronik Arşivinde yer alan pdf formatındaki fanzinin listesiydi bu. Açıklamayı yaptık internet üzerinden; açıklamaya Facebook üzerindeki Yer6 Hafıza sayfasından da ulaşabilir isteyenler. Elektronik Arşivin www.yer6hafiza.com adresine koyulabilmesi ve oradan kullanıma açılabilmesi için bir hafta daha süremiz var, bu süreyi de şunun için kullanıyoruz; fanzin çıkartan bazı insanlar, fanzinlerinin pdf formatına aktarılarak elektronik ortamda, internette paylaşılmasını istemeyebiliyorlar. –ki, bize böyle bir iki geri dönüş oldu ve biz de listeden ayırdık bu arkadaşların fanzinlerini- Eğer böyle bir durum söz konusuysa bize ulaşmak için kucukkarabalik@yer6hafiza.com adresini (Yer6 Hafıza Projesi e-posta hesapları ilerleyen tarihlerde yenilenmiştir ve artık bu gibi bir iletişimde bulunmak üzere takip@yer6hafiza.com e-posta adresini kullanmanız gerekmektedir.) kullanabilirsiniz. Tabii aynı zamanda Facebook üzerinden de gene bahsettiğim Yer6 Hafıza sayfasından da yazarak bildirebilirsiniz böyle bir isteğiniz olduğunu.

Hayri yeniden merhaba!

H.T.: Merhaba...

J.K.: Yedek Parça nasıl başladı diye soracağım sana ilk önce?

H.T.: Yedek Parça’nın başlaması, serüveni 2009’un Nisan aylarıydı. O zamanlar biz öykülerimizi büyük dergilere gönderiyorduk, kabul etmiyorlardı. Hamdi, diye bir arkadaşımız vardı ve o da çizimlerini götürüyordu, kabul edilmiyordu.

J.K.: Kapak çizimlerinizi hep anı kişi yapıyordu değil mi?

H.T.: Kapak çizimleri, grafik tasarımları hep bir kişi yapıyor zaten. Bunları yapan arkadaşımız da çizimlerini büyük dergilere, karikatür, mizah dergilerine gönderdğinde kabul edilmedi birçoğu. Biz de en sonunda, bir fanzin çıkartalım; en azından elimizdeki ürünleri ya da toparladığımız ürünleri insanlara bir sunalım –az da olsa bir şey fark etmez- insanların eleştirilerini alalım, bir geri dönsünler bakalım, nedir ne değildir, bizi nasıl görüyorlar, bizim yaptığımızı nasıl buluyorlar? İlk olarak böyle çıktı. Etrafa yaydık, arkadaşlara yaydık; biraz toparladık ve ilk sayıyı çıkarttık. Böyle başladı serüven.

J..K.: İlk sayıda herhangi bir tema yoktu ama bildiğim kadarıyla Yedek Parça ‘’tematik’’ diyebileceğimiz bir fanzin, öyle bir yayın kurgusuna sahip; ilk sayıda dağınık yazılar vardı konu bakımından?

H.T.: İlk sayıda yoktu çünkü bir amatörlük vardı. Biz bir çıkartalım dedik, başlayalım, bir bakalım ne çıkacak, çıkmayacak... İlk sayı çıktı işte, arkadaşlar yazılar verdiler sağolsunlar... Yazıdır, şiirdir, öyküdür işte Hamdi’nin çizimleridir... İlk sayı öyle çıktı. İlk sayı değil de ikinci sayıyla beraberdir hatırladığım; Burak da aramıza katıldı. İlk sayıdan sonra, eleştirileri aldık, bir bakalım dedik ne oldu? Eleştirilerin çoğu da bizi tanıyan arkadaşlardan geldi ve ‘parça parça yapıyorsunuz da bu bir işe yaramıyor. Normal bir fanzinsiniz, normalde çıkanlardan bir farkınız yok.’ Doğrudur. Eh olsun! Çünkü benim yazdıklarımı ve Hamdi’nin çizimlerini biliyorlardı ki bazen biz Hamdi’yle beraber öykü ya da çizgi roman mantığına uygun işler de çıkartıyorduk ya da konuyu Hamdi buluyordu ben yazıyordum, öyle şeyler yaptığımız oluyordu.

Öyle bir şey yapalım dedik, ikinci sayıyı da parça parça çıkarttık aslında, çünkü hedefimiz aylık bir çıksındı.

J.K.: İlk önce periyoda oturtmak istediniz...

H.T.: İlk sayı çıktı... Bir, bir buçuk ay sonra ikinci sayı çıktı. Üçüncü sayıyla beraber bize eleştiriler gelmeye başladı. ‘Siz ne yapmaya çalışıyorsunuz, nasıl bir fanzin çıkartıyorsunuz?’ Çünkü fanzincilerle bir ilişkimiz de yoktu açıkçası o dönem, gidip fanzincilerle bir konuşmamız da yoktu, kimse de bizi tanımıyordu. Kimseyle bir ilişkimiz yoktu birebir; ismimizi bile bilmiyorlardı. Yedek Parça çıkıyordu. Facebook sayfasından görüyorlar ya da Mephisto’da orada burada bulup alıyorlardı ama bunu kimler çıkartıyor, ne yapıyor...

J.K.: Kim olduğunuzu bilmiyorlardı, yani camiayla organik bir bağınız, birebir bir tanışıklığınız yoktu...

H.T.: Yoktu.

J.K.: 2009 yazından beri çıkıyor Yedek Parça ve şimdi yedinci sayısı da çıktı, sekizinci sayıya hazırlanıyorsunuz değil mi?

H.T.: Evet, sekiz.

J.K.: Peki, üçüncü sayıdan itibaren zannediyorum, bu bahsetmeye çalıştığım, ‘’tematik’’ diyerek ifade ettiğim kurgu mantığını kullanmaya başladınız. Mesela, neler yaptınız bu arada? Öykülerde vardı; ben birkaç sayıyı okudum, belli bir konu vardı, bir karakter vardı ya da bir nesne vardı ve onun üzerinden devam eden farklı kurgular vardı öyküler içinde farklı insanların yazdığı. Neler yaptınız şimdiye kadar böyle?

H.T.: Üçüncü sayıyla bir açıklama getirdik, niye çıktığımızı anlatan uzun bir yazıyla. Yedek Parça neden çıktı dedik, hem de bizim yeraltına bakış açımızı ortaya çıkartan... Çok soru geliyordu, çok eleştiri geliyordu ve bazen eleştiriler saldırı niyetini de buluyordu. Biz bir mantığımızı ortaya koyalım, biz buyuz arkada, diyelim dedik. Üçüncü sayıyla beraber de şöyle yaptık... Sıralamayı tam olarak hatırlayamayacağım... Bir sayıda Haydarpaşa’yı anlattık; özellikle tren garlarını anlatmak istedik çünkü benim de, Hamdinin de, Burak’ın da tren garlarına karşı bir hayranlığı var oradaki atmosfere karşı. Gece yarısı saat 1, Haydarpaşa tren istasyonundasınız, dedik, şiddetli bir yağmur yağıyor, ne yaparsınız? Bütün yazarlara bunu verdik.

Bir tanesinde içi para dolu bir çantadan bahsettik. Bir iş çıkışı, vardiyadasınız, vardiyadan çıkmışsınız, bir yerde bir para buluyorsunuz. Bir adam... Hatta konunun girişini verdik biz orada komple; biraz zorlaştıralım, dedik mantığı. İş çıkışındasınız, bir grup arkadaşınız... Kaç tane yazar varsa o kadar sayı verdik; beş ya da altı yazardı, beş altı arkadaş dedik biz de özellikle. Herkes bir karakteri alsın, herkes o karakter üzerinden o parayı anlatsın bize.

Bir sayıda... Hatırlamıyorum ki şimdi! Böyle gitmişti...

J.K.: Ama yani bu temalar devam ediyor ve sekizinciye kadar ulaştınız, değil mi? Yani üçten itibaren böyle devam eden bir tema söz konusu...

H.T.: Öyle öyle... Temayı özellikle, bir bütünlük olsun diye verdik. Mesela bir sayıda sokağı konu aldık mesela ve sadece sokak üzerinde götürelim dedik. Bir sokaktasınız, sokağı yazın, sokakta bir karakteri yazın, bir evi yazın ya da bir şeyi yazın ama aynı sokakta olsun.

J.K.: Kısıtlama olduğu konusunda tepki aldınız mı bundan sonra?

H.T.: Aldık, birçok aldık. Mutluluk projesinden sonra aldık. Biz bir sayıda, özellikle fanzin yazarlarında ya da fanzinlere yazanlarda var olan o karanlık, kaos ortamının dışına çıkalım, mutluluk temasını işletelim, dedik ve tabii doğal olarak zorlanıldı. Çünkü, yazılan yazıları çoğu karanlık, ayrılık, aşk-acı muhabbetlerine götürünce, işin ucuna mutluluk girince biraz zorlanıldı. Başladı eleştiriler; siz bizi kısıtlıyorsunuz, siz bizi belli kalıplar altına alıyorsunuz, diye. Biz zaten ta üçüncü sayıda söyledik; o zaman bire bir yazarlara da söyledik: Yedek Parça’nın mantığı size bir şeyler öğretmek. Bildiklerimizi ya da bizim de öğrendiklerimizi size de öğretmek. Yazar olacaksanız ya da şair ya da yeraltıyla ilgilenecekseniz, bire bir edebiyatla ilgilenecekseniz size bir şeyler... Bir girişini apmak. Yoksa yazabilirsiniz, demiştik, normalde yazabilirsiniz ama ona bile kural getirdik, yani normal bir yazı da yazın ama anlamsız kelimeler bütünlüğüne karışmasın ortalık.

J.K.: Sistemde öyle bir eksiklik var, mesela daha evvel Sel Yayınları’nın editörlerinden birisini, Bilge Sancı’yı konuk etmiştim, ona da sordum; normalde, beklenen şu: Edebiyat dergilerinde yazısının, birkaç öyküsünün yayınlanmasını bekliyor insanlar ilk önce... Editörlerin beklentisi bu önlerine bir roman dosyası geldiğinde. Kim olduğuna ilişkin geçmiş bilgisine baktıklarında, en azından birkaç dergide bir şeylerin basılmış ve olumlu yada olumsuz almış olduğun eleştirileri bilmiş olmayı bekliyorlar fakat günümüzde maalesef böyle bir durum söz konusu değil. Bunun birkaç sebebi var belki de. Bir kere, edebiyat dergilerinin sayısının oldukça az olması, var olanların da zaten daha önce Altay Öktem’in belirttiği gibi aynı türe, ortalama mantığa doğru sürüklenmesi, sürekli aynı şeyi tekrar eder omaları; isimler değiştiği halde içeriklerinin neredeyse biribirinin kopyası halinde devam edegelmesi ve tabii yeni isimlere çok az yer verilmesi bu dergilerin içinde. Belki de belli bir... Şöyle söyleyelim; bilirkişi tahakkümünün kurulması. Editörcülük oyunlarının oynanması ve genç isimlere, yeni isimlere çok az yer verilmesi. Dolayısıyla bu mantıkla da birçok fanzin çıkıyor. İnsanlar yazdıklarını insanlara duyurmak, göstermek için bunu fotokopi yoluyla çoğaltmak gibi bir eylemde bulunuyorlar. Ama bu bir yerden sonra takip edilemez hale geliyor. Mesela Bilge Hanım da, ‘ben fanzinleri takip etmiyorum doğal olarak, ama kitabevlerinde rastlıyorum raflarda ve alıp karıştırıyorum, bakıyorum neler yazılmış diye,’ ama bu özel olarak merakı olduğu için; sonuçta bir editör kendisi. Bunun dışında, hiçbir yayınevi özellikle fanzin falan takip etmiyor. Sistem hala kendisini kapatmış ve aynı çark içinde dönmeye çalışıyor. Yedek Parça buna rağmen, bir araya gelip farklı bir şeyler yapmaya çalışan bir fanzin temel olarak ve burada farklılık da aslında tematik oluşu Yedek Parça’nın. Benim de ilgimi çok çekmesinin sebebi, böyle doneler vererek yazarlara, işte bir çanta var, bu çantanın içinde para var ve şu saatte sen şuradasın, diyerek bunun üzerine bir öykü kurgulanmasının istemesi ve bunun sayılar boyu sürdürülebilmesi. Sürdürülebilirlik de çok önemli çünkü ikinci sayıyı çıkartamayabilirdiniz tematik olarak. Yani diğer fanzinlerden ayrıştığı nokta bence bu Yedek Parçanın temel olarak. Sen katılıyor musun buna?

Bir de gördüğün fanzinler arasında, incelediğin, baktığın şimdi böyle, kendilerine has nitelikleri olanlar var mı yahut da hepsi biribirinin kopyası gibi; yazdık oldu, işte bu bir fanzin diyen insanlar mı bunlar?

H.T.: Yedek Parça’nın mantığı senin de dediğin gibi tematik, konular üzerine kurulu; konsepti öyle götürüyoruz. Üçüncü sayıdan sonra çıkartmama ihtimalimiz çok yüksekti, hatta zorlandık da, çünkü artık konular sertleşmeye başladı. İlk başta mutluluk dedik, sonra sokak dedik, sonra işin ucuna... sabit bazı doneleri vermeye başladık; Haydarpaşa’da ya da sokakta olduğu gibi öykünün girişini vermeye başlayınca doğal olarak bize yazan arkadaşlarda bugüne kadar öykü yazmadıklarından ya da mantığı öykü üzerine kurmadıklarından dolayı kısıtlama kendi içlerinde oldu. Bizim yaptığımızdan çok kendi iç kısıtlamaları oldu. O zaman yazar sayımız birden azaldı. Mesela Haydarpaşa’yı çıkartmak bayağı bir zamanımızı aldı bizim. Arkadaş askere gitmişti; hem grafik tasarımın yapacak arkadaş bulamamıştık hem de Haydarpaşa’yı yazacak arkadaş bulamamıştık. Konu öyle bir şey ki, basit gelebiliyor. İlk söylediğinde, ‘a ne güzel, her şeyi yazabilirim,’ diyorsun ama işin içine girince karakterler, tahliller, tasvirler girince bozuluyor. Yedek Parça o yüzden uzun bir dönem çıkmadı, yedinci sayıya kadar yazar sıkıntısını bayağı bir yaşadı; hala da yaşıyor. Mesela şu yeniçıkacak sayıda da yazar, yazı sıkıntısı yaşıyor. Çünkü insanlara konuyu veriyorsun, verdiğin zaman da zorlanıyorlar doğal olarak.

J.K.: Aslında kendilerini geliştirmeleri için gençlerin çok iyi bir fırsat. Ben yazmak istiorum diyen birisi için çok müthiş bir fırsat.

H.T.: Burada da o senin biraz önce değindiğin sistem mantığı çıkıyor ortaya. Sistem, insanları, yeni çıkacak yazarları, yeni çıkacak yazarlar da kendilerini engelliyorlar. Öyle bir şey ki, adamlara şey öğretilmiş... Nasıl diyeyim, şizofren aşka mektup gibi anlamsız anlamsız metinlerin düzgünlüğü öğretilmiş. Bçle şeyler yazın diyor. Aşk yazarsan karanlık şeyler yaz, bak bu güzeldir. Bu popülerdir, ne bileyim insanlar bunu sever. Bakıyorsun etrafa bu tip yazılar, bu tip kitaplar o kadar çok ki! Yeni çıkan kitaplardır, yeni çıkan yazarlardır ya da şair olduğunu söyleyenler o kadar fazla ki bu mantık üzerine götüren. Doğal olarak gençler de bu mantık üzerine gidiyor.

J.K.: Evet, sistem kapatıyor kendisini ve onları içeriye almak istemiyor. Onlar da kendilerini sisteme göre kapatıyorlar aslında. Oysa çıkış yollarını kendileri kazabilirler. Mesela Yedek Parça böyle bir çıkış olabilir aslında. Bir köstebek deliği açılabilir aslında edebyat ortamında fakat katılımda bulunmakta güçlük çekiyorlar çünkü onlar da sistem tarafından emzirilerek bu hale getirilmişler zaten. Çaba sarf etmek, acı çekmek güç geliyor belki de.

H.T.: Kolay olan var ortada, bir kolay şey var. Sen yazarsın ve mantık, kalıplar ve her şey bellidir, yazarsın verirsin; yazıdır.

J.K.: Basılır ve çıkar ve biter yani.

H.T.: Budur yani ki herkes yazar, herkes kitap çıkartabilir; bu konuda bir engel yok ama işin ucuna öykü ya da edebiyat girince biraz daha zorlanabiliyorsun çünkü edebiyatın kendi mantığı biraz zordur.

J.K.: Bir sanatsal kaygı söz konusu olduğu zaman güçlük var, başlıyor zaten; yoksa dediğin gibi, parasını verip bastırabilirsin bir matbaadan...

H.T.: Bu konuda da şeyler var işte... Bu fanzinlerin genel mantığına geçersek etrafta okuduğumuzda birkaç fanzin var; Düşünkara’nın sayıları güzel, bir Alternatif’İn sayıları güzeldi, birkaç sayısı çok hoştu. Onun dışında pek hatırlamıyorum öyle güzel. Bir Zifir’in bir iki sayısı hoşuma gitmişti.

J.K.: Zaten bunlar isimleri bilinen, camiada tanınan fanzinler, bunun dışında da pek sayılabilecek... Bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar fanzinden bahsedebiliyoruz bu niteliklere haiz.

H.T.: Yani onun dışında anlatacak derdi olmayan insanlar var, fotokopide çıkartıyorlar, çıkartmaları da... insanlara bir şey diyemezsiniz bu konuda...

J.K.: Tabii özgür herkes.

H.T.: İnsanlar fotokopi bastığı her şeyi fanzindir mantığında görüyor. Tamam işte biz bastık çıkarttık dört sayfa, beş sayfa, on sayfa, fark etmiyor ki bazıları var, bire bir kopya olanlar var. Biz birkaç sayı almıştık; şu anda elimde yok, olsaydı onları getirirdim... Hilal diye bir karakteri vardı Bahadır Boysal’ın mı, hatırlamıyorum. Onun bire bir aynısını çizmiş adam. Çizmiş ve fanzin diye basmış. Bütün sayfalar, altı yedi sayfa hepsi aynı. Öyküsü de aynı, çizimini kendisi yapmış sadece. Böyle şeyler çıkmaya başlıyor bir süre sonra. Bir süre sonra her yazan arkadaş ben fanzin yazdım demeye başlıyor. Biz bunların içinde dedik ki, biz farklı görüyoruz, farklı bakıyoruz fanzine, yazan insanlara fanzinin bir derdi olması gerektiğinden bahsettik. Doğal olarak buna göre çıkartmaya başladık sayıları. Onun dışında dediğim gibi, fanzin var mı etrafta? Saydığım birkaç fanzin dışında yok bir şey.

J.K.: Zaten onlar da bilinen fanzinler. Periyodik olarak çıkmak konusundaki sorunlar da hem yazılar yüzünden, temalar yüzünden, hem belki de kişisel işleriniz yüzünden, hayat koşuşturmacası yüzünden, bir yandan da dağıtımla, insanlara ulaşmakla ilgili problemlerden kaynaklandı mı?

H.T.: Valla, ulaşma problemlerimiz var, vardı, oldu da. İlk sayılarda çok oldu; o yüzden biz... Burada şey var, fanzinlerin para sorunu var. Fanzinleri çıkartan arkadaş verir, kim çıkartıyorsa... Para kazanma gibi bir dertleri yoktur; giderler dağıtırlar. Orada, İzmir’e gönderdiğimiz bir sayıda sorun yaşadık. Bayağı yüklü bir sayı gönderdik. Fotokopi de olsa... kimisini gidip fotokopiden çıkartmamıştık işte çizimler güzel gözüksün diye bir dijital baskıcı da çıkartmıştık bir sayıyı. Normal dergi boyna getirmiştik olayı. Elli tane falan götürmüştük; orada bir sorun yaşadık. İlk birkaç sayıda bayağı bir sorun yaşadık. Sonra devrimcilerin kendi yayınlarını elden dağıtma olayına götürdük, elden dağıttık. İstanbul’da sadece Mephisto’ya verdik. Ankara’da İmge’ye verdik.

J.K.: Şimdi şöyle bir şey... Şehir dışından ulaşmak isteyenler size doğrudan doğruya yazarak, bana fanzinden gönderin, diyerek ulaştı diyelim ki, siz onlara gönderdiniz herhalde... Onlar kendileri kopyalayarak istedikleri kadar...

H.T.: Kopyalasın, ister yapmasın...

J.K.: Böyle geri dönüşler oldu ama değil mi? Dağıtım problemini çözmek için nokta atışı yapmak; geri dönenlere fanzin göndererek nokta atışı yapmak en doğrusu.

H.T.: Biz hepsine dedik zaten, biz fanzini gönderelim, kargo ücretini siz ödeyin bize gerek yok. Çoğu arkadaşa da çevrenizde varsa dağıtacağınız arkadaşlar o kadar gönderelim istiyorsanız. Biz basalım yani, sizin paranız yoksa, biz yapalım biz gönderelim. Zaten yapmışız, çıkartmışız onca parayı, birkaç tane daha çıkartalım.

Bu yeni çıkartacağımız sayı için de biz çalışmaya başladığımızda İstanbul dışında bayağı bir yerden talep geldi bize de gönderin diye. Göndereceğiz.

J.K.: Şimdi sekizinci sayısı çıkacak değil mi? Sekizinci sayının teması ne ya da ne yapmayı düşünüyorsunuz?

H.T.: Yedinci sayıdan sonra çıkartacağımız bir sayı vardı; yazarların o kısıtlama olayından sonra çıkartmamıştık... O temanın aynısını yapacağız. Bir otobüs durağındasın, yerde bir kağıt görüyorsun, kağıtta yardım et yazıyor, bir telefon numarası var. Telefon verdik. Son rakamı yok numaranın. Yazarlara dedik ki, son bir rakam ekleyin ve arayın. Çıkartın öyküyü, ne çıkar, nasıl bir şey çıkar bilmiyoruz...

J.K.: Telefon numarasını kafanızdan mı uydurdunuz? Bu telefon numarasının sonuna son rakamı ekleyip aramaya başlarsak kimlere ulaşacağız?

H.T.: Kendi numaramı verdi, son rakamını sildim.

J.K.: Sana mı ulaşacaklar yani? Çözümü sen mi sunacaksın?

H.T.: Kopyacılık yapıp ararlarsa kötü olur.

J.K.: Hakikaten fiilen aramaya başlayanlar olabilir mi, diye düşünüyorum?

H.T.: Yok yok. Yazarlara bire bir söyledik, yapmayın dedik ama fanzini alıp arayan olur mu bilmiyorum. Son numara vermedik çünkü.

J.K.: Enteresan olabilir. Sana yüzlerce insan ulaşırsa çok tuhaf bir durum söz konusu olabilir burada.

H.T.: Numarayı değiştiririm. Daha basmadık.

J.K.: Peki nasıl ulaştırabilirler yazdıklarını bu temada ya da bu çerçeve içinde size?

H.T.: Şu an için sadece Facebook’ta Yedek Parça diye bir grup var. Oradan bize yazabilirler. Orada duvara yazarlarsa biz direkt mesaj atarız arkadaşlara. Duvar zaten açık herkese. Ben yazı vermek istiyorum ya da ben iletişime geçmek istiyorum, dediklerinde...

J.K.: Duyuru için de sadece Facebook’u mu kullanıyorsunuz?

H.T.: Şu an için öyle.

J.K.: Bir blog yahut da bir internet sitesi?

H.T.: Yok hayır. Blog vardı ama biz kapattık. Son sayıyla bayağı bir boğulmuştuk. Son sayıda üç dört arkadaş birden, bizi kısıtlıyorsunuz, yazamıyoruz, bizi özgür bırakın demeye başlayınca... Biz fanzini böyle anladık, herkes kendi yoluna gitsin, bakalım ne olacak dedik. Bu yeni sayı da zaten Burak’ın biraz zorlaması oldu. Ben ve Hamdi kendi işlerimize dönmeye başladığımızda Burak da çalışıyordu. O Hamdi’ye de bana da bayağı bir dayattı.

J.K.: Bütün bunları soruyorum çünkü şöyle bir durum söz konusu; biz de Yer6 Hafıza’da fiziksel olarak bu fanzinlerin fotokopi hallerini elimizde bulundurmakla beraber, bunları arşivlemekle beraber bir yandan da pdf formatına da aktarıyoruz; 31 Mayıs’ta açıkladığımız da oydu... Yüzün üstünde fanzini biz kendimiz tarayarak oluşturduk. Bir de tabii internet ortamında halihazırda bulunanlar vardı, onlardan alarak, korumak için gene arşivimizde bulunsun, diye böyle bir elektronik arşiv oluşturmaya başladık. Bunun yanı sıra mikrofilmlere aktarmak gibi bir niyetimiz de var en son aşamada. Bir taraftan da fiziksel arşivin daha değerli olduğuna ilişkin bir kanaatim var şahsen. Bilmiyorum katılır mısın ama? Onun için özellikle soruyorum; elektronik ortamda ne kadar bulundu Yedek Parça? Mesela bir blog sitesi var idi; ondan zaten vazgeçmişsiniz, sadece duyuruları yapmak için kullanıyorsunuz Facebook’u... Sen ne düşünüyorsun bu konuda? Sadece bloglarda devam eden fanzinler var... Sadece pdf formatıyla çıkan fanzinler var... Bir de sadece basılı olarak bulunanlar var ki, bazı arkadaşlar geri döndüler elektronik arşiv konusunda bize, istemediler pdf olarak bulunmasını internet ortamında, basılı olarak kalsın dediler...

H.T.: Yedek Parça’nın sizin çalışmanız dışında pdf olarak bulunmasını biz de hiç istemedik. İnternet ortamında bütün yazılarının olmasını da istemedik. Eğer okumak isteyen varsa gitsin alsın ya da bize ulaşsın biz gönderelim, dedik. Elimizde materyal olsun. Bizim önem verdiğimiz basılı olan üründür. Onun dışındaki hiçbir şey... pdf olarak Yedek Parça’yı bulundurmayı biz şahsen istemedik. İlk başta elimizde bütün pdfler vardı. Bunu tartıştık ve kendi içimizde dedik ki, yapalım mı yapmayalım mı? Vazgeçtik, çünkü blogu oluştururken bile ilk sayılardan bir iki yazı koyduk sadece. Hiçbir şekilde bütününü koymadık. Koyarken de zaten yazarlara haber verip koyduk. Bak bu yazıyı koyuyoruz diye. Onun dışında çok isterlerse bize ulaşırlar, biz göndeririz. Elimizdeki Yedek Parça sayılarından fotokopi çekip göndeririz, eski sayıyı isteyen olursa ondan fotokopi çeker göndeririz ama öyle göndeririz. Bizim orada olmasını istediğimiz şey sizin çalışmanızdı. Sizin çalışmanız olunca dedik, biz bütün elimizdekileri verelim onlarda da bulunsun.

J.K.: Biraz çaba gösterilmesi gerekiyor değil mi bir şeye erişilmesi için? Birçok avantaj sağlıyor internet ortamı, senin belki de hiçbir zaman ulaşamayacağını düşüneceğin insanlara da ulaşmanı sağlıyor olabilir fakat çok küçük bir çabayla ulaşmasını sağlıyor o senin yaptığın, ortaya çıkartmak için emek harcadığın fanzine. Doğrudan doğruya ekranına düşüveriyor ve o, oradan onu okuyor mu okumuyor mu; çünkü çok az bir çaba sarf ettiği çaba. Belki de biraz daha fazla emek harcaması lazım okuyanın da tıpkı bir araya gelip yazan insanlar gibi...

H.T.: Şimdi pdfe, internet ortamına düşünce... okuyup okumama dedin ya, adam internetten indirdiği andan itibaren tamam, ben bunu okudum arkadaş deyip bırakabiliyor ya da sadece orada kalabiliyor olaylar. Blog yazarı oluyor ya da blogtan bir fanzin çıkartıyor, bütün gününü orada geçiriyor, gerçek bir materyal elinde kalmıyor. Hiçbir şekil altında bir ürün elinde kalmıyor. Bütün her şeyi sanal ortama aktarırsan, her şeyi sanaldan yaparsan gerçekle bir bağlantın kalmıyor bir yerden sonra. Tamam, sanal ortamı kullanman gerekyor ama bu her şeyini oraya götüreceğin anlamına geliyor mu? Yok, bize göre değil. Biz de zaten o yüzden yapmadık. Mesela, blogta da eski grupta da... biz çünkü grubu silmiştik bir ara yedinci sayıda kapattığımızda fanzini bitirdiğimizde, o grupta da yeni açtığımız grupta da Hamdi’nin hiçbir çalışması yok ve koymayacağız. Bütün çizimlerini kendi Deviantart’taki kendi üyeliğinden veriyor, onun dışında fanzin dışında biz koymuyoruz sanal ortama. Kendisi de istemedi, biz de istemedik.

J.K.: Biraz da insani ilişkinin bozulmasına sebep oluyor aslında. Fanzin öyle bir mantık da getiriyor bir yandan; elden ulaştırılması gibi bir durum söz konusu ya hani devrimci mantıkta da o bir eylem aslında. Elbette bir suç unsuru olarak bahsetmek saçma olur belki ama en azından yasa dışı olduğunu söylemek mümkün olabilir, bu edebi yazıların. Bir de elden ulaştırılması durumu bir insani ilişki gerektiriyor aynı zamanda. Ben gelip sana, ‘ya fanzinden var mı? Bana da bir tane versene ya da kopyalayalım gidip şurada, dediğim zaman bir insani ilişki oluşturmuş oluyorsuz; karşılıklı iletişim kuruyoruz. Seni arayıp sorabiliyorum: Nereden bulurum, diye. Pdf olduğunda, internet ortamında bulunduğunda bu insani ilişki tamamen ortadan kalkmış oluyor ve fanzin mantığının dışında bir şey gelişmeye başlıyor gibime geliyor.

H.T.: Fanzin ya da bizim anladığımız fanzinin biraz mantığı öyle. Biz Yedek Parça’yı çıkartırken, Yedek Parça’nın mantığını oluştururken de fanzin yasal olmayan bir yayın organıdır; fotokopiyle çoğaltılır, elden dağıtılır, dedik. Bize bakarsan ya da bize sorarsan fanzinin mantığı devrimci geleneğe dayanır. Nazi Polonyası ya da Almanyasında partizanların yaptığına ya da Sovyetlerde partizanların yaptığına, Rusya’da, Çarlık Rusyasında partizanların yaptığı o bildirileri elden dağıtma... Mısır olayını söylemiştin...

J.K.: Mısır’da benzeri oldu, evet.

H.T.: Fanzin mantığı odur. Anlatmak istediğin bir derdin vardır; yasal olmamak zorundadır zaten, yasal olduğu sürece sen neyi anlatabilirsin ki? Yasal çerçevenin dışına çıktığın zaman zaten fanzini oluşturursun. Yasal çerçevenin içinde kaldığın süreç içinde bir fanzin oluşmaz orada.

J.K.: Bir dergi çıkar ortaya zaten sonuç itibariyle.

H.T.: O da olabilir yani, dergi çıkartmak isteyenler dergi çıkartır. Burada şunu da söyleyeyim yani, fanzinciler dergi çıkartabilirlerü fanzinciler her yere yazı yazabilir ya da her ürünü yapabilir ama onun dışında hiçbir şey... Fanzin çıkartacaksa yasal olmaması gerekir.

J.K.: Peki Yedek Parça’yı biz pdf formatında arşivimize alıp, açabilir miyiz internet ortamında insanların kullanımına açabilir miyiz?

H.T.: Tabii.

J.K.: Hayri çok teşekkür ederiz katıldığın için programa. Ayrıca elindeki kişisel arşivinden bazı fanzinler de getirmiş Hayri bizim için; onlar için de özellikle teşekkür ederim.

H.T.. Önemli değil.

J.K.: Yedek Parça’nın sekizinci sayısında da iyi şanslar dilerim size. Umarım çok güzel yazılar gelir insanlardan; duyurmaya çalıştık biz de ama...

H.T.: Sağol. Yazıların çoğu geldi zaten. Bakalım, artık insanlar beğenirse.

J.K: Bu belki de son fırsat yazı göndermek için size...

H.T.: Bize ulaşsınlar, belki bu sayı olmaz da bir başka sayıda olur.

J.K.: Çok teşekkürler.

H.T.: Ben teşekkür ederim.

J.K.: Herkese iyi akşamlar.

27 Mayıs Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-03T21:29:00.000+02:00

Version:1.0 StartHTML:0000000262 EndHTML:0000040786 StartFragment:0000002484 EndFragment:0000040750 SourceURL:file://localhost/Volumes/BLACK/A_jansetkaravin/yer6haf%C4%B1za/podcast/A_27%20May%C4%B1s_KARADEN%C4%B0Z%20%C4%B0SYANDA/27%20May%C4%B1s%202011.doc

Yer6 Hafıza

27 Mayıs 2011

Karadeniz İsyanda

Janset Karavin

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin. Bu akşam yanımızda Karadeniz İsyandadır Platformundan iki arkadaşımız var. Hoş geldiniz! İsimlerinizi de söyleyin siz kendiniz ve başlayalım...

Muhsin Kemal Şimşek: Muhsin Kemal Şimşek. Hoş bulduk.

Eren Dağıstanlı: Hoş bulduk. Eren Dağıstanlı.

J.K.: Eren Dağıstanlı... İlk önce Karadeniz İsyandadır nedir diye sormak istiyorum size? Nasıl bir platformdur? Nasıl oluşmuştur? Çok kısaca insanlara bundan bahsedebilir miyiz biraz?

E.D.: Karadeniz İsyandadır Platformu, bundan yaklaşık bir buçuk sene önce, 2009 yılında, Senozlu kadınların –Çayeli, Senoz havalisinde- hidroelektrik santrali şantiyesini taşlamasından sonra İstanbul’da Senozlu gençlerin bir araya gelerek bu hidroelektrik santrali yapan Karadeniz Elektrik A.Ş. önünde; Capitol Üsküdar’da bir eylem yapması ve bu eylem neticesi toplanan bir grup insanın oluşturduğu ve bugüne kadar gelen bir topluluk.

J.K.: Bir eylemle başladı ve sonra başka eylemlerle devam etti...

E.D.: Evet bir eylemle başlıyor ve bütün vadileri kapsayan... Bütün vadilerin İstanbul ve büyük şehirlerdeki sesini oluşturmaya çalışan, nükleer ve termik santrallere karşı, yaşamı tehdit eden her şeye karşı mücadele eden Karadeniz tabanlı bir grup.

J.K.: Herkesin kişisel olarak da katkıda bulunduğu; yaşamsal bir şey söz konusu burada.

E.D.: Evet.

J.K.: Ve hiçbir örgütlenme söz konusu değilken ortaya çıkan bir hal; çünkü yaşama ilişkin bir şey ve daha sonra devam eden bir birliktelik.

E.D.: Doğrudan örgütlenme, doğal olarak aslında...

J.K.: Doğal, doğrudan ve yatay bir örgütlenme.

E.D.: Evet evet!

J.K.: Peki neler yapıyorsunuz?

E.D.: Neler yapıyoruz? Bir buçuk senedir, Karadenizdeki birçok yerelle beraber İstanbul’da şirket önlerinde, onların yaşamını tehdit eden; vadilerde hidroelektrik santrali yapmak isteyen şirketlerin önlerinde eylemler yapıyoruz. Bunun dışında, nükleer santrallere karşı bir takım çalışmalar yapıyoruz. Böyle ne yapıyorsunuz, deyince o kadar çok şey sayılabilir ki...

J.K.: Şunun için soruyorum; İstanbul’da burada, Taksim civarında bir iki eyleminize denk geldim sadece. Çernobil’in yıldönümünde yapılan eylemi Galatasaray’da meydanda seyrettim ben de. Ama bildiğim kadarıyla şehir içinde bu kadar yoğun eylem yapma taraftarı değilsiniz, daha çok o bölgede yapıyorsunuz değil mi eylemleri?

E.D.: Şöyle oluyor; Taksim’de eylem yaptık, nasıl yaptık? Birincisi bu tip genel eylemleri, merkezi eylemleri Taksim ya da Kadıköy’de olmak üzere, mitingler ya da büyük yürüyüşler şeklinde yapıyoruz. Onun dışındaki eylemleri, bölgedeki gelişen hassasiyetlere göre şirket kapılarında yapıyoruz.

J.K.: Ve bölge insanıyla beraber.

E.D.: Evet, bölge insanıyla beraber, hep beraber yapıyoruz tabii ki. Şirket kapılarında yapıyoruz. Nasıl oluyor? Loç Vadililerle beraber –Kastamonu, Cide, Loç Vadisi- Kabataş’taki şirketin önünde yapıyoruz. Başka bir yerde başka bir şirket önünde yapıyoruz. Doğrudan eylemi savunan bir grubuz. Bunun sebebi de çok basit; köylerdeki insanlar, arkadaşlarımız orada köylerini savunurken şirket yetkilileriyle, şantiye çalışanlarıyla göğüs güğüse mücadele ederken, bizler de burada onların tabiri caizse borazanlığını yapıyoruz. Biz de İstanbul’da da bakın bunları destekleyen bu insanlar var, bu insanlar yalnız değillerdir ve sen orada onu yapıyorsan biz de burada senin şirketinin kapısına dayanırız, gerekirse camını kırarız, diyoruz.

J.K.: Anlıyorum. Peki bir şey soracağım sana; biraz kışkırtıcı bir soru olacağını biliyorum program öncesinde yaptığımız sohbetten ama, Karadeniz neden isyandadır?

E.D.: Karadeniz 1986 20 Nisanında Çernobil nükleer faciasından sonra ölüme terk edilmiştir. Devletin o günkü bütün yetkilileri –ki bugün de bu sahtekarlık hala daha devam etmektedir,- radyasyonun olmadığını, Çernobil’in bir etkisinin olmadığını söylemişlerdi. Sanayi Bakanı Cahit Aral çay içmiş, o dönemin Cumhurbaşkanı Kenan Evren: ‘’Radyasyon kemiklere iyi gelir!’’ demiştir.

J.K.: ‘’Radyasyon kemiklere iyi gelir!’’

E.D.: Evet! Gayet kemiğimize iyi geldi; o yüzden sadece Hopa’da ölümlerin %47’sinden fazlası kanser!

J.K.: Kanser yüzünden... Ne kanseri oluyor insanlar?

E.D.: Akciğer, troid...

J.K.: Sen de Hopalısın bildiğim?

E.D.: Ben de Hopalıyım.

J.K.: Bire bir yaşadığın bir şey olduğu için doğrudan sana...

E.D.: Sorunun akışını değiştirmeden aslında devam edelim çünkü orada biraz duygusallık da işin içine giriyor.

J.K.: Tamam, haklısın... Karadeniz neden isyanda?

E.D.: Buradan başladı hikaye; ondan sonra hemen 86’nın sonrasında Karadeniz sahilyolu dediğimiz gerçek bir ucubeyle sahillerimiz yok edildi. Karadeniz denizinden kopartıldı, ‘’Kayadeniz’’ halini aldı. Bugün televizyonlarda izlediğiniz çok güzel reklamlar var ya hani, duble yolllar; o duble yolar bizim hayatımızı mahvetti! Balıkçılığı, bambaşka bir kültürü yok etti. O dönemde Fırtına Vadisindeydi hidroelektrik santral. Fırtına Vadisi direnişi zaferle sonuçlandı, taş ocakları, nükleer santraller, termik santraller, hidroelektrik santraller, Çaykur, Fiskobirlik derken Karadenizli artık gerçekten isyan etti. Zaten isyanı başlatan bizler değiliz, oradaki insanlar. Oradaki insanların canı yandı, canı yandığı için sokaklara çıktılar. Bağırmaya, kızmaya, öfkelenmeye başladılar.

J.K.: Taş atmaya başladılar.

E.D.: Taş atmaya başladılar Senoz’daki kadınlarımız. Şirketleri taşlamaya başladılar. 86’dan bu yana yoğun olarak... 86 tabii bir milat değil; onun öncesinde de Karadeniz’de birçok kötü gidiş var ama...

J.K.: Gene var ama önemli bir milat gene de...

E.D.: Önemli bir milat! Bizim için. Karadenizliler için 1986 yılı acı demektir, ölüm demektir.

Nükleer santrallerle ilgili bu sene bir bildiri bastık biz, kitapçık gibi; yazdık orada: Çernobil’in 25. Yılında, 25 neden. 25. neden aslında tek nedenimizdir bizim; Çernobil’i yaşadık bizler. Bizlerin nükleer karşıtı olmamız için zaten başka bir gerekçeye ihtiyacımız yok.

J.K.: Bu yüzden isyanda Karadeniz. Bu doğal bir hareket yani esasında. Tamamen samimi bir hareket. Kendiliğinden doğan bir hareket. Çernobil’e değinmişken, o konuda hakikaten bir şeyler söylenmesi gerekiyor. İnsanlar bunun farkında değiller. Mesela sizler Karadenizliler olarak zaten yaşadınız bunu ve yaşıyorsunuz halihazırda ama insanlar bu hiç olmamış gibi düşünüyorlar çünkü medyanın böyle bir tavrı var. Ne oldu? Olan oldu! Çaylar içildi, bakan da çıktı içti gayet güzel, hiçbir problem yok, olaylar bitti diye düşünüyorlar.

E.D.: O dönemle alakalı yürütülen çeşitli politikalar var. Zaten darbe döneminden bahsediyorsunuz. O dönem basının bunu bilinçli olarak sakladığı... Bunlarla alakalı raporlarda -Çernobil’i Yaşamak diye bir blogumuz var; oradan da ulaşabilirler, karadenizisyandadır.org’tan da ulaşabilirler bu raporlara- bilinçli bir yasaklama dönemi vardı ama bugün geldiğimiz dönemde... 25 yıldır bu ülkede hiç mi bir şey değişmedi? İsimler değişiyor ama baki kalan bu sistem... Bugün de birileri çıkıyor nükleer santrali tüpe indirgiyor. Birileri çıkıyor; T.B.M.M. Kanser Araştırma Komisyonu -Fukuşima patlamadan iki üç ay öncesidir büyük ihtimalle... Akkuyu ve Sinop için hala hazırlıklar devam ediyor- ve diyorlar ki: ‘’Karadeniz’de kanserin artışının Çernobil’le alakası yoktur!’’ Araştırma Komisyonunun yaptığına baktık, ciddi, bilimsel bir araştırmadır diye. Üç gün, diyor bölgede gezdik, diyor ve insanlarla konuştuk. İnsanlaral konuşarak siz, radyasyonun ya da kanserin artıp artmadığını nasıl anlayabilirsiniz? Bizim zaten insanlarımız ölmüş. Mezarlıklara baksalar, doğum ve ölüm tarihlerine baksalar Karadeniz’de ne kadar kanser artışının olup olmadığını çok kolaylıkla saptayabilirler. Ve araştırma yaptık, diye dalga geçercesine bizlerin önüne çıktılar. Niçin? Bu çaba niye? Çernobil’in bir etkisi yoktur çabası niye? Çünkü bu ülkede nükleer santrali kurmak istiyorlar, bunun bir alt çalışması olarak bunu yapmak istiyorlar.

Peki Çernobil mi, sadece nükleer santral mi bizim hayatımızı yok ediyor? Hayır! Hidroelektrik santraller? Diyorlar ki elektrik üretimi, şu, bu... Bu katiyen yalandır, kesinlikle yalandır. Bunu her yerde söylüyoruz; gene söyleyeceğiz. Çevre Bakanı açıkça demiştir ki: ‘’Bize kızıyorlar suyu satıyoruz diye,’’ diyor, ‘’hayır,’’ diyor, ‘’satmıyoruz, 49 yıllığına kiralıyoruz!’’ şirketlere kiralıyoruz diyor, istediğini yapsın diyor. Bu çok net ve açık; kendilerinin söylemidir. Suyun kullanım hakkını şirketlere devrediyorlar.

Peki bundan sonrası? Hidroelektrik santrallerden sonrası? Akmayan dereler, bozulan ekolojik denge, elektrik iletim hatları; bu iletim hatları şehirlerin içinden, vadilerin içinden geçiyor bunlar da kanserojen etki yaratacak, ikinci bir Çernobil daha olacak.

J.K.: Ve oysa Karadeniz’de doğal yaşamdan kopartmak mümkün değil hayatı... Büyük kısmı zaten küçük yerleşim birimlerinde ve dağınık olarak... Bu gözlemlenen bir şey zaten, Karadeniz’in yerleşim şekli bu zaten ve doğayla iç içe yaşayan insanlar. Doğa yok olduğu zaman bunun beraberinde Karadenizdeki kültürün yok olması söz konusu olabilir mi? Karadeniz İsyandadır Platformu zaten bu şekilde bir araya gelen bir platform öyle değil mi? İnsanlar, kendi kültürlerini korumak istedikleri için bir aradalar zaten.

E.D.: Tabii ki. Dünyada bugüne kadar yapılan baraj çalışmalarında yaklaşık 40 ila 80 milyon arasında insan göç etmek zorunda kaldı. Karadeniz’de bugün Artvin’de 30 bin insan Deriner Barajı sebebiyle göç tehlikesiyle yüz yüze.

J.K.: 30 bin kişi!

E.D.: Evet, 30 bin insan göç tehlikesiyle yüz yüze; zaten Karadeniz türkiye’nin en çok göç veren bölgesi. Ve bu insanların göç etmesi, oraların insansızlaştırılması, doğal yaşamın yok edilmesi sadece ekolojik bir yıkım mı? Sadece ağaçların kesilmesi, derelerin kurutulması mı, daha mı fazlası mı yoksa topyekün bir yaşamın yok edilmesi mi?

Şöyle söyleyeyim; ben Lazım. Lazlar, Rumlar, Gürcüler, Ermeniler, Megreller, Çepniler bu insanların hepsi; yedi sekiz kültür topluluğundan bahsediyorsunuz, buların dillerinden, enstrümanlarından, halk oyunlarından bahsediyorsunuz, müziklerinden bahsediyorsunuz, bir çok kültürü topyekün yok etmekten bahsediyorsunuz.

J.K.: Ve bunu ne için yapıyorsunuz?

E.D.: Kar hırsı için, para için, daha çok para için! Bu noktada bu insanların zeka düzeyini cidden sorgulamak gerekiyor.

J.K.: Bu döneme kadar birçok şey yapıldı, değil mi? Mesela davalar açıldı bireysel olarak... Onu da size sorayı; siz avukatsınız bildiğim kadarıyla, doğru mudur?

M.K.Ş.: Evet.

J.K.: Bu davalardan olumlu sonuç alındı mı? Kişisel davalar da var zannediyorum, bir araya gelinerek açılanlar da var...

M.K.Ş.: Davalar açıldı... Sağolsun çok da güvenle bakmadığımız yargımız bu konuda adil davrandı ve yürütmeyi durdurma kararları verdi, iptal kararları verdi ama -bizim ekip olarak düşüncemizi ifade eder sanırım...- yargı kararlarının da çok güvenilir olmadığı durumu açığa çıktı. Çünkü, yargı istediği kadar karar versin, kararlı bir iktidar o yargı kararlarını görmezden gelmeyi sağlayabildi. Bu yargı kararlarının uygulanmasını bire bir emirlerle engellemesi biçiminde de yaptı, yapamadığı noktalarda çıkarttığı yeni yasalarla, yasa değişiklikleriyle, yeniden açtığı ihalelerle vesaire uygulamayı çok güzel başardı. Demem o ki, adalet denilen şey benim, irademi, temsil etsin diye bir kuruma devretmemdi ve hukuk kuralları bununla oluşurdu oysa bunun dışına çıktı; beni temsil etmeyen, hukuku da uygulamamayı sağlayan bir devlet yönetimiyle baş başa kaldık. Bu, kar hırsıyla vesaireyle yapıldı... O anlamda, uzatmayayım; biz hukuksal haklılık vesaire peşinde değiliz ya da herhangi bir hak arayışını bir şeyle temsil etmek durumunda değiliz. Biz diyorz ki: Biz yaşamı savunuyoruz. Savunduğumuz şey yaşam olunca, yaşamı korumak için şu ya da bu yasa maddesini uygula benim için demek yerine yaşamsal bir savaş veriyoruz ve hiç kimseden icazet alma ihtiyacı duymuyoruz. Yargı dahil hiç kimseden icazet almak ihtiyacı duymuyoruz.

J.K.: Zaten biraz tuhaf olmuyor mu...

M.K.Ş.: Uygulamak isteyen uygular, uygulanmazsa zaten biz yargı kararına saygılıyız demek durumunda olmadığımız söylüyoruz; isyanımızın nedeni bu. Önemli olan meşruiyetse yaşamdan daha meşru hiçbir şey omadığı için bizim önümüze set çekebilecek hiçbir gücün olamayacağını her zaman açıklıkla ifade ettik.

J.K.: Zaten bu duruma sebebşyet veren mekanizmaya başvurmak biraz gülünç duruma düşmek oluyor... Zaten o mekanizma olumlu karar vermiş olsa bile sonuç itibariyle aynı mekanizma başka bir karar alarak onu bozuyor.

M.K.Ş.: Bir şeyi söylemek isterim; demin çağrıştırdı; hukuk dışında... aslında hukuğun da içinde... Demin Eren söz ederken ne için, para hırsı için bunlar yapılıyor diye, bir anda aklıma hükümetin Dersim Katliamıyla bir partiyi suçlaması ve onun yaptığı yıkımı sürekli gündemde tutması ve bunun bir asmilasyon politikası olduğunu dile getirmesi söz konusuydu. Savunusu da şu; dün onu yapanlar, bugün kendilerini meşru kılamazlar. Ben çok merak ediyorum; bugün Karadeniz’deki aslında açık olan ama gizledikleri asimilasyonu otuz yıl sonra neyle ifade edebilecekler? Onların bir bakanı da çıkıp ileride, eh o da o dönemde olması gereken bir şeydi, dediğinde ne yapacaklar?

J.K.: Çok enteresan hakikaten de. Açıktan açığa yapılan bir şey ve insanların yaşamlarına ilişkin, hayatlarına dokunan bir şey olduğu için de tepki verdikleri bir şey ve buna rağmen devam etme çabası içinde olması devletin ve biz bunları kiralıyoruz şeklinde bir tavırla...

M.K.Ş.: Her şeye rağmen diyerek yapıyorlar bunu. Her şeye rağmenin karşısında savunma mekanizmasının da her şeye rağmen lacağını tahmin ediyor oolduklarını düşünüyor; o kadar aptal olduklarını düşünmüyoruz ama aptalca çok şey yapıyorlar, evet.

J.K.: Fırtına Vadisinden bahsetmiştin ya, o bir zaferdi diye ifade ettin ama galiba daha sonra oralarda bir şeyler yapıldı, mesela derenin aktığı yerden bahsettin, beton bloklardan... Hakikaten bir zafer olarak nitelenebilir mi?

E.D.: Fırtına Vadisi zaferdi evet. Fırtına Vadisinde hidroelektrik santral yok. Benim program öncesinde bahsettiğim biraz daha duygusal bir şeydi aslında. Bugün aslında Fırtına Vadisi örnek bir direniştir, semboldür, herkes de bundan örnek çıkarmalıdır. Ama Fırtına Vadisinin yukarısında Ayder Yaylası var -yaylalar da bizim için çok önemli; şimdi oralarla alakalı başka düzenlemeler falan geliyor-

J.K.: Bir yol çalışması var değil mi? Yayla Otoyolu...

E.D.: Evet, yayla otoyolu... Daha henüz gündeme getirmediler...

J.K.: Çılgın Projelerden birisi gene...

E.D.: Evet, bizim de bir projemiz var; direnme projesi, inatla, çılgınca direneceğiz biz de.

Ayder Yaylasında yedi sekiz katlı beton binalar var, oteller var; o da insanın yüreğini acıtıyor. Bu benim için tabii özel bir durumdu. Onun dışında Muhsin hocamın dediklerine birkaç ekleme yapmak lazım burada... Sanırım çok da önemli bu ekleme; seçimlerin de aslında önemi ya da önemsizliği ortaya çıkacak burada. Bugün mevcut iktidar gittiğinde ya da başka bir iktidar geldiğinde bu projelerin devam etmeyeceğini düşünenler varsa yanılıyorlar. Çünkü ne yazık ki zaten şirketler bu ülkeyi yönetiyorlar. Şirketlerin borusu ötüyor. O yüzden bizim dile getirdiğimiz antikapitalist yaşam savunusunu iyi görmek lazım.

J.K.: Zaten bu H.E.S. projelerinin birçokları şirketlere ait...

E.D.: Bir çok değil, tamamı! Çok değişen bir şey yok zaten, devlet eliyle yapılsa da değişen bir şey olmaz bizim için.

M.K.Ş.: Ona ilişkin hukuksal olarak da bir örnek çok net... Biz, Yaşam Yolculuğu’muz sırasında yürütmeyi durdurma ararına rağmen devam eden H.E.S. çalımalarının protestosu için şirket önlerine gittiğimizde, haklı bir nedenle gittiğimizde yasadışı eylem yaptığımız gerekçesiyle jandarmayla göğüs göğüse kalmak durumunda kaldık ve gözaltına alınıp soruşturulan bizler olduk. Yargı kararına rağmen...

E.D.: Gözaltı olmadı da...

M.K.Ş.: Takip edilen, pardon... Yargı kararına rağmen haklı çabayı manipüle edebilmenin yöntemleri çok doğrudan uygulanabiliyor. Onun için söylüyoruz; mücadele x partisine ya da y partisine karşı değil, mücadele bir zihniyete karşı. Başka bir algının oluşabilmesini açığa çıkartma mücadelesi.

J.K.: Sormak istiyorum; bahsetmek istiyordunuz. Yalnız eylemler değil, Karadeniz İsyanda’nın yaptığı ve Kadıköy’de gerçekleşecek bir etkinlikten bahsediyordunuz...

E.D.: Evet, biz genel olarak bu antikapitalist söylemi ortaya koyarken tabii ki hidroelektrik santrali yapan bir şrketten de destek almamalıyız. Başka şeyler geliştirmeliyiz; kısaca fon dediğimiz olaya topyekün karşı çıkmalıyız dedik. Evet buradan açıklıyor, kendimizi deşifre ediyoruz; biz fonlanıyoruz, geçen sene fonlandık(!) Şubat ayında bir dayanışma konseri düzenledik. O dayanışma konserinin paralarıyla fonlandık biz. Herkes geldi ve dayanıştık. Karadeniz’den yirmiden fazla sanatçı katıldı. Yirmiden fazla Karadenizli sanatçının orada sahneye çıkması Karadenizin topyekün ve yan yana isyanda olduğunun en büyük göstergesi. O zamanki sloganımız: Kültürüüz de şarkılarımız da yok edilecek, idi. Bunun üzerine kurmuştuk geçen seneki konsepti ve o dayanışma gecesinib katkılarıyla, bir sene boynca eylemleri, başka grupların; dayanıştığımız yerel grupların davaları gibi giderleri halletmeye çalıştık. Şimdi 5 Haziran Pazar günü Göztepe Özgürlük Parkı’nda, ‘’horon direniştir’’ temalı, yaşamlarımız ve isyanlarımız kardeştir, Munzur Karadeniz’e, Hasankeyf Akdeniz’e akar; bütün nehirler bizimdir, bu isyan hepimizindir, diyerek Marsis, Bajar, Luksus -Marsis bir Karadeniz rock grubu, Bajar bir Kürtçe rock müzik grubu ve Luksus da bir Balkan grubu- ve ayrıca Bayar Şahin, Ayşenur Kolivar, Aydoğan Tpal ve İsyan Korosu -bizim bünyeizde kurulmuş bir koro İsyan Korosu- katılımıyla, saat 16:00’da, ikincisni düzenlediğimiz dayanışma konserimiz olacak. Hep beraber olacağız ve gelen insanların katkılarıyla, istekleriyle önümüzdeki süreçte eylemlerimize devam edeceğiz.

J.K.: Bir sene daha götürebilmeyi umut ediyorsunuz belki de böylelikle... Bir süre daha en azından.

E.D.: Çok önemli değil. Yoksa da yok yani, paraya fazla ihtiyacımız da yok gerçekte.

J.K.: Yaşam Yolculuğu’ndan bahsettiniz az evvel... O çok önemli bir şey bence, çok da güzel bir şey; eylemin kendisi zaten o. Bahsettim ya, ben burada bir iki eyleminize rastladım sizlerin; zaten birisi Çernobil’in yıldönümüydü, çok normaldi orada bir eylem olması, eylemin orada olması... ama şehir içindeki eylemler daha çok doğrudan hedefe yönelik eylemler şeklinde gelişiyor diyorsunuz siz de fakat o yörede yapılan eylemler çok daha önemli, biraz da belki isanları bilinçlendirmeye ihtiyaç var mı orada, bilmiyorum? Onlarla birlikte olmak eylemleri çok önemli; bu da gene öyle bir yelem ve yakında da gerçekleşecek sanıyorum?

M.K.Ş.: Bu bir etkinlik denilebilecek bir şey eylemden daha çok. Oradaki insanları bilinçlendirmeye ihtiyaç yok; gittiğinizde bunu çok net gördük. Oradan öğrenmeye ihtiyacımız var ve öğreten bir süreç oldu geçen yılki Yaşam Yolculuğumuz. Bu seneki Yaşam Yolculuğu’muzu da Eren bize anlatsın bir yarım dakika içerisinde bence...

E.D.: Geçen sene Yaşam Yolculuğu’muz Hopa’dan başladı Amasra’ya kadar bütün Karadeniz şeridini baz aldı ve orada insanlarla buşuştuk. Bu sene de, henüz daha netleşmedi ama 8 Temmuz’da bir Yaşam Yolculuğu planlıyoruz. Ayrıntıları da gene karadenizisyanda.org ya da Facebook’taki Karadeniz İsyanda hayran sayfasından takip edebilirler arkadaşlar... Herkese açık bir yolculuktur. Burada bizim yaptığımız, vadileri, şehirleri, köyleri... sadece turistik gezi değil; o insanlarla yan yana gelebilmek, o insanların dertlerini dinleyebilmek, eğer o gün orada bir Çevre Etki Değerlendirme Ç.E.T. toplantısı yapılıyorsa bunu hep beraber basmak, eğer bir kadın şantiyeye taş atacaksa beraber atmak, bir şeyleri beraber yapabilme derdiyle gidiyoruz. Orayı görmemiş arkadaşlarımızın orasını görmesi açısından, oradaki direnişi görmesi açısından gidiyoruz ve çok faydalı olduğunu düşündüğümüz bir...

J.K.: 8 Temmuz’da diye düşünülüyor ve insanlar bunu takip edebilirler, değil mi? Facebook ve...

E.D.: Zaten toplantı çağrısı yapacağız ve hep beraber toplantı yapacağız. Hep beraber gideceğiz, hep beraber yapacağız. Bunun toplantılarının duyurularını da açık bir şekilde yapacağız internet üzerinden; herkes katılabilir.

J.K.: Peki. Çok teşekkür ederim katıldığınız için programa.

E.D. M.K.Ş.: Biz teşekkür ederiz.

E.D.: 5 Haziran’da sizleri de bekliyoruz...

J.K.: İyi akşamlar diliyorum herkese.

6 Mayıs Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-03T18:25:00.000+02:00

29 Nisan Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-11-03T17:55:00.001+02:00

Yer6 Hafıza

29 Nisan 2011

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç

Mehmet Aksoy

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin.

Zeynep Rojda Güvenç: Ben, Zeynep Rojda Güvenç

J.K: Bugün programımıza telefon bağlantısıyla Mehmet Aksoy katılacak.

Z.R.G: Heykeltıraş Mehmet Aksoy.

J.K: Hatta hattımızda şu an kendisi. Alo?

Mehmet Aksoy: Efendim?

J.K: Merhabalar Mehmet Aksoy, nasılsınız?

M.A: Merhabalar, iyidir teşekkürler.

Z.R.G: Nasılsınız, diye sormak aslında biraz manidar olacak, çünkü üzgün ve yorgun olduğunuzu tahmin ediyoruz. İnsanlık Anıtının, insanlık ayıbına dönüşmesinden bahsedeceğiz bugün. Heykelin son durumu nedir, nerede kaldı?

M.A: Her gün bir parçasını götürüyorlar. Bugün omuz kısmından bir parça almışlar, yarın öteki tarafa geçecekler, işte bu şekilde yirmi, yirmi beş parça halinde götürecekler… Bu Şahmeranın eti gibi oldu ya; Şahmeranın eti hastalanan padişaha iyi gelecekmiş, onun için işte Şahmeranı tutmuşlar böyle parçalara ayırmışlar, sonra çorbasını yapıp padişaha içirmişler ve padişah iyileşmiş. İşte böyle, seçimlerde heykelin üzerinden oy kazanıp iyileşmeye çalışıyorlar…

Z.R.G: Zaten bütün bu süreç Belediye Başkanının değişikliği ile başladı öyle değil mi?

M.A: Evet, işte o vezir dedi ki, bu heykeli yıkarsak siz oy kazanırsınız. İşte bu iş, tam bu Şahmeran hikâyesine döndü. O vezir, hikâyede ölüyor çünkü iksiri içiyor ve zehirleniyor. Padişah kurtuluyor ama vezir gidiyor, göreceğiz ileriki zamanlarda; bu neyi gösterecek.

Z.R.G: Peki, hukuksal süreciniz ne durumda?

M.A: Danıştay’a başvurduk…

Z.R.G: Bir de Cumhurbaşkanı’na mektup yazdığınızı biliyorum.

M.A: O, sessiz kalıp bu katliamı seyretti.

Z.R.G: Kültür Bakanı aynı şekilde…

M.A: Evet, o da: “Üzülüyorum, bu güzel bir manzara değil diyor,” sanki dışarıdan bakıyor, hâlbuki kendisi Kültür Bakanı, bu işin içinde.

Z.R.G: Yazınızda da çok güzel ifade etmişsiniz; boş bakanlar diye, çok muhteşem bir yazıydı, okuduğumuzda çok duygulandık. Aynı zamanda siz dünya çapında bir sanatçısınız ve Türkiye’deki bu sessizliğe rağmen dünyadan da çok tepki geldiğini biliyoruz.

M.A: Evet, dünyadan bayağı bir tepki geliyor; Almanya, İngiltere, Fransa… İşte her yerden…

Z.R.G: Fakat bu bile yıkıma engel olamadı değil mi?

M.A: Yıkıma engel olamadık ve bu gerçekten çok kötü bir şey ama yapacak bir şey yok. Türkiye’de bu konuya duyarlı bir kamuoyu yok. İsmi duyulmuş sanatçıların hiç birisinden cevap gelmedi.

Z.R.G: Biz geçen hafta Kars’a geldiğimizde de gözlemledik aynı şeyi; birçok okuldan otobüs gelmesini beklerdik, daha çok sanatçı görmek isterdik. Belli başlı isimler hariç ki, onlar da zaten müzik ve sinema sanatçılarıydılar; benim dikkatimi çekti bu. Belirtmek isterim; üzüldüm.

J.K: Geneli öyleydi, yine vardı canım Mehmet Güleryüz falan yanındaydı.

Z.R.G: Hayır, ama ben yine de Mimar Sinan’dan, Marmara’dan, Yıldız Teknik’ten, bir sürü yerden otobüs gelmesini beklerdim açıkçası. O desteği göremedim yani.

M.A: Evet, onu göremedik. Sanat öğrencileri, heykeltıraşlar, ressam çocuklar bayağı bir destek verdiler sağ olsunlar. Yirmi saat geldiler, yirmi saat geri gittiler…

Z.R.G: Bir de tabi sizin Türk heykeline kattığınız bir ivme var öyle değil mi?

M.A: Vallahi onu bilemiyorum…

Z.R.G: Peki, şey hakkında ne düşünüyorsunuz heykel birçok dönemde şiddete maruz kalan bir sanat dalı öyle değil mi? Rejimler değiştiğinde heykeller yıkılabiliyor ya da iktidar başındakiler beğenmiyorlar ve bir şekilde kaldırtabiliyor veya sürülebiliyor. Sizin de var sanırım değil mi sürülmüş heykelleriniz?

M.A: Evet evet.

Z.R.G: Heykel sanatının böyle bir handikapı var galiba?

M.A: Çünkü bir takım geri düşünceliler tarafından put gibi görülüyor. Bir de iktidar değişikliğinde rejimler yıktıkları rejimin heykellerini de yıkarlar. Şimdi bizde böyle bir şey yok, yani benim heykelim Stalin, Saddam ya da Mübarek’in heykeline benzemiyor. Burada savaş karşıtı bir anıt yıkılıyor. Heykelin iktidarın görüşüne karşı olduğunu düşünüyorlar ya da dine karşı gibi görüyorlar maalesef. Bu, çok üzücü bir şey ve beni olmadığım bir yere koyuyorlar. Yani ben insanların inancına son derece saygılıyım, onlara ne hakaret ederim ne de kötü bir söz söylerim. Annem evinde beş vakit namaz kılıyor, o zaman onu da kötü görmem lazım. O insan onunla mutludur, saygı duyarım, başka bir şey yapmam. Ama … lara baştakiler kullanıyorlar, insanlara göz kırpıp, yani geleceğe, şovenist bir kamuoyuna göz kırpıp onların…

Z.R.G: Hatta Vandalist.

M.A: …oylarını almaya çalışıyorlar heykelin üzerinden. Bu çok acı bir şey tabi ki.

J.K: Yanılmıyorsam daha evvel başka heykelleriniz için de böyle bir sorun yaşamıştınız, değil mi?

M.A: Evet, olmuştu. Mesela 1975’te İşçi ve Çocuğu heykeli Antalya’da bir gece gericiler tarafından yerle bir edildi, ben tekrar yaptım onu, sonra 12 Eylül’de kaldırıldı…

Z.R.G: Ki o heykelde bir baba ve bir çocuk vardı, değil mi?

M.A: Çocuğunu korumaya çalışan, onun geleceğine sahip çıkmaya çalışan bir baba. Çok normal bir şey, yani her babanın yaptığı şey aslında ama o heykel bile politize edildi. Yani inanamazsınız, buna rağmen 12 Eylül zorbalıkları o heykeli yıkamadı, bir direniş oldu Antalya’da ve heykel kurtuldu.

J.K: O heykel yıkılmadı yani, değil mi?

M.A: Evet, o heykel şu anda Antalya’da parkta onurlu bir şekilde duruyor. Melih Gökçek’in Periler Ülkesinde heykeli vardı kaldırıldı. işte … lik bir dava sonunda onu tekrar yerine koydurduk şu anda o da biraz harap bir vaziyette…

Z.R.G: Tam da onu söyleyecektim, o da işkence görmüş bir heykel.

M.A: Evet, işkence görmüş bir halde orada duruyor, onu inşallah önümüzdeki zamanlarda Melih Gökçek bittikten sonra düzelteceğim; tekrar eski güzelliğine kavuşacak.

Z.R.G: Gerçi henüz çok yeni fakat İnsanlık Anıtı ile ilgili kafanızda yapmayı düşündüğünüz bir hareket var mı? Aynı temada başka bir heykel yapmak gibi belki?

M.A: Aynı temada bir heykel yapılabilir tabi ama kendisi, boyutu, mekânı farklı olur. Bu heykeli aslında ben gene Kars’a yakın bir yere Ardahan’a veya Sarıkamış’a oralarda bir yere koymak isterim, çünkü o mekâna ait bu heykel; böyle düşünüyorum. Ardahan’dan öyle bir teklif var, bakalım ne olacak. İlk önce şunu bir yıksınlar bakalım, iyice götürsünler…

Z.R.G: Kalan parçalar ne olacak peki?

M.A: Bir şey olmayacak yani…

Z.R.G: Çöp mü olacak?

M.A: Çöplüğe atıyorlar da işte belediyenin deposu diyorlar adına. Boş verin yani…

Z.R.G: Ki orada da çok sansasyon yarattılar, biliyorum. Size ödenen paranın miktarını abarttılar, ben birinci elden şahit olduğum için; o zaman öğrencinizdim çünkü. Şu anda yıkım için iki üç katı bir para harcandığını öğrendim ayrıca.

M.A: Doğru, iki katı para harcanıyor. Bana verilen para 120 bin Liraydı. Heykelin üzerinde üç sene çalıştık; on katlı bir apartman yüksekliğinde bir şey. Kullanılan betona o kadar para gider biliyorsunuz. Bu bir ideal için yapılmıştı gerçekten, savaş karşıtı, barış öneren bir anıttı yani insan olma yolunda ilerliyorsak… savaşların olmaması gerektiğini söyleyen bir anıttı. Kars halkına çok görüldü ve Kars halkı da gerektiği kadar sahip çıkmadı diye düşünüyorum. Bir dayanışma göstermek…

J.K: Yıkım için harcanılan miktar bildiğim kadarı ile 272 bin Lira; haberlerde öyle geçiyor.

Dolayısıyla iki katından biraz daha fazla.

M.A: Öyle tabii.

J.K: Hâlbuki bu miktardaki bir ödemeyi heykeli tamamlamanız için size vermiş olsalar doğal

olarak heykel çok daha iyi bir biçimde, hızla tamamlanır, öyle değil mi?

M.A: Tamamlanabilirdi ve o zaman da yarım bir heykel üzerinden konuşma ayıbını yaşamazdı Türkiye. Bitmemiş bir heykel üzerine iyi, kötü, çirkin, ucube gibi laflar edilmezdi. Ayrıca bu sanat kültürümüzün de olmadığını gösteriyor.

J.K: Zaten şu son dönem içinde benim görebildiğim kadarıyla, aslında herkes görüyor bunu, çünkü açıktan açığa yapılıyor; basılmamış kitaplar ve tamamlanmamış heykeller üzerine iktidarın bir sorunu var tuhaf bir biçimde. Bırakın ortaya konulmuş, sunulmuş olanları henüz ortaya konulmamış, tamamlanmamış sanat eserleriyle uğraşmaya başladılar.

Z.R.G: Üstelik nedense kişiler de sizin gibi aydın… Genco Erkal’la da uğraşıldığını biliyoruz. Aynı zamanda bu isimlerin de tesadüf olmadığını biliyoruz; bu daha da acı. Siz bu gidişat ile ilgili ne düşünüyorsunuz? Bir de bir şey daha soracağım; son zamanlarda gözlemlediğim bir şey… Şehri öyle bir hale getirdiler ki, İstiklal Cadde’sine yakın zamanda geldiniz mi bilmiyorum… çok değerli hocanız Şadi Çalık’ın heykeli önüne bir Shoping Fest torbası, Coca Cola şişesi ve vitrinler konuldu bu yüzden heykel görünmüyor… görünmüyor ve şehri böyle kafalarına göre işte böyle bir kitch haline getirme… işte taksim meydanına bir piramit diktiler ledlerden, bu konuda ne düşünüyorsunuz?

M.A: Bunların hepsi bir kültür. Para hegemonyası var ve paranın dediği oluyor aslında. Hep bir safsata yani aslında. Böyle bir derinlemesine bir kültür bir şehirde… şehir mobilyaları, sokak mobilyaları bunlar, heykeller mekanın cazibe alanı; buraya ne kadar yaklaşılabilir bu konularda hiçbir bilgimiz yok, duygumuz yok.

Z.R.G: Bu konuda da eğitim almış birisisiniz değil mi?

M.A: Evet. Tabii ki bu da çok üzüyor beni. Bu çirkin yapılaşma ve çirkinlikler. Ya şu son İstanbul Boğazı Projesini gördüm, yani bu…

Z.R.G: Çok çılgın gerçekten değil mi?

M.A: Ya, çılgın falan değil bu. Amatör bir şey bu, rezalet bir şey, yani onu görünce…

Z.R.G: Çılgınlık olarak tanımlanır ya bir taraftan da.

M.A: Korkuyorum gördüğüm zaman…bunu alan ya… o kadar kötü ellerdeki bu… ne mimar ne mühendis hiçbir şey değil bunu yapanlar. Daha mektepte ilk projeyi yapmış gibi… o animasyonlar, o … lar inanılmaz kötü…

Z.R.G: Profesyonellikten uzak, değil mi?

M.A: Hiç ilgisi yok. O köprüden ne gemi geçer, ne adam; hiç bir şey geçmez… Böyle bir şey için tabi ki yarışma açılması lazım. Dünyanın en iyi mühendislerinin, mimarlarının yapması lazım. Belki heykeltıraşların da buraya dokunması gerekir ve orada ilk önce büyük bir araştırma yapılması gerekir oradaki coğrafi konumla ilgili, böyle bir araştırma da olması lazım…

Z.R.G: Kesinlikle, İnsanlık anıtında da yapmıştınız bütün bunları değil mi?

M.A: Tabii ki, oradaki bitkisel aura… orada tabii ki bunları yaptım. Bir komisyondan, bir koruma kurulundan ve Çekül’den geçti ve de oradaki yerel yönetimin meclisinden geçti. Ben tüm bunları yaptım ve üç senede halka açıkladım, çünkü dağın başında, halkın önünde yaptık biz bunu. Öyle kolay bir şey değil, yani gizli saklı bir iş yapmış olmadık. O zaman da Akp yönetimdeydi, Belediye Başkanı da Akp’liydi. Onların zamanında yapıldı hiç bilmiyormuş gibi yapmasınlar. Siz o zaman da vardınız şimdi niye uyandınız, yani onu sormak gerekiyor.

J.K: Bu genel gidişat konusunda bir düşünceniz var mı? Yani bu nereye varacak? Açıkçası endişe ediyoruz biz genç sanatçılar olarak, diyelim sizin yanınızda müsaadenizle. Mehmet Aksoy ne düşünüyor bu konuda?

M.A: Bu gidişat falan değil. Demokrasinin tekerleri patlamış, arkasından kıvılcımlar çıkararak yokuş aşağı gidiyor. Demokrasi ve hukuk adına çok kötü bir görüntü var ve buna 12 Haziranda bir dur denir umuyorum, yoksa daha kötüye gider. Buna gerek yok. Demokrasi kendi ayarında gitsin, sanata, fikir özgürlüklerine bu kadar sert müdahaleler olmasın… Yani insanların kafalarındaki şiiri yasaklayacaklar; böyle bir şey yok. Kimse bunu yasaklayamaz, bu zamana kadar da kimse yasaklayamamış bu…

Z.R.G: Evet, yoksa değil mi nasıl Nazım Hikmet’ler olurdu ya da nasıl Mehmet Aksoy’lar olurdu, öyle değil mi?

M.A: Bu böyle olmaz…

Z.R.G: Nereye kadar yasaklanabilir diye de bir şey var?

M.A: Yasaklanamaz. Sen insanın beynine kilit vurabiliyor musun? Özgür iradeye kilit vurulur mu?

J.K: Çok basitçe düşünceyi yasaklamaya çalışıyorlar.

M.A: Onu demek istiyorum. Hem sözde özgürüz, özgür düşünce falan filan bizim hayallerimiz, var diyor bilmem ne... Ya, ben o konuşmaya şahit oldum da… Neydi? İstanbul Boğazı, ikinci boğaz, neydi?

J.K: Çılgın Proje.

M.A: İşte, onu dinlerken böyle Fatih’in hayalinden, bilmem kimin hayalinden bahsediyor. Aslında tam tersine, o insanların hayallerini çalıyor. Yani bak, bu ta Osmanlı’dan bu zamana gelen bir proje; o kendi projesi gibi anlatıyor. Küçüklüğe bakın. Ecevit’in sunduğu bir proje. Kartal yumurtasının altına tavuk yumurtası koyup kartal çıkacağını sanıyor; böyle bir şey olmaz. Gene tavuktur o, hiç merak etmeyin. Yoksa yok, ben ne yapayım? Allah vergisi bu işler! bakın böyledir, yetenek böyle bir şeydir; bazılarında vardır, bazılarında yoktur. Onun için beni de kıskanmasın. Bana da Allah vermiş heykel duygusu, yapıyorum yani. Herkesin nasibine bir şeyler düşüyor işte.

J.K: Birazdan kapatacağız programı ama son olarak size şunu sormak istiyorum. Gerçi çok taze henüz İnsanlık Anıtı ile ilgili başınızdan geçen olaylar… Yakında yapmayı düşündüğünüz başka bir heykel ya da başka projeler var mı bahsetmek isteyeceğiniz?

Z.R.G: Sergi ya da?

M.A: Görürsünüz, yakında görürsünüz; çok güzel projeler çıkacak. Yakında herkes şaşıracak.

Z.R.G: Eminiz. Çok mu çılgın?

M.A: Çok çılgın ve gerçekleşmiş bir çılgınlık.

Z.R.G: Çok sevindik, çok mutlu olduk. Katıldığınız için çok teşekkürler.

J.K: Çok teşekkürler.

M.A: Allah’a ısmarladık.

Z.R.G: Evet, Mehmet Aksoy’la dertleştik.

J.K: Güzel de bir görüşme oldu bence ve umarım dilediğince ifade edebilmiştir düşüncelerini.

Ben doğrusu Mehmet Aksoy’un çılgın projesini merak ediyorum, Tayyip Bey’den ziyade. O zaman kapatalım programı, bunun üzerine söylenecek çok fazla şey yok, yani birinci ağızdan zaten bütün düşüncelerini almış olduk böylece aşağı yukarı yirmi beş dakika gibi bir süreyle. Geriye susmak kalır herhalde. Herkese iyi akşamlar.

15 Nisan Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-23T19:57:00.000+03:00

Yer6 Hafıza

Rafet Arslan

Fırat Arapoğulları

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin.

Zeynep Rojda Güvenç: İyi akşamlar Yer6 Hafıza’dan, Zeynep Rojda Güvenç.

J.K: Bugün yanımızda Rafet Arslan ve Fırat Arapoğlulları var. Merhaba, hoş geldiniz.

Fırat Arapoğlulları: Merhaba, hoş bulduk.

Rafet Arslan: Merhaba, hoş bulduk.

J.K: Neden bahsedeceğiz diye soranlara söyleyelim hemen; Yıkım 2011’den bahsedeceğiz en başta. Proje çok yaklaştı değil mi Rafet?

R.A: 12 Mayıs perşembe günü açılış olacak, bir aydan az kaldığını söyleyebiliriz.

J.K: Hazırlıklar nasıl gidiyor peki?

R.A: Yoğun gidiyor diyebilirim.

J.K: Çünkü biz de sergi mekânında görüşmüştük ve sen elinde spatula duvar kazımaya devam eder vaziyetteydin...

Z.R.G: İnşaat halindeydi.

R.A: Yavaş yavaş zaten artık inşaat halinden çıkmış durumdayız. Tabii altı kat ve tamamen harabe bir yerde böyle bir şeye kalkışınca bayağı bir emekçiliği, işçiliği de oldu projenin.

Z.R.G: Peki, en başa gelelim. Neden ve nasıl gelişti bu Yıkım 2011 ve kavramsal yeni bir sergi modelimidir ya da otonom hareket, çünkü ben senin yazını okudum ve sadece sergi demek biraz haksızlık edecekmiş gibi geldi. Bir harekete dönüşmüş durumda mı şimdiden?

R.A: Şöyle bahsedebilirim. Bizim kendi aramızda ilk yaptığımız sergi değil, daha önce de Toplum Düşmanı, Bu Bir Sitüasyonist Sergi Değildir ya da Sürrealist Eylem Türkiye Kolektifinin öncülüğünü ya da emekçiliğini yaptığı bütün sergiler bir kavramdan çıktı zaten. Bu sergi de doğal olarak bir kavramdan çıktı bahsettiğim o diğer sergiler ve burada bahsetmediğim diğer birçok çalışmada hepside aynı zamanda tek başına sergi değildi. Çeşitli birbirini besleyen yan etkinliklerdi de bir nevi kelimenin Deluze’cü anlamıyla yan yana eklemlenerek giden bir faaliyet, bunun da bir taçlanma noktası olarak sergiyi görmeliyiz. Yani sergi önemsiz değil, çok önemli işin taç noktası ama hiçbir zaman da sadece bir sergi yapalım demedik. Nette bir ada olarak, siber uzayda kendi bağımsız var oluşuyla ‘destruction2011.com’ diye bir sitemiz var ya da katalog faaliyetini hazırlıyoruz, sergi katalogu da başlı başına bir iş olacak, metinler ona göre üretiliyor ki, katalog yazarı Fırat Arapoğulu da şu an yanımızda.

Z.R.G: Ve sponsorsuz girişilen bir hareket aynı zamanda…

R.A: Ben şöyle diyebilirim; bizim hiç büyük sponsorumuz yok ama gönül destekçilerimiz, katkısı olan birçok insan var; zaten bu çapta bir projenin altından kalkamazdık. Belki şey işte holding sponsorlarına karşı insanların gönülleriyle verdiği destekler ve kobiler diyebiliriz.

J.K: İnsanlara onu da söyleyelim istersen, yanılmıyorsam özellikle bunun üzerine çalışma 7-8 aydır devam ediyor fiilen değil mi?

R.A: Biz, Eylül 2010’da kavram olarak tartışmaya başladık.

J.K: Mekân bakmaya başladınız sonra da?

R.A: Tabii, o sürecin hemen arkasından, yani ekim başında mekân bakmaya başladık sonra mekân netleşti. Bu arada sanatçılarla sürekli kavram, sergi, yapılacak işler üzerine diyaloglar oldu. İzmir’de, İstanbul’da ön hazırlık, performans geceleri yapıldı. Sokaklara yazılar yazıldı ‘stickerlar’ yapıştırıldı. Böyle devam ediyoruz.

Z.R.G: Sergi mekânından da biraz bahsedelim istiyorum ben, çünkü 4-5 yıldır alt kültüre hitap eden bir yerken şimdi böyle bir yeme-içme, eğlence yeri olmaya doğru gidiyor. Orada bir bina yani, o bölgenin bir şekilde içi boşaltılmaya çalışılıyor. Tam da bu noktada orada olması, serginin içeriği ile mekânın buluşmasını ben ayrıca çok anlamlı buluyorum. Bu konuda ne diyeceksin?

R.A: Genel olarak kentsel dönüşümü kibarlaştırma üzerinden de düşünülebilir bence. Fırat’ın konuyla ilgili fikirlerini merak ediyorum.

F.A: Öncelikle Yıkım 2011 Projesi’nde yer almam Rafet ve Alper tarafından teklif edildiğinde özellikle keyifliydi çünkü Zeynep’in de sorusuyla bağlantılı olarak aslında sentrifikasyon projelerinin ilk ayağı her zaman sanattan başlar. Bu çok net gördüğümüz bir şey. Amerika’yı yeniden keşfetmeye gerek yok; bu açıdan bakıldığında Tophane bölgesinin adım adım sentrifiye edilmesi: Çukurcuma öyle keza, birçok ünlü ismin aslında yatırım yaptığı yerler. Hatta saklanmıyor da zaten, ‘political correctless’ yani gayet açık yapıyorlar. Ondan dolayı bunu görebiliyorsunuz işte Çukurcuma, Tophane o aks üzerinden Galata, Tomtom Mahallesi keza, bunların hepsi bir şekilde…

Z.R.G: Doğan Apartmanı aksı.

F.A: Tabii nereye? Tüm yollar Beyoğlu’na bağlanacak şekilde burada bir alan yaratıp işte sanatı da Nişantaşı’ndaki o kurumundan çekip biraz da Beyoğlu aksı üzerinde değerlendirmek. Bir de bunun yanına avm de açınca her şey belli bir oranda devam ediyor. Rafet’lerin projesine baktığımızda, Yıkım 2011 Projesi biraz güncel sanat alanından okuduğumuzda aslında bir önceki projelerden biri de Yaygara Grubu’nun Ankara Germodern’de açtığı sergiydi; onların da baktığımızda Doğa Cennetse Kent Cehennemdir. Bu, Baudrillard üzerinden yaptıkları bir okumayla, bu açıdan da görüldüğünde güncel sanatta kent, kent yaşamı sentrifikasyon uzun zamandır ele alınan projelerden biri hatta bazı sanatçılar sırf bu konu üzerinden çalışan isimler. Bu konu üzerinden çalışan isimlerden Fatih Pınar geliyor ilk başta aklıma ya da Sanat Limanı’nda Arzu ve bir partnerinin ABD’de yaşayan iki sanatçının değil mi? Onların Türkiye’de yaptıkları, mahalle neresiydi hatırlayamadım şimdi ama… Bu noktada bakıldığında 60 kadar sanatçının ya da sürrealist grubun katıldığı bu etkinliği ben biraz daha farklı konumlandırmayı düşünüyorum. Birincisi geçici olmaları; bu proje arkasında sadece bir anı bırakacak. Rafet’in, Alper’in çağrı metni… Rafet senin metnindi yanlış hatırlamıyorsam, bu beraber yazdığınız metin. Binaların da birer hafızasının olması ve insanın hem mekânı dönüştürürken, mekânın da bedeni dönüştürmesi… Bu, Spinoza’ya kadar geri gider ama tabii günümüz felsefesi üzerinden düşündüğümüzde, Derrida okumaları, Faucoult’nun tamamıyla mekânın beden üzerindeki baskısı ya da hegemonyası ki … okuması da burada dahil edilebilir ama en nihayetinde bu sergi ile ilgili tüm yollar Deleuze mi çıkıyor bilmiyorum? Yatay örgütlenmeler aslında. Leibniz’in o monolojileri gibi herhangi bir hiyerarşinin olmaması ki, Rafet ve Alper bunu becerebiliyorlar gördüğüm kadarıyla. Ben, bu nokta üzerinden okuduğumda Yıkım 2011’in çok katmanlı bir okuma yaratacağını düşünüyorum güncel sanat alanıyla ilgili, içinde yer aldığım bir proje olduğu için söylemiyorum ama bir yandan hem katalog metni yazarları Emre Zeytinoğlu, ben destek vermeye çalışacağım işte Rafet’in metni olacak ama bir yandan sanatçı isimlerine de baktığımda; altmış sanatçıyı saymak çok zor ama sürrealist…

Z.R.G: Ki burada deneyimli, deneyimsiz insanlar bir araya geliyor; bu da aslında Türkiye’nin sanat çevresinin çok alışık olmadığı bir durum.

F.A: Kesinlikle, buradan çok güzel bir spekülasyon da çıkar aslında. Güncel Sanat’taki teorisyenler ve yazarlarla konuştuğunuzda aslında bazı işleri şey görmeye başlıyorlar: ‘Ya tamam konu güzel ama işçilik iyi değil,’ peki tamam da güncel sanatın çıkış argümanı neydi zaten? Malzemenin arzu edildiği gibi kullanılması ama bazen bir soru sorduğunda şu cevabı alabiliyorsun: ‘Ya, bu videonun montajı kötü, işçiliği kötü.’ Hani zaten siz özgürlük yolunda yola çıkıyorsunuz. Yani o kişi periferiden bir şey üretmiş olabilir ve ona katılabilir ama bu sefer de almıyorsunuz gibi çok ters bir durum var. Ama bu katılımcı listesine baktığımızda işte bu sürrealist guruplar, işte Burçak Konukman, Fulya Çetin, Horasan, İrfan Önürmen gibi, hem deneyimli isimler bir yandan Rat gibi grafitti ve duvar resmi üzerinden yürüyecek olan isimler yani sanat algısı olarak baktığımda. Bir kere Yıkım 2011’in en azından şu ana kadar gösterdiği durum, disiplinlerarası çok disiplinli ve çok yönlü bir bakış açısı, çok perspektifli diyebilirim; bu da Yıkım’ın aslında kendi ortaya çıkış argümanıyla özdeşleşiyor. Bir sanat eleştirmeni olarak hep şunu derim ben, bir konseptin yüzde 80’ini sanatçıların işleri dolduruyorsa o sergi başarılıdır. Bu açıdan baktığımda, umut ediyorum demeyeceğim gerçekten eminim; Yıkım 2011, 2011 yılının…

Z.R.G: Bir damar açıyor değil mi?

F.A: Tabii, yeni bir okuma. Özellikle az önce konuştuğumuz konuda hoşuma gitti. Klasik sergi çok fazla, çok rastlaşıyoruz bu konulara. Bir konuyu sadece duvarlara asıp kapatmak, nokta koymak. Bu değil aslında yani Yıkım 2011 bir damar, bir argüman açarsa; öyle olacak zaten Rafet’in projeleri genelde böyle.

Z.R.G: Ve hep bir küratörün olması değil mi, ne düşünüyorsun? Ben özellikle merak ediyorum senin ne düşündüğünü. Tam da şimdi Bienal var, bir hareket de var aynı zamanda…

F.A: Bunun son deneyimlerinden birini, hani böyle küratörsüz bir konsept üzerinden hareket etme noktasında; İnsan Hakları sergisiydi: ‘Ateşin Düştüğü Yer.’ Herhangi bir küratör olmadı, çalışma grubu oluşturuldu; 16 kişilik çalışma grubunun içindeydim ben de, ondan dolayı yakından da gözlemleme şansım oldu. Böyle bir proje yine sponsorsuz; hatta İnsan Hakları Vakfı’nın çok daha fazla olanağı varken aslında bu konuda, onlar da bilerek bu yoldan hareket ederek sponsorsuz; Rafet’lerin de çıkış noktası aynıydı, yoksa arandığında ya da teklifler geldiğinde bulunuyor projeler netice de, küratörsüz böyle bir oluşumun olması, işte o yatay örgütlenmeye çok daha uygun. Böylece herhangi bir baskı altında kalmadan sözünü daha açık söyleyebilmek, daha rahat hareket edebilmek noktasında çok önemli. Söyleyebileceğim bu kadar şimdilik.

Z.R.G: Bir de canlı forumlar olacak diye duydum senin daha önceki bir röportajında, ondan da biraz bahsedebilir misin?

R.A: İki tane forum düzenlemesi var, biri 14 Mayıs‘ta olacak, serginin katılımında belki 80 sonrası ilk defa Türkiye’de varoluşundan sonra, uluslararası sürrealist harekete dair böyle bir canlı toplaşma olacak. Bazı post modern yorumcular şöyle der işte: ‘Avangard bitti artık, Dadalar yok, Sürrealizm yok. Başka bir şey var ama dünyanın her yerinde de sürrealist gruplar, Neo-sitüasyonist gruplar, Dadacı gruplar hatta Letist gruplar var. İtalya’dan katılımcı Bontekülart grup Dada’nın yıkıcı felsefesi üzerinden hâlâ çalışmalar yürüten bir grup mesela, bunun yanında Arjantin’den, Londra’dan, İsviçre’den ve Portekiz’den sürrealist gruplar da sergiye iş üretiyorlar, artı bunlarda bire bir ülkemizi ziyaret edecek olan isimler var. Bu kavramları tartışmak için 14 Mayıs günü yaşayan Sürrealizm’i, Avangard’ı deşecek bir forum düzenleyeceğiz. Bir hafta sonrasında da serginin kendisini tartışmak, değerlendirmek, bir bağlama oturtmak için Yıkım Tartışılıyor diye bir forum yapacağız, o forumda yine Fırat olacak, Emre Uca olacak ve iki sergi katılımcısı sanatçı; birisi daha deneyimli: Murat Kermen, biri de genç ama aktif sanatçılardan Burçak Konukman olacak. Sonuçta dediğimiz gibi sergiyi yapıp işleri asmakla kalacak bir şey değil biz bir posta sergisi veya karma sergisi yapmıyoruz, oturulup bu kavramlar ne kadar tartışılırsa bizi o kadar tatmin edecek. Şeyden bahsetmek istiyorum belki o gün, o tartışmanın da konularından biri. Yıkım olgusu bizim gündelik hayatımızda yaşadığımız artık reddedilemeyen bir kavram. Fırat demin bahsetti. Eyvallah politik doğruculuk diye bir şey var, bir şeyler söyleniyor ama tüm gerçekliklerde esasında bir taraftan nesnelleştiriliyor. Sanki çok güzel bir dünyadayız, hava var, güneş var, su var her şey lay lay lom yani yeni bir ‘cesur dünya’ toplumu gibi yaşıyoruz işte. Daha fazla haz, daha fazla tüketim, her şey yolunda gidiyor.

J.K: Bir çeşit fantastik kurguya doğru gidiyor zaten. O, sistemin dayattığı bir şey zannediyorum, insanların içinde bulundukları durumu fark etmemeleri için, aslında iyiye değil kötüye gittiğini. Bir şekilde süsleyerek, sürekli onları başka şeylere yönelterek yaptığı bir şey sistemin.

R.A: Bu manada zaten politikanın da dağıldığı sistem içi işte, Baudrillard’nin de dediği şekilde, muhalefetin bile sistemin bir unsuru haline geldiği yerde, sanatın eylemci gücü bence çok daha önemli. 21. yüzyılın dünyasında eyleme geçebilen, performe olabilen sanat, aktif politikadan daha dönüştürücü bile olabilir çünkü ‘yıkım’ dediğimiz şey çoktan başladı, belki bitti bile. Biz, sadece şu an yıkıntılardan ne yapabileceğimiz tartışıyoruz.

J.K: Sen sergi diye tanımlama durumuna karşı çıktığın sırada, şöyle diyecektim aslında; bu, aslında bir çeşit eylem çünkü hâlâ nefes alıp veren bir şey yapıyorsun çünkü bina ile konsept o kadar iyi oturuyor ki binanın geçmişiyle, o binada yaşanmışlarla, hafızasıyla bu bir çeşit sergi değil de bir çeşit eylem aslında. Bana öyle gibi geliyor. Bu eylem elbet nihayet bulacak, bir tarihte yapılacak ve bitecek ama bir eylem, bir serginin yapılıp bitirilmesi gibi bir durum söz konusu değil. Nihayetinde bu eylem, bir başka hareket doğuracaktır mutlaka diyordum ki sen zaten bu eylemin değerlendirilmesiyle ilgili bir panelden, forumdan bahsediyorsun. Herhalde arkasını getirecek değil mi?

R.A: Bu forum bir parçası ama kurduğumuz internet sitesi de sergi açılmadan nasıl aktifse sergi boyunca hatta sergi kapandıktan sonrasında da hem bu hafıza kaydını tutmaya hem de bu tartışmayı alevlendirmeye devam edecek. Benim kişisel fikrim şu; yani 68’de kaldırım taşlarının altında kumsal var diyorlardı, şimdi kumsalı arayacağımız yer yıkıntı binaların altıdır. Kaldırım taşları altında değil de, bina yıkıntıları altında bir kumsal bulabiliriz, bunun içinde o beyaz küp dediğimiz şeyin sterilliğinden sanatı çıkarmamız gerekiyor ve biz ne kadar ‘distortion’ olsak, ne kadar pikselli olsak, ne kadar dilin kemiğini kırsak gerçekle temas etme şansımız bir o kadar fazla. Böylece, senin bahsettiğin o yabancılaşmaya, o sahtelik komedisine de küçük delikler açarak, küçük ama zaman içinde büyüyecek otonom kara lekeler açarak, ilerleme şansımız olur diye düşünüyorum.

J.K: Birileri o deliklere gözlerini dayarlarsa belki önlerini açmış olabilirler.

R.A: Gökkuşağını görebilirler.

J.K: Söylemek istediğiniz başka bir şey var mı bu projeyle ilgili ya da başka bir şeyler varsa son sözlerinizi alalım hiç olmazsa, çünkü programı kapatacağız biraz sonra.

F.A: Ben teşekkür ederim sadece bununla ilgili olarak az önceki tartışmaya binaen söyleyeceğim. Evet, … felsefesini bu noktada çok iyi değerlendirmek gerekiyor. Simülasyon kuramını tartışmak kolay, ama atm’den her ayın 15’inde maaşınızı çekiyorsanız çok kolay. Onun için simülasyon konusu, ben de bu konuda bunu söyleyebileceğim. Yıkım Projesinin hedeflediği noktaya ulaşacağını umuyorum. Ben teşekkür ederim, bununla ilgili fırsat verdiğiniz için.

J.K: Rafet senin var mı?

R.A: Ben yine Fırat’la paslaşarak ilerleyeyim, Fırat da şeyden bahsetti, yani sonuçta biz profesyonel devrimcilik yapmıyoruz. Sanat eylemi yapıyoruz. Göçebe olmaya çalışıyoruz, ne kadar göçebeyiz. Yıkım’ın temel başlıklarından birsi de esasında kişisel yıkım kavramıydı. Sistemin bize dayattığı benliklerle savaşmak ve geleceğe dair yeni yollar, yeni geçitler, korsan işaretleri aramak. Bir anda belki dönüşecek bir şey değil ama işte Fırat’ın kalemiyle yaptığı şey, Yıkım binasındaki sanatçıların yaptığı işlerle açılan gedikler uzun vaade için en azından umudun hâlâ yaşadığıyla ilgili … olabilir. Artık çünkü şunu biliyoruz çünkü bir gün, sabah kalkınca bir devrim olamayacak ama gündelik hayatta dönüştürebilirsek, müdahale edebilirsek, küçük devrimleri yan yana getirip özgürlük alanları açabilirsek geleceğe dair bir umuttan bahsedebiliriz.

Z.R.G: Teşekkür ederiz bu hareketi başlattığın için sana ayrıca.

R.A: Ben teşekkür ederim, bizleri konuk ettiğiniz için.

J.K: Rica ederiz.

Z.R.G: İyi akşamlar.

J.K: İyi akşamlar herkese.

8 Nisan Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-23T19:34:00.000+03:00

Yer6 Hafıza

Murat Arda

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç

Zeynep Rojda Güvenç: Yer6 Hafıza’dan merhaba, ben Zeynep Rojda Güvenç.

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin.

Z.R.G: Ve konuğumuz Murat.

Murat Arda: Murat Arda, Delikasap dergisinden.

Z.R.G: Hoş geldin Murat.

J.K: Hoş geldin. Bu arada, her şeyden önce bir şey söylemek istiyorum. Geçen haftalarda Yer6 Hafıza yoktu Açık Dergi’nin içeriğinde, çünkü Açık Radyo’nun bir destek yayını söz konusuydu. Geçen hafta benim rahatsızlığım yüzünden bir aksama söz konusu oldu; önemseyen varsa iyiyim.

J.K: Evet Zeynep, nedir?

Z.R.G: Bugün, Zühtü Bayar’dan bahsedeceğiz. Geçtiğimiz günlerde aramızdan ayrıldı; Murat’ın da yazısında belirttiği gibi ‘öldü,’ demiyorum, ‘aramızdan ayrıldı.’

J.K: Yine, önemseyen varsa?

M.A: Önemseyen var onu evet, gerçekten önemseyen bir arkadaş gurubu olduğunu düşünüyorum.

Z.R.G: Hatta bir bilimkurgu okuyucusu kitlesi önemsiyor.

M.A: Türkiye’nin ilk ‘siberpunk’ı diyebileceğimiz bir karakter Zühtü ağabey. Bilmiyorum tanıyor muydunuz şahsen ama?

Z.R.G: Evet, tanışmıştık.

M.A: Sadece bilimkurgu alanında yaptığı çalışmalar, fanzinler değil, Türk solu içerisinde de etkin bir komünist kendisi, aynı zamanda da bir ‘heavy metal’ fanı.

Z.R.G: Anladım ve ‘beat kuşağından’ çok tabii.

M.A: ‘Beat kuşağıyla’ günümüzdeki bağlantısını yapabilen ve 90’lı yıllardaki Sovyet çözülüşü sırasında kesinlikle görüşlerini değiştirmeyen gerçek bir Marksist.

Z.R.G: Evet, çok iyi sentezlemiş değil mi?

M.A: Kesinlikle.

J.K: Bir gazetecilik geçmişi de var değil mi?

Z.R.G: Aynen öyle. 1965’te Oturum Dergisini, 68’de Türk Solu Gazetesinin sanat sayfasını yönetmiş. 72’de de Yeni Ortam Gazetesinin kurucularından biri.

M.A: Bugün Türk soluna ait bildiğimiz ne kadar figür varsa hepsiyle bir dönem arkadaşlığı var ve bence aynı zamanda öylesine hümanist bir karakter; günümüzde tu kaka edilen kimi sol özneler için bile sağ iken çok iyi konuşabilen ve bununla beni hayretlere düşüren karakteriyle gerçekten örnek alınması gereken bir figür.

Z.R.G: Peki, bu bilimkurgu kavramına değinmek istiyorum ben. Aslında Türkiye’de ciddi bir damar, okuyucu var. Fakat yazarlar bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar. Sen ne düşünüyorsun bir dergicilik geçmişin olduğu için?

M.A: Şöyle, bilimkurgu bir dönemde entelektüel kesimlerin sırt çevirdiği bir alan çünkü özellikle Amerikan propagandası yapılmakla suçlanılan bir alan ama, Zühtü ağabey bu konuda gerçekten ender örneklerden birisi çünkü çok enternasyonalist bir adam. Bilimkurgunun ne olduğunu, bir takım bilimkurgu eserlerinin aslında ne kadar fütürist, ne kadar ilerici… Mesela 1984 gibi bir yapıtın ne kadar devrimci olabileceğini zamanında anlayan tiplemelerden. Dolayısıyla zaten Türk solu biliyorsunuz çocukluk hastalıkları olduğu için… -burada Türk solu diyorum çünkü zaten bırakınız bilimkurguyu, edebiyat alanında sol olduğu için; Türk solu, lafı ağzımdan çıkıyor,- çünkü sağ bırakınız bilimkurguyu, kurgu konusunda bile özürlüdür.

J.K: Onlar zaten bilimkurgu bir hayat sürüyorlar; ihtiyaçları yok.

M.A: Evet, Janset çok haklısın. Dolayısıyla Zühtü ağabeyin bütün o ciddi görünümlü sol ‘entelagency’ arasında belki de herkesin bıyık altından gülmesine rağmen, işte o açık havada roket atma denemeleri, bir takım alternatif yaklaşımları gerçekten çok ilginç. Çok sevgi değer bir insan bu anlamda, onu iyi anmak istiyorum.

Z.R.G: Kitapları da, Geyşa Android Şirketi, Filler Mezarlığı; 1991 yılında yayınlanmış. Hippi Kurgu daha eski yazılmış ve Sahte Uygarlık.

M.A: Daha sonra zaten sağlığı bozuluyor. Yayınladıysa da şu anda aklımda değil ama Sahte Uygarlık da yine bence iyi bir eser. İnkilap Yayınevinden çıktı ilgilenenlere de duyurulur; asıl Filler Mezarlığı önemli bence. Allein Gisberg’lerin, işte bir takım ‘beat’ hareketinin kilometre taşı tiplemelerin farklı kimliklerde İstanbul’a uğradıkları, geldikleri Sultanahmet’e, Baba Yorgi’nin mekânından geçtiklerini çok yalın, cici bir dille bu kitapta anlatıyordu.

Z.R.G: Çünkü kendisi bizzat yaşamış.

M.A: Biliyorsunuz, yine Türk solu diyeceğim, Türkiye solu diyeceğim ya da; Türkiye solu hippi kavramını bile özürlü bir şekilde bildiği için yurtdışındaki hippi ve sol hareket arasındaki organik bağı bilmediği için, yani biz de biliyorsunuz bitli hippi diye bir kavram var, sarhoş, kafası çalışmayan ya da turist ile koşut bilinir ama onlardan ibaret değildir tabii ki.

J.K: Bu demin bahsettiğimiz kitap 1991’de mi basılmış dedin az evvel? Ama daha evvel yazıldığından sen haberdarsın tabii ki... Bu geçen süre zarfında… Bilimkurgu edebiyatında bu ülkede böyle bir sorun var; mesela bir kitap yazdın, Zühtü Bayar bu kitabı yazıyor fakat kitabın basılması için geçen süre ne kadardır mesela?

M.A: Benim tahminimce 70’li yıllarda kaleme almıştır.

J.K: Üç aşağı beş yukarı 20 yıl gibi bir zaman geçmiş üzerinden yani…

Z.R.G: Ama yine de vazgeçmemiş, hayalini paylaşmış ve vazgeçmemiş yazar. O açıdan da çok önemsiyorum.

J.K: Çok önemli bir saptama bu, çünkü şimdi de böyle genç yazarlar var fakat yazdıklarının hiçbir değeri yokmuş gibi düşünebilirler basılmadığı takdirde.

M.A: Basıldığı takdirde dahi değerini göremez. Bırakınız genç yazarları; Schopenhauer Gottingen Üniversitesinde kitabını yayınladığında bin tane satmamış ama Schopenhauer’i bugün herkes bilir.

Z.R.G: Birçok felsefeciye esin kaynağı olmuş…

M.A: Aşkın Metafiziği mesela. İlk başlarda herkes dalga geçmiş. Gerçi bugün de bazıları dalga geçiyor ama bence çok değerli bir eser.

J.K: Satış bir kriter değil tabii ama, bu kadar uzun bir zaman geçmesinin sebebi Zühtü ağabeyin basımını denememesi değil herhalde. Girişimlerde bulunduysa da çok uzun bir zaman geçmiş üzerinden.

M.A: Adam sadece kitapla değil ki, her şeyle uğraşıyor. Benim Zühtü ağabeyle ilgili bazı yazılarımda var… Şöyle bir figür hatırlıyorum; düşünsenize üniversite öğrencisi gençler takılıyor, bira içiyor falan böyle, hepsinin arasında Che Guevera bereli bir dede, ben hatırlıyorum onu.

Z.R.G: Kemancı’da.

M.A: O zamanlar bile dedeydi, dede dediğime kızmıyordur umarım yattığı yerden ama Anthrax dinleyen, en baba ‘hardcore-punk’ gruplarını ve ‘trash metal’ dinleyen değişik bir insan.

Z.R.G: Elli küsur yaşlarında değil mi baktığın zaman? Peki, biraz Deli Kasaptan da bahsedelim. Neler yapıyorsunuz?

M.A: Deli Kasap şu anda Bir Gün Gazetesiyle birlikte her ayın 1’inde verilen bir eleştirel kültür ekinde onlara hem editöryel destek veriyor, hem de müzik sayfalarını hazırlıyor. Onun dışında internet üzerinden www.delikasap.com sitesinden yayınlarımız devam ediyor. Orada bir delikasap tv projemiz var. Orada da çektiğimiz belgeselleri ve eğer becerebilirsek bazı projelerimizi yayınlamayı düşünüyoruz; bazı dünyaca ünlü ve ulusal çaptaki müzisyen ve sanatçılarla da yine görsel röportajlarımızı…

Z.R.G: Kimler var?

M.A: Türkiye’ye gelen hemen, hemen tüm yabancı gruplarla vaktimiz elverdiğince görüşmeye çalışıyoruz. Anathema ile bir televizyon röportajı yaptık, daha yayınlamadık; yakında yayınlayacağız. Amerikalı efsanevi ‘hardcore-punk’ grubu ‘D.R.E.’ ile bir röportaj yaptık; onu da yayınlayacağız. Bunlar önümüzdeki dönemlerde yayınlanacak şeyler. Onun dışında Redd Grubundan tutun da, Bulutsuzluk Özlemi’ne kadar ve diğer bütün yabancı gruplara vaktimiz elverdiğince yer vermeye çalışıyoruz.

Z.R.G: Sen şimdi peki şimdiki durumu nasıl değerlendiriyorsun; Türkçe ‘rock’ ve gelişimini nasıl buluyorsun?

M.A: Evrensel anlamda çok kısır ama Redd Grubunu beğeniyorum. Onun dışında Bulutsuzluk Özlemi’ni her zaman beğeniyorum şu açıdan; rock müziğe Türkçenin adaptasyonu konusunda bence Nejat Yavaşoğulları müthiş başarılı.

Z.R.G: Kilometre taşı değil mi?

J.K: Zühtü Bayar’ın ‘punk’ ve ‘heavy metal’ ilgisinden bahsettik ya, bu anlamda bakınca dünyada yapılan ‘punk’ müzikle Türkiye’de var olmuş bir şey var mı şu anda?

M.A: Türkiye’de şöyle bir eser var; bu alt kültüre gerçekten meraklı olan herkese tavsiye ediyorum: Türkiye’de ‘Rock’ ve Yeraltı Hareketlerinin Kesintili Tarihi adı altında. Burada yine Deli Kasap’la alakası var bunun. Sevgili arkadaşım, Tolga Güldallı’nın Sezgin Boynik’le kotardığı bir eser bu ve benim Aptülika’yla yaptığım konuşmalar serisi var; yazılı bir konuşmalar serisi bu.

Z.R.G: Yalnız, basımı tükendi mi, çünkü geçen hafta biz onu bir arkadaşımızdan temin etmeye çalıştık…

J.K: Biz Hafıza’ya yeni kattık onu ve uzun süre aradık.

M.A: Ben size isterseniz bir örneğini verebilirim bakmanız için, yani bir tane var elimde.

J.K: Edindik.

M.A: Şöyle ki, o ‘limited edition’dır.

Z.R.G: Ama çok önemli bir çalışma gerçekten.

M.A: İçindeki ‘cd’ özellikle. Grup Çığırışım’dan, Tünay Akdeniz’den tutun da 80’li yıllar, 70’li yıllar, 60’lı yıllar hatta…

J.K: 60’lar ve 70’ler.

M.A: Özür dilerim, 77’den, 94 veya 95’e kadar bütün bu yeraltı hareketini, bir şekilde özne olmuş tüm figürleri işlemiş, çok başarılı bir çalışma.

J.K: ‘Limited edition’ diyorsun ya, bunun tekrar çıkma ihtimali var mı bir şekilde?

M.A: Sanmıyorum.

J.K: Çünkü insanlar soruyorlar ve ulaşamıyorlar buna. Böyle bir problem var şu anda.

M.A: Evet, ama o insanların sayısı iki elin parmaklarını geçmez.

J.K: Basmaya değmez diyorsun yani bu durumda?

M.A: Basıldı zaten. Alan aldı ama gelecek kuşaklara bir şekilde aktırılacak ama çok popüler bir konu değil, kaldı ki en popüler romancıların dahi ya da yazın alanında bir şeyler üretenlerin dahi çok fazla satabildiğini söylemek zor. Çünkü burası Türkiye, bir Deli Kasap bu kadar bilinir mesela. Deli Kasap’ın en çok satan sayısı bin beş yüz satmıştır; o da zorla yani.

Z.R.G: 2001’den beri yayınlıyorsunuz değil mi?

M.A: İnternet üzerinden 2001’den beri ama zaman zaman koleksiyon sayıları…

Z.R.G: Büyük istikrar bu arada yani.

M.A: Evet, Zühtü ağabeyle belki arkadaşlığımızın bir faydası olabilir yani. Yazımda da belirtmiştim mesela ona ‘Neden hâlâ rakı içiyorsun, zaten hastasın?’ diyordum, ‘Rakısız hayat olacaksa, öleyim daha iyi,’ diyordu.

J.K: Bak güzelmiş o da. Rakısız olacaksa öleyim, doğru. Bu basılma mevzusuna takılıyorum, çünkü ben birinci elden tanığıyım bunun. Benim yazdığım romanda da aynı şekilde ikinci baskıya gitmekte güçlük çekiliyor, iki sene geçiyor üzerinden falan... Satılmıyor yani Türkiye’de böyle bir şey var. Çok satanlara baktığında da görüyorsun zaten hangi kalıpların sattığını. Onun için de demin dedim ya hani, 1991’de basılmış, bunu bastırmak için yoğun bir çaba sarf etmesinden bahsetmiyorum da hani zaman zaman mutlaka karşısına çıkan insanlar, bağlantılar vasıtası ile böyle de bir kitap var ve bunu basmak istiyorum demiştir ama bu, yirmi sene gibi bir zaman alabiliyor mesela.

M.A: Zühtü ağabey, muhtemelen şunu demiş olabilir... Kendisi bilimkurgucu olduğu için belki -yani yarı ciddi yarı şaka olarak söylüyorum bunu, bir yanım inanıyor, bir yanım inanmıyor.- ‘Bunu ben şimdi bassam kimse anlamaz, herkes tu kaka eder,’ ama 80’li yılların sonunda Türkiye’de bir yeraltı hareketi Batıdan 20 yıl gecikmeli filiz verince demiştir o belki de ‘şimdi zamanı,’ deyip yayınlamış olabilir. Çünkü Stüdyo İmge de avangard kitaplar basan bir yayıneviydi; onlar bile kitap basmayı bıraktı biliyorsunuz.

J.K: Evet, doğru. Şunu da merak ediyorum, belki Zühtü ağabeyin dışında Türkiye’de başka bilimkurgu edebiyatı ile ilgili bağlantılarla da birinci elden ufak tefek bilgin varsa, acaba yeni kuşak arasında bu problemleri yaşıyor mu bilimkurgu edebiyatı Türkiye’de? Merak ettiğim bir şey bu çünkü birkaç tane ben de okudum. Senelerce uğraşıp basılmadığını görünce, yazdıkları şeyleri internet üzerinden paylaşmak zorunda kaldıkları için. Ulaştırmak istiyorlar insanlar bir şekilde çünkü o kitabı onun için yazıyorsun sonuç itibarıyla. Bu şekilde ulaşarak okudum ve gayet iyi kitaplar açık söylemek gerekirse. Yabancı örnekleri de bildiğim için kötü denilebilecek çalışmalar değil; basılabilir. Gayet nitelikli, düzgün bir Türkçe, düzgün bir anlatım, iyi bir fikir var ortada yani ‘iyi’ denilebilecek bir kitap var ortada ama basılmıyor.

M.A: Biliyorsunuz, biraz da fiziksel yayıncılığın gidişatı ile ilgili. Amerika’nın bazı geleneksel gazeteleri bile sadece internet üzerinden yayına başladı. Kitap satışları da onunla koşut bir şekilde düşüyor. Bizim yayınevleri de herhalde biraz ticari bakıyorlar ve geleceğini görmedikleri için bu çocukları da…

Z.R.G: Her konuda olduğu gibi bu konuda da.

M.A: Piyasa denilen o bana göre çok yobaz var oluş biçimine bu kadar körlemesine tapmayla alakalı ama bir yandan da hak mı vereyim bunlara bilmiyorum. Bazı eserler çok kötü. Mesela en bilinen Doğu Yücel’dir. Kendisini seviyorum, arkadaşım ama kötü bir yazar beğenmiyorum yazıtlarını; bilimkurgucu o da. Ben o kadar iyimser değilim. İyi yapıt üretmek için sadece bilimkurgu alanında değil diğer klasik eserlere, felsefeye, işte Avrupa’da ne basılıyor falan bunlara meraklı olmanız gerekiyor. Doğu’ya soruyorum; Yaşar Kemal’in İnce Memed’i kaç cilt, onu bilmiyor, anlatabiliyor muyum? Önce bazı şeyleri bilmek gerekiyor belki erkendir bilmiyorum. Belki sen yazabilirsin.

J.K: Bir taraftan hem takip etmek dünyayı ve burada olup bitenleri ama bir taraftan da burada bir şeyler olması gerekiyor; bir şekilde bu kuşak değilse de bir sonraki kuşak buna ulaşabilsin. Yeşilçam’a dönüşüyor işte. Yeşilçam’da dönem içinde çekilen filmlere bakarsan eğer onlar da doğrudan doğruya satış amaçlı, para kazanmak için yapılmış işler. Birçok dönem furyaya dönüşmüş fakat şimdi, bir şeyler yapılabiliyorsa eğer, doğru dürüst filmler çeken birileri varsa eğer bu biraz da onların yapılmış olmasından.

M.A: Bizim yaşadığımız iklim, ülke enteresan, yani Yeşilçam Sineması dedik. Bereketli Topraklar Üzerinde diye bir film var biliyorsunuz -gene yine Doğu’ya gönderme yapacağım ama babası üzerinden- Erkan Yücel’in başrolde olduğu müthiş bir eser. Bereketli Topraklar Üzerinde yapıldığı dönemde yakılıyor. Askeri yönetim tarafından kaybediliyor ve seneler sonra bulunabiliyor. Ben nihayet izleyebildim filmi. Sınırlı sayıda izleyici ile birlikte izleyebildik ve bence çok güzel bir film.

J.K: Yani bu gibi şeyler oluyor zaten. Şimdi de basılmayan kitapların toplatılması gibi bir durum var, çekilmeyen filmin de yasaklanması gibi durumlar da olmuştur mutlaka. Türkiye’de; beklenir bir durum bu.

M.A: Düşünsenize, en iyi, en çok satan bilimkurgucusu Adnan Oktar olan bir ülkedeyiz. Her yerde Adnan Oktar’ın gayet güzel bilimkurgu kitapları var, biliyorsunuz. Tüm dünyada dolaşıyor.

Z.R.G: Yobazlığın çok güzel bir örneği.

J.K: O manada okunabilecek çok enteresan şeyler var o kitleden.

M.A: Ben şimdi şaka yapıyor gibi gözüküyorum ama. Oktay bilimkurgu yapıyor.

J.K: Şaka falan değil, ciddi bilimkurgu!

M.A: ‘Glam rock’ biliyorsunuz, ‘rock’ müzik tarihinde en suya sabuna dokunmayan tür işte; kızlar, hoplayalım zıplayalım… Böyle bir tarzda kitap çıkarmış bu arkadaş. Gittim, aldım bir de para verdim ona zamanında. Şeytanın Dini Masonluk, diye. Ne kadar ‘glam rock’ grubu varsa ama suya sabuna dokunmayan; işte bunlar satanist terör örgütleri falan filan ama o adam kolluk kuvvetleriyle, devletle falan bağlantısı olan bir adam. Neyse çok fazla konuşmayalım şimdi.

J.K: Bu enteresan, zaten Türkiye solu dedik ya, Türkiye sağı dediğimiz zaman direkt bilimkurguya girmiş oluyoruz aslında, değil mi; ‘janr’ olarak?

M.A: Katılıyorum.

J.K: Zaten çok güzel bir örnek, o örnekler arasında şahı sayılabilecek birisini andık. Senin söylemek istediğin bir şey var mı son olarak Deli Kasap’la, yapacaklarınla ilgili ya da önümüzdeki günlerde gerçekleşecek bazı projelerle ilgili?

M.A: Önümüzdeki günlerde gerçekleşecek projelerle ilgili zaten beni yine konuk edersiniz. İyi bir proje geliyor ama şimdi söylemeyeyim.

J.K: Bu iyiydi.

Z.R.G: Verdin gazı! O zaman teşekkür ediyoruz.

M.A: Teşekkür ederim beni konuk ettiğiniz için.

Z.R.G: Ayrıca Zühtü Bayar’ı andık.

M.A: Bununla ilgili son bir şey söylemek istiyorum, 23 Nisanda bizim bir projemiz… proje iğrenç bir kelime özür dilerim, geri alıyorum, bir düşüncemiz var Zühtü ağabeyle ilgili. Biliyorsunuz ki, Zühtü ağabey gerçekten ‘rock’ın fetiş derecesinde delisi bir ağabeyimizdi ve ateistti dolayısı ile bu konuda önümüzde kutsal bir engel olmadığını düşünüyorum ve son zamanlarında da onu biraz üzmüşler galiba; istediği gibi yaşamak istemiş ama pek istediği gibi gitmemiş bazı şeyler. Oraya çok girmeyeyim ama biz ona şunu yapmayı düşünüyoruz 23 Nisanda, Topkapı Mezarlığına gideceğiz. Bunu Deli Kasap’tan takip edebilirler. Buluşacağız hep beraber ve onun mezarında rakı içip, mezarına rakı dökeceğiz.

J.K: Çok güzelmiş.

M.A: Sizi de bekleriz.

J.K: Evet, zamanlamayı tutturup beraber gidelim bence. O zaman tekrar teşekkür ederiz. Herkese iyi akşamlar.

11 Mart Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-22T20:56:00.001+03:00

Yer6Hafıza 11 Mart 2011

Zeynep Rojda Güvenç

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç: Yer6 Hafızadan merhaba, ben Zeynep Rojda Güvenç.

Janset Karavin: Ben, Janset Karavin.

Z.R.G.: Bugün, güncel konulardan sansürü ele alacağız ama, Karagöz ve Hacivat üzerinden ele alacağız. Sansüre Noreplika nasıl yaklaşıyor oradan başlayalım?

J.K: Evet…

Z.R.G: ‘’Sansür kavramı, geçerli olduğu siyasal ve toplumsal bağlama çok sıkı bir biçimde bağlı. Totaliter rejimlerde her an, her yerde kendisini gösteriyor. Aynı zamanda kitlelerin belli başlı denetim araçlarından birisi. Buna karşın resmi sansür, günümüzde demokratik olduğu söylenen ülkelerde geçerliliğini yitirmiş durumda…’’

J.K: …Ki, ‘’bakmayınız Türkiye!’’

Z.R.G: Sansürün bugün elektronik ortamda yapılmasının da hiçbir manası olmadığını düşünüyorum...

J.K: Özel bir mana yok; evet, bunun elektronik ortama sıçramış olması ile sansür, sansür olmaktan çıkmıyor nihayetinde…

Z.R.G: Aynen öyle ve…

J.K: …Aynı mantık ile devam ediyor zaten…

Z.R.G: …Üstelik birkaç yol ile devam ediyor; ya çok sert bir biçimde… direkt kapatılıyor.

J.K: Veyahut da toplumun, geleneklerin baskısı veya ekonomik baskı ile toplumsal iletişim araçlarının, toplumsal dinamikleri yönlendiren araç ve mekânların ele geçirilmesi ya da karşı propaganda ile kazandırılması gibi bir yolla da devam edebilir. Buna bile dolaylı bir sansür demek mümkün.

Z.R.G: Bunu Karagöz ve Hacivat üzerinden ele almamızın sebebi ise bir Karagöz ve Hacivat sahnemizin olması… senin bildiğim kadarı ile…

J.K: Ben bir hayaliyim aynı zamanda... Bütün tasvirleri tek başıma çiziyorum, tasarlıyorum, yapıyorum, oynatıyorum. Yani bir hayalinin yapması gereken her şeyi bir arada yapıyorum.

Z.R.G: Ve Türkiye’de…

J.K: Türkiye’de kadın hayali çok az sayıda var. Bir kaç kişi mutlaka olmuştur şimdiye değin, özellikle 20. yüzyıl içinde biraz da kadın üzerindeki toplumsal baskının azalmasıyla, cumhuriyet döneminde de var, evet ama halihazırda birkaç kişi... yani bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıda.

Z.R.G: Karagöz sansüre rağmen varlığını sürdürebilmiş ve bugüne kadar gelmiş bir sanat dalı. Elbette sen bu konuda daha fazla söz sahibisin.

J.K: Ben şu anda yaşayan ustalar arasında oldukça değersiz bir yere sahibim; açıkça belirteyim. Fakat en nihayetinde bu konuda bazı şeyler yapmaya çabalayan birisi olarak söylemek istediğim şeyler var hem güncel, hem de tarihi bakımdan. Şöyle ki, Karagöz toplumsal ve tarihi toplumsal süreç içinde bakıldığında yasaklamalar ve sansür ile içi içe geçmiş bir tarihi gelişim gösteriyor. Zannediyorum Karagözü bu baskılarla birlikte ele almak gerekiyor. Tarihçesine bakarken yükselişte olduğu ve kayda geçtiği dönemlere bakmak gerekiyor. Yanılmıyorsam Evliya Çelebi söylüyordu, değil mi? İlk kez 17. yüzyılda kayda geçiyor ancak, Karagöz daha evveliyatında da mevcut. Evliya Çelebi sadece tarihçesinden bahsediyor ve bu karakterlerin gerçek olup olmadığı konusunda bazı rivayetlerden, bir de Şeyh Küşteri’ye bağlanan o meşhur rivayeti yazarak dile getiriyor. İlk olarak Evliya Çelebi’nin Seyahatnamelerinde kayda geçiyor bu.

Z.R.G: Ardından yabancı yazarlar...

J.K: Yabancı kaynaklar enteresan, çünkü…

Z.R.G: …Mesela.

J.K: …Evliya Çelebi’nin ardından kaynakçalarda geçmiyor Karagöz, fakat toplumsal yaşantının önemli bir parçası aslında, buna rağmen pek fazla bahsedilmiyor; daha çok Türkiye’ye gelen ve çeşitli konularda incelemelerde bulunan yabancı yazarlarca bahsediliyor. Mesela Vanda var bunların arasında; önemli bir isim. Karagöz üzerinde oynanan sansür oyunundan ziyade ne kadar açık saçık bir sanat olduğuna ve gösterimlerde kullanılan esprilerin çift dilliliği ve biraz belden aşağı oluşuna ilişkin notları var Vanda’nın.

Z.R.G: Hatta çocuklarınıza nasıl bunu izlettiriyorsunuz…

J.K: Evet, böyle bir anekdot var kitabında da ve kendisine verilen cevap da ‘bir şekilde öğrenmeleri gerekiyor’ ve Karagöz bir yandan da bu toplumsal eğitim sürecinin bir parçası haline dönüşüyor çocuklar ve gençler için. Böyle bir durumu da var fakat, Karagöz’de -şunu belirtmek gerekiyor belki de,- bir çeşit çift yönlülük söz konusudur, yani Karagöz’ün çok kısıtlı olduğu da düşünülebilir birçok yazarca ama bir taraftan da şöyle bir durum vardır; Karagöz her bakımdan yani, yapısal bir nitelik olarak da metinsel olarak da çift değer taşır. Beri yandansa Karagöz’ü o dönemde oluşturan üstatlar kendisini korumaya yönelik bütün nitelikleri çok iyi serpiştirmiştir jargonun içine. Mesela muhavereden evvel bir perde gazeli ile başlar oyun ve perde gazeli bir biçimde korunma sağlayan bir araçtır. Sultan dışında herkese…

Z.R.G: Sataşılır.

J.K: Elbette! Sataşmak ne kelime, çok daha ağır eleştiriler getirilir ve bu çok önemli bir şey belki de Jung’un söylediği gibi Karagöz’ün bir çeşit arketip’e…

Z.R.G: Anime arketipine.

J.K: ...anime arketipine dönüşmesine sebep olan şey, çünkü halk kitlelerinin kişileşmesi söz konusu Karagöz üzerinde; zaten karakterlere girmeyeceğim...

Hacivat’ın duruşu, hareketleri, tavrı, konuşmaları kullandığı düzgün İstanbul lehçesiyle daha elit bir kesimi simgeliyor oluşu, fakat bir yandansa Hacivat’ın aynı zamanda sürekli sorun çıkartan, ikiyüzlülük eden, yalan söyleyen ve ortalığı karıştıran karakter oluşunun sebebi de biraz halkın bu elit kesime bakış açısını gösteriyor. Karagöz üzerinde bir anime arketipi oluşuyor ve bunun üzerinden gidersek eğer dolayısıyla bu toplumsal çalkantının gerçekleştiği, sürdüğü, sürmekte olduğu güç dönemlerde oluşan bir durum. Karagöz’de böyle bir hadise var, o yüzden özellikle 16. Yüzyıldaki... -Ece Ayhan da bahsediyor bundan hatta bu durumdan 16. yüzyıldaki Osmanlıdaki bu karışıklıktan, ekonomik çöküntü başlangıcından ve hatta toplumsal kargaşadan hiç bahsetmeyen Osmanlı vakanüvisleri içinde ‘sarışın Osmanlı tarihçiler’ der o, sarışın ve karaşın söyleminden kaynaklanan bir deyişiyle.- Bu dönemde güçleniyor Karagöz ve bu dönemde de tam gaz devam ediyor toplumsal eleştiriye, zaten kaynaklandığı nokta o. Halkın kabullenmesi dolayısıyla bu kadar tutmasını ve bugüne taşımasını sağlayan niteliği bu.

Z.R.G: Mesela Metin And ve İlber Ortaylı’nın bu konuda çok güzel çalışmaları var.

J.K: Mesela Metin And çok ciddi çalışmalar ortaya koymuş birisi, İlber Ortaylı da birkaç yerde bahsediyor sanırım, değil mi?

Z.R.G: Evet, imparatorluğun En Uzun Yüzyılı kitabından bir bölüm okumak istiyorum...

‘’Karagöz, kahvehaneler, tekkeler ve hamamlar gibi kamuoyunu biçimlendiren araçlardan biriydi. 20. yüzyılda çocuklara yönelik, 19. yüzyılda yer yer galiz sözlerle dolu ama masum bir gölge oyununa dönüşen Karagöz, önceki yüzyıllarda Osmanlı kültürünün en çarpıcı siyasal hiciv örneklerini çıkartmıştır.’’

J.K: Evet, aslında Karagöz’ün hiç de hiciv içermediğini veyahut da hiç sistem eleştirisi yapmadığını…

Z.R.G: Eğlencelik.

J.K: …sadece eğlencelik olduğuna yönelik böyle bir önyargı var ve bu, tarihi süreç içinde de var, zaten Türkçe kaynaklarda böyle bir not, Karagöz hakkında geniş, kapsamlı bir araştırma ya da yazı bulunmadığı için böyle bir önyargı bizde yoğun bir biçimde var. Ancak, yabancılara dönüp bakacak olursak Osmanlı tarihi içinde 16-17-18-19. yüzyıllarda buraya gelip toplumsal yaşam hakkında notlar alıp, kitaplar çıkartan belki de Karagözü de bu bağlamda konu başlığı edinen yabancı yazarlara bakarsak eğer, orada çok ciddi şekilde Karagöz’den alıntılar bulunduğunu ve aynı zamanda Karagöz’ün çok ciddi bir biçimde o dönem içinde Osmanlıda serbest olmayan bir çeşit ayaklı gazete işlevi gördüğünü söylüyorlar; bu çok doğru. Genel olarak bu yanılgıya düşülmesinin sebebi Karagöz’ün bu kadar yaygın oluşu. Sokaklarda köşe başlarında bile Karagöz oynatan hayaliler var fakat asıl olan o değil, daha ziyade kahvehanelerle başlıyor bu durum. Bu da yanılmıyorsam 1850’lere rastgeliyor. Tarih konusunda yanılma olasılığım çok yüksek; o konuda referans olmayayım fakat, Tahtakale’de kahvehanelerde başlıyor… Kahvehaneler kontrol altına alınamayan ve toplumsal dinamik oluşturan bir çeşit mekâna dönüşüyor. Aslında iktidar, kahvehanelerden rahatsız çünkü kontrolü altında değil ve çeşitli toplumsal gruplardan, sosyolojik kesimlerden insanlar var; bunlar kahvehanelerde biraraya geliyorlar. Hani dingin bir görüntü vardır ya üzerine ölü toprağı serpilmiş, deyip kızdığımız; aslında orada çok ciddi bir toplumsal dinamik oluşmasına sebep oluyor, bu insanların birbirleriyle iletişim kurmaları neticesinde. Tarihi süreç içerisinde Karagöz’ün de en temel sahnelerinden birisi kahvehaneler. O bakımdan bu çok önemli çünkü kahvehanelerle birlikte ilerleyen bir gelişim süreci var. 16-17-18. yüzyılda yoğun hiciv ve ağır eleştiriler içeren bu Karagöz oyunları sürerken, belki de 19.yüzyıla yaklaştığımız zaman aynen İlber Ortaylı’nın da dile getirdiği gibi artık galizleşmeye başlıyor, belden aşağı esprilere, daha çok eğlenceliğe dönüşmeye başlıyor ama büyüklere yönelik olarak.

Z.R.G: Bugüne baktığımızdaysa sanki sadece çocuklara yönelik gibi?

J.K: Maalesef, tamamen piyasaya yönelik; işte bu bahsetmiş olduğumuz sansürün bir başka açısı. En başta doğrudan doğruya yasaklama gerekmiyor demiştim ya? Sansürün bir çeşidinde de şöyle bir dolaylama var, ekonomik baskı yoluyla yozlaştırma da söz konusu olabilir. Ne yazık ki bu gün, Karagöz o siyasi ve gündelik duruşunu kaybetmiş durumda ve eğlenceliğe, -ancak 19. yüzyıl veya 20. yüzyılda sürdüğü gibi değil de,- doğrudan doğruya çocuklara yönelik bir etkinliğe dönüşmüş durumda ve bu korkunç bir gidişat. Aslında bu, sansürün toplumsal ve ekonomik baskı ile oluşturulan hali. Karagöz’ün aslında bu tarihi süreçten akıp geldiğini görmek ihtiyacı var, çünkü günümüzde de hala -Abdülhamit döneminden bahsediyoruz ama- bugün de medya farklı bir durumda gözükmüyor ne yazık ki.

Z.R.G: Bloglar kapatılıyor.

J.K: Bloglar kapatılabiliyor, medya ile ilişkili çok fazla soru var insanların zihinlerinde. Birçok ilginç söylem söz konusu ve burada bir soru işareti oluşmuş vaziyette. Demek ki, bu Karagöz’ün tarihçesini ve sansür üzerinden o tarihçeyi bilmek geçmişe ve bugüne bakabilmek açısından çok değerli. Gelecekte toplumsal belleğin nasıl şekilleneceğini bugünü nasıl anlamlandırabileceğimizi anlamak üzerine çok değerli bir bilgi kaynağı olarak görmek gerekiyor bunu.

Perdenin çifte anlamlılığından bahsetmiştim hatırlarsınız; bu biraz da Freudyen bir söyleme giriyor çünkü psikanalizde çifte değerlilik diye bir kavram vardır. Freud, günlük yaşamın psikopatolojisinde perde anı diye bir kavram ortaya atıyor. Kabaca söz edersek, çocukluğumuza ait anılarımızı çok net anımsayamadığımız halde bunlardan bazılarını hala saklıyor oluşumuz, hâlbuki çok net anımsamamız gereken birçok şeyi hafızamızda tutamıyor oluşumuz. Bunun ilginç bir alt yapısı olduğunu düşünüyor Freud ve bastırılmış cinsel yaşantıları ya da düşlemlerimizi oluşturduğumuzu düşünüyor; bu da psikanaliz yöntemini oluştururken önemli bir kaynak oluyor onun için. Bu perde anı değerinden bahsetmemin sebebi ise şu, dediğim gibi Karagöz’de çifte anlamlılık gibi bir hadise söz konusu, bu yapısal bir nitelik aynı zamanda. Ayna diye tabir ettiğimiz ve ardında hayaliyi gizleyen bir perde var ve kimse hayalinin kim olduğunu bilmiyor ve hayali…

Z.R.G: Ve hayali birçok şey oluyor değil mi orada?

J.K: Elbette, aynı zamanda birçok karaktere bürünüyor fakat…

Z.R.G: Hem müzisyen, hem de hicivci.

J.K: Evet, tiyatral anlamda sekiz, dokuz fonksiyonu olan birisi. Bir de şöyle bir durum var; geleneksel olarak hayalinin çıkıp selam vermesi ve kendisini tanıtması gibi bir durum söz konusu değildir Karagöz’de. Perdenin ardından da hayalinin oynattığı oyunu seyredersin ve hayalinin kim olduğunu bilmeyebilirsin. Geçmişte çoğu insan bilmezdi. Şimdi etkinlikler sırasında belirtiliyor tabii, fakat gelenekten gelen hadise budur, dolayısıyla da burada hem yapısal hem de niteliksel bir çifte değerlilik söz konusu; bu da bana şunu düşündürdü: Freud’un çifte değerlilik olarak kastettiği şey perde anı olarak çevrilmiş dilimize, aslı ‘dekernerrung’ gibi bir kelime -hiç Almancam yok, büyük ihtimalle katletmiş olabilirim dili, bundan dolayı herkesten özür dilerim- toplumsal belleğin sağlamlaştırılabilmesi için bugünü anlamlı kılabilmek gerekiyor ve bunu sağlayabilmek için de böyle bir yol kat etmek gerekiyor olabilir geriye doğru ki, bugün bu blogların yasaklanması veyahut medya üzerine oluşan soru işaretlerine doğru bir analiz koyabilmek için ihtiyaç duyacağımız bir şey sanıyorum.

Z.R.G: Var mı başka söyleyeceğin bir şey?

J.K: Gündüz konuştuğumuz bir şey daha vardı; hatırlarsın. İnsanlar genel itibarıyla Karagöz’ün kurgusunda bir kapalılık olduğunu düşünüyor.

Z.R.G: Aksine fazlasıyla açık ve…

J.K: Ben orada bir şeyler söylemek isterim açıkçası.

Z.R.G: Halkın algısıyla halka direkt hitap etme…

J.K: Dediğim gibi, ben de bir hayaliyim ve elimden geldiğince ortaya bir şeyler koymaya çalışıyorum, diğer taraftansa Karagöz metni beni bir yazar olarak fazlasıyla ilgilendiriyor. Aynı zamanda Karagöz’ün Türk Romanı üzerindeki etkisi beni çok ilgilendiriyor. Bu bağlamda metne baktığımızda Karagöz jargonunun oldukça parlak bir fikir olduğunu düşünüyorum, çünkü böyle bir jargon dünyanın hiçbir yerinde yok. Çok kapalı gözüküyor ve sürekli olarak aynı tiplemeler var; bunun nereye kadar sürdürülebileceği düşüncesi kurcalıyor insanların aklını. Toplasanız en fazla 50-100 tipleme çıkar ortaya 101. yok fakat yeni ekleme şansınız yok ve jargona uygun bir akış sağlamak zorundasınız; ilk başta bunu kısıtlanmış bir kurgu gibi görüyorsunuz, fakat o karakterlere size korkunç bir ferahlık ve inanılmaz bir kurgu çıkartmanızı sağlayabiliyor; dolayısıyla sanılanın aksine yine burada da çift yönlülük gibi bir hadise söz konusu. Kendisini saklıyor fakat o gizliliğin arkasında. Çok ciddi bir açıklık söz konusu ve o açıklık üzerinden giderek hayaliler oyun metinlerini çıkartırken bu eleştirel tavrı takınabiliyorlar karakterler üzerinden. Bu da çok önemli. Karagöz metinleri aslında Türk Edebiyatı için çok değerli ki, bir kısmı -biraz zor olsa bile ulaşmak- Türkçe kaynaklarda hala bulunabiliyor. Bir şeyler yazıp çizmek isteyen insanlara tavsiye ederim; gelenekten kaynaklı oluşundan dolayı bilinmesi gereken çok değerli metinler bana göre.

Z.R.G: Teşekkürler Janset konuğumuz olduğun için.

J.K: Ben teşekkür ederim.

Z.R.G: Bu arada kolektiften arkadaşımız Dr. Üstün Yıldırım’a program cıngılı için teşekkür ederiz.

J.K: Evet, birazdan dinleyeceğimiz cıngıl için.

Z.R.G: Herkese iyi akşamlar.

J.K: İyi akşamlar.

4 Mart Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-22T20:25:00.000+03:00

4 Mart 2011

Zafer Yalçınpınar

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar ben Janset Karavin ve...

Zeynep Rojda Güvenç: Zeynep Rojda Güvenç...

J.K.: Bu akşam yanımızda Zafer Yalçınpınar var daha önce de açıkladığımız gibi. Zafer merhaba, hoş geldin.

Zafer Yalçınpınar: Hoş bulduk.

J.K.: Nasılsın?

Z.Y.: Heyecanlı!

J.K.: Biraz apar topar girdik yayına belki de o yüzden ama eminim konuşmaya başladıkça rahatlayacağız ve gayet de güzel olacak, geçecek sohbet... Bize biraz yaptıklarından bahseder misin her şeyden evvel, yani belki de bilmeyen, farkında olmayan insanlar vardır her şeye rağmen?

Z.Y.: Her şeyden evvel, dedin, aslında Evvel Fanzin diye bir blogum var. Orada bir takım edebiyat efemeraları, alternatif kültüre ait efemeralar ve bir kesimi memnun etmeyecek paylaşımlarda bulunuyoruz. Bunun dışında özgür neşriyatları yıllardır takip ediyorum. Bu özgür neşriyatlar çok çeşitli, benm de çıkardığım, kolektif olarak arkadaşlarla da yaptığımız ama en bilindiği Kuzey Yıldızı edebiyat dergisi; Özge Dirik’in de içinde olduğu. Ardından Kuzey Yıldızı kapanınca, Kadıköy’de, Sonrasızlık diye bir fanzin çıkardık. Onun ardından da P.A.T! diye bir internet oluşumumuz vardı; tabii bloglara yöneldi artık fanzin hayatı...

Z.R.G.: Tam da onu soracaktım ben; fanzinle blogu nasıl ayırıyorsun sen ve fanzini nasıl tanımlıyorsun?

Z.Y.: Valla bugün... Fanzini tanımlamak güzel bir soru... Fanzin şöyle; bir konunun fanı olan, bir konuya odaklanmaya çalışan özgür bir neşriyat olarak tanımlayabiliriz.

Z.R.G.: Ama artık bloglar daha mı revaçta içerik olarak?

Z.Y.: Evet içerik olarak... Şöyle düşünebiliriz; iki kişinin olduğu yerde bir iktidar vardır, fanzin olsa bile. Bugünkü iktidara eklemlenen fanzinler de var; farkında olmadan yapıyorlar tabii bunu. Ama blogta böyle bir iktidar sistematiği yok. Çıkıyor ve yazıyor insan, biribirini takip ediyor, paylaşıyorlar...

Bu arada bloglardan sözü açmışken Blogspot’un engellenmesi...

Z.R.G.: Evet, onu da soracaktım?

J.K.: Ne düşünüyorsun bu konuda? Düşünülecek bir şey var mı daha doğrusu mu?

Z.Y.: Ne bileyim... Aleme rezil olmanın alemi yok! Bunu, Borges Defteri var işte; o da Blogspot üzerinden yayın yapıyordu –benim kalp ve vicdan olarak bir olduğum bir gruptur- onun bildirisinden aldım bu lafı, buraya taşıdım. Mesela Borges Defteri’ni düşünebiliriz ilginç özgür neşriyatların arasında.

J.K.: Çok ciddi bir yayın olduğunu da söyleyebiliriz. Türkiye’de seyrek rastlanan, belki yanına, bağlam olarak tutmasa da Futuristika’dan bahsedebiliriz; blog üzerinden değilse de ibternet üzerinde doğru dürüst yayında bulunan, bir elin parmaklarını geçmeyecek kadar az olan bloglardan birisi...

Z.Y.: Özgür neşriyat dediğimiz zaman; sözünü esirgememesi lazım ama tamamıyla da dağınık, derbeder bir şey olmamalı. Mesela bugün atölyenize geldiğimde, orada bir sürü fanzin vardı; 90’lardan tutun hatta 70’lerden bile bir şeyler vardı, ben sanki gördüm!

J.K.: Evet evet!

Z.R.G.: İhap Hulusi...

Z.Y.: İhap Hulusi mesela çok ilgimi çekti benim; bir fanzin çıkıyor 90’larda İhap Hulusi’yi anarak... Hatta neydi? İhap Hulusi Underground...

Bu arada İhap Hulusi’den de bahsedelim; eski bir grafik tasarımcı, duayen tabii. Duayen demeyeyim de öncülerden.

Aslına bakarsanız Yer6 Hafıza doğru bir proje bence. Biraz projeyle ilgili bir şeyler dile getirmek isterim...

J.K.: Evet fikrini almak isterim, meraktayım?

Z.Y.: Fanzin dediğimiz zaman 90’lardan bugüne kadar gelen bir süreç var. Bu süreçte bir şeylerin sonuna gelindi artık. Çünkü insanlar biçimsel özelliklerine fanzinin itibar etmeye başladılar, içeriğe önem vermiyorlardı. Fanzincilerin bir derdi vardı. Dertleri şuydu; editörler onların sözlerine geçit vermiyorlardı. Onlar da biz kendi sözlerimizi, kendi ilgilerimizi, kendi odaklarımızı edebiyat, sanat kahyalarından kurtulup...

J.K.: Bilirkişi tahakkümünden çıkıp...

Z.Y.: Aynen öyle, o iktidardan kurtulup kendi kendimize yaparız. Ha yaygın değil miyiz? Biz de fısıltı olarak yayılırız. Yüz bin, iki yüz bin basmayız da, beş on basarız ama bizim fısıltımız, bizim söylediğimiz sözlerin içeriği daha kuvvetli mantığıyla ortaya çıktı.

Yeraltı kelimesi benim artık kafama takılmaya başlıyor... Bunu sağda solda, olur olmadık yerlerde hep dile getirdim. Sanki yeraltı bitti ya da hiç olmadı ya da şu anki yaşamsal karşılığı yeterince yok içerik anlamında; biçimsel olarak vardır tabii ama içerik olarak böyle bir karşılığının olmadığını düşünüyorum. Bunu da çok açık gönüllülükle sölüyorum bunu.

J.K.: O bir etikete doğru gitmeye başladı son zamanlarda. Seni, beni, onu, şunu yeraltı etiketiyle yaftalayıp bir şekilde artık vitrine çıkmaya hazır hale getirmek... Böyle bir eylem.

Z.Y.: Vitrin demişken, mesela isim vermeden söyleyeyim; büyük bir yayınevinin hiç unutmuyorum, yeraltı edebiyatı diye bir bölümü vardı. Bu büyük yayınevinin mağazası üç beş katlı büyük bir şeydi... Giriyorsunuz, spotların altında yeraltı edebiyatı, güzel güzel ciltlenmiş kitaplar, önünde duruyorsunuz falan... Böyle bir endüstileşme havası ilk burada sezmiştim yeraltı edebiyatı anlamında...

J.K.: Seç beğen al!

Z.Y.: Ama burada kitaplar söz konusuydu, fanzinlere bu işler bulaşmamıştı. Fanzinler her zaman elden ele ve özgürce dağıtılmayı düşünmüşlerdi; o yüzden kitapçılarla fazla ilişkileri yoktu. O da biçimsel bir şey, elden ele gitmesiyle...

J.K.: Bir süre sonra sanıyorum o kitapçılarla olan ilişkiler biraz fazlalaşmaya başladı; dirsek teması yoğunlaşmaya başladı...

Z.Y.: Hatırlıyorum; marketlerdeki barkodlarla ilgili birçok çalışmalar yapıldı... O barkodları hapisane parmaklıkları gibi gösterdiler falan... Böyle bir kodlama imgesi vardı. Edebiyat ve sanatı birleştiren bir ‘şey’ olarak fanzini düşündüğümde, zineleri, özgür neşriyatları düşündüğümde bu kodlamaları kıracak başka kodlamalarla ama derli toplu bir şey... Fakat şimdi bugünkü fanzinler içeriksel olarak bu kodlamaları kıramaz hale geldiler. Koda bu kadar niye taktım, barkoda niye taktım? Şimdi giriyorsunuz, bazı kitabevlerinde ama bazılarında; hepsinde değil... Bir çeviriyorsunuz fanzini, oraya bir kodlama koyulmuş. Eskiden, insanların en nefret ettiği şeydi ama bugün sistemin içine giren, mecburen yapılan bir şey haline geldi. Parçası oldu. Yani üstüne kod koyuyorlar falan. Ha zaman zaman ben de bu sistemin içine girdim ama her zaman garipsedim, garipsediğim bir şeydi. Yeni nesil bunu bu kadar garipsemiyor olabilir...

J.K.: Bu yeraltı kavramının içi boşaltılmış bir kelimecik olarak karşımıza çıkmasının sebeplerinden biri de belki de geçmişinin çok iyi bilinmeyişi, kavramsal geçmişinin bilinmeyişi. Sen bunun için bir şey söylüyordun; köprüaltı ile başlayıp nereye giden?

Z.Y.: Denizaltına giden... Rafet’ler (Rafet Arslan) bunu sualtı olarak da ifade ediyorlar.

Z.R.G.: Köprüaltı ile yeraltını nasıl ayırıyorsun?

Z.Y.: O ilginç bir hikaye. Aslında tanık olmadığım dönemlere ilişkin konuşmayı pek sevmiyorum ama biraz da tarihsel araştırma huyum var; kurusun, kurumuyor... Yeraltı edebiyatı 90’larda meşruulaştı. Bunun kuramı ortaya koyuldu 101 Fanzin Sergisi’nde Kargaart’ta yapılmıştı; Altay Öktem’in çalışmaları.

Z.R.G.: Hatta bu konuda bir kitabı da var...

Z.Y.: Kitabı da var. Sonra Şehrin Kötü Çocukları; gene İthaki’den galiba... İşte o dönemde yeraltı edebiyatı, altkültürle, üstkültürle ve diğer bileşenleriyle Altay Öktem tarafından ele alındı ve bir de çeşitli parçaları verdiler. Bu aslında yeraltı edebiyatının Türkiye’de yeraltı edebiyatı olduğu dönem. Kimse bilmiyordu bunun yeraltı edebiyatı olduğunu. Altkültür nedir, alt dil, üst dil bunlar nedir pek bilinmiyordu ama Altay Öktem’in çalışmasıyla yeraltı edebiyatına yeraltı edebiyatı denmeye başlandı. Fakat bana sorarsanız yaşamsal karşılığı az olan bir şey bu çalışmadan sonra daha da azalmaya başladı. Çünkü Türkiye’de bir yeraltı edebiyatının olabileceğini düşünmüyorum ama bir köprüaltı edebiyatı olabilir diye düşünüyorum. Ve 90’larda Galata Köprüsü’nün altı, Ortaköy gibi mekanlar başka dehlizler, kuytularda bir kültür vardı. Ve bence, tabii sadece edebiyatla şiirle falan ilerleyen değil, aynı zamanda graffitilerle, punkla müzikle iç içe ilerleyen bir külüt vardı ama bu kültürü ben, 80 sonrası siyasi koşullarda ortaya çıkmış köprüaltı kültürü... Meydanlardan inenlerin masa başında yaptığı söylemler olarak gördüm. Bu devam etti, hatta 2001 – 2002’yi de yeraltı edebiyatı anlamında iyi yıllar olarak görebiliriz.

J.K.: Nispeten... Bugüne nazaran...

Z.Y.: Ondan sonra bir endüstrileşme kafası ortaya çıktı. Farkında olmadan endüstrileşiyorlar; içerik aynı, her şey aynı, bir fanzinin diğerinden bir farkı yok. Oysa ki binlerce farkının olması lazım söylem olarak. Dil bile aynılaştı. Burada ben dili çok önemsiyorum. Ece Ayhan diyor ya, aşk örgütlenmektir, aslında dil örgütlenmektir. Bu kapsamda da iktidar ve gaddarlık karşıtlığını kaybedip bir endüstrileşmeye doğru gittiğine inanıyorum ben içeriksel olarak; biçimsel olarak değişik şeyler olabilir. Sanki belirgin odak konuları yok, dilde sorunlar var, odaklanmaktan uzaklar! Benim çalışmalarım da süper yakın değil 90’ların o odağına, havasına vesaire ama kendince belli odak noktaları, ilgileri var.

Mesela 491 diye bir şey yapıyoruz, aslında bu bir Dadacının bundan seksen doksan yıl evvel başladığı bir şey 291 diye...

J.K.: 291’den 491’e.

Z.Y.: Evet, 491’e kadar geldi işte. 291 yanılmıyorsam Paris’te, ardından 391 Nev York’ta Galeri 391, ardından Türkiye İstanbul Kadıköy’de de 491.

J.K.: Buradan denizaltına doğru...

Z.Y.: Denizaltına nasıl gidiyor?

J.K.: Köprüaltından denizaltına geçiş bu süreçte yaşanan bozulmalar ve şimdi ne olabilir?

Z.Y.: Benim denizaltı dediğim şey şu; tıpkı ikinci yeni şiir akımında olduğu gibi imgesel özgünlüğün yakalanması ve onun için de, bu iş için de yeni yer yok artık ve bu iş daha derinlere gitmeli, derin dille, sığ olmayan bir dille...

Z.R.G.: Köklerini bulmalı?

Z.Y.: Ya da yeni kökler oluşturmalı. Ama bir orijin olmalı, bir temel olmalı gibi geliyor bana içeriksel olarak. Yeni deyince de bütünüyle saçmalayamayız. Bir derdi olmalı ve o dert artık yerlerde değil derinlerde. Ben de dalga geçtim; yeraltı edebiyatı bitti, denizaltı edebiyatı var diye. Kendimce bir söylemde bulundum. Aslında bunun bir hikayesi de var. Ben bir zamanlar sahaftan bir tane argo sözlüğü buldum. İncecik bir argo sözlüğü; ilginçtir bunu Türk Dil Kurumu neşretmiş zamanında.

J.K.: Aa evet! 40’lı yıllar ve Ferit... İsim hafızam çok fena...

Z.Y.: Ben de anımsayamıyorum ama çok önemli bir şeydi. Başka argo sözlükler de var...

J.K.: Bu çok değerli...

Z.Y.: Değeri şuradan; yeni yapılan bir sürü argo sözlüğü var mesela Ali Püsküllüoğlu’nn bir argo sözlüğü var; kimse bilmez. Hulki Aktunç’un var herkesin bildiği, yani yeni o... Ama Türk Dil Kurumu’ndan bizzat bir zatı şahane çıkmış diyeyim! İnce bir kitap yapmışlar; ben bunu sahaftan buldum.

J.K.: Oluyor öyle kazalar...

Z.Y.: İlginç olan şuydu; üstünde imha yazıyordu kitabın. İmha edilmiş yani tasnif sonrası. Bir denizaltı filosunda mı ne istiflenmiş, tam hatırlamıyorum ama, o anda kafamda böyle bir düşünce çaktı ki, o argo başka bir argo. İlişkilendirdim bu söylemi böylece.

J.K.: Bense şöyle ilişkilendirmiştim senden ilk duyduğum zaman, üzerine ilk konuştuğumuz zamanlar ki, herhalde bir buçuk iki seneyi buluyor... Yeraltı edebiyatı tamam, eyvallah fakat yerin altında bulunduğun esnada öldüğün anlamına gelmiyor bu yani nihayet üstün toprakla örtülmüyor, yerin altında bir dehliz arıyorsun kendine çünkü yerin üstündeki söylem, dil, imgeler artık seni kesmiyor, artık söylemek istediğine erişemiyorsun bu noktadan ve bir başka dehliz arıyorsun rahatça yazabileceğin, söyleyebileceğin, çalabileceğin ve bunun için yapıyorsun bunu; gene nefes alıyorsun, yerin üstündekilerle aynı havayı teneffüs etmek mecburiyetinde kalıyorsun çünkü gene hava var ortamda. Ama denizaltı dediğin zaman o iş değişiyor! Yani ben, diyorsn, öyle bir noktaya götürüyorum ki artık bunu, ben sizin gibi değilim; tırnak içinde gibi değilim, artık kendimim ve ben burada soluklanıyorum. Sizin soluklandığınız, sizin beslendiğiniz damar artık burada yok ben başka bir yere doğru gidiyorum anlamını da çıkarttım, öyle bir hisse kapıldım denizaltını duyunca ve bunu kendi düşüncelerimle de şöyle bağlantılandırdım: Artık görüyorum ki ben, öyle bir noktaya vardık ki, köke inemeyen, buradan köklenemeyen her türlü hareket bir şekilde askıda kalmak durumunda. O sanki janjanlı ambalaj kağıtlarıyla sarılıp, bir gösterge haline dönüştürülüp, satılacak bir ürüne dönüştürülmek mecburiyetinde, istemese de bu yola doğru gidiyor.

Z.Y.: Evet, metalaşıyor aslında...

J.K.: Çağın gereği yüzünden böyle bir şey oluyor, sistemin baskısı yüzünden, ancak kendisi lan, hakiki olan –bugün paylaşmıtım bir şekilde gene bunu, geldi aklıma: Devletin ve başka resmi kanalların, devlet derken kastım kurumsallık, edebiyatta devlet kavramının onaylamadığı, artık var saymadığı ve hakiki olarak orada var olan, dokunulabilir olan ve heykeli dikilmeyecek ama soluk alıp veren ve denizin altında soluk alıp veren gerçek heykellere ihtiyaç var çıkış için.

Z.Y.: Böyle bir imgeleme, böyle bir evren tasavvuruna ihtiyacımız var. Bence fanzinler eskiden bu evren tasavvuruna dille –dili içeriksel olarak çok önemsiyorum- hizmet eden bir dille yazılıyordu, şimdi yazılmıyor. Endüstrileşmiş bir dil var, endüstrileşmiş bir imgelem... Niye bundan rahatsızsızsın, diye soracak olursanız temel prensiplerinden rahatsızım. Mesela standartlaşma en temel prensibi endüstri uygarlığının; rahatsızım. Efendime söyleyeyim, azamileştirme; rahatsızım. Merkezileştirme; rahatsızım. Bunlardan rahatsızım ve bunlar maalesef özgür neşriyat diye geçinen oluşumlara da yansımış durumda.

Z.R.G.: Bir de bugün Nazım Hikmet’ten konuşmuştuk... Ondan da kısa da olsa bahsedelim istiyorum çünkü aslında ilk fanzin... İşi araştırıp içine girdikçe öyle bir durum yakaladım; onu da paylaşalım istiyorum.

Z.Y.: Tabii... Zeynep bana 90’larda İhap Hulusi Underground diye bir fanzin çıkmış; gerçekten çok sıkı bir şey, gerçekten çok beğendim ve bir fotokopisini alacağım, onu gösterdi. O esnada aklıma birden geldi; Nazım Hikmet açlık grevine başladığı zaman Bursa Cezaevi’nde, Nazım Hikmet adında bir bildiri, bir neşriyat çıkıyor.

Z.R.G.: İçindeki isimler... Orhan Veli var...

Z.Y.: Evet, birçok isim var, birçok mahlas da var tabii ama mesela şu ilginç; Orhan Veli, Oktay Rıfat ve Melih Cevdet Anday’ın Nazım’la birlikte iki günlük açlık grevine başladığı yönündeki bildiriyi o neşriyatta yayınlaması. Şöyle düşünün; iki parça bir şey, adı Nazım Hikmet, önemli şaierlerin yazıları var ama mahlaslarla yazılarda var, tam bir fanzin kafası diye düşündüm ve kendi kafama göre ilk fanzin olarak bunu gördüm. Kendimce de böyle söyledim. Fanzin demeyeyim de bir özgür neşriyat olarak gördüm bunu.

J.K.: Tabii tabii, aynı çerçeve içine alınabilir bir şey nihayetinde. O mantıkta evet.

Z.Y.: Ben blog olayını çok önemsiyorum, interneti çok önemsiyorum.

J.K.: Peki sana şunu sorabilir miyim madem buraya giriyorsun; ben de şunu önemsiyorum; biz Yer6 Hafıza diye bir proje yürütüyoruz, evet pdf formatında, elektronik başka formatlar da; zaman içinde geliştirilen formatlar da bulunabilir ve bunları da topluyoruz elbette. Zaten birkaç aşama oluşturuyoruz, elektronik ortama da aktaralım diye düşünüyoruz, mikrofilmlere kadar gitmeyi düşünüyoruz . Müzecilik, koleksiyonculuk mantığında böyle bir şey var zaten. Koleksiyonu yapılan şeyin fiziksel olarak kaybedilmemesi ve bulunması esas. Bu durumda sen ne dşünüyorsun, internet mi yoksa bası olarak bulunma hali mi?

Z.Y.: Valla, çok zor bir soru... Ben interneti tercih ediyorum. Pektabii orada yazılanlar da yazı, orada yazılanlar da gözle okunabiliyor; önemli olan düşünceyi dolaşıma sokmak, imgeyi dolaşıma sokmak.

Z.R.G.: Ve en hızlı da artık bu şekilde yerini buluyor...

Z.Y.: Evet, ben interneti çok önemsiyorum; teknik özellikleri de çok kuvvetli internetin.

J.K.: Bu yadsınamaz tabii.

Z.Y.: Yani aramalar olsun, hatta Envivo diye bir program var; bağlamlı olarak arama bile yapabiliyorsunuz konulara bölüp, üzerinde çalışıp orada. Benim söyleyeceklerim aslında bu kadar!

J.K.: Yani internet üzerinde bulunması değerli?

Z.Y.: Ben değerli buluyorum. Dijital ortamda bulunmasını çok değerli buluyorum.

J.K.: Dolaşım açısından da bakarsak öyle...

Z.Y.: Ama teknik olarak da çok değerli. Ben araştırmalarımı, metin analizlerimi, söylem analizlerimi dijital ortamda daha rahat yapıyorum.

J.K.: Anlıyorum. Teşekkür ediyoruz Zafer...

Z.Y.: Ben teşekkür ederim...

J.K.: Ben ayrıca bügün atölyede giriştiğimiz hoş sohbet için de teşekkür ederim; epey bir zaman olmuştu görüşmeyeli. Hem buraya kadar zahmet ettin geldin...

Z.R.G.: Çok güzel bir paylaşım oldu...

Z.Y.: Ben de hem ikinize hem Açık Radyo ekibine çok teşekkür ediyorum.

25 Şubat Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-21T20:15:00.000+03:00

Yer6 Hafıza

Zeynep Rojda Güvenç

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç: Yer6 Hafızadan merhaba.

Janset Karavin: İyi akşamlar, herkese.

Z.R.G.: Ben, Zeynep Rojda Güvenç.

J.K.: Ben, Janset Karavin.

Z.R.G.: Bugün Apaçilerden bahsedeceğiz; benim aklıma Arizona ve Nev Meksiko’da yaşayan Avrupalı beyaz adama en büyük direnişi göstermiş onurlu Kızılderililer geliyor ama.

J.K.: Değil mi? Aslında Apaçiler bunlar.

Z.R.G.: Ama biz, bizim Apaçilerden bahsedeceğiz; bizimkiler: ‘’Jöleli saçları, çakma marka giysileri, ritimli yürüyüşleriyle şehrin nabzını renklendiriyorlar bir taraftan.’’ Ben, bu gençlerin televizyon vasıtasıyla yaptıkları dans şovlarıyla fark edilip üne kavuştuklarını düşünüyorum. Onların ‘marşı’ nedir, diye baktım. Flow Shakes lakaplı Dj Semih’in yaptığı bir şarkı o.

J.K.: Yani Türk aslında.

Z.R.G.: Outro Lex, o her yerde duyduğumuz şarkının adı.

J.K.: İlginçmiş bu.

Z.R.G.: Bu meşhur şarkı da onların daha fazla ünlenmesine sebep oldu diye düşünüyorum. Şehirli, eğlenceli ama bir taraftan da uyumsuzluktan doğmuş bir halleri var ve toplumun bir çok dinamiğinde bir taraftan da alay konusu oluyorlar, saçları ve tavırlarıyla.

J.K.: Aslında, bir uyum çabası var ama o uyum, uyamamak haline dönüşüyor değil mi?

Z.R.G.: Aynen. Burada bir şunu gözlemledim ben. Türk, Kürt, Laz, Çingene gibi bir ayrımları yok bu çocukların.

J.K.: Etnik kökenle ilgili bir problem değil bu sanırım, ama galiba sosyokültürel kökenle ilgili biraz.

Z.R.G.: Sosyokültürel anlamda zayıf ve statüsü olmayan bir profile sahipler ama bir taraftan da topluma muhalif olmadan uyum sağlıyorlar. Dün araştırma yaparken, sosyolog ve felsefeci Orhan Tekelioğlu’nun bir yazısını buldum. Oradan bir kısa bir şey okumak istiyorum, ‘Şehir Serserisi,’ diye. Bu, aslında durumun biraz tarihsel sürecini anlatıyor.

J.K.: Güzel olur, özetlemiş olur belki de durumu.

Z.R.G.: ‘’1950’lerden başlayarak, Amerika Birleşik Devleti kökenli pop kültürün özellikle Hollywood sinemasının, dünyada artan hükümdarlığından Nato’ya katılan Türkiye’nin de azat olamayacağı çok açık. Erken dönem vestern filmlerinde kötü ve çapulcu karakterler olarak resmedilen Kızılderililerden haberdarız zaten. İlginçtir, devrin argosu Amerikan emperyal kafasının uydurduğu Kızılderili tiplemesini kolayca benimser. Perdede gösterilen Kızılderili kabilenin … başkanı olan Apaçileri amerikan izleyicisi gibi alımlamaya başlar. Böylece, başıbozuk, hayta gibi sözcüklerin yanına şehir serserisi manasında Apaçi de yerleşir. Tabii ki devrin hakim yabancı lisanı Fransızca ve Frenkçe okunuşuyla apaş ile tanışırız. Hala bulmacalarda sorulan, o yıllarda yazılan, edebiyatta (merak edenler Atilla İlhan’ın Abbas Yolcu’suna bakabilir) sıkça karşılaşılan apaşlar şehrin yeni kopuklarıdır. Cem Karaca ve Apaşlar da sözcüğün önemine işaret ediyor. Özetlersek, merkezde gösterilmesinden hoşlanılmayan, daha çok şehrin kenar mahallelerinden gelen ve genel güvenliği tehdit edeceği varsayılan tiplere, 1950’lerden başlanılarak apaş denildiğiniz anlarız. Osmanlı döneminde de şehir serserileri her zaman ciddi bir sorun kaynağı olarak görüldü.’’ (Osmanlı metinlerinde, ‘Mazanei suhi eşhas’ yani, ağır bir suçu birden fazla kez işleyenlere yardım ve yataklık ettikleri için, durumlarından şüphe duyulanlar diye tarif edilen olağan şüpheliler. Üç alt tipi var, üçe bölüyor Orhan Tekelioğlu; bunlar, sırasıyla. Külhanbeyleri, kabadayılar ve kopuklardır.) ‘’Kabaca sınıflarsak, hamamların altındaki cehennemlik de denen büyük ocaklarda yani külhanlarda yaşayan, birbirleri ile şifreli bir dille anlaşan. Genellikle ailelerini yitirmiş çocukları aralarına alarak, lonca düzeni ile örgütlenen bir sosyal cemaatin mensuplarıdır külhanbeyleri. Günümüz mafyasını andıran ve esnafı, zenginleri haraca bağlayan bu tiplerden hoşlanıldığı varit değildir. Öte yandan mahallenin mert ve bıçkın delikanlılarını tanımlamak için kullanılan kabadayının çağırışım dünyası hiç de olumsuz değil. Çünkü külhanbeylerden asla hoşlanmayan kabadayıların hırsızlıkla, zorbalıkla asla alakaları olmadığı gibi, şövalyeci bir ruhla namusunu korudukları için, mahalleli tarafından sevilir, himaye edilirlerdi. Kopuk ise, hayatlarının bir döneminde yaptıklarından (ahlaksızlık, hırsızlık gibi) sonra, örneğin aileleri tarafından dışlanmış, sosyal ilişkilerden aforoz edilmiş olanlar için kullanılırdı. Çoğunun makbul bir geçmişi, iyi bir mesleği olsa da artık kabul görmeyen, tehlikeli, silahlı olarak gezinen tekil tiplerdi. Külhanbeyleri ya da kabadayılar gibi sosyolojik destek istemleri olmadığından birbirlerine pek bulaşmaz, kabadayılar, külhanbeyleri özellikle zabıtadan nefret ederlerdi. Yalınkılıç kalmalarının bedelini sıkça hapse düşerek, hastalıklarında bakacak kimse bulamayarak ve neticede genç yaşta ölerek öderlerdi. Şehirlerdeki suçun tarihi ile ilgilenenlerin, suça meyyal çevreleri anlamak isteyenlerin, zabıta teşkilatı tarihine ve Osmanlı’daki serseriler olgusuna daha yakından bakmaları gerektiği ortada. Sosyolojide kopmalar olmaz. Değişim, dönüşüm olur,’’ diyor, Orhan Tekelioğlu.

J.K.: Çok güzel açıklamış aslında ama burada enteresan bir şey var. Mesela kabadayı tabirinin günümüzde değişmiş olması. Şimdi tam aksine bir durum söz konusuymuş gibi hissediliyor ama...

Z.R.G.: Ya bir de bugüne baktığımızda; apaş sözcüğündeki suça göndermeyi göremiyoruz Apaçilerde. Onu sağlamaya çalışıyorlar ve onlar 1950’lilerdeki ruhun aksine sadece eğleniyor ve eğlendiriyorlar.

J.K.: Fakat bir de şu var; gettolardan, varoşlardan, şehrin kenar mahallelerinden gelip şehrin kültürünün içine dalan bu insanların orada bulunuşları, şehir kültürüne uyum sağlamış veyahut da zaten şehirli olan insanların (İstanbul düşünülürse, şehir kültürüne uyum sağlamışı da parantez içine alıp söylemek gerekiyor belki de) tedirgin olmalarına da sebep veriyor. Bu insanların, bulunuş biçimleri, davranışları o rahatsızlığı veriyor aslında şehirlilere fakat suçla doğrudan doğruya bir ilişkileri yok artık. Mesela, bu suçla doğrudan doğruya orantısızlık hali aslında bu apaçi deyişinin Fransa’da çıkışına da kaynak olan bir durum ve olaylar söz konusu yine aynı süreçler...

1950’lilerden daha da evvel, yüzyılın başlangıcı diyebileceğimiz o ilk çeyrek içinde olan şeyler... Orada da söz konusu ama orada da çeteler kuran sokak çocukları var ve bu çetelerden bir tanesi kendilerine Apaçiler dedikleri için ve en ünlüsü de bu olduğu için öyle kalıyor isimleri. Yoksa, Amerikanların yaptıkları, kendilerine karşı en büyük direnişi gösteren Kızılderililere karşı, böyle bir aşağılama yöntemi kullanmak gibi bir şey... Bilinçli olarak yapılmış bir şey belki de. Onlar da böyle bir kaygı yok, fakat durum bu.

Z.R.G.: Hala bunun sürdüğünü düşüyorum ben.

J.K.: Sinema sektörüyle devam eden bir şey bu. Fransa’da da mesela suç oranının apaçilerle ya da o çetelerle beraber arttığı düşünülmüş ve onlar potansiyel suçlu olarak algılanmışlar. Her görüldükleri yerde peşlerine polis takılmış, alınıp götürülmüşler. Sonuçta istatistikler gösteriyor; apaçilerin yani sokak çocuklarının, şehirde kurdukları çetelerle kendilerine yarattıkları bir sosyal ortam var.

Z.R.G.: Biz de bir sokak çocuğu durumu yok ve bizde bir de şöyle bir durum var.

J.K: Suçla doğru bir orantı yok aslında.

Z.R.G.: Yok, 1950’liler ve 60’larla İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirleri göz önüne alırsak, melezleşen heterojen bir yapı var, bu çocuklar yırtmak, zenginleşmek, var olmak çabası içinde.

J.K.: İstanbul’a göç sebeplerinin en başında gelenlerden birisi bu. Fakat, adın bu şekilde... ‘dejenere edilmesi,’ diyeceğim yani.

Z.R.G.: Aynen, o onurlu kabilenin…

J.K.: O kaynak çok önemli, yani onun Amerikalılar tarafından yapılıyor oluşu. Bu konuda da bilinçsiz olduklarını hiç zannetmiyorum. Doğrudan doğruya bilinçli bir davranış olduğunu düşünüyorum ben bunun.

Z.R.G.: Ben de öyle.

J.K.: Bu çok enteresan fakat bizim o dönem içinde kullandığımız şeyin, Amerikan kültürünün bir yansıması olarak mı bulunduğunu yoksa Fransa’dan gelen bir yansıma mı olduğu konusunda bir fikrim yok. Aslında her ikisi de mümkün gibi gözüküyor. 1950’lili yıllar söz konusu olduğu için hem Amerikan etkisi ile böyle bir kelimenin yerleşmiş olması söz konusu olabilir. Fakat yine takip eden süreç içinde mesela, Cem Karaca, Apaşlar diye kullanıyor. Apaş, Fransızca telaffuzu kelimenin, o yüzden belki de Fransız etkisinde bizim kültürümüze girmiş bir kelime daha çok. Serseri, kopuk manasında. Öyle diye düşünüyorum.

Z.R.G.: Bir taraftan da dejenere edilerek girmiş ama. Bu da biraz üzücü.

J.K.: Sonuç itibarıyla Apaçiler derken kastedilen şey Apaçi kabilesi değil ya da insanların hiçbirisi belki de, Apaçiler hakkında bir fikre sahip değiller ama bu insanlara Apaçi diyebiliyorlar. Aslında apaçi demek, tam aksine onur verici bir şey olmalı. Fakat o bir kökten bir şekilde anlamla beraber oturmuş ve kullanılıyor şu anda. Kısaca bir de şunu söylemek gerekiyor. Bu insanlar alt kültürün bir parçası mıdır? Kenar mahalleden geliyor oluşları, buradaki sosyokültürel yapıyı şehir hayatının içine taşıyor oluşları, belki de alt kültürün bir parçası olarak görülmelerine sebep olabilir. Tabii bizim bahsettiğimiz kapsamdaki alt kültür başka bir şey ama…

Z.R.G.: Hiç ilgisi yok, biraz da o yüzden bu gün, bu konuyu işledik.

J.K.: Yani temel olarak bir alt kültür söz konusu. Bilinen, görülmesi olağan hale gelmiş ‘ortalama kültür’ diyelim ona, bunun dışında bir sosyokültürel yapı söz konusu her birinde. Bu bakımdan bakınca bir alt kültürden bahsetmek mümkün. Ama içinde bulunduğumuz çağda, hele İstanbul gibi bir şehirde bunun artık bir alt kültür olduğunu söylemek belki de komik bile oluyor çünkü zaten o alt kültür(ler) diyelim, şehrin kendi kültürünü oluşturmaya başladılar bile. Neredeyse artık İstanbulluluk diye bir kavram söz konusu olmamaya başladı. İnsanlar artık bu taşıdıkları alt kimliklerle, kültürel kimliklerle İstanbul’da bu şekilde davranıyorlar. Bir İstanbul beyefendisi, İstanbul hanımefendisi olmak gibi kavramlar vardı mesela, bunlar artık neredeyse unutulmuş şeyler hatta zaman zaman…

Z.R.G.: Hatta garip.

J.K.: Garipsenecek durumlar, zaman zaman karşılaştığımızda böyle yaşlı teyzelerle, amcalarla ne kadar hoş hissettiriyor değil mi insana kendini? Bu tamamen kopmuş durumda. Bir taraftan da bir başka alt anlamda kullanarak kültürel bir bağlantısı yok bu grupların. Yani bunların içinde bulundukları durum, sosyokültürel bir farklılıktan kaynaklanan bir durum. Aslında yozlaşma, Uyum sağlayamama. Ne asıl, kendi kültüründe…

Z.R.G.: Uyumsuzlukla uyum sağlama.

J.K.: Ne asıl kültüründe, ne de şehrin kültürüne uyum sağlayamayarak tuhaf bir hal alıyor. Belki şeklen bunu taklit ederek sorunu çözebileceğini düşünüyor fakat o iş öyle olmuyor.

Z.R.G.: Teşekkür ederiz.

J.K.: Herkese iyi akşamlar.

18 Şubat Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-21T20:02:00.000+03:00

Version:1.0 StartHTML:0000000253 EndHTML:0000018006 StartFragment:0000002508 EndFragment:0000017970 SourceURL:file://localhost/Volumes/BLACK/A_jansetkaravin/yer6haf%C4%B1za/podcast/TUGBA_A_18%20Subat_AGIT%20PROP/YER6HAFIZA%20_AG%C4%B0T%20PROP.doc

Yer6 Hafıza

18 Şubat 2011

Janset Karavin

Zeynep Rojda Güvenç

Burak Yasin Tunçlar

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin.

Zeynep Rojda Güvenç: Ben, Zeynep Rojda Güvenç.

Burak Yasin Tunçlar: Ben, Burak Tunçlar.

Janset Karavin: Bu akşam Yer6 Hafıza’da konuğumuz yok. Ancak bahsedeceğimiz bir kaç konu var. Bunlar genel olarak yeraltı kültürü ile ilgili olabileceğini düşündüğümüz ve üzerine biraz tartıştığımız konular, bu konulardan biriyse agit prop. Bunun haricinde bahsetmeyi düşündüğümüz başka şeyler de var elbette ancak zamanımızın yetip yetmeyeceğini bilmiyoruz. Fakat önümüzdeki hafta mutlaka apaçilerden de bahsetmeyi düşünüyoruz, belki bir giriş yapabiliriz bu programda.

Bu arada apaçiler, deyince Burak gülümsedi fakat bu günlerde kullanılan anlamı ile pek alakası yok esasında, zaten maksadımız burada bir parça da olsa alt kültürlerin kullandığı terim ve deyişler hakkında bilgi vermek ve köken olarak nereden geldiklerini çözümlemeye çalışmak agit prop ile ilgili bazı kaynaklar var elimde. İsyankâr Yüzyıl isimli bir ansiklopedi daha doğrusu ansiklopediye benzer bir şey çünkü Meydan Larousse’un desteği ile çıkartılmış, sanıyorum bu elimdeki ilk baskısı çıkan, Nisan 2004 sayısı Sel yayınlarından çıkmış. Dizinden size birkaç konu başlığını geçmek isterim; ‘Larousse’tan farkı ne?’ diyebilirsiniz çünkü: Dada, Dandicilik, Angela Davis, Guy Debord, Giles Deluze dayanışma, deneysel sinema, deneysel şiir, derin ekoloji, devrimci faşizm, dil ve devrim, dilekçeler gibi başlıklar var. Dilekçe kavramının bir ansiklopedide geçmesi enteresan. Tavsiye ediyorum çünkü konuların sonundaki dizin içi alt açıklamalardan çok ilginç yerlere ulaşabilirsiniz. Mesela bizim faydalandığımız bölümün alt açıklamaları: İşçi sınıfı, Ekim 1917 Devrimi, Lenin …, Almanya’da konseyler gibi alt başlıklar.

Z.R.G.: Bugünkü birçok sanat akımının da alt yapılarını oluşturan konular bunlar.

J.K.: Mesela Basquiat ile ilgili bir bölüm vardı ve bunun sokak sanatının alt kültürler ile fanzinler ve fanzin fikrinin oluşumuyla nasıl bir bağlantı içinde olabileceğini bu alt başlıkları takip ederek fikir edinme şansı bulabiliyorsun. Elbette geri kalanı senin araştırmana bağlı sadece tek bir kaynak okuyup vazgeçersen sonuçta edinebileceğin bilgi kısıtlanıyor. İlk başta agit prop’la ilgili söyleyebileceğim şey bu terim Lenin devrimi ardından 1917 yılında tam bu devrim süreci içinde devrimin propagandasını yapmak amacıyla yürütülen bir şey. Belirli bir dönem bağımsız olarak başlamış olması enteresan, daha sonra Kızıl Ordu denetiminde yapılmaya başlanıyor ve böylece daha resmi bir kanaldan destek almış oluyor bu hareket fakat çok kısa süre içerisinde korkunç rakamlara ulaşıyor bu grupların sayısı. Gruplar içinde yapılan şeyse aslında sanatla propaganda yapma çabası. Bu grupların içinde çok sayıda sanatçı yer alıyor.

Z.R.G.: Neredeyse Rusya’daki bütün herkes bu gösterileri izledi.

J.K.: Yüz milyona ulaştığı söyleniyor, hepsine bir defa ulaşmış olmaları söz konusu bu durumda. Dilerseniz kaynaktan biraz paylaşayım sizinle: ‘’Agit prop terimi 1917’de Leninist devrimcilerin düşünce ve eylemlerini ülkelerinin her yerinde etkin kılma çabalarının sonucu olarak doğmuştur. 1918’den itibaren agit prop hareketleri ülkenin her yanını sardı. 7 Eylül 1918’da kurulan Rus telgraf ajansı -ki Rusça adı Rossa imiş ve ilerleme anlamına geliyormuş- Cepheye doğru yol alan ünlü ajitasyon trenleri -ki bunların en ünlüsü 1920’de yola çıkan Kızıl Yıldız ajitasyon treni- 28 Ekim 1918’de Kızıl Meydan’da toplanan halkın duvarlara yazarak çıkardıkları duvar gazetesiyle Pravda’yı yüksek sesle okuması ki burada Mayakovski’nin ‘Yergiye Açılan Pencereler’ adlı şiirleri ilk defa yayınlanmış oluyor ve bir sene sonra çok ünlü oluyorlar. Resimler ile süslenen el ilanlarıyla dağıtılan bu şiirler o günlerde yaşananlara tanıklık edenlerin izlenimlerini de anlatıyor. Sahneye konmak için son derece uygun olan ve ilanlar ile herkese ulaşan şiirlerden bugün bütün ajitasyon grupları etkileniyor. Rossa’nın yerel örgütü tarafından Kasım 1919’da kurulan Devrimci Yergi Tiyatrosu -Treysad Rusçası- Mayakovsy’nin şiirlerinden yola çıkarak oyunlar sergiliyor. Komite merkez yürütme kurulunun askeri kanadının önderliğinde ajitasyon trenleri ve gemileri yola çıkıyor. Tek tek yola çıkan ve 1918’den 1925’e kadar tüm ülkeyi karış karış gezen bu trenlerin görevi büyük kentlerin birbirleriyle, cephelerin de uzak taşra bölgeleri ile iletişim kurmasını sağlamak.

Trenler çarpıcı renklerle boyanmış, karikatürler ve sloganlarla süslenmişti. -Bu tren boyama eylemleriyle belki bir bağlantı kurabiliriz sanırım grafitti ile- Propaganda malzemelerini kullanarak sloganlar hazırlayan ajitasyon önderleri çeşitli alanlarda uzmanlar, müzisyenler ve oyuncular hummalı bir çalışma içerisindeydi. Örneğin Lenin 1 adlı trenin on beş vagonu vardı. Vagonlardan birisi tiyatro, bir başkasıysa sinema vagonuydu; bu tren, 1919’da kuzey ile doğu cephelerinde yirmi beş ayrı yerde konaklayarak 3600 kilometre yol kat etti. Uzmanlarsa trenin durduğu her yerde propaganda çalışmalarını yaptılar. 13 Mayıs 1919’da Kızıl Ordu bünyesinde ajitasyon birimleri yani agit ... kurulunca kitle propagandası alanında çalışanlar kendilerine resmi bir destek bulmuş oldular. -Yani söylediğim mevzu bu kendiliğinden başlayan bir hareket, bir çeşit halk hareketi, devrimin halk tarafından kabul görmesi karşılığı oluşan bir hareket ama daha sonra kızıl ordu içindede bir birim oluşuyor. Bundan sonra Sovyet siyasi yönetimi kitle propagandasını denetimi altına almış.- Cephelerdeki birlikler askeri operasyonlar ya da açlık nedeniyle yer değiştirdiğinde agit prop ile görevli olanlar da onlarla birlikte gidiyor ve yeni koşullara hemen uyum sağlıyorlardı ancak, 1919’da Sovyet siyasi yönetimi Pour, 1920’de ise agit prop birininin başkanlığını yapan Ruben Katanyan’a Merkez Komite son derece zayıf bir destek vermiş. Merkez komitenin bu tutumu Lenin’in şu sözleri ile de çelişiyormuş: ‘’Kitleleri yeni doğmuş bir çocuğu eğitir gibi en temel değerlerden başlayarak eğitmek zorundayız ve bunu da ancak Merkez Komitenin yönetimi ve denetimi altındaki ajitasyon ve propaganda görevlileri başarabilir.’’’’

Şöyle bir şey var; bu ajitasyon görevlilerin yaptığı şeyler. Gördüğünüz gibi -demin Lenin 1 treninden bahsederken bir vagonun yalnızca tiyatro oyuncularına ayrılmış olması durumu gibi- önemli bir tiyatro etkinliği söz konusu, yaptıkları şeyi etkin tiyatro olarak adlandırıyorlar zaten ve etkin tiyatro olarak bilinen bu türde amaç, geçmişteki sahne sanatlarının bütün öğelerini ortadan kaldırmak, yeni bir anlayış yaratmak, bunu yaparken devrimden önceki sanat geleneğinden de yararlanarak halk ile iletişim kurulmalı ancak, zaman içerisinde baskıcı güçlere karşı işçi sınıfının oluşturduğu yeni sanat anlayışına hâkim kılmalı. Yani yapmaya çalıştıkları şey geçmişten kaynaklanarak yeni bir sanat anlayışı yaratmak ve oldukça devrimci bir tavır bu da zaten. Şöyle ki, bazı rakamlar veriyor bu kaynak 1920 yılında sanat etkinliklerinde bulunan 1800 kulüp vardı. 1200 tiyatro ile 911 oyuncu da bu gruplara bağlı olarak çalışmalarını sürdürüyorlardı. Sovyetler Birliğinde 1927’de toplam sayısı 3500’ü bulan sanat kulübü, 2 milyon üyesini 75.000 oyuncu topluluğunda çalıştırıyor, bu kulüplerin sahnelerinde 200.000 etkin üyenin sergilediği gösterileri yılda 100.000.000 kişi izliyor. Yani ulaşılan rakamlar... Düşünülürse eğer ki Sovyet Rusya’sının o dönemki nüfusu korkunç bir rakam. Yaptıkları şey ise tiyatro oyunları sergilemek, tabii teknik olarak da demin bahsettiğim gibi şöyle bir durum söz konusu geçmişe ilişkin teknikleri kullanmakla beraber, yeni bir şey iletmeye çalışıyorlar. Yani yeni bir işçi sınıfı sanatı oluşturmaya çalışıyorlar.

Bu arada agit prop ile şöyle bir bağlantı daha kuruyorum ben; Noreplika’da biz Sokak Performansları yapıyoruz. Şu anda genel itibarı ile pandomim performansları olarak gerçekleşiyor bu. Ama buna zaman içinde kara tiyatro ve marionette de eklenecek ve Sokak Performansları olarak eklenecek. Sokak Performanslarını temelde şöyle görüyoruz: Sokak Performansları aslında bir çeşit agit prop; bu konuyu bu yüzden anlatıyorum.

‘1917 Ekim devriminden bize ne lan!’ diyebilir insanlar. Agit prop diye bir kavram var ve Noreplika’nın grup olarak Sokak Performansı yapması aslında bir çeşit eylem ancak, köken olarak neye dayanıyor? Bir ajitasyon çalışması değil tabii ki, herhangi bir ideolojiyi insanlara aşılamaya çalışmıyoruz. Bizim yaptığımız şey sokağa sanatı taşımak, böylelikle yaptığımız şeyin bir çeşit ajitasyon olduğu söylenebilir. Şöyle ki, bu ajitasyon sanat yolu ile yapılan bir ajitasyon ve insanları biraz içinde bulundukları durumun yani sistemin kendilerini çevreleyişinin dışına çıkartmaya çabalamak. Bu, yöntemlerden birisi. Kullanılan disiplinlere bağlı olarak pandomim olabilir kara tiyatro olabilir sokak performansları olabilir yani tiyatral performanslar olabilir. Propoganda kısmına gelecek olursak. Biliyorsunuz; performansların hemen ardından kısa bir propaganda konuşması yapılıyor. Belki ideolojik bir konuşma olmuyor ancak, insanları sanata karşı uyarmak için yapılan kısa bir konuşmacık oluyor bu, dolayısıyla da ben, sokak kültürü ve bizim yaptığımız şeyler açısından agit prop akımı ve tarihte gerçekleşmiş bu olaylar arasında ciddi bir bağ kuruyorum.

Çenem düştü değil mi?

Z.R.G.: Teşekkür ediyoruz o zaman.

J.K.: Ama olmadı bu böyle şimdi. Önümüzdeki hafta şöyle yapalım o zaman…

Z.R.G: Okuma yapacaktım fakat süremiz yetmedi.

B.Y.T.: Janset’i susturalım!

J.K.: Evet, beni birisi sustursun! Agit prop ile ilgili birkaç şeyden bahsettikten sonra apaçilerden bahsedelim; bu tam da Burak’ın bahsetmek istediği konu. Peki, teşekkür ederiz. İyi akşamlar.

Z.R.G.: İyi akşamlar.

B.Y.T.: İyi akşamlar.

11 Şubat - 15 Temmuz Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-21T19:45:00.000+03:00

15 Temmuz 2011

Yer6 Hafıza

Konuk: Esat C. Başak

Kolektiften Katılımcılar: Barış Safran, Janset Karavin

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar, ben Janset Karavin. Bu akşam Barış Safran ve Esat Başak yanımızda...

Barış merhaba, hoş geldin. Esat selam!

...

Esat Başak; Mondo Trasho’nun mucidi! İlk fanzinlerden değil mi Mondo Trasho?

Esat C. Başak: Bildiğim kadarıyla fotokopi olarak çoğaltılan ilk fanzinlerden. Barış da bugün Tayfun’la konuşmuş, 85-86 falan bir şeyler diyorlar ama ben görmedim kendilerini. Vardır ama bir dergi formatına yakın bir biçimde sürekli olarak çıkmış başlangıç olarak Mondo Trasho ve Laneth; 1991 Mayıs.

Barış Safran: Açıkçası ben de yaptığıma raştırmalarda daha önce hep ilk fanzinler olaral Laneth ve Mondo Trasho’ya rastladım...

E.C.B.: Aynen! Birbirimizden habersiz çıkmışız zaten.

Barış Safran: Bugün sadece öyle farklı bir bilgi aldık ama onu da doğrulayamadığımız için...

E.C.B.: Ben de duydum; rock fanzinleri falan var ya da ite böyle şey harbiden fanzin olanlar var; bir konu hakkında falan yazanlar ya da müzik grubu hakkında ki elime geçmedi benim ve o zamanlar topluyordum da esasında, geliyordu bir şeyler. Gçrmedim ben. Vardır kesin, kuşkusuz...

B.S.: Ben şunu merak ediyoruma aslında, tabii biraz daha geniş kapsamlı sormak istiyorum aynı zamanda dinleyen herkes için; sene 1991, ilk defa böyle bir fanzin işine kalkışıyorsun, seni buna iten şey neydi, nereden böyle bir fikir aklına geldi? Yani o dönemdeki yaşantınla birlikte...

E.C.B.: Ben defter tutuyordum zaten uzun zamandan beri, hala da devam ediyorum. Günlük gibi değil de yani kolaj olarak topladığım şeyler. O zaman, 91’de de Naki dedi ki: ‘’Ya bunları fotokopi olarak çoğaltalım, dergi gibi yapalım, dağıtalım,’’ dedi, ‘’daha kolay olur,’’ dedi. Sonunda öyle bir Pazar günü Mondo Trasho çıktı; hiç öyle aklımızda bizim fanzin ya da ona benzer bir şey, betik falan filan öyle bir şey yoktu yani. Öyle kendiliğinden çıktı; o yüzden de kendiliğinden çıktığı için de çok uzun zaman devam etti diye düşünüyorum.

Başka formatlarda da iş yaptım. Aslında fotokopinin dışına çıktık biz, evet.

J.K.: O fotokopinin dışındaki formatlardan bahsetsene bize biraz; enteresan şeyler var çünkü...

E.C.B.: İsmini değiştirerek oynadıklarımız var; Mondo Trasho, Mondo Porno, Mondo Akinetono, Mondo Mandrago... Yani sonu öyle biten ama konusu da öyle olan. Mondo Mandrago Mandrake hakkında falan gibi. Mondo Porno malum bir şekilde pornografik bir sayı...

Onun dışında da bir iki tane faks sayısı var. Loop olarak yaptğım; iki metrelik falan. Onları looplayıp faksa koyuyordum böyle, yolluyordum; faks vardı herkeste de... Güzel oluyordu.

Basılı olarak ama 300’den fazla basmadım ben yani fotokopi olarak. En az 300 basıyorduk.

J.K.: Bir de şu şey var değil mi, fotoğraf baskısı olarak alınanlar; açıyorsun uçuyor?

E.C.B.: Fotoğraf kağıdına yapılanlar... Şaka gibi. Tab edilmemiş şeyler...

J.K.: Bir kerelik yani; açıyorsun ve sen okuyorsun ve bitti...

E.C.B.: Ya banyoya sokarsan onları fotoğrafçı mantığıyla kalıcı bir şey olur ama... Yoksa gider.

J.K.: Banyoya sokan olmamıştır tahmin ediyorum...

E.C.B.: Kim onunla uğraşacak yani... Aa faksları da bu arada asınca uçuyor. Fakslar da uçuyor. Faksı yolladığım bir yer asmıştı, prestij olarak kapısına. Gece kulübü, şurada aşağıda bir yer... Night bir şey, Taksim Night Park ya da işte neyse... İki gün içerisinde tamamen kayboldu gitti çünkü şeydi, açık havada; güneş faksı yok eder.

B.S.: Burada o faks kağıdını kullanmanın sebebi... İmkansızlıklardan mı kaynaklanıyor yoksa orijinallik olsun diye mi?

E.C.B.: ‘Orijinallik olsunmuş,’ teşekkür ederim! Saçma sapan konuşma Barış, dövmem de var benim... Hayır, orijinallik değil de o sırada medya oydu elimdeki yani. Galeride çalıyordum, faks var; ne yapacaksın? Faksı kullanacaksın. Onun gibi bir şey; hani makasla kesiyorsun, pratik.

B.S.: Bu hangi koşullarda ortaya çıktı diye sormamın sebebi de...

E.C.B.: Çok zor koşullarda(!) Çok sancılı bir süreçti(!)

B.S.: Fanzinlerle ilgili biraz araştırma yaptığımızda gördüğümüz bir şey; genelde fanzin hareketinin punk müzik akımıyla birlikte ilerlemesi gibi bir durum var.

E.C.B.: Sosyolojik yorumlar öyle. Slif and ...? falan çok popüler zamanlarında punkın sözcüsü, gözcüsü bir şekilde kendi görsel, işitsel normlarını vermek için kullandıkları bir araçtı. Araçmış yani; o zaman da punkın üstüne kaldı iş. Bir de fanzin hızlı üretilmesi açısından punkın do it yoursekfine falan da uyuyor. Yani tak tak hemen kes yapıştır, kes yapıştır... Onlar bunu kendilerine yakın bulmuş, ona bakarsan herkes bir medya bulacaktır kendisine.

B.S.: Bu kendin yap felsefesiyle de iyi örtüşüyor fanzin...

E.C.B.: İyi örtüşmüyor; o zaten! Örtüşmüyor, üzerine çıkıyor, önünde duruyor.

B.S.: Nasıl ki müzik grupları büyük plak şirketlerine bağımlı kalmadan kendi olanaklarıyla müziklerini kaydedip ya da daha küçük, bağımsız plak şirketlerini tercih ediyorlarsa bu da egemen dergicilik sisteminin dışına çıkıp gene kendi olanaklarınla...

E.C.B.: Bu sosyolojik yorumu daha sonradan dinlediğim için anlıyorum ama ben katılmıyorum yani dürüstçe söyleyeyim; öyle bir amacım yoktu. Etrafımdaki arkadaşlarımın da yoktu. Daha sonra çıkan hikayeler bunlar. İnsanların konuyu yorumlamak için böyle kapitone noktası seçtiği şeyler kendilerine. Altyapı. Nepal’de punk grubu yoktu biz geçen sene gittiğimizde, hiç olmamış çünkü Nepal’in sosyal şartları punkı getirmemiş. Var mı böyle bir hikaye; var! Gerçekten yok punk. Bunun gibi bir şey bu. Burada da böyle olmuş.

B.S.: Sosyolojik yorumlardan ziyade, ben biraz da kişisel olarak seni de tanıdığım için, punk müzikle de iç içe olduğunu bildiğim için...

E.C.B.: Arkadaşlarım var, Punk arkadaşlarım var. Ne demekse yani... Çok punkçı hepsi... Yani evet yardımcı oluyorlardı, do it yourselfe uyduğu için, dağıtımı falan kolay, sticker işlerinde falan yardımcı oluyorlardı. Bir de bazı tekniklerin geliştirilmesinde punkın yardımı olmuştur; onlar hızlı yaptıkları için: Stencil teknikleri, hızlı sticker teknikleri: Serhat Köksal.

J.K.: Fanzinin özünde zaten kişisel olarak yapılabilen bir şey olması da...

E.C.B.: Fanzin zaten fotokopiden dergi bana kalırsa...

J.K.: Bağsızlık getiriyor sana sonuçta, kimseye bağımlı kalmıyorsun...

E.C.B.: Fotokopiden dergi diyordum ben buna. Fotokopiden dergi yapıyorduk; en basitini yapıyorduk.

J.K.: Bir derdin var ama nihayetinde, bir şey anlatmak için yapıyorsun bunu?

E.C.B.: İyi niyetimizi organize etmek için hadi. Çyle bir şey için yani. Ben hala bir şey yapıyorum; dergi yapmasam da bir şey yapıyorum. Yapmak zorundayım. Zorunda değilim de... Özür dilerim, ne acayip kelime. Zorunluluk değil de, elimde değil yani. Yapıyorum yani, siz de öylesiniz, bu öyle bir hikayedir...

B.S.: Yapmamak elimizden gelmediği için biraz da...

E.C.B.: Elimizden geleni yapıyoruz biz.

J.K.: Peki Mondo Trasho’dan sonra neler oldu? Bir süreç zannediyorum Mondo Trasho’nun çıkışı?

E.C.B.: 24, 25 sayı Mondo Trasho ama ben sana söyleyeyim; 91, 2005 arası...

J.K.: 2005’e kadar uzandı...

E.C.B.: 25. Sayı 2005’te. Mondo Atropo. Bak o acayipti. Mondo Atropo’ydu; dönüşsüz sayı. Kapağında da, bir çizgi roman karesi vardır; hatırlarsınız, klasiktir. Bir kovboy birinci kattan atlar atına. Onu fotokopiyle açıp altıncı kattan atlatmıştım. Mondo Atropo, hani artık dönüşü olmayan bir şekilde atlıyor. Fotokopiyle yapıyordum ama, photoshopla değil.

B.S.: Farklı isimlendirmelerin hepsi o sayının içeriğiyle alakalı değil mi?

E.C.B.: Kesinlikle. Gizil de olsa. Mondo Akinetono hap sayısıydı. Ama kapakta hap vardı. Kızıl Maske akinetonun önünde duruyor yani. Çnünde duruyorduk biz de aynen öyle. Önünde yazıyorduk; bir sorun da çıkmıyordu. Şimdi çıkıyor herhalde o sorunlar...

B.S.: Fanzinde yer alan görsel olsun, yazınsal olsun o malzemelerle ilgili herhangi bir sorun...

E.C.B.: Görselleri ben yapıyordum, sayfaları eğer kendisi yapmak isteyen olursa ona bırakıyordum ama Serhat mesela tamamen kendi yapıyordu, Yahya öyle kendi yapıyordu. İsteyen kendi yapıyordu ama ben yapıyordum kapakları falan hep ben. Hoşuma gidiyordu zaten yapmış oluyordum.

B.S.: Peki hiç bir sorunla karşılaştınız mı?

E.C.B.: Ne anlamda?

B.S.: Yani dağıtırken olumsuz bir tepkiyle vesaire?

E.C.B.: Ah canım! Aksine kolaylıklarla karşılaştık. Olumsuz tepki falan olmadı. Olumsuz tepki? Yok ya! Bir şey olmadı da şey, iyi oldu ya çok... Ne derler? Dolaştığım her yere bırakıyordum ben onar yirmişer, orada da bir kutusu oluyordu; oraya da insanlar para atıyordu. O zaman 1 Lira’ydı bak 91’de. Bana, eve zarfla 1 Lira gönderildiğinizbiliyorum ben; Kurtuluş’ta otururken. 1 Lira, demir 1 Lira; yani dergi istiyor. Bu ciddi bir durum. İnternetle ya da cep telefonuyla falan alakası olan bir iletişim türü değil bu, başka bir şey. Daktiloyla mektup yazıyorsun karşılıklı. Yazıları dizdirmek için bilgisayar olmadığı için, sol yayınları basan matbaalar vardı Sultanahmet’te; onlara gidiyorduk, rica ediyorduk, onlar bizi diziyordu falan. Çok eğleniyorduk.

J.K.: Enteresan. Şimdi söz konusu olan bir çok problem kendiliğinden aşılmış...

E.C.B.: Ortada yoktu ki zaten sorun diye bir şey, biz kendimiz çıkartıyoruz onu yani.

J.K.: 2005’ten sonra ne yapmaya başladın peki; Mondo Trasho bitti?

E.C.B.: Gene öyle dergi ya da fotokopi olarak bir sürü iş yapıyordum zaten, başka öyle bir sürü ara iş var. Ece Ayhan’lar var. Ece Ayhan silsilesi yaptım; Kafamızı Kurcalayan Kimi Sorunlar Üzerinedir, diye, bir iki üç dört beş altı yedi. Kapaklarında hep Ece Ayhan’dan bir metin alıp içerisine. Ölünün Arkasından Konuşmak... Meclislikler... Bazı metinlerini koyuyordum sadece. Nilgün Marmara hakkında bir tane vardı ya da bir konu hakkında; kafama takmışsam... Bir tane eroin bırakma hikayesi olan Toz Beti var mesela. Ciddi anlamda eroin bırakma hikayesi vardır içinde ve yardımcı olacak bir şeydir bırakmaya çalışanlara. Bence çok sağlam bir dergidir kuşkusuz. Düzgün kafayla, düzgün bir zamanda, düzgün şekilde yapılmıştır çünkü. Gerçekten içerisindeydik. O yapıldı öyle çıktık işin içerisinden. Ben çok severim onu kişisel olarak. Görsel olarak da çok güçlüdür, içerik de çok sağlamdır çünkü çok samimiydi. Yapacak başka bir şey yoktu. Ölecektik yoksa!

B.S.: Peki 91’de tabii Mondo Trasho’yla başladıktan sonra, bir de işte bahsettik; gene Laneth de aynı anda başladı...

E.C.B.: Onların kulvarı ayrı...

B.S.: İşin içine sen de bir şekilde dahil olduğun için ondan sonraki süreçle ilgili...

E.C.B.: Daha sonra fanziler çoğaldı. İnsanlar baktılar ki görsel normlar kolay, kes yapıştırlar kolay oluyor, bir zorluk çıkartmıyor... Çok fazla fanzin oldu ve çok güzel bir dönem var gerçekten; 95, 96’da falan. Deli gibi fanzin vardı. Yirmi yirmi beş tane

Dergi geliyordu ayda, değişik insanlardan. Antalya’da Koelekant tayfası vardı. İzmir’de, Kütahya, Eskişehir... Her yerde birileri bir şeyler yapıyordu. Şimdi pek takip edemiyorum internet üzerinden de çünkü pek hoşuma gitmiyor. Scan edilmiş dergileri paylaşıyorar yani salakça bir şekilde, fotokopi başka bir şey çünkü...

B.S.: Kes yapıştır tekniğinin kullanılması da sanki üretim sürecine daha da bir samimiyet kazandırıyor?

E.C.B.: Ama abi samimiyet kazandırıyor. O daha sonra koyuluyor. O sırada samimiyet... Yani düşünülmüş bir şey değil; zaten elinde olan malzeme o olduğu için samimiyetin ötesinde bir şey var. Altında ya da üstünde değil, samimiyetle ilgisi olmayan bir şey var bana kalırsa... Bilmiyorum. Adı başka bir şey olsa gerek çünkü kuşkusuz samimiyiz, elbette samimi davranıyoruz da... His o değil. Elinin altındakini faksla yapıyorsun, kağıtla yapıyorsun; bir şey yapıyorsun ve arada bir medyan var, o medyayı buluyorsun, onu kullanıyorsun. Don’t fight forces use them hesabı... .....? ‘ın lafı bu. Dirençlerle, gerilim kanunlarıyla uğraşıp fizikte bambaşka bir dünya yaratmış biri olduğu için güzel bir laf o. Gerek yok gerçi, kullanılacak çok şey var yani.

J.K.: Fanzinler çok fazla sayıya ulaşmaya başladılar bir süre ve...

E.C.B.: Nitelik...

J.K.: Evet, muhteviyat bozuk...

E.C.B.: Eh tabii, olabiliyor bazılarında insanların tatlı su... şeklinde yaptığı fanzinler oluyor; aklında bir şey yok ama bir şey yapmak istiyor ya da görsel bir koddan etkilenmiş... Onlar sırıtır zaten, onlar da silinip gidiyorlar.

J.K.: Silinip gidiyor fakat çoğunu da onlar oluşturuyor şu anda...

E.C.B.: Evet ama yani genelde de öyle değil mi? Binlerce kaste var, binlerce dansöz var ama bir kaç tane de zen albüm var. Olacak bu ya.

J.K.: Bu, bu çağ biraz ona getirdi işte; 90’lar içindeki o süreç...

E.C.B.: Çağda hata yok bence, bu hep böyleydi... Hızlandı biraz ilişkiler o kadar. Çok hızlandı. Bilmiyorum. O kadar hızlı dönelim biz de o zaman.

B.S.: Takip edebiliyor musun peki Esat, şimdi yeni çıkan fanzinleri?

E.C.B.: Yok, etmiyorum. Etmiyorum çünkü başka şeylerle uğraşıyorum. Fanzinlerle ya da ona benzer şeylerle ilgilendiğim zaman ilgilenen bir insanım. Samimi olmak gerekirse ilgilenmiyorum tabii öyle şeylerle şimdi. Şimdi heykel yapıyorum. Oyuncaklarla kolaj yapıyorum. Hatta iki elimi de kullanmamayı düşünüyorum. Hiç çizim yapmıyorum; çok hoşuma gidiyor, hiçbir şey de kesmiyorum. Bilgisayarda güzel bir alan keşfettim kendime, kullanım açısından benimsediğim kes yapıştır tekniğine falan uygun, kullanılabilecek bir mantığı var. Ben bilgisayardan ancak o kadar anlıyorum ve çok da hoşuma gidiyor. Onlarla uğraşıyorum, çok da keyif alıyorum. Çok mutluyum, herkese tavsiye ederim. Jpeg yapın! Çünkü acayip bir şey! Ne demek! Bir alete ön yargı olur mu ya? Bilmiyorum. Oluyor da işte patolojik buluyorum ben o durumu.

B.S.: Olmasa daha iyi olur tabii...

E.C.B.: O da Nasreddin gibi... Olmasa daha iyi, olur tabii, tamam...

J.K.: Sonuç itibariyla kolaylaştırıyor...

E.C.B.: Kuşkusuz...

J.K.: Ön yargıyla yaklaşmak saçma. Bir parça bu yaptığın işlerin içeriğinden bahsetmek ister misin; bu oyuncaklar falan?

E.C.B.: T.C. ile uğraşıyordum bir seri, şimdi onu bitirdim.

J.K.: Sergi falan var mı?

E.C.B.: Geçen sene vardı. Bilmiyorum ki, hiç bir fikrim yok. Yapıyorum ben sadece.

J.K.: Elinde zaten sergi için hazırlanmış işler var...

E.C.B.: Fazlasıyla var.

J.K.: Geçen gün beraber de baktık ya hani korkunç sayıda iş var.

E.C.B.: Var var, daha görmediklerin de var. Ben zaten sadece bu işle uğraşıyorum. Sadece bu işleri yapıyorum o yğzden de çok vaktim var... İşte T.C.’yi bitirdim Atatürk’ü kendisiyle tanıştırıp. İki tane Atatürk heykelini...

J.K.: Böcekler? Böceklerden bahsetsene ya, hakikaten çok güzel görseller çünkü.

E.C.B.: Dört tane gözlüğü ısıtarak, gövdelerinde de tıraş bıçağı ya da kendilerini kullanarak bçcek yapıyordum. Hareketli. Bayağı da çok çeşit yaptım. Hiç biri de biribirine benzemiyordu. Plastik gözlükleri ısıtarak yapıyorsun. Eklemli de oluyorlar. Güzel oldular çok çeşitli. Ama onları da bitirdim, bıraktım yani.

J.K.: Bunlar da aslında kes yapıştır işlerine benziyor, aynı mantıkta...

E.C:B.: Tabii yani aynı. Aynen. Kolaj yapıyorum ben. Hayatımın tamamı alıntıdır. Kim demiş bunu? Güzel...

B.S.: Kes yapıştır tekniğine dönmüşken hazır...

E.C.B.: Yapıştır mı diyorsun şimdi?

B.S.: Edebiyatta da beat kuşağıyla ilgili olarak kes yapıştır tekniğinin kullanıldığı...

E.C.B.: Burroughs’u biliyorum ben bir tek. Okuduğum, yazar olarak bu tekniği kullanmış ilk şeylerinde falan... Evet, metin olarak gördüm öyle güzel şeyler, kafa olarak da bizimle aynı olduğu için pek üzerine gitmedim. O kuşakla pek ilgilenmiyorum ben zaten.

B.S.: Bir etkilenme falan yok; tamamen bağımsız olarak gelişmiş...

E.C.B.: Tabii öyle etkilenmişizdir ama hani Ece abi gibi, Cemal abi gibi falan gibi değil yani; onlar sıradan insanlar. Yok hayır ya, öyle bir etkilenme söz konusu değil. Arkadaşlarım beni daha çok etkiler. Yaşamayan varlıklar yani görmediğim insanlar da.

J.K.: Esat teşekkür ederiz. Süremiz doldu.

E.C.B.: Ben teşekkür ederim Eyvallah. Süper!

J.K.: Biz sohbet etmeye devam ederiz dışarda keyifli oluyor...

İyi akşamlar...

4 Şubat Yer6 Hafıza 94.9 Açık Radyo - Açık Dergi

2011-09-20T20:42:00.000+03:00

Yer6 Hafıza

4 Şubat 2011

Bursa Fanzin Sergisi

Yusuf Koçkara

Melih Can Özmen

Janset Karavin: Herkese iyi akşamlar. Ben... Daha doğrusu gene ben Janset Karavin maalesef! Bu akşam planlanan konukların dışında konuklar olmak durumunda oldu programda çünkü Bursa’da bir fanzin sergisi söz konusu ve sergiyi düzenleyen, NB Records’tan iki arkadaşımızı telefonla yayına alacağız. Stüdyoda olamıyorlar, Bursa’da olmaları gerekiyor işleri dolayısıyla. Melih ve Yusuf NB Records’tan bu akşam bizimle beraber olacak... Melih merhaba?

Melih Can Özmen: Merhaba!

J.K.: Nasılsın?

M.C.Ö.: İyiyim, siz nasılsınız?

J.K.: Teşekkürler... Bize bahseder misin NB Records da nedir, ne yapar?

M.C.Ö.: NB Records en başta alternatif kültür-sanat örgütlenmesi olarak düşünüldü. Daha çok sanat için sanat, halk için sanat ikileminden doğan bir üretimle. İlk başta yaptığımız şey müzik üzerineydi, daha sonra Yusuf ve kültürle ilgilenen diğer arkadaşların katılımıyla alternatif kültür sanat faaliyetlerine başladık.

İlk, fotoğraf sergileriyle başladık; farklı şehirlerden fotoğrafçıları getirdik. Amatör fotoğrafçıları getirdik çünkü, asıl olan, bizim için önemli olan sokaktaki sesti. Daha sonra fanzin işine de böyle girmeye başladık. Fanzin dediğimiz zaten Türkiye’de, her kişinin sesini duyurabildiği, değişik mizah türlerinin ortaya çıktığı bir şey. Bursa’da düzenleyelim dedik; zaten düzenlenmişti, biz ikincisini düzenledik ve daha geniş kapsamlı bir şey olsun istedik.

J.K.: Bu fanzin sergisi ikincisi Bursa’daki değil mi?

M.C.Ö.: Evet, Bursa’da ikinci.

J.K.: Sizin burada getirdiğiniz herhangi bir yenilik söz konusu mu, daha geniş kapsamlı olmasının ötesinde?

M.C.Ö.: Daha önce Bursa’da yapılanda İstanbul merkezli çalışıldı. İstanbul’dan gelen fanzinler veya tek bir merkezden Ankara, İzmir. Bizse posta yoluyla tüm Türkiye’den fanzinleri aldık, herkesin sesini duyurmaya çalıştık. Elimizde 400-500 fanzin birikti ve bunların hepsini sergiledik. Bunların hepsi bir kişinin sesini duyurabildiği şeylerdi; biz her yerden katılım olmasını istedik; tek merkeze indirgemedik olayı.

J.K.: Anlıyorum... Bir şey daha öğrenmek istiyorum. Galiba, zaten fanzinlerle ilgilisiniz; kendiniz de çıkartmışsınız ve devam da ediyor hala: Kubur Fanzin, değil mi?

Peki Bursa’dan katılım nasıl oldu? Bursa’da çıkan fanzin-ler diyebilir miyiz, yoksa bir tek fanzin mi var Bursa’da?

M.C.Ö.: Bursa’da aslında birçok fanzinler var fakat fanzinler satılmadığı için –fanzinin satılması yayınlanış amacına aykırı- birçok insan maddi sorunlardan dolayı çıkaramıyor. Biz bunu stüdyo olarak bastırdığımız için stüdyodan kazandığımız parayı fanzine yatırıyoruz. Fanzini insanlara ücretsiz dağıtıyoruz. Sokak dağıtımları yapıyoruz. Stand kuruyoruz sokaklarda. Biz bunu yapabiliyoruz ama bazı arkadaşlarımız bunu başaramıyor çünkü maddi sorular daha öncelikli. Türkiye’de yazşıyoruz, 21. Yüzyıl...

J.K.: Ve fanzinlerin dağıtımıyla ilgili sorunlar var hala, değil mi?

M.C.Ö.: Evet...

J.K.: Peki bu konuda herhangi bir girişiminiz oldu mu Bursa’da?

M.C.Ö.: Bursa’da şöyle bir kampanya düzenledik NB Records olarak; bütün fanzinleri toplayıp stand stand ilçelerde dağıtmayı düşündük. Bütün arkadaşlara çağrı yaptık, bunu da bir ay içerisinde gerçekleştireceğiz. Yapamayan arkadaşlarımızın da sorunlarını bildiğimiz için, en azından biz de destek olalım istedik. Satım işlemine karşıyız. Fanzin satıldığı zaman önemini yitiriyor. Bugün de bunu yaşadık zaten. Yaptığımız fanzin sergisinde birçok kişi fanzinden para kazanmaya çalışan arkadaşların olduğunu söyledi.

J.K.: Evet, o büyük bir problem sanırım ama biraz da mecburiyetten de kaynaklanıyor yanılmıyorsam çünkü, satılacak bir alan yok, ulaştırılacak daha doğrusu dağıtımını düzgün yapacak herhangi bir mecra olmadığı için çeşitli kitabevlerine gitmek zorunda kalıyor arkadaşlar ve sonuçta bunlar da fatura kesmek zorunda olan yerler... Nasıl diyelim, işletmeler oldukları için onlardan belli bir ücret talep ediyorlar hatta bu ücretin de bir kısmını kendileri alıyorlar satış karşılığında. Bu durumda tabii fanzin ücretli olmak zorunda oluyor ulaşmak için insanlara. Bunu aşmanın yollarından en kolayı tabii ki insanlarla görüşüp anlaşıp çeşitli mekanlar ayarlamak, standlar kurmak belki de fanzinler için.

Biz de İstanbul’da buna benzer bir şey yapmaya çalışıyoruz hatta İstanbul dışına taşırmak istiyorduk...

Tahmin ediyorum şimdi sizin Bursa’da yapacağınız fanzin sergisinin hemen arkasından İstanbul’da yapmak istediğiniz şeyler var. O esnada görüştüğümüzde bu konuda da bazı ortak girişimlerde bulunacağız, en azından Bursa için.

NB Records’un bundan sonra yapmak isteyeceği şeylerden bahseder misin biraz?

M.C.Ö.: NB Records olarak yapmak istediğimiz şey, sistemin yarattığı kültür sanat faaliyetlerinin dışında, alternatif bir faaliyet döngüsü yaratmak. Çünkü Türkiye’de sanat paraya dönüşütürülüyor artık, tamamen kar amacıyla yapılyor sanat. Biz bunu biraz aşmak istiyoruz. Her şehirde farklı arkadaşlara ulaşıp, farklı, kolektif bir iş çıkartmak. Her şehirde farklı insanların sesini duyurmak. Aslında amacımız bu, o yüzden sadece fanzine de indirgemiyoruz. Herkesin farklı yetenekleri, farklı alanları olduğu için konserler, sergiler bizde çeşitleniyor aslında. Farklı tarzda konserler düzenliyoruz; üç dört tane sahne kuruyoruz. Fanzin sergisinde de öyle yaptık mesela. Fanzin sergisinden önce fotoğraf sergisi yaptık, ardından fanzin ve şu an önümüzde gene galeri tarzı bir sergi var; fotoğraf sergisi yapacağız ama bunda da daha çok insan ve insanın doğayla etkileşimi üzerine bir şey yapacağız ve bunu da genelde amatör sanatçılar üzerinden yapacağız. Profesyonel fotoğrafçı olarak İstanbul’dan Deniz İlgün adlı bir arkadaşımız var onu çağırdık; deneyimlerini anlatması için. Diğerleri tamamen amatör fotoğrafçılar olacak çünkü biz bu işten para kazanmak istemiyoruz. Kar amacı gütmüyoruz bunu yaparken. Tamamen kültür sanat adına bir şey yapmak istiyoruz.

J.K.: İstanbul’da düşündüğünüz etkinlikte de benzer bir durum söz konusu sanırım; sadece fanzin sergisiyle kalacak bir etkinlikten bahsetmiyoruz. Bunun dışında gene müzikle, fotoğrafla, çeşitli sanat dallarıyla hatta sokak sanatlarıyla ilgili bazı etkinliklerden bahsediyoruz, değil mi?

M.C.Ö.: İstanbul Taksim civarında yapmak istediğimiz şey şöyle; tiyartoların olduğu, canlı, doğaçlama tiyatroların olduğu, pantomimlerin yapıldığı, bir tarafta fanzin sergisi yapılırken panolarda, diğer taraflarda fotoğraf sergilerinin ve konserlerin olduğu bir şey. Tamamen o İstiklal’deki bütün caddeyi kültür sanata kapatmak anlamında düşünüyoruz.

J.K.: Ve bunun için birçok insanla zaten görüşüyorsunuz şu anda?

M.C.Ö.: Evet, görüşmelerimiz başladı. İstanbul’a da geleceğiz bu fanzin sergisinden sonra zaten bir karar almıştık İstanbul’la ilgili; İstanbul’da bir araştırma yapacaktık. Fanzin sergisinin ilk gününü atlattık, açılış günüydü bugün...

J.K.: Nasıl geçti?

M.C.Ö.: Beklenenden düşük olsa da gene de katılım Bursa için iyiydi. Diğer şehirlerden gelen arkadaşlarımız olmasına rağmen Bursa’dan katılım fazlasıyla yüksekti. Biz sadece diğer şehirlerden de katılım olmasını bekliyorduk ama maddi sorunlar karşımıza çıkıyor orada üniversiteli arkadaşlarımız için. Sadece Bursa yerelinde tıkılı kaldı, diğer şehirlerden gelenler sayılıydı.

J.K.: İnsanların bir araya gelmesi ve daha hızlı bir iletişim kanalı açılması bakımından faydalı oldu, belki de başka kolektif çalışmalara sebep olabilecek bir zemin oluşturuldu diyebilir miyiz?

M.C.Ö.: Evet bugün gelen çok insan bunları konuştu; daha sonra neler yapabiliriz ortaklaşa, daha yeni faaliyetleri nasıl yürütebilirizi. Biz onların hepsiyle bir görüşme kararı aldık, gene toplantı tarzında bir şey yapacağız bir iki haftaya kadar. Herkesle birlikte onları konuşacağız; fanzin dışında neler yapabiliriz, konserler dışında, NB Records’un yaptığı geleneksel şeylerin dışında.

J.K.: En azında böyle bir platformun bir iki günlüğüne de olsa bir yerde oluşması bu açıdan faydalı olabiliyor yani... Peki Kubur Fanzin’le ilgili birkaç şey öğrenmek istiyorum... Sen mi yanıt verebilirsin bu konuda yoksa Yusuf’a mı aktarmak istersin?

M.C.Ö.: İsterseniz Yusuf arkadaşıma aktarayım ben telefonu...

J.K.: Çok teşekkür ederim Melih, iyi akşamlar diliyorum sana.

M.C.Ö.: İyi akşamlar, görüşmek üzere.

Yusuf Koçkara: Merhabalar!

J.K.: Merhabalar Yusuf, nasılsın?

Y.K.: İyiyim sağolun, siz nasılsınız?

J.K.: Teşekkür ederim. Bütün bu yaptıklarınız ettiklerinizi, yapmak istediklerinizi dinledikten sonra sanıyorum biraz da Kubur Fanzin’den bahsetmek lazım çünkü tahmin ediyrum NB Records’un bu gibi işlere girişmesine sebep olan insanlardan birisi de sensin?

Y.K.: Evet elbette.

J.K.: Peki bize bahseder misin biraz Kubur Fanzin nasıl başladı, hala devam ediyor mu ve ne durumda?

Y.K.: Aslına bakarsanız Kubur Fanzin’i NB Records’tan bağsız olarak Sert Fanzin adıyla başlatmıştık. Bir arkadaşımla beraber Fight Club ve V for Vendetta’yı izledikten sonra, oradan aldığımız ilhamla olmuştu. Ama daha sonra, Melih Can’la da tanıştıktan sonra aynı zamanda Sert isminin hem biraz insanlarda belli bir beklenti yaratması, hem de biraz da ne yalan söylemek gerekir? Biraz da ağır lügatından kaynaklı insanların da pek ciddiye almayacağı bir isim olduğundan Kubur ismi’ni tercih ettik. Geçtiğimiz günlerde ilk sayısını da çıkarmıştık. Kubur.org adresinden ulaşabilirler bizim ilk sayımıza.

J.K.: Bir taraftan onları elektronik ortamda da yayınlıyorsunuz yani bir süre sonra?

Y.K.: Aslına bakarsanız bizim normal fanzinden farklı olarak daha çok e-fanzin tarzı bir şey olduğumuzu söyleyebilirim; sonuçta biraz da hani maliyet hesabı işin içine girdiğinde elektronik ortamda fanzin işleri biraz daha ucuza gelmesiyle beraber biraz daha fazla insana ulaşması... Bizi bu yönde cezbediyor ancak, sergi için bir basım söz konusu olmuştu; onun dışında...

J.K.: Evet mesela sergide kapak gerekiyordu size ama e-fanzinde kapak... sonu.ta matbuu bir şeye dönüşmek gerekiyordu; sadece kapağı kullandınız o halde sergide ve siz aslında Kubur’u basılı olarak çıkartmıyorsunuz, fotokopi olarak falan?

Y.K.: Basılı olarak şöyle... Fanzini dağıtmak üzere bayağı bir basıldı...

J.K.: Az insana ulaşıyor tabii...

Y.K.: Tabii daha az insana ulaşıyor. Basılı olarak çıkıp birisinin dağıtması gerekiyor. Birinin gelip alması gerekiyor sizden onu ancak elektronik ortamda biri bilgisayarının başında, evinde bile olsa rahat rahat ulaşabiliyor hani o açıdan biraz daha elektronik ortamı tercih ediyoruz.

J.K.: Peki tek sayı mı çıktı şu ana kadar?

Y.K.: Kubur fanzin adıyla bir sayı. Sert Fanzin olarak gene elektronik fanzin olarak şöyle yapmıştık; bir blog kurup onun üzerinden sayıları ve yazıları aktarıyorduk. Tabii onlar şu anda Kubur fanzin hanesine yazılamaz olsa da gene de dört sayımız vardı.

J.K.: Bir altyapı çalıması olmuş olabilir Kubur için bu?

Y.K.: Tabii, biz de bir şeyler yazarken piştik, yazdıklarımız bize belli eleştirilerle geri döndü.

J.K.: Tam da oraya gelecektim biliyor musun? Peki içerik nedir diye soracaktım? Çünkü fanzinlerde biliyorsun birçok ana tema olabilir; müzikle ilgili olabilir fanzin, street art ile ilgili olabilir ki burada ağırladık gene başka konuklar bu konularla ilgili işler yapmış, siz Kubur’da ve Sert’te de daha öncesinde ne gibi bir içeriği tercih ediyordunuz?

Y.K.: Doğrusunu söylemek gerekirse ben yazı yazan arkadaşlara bir şekilde bir konu sınırlaması getiremiyorum. Bu bir fanzin ve herkes yazdığı sürece kendi sesini duyurmakta özgür. Kendi yazılarım açısından konuşabilirim; tplumsal olaylra değinmeyi seviyorum. Sonuçta fanzin çıkartmaktaki amacımız topluma sesimizi ve düşüncelerimizi duyurmak. Dolayısıyla ben lafı fazla uzatmadan ne söylemek istiyorsam onu söylüyorum. Gerekirse politik, gerekirse toplumsal bir konuda bir şeyler yazıyorum. Necati diye bir arkadaşım vardı mesela o, mizahi yazıları sevdiği için, mizahi öğreleri kullanarak mizah yaptı o fanzinde. Başka bir arkadaş gelip yazmak isterse ona da kendi temasını seçmesinde hiçbir sınır koymayacağız.

J.K.: Aslında fanzinlerdeki bu özgürlük, normalde basılı yayınlarda elde edilemeyen bir özüdürlük alanı sağlıyor yazmak isteyen insanlara ve bu açıdan bile bakarsak fanzin aslında çok önemli, değerli bir şey...

Y.K.: Evet elbette. Bugün fanzin sergisinde gelen arkadaşlarla konuşurken, onlarında böyle bir yerlerde yazmak istediğini ancak, henüz fanzin olgusunu, fanzinin ne olduğunu kafalarında oturtamadıkları için genelde bu heveslerinin kursaklarında kaldığını duyduk. Bugün gerçek fanzinin ne olduğunu düşünürsek aslına bakarsanız herkesin kendi fanzininde veyahut da gidip de bir fanzinde yazabilmesi bir özgürlüktür. Çünkü kendi sesini duyurması amaçlı olduğu için zaten çıkış noktası da, fanzinlerin sonuçta bandrollü dergilerden farkı bu özgürlük ve her insana kendi sesini duyurabilme özgürlüğünü verebilmesidir.

J.K.: Bütün bunların üstünde, arta kalan tek sorun çok fazla insana ulaşamamak ve bunun çözümlerinden birisi de sizin yaptığınız gbi internet üzerinden... internet ortamını kullanmak belki de. Bir yandan da fanzinlerin basılı halde insanların eline ulaşması ya da en azından –basılı derken tabii bunun fotokopi olması da mümkün- elle tututlur, bir kağıt üzerinde görülebilmesi de önemli gibime gelior benim. Mesela biz burada Yer6 Hafıza Projesi’ni gerçekleştirirken tabii elektronik ortamda çıkmış olan bütün fanzinleri de topluyoruz bir taraftan ama bunlar basılı olarak elimizde olursa fiziksel olarak bir kütüphane kurabilme şansımız doğacak, dolayısıyla da önemsiyoruz bunu. Sen ne düşünüyorsun bu konuda? Sadece elektronik ortamda olması yeterli olabilir mi fanzinin?

Y.K.: Sadece elektronik ortamda olması aslında şöyle bir dezavantaj sağlıyor insanlara; bu fanzini kırk yaşındaki bir adama okutamıyorsunuz. Belki de kitlenizi daraltmış oluyorsunuz. Kitlelere ulaşmaktan bahsederken söylediğimiz gibi. İnternet belli bir yaş grubuna hem de çok geniş bir bçimde ulaşmamızı sağlayabiliyor...

J.K: O galiba Yusuf biraz da kuşaklar arası farktan da kaynaklanıyor; bu teknolojinin yeni bir teknoloji olarak algılanmasından. O aşılacak bir problem aslında önümüzdeki yıllarda ama...

Y.K.: Önümüzdeki yıllarda aşılacak olması muhtemeldir ama, biz bugünü ve kısa vaadede geleceği düşündüğümüz zaman basılı olması çok daha önemli. Sonuçta hem kalıcıdır da...

J.K.: Evet işte...

Y.K.: O fanzini bir kütüphaneye koyduğunuzda siz ve muhafaza ettiğinizde belki yüz yıllar boyunca dayanır ancak, elektronik ortamda aynı şeyi söyleyemeyiz.

J.K.: Bunun bir garantisi yok!

Y.K.: Acı bir gerçektir; biz Sert Fanzin olarak çıkardığımızda, host ve domain de dolunca, biz de yedeğini almadığımız için heba oldu.

J.K.: Siz de kaybettiniz, böylelikle tüm toplumsal bellek de kaybetmiş oldu...

Y.K.: Aynen öyle. O dönemde sadece elektronik olarak yapmayı düşünüyorduk. Bugün elimizden geldiğince, maddi kaynağımız elverdiğince basıp insanlara da dağıtıyoruz. İlk sayı olduğu için bu; geçen hafta çıkardık biz bunu, çok zaman olmadı daha. Elimize para geçtikçe basıyoruz... Diğer dergilerle yarışabilecek, kıyaslanabilecek bir şey olamadı.

J.K.: Çok teşekkür ediyorum sana da Melih’e de; zaten İstanbul’daki etkinlikler için şubat ayı bitiminde İstanbul’da olacaksınız, görüşeceğiz, burada da beraber olacağız... Ayrıca da burada fanzin sergisini gerçekleştirdiğimiz zaman; umuyorum beraber, yardımlaşarak, gene programa davet etmek istiyorum sizi fakat bu sefer stüdyoda konuk olarak diliyorum...

Y.K.: Biz de sonuçta söz hakkı almaktan, sözümüzün duyulmasından, düşüncelerimizin duyulmasından gayet memnunluk duyarız, İstanbul’a geldiğimizde de programınıza konuk ederseniz eğer bu bizi çok mutlu eder.

J.K.: Mutlaka istiyoruz. Teşekkür ederim tekrar Yusuf. İyi akşamlar.

Y.K.: İyi akşamlar.