You Pay Your Crisis

Ζούμε το φιάσκο του δόγματος της λιτότητας

2012-01-31T12:30:00.000+02:00

Το Βήμα, The New York Times

Paul Krugman

Την περασμένη εβδομάδα το Εθνικό Ινστιτούτο Οικονομικής και Κοινωνικής Έρευνας, μία βρετανική δεξαμενή σκέψης, δημοσίευσε μία αναπάντεχη γραφική παράσταση συγκρίνοντας την τρέχουσα ύφεση με προηγούμενες υφέσεις και ανακάμψεις. Αποδεικνύεται ότι βάσει ενός σημαντικού δείκτη - εκείνου που καταγράφει τις αλλαγές στο πραγματικό ΑΕΠ από την αρχή της ύφεσης - η Βρετανία τα πάει χειρότερα τώρα σε σχέση με την περίοδο της Μεγάλης Ύφεσης προπολεμικά.

Τέσσερα χρόνια μετά τη Μεγάλη Ύφεση το βρετανικό ΑΕΠ είχε ανέβει και πάλι στα προηγούμενα επίπεδα. Σήμερα, τέσσερα χρόνια μετά τη νέα ύφεση, η Βρετανία δεν βρίσκεται κοντά στο να επανακτήσει το χαμένο έδαφος του ΑΕΠ.

Και η Βρετανία δεν είναι η μοναδική περίπτωση. Η Ιταλία επίσης τα πάει χειρότερα τώρα από ό,τι τη δεκαετία του 1930 - και με την Ισπανία να κινείται προς μία διπλή ύφεση, έχουμε τρεις από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρώπης στην ίδια μοίρα.

Ναι, υπάρχουν κάποιοι περιορισμοί και κάποιες επιπλοκές. Αλλά αυτά αντανακλούν και μία εκπληκτική αποτυχία πολιτικής. Και πρόκειται για μία αποτυχία, συγκεκριμένα του δόγματος της λιτότητας, που κυριαρχεί στους σχεδιασμούς της πολιτικής τόσο στην Ευρώπη όσο και στις Ηνωμένες Πολιτείες τα τελευταία δύο χρόνια. Βέβαια, η βρετανική ανεργία ήταν πολύ υψηλότερη τη δεκαετία του 1930 σε σχέση με σήμερα, επειδή η βρετανική οικονομία βρισκόταν σε ύφεση πριν ξεσπάσει η Μεγάλη Ύφεση. Και η Βρετανία γνώρισε τότε πιο ήπια ύφεση συγκριτικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ακόμη και έτσι, το να ξεπεραστούν οι επιδόσεις του 1930 δεν θα έπρεπε να είναι δύσκολο έργο.

Δεν έχουμε μάθει πολλά για την οικονομική διαχείριση τα τελευταία 80 χρόνια; Ναι έχουμε μάθει - αλλά στη Βρετανία και αλλού, οι πολιτικές ελίτ αποφάσισαν να πετάξουν την γνώση από το παράθυρο και να βασιστούν σε ιδεολογικά βολικούς ευσεβείς πόθους. Η Βρετανία για παράδειγμα, έπρεπε να είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα της «επεκτατικής λιτότητας», της ιδέας ότι αντί να αυξήσουμε τις κυβερνητικές δαπάνες για να καταπολεμήσουμε την ύφεση, τις περιορίζουμε - και αυτό οδηγεί σε ταχύτερη οικονομική ανάπτυξη.

Πώς μπορεί η οικονομία να ανθίσει όταν η ανεργία είναι ήδη υψηλή και οι κυβερνητικές πολιτικές άμεσα τη διογκώνουν; Εμπιστοσύνη! «Σθεναρά πιστεύω» διακήρυξε ο Ζαν Κλοντ Τρισέ - όταν ήταν πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και υπέρμαχος της επεκτατικής λιτότητας - «ότι υπό τις παρούσες συνθήκες, πολιτικές που ενισχύουν την εμπιστοσύνη θα καλλιεργήσουν και δεν θα παρακωλύσουν την οικονομική ανάκαμψη, επειδή η εμπιστοσύνη είναι το κλειδί σήμερα».

Τέτοιες επικλήσεις στη νεράιδα της εμπιστοσύνης ποτέ δεν ήταν αληθοφανείς. Ερευνητές στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και αλλού γρήγορα απέρριψαν το υποτιθέμενο επιχείρημα ότι η μείωση των δαπανών δημιουργεί θέσεις εργασίας. Παρ' όλα αυτά ισχυροί άνθρωποι και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εξυμνούν τους προφήτες της λιτότητας, ο κ. Κάμερον συγκεκριμένα, επειδή το δόγμα της επεκτατικής λιτότητας «ταιριάζει γάντι» στην ιδεολογική τους ατζέντα. Το εξοργιστικό σε αυτή την υπόθεση είναι ότι αυτή η τραγωδία ήταν εντελώς περιττή.

Πριν από μισό αιώνα οποιοσδήποτε οικονομολόγος - ή οποιοσδήποτε φοιτητής οικονομικών είχε διαβάσει το εγχειρίδιο του Πολ Σάμιουελσον «Οικονομικά» - θα μπορούσε να μας πει ότι η λιτότητα εν όψει ύφεσης είναι πολύ κακή ιδέα. Αλλά πολιτικοί, ειδήμονες και λυπάμαι που το λέω, πολλοί οικονομολόγοι, αποφάσισαν, κυρίως για πολιτικούς λόγους, να ξεχάσουν όσα γνώριζαν. Και εκατομμύρια εργαζόμενοι πληρώνουν το τίμημα αυτής της σκόπιμης αμνησίας.

Γιατι το νέο Σύμφωνο είναι... παλαβομάρα!

2012-01-31T11:26:00.001+02:00

ΠΗΓΗ: FT (via euro2day)

Πρόσφατα συμμετείχα σε μια συζήτηση, στην οποία όλοι έδειχναν να συμφωνούν ότι το νέο δημοσιονομικό σύμφωνο της Ευρώπης είναι παλαβό. Την συζήτηση παρακολουθούσε κι ένας πρώην κρατικός αξιωματούχος, που στράφηκε στην παρέα μου και είπε ότι συμφωνεί κατ’ αρχάς – αλλά πρόσθεσε ότι, αν η συμφωνία ενθαρρύνει την ΕΚΤ να γίνει πιο ελαστική, θα έχει κάποια αξία.

Αργότερα μίλησα με έναν κεντρικό τραπεζίτη που επίσης ισχυρίστηκε ότι η συμφωνία είναι άσχετη, αλλά είναι ευνοϊκός απέναντί της για θα λειτουργήσει ως σινιάλο για τις αγορές. Όταν μίλησα με τις επαφές μου στις αγορές, μου είπαν ότι το σύμφωνο είναι παλαβό.

Το καλύτερο που μπορούμε να πούμε για την συμφωνία, είναι ότι δεν είναι απαραίτητη. Οσα πιθανόν θα δούμε στην τελική εκδοχή της, είτε υπάρχουν στις υπάρχουσες συνθήκες είτε στις νομοθεσίες, και ειδικά στο αποκαλούμενο «πακέτο των έξι», το πακέτο μέτρων επόπτευσης που εγκρίθηκε στις αρχές του έτους. Τα υπόλοιπα θα μπορούσαν εύκολα να εισαχθούν με νέες δευτερεύουσες νομοθετικές ρυθμίσεις.

Αν και δεν έχω συναντήσει ακόμη κανέναν που να μπορεί να μου εξηγήσει τι θα κάνει η συνθήκη –εκτός από τα εύλογα- η ζημιά που θα κάνει είναι πιο εμφανής. Σκεφτείτε μόνο την εντελώς αχρείαστη διαμάχη με τον Βρετανό πρωθυπουργό David Cameron. Και το βρετανικό πρόβλημα ωχριά σε σχέση με τις πραγματικά καταστροφικές δυνάμεις του συμφώνου. Θα ενθαρρύνει τα μέλη της ευρωζώνης να υιοθετήσουν ακραία φιλο-κυκλικές στρατηγικές.
Αυτό συμβαίνει ήδη στην Ισπανία. Μέχρι την περασμένη εβδομάδα, η κυβέρνηση έλεγε ότι δεν θα συνεχίσει να συσσωρεύει το ένα μέτρο λιτότητας πάνω στο άλλο για να αντεπεξέλθει στους στόχους για το έλλειμμα. Εμοιαζε λογική στρατηγική.

Η ισπανική οικονομία συρρικνώνεται με ταχύτερο ρυθμό απ’όσο αναμενόταν για λόγους που βρίσκονται εκτός του ελέγχου της χώρας. Υπό αυτές τις συνθήκες, θα ήταν λογικό να μπουν σε λειτουργία οι αυτόματοι σταθεροποιητές. Αυτό ήταν που έκαναν τα κράτη μέλη της ευρωζώνης το 2009. Διασφάλισαν ότι η ύφεση, αν και θα είναι πολύ βαθιά, δεν θα είναι τουλάχιστον και μακρόχρονη. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο συμμεριζόταν αυτή την θέση της ισπανικής κυβέρνησης, μέχρι την περασμένη εβδομάδα.

Κι όμως. Στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας, σε επίσκεψή του στο Βερολίνο, ο νέος Ισπανός πρωθυπουργός Mariano Rajoy, ανόρεχτα επανέλαβε ότι η κυβέρνησή του είναι δεσμευμένη στην επίτευξη των στόχων για το έλλειμμα –στο 4,4% του ΑΕΠ το 2012 και 3% το 2013. Φέτος, θέλει να μειώσει το έλλειμμα κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες προσθέτως στο βασικό σενάριο του ΔΝΤ και κατά 3,3% του χρόνου –όλ’ αυτά ενώ η οικονομία συρρικνώνεται.

Η Ισπανία ακολουθεί τον ίδιο δρόμο που πήρε η Ελλάδα. Η Ισπανία είναι, βέβαια πολύ πιο υγιής οικονομία. Εχει όμως κι ένα πρόβλημα που δεν είχε η Ελλάδα: βαθιά χρεωμένο ιδιωτικό τομέα. Αυτός είναι ο λόγος που η πολιτική της υπερβολικής μείωσης του ελλείμματος θα μπορούσε να γίνει τόσο τοξική.

Ο κ. Richard Koo, επικεφαλής οικονομολόγος του Nomura Research Institute, πρόσφατα έγραψε μια έκθεση για τις επιπτώσεις της απομόχλευσης στις ΗΠΑ, την Βρετανία και την ευρωζώνη. Η Ισπανία βιώνει μια ακραία εκδοχή της «ύφεσης ισολογισμών» όπως την αποκαλεί, πολύ μεγαλύτερη από αυτή των ΗΠΑ ή της Βρετανίας.

Μετά το γ΄τρίμηνο 2007, ο ισπανικός ιδιωτικός τομέας έχει μειώσει τα χρέη του κατά 17,2% ως ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ ο δημόσιος τομέας εν μέρει αντιστάθμισε την απομόχλευση του ιδιωτικού, με αύξηση των χρεών κατά 11,8% του ΑΕΠ. Η διαφορά εκδηλώθηκε με την μορφή της θετικής συμβολής από τον εξωτερικό κλάδο, δηλαδή με την πτώση στο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών.

Ο κ. Koo ισχυρίζεται ότι, όπως η Ιαπωνία στην δεκαετία του 1990, είναι βασικό οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να υποστηρίζουν την οικονομία στην διάρκεια της απομόχλευσης του ιδιωτικού τομέα, για να αποφύγουν την διολίσθηση σε βαθιά ύφεση.

Οπότε, αν η Ισπανία έπρεπε να ακολουθήσει το παράδειγμα της Ελλάδας και να αγνοήσει ό,τι συνέβη στην Ιαπωνία, το πιο πιθανό αποτέλεσμα θα ήταν σοβαρή και παρατεταμένη ύφεση. Κατ’ εμέ, αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη απειλή για την ευρωζώνη από τα διάφορα ξεσπάσματα που μας εξιτάρουν κατά καιρούς. Στην μεγάλη εικόνα, δεν έχει στην πραγματικότητα σημασία αν οι Έλληνες ομολογιούχοι συμφωνούν σε εθελοντική συμμετοχή. Αν η Ισπανία επρόκειτο να πέσει σε μαύρη τρύπα, κανένα ταμείο διάσωσης, όσο μεγάλο κι αν ήταν, δεν θα μπορούσε να την τραβήξει έξω.

Η ειρωνεία είναι ότι η δημοσιονομική συμφωνία που δημιουργείται για να μειώσει το χρέος της ευρωζώνης, μπορεί να προκαλέσει έκρηξη χρέους, επειδή αυξάνει πάρα πολύ τον κίνδυνο μιας ημι-μόνιμης διολίσθησης σε μεγάλα τμήματα της Νοτίου Ευρώπης. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, τίποτα δεν θα μπορεί να σώσει την ευρωζώνη.

W. Munchau

ΠΗΓΗ: FT.com

Eurozone Problems

2012-01-30T23:46:00.000+02:00

Πηγή: NYT

Paul Krugman

I’m giving a talk in Paris tomorrow. Here are some slides; they won’t come as a shock to regular readers, but it may be useful to see them all in one place.

First, I make the case that the overall economic crisis is driven by private debt, not public debt:

Then I point to the huge swing of the private sector into financial surplus, which necessitated large public deficits to avoid a much deeper slump:

I then turn to Europe, which has the additional problem of a capital flow bubble from north to south induced by the euro, which has to be reversed:

The counterpart of these current account imbalances was a large divergence in relative price levels:

Implicitly, Europe is relying on “internal devaluation” to reverse this divergence. But the reality is that this is very hard given nominal rigidity, even in Ireland, which is wrongly held up as an example of successful adjustment:

Also, Europe has bought into the notion that fiscal irresponsibility is at the heart of the crisis, which is true only of Greece and not true of the troubled countries as a group:

And even on the IMF’s reckoning, none of the austerity countries is plausibly on the road to a tolerable fiscal situation: