You Pay Your Crisis

Ναυάγιο ή αλλαγή πορείας στην Ευρώπη

2012-05-30T16:18:00.000+03:00

ΠΗΓΗ: FT (via euro2day)

by Martin Wolf

Πώς θα λήξει η κρίση στην ευρωζώνη; Πολλοί στις ΗΠΑ μου θέτουν αυτήν την ερώτηση τις τελευταίες εβδομάδες; Για την ακρίβεια, θα μπορέσει η ευρωζώνη να μετακινηθεί από την κρίση στη σταθερότητα; Για να απαντηθεί αυτή η ερώτηση, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε τρεις όψεις του προβλήματος: πού πηγαίνει η ευρωζώνη, πού θέλουν οι Γερμανοί να πάει και πού χρειάζεται να πάει.

Η σημερινή κατάσταση της ευρωζώνης είναι δραματικά ξεκάθαρη. Κάποιες χώρες, δύο εκ των οποίων μεγάλες -η Ιταλία και η Ισπανία-, έχουν ήδη ή είναι στα πρόθυρα να έχουν κυβερνήσεις που δεν μπορούν να διαχειριστούν χωρίς βοήθεια τα δημόσια χρέη. Πολλά από αυτά τα χρέη βρίσκονται στις τράπεζες. Πολλές από αυτές είναι ζημιωμένες, ειδικά σε χώρες που βίωσαν πολύ μεγάλες φούσκες ακινήτων, μεγάλα δημόσια ελλείμματα ή και τα δύο. Οι κυβερνήσεις με αδύναμο αξιόχρεο νιώθουν ότι πρέπει να σώσουν τα ευαίσθητα τραπεζικά τους συστήματα, που με τη σειρά τους πρέπει να χρηματοδοτήσουν τις κυβερνήσεις που προσπαθούν να τις στηρίξουν. Οι μεθυσμένοι προσπαθούν να σταθούν όρθιοι ακουμπώντας ο ένας στον άλλον.

Από τις κυβερνήσεις απαιτείται επίσης να επιβάλουν δημοσιονομική λιτότητα, ενώ οι ιδιωτικοί κλάδοι συρρικνώνονται. Η λιτότητα αποδυναμώνει περισσότερο τόσο τις οικονομίες όσο και τις τράπεζες. Κι αυτό, με τη σειρά του, αυξάνει την ανεργία και μειώνει τα κρατικά έσοδα, καθιστώντας μη αποτελεσματική τη λιτότητα. Εν τω μεταξύ, η αναιμική ζήτηση στον πυρήνα επιδεινώνει την οικονομική αδυναμία στην περιφέρεια, αντί να την ισοφαρίζει.

Με τις τράπεζες προβληματικές, την ιδιωτική ζήτηση κατεστραμμένη, την κυβερνητική ζήτηση να συρρικνώνεται και την εξωτερική ζήτηση αδύναμη, οι ευάλωτες οικονομίες πιθανότατα θα έχουν μικρότερη παραγωγή και υψηλότερη ανεργία για 2-3 χρόνια επιπλέον. Η αμοιβή για τον σημερινό κόπο είναι ο αυριανός κόπος.

Είτε "σωθεί" είτε όχι η Ελλάδα, για την ώρα είναι δύσκολο να φανταστούμε ότι η σημερινή ευρωζώνη θα επιβιώσει από κάτι τέτοιο, ειδικά όταν ο πρωταρχικός λόγος ύπαρξής της, η οικονομική και χρηματοπιστωτική ενοποίηση, καταστρέφεται. Οι επιχειρήσεις, ειδικά οι τράπεζες, όλο και περισσότερο μαζεύουν τα ενεργητικά και τα παθητικά τους ανά χώρα. Αντίστοιχα, μόνο οι πολύ γενναίες επιχειρήσεις θα κάνουν πλάνα παραγωγής με την πεποίθηση ότι το συναλλαγματικό ρίσκο έχει εξαλειφθεί. Καθώς η ΕΚΤ έχει πλέον αναλάβει αυξημένο μερίδιο διακρατικού κινδύνου, ο δρόμος για τη διάλυση έχει ανοίξει περισσότερο.

Μοιάζει σαν αδιάκοπο ταξίδι μες τη νύχτα. Ίσως πάρει εβδομάδες, μήνες, χρόνια. Αλλά η κατεύθυνση, δυστυχώς, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη.

Τώρα το δεύτερο ζήτημα: Πώς θέλει η Γερμανία να οργανώσει την ευρωζώνη; Εγώ αντιλαμβάνομαι τις αντιλήψεις της κυβέρνησης και των αρχών της χώρας ως εξής: Όχι σε ομόλογα ευρωζώνης. Όχι σε αύξηση των διαθέσιμων κεφαλαίων του European Stability Mechanism. Όχι κοινή στήριξη του τραπεζικού συστήματος. Όχι απόκλιση από τη δημοσιονομική λιτότητα, ούτε στην ίδια τη Γερμανία. Όχι σε νομισματική χρηματοδότηση των κυβερνήσεων. Όχι χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής της ευρωζώνης. Και όχι σε ισχυρή πιστωτική εκτίναξη στη Γερμανία. Η πιστώτρια χώρα, στα χέρια της οποίας βρίσκεται η δύναμη σε μια κρίση, λέει "nein" τουλάχιστον επτά φορές.

Αναρωτιέμαι, λοιπόν, πώς φαντάζονται οι Γερμανοί ρυθμιστές ότι θα σταματήσουν την κατρακύλα της ευρωζώνης. Κάνω δύο υποθέσεις: Η πρώτη είναι ότι πιστεύουν πως δεν θα τη σταματήσουν.Περιμένουν ότι η ζωή σε ορισμένες ευάλωτες οικονομίες θα γίνει τόσο μίζερη που θα φύγουν εθελοντικά, περιορίζοντας έτσι την ευρωζώνη σε έναν πυρήνα με ίδιες σκέψεις και χαμηλώνοντας τους κινδύνους για τη νομισματική και δημοσιονομική σταθερότητα της ίδιας της Γερμανίας από τη διάσωση πιο αδύναμων οικονομιών. Η δεύτερη υπόθεσή μου είναι ότι οι Γερμανοί πραγματικά πιστεύουν ότι αυτές οι στρατηγικές θα αποδώσουν.

Μια πιθανότητα είναι ότι οι πιο αδύναμες οικονομίες θα υποστούν τόσο μεγάλη εσωτερική υποτίμηση ώστε θα μεταφερθούν σε μεγάλα εξωτερικά πλεονάσματα με τον υπόλοιπο κόσμο, αποκαθιστώντας έτσι την οικονομική δραστηριότητα. Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο συνδυασμός δραστικών διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων με άμεσες εκποιήσεις ενεργητικών θα προκαλέσει κύμα εισροών άμεσων επενδύσεων. Κι έτσι θα χρηματοδοτηθεί το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών βραχυπρόθεσμα και θα παράγει νέα οικονομική δραστηριότητα πιο μακροπρόθεσμα.

Ίσως οι Γερμανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι χρειάζεται είτε σκληρή προσαρμογή είτε άμεση αποχώρηση. Όμως, το "κακό ηθικό παράδειγμα" θα περιοριστεί και το γερμανικό άνοιγμα θα μειωθεί σε κάθε περίπτωση.

Ωστόσο, η επιλογή της εξόδου των αδύναμων είναι πολύ ριψοκίνδυνη και η επιλογή της οδυνηρής προσαρμογής με άμεσες εκποιήσεις τόσο ανέφικτη που μας οδηγούν αμέσως πίσω στο ζήτημα της εξόδου. Ο κίνδυνος, επιπλέον, δεν περιορίζεται στις πιο αδύναμες χώρες. Η Γερμανία στέλνει μόλις 5% των εξαγωγών της στην Κίνα σε σχέση με 42% στην υπόλοιπη ευρωζώνη, ποσοστό που θα μειωθεί σε κατάρρευση. Πέρα από αυτούς τους στενούς οικονομικούς κινδύνους, θα υπάρξει οπωσδήποτε μόνιμη πολιτική ζημιά για τους οικονομικούς ηγεμόνες της ευρωζώνης.

Με δυο λόγια, η ευρωζώνη έχει ξεκινήσει ένα ταξίδι προς τη διάλυση, που η Γερμανία δεν δείχνει να θέλει να αλλάξει. Όχι επειδή δεν υπάρχουν εναλλακτικές. Το μόνο που θα έπρεπε να κάνει είναι να αλλάξει μερικά "όχι" σε "ναι". Περισσότερη χρηματοδότηση, κατά προτίμηση με κάποιο ομόλογο ευρωζώνης, συλλογική στήριξη τραπεζών, λιγότερη δημοσιονομική συρρίκνωση, περισσότερο επεκτατική νομισματική πολιτική και ισχυρότερη γερμανική ζήτηση. Τέτοιες αλλαγές δεν θα εξασφαλίσουν την επιτυχία. Θα δώσουν όμως τουλάχιστον στην ευρωζώνη μια ευκαιρία να αποφύγει το κόστος της μερικής ή ολικής καταστροφής. Για να αποδώσουν πιο μακροπρόθεσμα, αυτές οι αλλαγές θα απαιτήσουν επίσης μεγαλύτερη πολιτική ενοποίηση.

Τον Οκτώβριο του 1939 ο Winston Churchill είπε: "Δεν μπορώ να κάνω πρόβλεψη για τις κινήσεις της Ρωσίας. Είναι ένας γρίφος τυλιγμένος σε μυστήριο, μέσα σε ένα αίνιγμα, αλλά ίσως υπάρχει ένα κλειδί. Κι αυτό το κλειδί είναι το ρωσικό εθνικό συμφέρον". Το κλειδί στην Ευρώπη του σήμερα είναι η γερμανική αντίληψη για το εθνικό της συμφέρον. Όταν αποδειχθεί ότι οι προϋποθέσεις δεν αποδίδουν, οι Γερμανοί ηγέτες θα πρέπει να διαλέξουν ανάμεσα στο ναυάγιο και την αλλαγή πορείας. Δεν γνωρίζω τι θα διαλέξει η Γερμανία. Δεν γνωρίζων αν οι ηγέτες της γνωρίζουν. Πάντως, από αυτήν την απόφαση κρέμεται η τύχη της Ευρώπης.

ΠΗΓΗ: FT.com

Στην τσέπη της τρόικας τα δάνεια προς την Ελλάδα

2012-05-30T15:15:00.000+03:00

Πηγή: NYT (via euro2day)

Η συμμετοχή της στην ευρωπαϊκή νομισματική ένωση μπορεί να κρέμεται από μια κλωστή, όμως η Ελλάδα συνεχίζει να λαμβάνει δισεκατομμύρια ευρώ υπό τη μορφή έκτακτης βοήθειας από την τρόικα των δανειστών, που επιβλέπει τη διάσωσή της.

Ωστόσο, τα χρήματα αυτά δεν πηγαίνουν σχεδόν καθόλου στην ελληνική κυβέρνηση για να πληρώσει τις ζωτικής σημασίας δημόσιες υπηρεσίες.Αντιθέτως, γυρνάνε αμέσως πίσω στις τσέπες της τρόικας, σύμφωνα με τους New York Times.

Όπως εξηγεί η αμερικανική εφημερίδα, το ευρωπαϊκό πακέτο διάσωσης ύψους 130 δισ. ευρώ υποτίθεται ότι θα αγόραζε χρόνο για την Ελλάδα, εξυπηρετεί κυρίως μόνο τον τόκο του χρέους της, ενώ η οικονομία της χώρας εξακολουθεί να αγωνίζεται να επιβιώσει.

Αυτό μπορεί να φαίνεται ότι δεν έχει οικονομική λογική, έχει όμως μια συγκεκριμένη λογική στην πολιτική της ευρωχρηματοδότησης. Άλλωστε, τα χρήματα που αποδεσμεύει η τρόικα -η ΕΚΤ, το ΔΝΤ και η Ε.Ε.- προέρχονται από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους, πολλοί από τους οποίουςγίνονται όλο και πιο επιφυλακτικοί σε ό,τι αφορά την πολιτική αταξία που πλήττει την Αθήνα και επηρεάζει το μέλλον της ευρωζώνης.

Καθώς όμως πληρώνουν οι ίδιοι, η τρόικα παρακρατά επίσης άλλους πόρους, που στόχο είχαν να κρατήσουν σε λειτουργία την ελληνική κυβέρνηση.

Την προηγούμενη εβδομάδα, το γραφείο της τρόικας στην Αθήνα, το οποίο παρακολουθεί τα έσοδα, δήλωσε πως η Ελλάδα ενδέχεται να ξεμείνει από λεφτά μέχρι τον Ιούλιο. Αν συμβεί αυτό, τότε η χώρα μπορεί να κηρύξει χρεοστάσιο - όχι όμως για τα χρέη εκείνα προς την ΕΚΤ, το ΔΝΤ και την Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Η Ελλάδα δεν θα κηρύξει χρεοστάσιο στην τρόικα, διότι η τρόικα πληρώνει τον εαυτό της», δήλωσε ο Thomas Mayer, senior adviser της Deutsche Bank.

Στο πλαίσιο ενός περίπλοκου συστήματος πληρωμής, που ξεκίνησε να λειτουργεί μετά τις εκλογές της 6ης Μαΐου και στόχο έχει να διασφαλίσει ότι οι Έλληνες δεν θα αγγίξουν αυτά τα χρήματα, οι «μεγάλοι τρεις» πιστωτές στέλνουν τις δόσεις του πακέτου διάσωσης σε έναν ειδικό λογαριασμό στην Ελλάδα. Τα χρήματα μένουν εκεί για δύο ή τρεις μέρες και στη συνέχεια το μεγαλύτερο μέρος τους επιστρέφει στην τρόικα ως αποπληρωμή τόκων επί των ελληνικών ομολόγων που αποδέχθηκε η Ευρώπη, στο πλαίσιο του πακέτου διάσωσης που συμφωνήθηκε τον Φεβρουάριο.

Περίπου τα τρία τέταρτα του ελληνικού χρέους, ή 229 δισ. δολάρια, ουσιαστικά βρίσκονται στην κατοχή ενός εκ των τριών μερών της τρόικας, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της UBS.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, συγκεκριμένα, δείχνει ιδιαίτερα πρόθυμη να πάρει πίσω τα λεφτά της, σύμφωνα με τον κ. Mayer.

Για να βοηθήσει στον καθησυχασμό των αγορών, η ΕΚΤ αγόρασε ελληνικά κρατικά ομόλογα ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ. «Γι’ αυτό θέλουν να πληρώνονται πλέον κάθε μήνα», σημείωσε ο ίδιος. «Η ΕΚΤ αγόρασε σε υψηλή τιμή και τώρα επιμένει να αποπληρωθεί το πλήρες ποσό».

Πηγές που γνωρίζουν την κατάσταση δηλώνουν πως και η τρόικα προσπαθεί να ασκήσει οικονομικές πιέσεις στην Ελλάδα να κάνει ό,τι μπορεί ώστε να εισπράξει φορολογικά έσοδα από μια όλο και πιο κατεστραμμένη οικονομία.

Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Christine Lagarde, προκάλεσε οργισμένες αντιδράσεις στην Ελλάδα το Σαββατοκύριακο με τις δηλώσεις της στην Guardian, αναφέρουν οι ΝΥΤ.

Σύμβουλος της ελληνικής κυβέρνησης, μιλώντας με όρο τη διατήρηση της ανωνυμίας του, υπό τον φόβο της πιθανής «αποξένωσης» από τους Ευρωπαίους δανειστές, δήλωσε για την τρόικα ότι «φρόντισε το ποσό για τις εσωτερικές δαπάνες να είναι τόσο μικρό ώστε η Ελλάδα να αναγκαστεί να αυξήσει δραματικά τα δικά της έσοδα».

Επιφανειακά, η κατάσταση μοιάζει παράλογη. Οι ευρωπαϊκές αρχές ουσιαστικά δανείζουν στην Ελλάδα χρήματα ώστε η χώρα να ξεπληρώσει τα χρήματα που δανείστηκε από αυτές.

«Στέλνεις τα χρήματα, τα ονομάζεις ‘δάνειο’, το παίρνεις πίσω και το ονομάζεις ‘επιτόκιο’», σύμφωνα με τον Stephane Deo, της UBS. Ο κ. Deo σημείωσε πως τέτοιου είδους συμφωνίες είναι συνηθισμένες σε καταστάσεις όπου οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν να χρεοκοπήσουν.

Και αυτό συμβαίνει γιατί οι κυβερνήσεις δεν χρεοκοπούν με τον ίδιο τρόπο με τον οποίο χρεοκοπούν οι επιχειρήσεις. Oι πιστωτές δεν μπορούν να τις σπάσουν και να πουλήσουν τα περιουσιακά στοιχεία ώστε να ανακτήσουν μέρος των χρημάτων που έχουν δώσει. Έτσι, οι πιστωτές έχουν κίνητρο να διασφαλίσουν ότι οι προβληματικές κυβερνήσεις θα συνεχίσουν να αποπληρώνουν τα χρέη τους, ακόμα και αν αυτό σημαίνει ότι θα τους δανείσουν χρήματα.

Από τον Μάιο του 2010, η Ελλάδα έχει λάβει περίπου 177 δισ. δολάρια από χρήματα Ευρωπαίων φορολογουμένων προκειμένου να μην καταρρεύσει και να αποτραπεί μία ακόμα μεγαλύτερη κρίση, η οποία θα μπορούσε να απειλήσει ολόκληρη τη νομισματική ένωση.Από το ποσό αυτό, τα δύο τρίτα έχουν πάει για την αποπληρωμή των ομολογιούχων και της τρόικας.

Μόνο το ένα τρίτο κατευθύνεται στη χρηματοδότηση των κρατικών λειτουργιών, ενώ ελάχιστο ποσό δαπανάται σε έργα που θα τονώσουν την αναιμική οικονομία.

Αυτός ο κυκλικός δανεισμός έχει να κάνει με τη διαχείριση ρίσκου. Άλλωστε, η Ελλάδα φέτος διαπραγματεύτηκε συμφωνία στο πλαίσιο της οποίας οι τράπεζες που διακρατούσαν ομόλογά τους θα έπαιρναν πίσω κάτι λιγότερο από το ήμισυ των χρημάτων τους.

Η τρόικα θέλει να εξασφαλίσει ότι δεν θα συμβεί το ίδιο στα μέλη της και στους φορολογούμενους. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, από την πλευρά τους, τονίζουν το ιστορικό της Ελλάδας σε ό,τι αφορά τα οικονομικά της - συμπεριλαμβανομένων του μαγειρέματος των στοιχείων του προϋπολογισμού της για να μπει στην ευρωζώνη το 2001, καθώς και της κρατικής διαφθοράς.

Υπάρχει όμως μία ακόμα πρόσφατη εξέλιξη, που έχει σημάνει συναγερμό. Τον περασμένο μήνα η τρόικα έστειλε στην Ελλάδα 31 δισ. δολάρια για να τη βοηθήσει να θωρακίσει τις τράπεζές της.

Την Τρίτη, η υπηρεσιακή κυβέρνηση χορήγησε 23 δισ. δολάρια (18 δισ. ευρώ) στις τράπεζες. Όμως ορισμένοι Έλληνες αξιωματούχοι πρότειναν η κυβέρνηση να χρησιμοποιήσει το υπόλοιπο ποσό που δεν έχει δοθεί για να μπορέσει να λειτουργήσει και μετά τον Ιούνιο, στην περίπτωση όπου η τρόικα επιμείνει στη σκληρή της στάση.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έγινε ένας από τους μεγαλύτερους πιστωτές της Ελλάδας αφότου ξεκίνησε να αγοράζει ομόλογα από προβληματικές χώρες της ευρωζώνης το 2010, στο πλαίσιο της προσπάθειας σταθεροποίησης των τιμών. Η τράπεζα δεν γνωστοποιεί πόσο ακριβώς ελληνικό χρέος έχει αγοράσει, όμως οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για ομόλογα ύψους 44-69 δισ. δολαρίων.

Τα ελληνικά ομόλογα είναι μια κερδοφόρος επένδυση για την ΕΚΤ, τουλάχιστον για όσο η Ελλάδα συνεχίζει να αποπληρώνει τους τόκους της. Η τράπεζα εξαίρεσε τον εαυτό της από τη συμφωνία αναδιάρθρωσης του χρέους. Και τα ελληνικά ομόλογα ήδη ήταν διαπραγματεύσιμα με μεγάλο discount όταν η ΕΚΤ άρχισε να τα αγοράζει. Ως αποτέλεσμα, η τράπεζα κερδίζει επιτόκιο περίπου 10%, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κ. Deo.

Ο ίδιος πάντως πρόσθεσε πως η επένδυση αυτή ενέχει και ρίσκο. Αν η Ελλάδα χρεοκοπήσει, οι Ευρωπαίοι φορολογούμενοι μπορεί τελικά να χρειαστεί να ρίξουν νέο χρήμα στα κεφαλαιακά αποθέματα της ΕΚΤ.

Το Ταμείο Διάσωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το EFSF, έχει επίσης γίνει μεγάλος πιστωτής της Ελλάδας, ως αποτέλεσμα της συμφωνίας μείωσης του χρέους που η χώρα διαπραγματεύτηκε με τους ομολογιούχους. Όλα τα στοιχεία δείχνουν πως η συνεισφορά του ανέρχεται σε περίπου 88 δισ. δολάρια.

Όσο σκληροί και αν φαίνονται οι όροι της αποπληρωμής, οι ευρωπαϊκές αρχές έχουν ισχυρό συμφέρον να αποφύγουν το ακόμα μεγαλύτερο κόστος που θα δημιουργούσε η έξοδος της Ελλάδας από την ευρωζώνη ή η πλήρης χρεοκοπία της.

Σύμφωνα με τις αισιόδοξες εκτιμήσεις, του χρόνου η Ελλάδα θα μπορούσε να φτάσει στο σημείο όπου τα φορολογικά έσοδα θα ξεπεράσουν τις λειτουργικές δαπάνες της κυβέρνησης. Στο σημείο αυτό, μια φιλολαϊκή κυβέρνηση μπορεί να μπει στον πειρασμό να σταματήσει να αποπληρώνει τις δόσεις του δανείου. Αν συμβεί αυτό, μπορεί να αναζητήσει την τύχη της εκτός ευρωζώνης και χωρίς το βάρος των τόκων.

Και για να βοηθήσει τους Έλληνες πολιτικούς ηγέτες να αποφύγουν αυτόν τον πειρασμό, η λογική της τρόικας είναι ότι είναι καλύτερα να τους βοηθήσει να εξυπηρετήσουν αμέσως το χρέος τους.

Bloomberg: Το κόλπο της Μέρκελ που εκτίναξε στα ύψη το ελληνικό χρέος

2012-05-30T13:41:00.001+03:00

ΠΗΓΗ: συσπείρωση αριστερών μηχανικών

Aναδημοσίευση από το Έθνος.

Τα πακέτα διάσωσης που χορηγούνται στην Ελλάδα και εξασφαλίζονται μέσω των Μνημονίων, δεν σώζουν τους Έλληνες αλλά τους Γερμανούς φορολογούμενους και τις γερμανικές τράπεζες.

Αυτό αναφέρουν στο σημερινό Bloomberg View, τη στήλη γνώμης που υπογράφουν οι συντάκτες του πρακτορείου, έχοντας, όπως υποστηρίζουν, μελετήσει προσεκτικά τις κινήσεις κεφαλαίων στην Ευρώπη και τους ισολογισμών των κεντρικών τραπεζών.

Κι αυτό γιατί όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έσπευσαν να διασώσουν τις χειμαζόμενες από την κρίση χώρες, προσέφεραν στις γερμανικές τράπεζες τη δυνατότητα να πάρουν πίσω τα λεφτά τους, επισημαίνει το Bloomberg.

Οι «κακοί» Έλληνες και οι «καλοί» Γερμανοί
«Στα εκατομμύρια λέξεις που έχουν γραφτεί για την κρίση χρέους της Ευρώπης, η Γερμανία παρουσιάζεται συνήθως ως ο υπεύθυνος ενήλικος και η Ελλάδα ως το σκανταλιάρικο παιδί. Σύμφωνα με αυτήν την κλασική αφήγηση της κρίσης, η συνετή Γερμανία είναι απρόθυμη να διασώσει τον επαίτη της Ευρώπης, την Ελλάδα, η οποία δανείστηκε περισσότερα από όσα μπορούσε και τώρα πρέπει να πληρώσει τις συνέπειες.

Οι γερμανικές τράπεζες ήταν το μέσο διευκόλυνσης της Ελλάδας. Κυρίως λόγω των χαλαρών ρυθμίσεων, οι γερμανικές τράπεζες διέθεσαν τεράστια ποσά και έτσι απέκτησαν τα χρόνια πριν από την κρίση τεράστια έκθεση στις περιφερειακές χώρες της Ευρώπης.

Σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (ΤΔΔ), ως τον Δεκέμβριο του 2009 η έκθεση των τραπεζών στην Ελλάδα, στην Ιρλανδία, στην Ιταλία, στην Πορτογαλία και στην Ισπανία έφτανε στα 704 δισ. δολάρια. Ποσό κατά πολύ μεγαλύτερο από το συνολικό άθροισμα των κεφαλαίων τους.
Με λίγα λόγια, δάνεισαν πολύ περισσότερα από όσα μπορούσαν να αντέξουν.

Οταν η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έσπευσαν να διασώσουν τις χειμαζόμενες από την κρίση χώρες, προσέφεραν στις γερμανικές τράπεζες τη δυνατότητα να πάρουν πίσω τα λεφτά τους, σημειώνει το πρακτορείο.

Ουσιαστικά, διέσωσαν τις γερμανικές τράπεζες καθώς και τους φορολογούμενους, οι οποίοι αν δεν αποπληρώνονταν τα δάνεια θα έπρεπε να στηρίξουν αυτές τις τράπεζες. Σε αντίθεση με μεγάλο μέρος της βοήθειας προς την Ελλάδα, η στήριξη στις γερμανικές τράπεζες προσφέρθηκε αυτόματα, ως μια λειτουργία της δομής της νομισματικής ένωσης.

Πως έγινε αυτό
Οταν οι γερμανικές τράπεζες απέσυραν χρήματα από την Ελλάδα, οι άλλες κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης αντιστάθμισαν συλλογικά τις συγκεκριμένες εκροές με δάνεια προς την Κεντρική Τράπεζα της Ελλάδος.

Τα δάνεια αυτά εγγράφηκαν στον ισολογισμό της Bundesbank, της κεντρικής τράπεζας της Γερμανίας, ως απαιτήσεις στην υπόλοιπη ευρωζώνη. Ο μηχανισμός αυτός, σχεδιασμένος για να κρατά σε ισορροπία τους ισολογισμούς της ευρωζώνης, έκανε πιο εύκολη την απόσυρση των γερμανικών ιδρυμάτων από τις θέσεις τους.

Σε αντίθεση με τις απαιτήσεις των ιδιωτικών τραπεζών, οι απαιτήσεις της Bundesbank ήταν εν μέρει μόνο ευθύνη της Γερμανίας. Αν η Ελλάδα αποκήρυσσε το χρέος της, οι απώλειες θα κατανέμονταν μεταξύ όλων των κρατών-μελών της ευρωζώνης, ανάλογα με τη συμμετοχή τους στην ΕΚΤ. Το μερίδιο της Γερμανίας θα ήταν στο 28%, σημειώνουν οι συντάκτες.

Με λίγα λόγια, τα τελευταία δύο χρόνια, μεγάλο μέρος του ρίσκου που βρισκόταν στους ισολογισμούς γερμανικών τραπεζών μεταφέρθηκε στους φορολογούμενους όλης της ευρωζώνης.
Είναι δύσκολο να υπολογιστεί ακριβώς πόσο επωφελήθηκε η Γερμανία από την ευρωπαϊκή της διάσωση.

Μια ένδειξη θα ήταν το ποσό που απέσυραν οι γερμανικές τράπεζες από τις χώρες της ευρωζώνης από την έναρξη της κρίσης. Σύμφωνα με την ΤΔΔ, τράβηξαν 353 δισ. δολάρια από τον Δεκέμβριο του 2009 ως το τέλος του 2011. Μία άλλη ένδειξη θα ήταν η αύξηση των απαιτήσεων της Bundesbank στις υπόλοιπες κεντρικές τράπεζες της ευρωζώνης. Αυτή αντιστοιχεί σε 466 δισ. ευρώ από τον Δεκέμβριο ως τον Απρίλιο του 2012, αλλά περιλαμβάνει και μη Γερμανούς καταθέτες, που μετέφεραν τα χρήματά τους σε γερμανικές τράπεζες.

Στον αντίποδα, η Ελλάδα έλαβε συνολικά 340 δισ. ευρώ σε επίσημα δάνεια για να ανακεφαλαιοποιήσει τις δικές της, για να αντικαταστήσει τα κεφάλαια που έφυγαν στο εξωτερικό, για να αναδιαρθρώσει το χρέος της και να βοηθήσει τις τράπεζες να τα βγάλουν πέρα. Μόνο 15 δισ. ευρώ ήρθαν κατευθείαν από τη Γερμανία. Τα υπόλοιπα προήλθαν από την ΕΚΤ, την ΕΕ και το ΔΝΤ.

Η αλλαγή της χρηματοπιστωτικής έκθεσης της Γερμανίας έχει τεράστια σημασία για τον ηγετικό της ρόλο στην απάντηση της Ευρώπης στην κρίση, διαπιστώνει το Bloomberg View.

«Προτού οι γερμανικές τράπεζες τραβήξουν πίσω τα κεφάλαιά τους, διακινδύνευαν να χάσουν πολλά λεφτά στην περίπτωση που η Ελλάδα έφευγε από το ευρώ. Τώρα οι ζημίες θα επιμεριστούν μεταξύ των φορολογούμενων όλης της ευρωζώνης - ιδίως της Γαλλίας, οι τράπεζες της οποίας έχουν ακόμα πολλά ενεργά δάνεια στην Ελλάδα. Ενδεχομένως, αυτό εννοούν ορισμένοι Γερμανοί αξιωματούχοι όταν λένε ότι η ευρωζώνη είναι καλύτερα προετοιμασμένη για μια ελληνική έξοδο».

Τώρα η Γερμανία θα πρέπει να δεχθεί όσα είχε αρνηθεί
Ωστόσο, το κόστος από επιστροφή της Ελλάδας στη δραχμή θα επιστρέψει στη Γερμανία. Αν ο τραπεζικός πανικός και η αναταραχή στις αγορές ανάγκαζαν την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιταλία και άλλες χώρες να φύγουν και αυτές από το ευρώ, οι απώλειες θα εξαφάνιζαν μεγάλο μέρος των κεφαλαίων των γερμανικών τραπεζών. Πιθανή διάλυση του ευρώ θα είχε σημαντικές επιπτώσεις και στις εξαγωγές της Γερμανίας, ενώ θα διακινδύνευε και την ύπαρξη της ίδιας της Ε.Ε. και την προσπάθεια να μην επαναληφθούν οι φρικαλεότητες των δύο παγκοσμίων πολέμων.

Για να αποτρέψει αυτήν την κατάληξη, με ή χωρίς την Ελλάδα, η Γερμανία θα πρέπει να κάνει όσα έχει αρνηθεί ως τώρα και ακόμη περισσότερα. Θα πρέπει να συμφωνήσει να επιτραπεί στην ΕΚΤ να καλύψει το χρέος των κρατών-μελών. Να συναινέσει στη δημιουργία ενός μηχανισμού στην ευρωζώνη που θα μετέφερε χρήματα σε οικονομικά αδύναμες χώρες, με τον ίδιο αυτοματοποιημένο τρόπο με τον οποίο έγινε η διάσωση της Γερμανίας. Και επίσης να δεχθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό ταμείο ασφάλισης των ανέργων θα ήταν ένα πρώτο βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση.

Την ώρα που η Αγκελα Μέρκελ επεξεργάζεται ποιο θα είναι το επόμενο βήμα στην ευρωπαϊκή κρίση, πρέπει να έχει καλά στο μυαλό της ότι η χώρα της χρωστάει πολλά στο ευρωσύστημα όπως και η Ελλάδα, καταλήγει η ανάλυση.