Türkler, Kürtler, Zazalar, Gerçekler ve Zazaki Zazaistan

Dersim ve Zazalar

2014-02-04T14:00:00.001-08:00

Land
Dersim is an ancient ethnical and geographical name, which has been
mentioned in the historical sources, at least since Xenophon`s book called
Anabasis, written at the turn of the 5th century BC. The name was recorded
under different forms, such as Derxene/Xerxene in Xenophon, Pliny and
Strabo; Tzanica in Procopius and Agathias; and Derjan or Chaniuk in
Armenian geography. The once extensive territory has been reduced to Inner
Dersim, that is today a province in the eastern part of Turkey, situated
between the two branches of the river Euphrates, known as Karasu and Murat.
It was renamed as “Tunceli” during a Turkish military expedition in 1935.
Arriving Turkish troops appeared on all sides to complete the occupation,
which was eventually suceeded through a genoside in 1938. Thus the land
remained to be officially known as “Tunceli”, though it was never accepted
by the nation itself.
An alternative historical name for Dersim is that of Zazana, mentioned in
B.C. 521 in the old Persion inscription of Behistun. It has menaged to
survive over the course of the centuries under diferent forms such as
Zavzan, Gozan/Guzana, Zozan, Zauzan, Zawazan (Andzevatsik in Armenian
sources) and Sason.

People
The name of the Dersimis is often used synonymously with those of the Zazas
and Dailamits (Gilanis), simple because they all are branches of the same
race.
Although there are some who regard them as Kurds, this designation neither
corresponds with the historical facts, nor with the self-definition of the
people itself. Besides none of their many traditions and legends points to a
Kurdish connection. Quite the contrary all of them suggest otherwise.
In other words they are a seperate people clearly distinguished from the
Kurds.
Combining the account given in the oral tradition with that of the
historical record and archaeological findings, the above mentioned study
comes to the conclusion that the early Dersimis are descendants of Mamans
(the Mamikonians of Armenian sources), who were otherwise known as Tzanians
to the classical writers. Sin, San or Çan are only different forms for Tzan,
which can also be seen forming the second half of the name Der-Sim in a
slightly distinct shape, i.e. Sim.
As to the name Zaza, it is simply a different pronunciation of that of
Sasan. The account of their Sasanian origin is also recorded by many
writers, the first Kurdish historian Sharaf Khan among them.
It is almost impossible not to come to the conclusion that the Mamans
(Tzanians) and Sasanians (Zazas of modern times) were infact different
sections of one and the same people.
There is also a Parthian element in the ethnical make-up of Dersimis as
their traditions suggest.
Briefly; Mamans, Sasanians and Parthians are the ones that formed the early
substrata of the people of Dersim/Zazana.
According to the tradition these early Dersimis during their migration were
headed by two brothers, Kal Mem and Kal Ferat, who are seen as ancestors. In
the study mentioned above this tradition is identified with that of the
Mamikonians, in which the Mamik-Konak brothers are mentioned instead.
Given the fact that nationalities are personified in legends, the study
arrives at the conclusions that the name Kalmem in the Dersimi tradition is
a reference to Mamikonians and that of Kalferat to Parthians.
Thomas Artsruni, a 9/10th century historian, mentions an ancient tradition,
according to which, or rather his interpretation of it, the name Zaza or
Sasan is derived from that of Sanasar, son of the Assyrian king Sennacherib
(705-682 B.C), who took refuge in Armenia (Zazana) together with his
brother, army and followers, and settled on Mount Sason (Mt. Sin) after
being defeated by his half-brother Esarhaddon in 681 B.C.
The tradition spoken of is indeed an historical event, connected with the
origin of the Zazas. However it must be added that the House of Angle (Gel,
Gilan) and that of Sennacherib are often confused or identified in the then
traditons as Toumanoff warns us. For that matter the above statements can
hardly refer to the Assyrians proper, though there certainly existed an
Assyrian colony among them, whose traces can still be seen in the names of
some Dersimi tribes, such as “Asuran” and “Munzur”.
The names Sasan and Sanasar seem to me to be related.
The Dersimi legends of their origin also speak of some late migrations into
Dersim, headed by Shah Hasan and Sayyid, sons of a certain Shaikh Ahmet.
This, again, is also supported by written records almost fully, except that
two separate waves of migrations with the same sets of the names be
understood instead of a single one as suggested in the legend, which merges
the two into one.
Thus, the name Shaikh Ahmet actually refers to two seperate person of the
same name:
The first of whom is Ahmet Basri (Ahmet Rifai, 1118-1182), founder of the
Rifai order of Darvishes, who is frequently replaced with one of his
descendents and namesake Ahmet Kucheki Rifai (d. 1251/52), otherwise known
as Karaja Ahmet and occasionally as Hajji Bektash, the elder brother of
Shaikh Mahmut Harrani (Mahmut El Rifai, d. 1268/69); and the other, named as
Ahmet Yesevi, is none other than one of the Safawi leaders, most probable
Shah Haydar the Safawi (d. 1488).
The rest of the names that still remains to be identified are those of Shah
Hasan and Sayyid. Shah Hasan represents at least three separate people of
that name. Of the three, the two are being identified in the study with the
Emirs of Chemishgezek Principality, namely Shah Hasan the First (d. c. 1473)
and Shah Hasan the Second (d. 1543/44), Saltuqids by descent; and the other
with the famous Uzun Hasan the Akkoyunlu (d. 1478), who married his daughter
Alemshah Begum to Shah Haydar the Safawi. Alemshah Begum is called by her
nisba ‘Kıncısur’ (the one dressed in red) in Dersimi tradition.
Finally, by the name Sayyid in the tradition, the following two persons are
meant: Seyit Ali (Darvish Gewr) and Shah Haydar the Safawi.
These late migrations took place between the11th and 15/16th centuries A.D
and the new comers referred to in the tradition are identified in the study
with the Saltuqids, Rifais (Goranis), Aqqoyunlus and Safawids, who were
mostly from the same stock as that of early Dersimis, so far as their
origins and nationality are concerned.
To sum up, the Dersimis/Zazas of modern times are descendants of the
country`s early and late inhabitants mentioned above.
The above conclusions are reached through a detailed examination of the
tradition as well as a comprehensive study of the written history.
The identity of Dersimis/Zazas being thus established, one can proceed
further to discuss the rest which becomes easier to deal with.

Language
The People of Dersim speak an Iranian language called Zaza (Zazaki).
Although some as pointed above reject the non-Kurdish identity of Zazas and
thereby regard their language as a dialect of Kurdish, the speakers of both
languages cannot communicate with one another unless Turkish, the language
of the colonial power, is used.
What this simple fact indicates is that the two languages have nothing much
to do with one another except that they both are Iranian languages and
therefore have some similarities further strenghten by mutual contacts
between the two peoples as neighbours.
Zazaki, if we search back, is the surviving representative of Parthian
(Pahlavi) and Sasanian languages, both of which to my knowledge were the
same.
It is not yet quite certain whether or not the language of the sacred book
of the Zoroastrian religion related to Zazaki, though the two seem to be
akin.

Religion
The religious ideas of the Dersimis/Zazas have always been of great interest
to the outside world.
They were at first among the adherents of an Iranian religion called
Mazdaism, founded by Zoroaster (Zarathustra), the Prophet of ancient Iran,
who is thought to have lived in the 6th century BC. From 4th century on,
some sections of them converted to Christianity mainly through the Gregorian
and Paulician sects. The Magian (Mazdaic) and Christian traces are still
easily detectable in the land and beleifs of Dersim/Zazana.
The religion of Islam among Dersimis spread in the form of the Sufi ideas,
introduced by the orders like Kadiris, Rifais (Babais, Bektashis), Ismailis
of Alamut, Ehl-i Haks and Safawids. From late 15th century onward they
adopted a new religion, called Kızıl-Bash (Turkish word for the İranian
Surh-i Ser, having reference especially to the red head-dress worn by its
adherents), founded by Shah Haydar Safawi of Ardabil, who in Dersimi and
Kızılbash traditions is referred to under numerious names or ‘nisbas’, such
as Father Mansur, Kalemamsor or Kalman Sar (this title slightly differing in
spelling and pronunciation denoted “the one dressed in red”, “Surkhalaman”
or “Surkhjamagan” in its original form), Sayyid, Pir Sultan (Kodja Haydar),
Sultan Baba, Father Düzgün (Shah Haydar), and sometimes also as Ahmet Yesevi
and Hajji Bektash.
In his time millions took him to be a universal god.
The term “Yesevi” is infact a distorted form of that of Safawi. Therefore
the religio-political movement that labeled as “Yesevism” in later periods
cannot be anything else other than Safawism.
Shah Haydar the Safawi is regarded as the founder of their religion by
Dersimis.
It was a religion seperate from both the Christianity and Islam though
influenced by both to a certain extent. Due to their new religion,
consedered as heretical (Rafizi or Gulat in Arabic), Dersimis/Zazas were
heavily persecuted by the Ottoman and Turkish rulers time and again. These
persecutions occasionally turned into the massacares of the worst kind.
Eventually a section of the Zazas living outside Inner Dersim, that is,
under ottoman occupation, converted to mainstream Sunni Islam, which has
caused an internal division within the nation.

History
The Kingdom of Urartu (880/850-590 B.C) could be taken as a reference point
to start with, as it was the first political entity which had unified almost
all the lands populated by Zazas.
At peresent it is difficult to determine for certain whether or not the
Kingdom of Urartu was a Zaza monarchy.
After the collapse of Urartu, its territory was first conquered by the Medes
and at a later period by the Akamenids, i.e. Old Persions, who replaced them
in Iran.
By this time the former land of Urartu, at least a great portion of it,
received a number of other names. Of them the commonest were those of
Armenia and Dersim/Zazana.
Under Akamenids, perhaps since the time of the Medes, Dersim/Zazana had
nominally been governed by the Dynasty of Orontids (401-200 B.C), and then,
at the time of Macedonians, by two other dynasties related to them, Sophene
(Tsophk) and Artaxiad (200-1 B.C). In ethnical sense both Orontids and the
ruler of the latter were Gilanians, which is another name for modern Zazas
as mentioned before.
Parthians (247 B.C-224 A.D) and Romans, who defeated the Macedonians, were
next to rule. Thereafter we find Byzantines and Sasanians (224-651 AD) in
the possession of the land.
The Sasanian rule came to an end with the Arab invasion of the 7th century
A.D.
The tradition refers to the Parthians and Sasanians as the ancestors of
Dersimi/Zaza people alongside with the Mamikonians.
In the 11th century the country was invaded by the late Dailamits (Gilanis)
and Seldjuq Turks. After the periods of Mongols and Timurids the land fell
into the hands of the tribal confederations known as the Karakoyunlu and
Akkoyunlu, who were mainly Mamakonians in origin, but mixed and partly
Turkicized in later times. Eventually, the Akkoyunlu, who gained a decesive
victory over the Karakoyunlu exercised the supremacy until they were
replaced by the Safawids, their succesors.
The brief rule of the Safawids was followed by that of the Ottomans.
As is known from historical sources during the centuries-long war between
Safavids and Ottomans, Dersimis had sided with the former against the
latter.
When all combined together these facts clearly show that despite foreign
interventions, frequent interruptions and fragmentation of the country, the
Zazas, under different names, have been repeatedly spoken of during the
historical times. At least since the Persian domination we find them
governing some parts of the country here and there though not always
independently.
Nevertheless it is important to note that they are most easily recognisable
during the times of the Parthians and Sasanians, who are referred to as
ancestors. It was their golden millenium, the end of which marked by the
Arab invasion. They returned to power in the person of Dailamits and menaged
to maintain it for a century (945-1055) until the coming of the Saldjukid
Turks. The Arab and Turkish invasions were obviously the most unfortunate
for the Zazas. They rose to power once more with the early Safawids and
continued to share their fate ever after.

Search for justice
The collapse of the Ottomans had left a power vacuum, filled by the Turkish
nationalists, called Kemalists at a later time. In order to create a Turkish
nation from above, they waged a bloody campaign against Armenians, Zazas and
Assyrians, the non-Turkish elements of the empire. It was a deliberate and
sustain war, in the course of which the national resistance of the Zazas
with the sole purpose of self-defence in 1920 (Kochgiri), 1925 (Shaikh Sait)
and 1937-1938 (Inner Dersim) had been ruthlessly suppressed one after
another and thousands were forced into exile.
That`s how the previously independent part of the country, known as Inner
Dersim, has also been subdued and colonised by Turks.
In 1937-38, i.e., at a time when world attention was focused on the Second
World War, Turkey commited a genocide, by killing approximately 70.000
people in the process.
Especially the year 1938 became one of the most important date in the
nation`s calender commemerated every year, in particular by its Kızılbash
section. Hence the people speak of “before and after the year 1938”
whenever the recent history is concerned.
What happened back then has been handed down to the later generations by
their parents and grand-parents, who witnessed the onslaught, and of whom
some are still alive. Furthermore the sites of the mass graves all over
Dersim are well known and can easily be located if and when need be. The
ruins of the country`s cultural heritage including churches belonged to the
nations`s Christian section are still visible.
Let there be no doubt that a legal action against Turkey will at long last
be taken at some time in the future. A search for justice has already began.
People wish to see the justice served.
Despite a long interval the Zaza aspirations for a free homeland has never
died out. The turning point arrived in the late-1980s, when a new patriotic
movement began to emerge. This movement has continued to gather momentum up
until now.
The struggle for a democratic self-rule is still on.
It is a struggle for survival.

Zazas and Zazaki

Zazaki is a language spoken in eastern Anatolia between the rivers Euphrates and Tigris. It belongs to the northwest-Iranian group of the Iranian language branch of the Indo-European language family. The Zaza language is related to Kurdish, Persian and Balōchi. An exact indication of the number of Zaza speakers is unknown. Internal Zaza sources estimate the total number of Zaza speakers at 3 to 6 million.

Zazaki probably originates from northern Iran, from the historical region "Deylamān" at the Caspic sea, in the present province of Gīlān. Today the Iranian languages still spoken there (also called the Caspian dialects) like Sangsarī, Māzandarānī, Tātī (Herzendī), Semnānī, Tāleshī are grammatically closer to Zazaki than Kurdish. Apart from the presently in Balochistan spoken Balochi, only Gōrānī, which is spoken in a few remote areas in Iran and Mesopotamia, have relatively closer linguistic affinity with Zazaki.

Among northwestiranian Languages Zazaki is acording to the scheme of Prof. Dr. Jost Gippert and P. Lecoq (cf. Die iranischen Sprachen) classified as follows:

NORTHWEST-IRANIAN:

Hyrkanian Group: Balōčī, Sangesarī; Goranī, Zaza (Dımılki)
Karmanian Group: Kurdish (Kurmanjī, Soranī, South-Kurdish), Sivandī
Medo-Caspian Group: Gīlakī, Māzenderānī, Semnāni, Sorcheī; Tāleshī, Āsarī

SOTHWEST-IRANIAN:
Persian, Tajikian, Tatī, Dialects of Fārs

The ancestors of the contemporary Zazas (and with them the Zaza-language) supposedly immigrated between the 10th and 11th centuries to their present-day homeland in eastern Anatolia. One interpretation thesis contends that the Zazas are the descendants of the Daylamites.

Linguistically and historically Zazaki differs from the scripturally fixed Middle Iranian languages. A recent thesis on the origin of the Zazas and their language holds that they are the autochtonous inhabitants of their present homeland. It is likely they have spread out into various regions.

The Zaza language is partly spoken in provinces such as Dersim (Dêsım), Erzincan (Erzıngan), Bingol (Çewlıg), west Sivas (Sêvaz/Qoçgiriye), south Erzurum, Varto (Gımgım), Elazığ (Xarpêt), Diyarbakır, Siverek (Sêwregı), Adıyaman (Semsür), as well as in a few villages of Malatya (Pötürge and Arapkir), Mardin, Mutki, Sarız (Kayseri), Aksaray, and in Turkish metropolitan areas such as İstanbul, Ankara, İzmir or Mersin. Diasporic communities exist both in Europe and in other countries (US, Canada, Australia, etc.). An estimated 150,000-200,000 Zazas live in Germany. The Zazas approximately bisect into Alawis and Sunni Muslims. The Alawis live in the northern part of the Zaza region, whereas the Sunni inhabit the southern Zaza region.

Both in the past and in the present the Zazas, particularly those from Dersim, were systematically persecuted because of their Alawitic confession. Until recently, a Zaza-national movement of independence did not exist due to religious tensions between the two religious groups, an obstacle which precluded rapproachment between Zazas. In areas such as Dersim or Varto leftist organizations blossomed. The Zazas have proven to be one of the most rebellious Anatolian peoples ever. Most well-known resistances of the 20th century involved Zazas: both leaders of the 1925 Sheikh Said rebellion (Piran) and the 1937 Seyyid Riza rebellion (Dersim) were Zazas. Both rebellions were religiously motivated. The latter resistance was quelled in 1938 with a genocide and the subsequent deportation of the survivors to western Turkey.

It is hardly amazing that many Zazas live outside their homeland. Apart from widespread suppression and wholesale evacuation of villages, the economically miserable situation of the Zaza areas forces the local population to emigrate into Turkish or European metropoles.

Zazas are residents of the mountainous area of Anatolia and live on agriculture and pastoralism. The lives of many Zazas, Kurds and Assyrians were strongly damaged in the past two decades because of the guerrilla war between the Kurdish Workers Party (PKK) and the Turkish army. Due to the fact that many villages were either thoroughly depopulated or integrally destroyed, many villages now remain eerily empty or are only inhabited by the elderly during the summer months. In the metropoles the refugees struggle in difficult living conditions. Emigration into diaspora accelerated the process of cultural assimilation, i.e. the loss of native languages.

The first written statements in the Zaza language were compiled by the linguist Peter Lerch in 1850. Two other important documents are the religious writings (Mewlıd) of Ehmedê Xasi of 1899, and of Usman Efendiyo Babıc (published in Damascus in 1933); both of these works were written in the Arabic alphabet.

In Latin letters Zazaki only became popular in the diaspora after meager efforts, in Sweden, France and Germany at the beginning of the 1980s. This was followed by the publication of magazines and books in Turkey, particularly in Istanbul. The efforts of Zaza intellectuals to advance the comprehensibility of their native language by alphabetizing were not fruitless: the number of publications in Zaza increased by the multiple. The rediscovery of the native culture by Zaza intellectuals not only caused a renaissance of Zaza language and culture, it also triggered feelings among younger generations of Zazas (who unfortunately, rarely speak Zaza as a mothertongue anymore) in favor of modern western in the Zaza language, and thus their interest in the most important inheritance of their ancestors. In diaspora a limited amount of Zaza-language broadcasts are realized.

Regarding the present situation of the Zaza language it can be safely stated that the hitherto accomplished alphabetizing and publishing still seem like a drop in the ocean.

A cause for these devastating consequences is mainly rooted in the forced assimilation policies of the Turkish state. Until the beginning of the 1990s public use of Zaza was punishable and Turkish-nationalist education policies unfortunately obtained substantial successes. The consequences of this process of turkification were so detrimental that under the Alawi-Zaza population the youngest generations hardly speak the language or teaches it to its children. Cultural assimilation is also becoming a tangible issue among the Sunni-Zazas. Nevertheless, it is pleasant to note that among young Zazas the interest to learn their native language or extend their basic knowledge is gradually growing.

Although at the beginning of this century it was linguistically proven that Zazaki is a language of its own and no Kurdish dialect, it was misrepresented in political circles. The political classification of the Zaza-language as a Kurdish dialect is in line with the frequent misunderstanding that ethnic labeling of populations in Turkey are incorrectly denominated, without any kind of differentiation. For example, all inhabitants of the Black Sea region of northeastern Turkey are identified as Laz, whereas only a small minority in that area is of ethnic Laz origin. The Zazas suffered from the same treatment, were it even solely due to their geographical origin. It was above all the one-sided and nationalist state policy, as well as ignorance that placed the Zaza in this predicament. If you consider the fact that any meaningful ethnic, cultural and/or linguistic research in Turkey was punishable; that until today books and associations are considered to be separatist organizations, and that they are in some cases even prohibited and closed down. Though in Europe objective and scientific research on the Zazas and their language is possible, a climate which does not exist in Turkey, until today there’s unfortunately still lots of ignorance on the Zazas. Although the elderly Zazas do not regard themselves as Kurds and their language as Kurdish, clusters of younger generations were affected by the Kurdish-nationalist liberty war, so that many Zazas, generally the politically engaged, consider themselves to be Kurds, and some as Turks. Before the era of the national consciousness religious affiliations played a key role. Among the Alawitic population it’s presently still usual that the ‘Alawi’ identity is granted priority above other loyalties. For traditional-minded people, Alawitism is endogenous, therefore they prefer marriage among themselves. This feeling of cohesion of the Alawis from different ethnic groups was culturally inspired through the course of history. Intra-Alawi endogamy is also a product of Ottoman religious suppression. The Ottoman rulers defamed all Alawis as ‘Kızılbaş’ (red heads) and accused them of heresy.

UYAN EY HALKIM!!!!!

2013-06-01T11:10:00.001-07:00

Gezi protestolari halkimizin uyanma cagrisidir!!!

http://www.youtube.com/watch?v=VqIJnMN7tB4

http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2013/may/31/istanbul-park-protests-turkish-spring

http://boingboing.net/2013/06/01/turkish-spring-taksim-gezi-pa.html

http://www.cnnturk.com/2013/guncel/05/31/gezi.parki.protestoculari.pes.etmiyor/710160.0/index.html

http://www.youtube.com/watch?v=5lEtcBurfME

Uyan artik uykundan uyan

Uyan esirler dünyasi

Zulme kartý hýncýmýz volkan

Kavgamiz ölüm dirim kavgasi

Yikalim bu köhne düzeni

Biz baska dünya isteriz

Bizi hiçe sayanlar bilsin

Bundan sonra hersey biziz

Bu kavga en sonuncu kavgamizdir artik

Enternasyonalle kurtulur insanlik

Tanri, patron, bey, aga, sultan

Nasil bizleri kurtarir

Bizi kurtaracak olan

Kendi kollarimizdir

Isyan atesini körükle

Zulmü rüzgarlarla savur

Kollarinin bütün gücüyle

Tavi gelen demire vur

Bu kavga en sonuncu kavgamizdir artik

Enternasyonalle kurtulur insanlik

Hem fabrikalar hem de toprak

Hertey emekçinin malý

Asalaklara tanimayiz hak

Hertey emedin olmalý

Cellatlarin döktükleri kan

Bir gün onlari bogar

Bu kan denizinin ufkundan

Kipkizil bir günes dogar

Bu kavga en sonuncu kavgamizdir artik

Enternasyonalle kurtulur insanlik

2013-05-01T13:51:00.001-07:00

Lutfen bu sayfayi paylasip, Zazalar'in kim oldugunu ve taninma cabalarimizi yayinlayalim.

2013-05-01T13:19:00.001-07:00

Dersim`deki Aşiret ve Oymakların Dilleri ve Yerleşim Yerleri

1 Abasanlar Zazaca Pülümür-Hozat-Ovacık-Erzincan(Kırlangıç Köyü,Çağlayan Bucağı,Bağlı,Karatuş köyleri) Kığı ilçesi:(Akımlı Estigkavak,Ayanoğlu,Güzgörü köyleri) Tercan :(Başbudak, Beşgözek köyleri) Kelkit:(Akdağ,Kömürlük Köyü),Erzurum-Aşkale(Aşkale,Gürkaynak ve Koçbaba Köyleri)
2 Abdalanlar Zazaca Pülümür-Hozat-Ovacık
3 Ağucanlılar Zazaca Hozat(Bargini),Elazığ-Erzincan-Kemah-Malatya-Adıyaman-Elbistan-Pazarcık(Girne),Arapkir
4 Alanlar Zazaca Mazgirt, Mazımiye,İranı Kuzey Horosan bölgesi,Erzincan Merkez İlçesi (Çamurdere, Çamlık, Karataş, Başköy, Çilhoroz, Yayla kent, Sertaş, Askartallı, Kılıçkaya, Endere köylerinde)Erzurum Çat ilçesi,Beşiktaş Komu, Tuzluca mah.
5 Ali Abbas Evladı Zazaca Ovacık-Kemah-Erzincan
6 Alhanlı Aşireti Zazaca Pülümür ,Tercan
7 Arililler Zazaca Nazimiye-Pülümür-Mazgirt-Kelkit(Akdoğdu Köyü) Erzincan Tercan ilçesi(Sarıkaya, Yenibucak,Kavaklık,Küçük Ağa Köyleri)Çayırlı ,Çamurdere, Başköy, Karataş, Çilhoroz, Yayla Kurt, Sarıtaş,Kartallı, Çağlayan Bucağı,Kılıçkaya,Erdene köylerinde Hınıs(Başköy)
8 Aslan Zazaca Ovacık-Kemah
9 Aşuran Zazaca Ovacık-Erzincan
10 Baba Mansurlu Zazaca Pülümür-Mazgirt-Muhindi-Nazimiye-Tercan-Sivas-Erzincan
11 Bahtiyarlı Zazaca Hozat-Muş-Kuzey Horosan Zağros Dağları
12 Balabanlı Zazaca Pülümür-Erzincan-Tercan-Hınıs(Güzelder Köyü) Raka, ruha,Kırşehir, Malatya(Doğan Şehir)
13 Bal Uşağı Zazaca Ovacık-Pülümür-Çayırlı
14 Badilli Zazaca Petek -KIğı-Kelkit-Halo-Refahiye
15 Beles Zazaca Nazimiye-Tercan-Kığı-Amasya-Çorum
16 Balçikanlı Zazaca Pülümür-Erzincan-Nazimiye
1 7 Birmanlı Zazaca Ovacık-Pülümür- Erzincan
18 Beyitan Uşağı Zazaca Ovacık(Gözeler,Paşadüzü,Akyay
19 Bezgar(Topuz) Zazaca Ovacık(Hun Uşağı, Cevizli dere, Söyütlü, Topuzlu, Çakmaklı)
20 Beritan Kurmanca Erzurum-Erzincan-Dersim
21 Birim Zazaca Ovacık
22 Botanlı(Balyanlı) Kurmanca Mazgirt
23 Bütünkanlı(Bodikanlı) Zazaca Erzincan-Tercan-Kığı
24 Caferanlı Zazaca Pülümür-Erzincan-Kemah-Hınıs-Dersime Yakın Bölgeler
25 Bozukanlı Kerel Topuzlu Ovacık-Pülümür
26 Çarekli Zazaca Pülümür(Ağaşenliği)-Erzurum-Erzincan,Yelekli Köyü-Tercan ve Çayırlı
27 Çinan Aşireti Zazaca Tunceli
28 Demananlılar Zazaca Ovacık-Pülümür-Tunceli-Mazgirt-Pertek-ERzincan-Mazgirt-Derviş Cemal
29 Derviş Cemal Zazaca Pülümür(Şengül,Bulmuş Tosunlar Köyü)-Hozat-Erzincan-Çayırlı
30 Elhanlılar(Elganlılar) Zazaca Erzincan,İran(Albuz Dağları,Mazandara Bölgesi)
31 Ferhatan Zazaca Çemişgezek- Hozat
32 Fından Zazaca Hozat
33 Gevanlılar Zazaca Ovacık-Hozat
34 Gülabi Zazaca Ovacık-Kemah
35 Hadikenli Zazaca Ovacık-Kemah
36 Haydaran Zazaca Nzaimiye,Pülümür,Mazgirt,Erzincanın Tercan İlçesi,Bulanık İlçesi
37 Hayranlı Zazaca Nazimiye,Pülümür
38 Hemenanlı Zazaca Tunceli
39 Hesenanlı Kurmanca Dersim,Mazgirt,Kığı
40 Hiranlı Zazaca-Kurmanca Mazgirt, Muhundu, Pertek-Derenahiyesi, Haran Bölgesi, Varto nahiyesi, Üstükara, Karlıova, Erzincan, Dalav, Şavşek, Refahiye, Tercanda Kığı İlçesi, Sütlüce , Doluteknek, Kabacalı, Tilkitaşı, Doluca, Çamlıca, Sarıdibek, Akbinek, merkez ilçede Dallıtepe, Orta çanak, Oğuldere, Karapınar, Gözele, Karlıova ilçesi, Tuzluca, Çiftiköy, Sarıkuşak, Kaynarpınar, Soğukpınar, Kaynak Köyleri, Gümüşakar, Halitler, Yeniyurt, Eskikonak Köyleri, Tercan ilçesi, Küçük Ağa, Gök Pınar köyleri ve Tanyeri bucağı, Kelkit, Yarbaşı köyü
41 Holikan Zazaca Pertek, Erzincan,Pülümür
42 Hormekli Kurmanca Nazimiye,Kığı,Varto,Kuruçay,Refahiye
43 Holifen Zazaca Ovacık
44 Hıfen Kurmanca Pertek
45 Hurşidan Zazaca Nazımiye
46 Hüzmekli Uşağı Zazaca Nazimiye
47 İksorlu(İzollu) Zazaca-Kurmanca Mazgirt, Malatya, Huluman, Riçik, Göman, Kilise, Nazımiye, Pülümür, Yaylacık, Sarıyayla,Malatya, Elazığ,Urfa
48 İskor Zazaca Hozat
49 Kalan Uşağı Zazaca-Kurmanca Malazgirt,Ovacık,Malatya
50 Karabali Zazaca Hozat, Ovacık, Çemişkezek,Kırşehir (1701 yılında zorunlu iskana tabii tutulmuşlardır)
51 Karakali Zazaca Erzincan, Pülümür
52 Kamsuran Kurmanca Nazımiye
53 Karsan(Keçer) Uşağı Zazaca Pülümür, Ovacık, Nazımiye, Erzincan,Tercan,Karakoçan
54 Keçeli Zazaca Ovacık,Çatköy, Eğimli, Çambudak,Balveren,Aktaş,Yakatarla köyleri
55 Kekertiyanlı Zazaca Ovacık
56 Kefelan Zazaca Ovacık, Pertek
57 Kevanlı(Kevo) Zazaca Ovacık
58 Kemanlı(İzollu) Zazaca Pülümür, Erzincan Merkez, Turna derre Kalıntaş, Çoban Yıldızı, Turluk, Ergani İlçesi Köyleri, Kığı İlçesi, Akımlı, Yazgünü, Gözdibi Köyleri
59 Keskehoran Kurmanca Pertek
60 Kırğan Zazaca Hozat, Desk, Ovacık
61 Kısmurlu Zazaca Nazımiye
62 Kolik Kurmanca Kemg. Ovacık
63 Kodern Zazaca Mazgirt
64 Kimsorlu Zazaca Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Nazımiye,Dereova, Sivas Divriği Bölgesinde, Tuzla Yöresinde bir kısmı zorunlu iskana tabii tutulmuştur.
65 Koç Zazaca Hozat, Çemişgezek, Ovacık, Kığı(Holhol), Kurmeşli,Erzincandan sonra Pülümür Altınhüseyin köyleri.
66 Koçkiri Zazaca-Kurmanca Pülümür, Erzincan, Sivas, Kahraman Maraş
67 Kormeşli Kurmanca Pertek, Erzincan
68 Kubanlı(Kudenli) Zazaca Mazgirt, Kığı, Karlıova, Erzurum, Çat ve Karakoçan İlçeleri
69 Kulikan Kurmanca Çemişgezek, Ovacık
70 Kabaklı Kurmanca Çemişgezek, Ovacık
71 Kırmoslu(Kismorlu) Kurmanca Çemişgezek, Ovacık, Kığı İlçesi, Yaylıdere,Sarıtosun, Aysaklı, Hasköy, Batrayas, Mercan Köyleri, Adıyaman, Xıdosur Kolu yerleşmiştir.
72 Kureyşan Zazaca-Kurmanca Nazımiye, Mazgirt, Ovacık, Tercan, Varto, Kiği, Sivas, Hınsı Mansur
73 Lertikli Zazaca-Kurmanca Erzincan
74 Laçinli Kurmanca Ovacık, Hozat
75 Lolanlı Zazaca Pülümür, Çemişgezek, Vartu ilçesi,Nazımiye-Hınız,Esenli, Aşkale,Gürkeynak Köyü,Muş-Varto,Bayburt,Erzurum,Kelkit
76 Maksut Zazaca Ovacık, Hozat
77 Memokan(Memekan) Zazaca Tunceli
78 Meskanlı(Mestanlı) Kurmanca Nazımiye,Ovacık,Pertek
79 Mevaliler Aşireti Zazaca Nazımiye
80 Mırzan Kurmanca Pertek, Ovacık,Tunceli(Milköyü),Urfa-Viranşehir, Suriye`nin Resückayın yöresine yerleşmişlerdir.
81 Millan Kurmanca Pertek, Ovacık,Tunceli(Milköyü),Urfa-Viranşehir, Suriye`nin Resückayın yöresine yerleşmişlerdir.
82 Nenikan Kurmanca Çemişkezek, Ovacık
83 Panikan Zazaca Ovacık
84 Parçikanlı Zazaca-Kurmanca Ovacık,Malatya
85 Pezgevran(Pevzugerililer) Zazaca Ovacık, Pertek, Hozat
86 Perihanlı Zazaca Ovacık
87 Pilvenkli Zazaca-Kurmanca Pertek
88 Piranlı Kurmanca Pertek (Yamaşoba Köyü)
89 Pirsultanlı Zazaca Pülümür
90 Perikanlı Zazaca Nazımiye
91 Rekşait(Reskan Uşağı) Kurmanca Ovacık, Hozat, Çemişkezek
92 Rutanlı Kurmanca Hozat, Nazımiye, Pülümür,Kuzey Horosan Mazderen bölgesinde ,Erzincan-Çağlayan Bucağı, Yalınca Uluköy, Melihtekli Köyleri
93 Şadilli Zazaca-Türkçe Mazgirt ilçesi (Kızılkale, Aydınlık, Özdek, Beşoluk, Çatköy, Gelinpınar, Akkavak, Kepektaşı, Obrukbaşı, Güneyharman, Örsköy, Yazevi, Beşoluk), Kığı, İran, Mardin, Refahiye
94 Sağcılar Zazaca Tunceli
95 Sarı Saltuklular Türkçe Hozat
96 Şam Uşağı Zazaca Ovacık, Çemişkezek, Hozat, Erzurum, Sivas, Erzincan
97 Şadanlı Kurmanca Pülümür
98 Şavak Kurmanca Pertek, Hozat, Çemişkezek
99 Şavalanlı Zazaca-Kurmanca Tunceli, Nazımiye, Pülümür, Tunceli, Erzincan
100 Seyyidalan Zazaca-Kurmanca Tunceli, Nazımiye, Hozat, Çemişgezek
101 Seyyid Sabunlar Kurmanca Pertek
102 Sultan Munzur Zazaca Ovacık, Erzincan
103 Seyhan Zazaca Mazgirt
104 Sisanlı Zazaca Pülümür
105 Sekakan Kurmanca Pertek, Tunceli, Tercan, Afganistan
106 Seydanlı(Sidanlı) Kurmanca Mazgirt
107 Semkan Zazaca-Kurmanca Çemişkezek, Ovacık, Pertek
108 Seyit Kemalan Zazaca Ovacık, Erzincan
109 Seyit Ahmet Dedeler Zazaca Ovacık, Erzincan
110 Silanlı Zazaca Ovacık, Erzincan
111 Suranlı Zazaca-Kurmanca Mazgirt
112 Süleyman Uşağı Zazaca Ovacık
113 Süleymaniler Zazaca Tunceli
114 Şiğ Hesananlı Zazaca-Kurmanca Ovacık, Mazgirt, Pülümür, Gümüşhane, Erzincan-Çayırlı
115 Şeyh Mehmedanlı Zazaca Mazgirt, Pülümür, Nazumiye, Tunceli merkez
116 Titanik Uşağı Zazaca Hozat
117 Yusufanlı Zazaca Tunceli, Mazgirt,Kamut Sütlüce bucağı ve köylerinde, Merğo ve Çihik
118 Zekeran Kurmanca Çemişkezek
119 Zerkanlı Kurmanca Çemişkezek, Erzurum, Hınıs, Marat, Mardin, Aksaray üzere beş kola ayrılır.
120 Zerkevik Zazaca Dere Çıkaran-Tembin dağlarında otururlar.

2013-05-01T12:59:00.001-07:00

"Türk devletini oluşturan güçler, Zaza halkının, Zaza Kimliği etrafında örgütlenmesini hep engellemiş ve bugün de engellemek istiyor. Devlet, Zaza halkının, Zaza Kimliği etrafında örgütlenmesini engelleyerek Zaza Dili ve kültürünün ölümüne zemin hazırlamak istiyor.
Milliyetçi Kürt örgütleri, Zaza halkının varlığını istemiyor ve her firsatta inkar ediyorlar."
http://www.piyaportal.de/images/stories/PDF/hakkicimenconten545.pdf

--------------
Okunmasi gereken sayfalar;

http://tarihci.mylivepage.com/blog/1242/3032_OSMANLI_D%C3%96NEMiNDE_ZAZA_KiMLiGI
http://tarihci.mylivepage.com/forum/index/
https://www.facebook.com/ca.zaza?filter=3
---------
Lutfen Zazaki Vikipedi'ye katkida bulunalim!
http://diq.wikipedia.org/wiki/Pela_Seri
-------------

2013-05-01T12:30:00.001-07:00

---------
http://www.nisanyanmap.com/?eth2=zz

^ Zazalarin yerlesim yerlerini gosteren bir harita.

-----------

http://zaza-tarih.blogspot.ca/

^ Zaza tarihini ogrenmek icin kesinlikle takip edilmeli bir blog.

---------

http://dersimbizim.tr.gg/ana-sayfa.htm

^ Takip edilmesini tavsiye ettigim bir site daha.

-----------

"Zaza dili üzerinde yapılan çalışmalar kısmen iyi bir yol kat etmiştir. Ancak aynısı etnolojik araştırmalar
için söylenemez. Etnolog Peter Alford Andrews (1989) Türkiye’de Etnik Gruplar adlı çalışmasında
Zazaları; Alevi Zaza ve Sünni Zaza olarak ayırmakta ve Kürtlerden ayrı bir etnik grup olarak
değerlendirmektedir.
Zazalar, birçok kaynakta Kürt olarak nitelendirilirken kimi kaynaklarda da Türk oldukları iddia
edilmektedir. Ancak Zazaları bağımsız bir etnik grup olarak değerlendiren iki doktora tezinin yanısıra
birçok master tezi ve bilimsel makale bulunmaktadır: Kazım Aktaş (1999), Kahraman Gündüzkanat
(1997), Selahattin Tahta (2002), Hülya Taşçı (2006), Gülsün Fırat (2010: 139). "

^ http://www.zazaki.de/turkce/makaleler/zazacauzerinenotlar.pdf

David N. Mackenie

2012-09-25T11:12:00.001-07:00

İngiliz tarihçisi Davik N. Mackenzie ise

'*Zazaların

Hazar'dan gelerek, o sıralar Kürtlerin yerleşik olduğu bölgenin batısına

yerleştikleri.*.' görüşünü ileri sürer. Bazıları da onların M.Ö. 2350- 2150

tarihleri arasında Anadolu'ya yerleşen Huriler olduğunu yazarlar. Yine

bazılarına göre de Zazaların Kürtlerden çok önce bu topraklara

yerleştikleri, bugün Kürtlerin yaşadıkları bölgelerin tarihsel olarak

Zazaların anayurdu olduğudur.

Zazalar ve Kürtler üzerine araştırma yapan belirli bazı kişiler, Zaza adı

verilen İnsanların menşeinin Türk olabileceği üzerinde hiç görüş

belirtmemişlerdir. Bu teoriye neden sıcak bakmadıklarının sebebi,

Türkiye'yi ve Türk kökenli insanlarımızı bölüp parçalamaktan dolayıdır.

Çünkü Zazalar Türk kökenli olursa, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'yu bölmeleri

zorlaşacaktır.

Zazaların *Kürt, Arap* ya da *İranî *olamayacaklarının bir nedeni de bu

kavimlerden farklı bir etnik yapıya sahip olmalarıdır. Kürtlerde, Araplarda

ve Farslarda (İranlılarda) *beyaz tenli, sarı saçlı ve mavi gözlü kadın ya

da erkek* bulunmazken, Zazalarda bu özellikler görülür. Bu da Peçenek,

Kuman-Kıpçak ve Saka gibi Türk kavimlerinin bir özelliğidir ki bugün, Kazan,

Başkurt, Çuvaş, Özbek, Kırgız gibi Türk boylarında da aynı özellikler

görülür. Kırım ve Anadolu Türklerinin de büyük bir bölümünde bu özellikler

vardır.

Zazaca Kürtçe değil, Zazalar Kürt değil

2012-03-03T10:40:00.000-08:00

Zazaca Kürtçe değil, Zazalar Kürt değil

Zazaca Kürtçe değil,

Zazalar Kürt değil

Ülkemizde başlatılan demokratikleşme süreci içerisinde çözülmesi gereken sorunlardan birisi de Zaza Sorunu’dur.

Çok halklı Avrupa devletlerinde, bilindiği gibi etnik sorunlar demokratik bir anlayışla anayasada, kanuni ve siyasi düzeyde eşitlik ve eşit muamele temelinde bir düzenleme yapılarak nihai ve kalıcı bir çözüme bağlanıp barışçı ve huzurlu bir ortam yaratılmıştır. Mesela dört resmi dilli İsviçre (Almanca, Fransızca, İtalyanca, Reto Romanca), üç resmi dilli İspanya (İspanyolca, Katalanca, Baskça), iki resmi dilli Belçika (Flemce, Valonca), vs.

Bu misallerle görülüyorki, bazılarının iddia ettiği gibi, dillerin resmi tanınmasıyla hiçbir ülke bölünmemiş, tersine gelişmiştir.

Bu ülkelerde etnik halkların varlığı, dili ve kültürü anayasada resmen tanınarak eğitim, kültür ve siyasi düzeyde eşitlik ve eşit muamele temelinde kanuni bir düzenleme yapılarak sosyal barışçı, rahat ve huzurlu bir ortama kavuşmuştur.

Toplumsal sorunları çözmeyen, bunların çözümünü baskı ve yasaklarla engelleyen ülkeler ekonomik, sosyal ve kültürel bakımdan ilerliyemez, ülkemizde olduğu gibi daima geri kalır.

1921 de Koçkiri’de, 1925 te Şeyh Sait hareketinde, 1937-38 de Dersim’de Zaza halkına karşı yapılan askeri saldırılar derin ve kanlı bir iz bırakmış, açılan yaralar, aradan bunca zaman ve birkaç nesil geçmesine rağmen, henüz kapanmamıştır.

Zaza halkı bir yandan şiddetli ve zoraki Türk asimilasyonuna maruz kalırken, diğer yandan da Kürt baskı ve asimilasyonuyla karşı karşıyadır.

Devletin bazı kurumları 1990 yıllarında Zazaları Türk, Zazacayı da Türkçenin bir lehçesi olarak tanımlıyordu. Kürt milliyetçileri de bunun tersine Zazaları Kürt, Zazacayı da Kürtçenin bir lehçesi olduğunu propağanda etmektedir. Devlet bu iddiadan kısmen vazgeçti fakat öbürleri halen devam ediyor. Her iki iddia da siyasi bir asimilasyon ideolojisidir. Yani biri türkleştirmeye, öbürü de kürtleştirmeye çalışıyor. İkisinin amacı da Zaza dilini eriterek yok edip, Zaza halkını tarih sahnesinden silmektir.

Zaza halkı ağır askeri saldırılarla çok zulüm görmüş, önder ve aydınlarını kaybetmiş ve toparlanamamıştır. Onun içindir ki, ulusal bilinçlenmesi gecikmiş, siyasi ve toplumsal örgütlenmesini bağımsız bir temel de gerçekleştirememiştir.

Buna karşı Osmanlı yönetimi Kürt kimliğini resmen tanımış, Kürtlere aşiret mektebi açmış, Kürtçe sözlük çıkartmış, Kürt aşiretlerinden Hamidiye Alayları kurup bunları beslemiş ve 34 yıl Doğu Anadolu’da terör estirmiştir (1889-1923). Bunu yaparken Zazaları da (Alevisiyle Sünnisiyle) dışlamış ve Zaza kimliğini resmi olarak tanımamıştır. Kürt kimliğinin gelişmesi ve Zaza kimliğinin gecikmesinin önemli bir tarihi sebebi budur.

Kürt milliyetçileri eskiden beri Zazaların 1921, 1925 ve 1937-38 de verdikleri Ulusal Demokratik Mücadelesini haksız olarak kendilerine maledip kendi siyasi çıkarları için sömürüyorlar. Bütün bu kötü şartlara rağmen 1980 den sonra, özellikle Avrupa’daki serbest ortamda mevcut örgütlenmeler dışında, bağımsız temelde bir Zaza milli bilinçlenmesi filizlendi ve gelişti. Zaza aydın ve yurtseverleri, bilimsel, siyasi ve kültürel düzeylerde kendini serbest ve bağımsız olarak temsil etmeye başladılar. Zaza bilimi, başta dilbilimi olmak üzere diğer branşlarda da, Avrupa, Amerika ve Rusya üniversitelerinde ilgi görerek araştırma konusu oldu ve gelişmeye başladı.

Zaza halkının örgütsüzlüğünden istifade eden Kürt milliyetçileri ve diğer siyasi hareketler, Zazaların güçlü siyasi potansiyelini kendine maledip sömürmekte, hedefini saptırarak ulusal bilinçlenmesini engellemekte, demokratik haklarının alınmasına karşı çıkmaktalar.

Zaza aydın ve yurtseverleri bu ağır şartlar altında siyasi bir temsilciliğini yaratması için birkaç girişimde bulunmuştur. Çeşitli iç ve dış nedenlerden dolayı ancak belli bir süre başarılı olmasına rağmen kalıcı olamadı. Zaza halkının güçlü, fakat dağınık olan siyasi potansiyelinin toparlanması gerekir. Zazalar demokrasi hareketinde kendini bağımsız olarak temsil edip parlamentoda kendi toplumsal haklarını savunmalıdır.

Kürt siyasi örgütleri Zaza halkını temsil edemez ve buna hakkı yoktur. Kürtlerin mücadelesi Zaza halkının mücadelesi değildir. Her halk özgürlük ve demokrasi mücadelesini kendisi verir.

Zazaca bir dildir, Zazalar bir halktır

Tunceli/Mamekiye’de yeni açılan üniversitenin yönetiminin verdiği bir kararla hükümetin demokratikleşme politikasını destekleyerek ilk ve tek üniversite olarak, örnek verici bir tavır ve halkça beklenen cesur bir kararla, Zazaca ve Kürtçe dillerini seçmeli ders olarak öğretim programına almıştır (9.4.2010). Bunun üzerine 400 öğrenci de Zazacayı seçmiştir.

Ne varki, yukarıda açıklanan siyasi sebeplerden dolayı bu olay, anlaşılan Kürt milliyetçileri tarafından hazmedilememiş ve gözünde diken olmuştur.

Üniversite yönetiminin verdiği örnek ve demokratik girişimi, Kürt örgütleri ve milliyetçilerinin, Zazaları ve Zazacayı asimile etme amacına ters düştüğü için, hayali yıkılmış uykusu kaçmıştır. Bundan kurtulmak için düşünüp taşınmışlar, üniversite yönetimine karşı olduğu gibi, başta Zaza halkına karşı, bakın nasıl bir plan hazırlamışlar:

Seyit Rıza’nın dediği gibi ‘karga bülbül olmaz’

Geşmişte Kürt örgütleri tarafından kovulan, fakat Zaza Demokratik Hareketi gelişince tekrar geri çağrılıp beslenen, Zaza aydın ve yurtseverlerine saldırtmak için öteden beri kullanılan bir propağandacı Almanya’dan getirilip ileri sürülmüştür. Bunu yapan da bir Kürt partisinin ele geçirdiği Tunceli Belediyesidir ve görevini kötüye kullanarak, Gençlik ve Kültür Merkezi’nde, anlaşılan gençliği, militan ve sempatizanlarını toplayarak bu şahısa ajitasyon ve propaganda yaptırmıştır; 8.5.2010, bakınız:

http://www.tuncelibelediyesi.net/newsdetail.aspx?type=news&id=22

Bu şahıs ne bir dilbilim eğitimi görmüş, ne de Zaza Dili üzerine yazılmış ve dünyaca tanınan bilimsel görüş ve eserlere saygı duyuyor. Konuya ilgi duyan herkesin bildiği gibi, bu kişi bir yalan ve uydurma makinesi olarak ‘Kürtçenin bukadar lehçesi var, … falan filan’ deyip etkilemeye çalışmıştır. Bundan dört gün sonra (12.5.2010), yine Kürt milliyetçileri bir gençlik örgütünün üye ve sempatizanlarını üniversite yönetiminin aleyhinde kışkırtmışlar. Okumaları için ellerine verilen bildiride artık herkesçe bilinen lehçe uydurması propaganda edilmiştir:

http://www.tuncelininsesi.com/haber/universite-ogrencilerinden-protesto-920.htm

Bu iddianın hiçbir bilimsel temeli yoktur. Çünkü siyasi sebepler yüzünden lehçe olarak ilan edilen Kurmancca, Soranca, Goranca ve Zazaca konuşanların hiçbirisi birbirini anlamaz, çünkü gramer yapıları çok farklıdır. Dolayısıyla bunların herbiri birer ayrı dildir. Bu dillerin incelendiği bilim dalı olan iranistikte, enternasyonal düzeydeki bütün dilbilimciler Zazacanın kendine has bir gramer yapısına sahib olup bağımsız bir dil olduğuna dair fikir birliğindedirler. Bir Zaza atasösözünde söylendiği gibi:

Zur ra çê nêvıraẓino. ‘Yalandan ev yapılmaz.’

Bildiride üniversite kararının bilimsel olmadığı iddia edilmiş. Kürt milliyetçi ve propağandacıları, bunun aksini iddia eden ciddi bir dilbilimciyi hele söylesinler de, bilelim! Kim miş o?

Ayrıca bildiride, üniversite yönetiminin “Kürt kurum ve şahsiyetlerine danışmadan bu kararı vermiş” deniliyor. Herşeyden önce şunu bilmek gerekir: Bilim siyasetten üstündür. Çünkü bilim ispata dayanır. Siyaset ise, bilindiği gibi çoğu zaman uydurma ve iddia üzerine kurulur.

Tunceli Üniversitesi yönetiminin bu cesur ve örnek verici kararına saygı göstereceğine, yapılan bu çirkin eylem, hem üniversite yönetimine, hem de Zaza Halkı ve Zaza Diline karşı büyük bir saygısızlık ve düşmanlıktır.

Bırakın, herkes dilini serbestçe konuşsun. Nedir bu şövenizm, nedir bu düşmanlık!? Zazalar kendi dilini, Kürtler de kendi dilini konuşsun. Kürt milliyetçilerinin Zazacayı yasaklamaya hakkı yoktur!

Dersim’de büyük çoğunluğu oluşturan Zaza Halkı üniversite yönetimini ve demokratik tavrını desteklemelidir. Üniversite bir bilim yuvasıdır, eylem kampına dönüştürülemez.

İmzalayan Kurum ve Şahıslar

Zaza Dili Enstitüsü, Frankfurt a. M. /Almanya

Zaza Kulturhaus Mannheim /Almanya

Zaza Kültür Vakfı İstanbul

Radiozaza, İnternet radyosu, Almanya

Dersim-Gemeinde Rhein-Ruhr e. V. Duisburg /Almanya

Zaza Dil ve Kültür Derneği, İsveç

Dr. Zülfü Selcan, dilbilimci, Berlin

Dr. Hüseyin Çağlayan, politolog, Frankfurt a.M.

Dr. Kahraman Gündüzkanat, eğitimci, Darmstadt

Dr. Kazım Aktaş, etnolog, Frankfurt a. M.

Mesut Keskin, lenguist, doktorand, Frankfurt a.M. /Almanya

Fahri Pamukçu, Zazaca gramer yazarı, Diyarbakır

Musa Canpolat, Zazaca sözlük yazarı, şair, sanatçı, Stuttgart /Almanya

Hakkı Çimen, öğretmen, yazar, Krefeld /Almanya

Hıdır Eren, sosyolog, İstanbul

Dilaver Eren, Yüksek Elektrik Mühendisi, İstanbul

Hasan Dursun, yazar, Ludwigshafen /Almanya

Ali Kırmızıkaya, yazar, Darmstadt /Almanya

Hasan Devran, psikolog, yazar, Mannheim /Almanya

Haydar Şahin, Mannheim /Almanya

Sait Çiya, yazar, Bielefeld /Almanya

Heyder (Aslan), öğretmen, kabereci, tiyatrocu, şair, Darmstadt /Almanya

Hasan Dilber, radyo konuşmacısı, röportajcı, Almanya

Rewal Rozvera, öğretmen, kabereci, Essen /Almanya

Kemal Pamukçu, Wetzlar /Almanya

Mahmut Pamukçu, Wetzlar /Almanya

Ramazan Yıldız, Wetzlar /Almanya

Remzi Saraç, Wetzlar /Almanya

Hayri Dalkılıç, İngiltere

Mustafa Kahraman, Basel / İsviçre

Hüseyin Sevinç, eğitimci, Basel / İsviçre

Koyo Berz, yazar, İsveç

Faruk İremet, yazar, İsveç

Mehmet Sanlı, İsveç

Ali Gültekin, İsveç

Cengiz Gültekin, İsveç

http://www.tuncelininsesi.com/haber/zazaca-kurtce-degil,-zazalar-kurt-degil-1112.htm

—————————————————————————————

ZAZA AYDIN VE KURUMLARININ BASIN AÇIKLAMASI 2

Tunceli Üniversitesinden bir grup öğrenci adına yapılan açıklamada, ‘üniversite yönetiminin seçmeli Kürtçe derslerinde Zazaca lehçesini (!) Kürt dilinden ayrı tutma anlayışı’ protesto edildi.

Dünyanın hiç bir yerinde bu mantık kabul edilemez; çünkü inkarcı ve ırkçıdır. Türkiye’de yıllardır Kürtçe, Zazaca ve diğer dillerin okullarda ve basın-yayın organlarında konuşulması, yazılması yasaktı. Gelinen aşamada gündeme gelen göreli demokratik gelişmeler ikinci dillerde sınırlı serbestlik sağladı. Bunun bir yansıması olarak, bazı eksiklikleri olsa da, bazı üniversitelerde Kürtçe ve Zazaca öğretiminde olumlu adımlar atıldı. Bu çabaların daha da gelişmesini, çağdaş, demokratik standartlarda boyut kazanmasını umuyoruz. Ayrıca bu gelişmeler sadece üniversitelerle sınırlı kalmamalı anaokullarında, ilk ve orta öğretim kurumlarında ana dilde eğitimi de içine almalıdır.

Zazaca’nın Kürtçe’den farklı bir dil olduğunu kanıtlayacak birçok neden vardır. Yapısal fonolojik, morfolojik, sosyolojik, psikolojik, kültürel ve coğrafi farklılıkları bir yana, tek başına bu iki dil topluluğunun birbirlerini anlamamaları bile önemli bir ölçüttür. İki farklı dil bakışıyla bu farklılıklar göz önüne alındığında, Zazaca ile Kürtçe’nin aynı kategoride değerlendirilip aynı anda öğretilmeleri gerçekçi değildir. Bunu sadece biz söylemiyoruz, bizi doğrulayan tarafsız, bağımsız batılı dilbilimciler de var. Yine, batı üniversitelerinde akademik çalışma yapan kendi dilbilimcilerimiz de var. Örneğin Berlin Teknik Üniversitesi’nden Dr. Zülfü Selcan ile şu anda Frankfurt Üniversitesi’nde dilbilim çalışmalarını yürüten Mesut Keskin de aynı gerçekliğe parmak basıyorlar. Ayrıca, Zaza dili üzerine ürün veren ve aynı gerçeği söyleyen daha birçok Zaza aydını var.

www.zazaki.de , http://titus.uni-frankfurt.de,
Prof. Dr. Jost Gippert, Zazaca’nın Tarihsel Gelişimi, 1996
Dr. phil. Zülfü Selcan, Zaza Dilinin Gelişimi, 1997; Grammatik der Zaza-Sprache [Zaza Dilinin Grameri, 1998]
Prof. Dr. Ernst Kausen, Zaza, 2006
Dr. Terry Lynn Todd, A Grammar Of Dimili, Also Known AS ZAZA, 1985
Kürt milliyetçileri, Zazaca’nın yok olması için çeşitli taktikler ve politikalar deniyorlar. Bunlardan biri de üniversitelerde, okullarda, televizyonlarda Zazaca üzerine yapılabilecek çalışmalara engel olmaktır. Bu arada Zazaca üzerine çalışma yapmayı Zazaca lehçesini (!) Kürt dilinden ayrı tutmaya yönelik bir çaba gibi görmektedirler. Böylece Türkiye kamuoyunu etkilemek, buna izin veren kurumları, üniversiteleri zan altında bırakmak istiyorlar. Bu durum, demokratik normlarda çağdaş olmayan Türkiye’de bir tehlikeye işaret etmektedir. Yani, bu argümandan yola çıkarak, bazı kurum ve kuruluşlar, öyleyse ne haliniz varsa görün, desin istiyorlar. TRT’nin Kürtçe kanala izin verirken, Zazaca yayın kanalına yanaşmaması böyle bir anlayışın ürünüdür.

Zazaca’nın Kürtçe’nin bir lehçesi olduğu savı tamamen siyasidir ve bilimsel dayanaktan yoksundur. Zazacanın gelişmesinin Kürtleri böleceği ise gerçekliği olmayan, art niyetli bir sav, temeli olmayan bir fobidir. Bu, Zazaca’yı yok etme mantığını yanlış gerekçelere bağlama çabasıdır. Zazaların da kendilerini inkar etmelerini dayatıyorlar. Oysa onlar da biliyorlar ki, birinin kendi ana dilinin yok olmasını istemesi gönüllü olarak ölmeyi istemesi gibi bir şeydir.
Kürt ve pro-Kürt gruplar Zazaları siyasi baskı ve tehdit altında tutarak Zaza dilini adım adım eritmeye çalışıyorlar. Böyle bir anlayışa tepkisiz kalınamaz. Bir halkın dili onun en değerli varlığıdır.
Tunceli Üniversitesinin Zazaca ve Kürtçeyi ayrı başlıklar altında ele alması, üniversitenin bilimselliğine uygun ve doğru bir davranış olmuştur. Bu, hem gerçekçidir ve hem de demokratik bir duruştur. Umarız bütün üniversiteler, bilim kuruluşları bu duruşa destek verirler. Biz aşağıda imzaları bulunan Zaza aydınları, yazar ve araştırmacıları ve kurumları, Zazaca’nın yaşatılmasına ilişkin çalışmalarında Tunceli Üniversitesi’yle dayanışma içinde olacağımızı, bu konuda her türlü akademik desteği vereceğimizi belirtmek istiyoruz. Bu bağlamdaki engelleyici yaklaşımları inkârcı ve ırkçı olarak değerlendirip protesto ederken bu saygın projeyi yaşama geçirmede Tunceli Üniversite’sinin yanında olduğumuzu ilan ediyoruz.
İmzalayan Kurum ve Şahıslar
Zaza Dili Enstitüsü, Frankfurt a. M. /Almanya
Zaza Kulturhaus Mannheim /Almanya
Zaza Kültür Vakfı İstanbul
Radiozaza, İnternet radyosu, Almanya
Dersim-Gemeinde Rhein-Ruhr e. V. Duisburg /Almanya
Zaza Dil ve Kültür Derneği, İsveç
Dr. Zülfü Selcan, dilbilimci, Berlin
Dr. Hüseyin Çağlayan, politolog, Frankfurt a.M.
Dr. Kahraman Gündüzkanat, eğitimci, Darmstadt
Dr. Kazım Aktaş, etnolog, Frankfurt a. M.
Mesut Keskin, lenguist, doktorand, Frankfurt a.M. /Almanya
Fahri Pamukçu, Zazaca gramer yazarı, Diyarbakır
Musa Canpolat, Zazaca sözlük yazarı, şair, sanatçı, Stuttgart /Almanya
Hakkı Çimen, öğretmen, yazar, Krefeld /Almanya
Hıdır Eren, sosyolog, İstanbul
Dilaver Eren, Yüksek Elektrik Mühendisi, İstanbul
Hasan Dursun, yazar, Ludwigshafen /Almanya
Ali Kırmızıkaya, yazar, Darmstadt /Almanya
Hasan Devran, psikolog, yazar, Mannheim /Almanya
Haydar Şahin, Mannheim /Almanya
Sait Çiya, yazar, Bielefeld /Almanya
Heyder (Aslan), öğretmen, kabereci, tiyatrocu, şair, Darmstadt /Almanya
Hasan Dilber, radyo konuşmacısı, röportajcı, Almanya
Rewal Rozvera, öğretmen, kabereci, Essen /Almanya
Kemal Pamukçu, Wetzlar /Almanya
Mahmut Pamukçu, Wetzlar /Almanya
Ramazan Yıldız, Wetzlar /Almanya
Remzi Saraç, Wetzlar /Almanya
Hayri Dalkılıç, İngiltere
Mustafa Kahraman, Basel / İsviçre
Hüseyin Sevinç, eğitimci, Basel / İsviçre
Koyo Berz, yazar, İsveç
Faruk İremet, yazar, İsveç
Mehmet Sanlı, İsveç
Ali Gültekin, İsveç
Cengiz Gültekin, İsveç

Zazalar Kürt degildir

2011-12-31T14:15:00.000-08:00

zazalarin kurt olmadigina dair basin aciklamasi;

https://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:EkdR8AMsAncJ:zazaki.de/beyanati/Zaza_Aydin_ve_Kurumlarinin_Basin_Aciklamasi_1.pdf+zazaalr+kurt+degildir&hl=en&gl=ca&pid=bl&srcid=ADGEEShZz3YLYC3A4LYlMGcNcytKoBFkFh9qXzAwr8w7QQSjGUwKLRfi_QULlthlyOvYuseQVOVwxgajzbOeHXNnhvoPut5SLtmr5j3nu77homNvQSChDPJhFSxzKNpb0kWg73tzdWQx&sig=AHIEtbQq_xqspk6IEot00rKhKYd8IDvxXg&pli=1

zazalar kurt degildir diyen bir facebook sayfasi;

http://tr-tr.facebook.com/pages/DERS%C4%B0ML%C4%B0-ZAZAlar-k%C3%BCrt-de%C4%9Fil/184681586894

Zaza, Zazaki, Zazaistan

2011-09-06T15:40:00.001-07:00

Zazaki

Zazaki Zazaki, Dimili, Kirmanjki, Dimli, Dimilki, So-Bê, Zonê Ma
Spoken in:	Turkey, Germany, Georgia, Kazakhstan
Region:	Eastern Turkey (Bingöl, Elazığ,Tunceli, Diyarbakır, Erzincan, Erzurum, Muş, Sivas, Gümüşhane, Şanlıurfa, and Adıyaman), diasporic in Mutki, Sarız, Aksaray, and Taraz
Total speakers:	About 1.5 - 2.5 million [1] [2] in Turkey, unknown numbers elsewhere
Language family:	Indo-European Indo-Iranian Iranian Western Northwestern Zaza-Gorani Zazaki
Language codes
ISO 639-1:	none
ISO 639-2:	`zza`
ISO 639-3:	variously: `zza` — Zazaki (generic) `diq` — Dimli (Southern Zazaki) `kiu` — Kirmanjki (Northern Zazaki)
The regions where Zazaki is spoken in Turkey. (With three main dialect areas)
Note: This page may contain IPA phonetic symbols in Unicode.

Zazaki (Zazaish) is a language spoken by Zazas in eastern Anatolia (Turkey). According to Ethnologue, the Zazaki language is a part of the northwestern group of the Iranian section of the Indo-Iranian branch of the Indo-European family.^[1]. Zazaki shares many features, structures, and vocabulary with Gilaki language, spoken in northern Iran, along the Caspian coast. According to Ethnologue (which cites [Paul 1998]^[2]), the number of Zazaki speakers is between 1.5 and 2.5 million (including all dialects).

Zazaki dialects and regional variants

There are three main Zazaki dialects:

Northern Zazaki ^[3]: It is spoken in Tunceli, Erzincan, Erzurum, Sivas, Gumushane, Mus (Varto), Kayseri (Sariz) provinces.

Its sub-dialects are:

West-Dersim
East-Dersim
Varto
Border dialects like Sarız, Koçgiri (Giniyan-idiom)

Central Zazaki: It is spoken in Elazığ, Bingöl, Solhan, Girvas and Diyarbakır provinces.

Its sub-dialects are:

Bingol
Palu
Border dialects like Hani, Kulp, Lice, Ergani, Piran

Southern Zazaki ^[4]: It is spoken Şanlıurfa (Siverek), Diyarbakır (Cermik, Egil), Adiyaman, Malatya provinces.

Its sub-dialects are:

Siverek
Cermik, Gerger
Border dialects like Mutki and Aksaray

Zazaki literature and broadcast programs

The first written statements in the Zazaki language were compiled by the linguist Peter Lerch in 1850. Two other important documents are the religious writings (Mewlıd) of Ehmedê Xasi of 1899, and of Usman Efendiyo Babıc (published in Damascus in 1933); both of these works were written in the Arabic alphabet.
The use of the Latin alphabet to write Zazaki became popular only in the diaspora in Sweden, France and Germany at the beginning of the 1980s. This was followed by the publication of magazines and books in Turkey, particularly in Istanbul. The efforts of Zaza intellectuals to advance the comprehensibility of their native language by alphabetizing were not fruitless: the number of publications in Zaza has multiplied. The rediscovery of the native culture by Zaza intellectuals not only caused a renaissance of Zaza language and culture, it also triggered feelings among younger generations of Zazas (who, however, rarely speak Zaza as a mother tongue) in favor of this modern Western use of the Zaza language, rekindling their interest in their ancestral language. The diaspora, has also generated a limited amount of Zaza-language broadcasting. Moreover, after restrictions were removed on local languages in Turkey during their move toward accession to the European Union, the state-owned TRT television lanched a ZazakiTV program and a radio program on Fridays.

Controversy over classification

As with many other languages in the region, the exact positioning of Zazaki in terms of language families is controversial; it parallels a similar controversy about the relationship of the various ethnic groups and is politically fraught. Ethnologue favors the following hierarchy: ^[5]

Northwestern Iranian languages
- Kurdish language
  - other sublanguages/dialects of Kurdish
- Zaza-Gorani language group
  - Dimli/Zazaki
  - other sublanguages/dialects of Zazaki-Gorani group
- Caspian Languages
  - Mazandarani
  - Gilaki
  - others

Linguists connect the word Dimli with the Daylamites in the Alborz Mountains near the shores of Caspian Sea in Iran and believe that the Zaza have immigrated from Deylaman towards the west. Zazaki shows many connections the Iranian dialects of the Caspian region, especially Gilaki language.
The Zazaki language shows similarities with (Hewrami or Gorani), Shabaki and Bajelani. Gorani, Bajelani, and Shabaki languages are spoken around Iran-Iraq border; however, it is believed that they are also immigrated from Northern Iran to their present homelands. These languages are sometimes put together in the Zaza-Gorani language group.

linguistic comparison

letter	pronunciation [IPA]	Zazaki	Persian (UniPers)	English	German	Spanish
a	a [α]	asmên	âsmân	sky	Himmel	cielo
b	be [b]	bıze	boz	she-goat	Ziege	cabra
c	ce [dz / dj]	cemed	yax	ice	Eis	hielo
ç	çe [ts / tsh]	çê (keye)	xâne	house	Haus	casa
d	de [d]	dare	dâr/deraxt	tree	Baum	árbol
e	e [ε]	ez	man	I	ich	yo
ê	ê [e]	dês	divâr	wall	Wand, Mauer	pared
f	fe [f]	fek	dahan/fak	mouth	Mund	boca
g	ge [g]	gırs (gırd)	bozorg	big	groß	grande
ğ	ğe [gh]	ğezale	qazâl	gazelle	Gazelle	gacela
h	he [h]	hak	toxm/hâg	egg	Ei	huevo
ı	ı [ə]	bırr	jangal	forest	Wald	bosque
i	i [i]	isot	felfel	pepper	Paprika	pimiento
j	je [zh]	jên (zên)	zin	saddle	Sattel	silla
k	ke [k]	koli	hizom	firewood	Feuerholz	leña
l	le [l]	lew	lab	lip	Lippe	labio
m	me [m]	most	mâst	yogurt	Joghurt	yogur
n	ne [n]	name	nâm	name	Name	nombre
p	pe [p]	porr	mu	hair	Haar	pelo
q	qe [q]	qatır	qâter/xar	mule	Maultier	mulo
r	re [r]	ri	ru	face	Gesicht	cara
s	se [s]	sole	namak	salt	Salz	sal
ş	şe [sh]	şêr	šir	lion	Löwe	león
t	te [t]	tı	to	you	du	tu
u	u [u]	ustıne	sotun	column	Säule	columna
ü	ü [ü]	dü (du)	dud	smoke	Rauch	humo
v	ve [v]	vewre (vore)	barf	snow	Schnee	nieve
w	we [w]	ware	ham.vâr	tableland	Sommerweide	meseta
x	xe [kh]	ém	ame	aunt (paternal)	Tante	Tía
y	ye [y]	yene (êne)	jom'e/âdine	Friday	Freitag	Viernes
z	ze [z]	zıwan (zon)	zabân	tongue; language	Zunge; Sprache	lenguaje

Some linguistic studies on Zazaish

Paul, Ludwig. (1998) "The Position of Zazaki Among West Iranian languages" University of Hamburg,[3].
Lynn Todd, Terry. (1985) "A Grammar of Dimili" University of Michigan,[4].
Gippert, Jost. (1996) "Historical Development of Zazaki" University of Frankfurt University,[5].
Gajewski, Jon. (2003) "Evidentiality in Zazaki" Massachusetts Institute of Technology,[6].
Gajewski, Jon. (2004) "Zazaki Notes" Massachusetts Institute of Technology,[7].
Larson, Richard. and Yamakido, Hiroko. (2006) "Zazaki as Double Case-Marking" Stony Brook University and University of Arizona,[8].
Iremet, Faruk. (1996) "The difference between Zaza, Kurdish and Turkish" Stockholm, Sweden,[9].
Brigitte Werner. (2007) "Features of Bilingualism in the Zaza Community" Marburg, Germany [10]

Zazalar Niyo Kurdi!

2011-06-02T16:09:00.001-07:00

zazalar kurt degildir

2011-03-16T17:10:00.001-07:00

ZAZALAR KÜRT DEĞİLDİR
Zaza’lar başlı başına bir halktır

Zazaca üzerine Türkiye’de, özellikle siyasette bir Kürt lehçesi olduğuna dair iddialar mevcuttur. İrani dillerin dilbilim dalı olan İranoloji’ye göre ise Zazaca bir Kürt lehçesi veya dili değil, başlıbaşına bir dildir. Kürtler’in siyasi ve sayısal olarak Zazalar’a göre daha üstün olması, Zazalar’ın ve Zazaca’nın varlığı konusunda dezavantaj oluşturmuştur. Zazaca hakkında siyasette ve halk arasında, özellikle Batı-Anadolu’da yaygın olan Kürt lehçesi diye bir tanımlama vardır. Fakat özellikle son yıllarda yavaş yavaş açığa çıkan araştırmaların ve dergilerin sayesinde bu görüş değişmektedir. Dilbilimciler Zazaca’nın İrani diller arasındaki yeri saptanmıştır.

Zazaca’yı ilk olarak başlıbaşına bir dil olduğunu, yaptığı derleme, araştırma ve incelemeleriyle kanıtlayan ilk dilbilimci Oskar Mann’dır. Oskar Mann’ın 1903’ten 1907’ye kadar yaptığı araştırmalarını ilerletip kitap haline getiren Karl Hadank, Die Mundarten der Zâzâ adlı eseri 1932 yılında basılan Böylece İranoloji dilbilimde Zaza dili bugüne kadar dilbilimcilerin hemfikirliliğiyle başlıbaşına olarak tanınma durumunu korumakta. Oskar Mann’dan önce Peter Lerch (1856), Friedrich Müller (1864), Albert van Le Coq (1901) gibi araştırmacı ve dilbilimcilerin eserlerinde de Zazaca hakkında folklorik yazın derleyip kısmen analiz de etmişlerdir.

W.B. Henning (1954) , D.N. MacKenzie (1961-95), T. L. Todd (1985; A Grammar of Dimili [also known as Zaza], Michigan 1985, 277 s.), G.S. Asatrian / F. Vahman (1987-95), Joyce Blau (1989), P. Lecoq (1989), C. M. Jacobson (1993-97; Rastnustena Zonê Ma / Handbuch für die Rechtschreibung der Zaza-Sprache, Verlag für Kultur und Wissenschaft, Bonn 1993 / İstanbul 2001, Tij Yayınları; Zazaca Okuma Yazma El Kitabı, Bonn 1997 / İstanbul, Tij Yayınları), J. Gippert (1993-96), M. Sandonato (1994), Ludwig Paul (1994-98; Zazaki: Grammatik und Versuch einer Dialektologie, Dr. Ludwig Reichert Verlag, Wiesbaden 1998, 366 s.), Zılfi Selcan (1987-98; Grammatik der Zaza-Sprache, Nord-Dialekt (Dersim), Wissenschaft und Technik Verlag, Berlin 1998) gibi dilbilimcilerin analiz ve araştırmaları günümüze dek sürmekte

Zazalar, kendilerini bölgeden bölgeye nasıl adlandırsa adlandırsın, dil ve halk olarak muhakkak kendilerini Kürtler’den farklı görmekte. Özellikle yaşlı ve siyasetten uzak kalmış kesim, Türklüğü de Kürtlüğü de kabullenmez. Zazalar’ın dil ve kimlik sorununun gündeme çok zayıf bir şekilde gelmesi veya hemen hiç anılmaması, kendi başına güçlü bir siyasi ve akademik merkezi örgütlenmeye sahip olmadıklarındandır.

Zazalar kendilerini her yerde aynı adla adlandırmazlar. Bunlar, Tunceli yöresinde kendilerine, Alevi anlamında „Kırmancki“, Varto-Hınıs-Tekman-Çat-Adaklı yöresinde Alevilik anlamında "Şarê Ma", Bingöl yöresinde „Zaza“, Koçgiri, Palu ve Maden yöresinde „Zaza“, Siverek, Çermik, Koçgiri ve Aksaray yöresinde „Dımıli“; dillerine ise sırasıyla „Kırmancki“, „Zonê Ma“, „Zazaki“ ya da „Dımılki“ demektedirler.

1900 yılında "Dersim" adlı kitabını yayınlayan Antranig’e ve sonradan da iranolog Oskar Mann ve tarihçi V. Minorsky’e göre Zazalar’da (Alevi ve Sünni kesimde) çok yerde kabul gören "Dımıli" terimi, Ermenice karşılığı "Dêlmik" olan terimin Kuzey-İran’daki Gilan’da bulunan Deylem bölgesine tekabul etmekte. Zazalar muhtemelen MS 9. ile 11. yy. arası Deylem’den bugünki yurtlarına göçettiğitezi kabul görmekte, ki hala Kuzey-İran’da Zazaca’ya köken olarak Kürtçe’den daha fazla yakınlık arzetmekte. Zaza terimi ise Zazalar’ın bugün yaşadığı bölgede birçok köy ve yer adının da berlirdiği bilinmekte. MÖ 542 yılında Pars kralı Dara (Darius)’un Behistun yazıtında da yukarı Fırat ve Dicle Havzası "Zazana" olarak adlandırılmakta.

Ayrıca,
Zazalara ilişkin ayrıntılı bilgiler
zazaki.de

Zaza Asiretleri

2011-03-15T15:07:00.000-07:00

A

[bıvurne]B

[bıvurne]C

Cafer
Cindo

[bıvurne]Ç

[bıvurne]D

[bıvurne]F

Ferat
Fınd

[bıvurne]G

[bıvurne]H

[bıvurne]İ

[bıvurne]K

[bıvurne]L

Laçin
Lol

[bıvurne]N

Nenik

[bıvurne]O

Okçı

[bıvurne]P

[bıvurne]Q

[bıvurne]R

Reşık
Rut

[bıvurne]S

[bıvurne]Ş

T

U

Usıv

X

[bıvurne]Z

First Mention of "Zaza"

2011-02-19T19:26:00.000-08:00

"zaza"

The first mention of the word Zaza appears on the Behistun Inscription. The text of the inscription is a statement by Darius I of Persia. In the inscription Darius says, “there (is) a town Zazana by name along the Euphrates…” [1]. However, the connection between the Zaza people and the town Zazana referred to by Darius is questionable.

Zazaca bazi kitaplar;

Zaza Dilinin evrimi;

Turkiye'de Zazalarin yasadigi bolgeler;

2011-02-19T16:16:00.000-08:00

ZAZALAR KIMDIR?

HANGI TURKIYE SEHIRLERI ZAZADIR?

ZAZALAR KURT MU?

Dersim

2011-02-19T16:02:00.000-08:00

( In Turkish;)

Dersim’in asıl adı nedir? Bu bölgede oturanlar nereden, ne zamangelmişlerdir? Akrabaları hangi ülkede yaşamaktadır? Türk müdürler; Kürt müdürler? Yoksa nedirler? Dillerinin özelliği nedir? Alevi midirler? Eğer önyargılarınızın tutsağı iseniz bu yazıyı hiç okumayınız. Yok anlamak-öğrenmek istiyorsanız; işte size 10 maddede Dersim gerçeği…

Albert Einstein’ın sözünü bilirsiniz:

“Önyargıları parçalamak atomu parçalamaktan daha zordur.”

Ama bu baş belası tabuları yıkmak zorundayız.

Çünkü…

Hacı Bektaşi Veli’nin söylediği gibi, “ilimle gidilmeyen yolun sonu karanlıktır.”

Bu arada şu görüşümü tekrarlayayım:

Kişi kendini hangi kimlikte görüyorsa, hissediyorsa öyledir. Ve saygındır.

Ayrıca, kimileri gibi “alternatif tarih” adına inkarcılık yapacak da değilim.

O halde…

Gelelim Dersim derslerine…

Madde 1) Dersim’in kökü nereye dayanıyor?

Anadolu kavimler kapısıdır…

Dersim bölgesine ilk yerleşimin M.Ö 6 binlere kadar uzandığı biliniyor.

Subarlar, Hurriler, Asurlular, Hititler, Akadlar, Frigyalılar, Urartular, Medler, Persler, Makedonyalılar, Kapadokyalılar, Romalılar, Sasaniler, Araplar, Bizanslılar, Selçuklular, Moğollar, Akkoyunlular, Osmanlılar gibi kimler gelip kimler geçti.

Dersim bölgesine kimi “İşuva” adını verdi: kimi “Supani”…

Yaşayanlara kimi “Muştular” dedi; kimi “ Müşkiler”…

Ne diyordu koca Ahmet Arif:

“Beşikler vermişim Nuh'a

Salıncaklar, hamaklar,

Havva Ana'n dünkü çocuk sayılır,

Anadoluyum ben,

Tanıyor musun ?..”

Madde 2) Dersim’in adı nereden geliyor?

Dersim; Farsça, “der” (kapı), “sim” (gümüş) sözcüklerinden oluşan bir isim tamlamasıdır. Türkçe’ye “Gümüşkapı” olarak çevirebiliriz.

Güney ağızlarında Dersim, “Darsim” diye telaffuz ediliyor. Kimi tarihçi bunun sadece söyleniş olmadığını belirtiyor. Onlara göre “Darsım” Zazaca bir sözcük; ‘dar” (ağaç) ve “sim” (gümüş) idi; ve Darsım aslında “Gümüşağaç” demekti.

Bu teze göre, Dersimliler “ağaca tapınmaları” nedeniyle bu ismi kullanıyorlardı!

Ancak yazdığımız gibi bölgeye birçok uygarlıklar geldi. Ve bunların çoğu isim değiştirdiler.

Örneğin Çemişkezek bölgesine; Hititler “Zuhma”; Urartular “ Tamişkiş”; Romalılar “Hieroplis”; Bizanslılar “Tsimisca” dediler…

Dersim’in adı uzun yıllar “Daranalis” olarak kaldı. Bu ismin, M.Ö 519’da Doğu Anadolu’yu fetheden Pers Kralı Dara’nın adından kaynaklandığı ileri sürülüyor.

Bu noktada “Daranalis” ve Persler’in adını geçirmemizin özel bir nedeni var. Çünkü Dersimlilerin asıl yurtları Anadolu değil; İran.

Madde 3) Dersimliler aslında nerelidir?

Horasanlıdırlar.

Hazar Denizi’nin güney batısında (Tahran’ın kuzeyinde) Deylem/Daylam bölgesinde, Pers öncesihalklardan bir topluluk yaşardı: Deylemliler/Daylamlılar!

İran’daki Büveyhoğulları Devleti’ni (932-1056) bunların kurduğu biliniyor.

Bu halk 13’üncü yüzyılda Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya geldiler. Anadolu’da yaşadıkları bu bölgeye kendi adlarını verdiler.

Madde 4 ) Dersimlilerin akrabaları kimler?

Günümüz İran’ın Kuzey Horasan Eyaleti’nde Deylaman bölgesi vardır. Lahican, Siya, Kal, Koh, Mazendaran, Rast, Gibal, Pir Pulur, Fumen, Gerekerd, Gilan, Teberistan, Chalus, Kalar, Enzeli, Varemin, Bar, Tufem, Rudsa, Muvaz, Kohaman, Hasan Rud, Emurluh gibi yerlerde yaşayanlar Dersimlilerin akrabalarıdır.

Konuştukları dil ise Zazacadır.

“Dersim’de Kökler” adlı kitabından yararlandığımız Ali Kara, İran’daki “Dersimliler” konusunda araştırma yaptı. Anadolu’daki Dersimlilerle konuşma, türkü söyleme, inanç, yaşam tarzı konusunda aynı olduklarını yazdı. Kadın-erkek eşitliğini; kadınların başlarını kapatmadığını, isimlerin doğa adları olduğunu gözlemledi. “Cem”lerine katıldı. Aslında Şamanizm’in, Zerdüştlüğün hala yaşatıldığını fark etti.

Madde 5) Dersim dilinin kökeni nedir?

Persler’in “Bisitun Kitabeleri”nde Deylemlilerin konuştukları dile “Zuzu” deniyor. “Zuzu” bugünün anlamıyla Zaza!

Kimi dilbilimcilerine göre bu dilin adı, Deylem’den türeyen “Dımılıce”dir.

Bu nedenle bilimsel sınıflandırmada bu dil ailesinin "Kuzeybatı İranî diller" grubunda yer aldığı belirtilmektedir.

Dil bilimcileri ve Zazalar, Zazaca/Dımılıce’yi bir dil olarak kabul eder.

Keza İranoloji dilbilimine göre de, Zazaca başlıbaşına bir dildir.

Kürdolojinin babası sayılan V. Minorsky; ve David Mc Kenze, Prof, Goiche Kojima, Susani, Oskar Mann ile Karl Hadank gibi bilim adamları Zazaca'nın bir Kürt lehçesi olmadığını kanıtlamışlardır.

Zazaca; eski dillerden Partça’nın devamı olarak kabul edilir

Fakat bazı Kürdologlar bu durumu kabul etmezler; Zazaca'yı Kürtçe'nin dört lehçesi arasında sayarlar.

Bütün Kürtler meseleye “milliyetçilik penceresinden” bakmazlar; “Kürdistan Milliyetçilik ve Dil” kitabının yazarı Amir Hassanpour gibi kimi Kürt dilbilimciler, Zazaca’nın Kürt lehçelerinden yapısal olarak farklı olduğunu yazar.

Yine de bazı Kürt “aydınlar”, Zazalar’ın Kürt olmadığını iddia edenlere ateş püskürürler. Ebubekir Pamukçu, Ali Kaya veya Kürt M Şerif Fırat gibi yazarları “inkarcılıkla” suçlarlar!

Şurası bir gerçektir ki, Zazalar’ın önemli bir bölümü günümüzde Kürt kimliğini benimsemişlerdir.

Bu arada…

Bazı Türkologlar da, Zazaca'yı Türkçe'nin bir lehçesi varsayar ve; Zazaların Horasan'dan gelen Türk boyu olduğunu iddia ederler. Bunlara göre Zazalar, Dersim’e gidince Kürtleşmişlerdir!

Devletin resmi tarih tezi de böyledir.

Kuşkusuz bu “resmi tarihtir ve mutlaka yanlıştır” anlayışı doğru değildir.

Madde 6 ) Zazaca konuşulan iller hangisi?

Tunceli(bütün ilçeler);

Bingöl (bütün ilçeler);

Elazığ (Batı bölgesi hariç);

Diyarbakır (Ergani, Çermik, Dicle, Lice, Çüngüş, Hani, Kulp, Eğil, Hazro); Urfa (Siverek, Bucak);

Muş (Varto);

Sivas (Zara, İmranlı, Ulaş, Kangal, Hafik, Divriği, Gürün) Adıyaman (Gerger);

Erzincan(merkez ve Tunceli'ye yakın yerlerde); Batman (Merkez, Sason); Bitlis(Mutki,Tatvan);

Malatya (Pötürge, Doğanyol, Arguvan);

Ardahan(Göle); Uşat Eşme gibi Batı’daki bazı ilçe ve köylerde de sürgünler nedeniyle konuşulmaktadır.

Zazaca sadece Türkiye’de konuşulmuyor. İran’da da en az 1 milyon insanın Zazaca konuştuğu biliniyor. Bunların küçük bir bölümü, Çaldıran Savaşı’ndan sonra Anadolu’dan kaçan Türkmen aşiretleridir.

Madde 7) Dersimliler Alevi midir?

Zerdüşt/Yezidi olan Deylaman halkı 873’te Müslüman oldu.

917’de ise Caferi Sadık mezhebini / Aleviliği kabul ettiler.

Kimi tarihçiye göre Zaza Aleviliği; Şii inancıyla, Zerdüştlüğün gelenek ve göreneklerinin bileşiminden oluşmuştur.

Gelelim Anadolu’daki Dersimlilere…

Dersim denince akla 126 aşiret ve boyun birleşmesi geliyor. Bunların hepsi Zaza değil. İçlerinde Türkmen aşiretleri de var.

Bu aşiretlerin hepsinin tarihsel hikayesi farklı olduğu için hepsini ayrı ayrı ele almak gerekir. Bölgeye geliş tarihleri bile farklılıklar gösterir. Örneğin Hz. Muhammed soyundan geldiklerini iddia eden Kureyşan Aşireti, Melihşah döneminde Dersim’e geldi.

Geliş tarihleri farklı olsa da Dersim bölgesindeki Zazalar’ın büyük çoğunluğu Alevi’dir. Fakat Sünni olan Zazalar’ın bulunduğunu da eklemeliyiz:

Örneğin Cibranlı Halit Bey Sünni bir Zaza Kürdü’ydü.

Madde 8) “Tunceli” adı ne zaman verildi?

Vakit Gazetesi yazarı Abdurrahman Dilipak 1937-38 Dersim İsyanı’nı bastıran askeri harekatın adının “Tunç- Eli” olduğunu ve operasyondan sonra Dersim’e “Tunceli” adının verildiğini yazdı. Doğru değildir.

Osmanlı, Tanzimatla birlikte yeni idari yapılanmaya gitti.

O tarihe kadar “başına buyruk olan” Dersim sancaktı.

1847’te; Hozat merkez olmak üzere Erzurum vilayetine bağlıydı;.

1859’da; Harput eyaletine; 1867’de ise topraklarının bir bölümü Erzincan sancağına dahil edildi.

1879’da ayrı bir vilayet oldu.

1886’da tekrar mutasarraflığa indirildi.

1892’de Elazığ’a bağlandı.

Görüldüğü gibi Osmanlı, Dersim’i hep bölerek yönetmek tavrı içinde oldu.

Gelelim Cumhuriyet dönemine:

Dersim 1923’te ilçe yapılarak Elazığ’a bağlandı.

Ancak…

25 Aralık 1935’te, 3195 sayılı, 2884 no’lu kanunla “Tunceli” adıyla il yapıldı.

Sünniliği devletin resmi ideolojisi haline getiren Osmanlı’nın Dersim’e bakışı belliydi. Peki ya Cumhuriyet’in?

Bunu İçişleri Bakanı Şükrü Kaya’nın isteğiyle sadece 100 adet basılan “Dersim” kitapçıktan anlayabiliyoruz:

“Dersim’in coğrafi ve toplumsal yapısı, çapulculuk ve isyana teşvik edicidir. Halk bu yüzden vergi vermiyor, yasa dinlemiyor ve askerlik hizmeti yapmıyor. Toprağı tarıma elverişli olmadığı için çapulculuk yapıp çevre bölgelerdeki halka baskın yapıyor. (2700 kaçak vardı.)

Halkın gerçek efendileri; şeyh, seyyid, dede, ağa ve bey takımıdır. Dersim mutlaka devletin egemenliğine girmelidir. Ancak bölgede sadece asker ve jandarma bulundurmakla itaat sağlanmaz. Köklü ıslahat şarttır.

Dersim halkı Oğuz boylarından gelmiş Türkmenlerdir. Sonradan Kürtleşmişlerdir. Türk kökenlerine çevirmek için kışlaların yanına okul yapılmalıdır.

Ağalar ve Seyyidler bölgeden Türklerin yoğun olduğu bölgelere sürülmelidir.”

Cumhuriyet, Dersim’i merkeze hükümetin kontrolüne alıp çağdaşlaştırmak istiyordu.

Madde 9) Atatürk’ü seviyorlar mı?

Dersimliler, Kurtuluş Savaşı’nda Mustafa Kemal’in yanında yer aldı.

Sivas ve Erzurum kongrelerinde 250 Zaza gönüllü koruyuculuk yaptı.

Kongrelere Diyap Ağa ve Hasan Basri’yi milletvekili olarak gönderirler.

23 Nisan 1920’de açılan Büyük Millet Meclisi’ne ise altı milletvekiliyle temsil edildiler.

Şeyh Said isyanına katılmadılar.

Dersimlilerin Atatürk sevgisinin iki nedeni vardır:

Birincisi, Cumhuriyet Aleviler’i özgürleştirmişti.

İkincisi Aleviler Atatürk’ün Alevi olduğunu düşünüyordu. Kimi Alevi’ye göre ise Atatürk “mehdi” idi.

Madde 10 ) Dersimliler niye ayaklandı?

Temel sebep; ülkenin batısını siyasi, iktisadi ve kültürel olarak “modernize eden” Cumhuriyet yönetiminin, artık ülkenin doğusuna da el atmasıydı.

Cumhuriyet bölgedeki yoksulluğu-geri kalmışlığı ortadan kaldırmak istiyordu.

O küçük bütçesine rağmen 4 milyon lira ayırmıştı. Bununla yollar, köprüler yapmayı planlıyordu.

Bölgeye “el atma”nın siyasi nedeni ise; Cumhuriyet’in, ağa ve şeyhlerin hüküm sürdüğü feodalizmi tasfiye etmek istemesiydi. Atatürk aşiret sisteminin yıkılmasını ve toprak reformu yapılmasını istiyordu.

Meselenin kültürel ayağı da vardı. Dersim halkını Kürtleşmiş Türk olarak görüyorlardı. Mecburi iskan yasası çıkarılarak, Dersim aşiretlerinin Türklerin yoğun yaşadığı bölgelere göndererek Türkleşmesinin sağlanacağını planlıyorlardı.

Ankara’daki bazı bürokrat ve siyasilerin Osmanlı döneminden kalma, “Sünniler devlete bağlıdır, Aleviler kötülüklerin başlıca nedenidir” şeklindeki Alevi düşmanlığıyla yaptıkları yönlendirmeler “reformların” sert olmasına yol açtı.

Cumhuriyet kadroları reformları hayata geçirme konusunda ikiye bölündü; Vali Cemal Bey gibi uzlaşmadan yana olanlarla, Umum Müfettişi İbrahim Tali gibi sert tedbirlerin alınmasından yana olanlar arasında.

En sert görüşler Mareşal Fevzi Çakmak’a aitti; Kürt memurlara bile karşıydı!

Diğer yanda…

Şunu da eklemem gerekiyor; 1937-38 askeri harekatı Dersim’e yapılan ilk operasyon değildi.

1861’den başlayarak Dersim’e sürekli askeri harekatlar düzenlendi.

Yazdığım gibi bunun temel nedeni iktisadiydi.

Tanzimat’ta da, II. Meşrutiyet’te de, Cumhuriyet’te de aynı durumla karşılaşılmıştı: Aşiret ağaları yeniden yapılandırılan merkezi yapının kontrolüne girmek istemiyordu. Kendi kanunlarını kendilerinin koyduğu feodal düzenin yıkılmasına karşı çıkıyorlardı.

Bölge halkının yoksul ve cahil olması, feodal düzenin sürmesini isteyenler tarafından hep kullanılmıştır.

Kuşkusuz onlarca zulme uğramış Dersimlilerin merkezi iktidarlara güvensizlikleri de bunda etken olmuştur.

Aynı bugün olduğu gibi…

Who Are the Zaza People (Zazalar Kimdir?)

2011-02-19T15:58:00.000-08:00

The Zazas or Dimilis are an ethnic Iranian people whose native language is Zazaki spoken in eastern Anatolia. They primarily live in the eastern Anatolian provinces, such as Adıyaman,Aksaray, Batman, Bingöl, Diyarbakır, Elazığ, Erzurum, Erzincan (Erzıngan), Gumushane, Kars,Malatya, Mus, Sanliurfa, Sivas, and Tunceli provinces. Although Zaza-speakers are sometimes classified as a separate ethnic group, few communities of speakers of the Zaza language actually consider themselves Kurds.

Total population
6 - 8 million
Regions with significant populations
Primarily in Turkey, and some in Georgia,Germany, Kazakhstan, The Netherlands
Languages
Zazaki (Dimli)
Religion
Islam (Alevi and Sunni)
Related ethnic groups
other Iranian people, particularly Gilakis, Kurds,Mazandaranis, and Persians

There are many Zazas living in major Turkish cities such as Istanbul, Ankara, andİzmir. Moreover, the Zaza diaspora is spread across Europe (mainly in Germany) and beyond (U.S., Canada, etc.) According to estimated figures, the Zaza population should be somewhere between 1 to 2 million.

inguistic studies shows that the Zazas may have immigrated to their modern-day homeland from the southern shores of the Caspian Sea. Some Zazas use the word Dimli (Daylami) to describe their ethnic identity. The word Dimli (Daylami) also describes a region of Gilan Province in today’s Iran. Some linguists connect the word Dimli with the Daylamites in the Alborz Mountains near the shores of Caspian Sea in Iran and believe that the Zaza have migrated from Daylam towards the west. Today, Iranian languages are still spoken in southern regions of Caspian Sea (also called the Caspian languages), including Sangsarī, Māzandarānī, Tātī (Herzendī), Semnānī, Tāleshī, and they are grammatically and lexically very close to Zazaki; this supports the argument that Zazas immigrated to eastern Anatolia from southern regions of Caspian Sea. Zazas also live in a region close to the Kurds, who are also another Iranic ethnic group. But, historic sources such as the Zoroastrian holy book, Bundahishn, places the Dilaman (Dimila/Zaza) homeland in the headwaters of the Tigris, as it is today. This points to that the Dimila/Zaza migrated to the Caspian sea and not the other way around.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zazaki is a West Iranian language spoken in Southeast Anatolia, northwest to the Kordi (Kurdish) speaking regions, by approx. 2 Mio. Since the beginning of the 20th century Zazaki has been accepted as a language of its own among linguists[1], and not any longer merely as a Kordi dialect. Nevertheless until recently the Zaza people were generally held to be Kurds speaking a special dialect of Kordi. Due to the oppressive minority and language policy of the Republic of Turkey, until 15 years ago there existed practically no indigenous Zazaki written literature, and so no means by which the Zaza people could find out anything about their own language and cultural identity[2].

Only after the military coup d‘ état of 1980 and the following emigration of Turkish leftists, many of them Kurds, to countries of Western Europe the publication in Zazaki started in the exile - then still under the label "Kordi dialect“. In 1984 AYRE („mill“), the first exclusive Zazaki journal, was published by the pioneer of Zaza nationalism Ebubekir Pamukçu (d. 1993). Considered an outsider among the Zaza, or even a „Turkish agent“ trying to split off the Zaza from their Kordi sister people, Pamukçu finally saw some fruits of his labour when in the early 90ies a stronger awareness of an own cultural identity started gaining a foothold among the speakers of Zazaki. At present the further development of Zazaki language and culture is endangered by the Turkish policy of „purifying“ Eastern Anatolia of its indigenous Kordi and Zaza population, as well as by the long-standing process of forced and unforced assimilation (to Turkish and Kordi). As moreover there is even religious and political discord among the Zaza, it is far from certain whether the „making of the Zaza nation“ will reach a successful conclusion.

Although the history of Zazaki studies is already 140 years old, we still lack a comprehensive grammar of even one of its dialects, and a reliable survey of its dialectology[3]. During the last four years I have, preparing my PhD thesis, which is intended to supply this want. In what follows, I will first give an outline of the historical phonology of Zazaki, and then sketch a couple of its morphological features –whith the aim, in both cases to determine more precisely than has been done hitherto the position of Zazaki among West Iranian languages and dialects. First attempts at achieving this aim have been made by Vahman and Asatrian recently[4].

The West Iranian languages and dialects are generally divided into a Southern and a Northern group. Already in the Old Iranian period the sound system of Old Persian (OP), the language of the Royal Achaemenian Court centered in Southern Iran, showed specific historical changes opposing it to the more conservative Avestan language (Av.) spoken at about the same time. In the Middle Iranian period this division became more distinct as Middle Persian (MP), the successor to Old Persian spoken in southern Iran, showed further sound changes not shared by the still more conservative northern Parthian (Pth.). Most of the dialectal distinctions attested in Old and Middle West Iranian, and some more in addition, are found in modern West Iranian languages and dialects as well. Although there are a couple of well-defined phonetic laws seperating the southwest from the northwest, it must be said that there is, in all historical stages, a varying amount of interdialectal borrowing whichs blurs the picture; furthermore, due to migrations in all periods, the SW/NW-distinction does not for all languages coincide with the geographical reality of today[5]. One major aim of this paper is to show that the NW/SW-distinction is not a clear-cut, but should rather be explained in terms of graduation, with each language attributed its position on a scale ranging from the „most north-western“ to the „most southwestern“. To facilitate comprehemsion of this study, a simplified list of the most important West Iranian languages and dialect groups is given below, together with the sketch of a map indicating their geographical location

-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

It is generally believed that the Zazas immigrated to their modern day homeland from the southern shores of the Caspian Sea. Some Zazas use the word Dimli (Daylami) to describe their ethnic identity. The word Diml (Daylam) also describes a region of Gilan Province in today’s Iran. Zazakilanguage also shows similarities with Gilaki,Mazanderani and others spoken by the southern shores of the Caspian Sea. But some historians claim that Zazas didn't immigrate from lands of Daylem, but are descendants of Persians after being defeated by Alexander the Great. Dimili comes from Dümbüllü, old main Zaza tribe that lived in the region of Diyarbakır.

In the 20th century, there were two major Zaza rebellions against the Turkish Government: theSheikh Said Rebellion in 1925 and the Dersim Rebellion in 1937-1938.

Paul Ludwig’s study

German linguist Paul Ludwig's study on the Zazaki language draws four conclusions about the history and language of the Zazas.^[1] According to him:

In ancient times (approximately late 2nd millennium B.C.) there was a continuum of closely related Northwestern Iraniandialects spoken from the northwest to the northeast of present Iran which like Turks, came from middle Asia.
Later, in pre-Achaemenian times, the forefathers of the Kurds and Baluchis of today were the first to split off and move south and southeast, respectively. Possibly Zazaki was still spoken in this period around the ancient region of Daylam, south of the Caspian Sea.
Centuries later, maybe during the rise of theParthians, and the accompanying movement of various tribes from the ancient province of Parthia, the Goran and Zaza tribes made their home in northernMesopotamia, forming the furthermost western link in the chain of NorthwesternIranian people.
Centuries later, maybe during the Sassanidperiod, all Northwestern dialects were influenced and superseded by Middle Persian. In the west, Zazaki was driven more to the north and northwest byKurdish, but still remained in contact with the northern chain of Northwest dialects (Azari, Talysi, Sangiseri, Mazanderani, Gilaki) for some time.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Zazas and Zazaki

Zazaki is a language spoken in eastern Anatolia between the rivers Euphrates and Tigris. It belongs to the northwest-Iranian group of the Iranian language branch of the Indo-European language family. The Zaza language is related to Kurdish, Persian and Balōchi. An exact indication of the number of Zaza speakers is unknown. Internal Zaza sources estimate the total number of Zaza speakers at 3 to 6 million.

Zazaki probably originates from northern Iran, from the historical region "Deylamān" at the Caspic sea, in the present province of Gīlān. Today the Iranian languages still spoken there (also called the Caspian dialects) like Sangsarī, Māzandarānī, Tātī (Herzendī), Semnānī, Tāleshī are grammatically closer to Zazaki than Kurdish. Apart from the presently in Balochistan spoken Balochi, only Gōrānī, which is spoken in a few remote areas in Iran and Mesopotamia, have relatively closer linguistic affinity with Zazaki.

Among northwestiranian Languages Zazaki is acording to the scheme of Prof. Dr. Jost Gippert and P. Lecoq(cf. Die iranischen Sprachen) classified as follows:

NORTHWEST-IRANIAN:

Hyrkanian Group:Balōčī, Sangesarī; Goranī, Zaza (Dımılki)
Karmanian Group:
Kurdish (Kurmanjī, Soranī, South-Kurdish), Sivandī
Medo-Caspian Group:
Gīlakī, Māzenderānī, Semnāni, Sorcheī; Tāleshī, Āsarī

SOTHWEST-IRANIAN:
Persian, Tajikian, Tatī, Dialects of Fārs

The ancestors of the contemporary Zazas (and with them the Zaza-language) supposedly immigrated between the 10th and 11th centuries to their present-day homeland in eastern Anatolia. One interpretation thesis contends that the Zazas are the descendants of the Daylamites.

Linguistically and historically Zazaki differs from the scripturally fixed Middle Iranian languages. A recent thesis on the origin of the Zazas and their language holds that they are the autochtonous inhabitants of their present homeland. It is likely they have spread out into various regions.

The Zaza language is partly spoken in provinces such as Dersim (Dêsım), Erzincan (Erzıngan), Bingol (Çewlıg), west Sivas (Sêvaz/Qoçgiriye), south Erzurum, Varto (Gımgım), Elazığ (Xarpêt), Diyarbakır, Siverek (Sêwregı), Adıyaman (Semsür), as well as in a few villages of Malatya (Pötürge and Arapkir), Mardin, Mutki, Sarız (Kayseri), Aksaray, and in Turkish metropolitan areas such as İstanbul, Ankara, İzmir or Mersin.Diasporic communities exist both in Europe and in other countries (US, Canada, Australia, etc.). An estimated 150,000-200,000 Zazas live in Germany. The Zazas approximately bisect into Alawis and Sunni Muslims. The Alawis live in the northern part of the Zaza region, whereas the Sunni inhabit the southern Zaza region.

Both in the past and in the present the Zazas, particularly those from Dersim, were systematically persecuted because of their Alawitic confession. Until recently, a Zaza-national movement of independence did not exist due to religious tensions between the two religious groups, an obstacle which precluded rapproachment between Zazas. In areas such as Dersim or Varto leftist organizations blossomed. The Zazas have proven to be one of the most rebellious Anatolian peoples ever. Most well-known resistances of the 20th century involved Zazas: both leaders of the 1925 Sheikh Said rebellion (Piran) and the 1937 Seyyid Riza rebellion (Dersim) were Zazas. Both rebellions were religiously motivated. The latter resistance was quelled in 1938 with a genocide and the subsequent deportation of the survivors to western Turkey.

It is hardly amazing that many Zazas live outside their homeland. Apart from widespread suppression and wholesale evacuation of villages, the economically miserable situation of the Zaza areas forces the local population to emigrate into Turkish or European metropoles.

Zazas are residents of the mountainous area of Anatolia and live on agriculture and pastoralism. The lives of many Zazas, Kurds and Assyrians were strongly damaged in the past two decades because of the guerrilla war between the Kurdish Workers Party (PKK) and the Turkish army. Due to the fact that many villages were either thoroughly depopulated or integrally destroyed, many villages now remain eerily empty or are only inhabited by the elderly during the summer months. In the metropoles the refugees struggle in difficult living conditions. Emigration into diaspora accelerated the process of cultural assimilation, i.e. the loss of native languages.

The first written statements in the Zaza language were compiled by the linguist Peter Lerch in 1850. Two other important documents are the religious writings (Mewlıd) of Ehmedê Xasi of 1899, and of Usman Efendiyo Babıc (published in Damascus in 1933); both of these works were written in the Arabic alphabet.

In Latin letters Zazaki only became popular in the diaspora after meager efforts, in Sweden, France and Germany at the beginning of the 1980s. This was followed by the publication of magazines and books in Turkey, particularly in Istanbul. The efforts of Zaza intellectuals to advance the comprehensibility of their native language by alphabetizing were not fruitless: the number of publications in Zaza increased by the multiple. The rediscovery of the native culture by Zaza intellectuals not only caused a renaissance of Zaza language and culture, it also triggered feelings among younger generations of Zazas (who unfortunately, rarely speak Zaza as a mothertongue anymore) in favor of modern western in the Zaza language, and thus their interest in the most important inheritance of their ancestors. In diaspora a limited amount of Zaza-language broadcasts are realized.

Regarding the present situation of the Zaza language it can be safely stated that the hitherto accomplished alphabetizing and publishing still seem like a drop in the ocean.

A cause for these devastating consequences is mainly rooted in the forced assimilation policies of the Turkish state. Until the beginning of the 1990s public use of Zaza was punishable and Turkish-nationalist education policies unfortunately obtained substantial successes. The consequences of this process of turkification were so detrimental that under the Alawi-Zaza population the youngest generations hardly speak the language or teaches it to its children. Cultural assimilation is also becoming a tangible issue among the Sunni-Zazas. Nevertheless, it is pleasant to note that among young Zazas the interest to learn their native language or extend their basic knowledge is gradually growing.

Although at the beginning of this century it was linguistically proven that Zazaki is a language of its own and no Kurdish dialect, it was misrepresented in political circles. The political classification of the Zaza-language as a Kurdish dialect is in line with the frequent misunderstanding that ethnic labeling of populations in Turkey are incorrectly denominated, without any kind of differentiation. For example, all inhabitants of the Black Sea region of northeastern Turkey are identified as Laz, whereas only a small minority in that area is of ethnic Laz origin. The Zazas suffered from the same treatment, were it even solely due to their geographical origin. It was above all the one-sided and nationalist state policy, as well as ignorance that placed the Zaza in this predicament. If you consider the fact that any meaningful ethnic, cultural and/or linguistic research in Turkey was punishable; that until today books and associations are considered to be separatist organizations, and that they are in some cases even prohibited and closed down. Though in Europe objective and scientific research on the Zazas and their language is possible, a climate which does not exist in Turkey, until today there’s unfortunately still lots of ignorance on the Zazas. Although the elderly Zazas do not regard themselves as Kurds and their language as Kurdish, clusters of younger generations were affected by the Kurdish-nationalist liberty war, so that many Zazas, generally the politically engaged, consider themselves to be Kurds, and some as Turks. Before the era of the national consciousness religious affiliations played a key role. Among the Alawitic population it’s presently still usual that the ‘Alawi’ identity is granted priority above other loyalties. For traditional-minded people, Alawitism is endogenous, therefore they prefer marriage among themselves. This feeling of cohesion of the Alawis from different ethnic groups was culturally inspired through the course of history. Intra-Alawi endogamy is also a product of Ottoman religious suppression. The Ottoman rulers defamed all Alawis as ‘Kızılbaş’ (red heads) and accused them of heresy.