Zbierajmy Monety

Rok 1924 - narodziny polskiego pieniądza oczyma lokalnej prasy pomorskiej

2026-10-24T18:55:26.353+02:00

Wiosną zeszłego roku, poszukując informacji o pewnych zdarzeniach, które miały miejsce w Charzykowach w roku 1924, zwróciłem uwagę na dwie sprawy. Po pierwsze, nie mogłem przegapić pojawiających się co kilka dni wzmianek o nowym polskim pieniądzu. Po drugie, zorientowałem się, że dni tygodnia przypadające na kolejne daty roku 1924 zgadzają się z rokiem 2025. 25 kwietnia 1924 i 25 kwietnia 2025 przypadały w piątek. Zacząłem więc, zamiast aktualnej prasy, czytać regularnie Dziennik Pomorski sprzed 101 lat. Pierwszy numer ukazał się 1 listopada 1923 r. Wychodził do roku 1939. Wydawcą był Władysław Schreiber, a od roku 1937 jego syn Gerard Schreiber. Redakcja mieściła się przy ulicy Człuchowskiej 13 (dziś 31 Stycznia), a kierował nią w pierwszych latach Dionizy Kowalski.

Czytam do dziś. Jest oczywiście polityka, w której niestety przez wiek z górą, nic się nie zmieniło. Nie lubimy się z sąsiadami - Niemcy, Czechosłowacja, Litwa, Rosja - dookoła sami wrogowie. Kłótnie wewnętrzne tak samo intensywne, jak dziś. Smutne to. Ale oprócz tych spraw przykrych, są na szczęście rzeczy ciekawe. Czytanie najnowszych (pamiętamy, mowa o roku 1924) wiadomości o wydarzeniach na świecie i zestawianie ich z tym, co czytałem o nich w szkolnych podręcznikach to duża przyjemność. Opisy perypetii Roalda Amundsena podczas kilkuletniej ekspedycji północną drogą morską czyta się, jak sensacyjną powieść w odcinkach.

Pracując nad katalogiem monet II RP sięgałem do prasy warszawskiej. Jak wspomniałem, prasa lokalna, w tym chojnicki Dziennik Pomorski również żywo relacjonowała proces wprowadzania nowych pieniędzy do obiegu. Z różnym skutkiem.

Dziennik Pomorski 1924.04.19, R. 4, nr 93

Autor tej notatki nie poinformował, z jakich źródeł korzystał. Niklowe pięciogroszówki chyba sam wymyślił. Przeczytał gdzieś o emisji okolicznościowej

WCN 81, lot 299

i uznał, że tak będą wyglądać wszystkie pięciogroszówki. Jak doszukał się podobieństwa z austriackimi dwuhalerzówkami też nie umiem sobie wyobrazić.

Następna zagadka.

Dziennik Pomorski 1924.06.14, R. 4, nr 137

15 groszy w jednej monecie?

I jeszcze jedna ciekawostka.

Dziennik Pomorski 1924.10.25, R. 4, nr 248

Wiedział pan redaktor, że gdzieś dzwonią, ale w którym kościele, to już nie. Rozróżnienie między półproduktem, a gotowym wyrobem było zadaniem ponad siły piszącego.

Pierwsze informacje o pojawieniu się fałszywych monet pojawiły się w lipcu 1924 roku.

Dziennik Pomorski 1924.07.24, R. 4, nr 170

W sierpniu poinformowano o dwu rodzajach fałszerstw.

Dziennik Pomorski 1924.08.07, R. 4, nr 182

We wrześniu został zlikwidowany jeden z fałszerskich warsztatów w Czarnowie pod Bydgoszczą.

Dziennik Pomorski 1924.09.24, R. 4, nr 221

Sporadycznie pojawiają się inne numizmatyczne wiadomości, na przykład o znaleziskach monet.

Rocznik w redakcji odczytano błędnie, mimo tego, że wysoko oceniono poziom "sztuki rytowniczej przed 200 laty".

Przyzwyczaiłem się do porannej lektury codziennej prasy sprzed lat. W listopadzie podzielę się z Wami jeszcze jedną porcją "najnowszych" wiadomości, nie tylko numizmatycznych.

Jesienny remanent

2026-10-13T10:55:46.086+02:00

Kilka drobiazgów za małych na osobne wpisy.

Belgijskie dwufrankówki z 1944 roku.

Pisałem o nich w lipcu 2023 r.
Kolekcjonerzy zainteresowani tym tematem mogą teraz sięgnąć po obszerne opracowanie. Patrick E. Wall wydał książkę o rozbudowanym tytule "From Steel Cents to Belgian Francs: A Collector’s Investigation into the 1944 Belgian 2 Franc" będącą podsumowaniem poszukiwań źródeł na temat tej bardzo ciekawej emisji.

Poprzedni wpis poświęciłem dwu grawerom/medalierom Mennicy Warszawskiej. Narzekałem już kiedyś na brak kompleksowych opracowań na temat personelu naszych mennic. W monografiach mennic są takie informacje, ale zwykle rozproszone w tekście i czasem, jak się kilka dni temu okazało, nieprecyzyjne. Polskiego opracowania ciągle brak więc poszukując informacji sięga się do prac zagranicznych. Najczęściej do klasyki, do Bolzenthala

Naglera

lub najobszerniejszego, ośmiotomowego Forrera
Popularny serwis Numista udostępnił niedawno na swoich stronach cyfrową wersję pracy Forrera. Nie w formie skanów poszczególnych tomów tylko w postaci przeszukiwalnej bazy.
Jak wyglądają biogramy medalierów w pracy Forrera? Są zwięzłe, zwykle z podaniem źródeł. Na przykład wpis dotyczący Herknera, o którym niedawno pisałem.

HERKNER
Medallist at Warsaw, circa 1852. He prepared dies from an original specimen of the rare Dantzig Thaler of 1567, for the Restrikes issued by the Russian Consul Edward Tys. His signature occurs also on a Polish Musical Medal of 1852.

Bibliography
Kirmis, Handbuch der polnischen Münzkunde, Posen, 1892.

Ciekawe, prawda?

W styczniu zastanawiałem się nad przyczynami zjawiska polegającego na usuwaniu cyfr nominału na dziewiętnastowiecznych polskich monetach. We wrześniu trafiłem na kolejny przykład i nadal nie mogę znaleźć racjonalnego uzasadnienia takich działań.
W dniach 23-24.10.2026 roku w Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego (Kraków, ul. Piłsudskiego 12) odbędzie się XXIX edycja Toruńskich Warsztatów Numizmatyki Antycznej. W tym roku do Krakowa niestety nie pojadę.

O dwóch medalierach Mennicy Warszawskiej

2026-10-11T13:51:59.415+02:00

Zaczęło się od komentarza pod grudniowym wpisem z roku 2021.

Iwona27 września 2026 22:59
Dziękuję za bardzo ciekawy artykuł. Trafiłam na niego przez Google, poszukując informacji o mennicy królewskiej w Warszawie. Mój 6 x pradziadek Józef Herkner pracował jako grawer-medalier w tej mennicy, prawdopodobnie w latach 1827-1856. Pozdrawiam.

Dziękując za komentarz dodałem, że w "Mennicy Warszawskiej" W. Terleckiego jest informacja, że Józef Hoerkner był medalierem mennicy w latach 1832 do 1842 równolegle ze swoim ojcem, Ferdynandem. Kolejny, obszerny komentarz pani Iwony prostował te informacje.

Dziekuję za odpowiedź. Jednak Ferdynand nie byl ojcem Józefa, nastąpiła pomyłka w nazwisku. Mój przodek nazywał sie Herkner, a Ferdynanda nazwisko to Hoeckner...
Pomyłka musiała nastąpić już dość wcześnie, bo w Wiadomościach Numizmatycznych z 1930 r. obaj panowie są określani nazwiskiem Herkner...
Również Ferdynand urodził się około 3 lat przed Józefem Herknerem, wiec nie mógłby być jego ojcem.

Sprostowanie zostało poparte odnośnikami do źródeł. Nie ma wyjścia, trzeba to sprawdzić.

Zacząłem od tego, co mam na półce. W. Terlecki, "Mennica Warszawska". Najpierw tabele ze spisem personelu mennicy.

Tu pojawia się informacja, że Józef Hoerkner był synem Ferdynanda.

W treści książki znalazłem jeszcze kilka wystąpień tego nazwiska. Na stronie 115, w części dotyczącej okresu Powstania Listopadowego jest wzmianka o redukcji personelu mennicy.

Pierwszą czynnością Banku Polskiego w mennicy była likwidacja wszelkich przerostów etatowych i niektórych komórek organizacyjnych, poprzednio samodzielnie gospodarującej instytucji. Listę pracowników mennicy poddano ostrej kontroli. Zwolnieni zostali jako zbędni: drugi medalier Karol Baerend, drugi grawer Ferdynand Hoerkner, trzeci buchalter Edward Benik, kontroler Ludwik Ginett. Równocześnie część pracowników młodszych wiekiem została powołana do wojska. Odeszli aplikant medalierstwa Oleszczyński, asystent probierza Władysław Stockmann, przybrany syn dyrektora mennicy — Bieńkowskiego, wyżej wymieniony asystent buchalterii Edward Benik, kancelista Onufry Gliński Wraz z nimi odeszła część robotników oraz obaj furmani.

Kolejna wzmianka dotyczy Józefa.

Niezwykłego rozgłosu nabrała w mennicy w lutym 1832 r. sprawa wybicie potajemnie przez medaliera Józefa Hoerknera medali srebrnych z napisem: „Za zdobycie szturmem Warszawy”. Bank Polski zażądał przeprowadzenia dochodzenia w kierunku wyjaśnienia, jakim prawem Hoerkner wybijał medale bez upoważnienia dyrektora mennicy. Hoerkner wyjaśnił, iż został do tego nakłoniony przez pułkownika rosyjskiego Paskiewicza, brata feldmarszałka, który doręczył mu odciski podobnych medali bitych w Moskwie i Petersburgu. Bank Polski przysłał swego radcę prawnego, aby wziął udział w dochodzeniu. Sprawa skończyła się udzieleniem „najmocniejszej” nagany Hoerknerowi i zagrożeniem wydalenia go z mennicy.

Rosyjskie źródła informują, że odznaczenie "Za zdobycie szturmem Warszawy" (За взятие приступом Варшавы) zostało ustanowione dekretem imiennym cesarza Mikołaja I, wydanym na rzecz szefa Sztabu Generalnego 31 grudnia 1831 roku. Medalem tym odznaczono wszystkich oficerów sztabowych i wyższych, niższe stopnie wojskowe, urzędników służby medycznej oraz duchownych, którzy brali udział w szturmie na Warszawę w dniach 25–26 sierpnia 1831 roku. Medale pamiątkowe upamiętniające to wydarzenie wybito w mennicy w Sankt Petersburgu i wręczono odznaczonym do noszenia na piersi na wstążce polskiego „Orderu Zasługi Wojskowej” (w kolorze ciemnoniebieskim z czarnymi paskami na brzegach). Srebrne medale o średnicy 26 mm występują w wielu wariantach różniących się między innymi wielkością korony nad orłem i rysunkiem krzyża nad napisem na na rewersie.

Zdjęcia ze strony https://medalirus.ru/sobitiya1800-1864/medal-za-vzyatie-varshavy.php/

Na tej samej stronie znalazłem jeszcze jedno zdjęcie.

Egzemplarz opisany, jako wybity w miedzi "nowodieł", zdjęcia z каталога 11 аукциона АД "Знакъ". Odszukałem ten katalog. Medal (lot 91) opisano tak:

91
«За взятие приступом Варшавы»
СПб монетный двор. Новодел. Темная бронза. Диаметр 26 мм. Вес 7,52 г. Дьяков № 498.2-R1. Биткин № Н825-R2. Очень редкая.
Учреждена 31 декабря 1831 г. Медалью награждали военнослужащих, медицинских чиновников и священников, участвовавших в штурме Варшавы.

Znów pojawia się informacja, że i ten medal wybito w Petersburgu. Czy zachowały się egzemplarze wybite w Warszawie? Jak wyglądały?

Wracamy do Józefa i Ferdynanda. Pani Iwona podsunęła odnośniki do WNA 1930, Wikipedii i Genealogii M. J. Minakowskiej.

W Wiadomościach Numizmatyczno-Archeologicznych jest artykuł W. Terleckiego "Mennica warszawska w dobie powstania Listopadowego". Jest w nim informacja, że w listopadzie 1830 roku medalierami byli I grawer Józef Herkner i II grawer Ferdynand Herkner. To samo nazwisko, choć pisownia różna od tej w powojennej monografii mennicy (Herkner/Hoerkner). Jest informacja, że na skutek reform z polecenia Banku Polskiego, pracę stracił Ferdynand Herkner. Terlecki tym razem przedstawił sprawę wspomnianego wyżej medalu nieco inaczej:

Wszystko zwolna powraca do stanu dawnego. Zjawiają się zredukowani urzędnicy i żądają przyjęcia na dawne stanowiska. W medaljerni grawer Herkner za namową płk. Paskiewicza brata feldmarszałka, wybija medal na zdobycie szturmem Warszawy, na co Mennica nie jest w stanie reagować. Natomiast Bank Polski udziela mu surowej nagany za bezprawne korzystanie z machin Mennicy. Skutkiem tej nagany było odznaczenie Herknera przez władze znakiem nieskazitelnej służby, oraz nadanie mu „Najwyższym Ukazem" rangi radcy honorowego.
Likwidacja przez władze rosyjskie wszystkiego, co przypominało powstanie, trwała przez szereg lat. Ducha jednak zdławić było trudniej. W piśmie B. P. z roku 1833 czytamy: „B. P. przesyła Mennicy fałszywe 10-cio groszówki i medal za zdobycie szturmem Warszawy dla właściwego z niemi postępowania".

W monografii mennicy jest tylko mowa o naganie ze strony Banku Polskiego, brak natomiast wzmianki o uhonorowaniu Herknera przez rosyjskie władze.

W Wikipedii znajdujemy życiorys Józefa Herknera, w większości oparty o informacje z 11 tomu Encyklopedii Powszechnej Orgelbranda.

Cynowa, jednostronna odbitka medalu upamiętniającego złote wesele Józefa Elsnera była na 17 aukcji RDA (lot 2952).

A co z Ferdynandem? Ani nie nazywał się Herkner, ani Hoerkner, tylko Hoeckner. Łatwo o pomyłkę! Ferdynand Wilhelm Hoeckner nie mógł być ojcem Józefa bo był od niego zaledwie o kilka lat starszy. Pochodził ze znanej rodziny drezdeńskich medalierów. Informacje o niej zebrał dr. H. Stegmann w artykule "Die Dresdner Medailleurfamilie Höckner" zamieszczonym w "Dresdner Anzeiger" z 5 września 1922, a rozszerzył Rainer Grund w artykule "Die Künstlerfamilie Hoeckner, Mit einem Werkverzeichnis der Medaillen" opublikowanym w 1992 r. w "Jahrbuch der Staatlichen Kunstsammlungen Dresden", tom 23.

Ferdynand był jedynym synem drezdeńskiego medaliera i muzyka, Karla Wilhelma Hoecknera II. Według Stegmanna, jako pierwszego imienia używał nie Ferdynanda, tylko Wilhelma. Urodził się w 1797 roku. W chwili śmierci ojca był jeszcze uczniem Akademii Sztuk Pięknych i korzystał z stypendium królewskiego. Plany studiów w Mediolanie i Paryżu spełzły na niczym. Prawdopodobnie około 1823 praktykował w mennicy drezdeńskiej. W 1824 roku otrzymał zezwolenie na wyjazd do Berlina, ale brak informacji o jego tam pobycie. Odnalazł się w Warszawie. Od 1827 roku pracował jako grawer stempli monetarnych i medalierskich w Mennicy Warszawskiej. Posadę tę otrzymał prawdopodobnie dzięki znajomości z Karlem Emanuelem Baerendem, który był uczniem jego ojca. Baerend urodził się w 1770 roku w Dukli w Polsce. Był uczniem Höcknera, stworzył kilka medali upamiętniających wydarzenia z okresu regencji saksońskiej, a także portrety medalowe Mozarta i rodziny Casanovów.

Udokumentowany dorobek medalierski Ferdynanda Hoecknera jest dość skromny. Znalazłem takie jego prace.

medale na otwarcie drogi bitej z Warszawy do Brześcia

medal na 50-lecie działalności lekarskiej Augusta Fryderyka Wolffa, 1790-1840

Medal z 1840 roku dedykowany profesorowi Augustowi Ferdinandowi Wolffowi jest najpóźniejszym znanym świadectwem twórczości medalierskiej rodziny Hoecknerów.

Pani Iwona umieściła w swoim komentarzu odnośnik do fascynującego dokumentu.

Transkrypcja:

Działo się w Warszawie dnia dwudziestego czwartego Grudnia / piątego Stycznia roku tysiąc ośm czterdziestego dziewiątego i pięćdziesiątego o godzinie po dziesiątej przed południem. Stawił się Józef Meinert lat trzydzieści i sześć, oraz Tomasz Piętka lat sześćdziesiąt pięć mający obydwaj urzędnicy tutejszéj Mennicy w Warszawie pod liczbą sześćset siedm zamieszkały każdy z nich będąc i oznajmili że dnia wczorajszego o godzinie trzeciéj po północy umarł w Warszawie przy ulicy Bielańskiéj pod Numerem sześćset siedm w zabudowaniach Mennicy Wilhelm Ferdynand Höckner urzędnik mennicy i pierwszy medalier żonaty syn jedyny niegdyś Karola Wilhelma i Szarlotty z Probstów zmarłych małżonków Hoeckner byłego muzykusa kapelli Królewskiéj w Dreznie, pozostawiwszy po sobie owdowiałą małżonkę Maryannę Wiktoryję z Pohlów Hoecknerową i siedm dzieci to jest z pierwszego małżeństwa po Emilii z Hoffmannów Hoeckner trzy córki, z drugiego małżeństwa dwie córki i dwóch synów — urodził się w Dreznie i miał lat pięćdziesiąt dwa wieku swego, po przekonaniu się naocznie o zejściu Wilhelma Ferdynanda Hoeckner akt ten stawającym przeczytany, przez nich podpisany został.
J Meinert
T. Piętka
X. Teodor Ludwig

Podwójna data dokumentu, to oczywisty skutek współistnienia dwóch kalendarzy, juliańskiego i gregoriańskiego. Ten akt zgonu wyjaśnia zamieszanie z nazwiskami warszawskich medalierów. Już w nim nazwisko zmarłego zapisano raz jako Höckner, raz jako Hoeckner. W niestarannym rękopisie łatwe do pomylenia z Herkner!

Bardzo żałuję, że na stronie Gabinetu Numizmatycznego naszej mennicy od lat straszy taka informacja.

Gdy Gabinet jeszcze działał, zrobiłem w nim kilka zdjęć. Między innymi sfotografowałem tableau pamiątkowe wykonane w 1867 roku z okazji zamknięcia Mennicy Warszawskiej. Pod kątem i przez szkło gabloty, ale i tak czytelniejsze od reprodukcji w książce Terleckiego.

W górnym rzędzie centralne miejsce zajmuje dyrektor mennicy Stanisław Pusch. Obok niego, po prawej, łysiejący, z szerokimi bokobrodami to buchalter Tomasz Piętka (podpisany pod aktem zgonu). Podpisy pod portretami są na moim zdjęciu w większości nieczytelne. Nie mam więc pewności, czy na tableau są panowie Herkner i Hoeckner. Najpewniej nie, bo obaj w 1867 roku już nie żyli, ale najlepiej było by się przekonać o tym, oglądając z bliska oryginał. Niestety, "Gabinet numizmatyczny - zamknięty". Skandal!

Henryków dwóch.

2026-10-03T09:46:32.376+02:00

Ślęczałem nad wpisem, który opublikowałem 30 wrześnie, gdy zadzwonił kolega.

- Widziałeś, co się dziś na Numimarkecie porobiło?

Nie widziałem, bo nie mam zwyczaju śledzenia aukcji na żywo. Jeśli coś mnie w ofercie zainteresuje, wysyłam limity i zapominam. Niezależnie od wyniku licytacji, dostanę powiadomienie, z tarczą albo na tarczy. Dopiero wczoraj znalazłem chwilę, żeby sprawdzić, o co koledze chodziło. I też się zdziwiłem, bo...

Pierwsza moneta OK, zdjęcie awersu obrócone tak, by wyeksponować POL. W opisie "data nieczytelna" ale jak się tak dobrze przyjrzeć, to da się odczytać 1581, czyli Kopicki 10384.

Następne pozycje.

Legendy czytelne. Nie ma POL, a po HENRICVS III wyraźnie widać dodatkową "kreskę", bez wątpienia te trzy monety wybił HENRICVS IIII. Nie Walezy, tylko Burbon! A gdyby ktoś miał jeszcze jakieś wątpliwości, to są czytelne daty, 1602, 1603, 1605. "Nasz" Walezy, który żadnej polskiej monety nie wybił, był wprawdzie czwartym synem Henryka II, ale na francuskim tronie zasiadał jako Henryk III. Aż do śmierci 2 sierpnia roku 1589. W roku 1602 we Francji panował Henryk IV (albo IIII jak kto woli), pierwszy Burbon na paryskim tronie.

Wszystkie cztery monety zostały sprzedane. Nie wiem, czy ich nabywcy licytując wiedzieli co zamierzają kupić, czy licytowali wierząc w aukcyjne opisy. Niecały tydzień temu, podążając za Markiem Aureliuszem, przestrzegałem by nie brać subiektywnych opinii i emocjonalnych wyobrażeń za rzeczywistość. Zwłaszcza cudzych opinii, bo zasugerowani nimi możemy zobaczyć na zdjęciach to co chcemy zobaczyć, a nie to co na nich jest.

Więc powtarzam, kupujmy monety, nie wyobrażenia.

Punkt widzenia zależy od...

2026-09-30T10:20:33.716+02:00

Porównajcie.

To ta sama moneta, najpierw w oświetleniu od dołu, następnie od góry. Za każdym razem uwypuklają się inne szczegóły. Można na przykład ulec złudzeniu, że mamy dwa różne położenia znaku mennicy. Porównanie zbliżeń wyprowadza z błędu, ale nie zawsze mamy możliwość takie porównanie przeprowadzić.

Dlatego trzeba zachować ostrożność i umiar, decydując się na zakup monety wyłącznie na podstawie zdjęć. Pomijam kwestię odmian czy wariantów, stan zachowania też można różnie ocenić.

A taki przykład?

Królestwo Polskie, 5 fenigów 1918. Czy to różne stemple, czy ten sam na różnych etapach użytkowania? A może to dwa stemple spod tej samej matrycy na różnych etapach jej użytkowania? Czy widoczne różnice są wystarczającą podstawą do ogłoszenia istnienia nowego wariantu? Bardzo jestem ciekaw Waszych opinii na ten temat.

I jeszcze jeden przykład, jeśli już jesteśmy przy monetach Królestwa Polskiego.

Widzicie to coś obok szczytu korony na głowie orła?

Widzicie leciutkie pogrubienie prawej literki F?

Ja to zauważyłem na dużym ekranie mojego monitora, więc kupiłem. Gdy moneta dotarła, jak zwykle trafiła na szybę skanera i...

U góry zdjęcie z aukcji, niżej skan. Gdyby ilustracją aukcji był mój skan, nigdy bym tej monety nie kupił. Na szczęście sprzedający dysponuje dobrym stanowiskiem do fotografowania monet. Nie dość, że dobry aparat, to jeszcze, jak przypuszczam, system bezcieniowego oświetlenia. W rezultacie na zdjęciu widać więcej, niż na skanie, a nawet więcej niż przy oględzinach przez całkiem porządną lupę. Kilku znajomych oglądało monetę "na żywo" i bez mojej sugestii, nie zobaczyło na niej nic odbiegającego od standardu. Poprosiłem jednego z nich, bo ma lepszy sprzęt od mojego, by zrobił zdjęcia. Wyszło tak

Jeśli się wie, czego szukać, można na tym zdjęciu zobaczyć ten dodatkowy szczyt korony, ale na podstawie tej fotografii też bym tego feniga nie kupił.

Kupiłem i teraz już wiem, że u tego sprzedawcy kupowanie monet na podstawie zdjęcia jest całkowicie bezpieczne. Chciałbym kiedyś zobaczyć jego stanowisko fotograficzne.

Mojemu ulubionemu stoikowi przypisuje się zdanie „Wszystko, co słyszymy, jest opinią, a nie faktem. Wszystko, co widzimy, jest punktem widzenia, a nie prawdą”. W tłumaczeniach „Rozmyślań” tego cytatu nie znajdziemy. Ulepiono go z uproszczonego połączenia kilku myśli cesarza. Marek Aureliusz napisał, tak: „Pomnij, że wszystko jest wyobrażeniem, a ono od ciebie zależy...” (w tłumaczeniu Mariana Reitera). Jak inni stoicy, nie był sceptykiem ani relatywistą, wierzył w istnienie obiektywnej prawdy i faktów. W "Rozmyślaniach" nie przeczytamy, że prawda nie istnieje. Znajdziemy natomiast pouczenia, by nie brać subiektywnych opinii i emocjonalnych wyobrażeń za rzeczywistość. To co widzimy na zdjęciach, albo jak się okazuje, na własne oczy, to tylko nasze wyobrażenie.

Więc... Kupujmy monety, nie wyobrażenia.

Orzeł czy reszka?

2026-09-21T11:11:36.926+02:00

Orzeł czy reszka?

Navia aut caput?.

Logika jest prosta – wybierz stronę i rzuć. Wygrasz albo przegrasz. Remis zagrozić może, jeśli rzucasz piedfortem. Tylko kogo dziś na to stać?

Fizyka już taka prosta nie jest. Mogłaby być prosta, gdyby warunki początkowe były znane i stałe. Gdyby monetą rzucał robot sterowany zawsze tym samym programem. Niezmienne kierunek, siła, rotacja i co tam jeszcze trzeba wziąć pod uwagę w stałych warunkach zewnętrznych zapewniłyby powtarzalny wynik z niewielkim marginesem błędu. Człowiek nigdy nie rzuci w identyczny sposób. Przewagę jednemu z graczy mogłaby zapewnić spreparowana moneta, z przesuniętym środkiem ciężkości, ale i na to jest sposób. Da się taki brak przypadkowości wyeliminować. Metoda jest zaskakująco prymitywna. Rzucamy monetą dwa razy. Jeśli wyniki są takie same, ignorujemy je i powtarzamy dwa rzuty. Jeśli wypadły dwa różne wyniki, bierzemy pod uwagę pierwszy z nich. Drugi odrzucamy. Twierdzenie o prawdopodobieństwie całkowitym pozwala to matematycznie uzasadnić. Warunek jest tylko jeden - rzucamy cały czas tą samą monetą. Musimy mieć też pewność, że nie zmieniła swoich właściwości między rzutami, czyli dbamy o jej miękkie lądowanie na stałym podłożu. Typowy rzut przed rozpoczęciem meczu piłkarskiego, z wyłapywaniem monety w powietrzu i kładzeniem jej na drugiej ręce już całkiem przypadkowy nie jest! Potwierdzają to wyniki kanadyjskiego badania z 2009 roku, które wykazało, że rzut monetą można łatwo sfałszować już po kilku minutach ćwiczeń.

Jak powszechnie wiadomo, nie ma takiego zjawiska, którym prędzej, czy później nie zajmą się naukowcy. Nie wierzycie? Poczytajcie o nagrodzie Ig Noble. Kilka przykładowych tematów badań z ostatnich lat.

Analiza rodzajów odmian mruczenia, ćwierkania, gaworzenia, treli, szemrania, miauczenia, jęczenia, piszczenia, syczenia, wycia, warczenia i innych sposobów komunikacji między człowiekiem a kotem.
Wykorzystanie analizy genetycznej do identyfikacji różnych gatunków bakterii, które żyją w zwojach wyrzuconej gumy do żucia przyklejonych do chodników w różnych krajach.
Badanie naukowe „Nowa metoda kontroli karaluchów na okrętach podwodnych” (czyżby wcześniej były jakieś stare metody? J.Ch.).
Próba oszacowania relacji między nierównością dochodu narodowego w różnych krajach a średnią ilością pocałunków w usta.

Nic więc dziwnego, że i problemem losowości rzutu monetą zajęli się naukowcy. W roku 2007 trójka badaczy, Perci Diaconis, Susan Holmes i Richard Montgomery, stwierdzili, że częściej sukces odniesie gracz wybierający tę stronę monety, która była na górze w momencie rzutu. Ma 51% szans na zwycięstwo, przeciwnik tylko 49%. Teorię potwierdzono eksperymentalnie w roku 2023. W badaniach wzięło udział 48 osób. Każda wykonała 350 757 rzutów monetami. Do badań użyto monet wybitych w 46 krajach. Okazało się, że wnioski zespołu Diaconisa były prawdziwe. Eksperymentatorzy ustalili, że w 50,8% przypadkach (poziom ufności 95%) moneta wylądowała tą samą stroną do góry, którą była na górze momencie wyrzutu.

Jak tę wiedzę wykorzystacie, nie wiem. Ja mam opory przed rzucaniem monetami. Wiecie, stan zachowania, patyna itd. W razie czego, gdybym zmienił zadnie, postaram się o coś takiego.

Albo, jeszcze lepiej "destrukt" wykonany ze sklejonych dwu zeszlifowanych monet. Od czasu do czasu pojawiają się oferty takich "wynalazków".

Bo tym, to bym nie rzucał.

Na razie, w szpony hazardu oddaję się tylko obstawiając, za ile uda mi się kupić coś nowego do zbioru, czyli ustalając wysokość limitu wpisywanego w formularzu aukcyjnym. Z różnym skutkiem.

Wakacyjne podróże - śladami Giacomo Casanovy

2026-09-15T14:02:06.994+02:00

Istria. Chorwacja...

Wprawdzie kelnerzy po przyjęciu pieniędzy za jedzenie i picie mówią hvala, ale gdy wychodzimy z lokalu słyszymy ciao. Więc może jednak Włochy? Ani jedno, ani drugie, po prostu mieszanka, koktajl.

Miasteczko Vrsar, w pobliżu którego rozbiliśmy namiot na kempingu powitało nas dwujęzyczną tablicą Vrsar/Orsera. Jak wszystkie inne odwiedzone miasta i wsie - pod nazwą chorwacką, dawna, włoska.

Vrsar z poziomu morza wygląda pięknie.

Widoki z czterdziestometrowej wieży kościoła świętego Marcina biskupa też są piękne.

Przy jednej z uliczek, tuż przy punkcie widokowym, zwykle okupowanym przez turystów jest ławeczka, na której siedzi słynny uwodziciel.

W sezonie trudno zrobić samej rzeźby, zwykle trzeba czekać, aż ktoś opuści ramiona Giacomo. Nie zawsze są to panie.

Casanova, jak napisano na umieszczonej obok tablicy, dwukrotnie odwiedził Vrsar. Pierwsza wizyta w 1743 roku przysporzyła znaczne korzyści miejscowemu lekarzowi. Casanova, choć przybył jako ubogi ksiądz, pozostawił pamiątkę - chorobę weneryczną, która szybko rozprzestrzeniła się w mieście. Ów lekarz podziękował swemu dobroczyńcy rok później. Tak opisuje to Casanowa w swoich pamiętnikach:

W podróży mojej do Korfu, zatrzymaliśmy się w Orsera. Przechadzałem się na wybrzeżu, gdy zbliżył się do mnie jakiś człowiek przyzwoitej powierzchowności, wdałem się z nim w rozmowę. Ponieważ wspomniał, iż zdaje mu się, że mnie widział już raz w Orsera (gdzie rzeczywiście byłem jadąc do Ankony), w sukni duchownego, począłem się zżymać, naco prosił mnie o przebaczenie, mówiąc, iż zresztą winien mi wdzięczność. Zadziwiłem się niemało. Dowiedziałem się więc, że aspan ów będąc chirurgiem, klepał pierwej biedę, teraz jednak odkłada pieniądze. Dobrobyt jego począł się od czułej pamiątki, jaką zostawiłem zarządczyni domu Hieronimsa, po moim tamże pobycie. Owa jejmość udzieliła jej swemu przyjacielowi, który znowu obdarzył nią czemprędzej swą żonę. Ta znowu darowała ją pewnemu sowizdrzałowi, który gospodarzył tak szczodrze, iż w ciągu miesiąca przysporzył mu kilkadziesiąt osób klienteli. — Mam jeszcze parę pacjentów — mówił — lecz do miesiąca pozdrowieją wszyscy. Może pan sobie wyobrazić, jak bardzo się ucieszyłem widząc pana. Uważam to sobie za dobrą wróżbę.

Do dziś w miasteczku w sezonie letnim organizowane są dla turystów bezpłatne, fabularyzowane spacery z przewodnikiem, podczas których aktorzy wcielają się w postać Casanovy i mieszkańców Orsery, oprowadzając turystów po kamiennych uliczkach i opowiadając o dawnych realiach miasteczka.

Osiemnastowieczny uwodziciel wykorzystywany jest dziś do promocji regionu. Jego imieniem nazwano szlak rowerowy numer 171 biegnący wzdłuż północnego brzegu Kanału Limskiego.

Kilkanaście kilometrów na południe od kanału wyglądającego, jak fiord o wysokich brzegach porośniętych gęstą roślinnością, jest niewielkie miasteczko Bale (Valle). Podobno Casanova i tutaj uwodził miejscowe piękności. W jego pamiętnikach, a przynajmniej w ich polskim tłumaczeniu z 1921 roku, nic o tym nie znalazłem, ale w miasteczku pielęgnuje się legendę o jego podbojach.

Dość już o podrywaczu z Wenecji.

Na mapie okolic Kanału Limskiego zaintrygowały mnie symbole ruin na północny wschód od Vrsaru.

Kilka kilometrów rowerem po kamienistych drogach doprowadziło mnie do "Monte Ricco (Roman Villa)". Szczyt wzgórza zajmowała kiedyś "rzymska willa", wiejska posiadłość (villa rustica) zbudowana na przełomie tysiącleci na miejscu wcześniejszego gródka z epoki brązu. Posiadłość została opuszczona pod koniec I wieku n.e. Teraz to miejsce prac archeologicznych, trwających z przerwami od roku 2014.

Odsłonięto i zbadano centralną część, zajmowaną kiedyś przez potężne zbiorniki służące do gromadzenia wody deszczowej.

Stopniowo odsłaniane są kolejne fragmenty murów i zabezpieczane przed degradacją jako trwała ruina.

Zaskoczyło mnie, że po jesiennych pracach, przerwanych na czas letnich upałów, na miejscu pozostały wydobyte artefakty. Pal sześć "skorupy",

ale to, wyglądające na kompletne, ceramiczne naczynie odwrócone do góry dnem, to spora niespodzianka.

Na ścianach wykopów pozostały znaczniki.

To sposób oznaczania ważnych punktów na profilu (ścianie) wykopu. Znaczniki służą jako czytelne wskaźniki pomocne w dokumentacji fotograficznej i rysunkowej. Mogą oznaczać granice warstw stratygraficznych, wskazywać przebieg lub zasięg odkrytych w profilu konstrukcji, miejsca zalegania zabytków lub próbek, na przykład punkty, z których pobrano próbki ziemi do analizy palinologicznej lub datowania węglem C-14.

Tuż poniżej ruin, znajduje się nieczynny kamieniołom. Niewykluczone, że z niego pochodził materiał do budowy willi.

Przy wejściu na teren willi umieszczono tablicę informacyjną.

W jej dolnej części pokazano zdjęcie republikańskiego denara, przypuszczam, że znalezionego w ruinach.

Jak mi się wydaje, to Caius Allius Bala, 92 r. p.n.e., Crawford 336/1. To jedyny (poza euro z portmonetki) numizmatyczny akcent z tegorocznych, zagranicznych wakacyjnych podróży. Planowaliśmy wprawdzie wycieczkę do Puli, z nadzieją na podziwianie rzymskich monet, ale na stronie muzeum archeologicznego zaalarmował nas komunikat "The museum is currently closed for the preparation of a new permanent exhibition.". Odpuściliśmy, może za rok lub dwa...

Zjeżdżając z powrotem do Vrsaru chciałem się bliżej przyjrzeć zabudowaniom oznaczonym na mapie, jako Stancija Grande.

Zamiar udaremniły psy pilnujące owiec pasących się w pobliżu. Szkoda, bo wcale bym się nie zdziwił, gdyby okazało się, że to co widać na zdjęciu, stoi na rzymskich fundamentach.

Poniżej jeszcze trochę surrealistyczny widok, jachty "cumujące" na łące na wzgórzu.

Jeszcze kilka kilometrów w dół, kąpiel w ciepłym morzu, prysznic by zmyć z siebie morską sól i kolacja, langustynki, miejscowe wino, żyć nie umierać...

Grubymi nićmi szyta próba oszustwa na OLX.

2026-09-12T10:19:53.363+02:00

Niemal natychmiast po tym, jak OLX przysłało mi potwierdzenie, że moje ogłoszenie jest już widoczne dla użytkowników, dostałem wiadomość SMS.

To że "Nadawca nie może odbierać wiadomości", to pierwszy sygnał, że ktoś będzie próbował mnie oszukać. Zaciekawiło mnie, w jaki sposób, więc wysłałem e-mail. Na wiadomość:

odpowiedziano tak:

Dzień dobry! Przepraszam za zamieszanie — przypadkowo usunęłam historię przeglądania i zgubiłam link do oferty. Czy mogłabym prosić o jego ponowne przesłanie? Chciałabym od razu dokończyć transakcję i opłacić zakup przez InPost. Odbiór osobisty wraz z pakowaniem zorganizuję we własnym zakresie, a dogodną datę i miejsce przekazania pozostawiam do wyboru Sprzedającemu. Wszystkie opłaty, rzecz jasna, biorę na siebie. Pozdrawiam serdecznie!

Jak odbiorca ma zorganizować pakowanie "we własnym zakresie"??? W tym momencie nie miałem już żadnych wątpliwości, że to próba oszustwa, ale byłem ciekawy, jak sprawa się dalej potoczy. Wysłałem link do ogłoszenia. Odpowiedź była błyskawiczna.
Najpierw "potwierdzenie" z adresu InPost Vol <edgar.jenny@vol.at>.

Przycisk "Sprawdź szczegóły" kieruje na adres https://fjzyjt.com/order/83vtbJyq. Strona jest nieosiągalna, co sprawdziłem na laptopie odizolowanym od domowej sieci, którego używam do eksperymentów z różnymi wersjami Linuksa.

Po chwili przyszedł e-mail od "Zofii Czarneckiej".

Chciałam poinformować, że dokonałam już pełnej wpłaty za zamówienie oraz dostawę przez InPost – środki zostały pomyślnie zarezerwowane dla Państwa w serwisie (dane zamówienia: Zofia Czarnecka). Ponieważ niezwykle zależy mi na czasie, bardzo proszę o jak najszybsze zatwierdzenie transakcji. Zamówienie ma określony czas ważności i po jego upływie zostanie automatycznie anulowane przez system. Wszystkie szczegóły trafiły już na Państwa adres e-mail – bardzo proszę o sprawdzenie skrzynki odbiorczej (oraz dla pewności folderu SPAM). Wybór dogodnego punktu odbioru będzie możliwy od razu po Państwa akceptacji.

Zwykle grzecznie odpowiadam na wiadomości, więc odpisałem

Proszę nie ściemniać.
Na koncie OLX nie mam żadnych informacji o wpłacie.
Żegnam

Zastanawiam się jeszcze, czy nie przygotować paczuszki ze zgniłym kartoflem i nie spróbować jej wysłać, korzystając z przysłanego kodu.

Jeśli sprzedajecie coś, niezależnie czy to OLX, Allegro, eBay, FB czy jakiś inny serwis, czytajcie uważnie wiadomości, sprawdzajcie adresy, z których przychodzą i nie dawajcie się nabierać.

Wakacyjne podróże - euro.

2026-09-07T08:58:17.510+02:00

Wróciliśmy do domu. Zawartość bagażnika, z małymi wyjątkami typu trójkąt ostrzegawczy, wypakowana. Pozostała jeszcze wymiana zawartości portmonetki. Do następnego wyjazdu za granicę będą w niej grosze i złotówki. Przez ostatni dwa tygodnie ich miejsce zajmowała inna waluta.

Trasa naszej wyprawy, nie licząc Polski, przebiegała przez cztery państwa. W każdym z nich, mimo że jedno do strefy euro nie należy, mogliśmy płacić jedną walutą. Tym wyjątkiem były oczywiście Czechy. Miałem trochę koron, które zostały z poprzednich wyjazdów. Wystarczyło na obiad, drobne wydatki i jeszcze trochę zostało na przyszłość. Zapłaciłem koronami, ale nie musiałem. Gdy przyszło do płacenia za obiad, padło pytanie: "euro, złotówki czy korony?". W takiej właśnie kolejności!

Jestem prawie pewien, że najważniejszą przyczyną, dla której cztery państwa Europy Wschodniej pozostają poza strefą euro, nie jest patriotyczne umiłowanie własnego pieniądza. Chodzi o możliwość zarabiania na przewalutowaniu. Zarabiają banki, właściciele kantorów, właściciele sklepów, restauracji i barów, zarabiają kelnerzy i sprzedawcy. Tracą wszyscy inni. MY tracimy. Pani traci, Pan traci.

Wakacyjne podróże - Raciąż.

2026-08-17T21:03:19.249+02:00

Zawsze staramy się pokazywać naszym gościom ciekawe miejsca w bliskiej okolicy. Jednym z nich jest grodzisko znajdujące się na półwyspie nad jeziorem Spierewnik (Śpierewnik), w pobliżu wsi Raciąż.

Dojazd samochodem niezbyt wygodny. Wąziutkie drogi gruntowe. Jadąc tam zawsze zastanawiam się, co będzie, gdy pojawi się jakiś samochód jadący z przeciwka. Lepiej wziąć rowery na bagażnik, zatrzymać się w Raciążu lub Wysokiej i do grodziska dojechać na dwóch kołach. Trafić łatwo, bo wszędzie są tabliczki kierujące do "Kasztelanii Raciąż".
Półwysep jest odcięty od lądu zarośniętym mokradłem, Dawniej poziom wody w jeziorze był wyższy, więc gród znajdował się na wyspie. Teraz też droga do grodu prowadzi przez długi, drewniany most. Gdyby nie on, trzeba by brodzić.

Wejście na teren grodu jest na północnym końcu półwyspu. Tam znajdowało się cmentarzysko. Znaleziono na nim kilkadziesiąt pochówków. Być może w centrum cmentarzyska była jakaś kaplica, bo w tej części brak grobów. Idąc z cmentarzyska do grodu trzeba pokonać most nad fosą (teraz suchą), wspiąć się na kamienne schody

i przejść pod rekonstrukcją bramy.

Kompleksowe prace archeologiczne przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Łódzkiego pozwoliły odtworzyć układ zabudowań grodu.

Przy kolejnych obiektach są czytelne tablice informujące o ich przeznaczeniu i o znalezionych tam przedmiotach. Krótkowidzom mogą trochę przeszkadzać pokrzywy, ale do odważnych świat należy.

Mnie najbardziej zainteresowała tablica przy "domu I".

Powód oczywisty, to w nim odkryto monety. Siedemnaście srebrnych brakteatów i coś, co opisano, jako "medalion srebrny". Na tablicy informacyjnej, część z nich zilustrowano rysunkami.

Monety były też w "domu II", cztery sztuki, ale brak o nich bliższych informacji.

Patrząc na rekonstrukcję grodu, spacerując po tym bardzo przecież ograniczonym terenie, zastanawiałem się czy nazywanie go kasztelanią jest uzasadnione. Inaczej wyobrażałem sobie siedzibę ważnego przecież przedstawiciela władzy. Wprawdzie teren o wspaniałych walorach obronnych, dodatkowo obwarowany, ale tylko pięć budynków drewnianych lub z plecionki oblepionej gliną to chyba trochę za mało, jak na kasztelanię. Badania grodu były przedmiotem pracy doktorskiej Małgorzaty Kowalczyk opublikowanej w pod tytułem "Raciąż – średniowieczny gród i kasztelania na Pomorzu w świetle źródeł archeologicznych i pisanych" Archaeologia Baltica z roku 2006. Dotarłem do wcześniejszej publikację tej autorki, "Pomorska kasztelania i gród Raciąż w świetle źródeł pisanych". Praca jest dostępna w sieci. Przeczytałem w niej, że

W roku 1256 książę Przemysł z wojskami swoimi i brata swego Bolesława oraz książę Kujaw Kazimierz zeszli się koło Nakła i po naradzie ruszyli na zdobycie grodu Raciąża. Do niego napłynęło z tej kasztelanii dużo ludzi dla ratowania życia i mienia. Gdy wspomniani książęta przyszli pod ten gród, podłożyli ze wszystkich stron ogień i zaczęli oblegać go. Grodzianie nie mogli stawić im oporu wobec wysoko buchających płomieni, a chcieli uniknąć śmierci od ognia, [więc] ci którzy zdołali wyjść, wkroczyli na placówki nieprzyjaciół i dobrowolnie oddali się w niewolę. Wielu jednak nie mogło wyjść i ci, zagarnięci ogniem, okrutnie spłonęli wraz z grodem i znajdującym się tam dobytkiem

Wnioskuję z tego cytatu, że gród nie był siedzibą kasztelanii. Pełnił z pewnością funkcje obronne, bo lokalizację w trudno dostępnym miejscu doceniono już znacznie wcześniej. Osadnictwo na półwyspie zaczęło się już w epoce neolitu. Podczas wykopalisk znaleziono też późniejsze relikty z epoki brązu (kultura łużycka) i wczesnego średniowiecza.
Prace prowadzili archeolodzy z Łodzi. Materiał z wykopalisk przechowywany jest w Stacji Archeologicznej w Białych Błotach, terenowej bazie Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego. Część zbiorów prezentowana jest na wystawie w Wiejskim Domu Kultury w Raciążu. Muszę znaleźć czas by odwiedzić te placówki. Niestety próby wejścia na stronę stacji w Białych Błotach kończą się komunikatem "Ta strona jest nieosiągalna, Sprawdź, czy w adresie bialeblota.uni.lodz.pl nie ma błędu. DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN". Chyba po prostu muszę tam kiedyć podjechać.

PS 18.08.2026

Próba dotarcia do pracy doktorskiej pani Małgorzaty Kowalczyk spełzła na niczym. Odpowiedź z Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego:

praca doktorska "Raciąż — średniowieczny gród i kasztelania na Pomorzu w świetle źródeł archeologicznych i pisanych" oznaczona sygnaturą RPS3005 została zdigitalizowana i zarchiwizowana w Repozytorium Uniwersytetu Łódzkiego w celu ochrony zbiorów. Ze względów prawnych (prawa autorskie) uzyskanie dostępu do pracy doktorskiej obronionej w Uniwersytecie Łódzkim wymaga pisemnego zezwolenia autora lub kierownika jednostki, w której praca powstała. Zezwolenia na korzystanie z prac doktorskich udzielane są na specjalnych formularzach – do pobrania na stronie
https://www.lib.uni.lodz.pl/fileadmin/Jednostki/BU%C5%81/pliki_do_pobrania/wniosekdoktoraty.pdf
Regulamin BUŁ, Zarządzenie Rektora UŁ nr 48 z 20 VII 1998 r.). Po uzyskaniu zezwolenia praca doktorska w wersji elektronicznej udostępniana jest czytelnikom wyłącznie do odczytu na miejscu w Bibliotece Uniwersytetu Łódzkiego na wyznaczonym stanowisku komputerowym (bez możliwości kopiowania) lub w wersji drukowanej do wglądu również tylko na miejscu w czytelni w Bibliotece UŁ.

Czy to standardowa praktyka wszystkich uniwersytetów?

PS 07.09.2026

W Tygodniku Tucholskim opublikowano ciekawy wywiad z panią Krystyną Trzcińską, która przez wiele lat pracowała przy wykopaliskach w raciąskim grodzie.

eBay -

2026-08-06T09:42:01.848+02:00

Taka moneta.

Grosz koronny Augusta III, rocznik 1755 z nietypowym popiersiem w zbroi antycznej i charakterystyczną, malutką trójką pod herbami. Nie wiem, jak to się stało, ale gdzieś mi ta moneta umknęła podczas pracy nad katalogiem miedziakówAugusta. Pierwszy raz zobaczyłem ją w roku 2012 na aukcji Niemczyka na Allegro (aukcja numer 2350821687).

Zobaczyłem, ale kupić mi się jej nie udało. Podobnie było w roku 2013 (Allegro 3086210079)

W roku 2023 ofertę przegapiłem. Mam tylko zdjęcia.

Ucieszyłem się, gdy w lipcu zobaczyłem na eBay tę ofertę.

Pierwsza niespodzianka, sprzedający nie wysyła do Polski. Na prośbę o zmianę decyzji, nie odpowiedział. Na szczęście przeszkodę udało się ominąć innym sposobem i po krótkich nerwach - wygram, czy nie wygram - SUKCES. I tu kolejna okazja do skoku ciśnienia. Zanim moneta trafiła na niemiecki adres kolegi, identyczna oferta z takim samym zdjęciem znów pojawiła się na eBay.

Na żadne pytania sprzedający nie odpowiedział. Na szczęście, gdy moneta trafiła na niemiecki adres, okazało się, że udało się nam kupić to, co chciałem. Kilka dni temu trafiła do mnie. I bardzo się z tego cieszę.

Okazuje się jednak, że sprzedawca, pomimo że moneta jest już w moim zbiorze, regularnie oferuje jej sprzedaż. Nie wiem, który to już raz, ale nadal można (?) ją licytować.

Nie wiem, co dostanie ktoś, kto zdecyduje się na licytację i wygra.

Z inną próbą zakupu poszło gorzej. Wypatrzyłem interesujący obiekt (tym razem to nie była moneta) w ofercie "kup teraz". Cena była atrakcyjna, więc pomimo wysokich kosztów przesyłki, kliknąłem gdzie trzeba i zapłaciłem.

Przeczytajcie uważnie, co jest na zielonym pasku nad opisem oferty!

Kupiłeś(łaś) ten przedmiot. Sprzedawca ponownie wystawił ten sam lub podobny przedmiot. Wyświetl szczegóły zamówienia

Sprzedawca wystawił nie podobny przedmiot, tylko ten sam, ale tym razem rzecz ma się inaczej. Poinformował mnie, że pomylił się ustalając cenę. Określił to jako "błąd pisarski". Anulował transakcję, po czym plakietka z nową ceną pojawiła się niemal natychmiast w jego ofercie.

Nie wiem, jak chcąc wklepać na klawiaturze 100 można przez błąd pisarski napisać 9,56.

Pieniądze wróciły na moje konto, ale na tym nie koniec. Z eBay dostaję prośby o zaopiniowanie udanego zakupu. Przecież "Kupiłeś(łaś) ten przedmiot."

Dziwne to wszystko. Mam coś, co ktoś inny nadal oferuje do sprzedaży, nie mam czegoś, za co uczciwie zapłaciłem. Z drugiej strony, może tak jest ciekawiej, mniej nudno?

Wakacje, wakacje

2026-07-26T14:38:49.143+02:00

Jedni odpoczywają, drudzy pracują...

Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy poinformowało o przygotowaniach do otwarcia nowej wystawy stałej „Mennica bydgoska” w Europejskim Centrum Pieniądza na Wyspie Młyńskiej.

Otwarcie wystawy zaplanowano na 26 listopada 2026, rocznicę złożenia przysięgi mincerskiej przez pierwszego zarządcę mennicy, Walentego Jahnsa, uznawanej za formalny początek funkcjonowania zakładu w 1594 roku. Czekam na to z niecierpliwością. Długo czekam, bo gdy w 2023 roku w lipcu próbowałem ponownie odwiedzić ECP, pocałowałem klamkę. Stała ekspozycja muzeum pieniądza była wtedy zamknięta, podobno z powodu jakichś problemów konserwatorskich spowodowanych warunkami środowiskowymi.

Lato, to okres, który często wykorzystują archeolodzy do przeprowadzania planowych badań wykopaliskowych. W tym roku kontynuowano badania w najbliższym sąsiedztwie zamku w Człuchowie. Podczas podobnych prac w 2017 roku odkryto niewielki skarb siedemnastowiecznych monet srebrnych. Wykopano wtedy 18 monet: 17 ortów Zygmunta III Wazy, Jana Kazimierza i księcia pruskiego Jerzego Wilhelma i 10 krajcarów Leopolda V. Pisałem o tym krótko po odkryciu. Wykopaliska przy człuchowskim zamku kontynuowano i w tym roku. Badano południową część wschodniego międzymurza. To miejsce, w bezpośrednim sąsiedztwie jeziora, najprawdopodobniej pełniło rolę wysypiska. Może dlatego tegoroczne prace nie przyniosły tak spektakularnych odkryć. Wykopano fragmenty kafli piecowych, kule muszkietowe, fragmenty naczyń i fajek. Byłem w Człuchowie w ostatni piątek. Właśnie trwały prace końcowe, przywracanie miejsa wykopów do stanu pierwotnego.

A pod murem leżał elegancko spakowany "urobek".

Nie przypuszczam, by te okazy trafiły na muzealną ekspozycję.

Tegoroczne wakacje nie sprzyjają numizmatycznym zakupom. Niczego ciekawego na giełdach i pchlich targach nie wypatrzyłem. Jedyna moneta dodana do zbioru w lipcu wygląda tak.

Może sierpień będzie łaskawszy.

Jaka przygoda spotkała te monety?

2026-07-21T08:46:23.161+02:00

Destrukty - dla niektórych skarby, dla innych złom.

Z wielu powodów, kolekcjoner monet powinien mieć pojęcie o technologii ich produkcji. Wiedza ta jest na przykład bardzo pomocna przy ocenie stanu zachowania i, nie tylko moim zdaniem, niezbędna przy ocenie autentyczności monet.

A kolekcjoner interesujący się destruktami, bez znajomości techniki menniczej, jest jak dziecko we mgle. Więcej na ten temat przeczytacie tu ➡ Destrukty.

Nie wszystkie monety, które wyglądają jakoś inaczej, niż powinny, są destruktami. Znakomita większość tych, których zdjęcia mi przysyłacie z prośbą o stwierdzenie, czy to destrukt, czy nie, to monety uszkodzone poza mennicą. Najbardziej typowe ich przykłady pokazałem tu ➡To nie są destrukty!, tłumacząc, w jaki sposób powstały widoczne na nich uszkodzenia.

Zwykle wskazanie przyczyn uszkodzeń jest banalnie proste. Zwykle, ale nie zawsze... Mam od kilku lat dwie monety, wyłowione z obiegu, niewątpliwie zniekształcone poza mennicą, tyle, że nie wiem w jaki sposób się nad nimi znęcano, jakich narzędzi użyto.

Pierwsza z nich, 5 groszy z roku 1991.

Jedynym uszkodzonym elementem jest Orzeł na awersie. Ewidentnie spiłowany, ale brak śladów piłowania literach legendy. Są za to ślady na obrzeżu i to nie na całym, tylko w pasie odpowiadającym szerokokości skrzydeł.

Gdyby ślady szlifowania były okrągłe, sprawa byłaby jasna - mała tarcza ścierna na wiertarce i gotowe. Moneta nie jest odkształcona, nie ma kształtu miseczki, co powodowało by wystawanie Orła ponad płaszczyznę legendy i jego łatwe spiłowanie. Przypuszczam, że ręczna robota, że użyto jakiegoś płaskiego narzędzia ściernego, ale zrobiono to bardzo precyzyjnie i dokładnie. Nie wiem jak i nie wiem w jakim celu. Przypominam, że moneta z obiegu, znaleziona w drobnych wydanych w sklepie, jako reszta.

Druga, to dwudziestogroszówka z 1998 roku.

Na pewno destrukt, tzw. gruba data, moneta wybita stemplem uszkodzonym przez jakieś zanieczyszczenia. Typowy egzemplarz tego błędu menniczego z obiegu wygląda tak.

Moneta, którą znalazłem w portmonetce pod koniec kwietnia 2004 roku ma jeszcze dodatkowe uszkodzenia po obu stronach, jakby ślady piaskowania lub trawienia na szerokości kilku milimetrów od obrzeża. Jakby tego było mało, to po obu stronach, na całym obwodzie monety, obrzeża zostały spiłowane tak, że na rancie zamiast karbów są małe prostokąty.

Te uszkodzenia na pewno nie powstały w mennicy.

I znów pytania, na które nie znam odpowiedzi. Piaskowanie, trawienie czy jakaś inna metoda? I po co to wszystko? Przecież nie dla zysku, bo moneta trafiła do obiegu.
Czy macie jakieś pomysły na ten temat? A może czytają to autorzy tych przeróbek i zechcą wyjaśnić jak i z jakiego powodu je wykonali?

I po upale (na chwilę)

2026-07-06T10:07:18.358+02:00

Nuda… Nic się nie dzieje, proszę pana. Nic.

W ogóle brak akcji jest. Nic się nie dzieje.

To jest pustka… Pustka proszę, pana… Nic! Absolutnie nic.

Zwykle latem tak jest. Jak w "Rejsie". Przynajmniej na numizmatycznym rynku. Aż tu nagle...

Pierwszy raz to widzę. Po prostu kometa!

Poległem z kretesem. 500 CHF to jak dla mnie stanowczo za dużo.

Lekko licząc, to jest ponad 2300 zł + "młotek" + przesyłka + opłaty celne, bo zakup poza UE. Ciekawe, czy trafi na nasz rynek (i za ile???).

Krzysztof Jurko, w jednym ze swoich filmików na YT powiedział tak:

...ostatnio obserwowałem aukcje WDA, Mariusza Walendzika, na której muszę powiedzieć, że zrealizowane ceny na wiele towarów, mnie, osobiście w gięły w ziemię, tak że jest to pogratulować na pewno, ale jeśli ktoś chce budować zbiór i jest przyzwyczajony do cen starych, to na pewno nie jest to dla niego lekkie.

Oj nie jest!

Zawsze dużo czytałem. Latem też, i to że teraz jestem na "dożywotnim urlopie" nic w tym zakresie nie zmieniło. Skończyłem właśnie lekturę biografii Mariana Walentynowicza. Tego, który zilustrował przygody Koziołka Matołka i małpki Fiki Miki. Dzieckiem będąc oglądałem (najpierw), a później czytałem je wiele razy. Przedwojenne jeszcze wydania z biblioteczki mojej Mamy i jej rodzeństwa. Przepadły gdzieś podczas licznych przeprowadzek, a szkoda. Nie tylko ze względu na obecne notowania.

Na 47 stronie "Ilustratora" trafiłem na coś, co mocno mnie zdziwiło.

Jak to? Przecież "dychę z Kościuszką" zaprojektował Kazimierz Zieliński!

Tę rzeczywiście on.

Ale tę, próbną, Kazimierz Zieliński zaprojektował wspólnie z Edmundem Johnem.

Ich monogramy znajdują się na rewersie

Żeby to sprawdzić, musiałem trochę poszperać, bo próby, to nie moja bajka. I w ten sposób, dzięki biografii rysownika prekursora polskiego komiksu, poszerzyłem swoją numizmatyczną wiedzę.

A dzięki lekturze codziennej prasy sprzed 101 lat przypomniałem sobie jeszcze jedno nazwisko.

Mowa oczywiście o Konstantym, a właściwie Konstantynie, Ciołkowskim, pionierze kosmonautyki, twórcy teorii ruchu i budowy rakiet kosmicznych.

Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=93935880

Podobiznę Ciołkowskiego znajdziemy na rosyjskim rublu z 1987 roku,

dwurublówce z 2007 r.

trzyrublówce z roku 2021,

rublu Naddniestrzańskiej Republiki Mołdawskiej z 2017 roku

i północnokoreańskich 500 wonach z roku 2007.

Monety, jak monety. Poza tą pierwszą, jakieś takie podobne do siebie.

Zaciekawiło mnie coś innego. W życiorysie Ciołkowskiego przeczytałem, że pochodził z polskiej, szlacheckiej rodziny herbu Jastrzębiec. Herbu widniejącego na polskich monetach z czasów Zygmunta Augusta i Stefana Batorego.

Gdzie bym nie zajrzał, to zawsze jakaś moneta wylezie.

Pora kończyć. W lesie czekają jagody,

a to oznacza, że jak zawsze o tej porze roku, będą...

Ale upał!!!

2026-06-28T13:53:38.347+02:00

W tych liściach, w cieniu, na poziomie gruntu jest słoik, a w nim termometr, który właśnie zameldował 30,2 °C. Plus.

I jak w takich warunkach siadać na poddaszu do komputera i pisać? Da się, ale nie oczekujcie za wiele.

Upał daje się we znaki wszystkim. Jednym bardziej,

innym mniej. Inwencja i fantazja autora tego opisu nie ucierpiała.

Upał zabił tegoroczny Jarmark Świętojański zorganizowany przy okazji Dni Chojnic. Sprzedawców garsteczka, potencjalnych kupujących niewiele więcej. Nawet zdjęć nie zrobiłem. To znalazłem na profilu Promocji Regionu Chojnickiego.

To było jedno z dwu (!!!) stoisk, przy których się zatrzymałem. Nie kupiłem nic.

Teraz poważniej trochę. Czytam codziennie jeden numer Dziennika Pomorskiego sprzed 101 lat. Fascynująca lektura. Poza polityką (nic się nie zmieniło), obyczajami (też zmian niewiele) trafiają się akcenty numizmatyczne. Na przykład takie ogłoszenie

Dziennik Pomorski 1925.05.07, R. 5, nr 106

Sięgnąłem po niezawodnego Strzałkowskiego

i znalazłem dowód na to, że z tą niezawodnością różnie bywało.

Coś się w tych datach nie zgadza, ale przypuszczam, że ogłoszenie zamieścił Konstanty Czerwiński, który najwyraźniej poszukiwał lokalnych emisji miejskich u ich źródeł.

Zostawiłem sąsiadujące ogłoszenie, bo nie od razu zorientowałem się, cóż to takiego te murchle. Teraz już wiem. A wy?

Test nowego kanału sprzedaży

2026-06-09T13:57:13.964+02:00

Świat się zmienia, pojawiają się nowe możliwości, nowe usługi...

Postanowiłem przetestować. Na początek moje katalogi w formacie e-book.

W przyszłym tygodniu dodam trochę monet z dubletów i reorganizacji zbioru. Może też coś z literatury numizmatycznej, bo coraz mniej miejsca na półkach.

Aktualizacja 9-6-2026 16:50

Po umieszczeniu informacji na forum TPZN, jeden z kolegów przetestował działanie sklepu od strony kupującego. Mam potwierdzenie, że wszystko działa jak należy.

Polecam wszystkim, z pomocą przychodzi BLIK i w parę sekund można pobrać wspomniane katalogi.

10 groszy 1838 - gratulacje dla nabywcy!

2026-06-08T21:49:11.806+02:00

NumEduX - I Aukcja na każdą kieszeń.

Aukcja odbyła się 26 maja 2026, w czasie mojej turystycznej końcówki maja. Katalog widziałem wcześniej, mogłem oczywiście ustawić jakiś limit, ale ograniczyłem się do dodania pozycji do ulubionych. Już tę monetkę mam, od roku 2008, i to w lepszym stanie. Nie jest to moneta byle jaka. Nie ma jej w katalogu Karola Plage! W opisie wprawdzie podano "Plage 102", ale to błąd, bo Plage numer 102 opisał zwięźle "jak numer 100 ale 1838", a numer 100 opisany jest "jak numer 99, ale św. Jerzy bez płaszcza", z kolei w opisie 99 jest odwołanie do rocznika 1835, na którym G zawsze jest bez szeryfa.

Ilustracja z katalogu K. Plage.

Numer 101, to arcyrzadka moneta ze św. Jerzym z płaszczem. Nie mam jej i nigdy nie widziałem, nawet zdjęcia.

Na aukcji NumEduX była taka moneta.

Ewidentnie mamy tu G z szeryfem. A wynik aukcji jest taki.

135 złotych plus "młotek" plus ewentualnie koszty wysyłki; w sumie poniżej 200 złotych.

Ostatni raz widziałem taką monetę w 2016 roku. Na Allegro były wtedy 2 sztuki, w czerwcu i wrześniu. Mimo słabego stanu (na awersach widać tylko kontur orła) poszły każda za 49 zł + przesyłka.

Gratuluję nabywcy!

Prus 1975-1984

2026-06-05T09:49:27.034+02:00

Monety do nas mówią, a co mówią słyszy ten, kto chce i umie słuchać. Mówi już każda pojedyncza moneta. Kiedy "identycznych" monet jest więcej, zaczynają się dziać rzeczy dziwne. Ułożone obok siebie, mówią więcej, niż każda z nich osobno. I to jest jedna z metod tworzenia specjalistycznych katalogów opisujących coś więcej, niż tylko nominał i rocznik.

Ja monety skanuję. Układam na szybie badaną stroną monety ku dołowi starając się by ułożenie było jak najbardziej identyczne.

Po zeskanowaniu analizuję uzyskany obraz. Łatwiej analizę prowadzić na dużym monitorze, niż oglądając przez lupę monety ułożone na biurku. Przy okazji wyłapuje się większe "skrętki". Taki bonus.

Do rzeczy.

Wydana niedawno książka Marka Krzewińskiego poświęcona monetom PRL zmobilizowała mnie do ponownego zajęcia się tematem rewersów dziesięciozłotówek z portretem Bolesława Prusa, bitych w latach 1975 do 1984. Pełna kolekcjatego typu, według dzisiejszego stanu wiedzy, to osiem odmian. Dwie odmiany występują w dwu wariantach.
Typ/odmiana/wariant - konsekwentnie trzymam się terminologii, którą przyjąłem w moim katalogu.
Typ to 10 złotych "Prus" - wzór 1975.
Odmiany - kolejne roczniki tego typu.
Warianty, to monety różniące się drobnymi szczegółami, na przykład krojem cyfr, szczegółami rysunku lub ułożeniem znaku mennicy. Przyczyną tych różnic nie może być uszkodzenie stempli lub blankietów. Różnice wyglądu monet muszą być spowodowane różnicami w rysunku stempli! Dla rocznika 1976 interesującego nas typu, od dawna są znane dwa warianty awersu różniące się położeniem znaku mennicy i wielkością cyfry 6.

Pan Krzewiński zidentyfikował jeszcze dwa warianty rewersu w roczniku 1982. Wcześniej nie miałem pojęcia o jego istnieniu, choć wiedziałem o różnicach kształtu zauszników okularów. W materiale zebranym przed publikacją mojego katalogu po prostu nie było takiej monety. Pech.

Dla kolekcjonerów ważna jest informacja o rzadkości wariantów. Dla monet PRL znamy wielkość nakładów odmian. Ze sprawozdań mennicy lub NBP wiemy ile wybito monet poszczególnych roczników. Wielkość emisji wariantów możemy jedynie szacować na podstawie częstotliwości ich występowania. Tu pojawia się problem, bo warianty z jakichś powodów uznane za rzadsze, na rynku pojawiają się częściej od tych pospolitych. Szacowanie rzadkości na podstawie archiwów notowań aukcyjnych może dawać błędne wyniki.

Zabierając się za dziesięciozłotówki z Prusem, wybrałem je z masówki, którą kupiłem kilka miesięcy przed ukazaniem się książki M. Krzewińskiego i posortowałem według roczników.

Kolejnym etapem było skanowanie kolejnych roczników i wydzielenie wariantów. W przypadku typowych monet z obiegu nie jest to proste, bo najczęściej wyglądają tak

i anlizowanie szczegółów jest czasem bardzo trudne, jeśli nie niemożliwe.

Trochę czasu mi to zajęło😉. Oprócz dwóch już znanych wariantów nie pojawiło się nic nowego. Tak wygląda statystyka tej próbki w porównaniu do nakładów znanych z katalogów. Uważam, że moja próbka na tyle dobrze odzwierciedla wielkość nakładów odmian, że można ją uznać również za odpowiednią do oszacowania rzadkości wariantów.

Spójrzmy raz jeszcze na rewersy wszystkich roczników.

Widzimy różne kształty przerywników legendy rewersu. Okrągłe kropki są tylko w roczniku 1976, w pozostałych rocznikach mamy kwadraciki.

Drugim istotnym elementem rysunku rewersów jest kształt zauszników okularów. Tu konieczna jest jeszcze jedna uwaga techniczna. Przygotowując się do fotografowania lub skanowania grupy monet nie mamy możliwości precyzyjnie identycznego ich ułożenia. Jeśli wyróżnikiem wariantu ma być różny kształt lub różne wzajemne ułożenie elementów rysunku, konieczne jest ustalenie bazy pozwalającej na ocenę, niezależnie od ułożenia monety.

Stopień wygięcia zauszników okularów najłatwiej ocenić odnosząc się do prostej linii. Tę linię musimy zawsze wyznaczać jednakowo. Chodzi nie o wrażenie, tylko o pomiar. Ja wybrałem tak.

Od wewnętrznego "narożnika" górnego oczka w B do końca wewnętrznej strony szeryfa w U. Łatwo tę linię odtwarzać niezależnie od stanu zachowania monety. Kolejne roczniki (na razie bez drugiego wariantu 1982).

Od roku 1978 ugięcie zauszników jest minimalne. Można uznać, że zauszniki są proste. Największe ugięcie jest w roczniku 1977 ale w rocznikach 1975 i 1976 też jest znacząco większe, niż od roku 1978.

Opis rewersu rocznika 1975 w książce M. Krzewińskiego wygląda tak.

W moim katalogu jest tak.

Jeszcze dwa porównania. Przerywniki i zauszniki:

I same przerywniki.

Ugięcie zauszników w roczniku 1976 jest mniejsze, niż w rocznikach sąsiednich ale jest wyraźne. Zauszniki nie są proste, jak w rocznikach po 1977. Przerywniki w roczniku 1975 nie są tak wyraźnie kwadratowe, jak w roczniku 1977, ale z całkowitą pewnością nie są okrągłymi kropkami, jak w roczniku 1976.

Opis rewersu rocznika 1977 w książce M. Krzewińskiego.

Może się czepiam, ale stwierdzenie, że połączenie cech - kwadraciki i ugięcie zauszników - jest wyłączną cechą rocznika 1977 uważam za przesadnie kategoryczne.

Jeszcze jedna uwaga - nakłady.

Dla wariantów rocznika 1976 dwukrotnie podano liczbę dla całego rocznika, co może sugerować, że właśnie taka jest liczebność każdego z wariantów, a to nieprawda. Dla rocznika 1982 podano, dla wariantu "a" liczbę podawaną w źródłach, jako całkowity nakład rocznika, a dla wariantu "b" widzimy zapis "< 150 000". Ja odbieram to jako informację, że oprócz 16 341 406 monet w wariancie a wybito dodatkowo, nieznaną, ale mniejszą niż 150 000 liczbę monet w wariancie b. Nie znalazłem w książce uzasadnienia tego zapisu. Może przeoczyłem. Jeśli tak, to proszę o naprowadzenie na odpowiedni fragment.

Swoją drogą, bardzo zastanawia fakt, że tylko dla rocznika 1982 wielkość nakładu podano z dokładnością do jednej sztuki. Nie wiadomo też, dlaczego po wprowadzeniu zmian rewersu w roku 1978 i kontynuowaniu produkcji z tym samym rewersem w roku 1981, część nakładu rocznika 1982 wybito stemplami o rysunku jak w roku 1977. Celowo nie piszę "stemplami z roku 1977" ani "stemplami z matrycy z roku 1977", bo tego też nie wiemy na 100 %.

W odróżnieniu od "Rybaka" 1958 z szeroką ósemką i dwudziestogroszówki 1957 z szeroką datą, które znane są tylko w stanach okołomenniczych, wszystkie monety 10 złotych "Prus" 1982 b, które widziałem, łącznie z egzemplarzem pokazanym w książce M. Krzewińskiego, są w stanie obiegowym. Wynika z tego, że wariant b bito w ramach normalnej produkcji z przeznaczeniem do obiegu. Nie była to produkcja spekulacyjna, przeznaczona na rynek kolekcjonerski.

I na koniec sprawa rzadkości.

150 000 oznacza oszacowanie nakładu wariantu b na około 0,9% całości rocznika. Z badania próbki, którą dysponuję wynika wartość około 5%. Pod wpisem z 7 maja, nie całkiem anonimowy czytelnik umieścił komentarz:

Jeśli chodzi o wyżej wymienione odmiany to obie są dość popularne. W masie około 10 kg mieszanki można bez problemu spotkać co najmniej kilka odmian K.172.B. Przykładowo 20 zł z szeroką datą występuje 1 raz na 50 kg, mały Orzeł w Nowotce 1974 1/50kg. 10 groszy 1979 w wariancie B: 1/120 kg masy monetarnej.

Ta ocena jest bliższa mojemu oszacowaniu. Jak by nie było, 10 złotych "Prus" 1982 b jest jedną z rzadszych monet PRL.

Turystyczna końcówka maja.

2026-06-02T14:09:24.761+02:00

Ostatnia okazja, zanim zacznie się sezon i tłumy zablokują wszystko. Nie było wyjścia, to trzeba wykorzystać. Monety poczekają.

Przystanek pierwszy - Bolków.

Niedziela, maj, co oznacza, że obiadu nie zjesz - wszędzie komunijne przyjęcia. Więc na zamek. Na wieżę, bo widok piękny.

I do sal muzealnych, bo może jakieś monety będą...
Były oczywiście, ale gdyby nie plansza na ścianie, niewiele byłoby widać. Monety na podstawkach, dość głęboko w gablocie, lupy troszkę pomagają, ale odbicia w szkłach gabloty skutecznie utrudniają obserwacje.

Godne podziwiania, ale równie trudne w oglądaniu jest nieco fantazyjne drzewo genealogiczne Piastów Śląskich z mitycznymi początkami.

Przystanek drugi - Miedzianka.

O mieście, którego nie ma, napisałem na początku listopada 2011. Tydzień później je odwiedziłem.

Dziś, myślę, że dzięki książce Folipa Springera, dużo się dzieje w Miedziance. Najważniejsze, że jest gdzie się zatrzymać, przenocować, zjeść.

Przystanek trzeci - Śnieżka.

Pod szczytem, u Czechów "numizmatyczna" niespodzianka.

Nie skorzystałem 😎.

Przystanek czwarty - Mała Japonia - Ogród Japoński Siruwia.

Rośliny, skały, woda...

i oczywiście samurajowie.

Żadnych monet nie widać.

Przystanek piąty - Będzin.

W zamkowym muzeum głównie militaria,

ale są i monety. Widać jeszcze mniej, niż w Bolkowie.

Na koniec spacer po kirkucie na zboczu zamkowego wzgórza

Teraz trzeba to odespać i do roboty. Zaległości się mocno spiętrzyły.

Żeton z kantyny i pocztówka, czyli znów ten niepowstrzymany impuls.

2026-05-19T11:22:52.346+02:00

Analiza dziesięciozłotówek z Prusem zajmie mi więcej czasu, niż przypuszczałem, więc dziś dla odświeżenia umysłu coś "z zupełnie innej beczki".

Zobaczyłem na OLX ogłoszenie

i uznałem, że to może być coś ciekawego, a że cena nie była wygórowana, kupiłem bez wstępnych poszukiwań w katalogach.

Gdy już blaszka do mnie dotarła, zacząłem poszukiwania. Najpierw identyfikacja jednostki wojskowej -LANDW. ERS. BATL. INF. REG. 118 – to skrót od Landwehr-Ersatz-Bataillon des Infanterie-Regiments Nr. 118 (Batalion Rezerwowy Obrony Krajowej 118. Pułku Piechoty). Infanterie-Regiment Nr. 118 („Prinz Carl“, 4. Großherzoglich Hessisches) był pułkiem piechoty Wielkiego Księstwa Hesji, stacjonującym m.in. w Wormacji (Worms). Mój żeton należał do jego batalionu zapasowego formacji Landwehry (Obrony Krajowej), która składała się ze starszych roczników rezerwistów.

Mając zidentyfikowaną jednostkę i zdjęcie żetonu, zacząłem szukać informacji o nim. I klops, nic, żadnych notowań, żadnych informacji. Czyli zakup udany 👍.

Pomocni okazali się koledzy z Numismatikforum. Dostałem taką odpowiedź:

Opalka znał podobny egzemplarz:
... i przypisał go do Wormacji.
Menzel nie odnotował żetonu Landwehr-Ersatz-Bataillon (chociaż znał rękopis Opalki). U niego występuje inny żeton 118. Pułku Piechoty. https://wiki.genealogy.net/LIR_118

Prezentowany egzemplarz nie jest więc zbyt powszechny.

Sprawdziłem katalogi Opalki i Menzla dostępne na https://wertmarkenforum.de. Rzeczywiście, wygląda na to, że kupiłem coś rzadkiego. I dobrze. To inwestycja pewniejsza, niż kryptowaluty.

Na tym nie koniec. Szukając w sieci - zresztą bezskutecznie - jakichkolwiek informacji o tym (lub podobnych) żetonie trafiłem na ofertę sprzedaży pocztówki.

Nie mogłem się oprzeć pokusie i też kupiłem.

Na pocztówce są koszary i kantyna 118 pułku piechoty.

Z pomocą kilku modeli AI odczytałem i przetłumaczyłem treść.

Nadawca: (Absender): Gefreiter R. Scholler, 1. Komp. I. Ers. Batl. Inf. Regt. 118
Adresat: Familie Heinrich Scholler, Markirch i/Els., Lothringerstraße 222 (Markirch w Alzacji, obecnie Sainte-Marie-aux-Mines we Francji)
Stempel pocztowy: WORMS 9.10.17. 8-9 N.

9.10.17, Drodzy Rodzice, mam nadzieję, że moja kartka dotarła i informuję, że zostałem przeniesiony do 118 do Wormacji. Myślałem, że trafię może do Moguncji, ale sprawa uległa zmianie. No cóż, to nic nie szkodzi, wszędzie jest dobrze, miejmy nadzieję, że i tutaj będzie mi się powodziło tak dobrze, jak dotychczas. W zeszłą niedzielę byłem z Fredem u Komunii i jestem z tego powodu bardzo zadowolony, jestem w rękach Boga i spokojnie czekam na to, co przyniesie przyszłość. Napiszę do Was w najbliższych dniach list w sprawie Marcelle, tymczasem przesyłam moje najlepsze i najserdeczniejsze pozdrowienia dla Was wszystkich i dla mojego kochanego brata.

Na stronie obrazowej:

Dziś rano miałem zostać dołączony do transportu na front, ale ponieważ ten transport jechał na zachód, zostałem wycofany. Wcale nie byłem z tego powodu zły. Tam, gdzie jest znak „x”, znajduje się nasza izba. Jest tutaj całkiem ładnie, ale byłoby jednak lepiej, gdyby ten cały „szwindel” już się skończył, abyśmy mogli wrócić do domu. Czy otrzymaliście zdjęcie Alberta?

I dalej, na marginesach:

Spodziewam się wkrótce ważnych wiadomości, ponieważ bardzo mi się dłuży czas. Otrzymałem dzisiaj rano również te 5 marek, bardzo za nie dziękuję.

Nie mam pewności, czy tłumaczenie jest idealne. Różne modele AI proponowały różną transkrypcję tekstu. To zdecydowanie najtrudniejsza część tłumaczenia starych rękopisów.

Nie wiem, czy mój żeton przeszedł przez ręce gefreitera R. Schollera. Nie wiem, czy Scholler przeżył wojnę i wrócił do Markirch. To mało prawdopodobne, bo podczas poszukiwań informacji o żetonie, trafiłem na takie wiadomości:

Rozkazem z dnia 28 grudnia 1916 r., zgodnie z którym pułk 118 został wycofany z 9 dywizji Landwehry i oddany do bezpośredniej dyspozycji 3 Armii. Trzy bataliony zostały przydzielone do różnych dywizji. Pod koniec czerwca 1917 r. pułk został ponownie zjednoczony i podporządkowany 9 dywizji Landwehry, która należała do XII Korpusu Armii (Grupa Argonne). Przez rok pułk stacjonował w Lesie Argonne, gdzie w marcu 1918 r. do obszaru działania 9 dywizji Landwehry dołączył nowy odcinek. Ponieważ dywizja ta znajdowała się teraz po obu stronach Aisne, nazywano ją również „Dywizją Aisne”. 9 września 1918 r. w końcu rozpoczęto odwrót. Straty w pułku były tak duże, że w każdym batalionie można było sformować tylko trzy kompanie. 4 listopada dywizja otrzymała rozkaz odwrotu, a 11 listopada o godz. 11.45 rozkaz zaprzestania wszelkich działań wojennych.
(http://www.festung-mainz.net/bibliothek/aufsaetze/regimentsgeschichte/118er.html)

To już trzeci, opisany tu na blogu "Impuls" - spontaniczna decyzja zakupu czegoś, co wcale, albo tylko częściowo pasuje do profilu mojej kolekcji. Medalu Kaniewskiego już nie mam, po długim namawianiu trafił w dobre ręce. Wazonik z Miedzianki stoi na półce i cieszy oko. Żeton i pocztówka z Wormacji lądują w szufladzie i czekają, aż dojrzeję do jakiejś decyzji o ich przyszłości.

10 złotych 1982 Prus - wariant B

2026-05-15T08:15:35.968+02:00

Dziś króciutko.

Korzystając z deszczowego popołudnia wysortowałem z zapasów miedzioniklowej peerelowskiej masówki wszystkie dziesięciozłotówki z Bolesławem Prusem. Rzeczywiście, wariant B w/g Krzewińskiego nie jest rzadkością. K.172.B (10 złotych, Prus, hybryda - połączenie awersu K.172.A zrewersem K.169.A.) znika z listy braków.

To nie wszystko! Na razie sprawdziłem około połowy "Prusów" z moich zapasów, ale już to wystarczyło do stwierdzenia, że musi powstać większy wpis poświęcony tym monetom. Kilka dni mi to jeszcze zajmie.

10 złotych 1968 - Mikołaj Kopernik

2026-05-14T14:03:40.283+02:00

W poprzednim wpisie wymieniłem dwie monety, które dodałem do listy braków po przeczytaniu książki Marka Krzewińskiego.

Jedą z nich już udało mi się kupić.

Znalezienie ofert zajęło mi około kwadransa. Dołączyła do koleżanki

Monety sfotografowane przy różnym kącie padania światła, ale różnica wyglądu kluczowego fragmentu jest i tak bardzo wyraźna.

Teraz muszę się zająć poszukiwaniem hybrydowego wariantu dziesięciozłotówki z 1982 roku. Na razie nie szukam ofert sprzedaży, bo mam w zapasach kilka kilogramów miedzionikli PRL. Może już mam tę monetę. To prawdopodobne, bo pod poprzednim wpisem pojawił się komentarz:

Jeśli chodzi o wyżej wymienione odmiany to obie są dość popularne. W masie około 10 kg mieszanki można bez problemu spotkać co najmniej kilka odmian K.172.B. ... Kopernik K.160.B i A różnią się na pierwszy rzut oka stopniem "wyrazistości" ziaren i ości kłosów w półobręczy na rewersie.

Potwierdzam tę drugą uwagę. Co do rzadkości wariantu Prusa z 1982 r. będę wiedział więcej za kika dni.

Obiegowe monety Polski Ludowej - zamiast recenzji.

2026-05-07T18:20:43.639+02:00

Mam, jeszcze raz się pochwalę.

Niestety nie mogłem kupić osobiście, ale uczynny Kolega dzielnie stał w kolejce,

zdobył i dostarczył.

Obiecałem recenzję. Zbierałem się do niej jak pies do jeża, bo... wypadałoby, żeby recenzja była obiektywna, a niestety w tym przypadku, taką być nie może. Zamiast recenzji kilka tylko zdań.

Czekając na wydanie książki, zastanawiałem się ile pozycji przybędzie na mojej liście braków. Po bardzo uważnym przestudiowaniu części katalogowej, umieściłem na tej liście dwie pozycje, o których istnieniu nie wiedziałem:

K.160.B - 10 złotych, Kopernik, rocznik 1968 z "bardziej eliptycznym kształtem litery G" w monogramie projektanta.
K.172.B - 10 złotych, Prus, hybryda - połączenie awersu K.172.A z rewersem K.169.A.

Resztę albo mam w zbiorze, albo już miałem na liście, albo... uznałem, że to nie wariant ani tym bardziej odmiana. Ta trzecia opcja to wynik przemyśleń, którymi się już kiedyś na blogu podzieliłem (Czy obrzeże jest elementem rysunku stempla monety?).

Gdy książka trafiła w moje ręce, szukanie luk w zbiorze było pierwszym działaniem. Dopiero później zabrałem się za przeglądanie i czytanie. Raz, drugi, trzeci. Książka świetna graficznie. A merytorycznie? Może kiedyś, napiszę coś więcej na ten temat. Na razie NIE.

Jednego tylko pominąć nie potrafię, więc się przyczepię. Pojawiam się w książce pana Marka Krzewińskiego kilkakrotnie. Ile razy, nie liczyłem, bo to w sumie nieistotne. Jakby nie było, jeśli Chałupski pojawia się w treści książki w różnych kontekstach (czasem jako autorytet, czasem jako obiekt krytyki), to powinien się pojawić również w bibliografii. Ale się nie pojawił.

I to by było na tyle, jak mawiał Jan Tadeusz Stanisławski.

Kwiecień plecień...

2026-04-30T09:24:06.496+02:00

Najpierw się pochwalę, MAM!

Pierwsze czytanie, szybkie i uważne, mam za sobą. Teraz będę czytał powoli i jeszcze uważniej. Recenzja będzie w maju.
22 maja w Krakowie odbędzie się III edycja Akademii Numizmatycznej.
Byłem na pierwszej Akademii w maju 2024. W zeszłym roku się nie udało, w tym roku być może się uda. Przy okazji mógłbym zajrzeć do Czapskich, gdzie 12 maja otwiera się nowa wystawa czasowa.
Jeśli uda się Kraków, to nie pojadę do Torunia na XXVIII Toruńskie Warsztaty Numizmatyki Antycznej, które zaplanowano na ten sam termin, 29-30 maja. Program:

29 MAJA 13.30 – 17.00

POWITANIE PRZEZ DZIEKAN WYDZIAŁU HUMANISTYCZNEGO UMK
BARTOSZ AWIANOWICZ (UMK) - Vanity Fair / Targowisko próżności. Subiektywnie o kolekcjonerstwie monet antycznych kiedyś i dziś (90 min.)
HADRIEN RAMBACH (SRNB): When a current question finds its answer in archival research: the exemple of the counterfeit Antoniniani at the Toulouse Museum (50 min. presentation + 15 min. discussion)
ZENON MOJŻYSZ (UŚ): A Domitian denarius from Ephesus. The origins of the bust on the obverse. (20 min. presentation + 5 min. discussion)
UROCZYSTE OTWARCIE WYSTAWY DWIE STRONY MEDALU - COLLEGIUM MAXIMUM

30 MAJA 10.00 – 17.00

PAWEŁ KOCHAŃSKI (UMCS): Wstęp do mennictwa Etrusków (45 min. presentation + 15 min discussion)
ZENON MOJŻYSZ (UŚ): System semantyczny rzymskiego mennictwa w III wieku (90 min. presentation + 30 min. discussion)
SEBASTIAN OBERC (COLLECTOR, KRAKÓW): Rekonstrukcja obrazu monet Kapadocji w literaturze numizmatycznej XVII-XIX wieku (45 min. pesentation + 15 min. discussion)
JAROSŁAW BODZEK (UJ): Józef Uldyński, Joachim Lelewel i złota “gocka” imitacja rzymskiego aureusa (30 min. presentation +15 min. discussion)
AGNIESZKA GARBACZ (MNW): Lekarz, archeolog, kolekcjoner... Numizmatyczna pasja dr. Władysława Semrau-Siemianowskiego (45 min. + 15 min. discussion)

Stowarzyszenie Numizmatyków Profesjonalnych ma się rozwiązać. Dowiedziałem się o tym przy okazji, excusez le mot, gównoburzy wywołanej działalnością pewnego "laboratorium". Na moją sugestię, że rozwiązaniem problemu powinno się zająć SNP, padła taka odpowiedź.

Szkoda, bo z rozwiązaniem stowarzyszenia środowisko profesjonalistów traci wiele w zakresie możliwości walki z oszczerstwami i pomówieniami. Tym samym traci i środowisko kolekcjonerów, bo czy to się komuś podoba, czy nie, autorytety są potrzebne.
Nie wychodzą mi ostatnio numizmatyczne zakupy. Monet w zbiorze przybywa bardzo, bardzo powoli. Przyczyn upatruję nie tyle w braku szczęścia, ile w rozdźwięku między grubością portfela, a rynkowymi cenami. Trudno, trzeba się zadowalać tym, co jest w zasięgu.
Kwietniowe nabytki, dwa fałszerstwa z epoki.

Pruskie fałszerstwo trojaka Stanisława Augusta z charakterystycznymi Orłami.

Nieznanego pochodzenia fałszerswo szeląga Jerzego Wilhelma

Mam już podobne, kupione dwa lata temu.
Chyba ten sam warsztat, ale stemple różne.

Podobno ma się zacząć prawdziwa, ciepła wiosna, Najwyższy czas. Na razie szlifuję formę.

Ciekawość

2026-04-21T16:55:00.001+02:00

Rok temu podzieliłem się z Wami wrażeniami z lektury tej książki.

Pod nogi patrzę zawsze. W górach, bo w takich warunkach łatwo o kontuzję.

Na giełdach i pchlich targach, bo skarby mogą być wszędzie.

Na przykład w takich pudełkach.

Niedawno, grzebiąc w podobnym pojemniku, wypatrzyłem to.

I to.

Kupiłem, bo...

Czysta ciekawość. A poza tym: niezła robota, na pewno nie współczesna chińszczyzna, na pierwszy rzut oka srebro i na dodatek tanio.

Listek, wprawdzie brak punc, ale bez wątpienia srebrny. Żona bardzo się ucieszyła.

Brelok mocno mnie zaciekawił. Dokładne oględziny (wnętrze uszka, miejsca przytarć) i test na zjeżdżalni potwierdzają - również srebro. Znaczy, nie przepłaciłem.

Najpierw, standardowo w takich przypadkach uruchomiłem wyszukiwarkę.

Wśród obrazków podobnych, jedno konkretne trafienie.

Sprzedający podał średnicę, 30 mm. U mnie mierzone w poziomie 26,8 mm, w pionie, z uszkiem 30 mm. W opisie jeszcze wzmianka - srebrzony brąz. I na tym koniec.

I na zdjęciu z eBay i na moim egzemplarzu, przy krawędzi po prawej stronie widać sygnaturę. Dobrych kilkanaście minut zajęło mi jej odczytanie. Lupa, wielokrotne obracanie, tak by światło padające pod różnym kątem wydobywało szczegóły kolejnych liter i jest wynik - FRAISSE-DEMEY.

Kolejne pytania zadawane różnym wyszukiwarkom wyjaśniły wiele. Po pierwsze sygnatura.
Fraisse-Demey to dziś już nieistniejąca, paryska manufaktura specjalizująca się w produkcji medali sportowych, wojskowych oraz odznak. Znana kolekcjonerom medali i zawieszek o tematyce sportowej, piłka nożna, tenis, kolarstwo. Manufaktura produkowała również odznaki pułkowe. Wiele projektów dla Fraisse-Demey tworzył jej współwłaściciel, francuski rzeźbiarz i medalier Édouard Fraisse (1880–1945).

Informacje do nim dostępne w internecie są bardzo skąpe. Dziwne, bo wiadomo, że w 1929 roku został odznaczony tytułem kawalera Legii Honorowej, czyli musiał być kimś ważnym i zasłużonym. Édouard Fraisse uczył się u Barriasa, Coutana, Chaplaina i Vernona. Mistrzowie zacni.

Louis-Ernest Barrias (1841–1905), francuski rzeźbiarz, laureat Prix de Rome z 1865 roku. Tworzył realistyczne rzeźby z brązu i marmuru, z których najbardziej znana jest „Natura odsłaniająca się przed nauką”.

Jules-Félix Coutan (1848–1939) wybitny francuski rzeźbiarz i pedagog. Jego prace zdobią wiele znanych budowli na całym świecie. Zdobywca prestiżowej nagrody Prix de Rome w 1872 roku. Od 1900 roku był profesorem w École des Beaux-Arts w Paryżu. Jednym z bardziej znanych jego dzieł jest "Glory of Commerce" na fasadzie Grand Central Terminal w Nowym Jorku – potężna grupa rzeźbiarska z Merkurym, Herkulesem i Minerwą otaczającymi zegar, ukończona w 1914 roku.

Jules-Clément Chaplain (1839–1909), francuski rzeźbiarz, medalier i rytownik, uznawany za mistrza medalierstwa przełomu XIX i XX wieku. Tworzył realistyczne portrety, medale okolicznościowe (m.in. na Wystawę Światową w Paryżu 1900) oraz projekty monet. Działał głównie w Paryżu, gdzie był członkiem Akademii Sztuk Pięknych. W historii numizmatyki zapisał się przede wszystkim jako twórca jednej z najsłynniejszych francuskich złotych monet – tzw. „Marianne et Coq”.

Zaprojektował też monety dla Etiopii dla cesarza Menelika II 1 Birr z lat 1892-1895. Chaplain był autorem pierwszych nowożytnych medali olimpijskich na I Igrzyska w Atenach (1896), na których przedstawił Zeusa trzymającego Nike.

Jean Vernon (1897–1975), francuski artysta znany głównie jako rzeźbiarz medali. Między innymi zaprojektował medal upamiętniających pierwszy rejs słynnego transatlantyka Normandie.

Wracamy do Édouarda Fraisse. Sygnatura FRAISSE-DEMEY to połączenie nazwisk dwóch wspólników. Tym drugim był Henry (lub Henri) Demey (1888–1966). Choć o nim wspomina się najczęściej tylko w kontekście współpracy z Édouardem Fraisse, to właśnie on był kluczową postacią od strony technicznej i biznesowej ich sukcesu. Był rytownikiem i grawerem i choć rzadziej niż Fraisse występował jako samodzielny artysta-rzeźbiarz, to jego mistrzostwo w precyzyjnym grawerunku było fundamentem wspólnych prac.

Fraisse i Demey założyli na przełomie XIX i XX w. firmę Maison Fraisse-Demey, zlokalizowaną w Paryżu przy 191 rue du Temple. Dziś pod tym adresem mieści się apteka Pharmacie du Carreau du Temple, a w bezpośrednim sąsiedztwie działa siedem zakładów złotniczych! Przypadek?

Pod numerem 193 znajduje się L’atelier Rouge-Pullon, renomowana, wielopokoleniowa pracownia złotnicza zajmująca się renowacją wyrobów z metali szlachetnych, złoceniem, srebrzeniem i patynowaniem. Firma działa podobno nieprzerwanie od 1945 roku. We wnętrzu chyba niewiele się zmieniło od tego czasu.

Przedsiębiorstwo panów Fraisse i Demey stało się potęgą w produkcji wysokiej jakości medali, plakietek, pucharów i statuetek. Fraisse projektował dynamikę postaci, Demey dbał o perfekcyjne przeniesienie tych projektów na metalowe matryce. Ich wyroby były niezwykle popularne wśród związków sportowych i automobilklubów w całej Europie. Z czasem firma rozszerzyła działalność na insygnia wojskowe i odznaczenia państwowe, co pozwoliło jej przetrwać zmieniające się mody artystyczne.

Prace sygnowane "FRAISSE-DEMEY" są dziś ikonami stylu art déco. Charakteryzują się geometryzacją formy połączoną z bardzo realistycznym oddaniem napięcia mięśni sportowców. Przykłady z katalogu firmy. Medale.

Breloki.

Katalog, do którego dotarłem, niestety nie jest datowany. Prawdopodobnie wydany w końcówce lat trzydziestych XX w. Jak widać na pokazanej wyżej stronie, breloki oferowano w kilku wersjach. Ceny wahają się od 2,75 do 4 franków za brąz srebrzony, od 13 do 16 franków za srebro, od 17 franków za vermeil (srebro pozłacane), od 24 franków za „Triplé or” (rodzaj wysokiej jakości złocenia/platerowania). 10 franków z tego okresu to moneta ważąca 10 gramów bita w srebrze próby 680. Mój brelok waży 8 gramów. Premia do zapłacenia za wkład artystów i wykonanie była całkiem spora!

Poszukując dalszych informacji o firmie FRAISSE-DEMEY i jej ofercie, znalazłem przykład identycznego w formie breloczka.

Prawdopodobnie powojennego (firma podobno działałaaż do roku 1992) i na pewno z brązu pokrytego jasnym metalem, być może srebrem, ale to nic pewnego. Mój ładniejszy!

Poświęciłem temu drobiazgowi ładnych kilka godzin i nie uważam, że był to czas stracony. Nieduża, srebrna blaszka, a tyle radości z każdą nową informacją wskakującą na ekran komputera. Dowiedziałem się mnóstwa rzeczy o ludziach, miejscach, monetach. Kolekcjonerstwo, to świetna zabawa!