ZORROBLOG

JESTEŚMY Z WAMI!

2020-08-12T01:44:00.001+01:00

LIST OTWARTY
POLSKICH TWÓRCÓW KSIĄŻEK DLA DZIECI WYRAŻAJĄCY SOLIDARNOŚĆ Z OSOBAMI LGBT+

rys. Joanna Rusinek

Głęboko poruszeni wydarzeniami w Warszawie 7 sierpnia 2020 roku i zatrzymaniem przez policję kilkudziesięciu osób, wyrażamy swoją solidarność z osobami LGBT+. Opowiadamy się za wolnością i równością i nie zgadzamy się na dyskryminację i nietolerancję.

Jesteśmy członkami nieformalnej grupy zrzeszającej twórców dla dzieci – pisarzy, ilustratorów, tłumaczy i literaturoznawców. W naszych książkach skierowanych do młodych czytelników pokazujemy świat, edukujemy, uświadamiamy. Staramy się przekazać takie wartości, jak odwaga bycia sobą i solidarność z mniejszościami. Empatia i wrażliwość – niezbywalne składowe humanizmu – definiowane są przez stosunek do „innego”, do drugiego człowieka. Figura „innego” jest ważnym motywem literatury dziecięcej.

Jako twórcy dla dzieci jesteśmy niejako zawodowymi dostarczycielami ufności i nadziei, że świat może być przyjaznym miejscem. Bez tej nadziei trudno dorastać. Bez tej nadziei nie sposób zaufać i stać się częścią wspólnoty. Dzielenie nas, obywateli, dla politycznego profitu, nieuchronnie pociąga za sobą krzywdę i przemoc.

Kiedy młodzi ludzie, którzy niedawno byli naszymi czytelnikami, sprzeciwiają się indoktrynacji, zniewoleniu, atakom na wolność, stajemy po ich stronie. Wspieramy ich, kiedy walczą o godność i występują przeciwko podziałom i stygmatyzowaniu z powodu tożsamości płciowej.

Tęcza, którą wielu z nas wykorzystuje w swojej twórczości i używa jako symbolu równości i miłości, nie jest zagrożeniem!

Słowo i obraz zobowiązują. Tego pilnujemy, tworząc dla dzieci.

Droga tęczowa społeczności! Osoby LGBT+ nie jesteście same!

Podpisy:

Beata Andrzejczuk

Aleksandra Artymowska

Joanna Bartosik

Justyna Bednarek

Małgorzata Janina Berwid

Małgorzata Bieńkowska

Maciek Blaźniak

Katarzyna Bogucka

Bartek Brosz

Tomasz Broda

Marcin Bruchnalski

Małgorzata Cackowska

Iwona Chmielewska

Ewa Chotomska

Aleksandra Cieślak

Dorota Combrzyńska Nogala

Joanna Concejo

Anna Czernow

Marysia Dek-Lewandowska

Daniel de Latour

Łukasz Dębski

Hanna Diduszko

Zbigniew Dmitroca

Agata Dudek

Marta Dybula

Zosia Dzierżawska

Emilia Dziubak

Joanna Fabicka

Marta Fox

Marta Galewska-Kustra

Barbara Gawryluk

Agnieszka Gil

Anita Głowińska

Mikołaj Golachowski

Karolina Grabarczyk

Kinga Grabowska-Bednarz

Andrzej Marek Grabowski

Hanna Grodzka-Nowak

Ewa Gruda

Joanna Guszta

Marta Guśniowska

Monika Hałucha

Monika Hanulak

Cezary Harasimowicz

Dorota Hartwich

Gosia Herba

Joanna Jagiełło

Marianna Jagoda

Anna Janko

Nika Jaworowska-Duchlińska

Roksana Jędrzejewska-Wróbel

Jona Jung

Magda Kaleta

Iwona Kalenik p.v. Cała

Ewa Karwan-Jastrzębska

Eliza Karmińska

Diana Karpowicz

Piotr Karski

Grzegorz Kasdepke

Marta Kisiel

Aleksandra Klęczar

Joanna Kłos

Kasia Kołodziej

Berenika Kołomycka

Wojciech Kołyszko

Barbara Kosmowska

Magdalena Kozieł-Nowak

Katarzyna Kozłowska

Ewa Kozyra-Pawlak

Marta Barbara Krajewska

Marta Krzywicka

Joanna Krzyżanek

Aleksandra Kucharska-Cybuch

Irena Landau

Grzegorz Leszczyński

Dorota Lipińska

Krystyna Lipka-Sztarbałło

Przemek Liput

Edward Lutczyn

Jolanta Marcolla

Maria Marjańska-Czernik

Ewa Martynkien

Aleksandra Michalska-Szwagierczak

Monika Michaluk

Wojciech Mikołuszko

Marcin Minor

Dorota Nowacka

Monika Obuchow

Marianna Oklejak

Joanna Olech

Anna Onichimowska

Beata Ostrowicka

Urszula Palusińska

Elżbieta Pałasz

Marcin Pałasz

Joanna Papuzińska

Mikołaj Pasiński

Paweł Pawlak

Romuald Pawlak

Adam Pękalski

Małgorzata Karolina Piekarska

Magda Podbylska

Ewa Podleś

Marta Pokorska

Monika Rakusa

Joanna Rudniańska

Joanna Rusinek

Michał Rusinek

Katarzyna Ryrych

Katarzyna Sadowska

Rafał Skarżycki

Maciej Skowera

Piotr Socha

Zofia Stanecka

Barbara Stenka

Małgorzata Strękowska-Zaremba

Agnieszka Suchowierska

Dorota Suwalska

Jolanta Sztuczyńska

Marianna Sztyma

Krystyna Śmigielska

Jovanka Tomaszewska

Agnieszka Tyszka

Alicja Ungeheuer Gołąb

Agnieszka Urbańska

Adam Wajrak

Joanna Wajs

Elżbieta Wasiuczyńska

Agata Widzowska

Anna Wielbut

Łukasz Wierzbicki

Andrzej Wieteszka

Anita Wincencjusz-Patyna

Rafał Witek

Daniel Włodarski

Dorota Wojciechowska-Danek

Michał Zając

Magdalena Zarębska

Katarzyna Ziemnicka

Agnieszka Żelewska

Małgorzata Żółtaszek

URODZINY IWONY CHMIELEWSKIEJ

2020-02-05T02:29:00.001+00:00

5 lutego 2020. To dzisiaj. Dzisiaj Iwona Chmielewska obchodzi swoje 60 urodziny.

Nie ma już świata literatury obrazu, świata picturebooka, bez niej. ZORROBLOGA też bez niej nie ma, mnóstwo tu Iwony Chmielewskiej. Książki wydane przede wszystkim w Polsce i Korei, arcyciekawe spotkania autorskie, na których można się dowiedzieć, jak wygląda proces twórczy, liczne nagrody, w tym dwie najważniejsze na Targach Książki Dziecięcej w Bolonii, i ta ostatnia nominacja do nagrody Hansa Christiana Andersena „za wkład w świat książki“. Iwona Chmielewska już bywała typowana, czy tym razem zostanie uhonorowana dowiemy się niedługo, bo podczas wspomnianych już Targów w Bolonii, które w tym roku zaczynają się 30 marca.

Ale wcześniej premiera nowej książki. 18 marca w wydawnictwie, o dziwo, Dwie Siostry, które do tej pory nie specjalizowało się w literaturze cięższego kalibru, że tak się wyrażę, będzie miała premiera książki Agaty Tuszyńskiej, do której trudnej roli „autorki tekstu równego“ podjęła się dzisiejsza jubilatka. Mama zawsze wraca. Trudno i łatwo powiedzieć, o czym jest ta książka. Bo łatwo powiedzieć, że o dorosłym, który powraca do ciężkich wojennych przeżyć, ale trudniej, że o stracie, tęsknocie, przeszłości i smutku. Nie jest to „urodzinowa książka", ale bohaterka dzisiejszego wpisu nie podejmuje łatwych tematów, nie serwuje prostych pocieszeń.

Mama zawsze wraca

A że jest to jednak post urodzinowy, więc czas na życzenia:

JESTEŚ WAŻNA, IWONO. Nie tylko dla „świata książki“, ale dla wszystkich, którzy zetknęli się z Tobą. Bądź i twórz.

BARDZO GŁODNA GĄSIENICA

2019-06-12T15:25:00.000+01:00

50 lat temu powstała jedna z najważniejszych książek „światowego dzieciństwa“, wydana w Polsce dopiero niedawno - BARDZO GŁODNA GĄSIENICA Erica Carle'a (oryg. Very Hungry Caterpillar). Niebywałe, ale przez te lata w ogóle się nie zestarzała. Jak większość książek obrazkowych „tamtych czasów“, szczególnie kanonicznych (Maurice’a Sendaka, Leo Lionniego, Tomiego Ungerera, wszyscy dopiero od niedawna w Polsce) powstała jako odprysk pracy graficznej dla reklamy, z której naturalną drogą twórczą było wtedy przejście do „artystycznego wypasu“ jakim była książka dla dzieci, picturebook. Ważną rolę w tym procesie i w tamtych czasach odgrywały także dwa inne aspekty - bycie outsiderem - większość twórców, którzy osiągnęli sukces w opowiadaniu obrazem pochodziła z rodzin emigranckich, dla których kultura obrazu była pomostem między tym, co w domu, a tym co na zewnątrz; no i druga rzecz - redaktorki - ludzie-pomosty, pomiędzy twórczym potencjałem, a potrzebami czasu. Bez tych dwóch rzeczy twórczy potencjał Carla, Lionniego, czy Ungerera nie zrealizowałby się w kulturze dla dzieci. Warto wspomnieć, bo informacja ta może być zachętą dla wszystkich, którzy jeszcze nie ujawnili się ze swoim możliwościami - „gąsienicę“ Carl wydał w czterdzieste urodziny. Dzisiaj starszy już pan mieszka na jednej z florydzkich Keys lub w swoim drugim domu w Północnej Karolinie. Jego wkład w kulturę obrazu to nie tylko „gąsienica“ i 70 innych książek, ale Muzeum Książki Obrazkowej w Amherst, które zamierzam jeszcze odwiedzić.

Tymczasem Eric Carle w Polsce...

Brązowy niedźwiedziu, brązowy niedźwiedziu, co widzisz? (Brown Bear, Brown Bear, What Do You See? oryg. 1967) wydało wydawnictwo Prodoks w 2003 roku w wersji dwujęzycznej z płytą. Oni też mają na swoim koncie Bardzo głodną gąsienicę. Jednak po raz pierwszy bohaterka dzisiejszego wpisu została przetłumaczona przez Ernesta Brylla dla wydawnictwa Philip Wilson w 1998 roku. Tamto wydanie miało imponujący rozmiar 22 x 30 cm. Dziś książki Erica Carla są domeną wydawnictwa Tatarak.

WSPÓŁPRACA

2019-05-26T02:02:00.000+01:00

Szanowni Państwo! Przez wiele lat ZORROBLOG istniał jako internetowe działo społeczne. Strzelano tu kulturą dla dzieci. Tworzony był w zrywie pozytywistycznym, służył darmową wiedzą, był narzędziem promocyjnym twórczości, która nie istniała w mediach głównego nurtu. Czasy się zmieniły. Ta szczytna formuła właśnie ulega transformacji. Tymczasowo współpraca nie jest możliwa, przepraszam, że nie odpowiadam na Państwa zapytania, które mimo względnej ciszy na blogu płyną nieustannie. ZORROBLOG cieszy się właśnie zasłużonymi wakacjami. Wszystko jednak kiedyś się kończy, więc niebawem pojawi się informacja o tym, jak można z produktami swojej pracy dotrzeć do czytelników ZORROBLOGA. Znajdzie się bowiem miejsce dla tekstów komercyjnych. Zasadniczo jednak nie zmieni się podstawowa zasada i w tym miejscu chciałam uspokoić wiernych czytelników: promowane tu zawsze będą propozycje, wyróżniające się jakością, szczycące się wysokim poziomem wykonania, a przede wszystkim wpisujące się w moje, obrzydliwie subiektywne przekonania o tym, czym powinna być kultura dla dzieci. Zatem czytelnicy nie mają powodów do zmartwień: zawsze znajdziecie tu informacje o tym, co naprawdę warto (i dlaczego), czasem będą to rzeczy spontaniczne, czasem komercyjne i wykoncypowane, ale Wy dowiecie się, który jest który (i zadecydujecie sami, co z tym zrobić). Tymczasem śledźcie stronę na Facebooku i nowe konto na Instagramie. Czuwajcie i d o u s ł y s z e n i a !

Monika Obuchow / Pani Zorro /

WEBINARIUM O PICTUREBOOKACH

2019-05-16T04:32:00.000+01:00

Bibliotekarze / Bibliotekarki! Nauczycielki / Nauczyciele! Pani Zorro ożywa i zaprasza na webinarium o książkach obrazkowych. 21 maja. Godzina 18. Przed komputerami. Zaprasza ona, czyli ja. Wiadomo. Zapisywać się można, ale trzeba kliknąć link, czyli odnośnik, czyli >> TU <<.

/ stopklatka z filmu Papusza Krzysztofa Krauze /

90 LAT TINTINA

2019-01-10T23:44:00.005+00:00

10 stycznia 1929 roku na łamach belgijskiej katolickiej gazety „Le Vingtiéme Siècle“, a właściwie jej dodatku dla dzieci (nr 11), po raz pierwszy ukazała się postać Tintina, nastoletniego reportera-awanturnika, przed którym postawiono zadanie rozprawienia się z bolszewikami. Co tydzień ukazywała się rozkładówka, która rok później posłużyła jako materiał dla pierwszego komiksu z serii - „Przygody Tintina, reportera >Petit Vingtieme< w kraju Sowietów“. Autorem był nieznany nikomu Georges Remi, w skrócie RG, czyli „er że“ - Hergé. Hergé rysował od „smętnych lat dzieciństwa“, poprzez trochę weselszą edukację katolicką, czasy w harcerstwie, aż spotkał kogoś, komu „zawdzięczał wszystko“, czyli protegowanego Kardynała Mercier - ojca Norberta Walleza, którego mottem - UCZ BAWIĄC.

To były piękne czasy, gdy ludzie ludziom dawali szansę, nie patrząc w CV. Seria, choć nigdzie nie reklamowana (a gazetka podobno nie była szczególnie popularna), okazała się szalonym sukcesem. Przekonano się o tym na finiszu, bowiem zamknięciem (i pożegnaniem) miała być rzeczywista inscenizacja powrotu nieistniejącego bohatera z „czerwonego piekła“. Do tej roli wynajęto 15-letniego Luciena Pepermansa, którego także utrefiono i umieszczono na okładce z maja 1930 (nr 20). W rzeczywistym świecie chłopca witały tłumy. Co było robić! Pociągnięto przygody do lat 60, wypuszczając 24 albumy (ostatni niedokończony). Tintin zyskał pewniejszą kreskę i kolor, cały czas towarzyszył mu pies Miluś (Milou), oraz czasem przyjaciel - kapitan Baryłka (Haddock).

źródło: Wikipedia

W Polsce po raz pierwszy Tintin ukazał się w 1994 w Egmoncie (tylko dwa pierwsze tomy); na początku 2000 wychodził w nieistniejącym już (a szkoda) wydawnictwie Motopol (które wprowadziło do Polski Hondy i francuskie komiksy, chwała im za to); teraz Tintina ma na wyłączność Egmont.

Choć polska wikipedia kultowego bohatera traktuje zdawkowo, na świecie napisano o nim (i Hergé) dużo, nakręcono trochę, a i samego Tintina czasem ekranizowano (ostatnio, w końcu, Spielberg). Przyznam, że nie jestem znawczynią, ni fanką, jednak do wpisu zobowiązała mnie 10-letnia córka, absolutna wielbicielka, a poczytałam sobie trochę o nim u Pierre’a Assouline (Hergé. The Man Who Created Tintin). Zatem: dla kogo ta seria? Dla każdego (ale nie dla wszystkich, choć może się nawrócę, jeśli nauczę się uważniej czytać dymki). Tymczasem pod niebiosa chwalę literaturę, która jest w stanie wciągnąć w każdym języku.

ELZBIETA

2018-10-12T03:26:00.002+01:00

8 października we Francji zmarła Elzbieta. Kim była twórczyni dla dzieci w Polsce znana jedynie dzięki dwóm książkom - Kruszek i Jagusia (Endo, 1999) i Chichotka i Kocicho w Ogrodzie Luksemburskim (Endo, 2000) - a przecież nosząca swojsko brzmiące imię?

Elzbieta Violet, z domu Wierzbicka urodziła się 3 lipca 1936 roku w Polsce (Bogucin). Nie mijają trzy lata, gdy wojna wywraca życie dziewczynki. Ojciec Polak ginie, matka Francuzka znika. Pozbawiona rodziców kilkulatka, pod opieką dalekich krewnych przemierza kawał Europy. Czas ten na zawsze wyryje w jej duszy piętno. Jako dziesięciolatka mówi pięcioma językami i w każdym wie, że matka jej nie kocha. Jako dorosła osoba fakt ten ubiera w obrazy i słowa. Gdzieś tam jest jeszcze miejsce dla wujostwa, które przez dziesięć lat wykorzystuje ją jak niewolnicę. I pewnie dla zdarzeń, o których nie wspomina. Każda książka dla dzieci będzie na sposób autobiograficzna.

Pseudonim „Elzbieta" bierze się po części z tęsknoty za Polską i ojcem, którego nigdy nie poznała, ale także na przekór matce, która Polski nie znosiła mocno, a córce po wyjeździe nadała inne imię. Poza ty właśnie wtedy Elżbieta żyła i pracowała z francuskim rzeźbiarzem, Georgem Violet — postanowiła więc, że imię i nazwisko zostawi dla prac „dorosłych“, książki dziecięce podpisywać będzie imieniem, jak mała dziewczynka swoje obrazki.

Po raz pierwszy publikuje w 1972 roku. Powstaje Petit Mops, książka bez słów i kolorów. Dopiero później czerń i biel zarezerwuje jedynie dla swojej „dorosłej" twórczości. W 1988 wychodzi Larirette & Catimini: A jardin du Luxembourg, czyli Chichotka i Kocicho w Ogrodzie Luksemburskim, a w 1993 Flon-Flon & Musette, czyli wydana u nas sześć lat później Kruszek i Jagusia - pozycja, przed którą w 2004 roku ostrzegał Komitet Ochrony Praw Dziecka. Komitet miał pretensję, że dziecku opowiada się (zresztą niezwykle metaforycznie), czym jest wojna. Dużo się wydarzyło od tamtego czasu „w książce dziecięcej" chciałoby się rzec. W każdym razie: z tego znamy Elzbietę w Polsce. Nie znamy jej, a im bardziej patrzę i czytam, to tym bardziej żałuję, że nie, jej prawie sześćdziesięciu innych książek. Wygląda na to, że się nie zestarzały, może czas nadrobić braki (i przetłumaczyć)? Chciałabym przeczytać L'Enfant de L'Art, czyli spojrzenie na sztukę tworzenia przez pryzmat własnych przeżyć.

Zatem cieszcie się wszyscy, którzy czytacie po francusku, albowiem wiele francuskich śladów, zostawiła Elżbieta - przede wszystkim książki - ale także internetowe wywiady, ilustracje i obrazy. Ta lektura to nie tylko rozdzierająca historia nieszczęśliwego dzieciństwa, lecz wnikliwe metafizyczne spojrzenie na dziecko, jego świat i miejsce w społeczeństwie dorosłych.

"Dziecko i artysta mieszkają w tym samym kraju. Jest to kraj bez granic."

„Książki dla dzieci zbyt często są postrzegane jako narzędzia edukacyjne. Uważam to za godne ubolewania. Zawsze jest taki pomysł, że dorosły wie. On chce wyjaśnić dzieciom moje książki, w tym także to, czego nie rozumiał. Chociaż to dzieci są prawdziwymi specjalistami od moich książek.“

PS. W moim programie Bajkonurrr, czyli w świecie książek dla dzieci (emitowanym w latach 2007-2008 w TVP Kultura) Chichotkę i Kocicha czytał Andrzej Żuławski. Tak się złożyło, że i on „przeszedł już do historii"...

TRZY CZTE RY

2017-10-05T02:33:00.002+01:00

TRZY CZTE RY

to nowa gazetka dla dzieci powołana do życia przez dwie graficzki/ ilustratorki - Agatę Królak i Marię Dek. Jest to kwartalnik i kosztuje 15 złotych. Przedsięwzięciu patronuje FUNDACJA Z.O.R.R.O.Z, a więc poniekąd ZORROBLOG.

Agatę Królak znacie z książek Robimisie i Różnimisie, dwóch innych „działkowo-kulinarnych" od Dwóch Sióstr, Lasu zabaw, Wytwórnika domowego i Skrytek. A Marii Dek pewnie właściwie nie znacie, tak jak i ja. Ponieważ dużo wydaje za granicą, jedyną jej książką jaką miałam w ręku jest niedawna wytwórniana nowość Kiedy będę duży/a.*

W każdym razie w Agacie interesuje mnie to, że chce, i jak chce pracować z dziećmi, co wręcz czyni obiektem swojej pracy uniwersyteckiej (kiedyś to w końcu pokażę; choć ile razy ja już to mówiłam, nie można mi wierzyć). A jak wynika z odpowiedzi, na pytania, które zadałam obu dziewczynom, połączyły je podobne motywacje, czyli doświadczenie dziecka z kontaktu ze sztuką (chociażby swoją własną, dziecięcą).

- Skąd pomysł na gazetę, kto nią zarządza i w jaki sposób kompletowano obsadę?

AK: - Pomysł na gazetę zrodził się z potrzeby. Nie ma obecnie na rynku prasy dla dzieci, pozycji, która w pełni satysfakcjonowała nas - twórców dla dzieci. Coś, co rozwijałoby kreatywność już na poziomie formalnym. Naszym wzorcem była m.in. angielska gazeta ANORAK.

MD: - Uwielbiamy pracę z przedszkolakami. Dzieci w tym wieku są fantastycznym odbiorcą - niezwykle otwartym, pozbawionym jakichkolwiek zahamowań przed twórczą zabawą, a przede wszystkim niesamowicie szczerym. Tworzenie dla takiego czytelnika to przygoda.

AK: - Zarządzamy nią wspólnie i wszystkimi obowiązkami dzielimy się po równo. Podczas powstawania tego numeru to ja byłam odpowiedzialna za opracowanie graficzne, skład i przygotowanie do druku, za to Marysia wzięła w swoje ręce szeroko pojęty marketing i dzięki niej, gazetka zdobyła tak wielu fantastycznych patronów i dystrybutorów.

Wymarzoną obsadę najpierw zapisałyśmy na liście w komputerze, a później pytałyśmy i pisałyśmy. Dzięki temu, że środowisko twórców dla dzieci (ilustratorów oraz literatów) jest dość zwarte, większość z nich to nasi bliżsi lub dalsi znajomi, osoby, z którymi miałyśmy przyjemność współpracować przy innych projektach. Mimo to, do tej pory jesteśmy przejęte i zachwycone, że wszyscy zgodzili się bez wahania i mając wolną rękę i podstawowe założenia projektowe (format, krój pisma, zestaw barw) obdarowali nas pięknymi autorskimi stronami.

MD: - Nasi ilustratorzy i pisarze dostali dużą dozę wolności i dzięki temu powstała rzecz przepięknie zróżnicowana. To co nas najbardziej cieszy, to fakt, że widać, że twórcy włożyli w swoje działa bardzo dużo radości i wolności, a to są wartości którymi chcemy dzielić się z naszymi czytelnikami.

- Co będzie myślą tego przedsięwzięcia?

AK: - Przedsięwzięcia ma za zadanie wspierać i rozwijać twórczą postawę dzieci i pokazywać, że dziecko, już od najmłodszych lat ma w sobie iskrę kreatywności, którą należy w nim rozpalać. Jest też wspaniałym i RÓWNYM partnerem do zabaw, rozmów i refleksji.

MD: - Chciałybysmy, aby trzy czte ry zachęcało do wspólnych indywidualnych zabaw rozwijających twórczość - tę swobodną, bez ocen i ograniczeń. Marzy nam się, aby kwartalnik zamienił się w małe wystawy sztuki, zabawki, kartki do wymiany z kolegami. Jednym słowem w przestrzeń do zabawy z wyobraźnią nie na raz, tylko na wiele wiele okazji.

Jeśli chcecie dowiedzieć się, jak wejść w posiadanie egzemplarza, piszcie do redakcji, czyli dziewczyn.

*Błąd! Są jeszcze Paskudki słowiańskie! Ale Maria mówi, że to się zmieni.

SZYMON KOBYLIŃSKI

2017-10-04T18:08:00.000+01:00

Codziennie wieczorem czytamy jeden rozdział. Wiąże się to z wieloma przyjemnościami i kilkoma wyzwaniami.

Po pierwsze - wspomnienia. Ech, jak on opowiadał w tych telewizyjnych programach. Nie można było przegapić. Tu garść wspomnień samego autora, za to w sieci ni śladu po jakimkolwiek programie, który dane nam było oglądać. Zapewne prawo autorskie siedzi na nich okrakiem i złowrogo łypie. Po drugie - ech, jak on pisze, dokładnie tak, jak mówił. Jeśli nikt już tak nie mówi, to już na pewno nikt tak nie pisze. A więc wyzwanie, żeby w tej fascynacji nie zgubić wątku, bo to, co dla niego było lekką dywagacją z celem wciąż na widoku, dzisiaj może stać się całkowitym odlotem. Więc trzymać się dzielnie słów muszę przy głośnym czytaniu. Szczególnie, że, jak to bez cienia wahania mówi w podrzuconym przeze mnie wcześniej materiale, był jednym z ostatnich polskich inteligentów. Jako że zmarł pół roku przed narodzinami mojego pierwszego dziecka, wydaje się wielce prawdopodobne, że i inteligentów już nie ma. No i po trzecie, by wzorem dzisiejszego bohatera powrócić na właściwy tor. Po trzecie to już się wiele twardych tez na temat sztuki, kultury, a i tej inteligencji mitycznej przeterminowało, bo, zaiste, urodzony w 1927 roku Szymon Kobyliński inną miał perspektywę. Z grubsza rzecz ujmując, jego kończący książkę wykres historii sztuki kończy się w połowie XX wieku.

Zatem wspaniałą wielotorową przygodę sobie fundujemy. Że też zaanonsuję ją tylko jednym pytaniem do ilustracji: - A dlaczego da Vinci narysował białego mężczyznę?

Człowiek witruwiański 1490 / leonardodavinci.net

"A niektórzy tworzą, niestety, ponurą armię kiczarzy, wytwórców szmiry, autorów haniebnej tandety, bubli, sztuki zwanej czasem odpustową lub jarmarczną, w najgorszym guście i stylu. Co gorsza, tych ostatnich jest mrowie nieprzebrane we wszystkich krajach świata i zalewają oni wszelkie rynki niesamowitą wręcz masą, lawiną okropności, w których brak własnej wyobraźni, zaś naśladowanie co bardziej banalnych, cudzych kompozycji idzie o lepsze z seryjnością podobnych tworów... Zwłaszcza ubiegły, dziewiętnasty wiek zarzucił świat fabrycznymi produktami tego gatunku w ilościach tudzież monstrualnych, ile skutecznie psujących gust masowy. Albowiem brak gustu, jeśli się chciało to zjawisko z grubsza określić, polega właśnie na zupełnym lenistwie naszej wyobraźni, na bewłasnej zgodzie, że coś jest >>ładne<< wedle utartego nawyku." [str. 6]

W każdym razie bardziej od rysunków uwielbiam tylko książki o rysowaniu. O nich w końcu będę musiała napisać.

Szymon Kobyliński uczy rysować
Szymon Kobyliński
projekt okładki: Szymon Kobyliński
okładka twarda
stron 144
wyd. Oficyna IUVENTA 1992

WRZESIEŃ W ŁODZI

2017-09-01T23:18:00.001+01:00

Łódź to ma fajnie, bo ma ludzi, którym się chce. Powinnam ich kiedyś wszystkich wymienić, ale teraz jest czas Poli Amber, która choć wyjechała, wraca do Polski cały czas ciałem i duchem. Takim powrotem jest też dziś otwarty, a przez nią wymyślony Festiwal Książki Obrazkowej dla Dzieci "Kropka + Kreska". Wydarzeń mnóstwo (w tym wystawa), najlepiej po program sięgnąć do źródeł, ponieważ wszystko będzie się działo przez 17 dni w Fabryce Sztuki na ulicy Tymienieckiego 3. Dzisiaj było TAK (zdjęcia na FB).

plakat: Studio Ładne Halo

Festiwal ma przecież swoją stronę na Fejsie, tam cały program. Jeśli najlepiej kontroluje wam się wydarzenia przez tę platformę, tam warto zaznaczyć te, w których chcecie uczestniczyć. Mam nadzieję, że jednym z nich będzie mój wykład. Zapraszam 14 września: „Pierwsza lekcja czytania", czyli jak patrzę, to co widzę (a często nie). Fabryka Sztuki, godzina 18.

Na wszystkie wydarzenia wstęp jest bezpłatny; na warsztaty obowiązują zapisy. Informacja i rezerwacja miejsc: warsztaty@fabrykasztuki.org lub (42) 646 88 65 w. 30.

CZYTELNICY!

2017-08-18T22:13:00.000+01:00

Drodzy czytelnicy!

Od dłuższego czasu ZORROBLOG ożywał tylko sporadycznie, wegetował więc sobie w otchłaniach internetu. Przyczyny były różne. Czas jednak wyklarować sytuację. Pani Zorro rusza w świat! Jak to powiedział jeden z bohaterów Calagana: nie można zrobić kroku, mając obie nogi w jednym bucie. Wyjmuję więc nogę. Ale świat jest mały dzięki internetom, więc przypominam: cały czas możemy się tu spotykać, jednak perspektywa będzie inna, bowiem najczęściej będę patrzyła na krowy.

Dlatego wszystkim w oczekiwaniu dedykuję pasek z komiksu Cow & Boy Marka Leiknesa oraz utwór Cows, Cows, and Cows Cyriaka.

Bądźcie czujni! Jak zawsze.

„ - Dangerous lifestock" - jak to mówią w tych okolicach.

WAKACJE 2017

2017-07-03T21:32:00.003+01:00

fot. Monika Obuchow aka Pani Zorro

V V V

U W A Ż N I E
P A T R Z C I E

PAWLAKOWIE W MUZEUM

2017-06-06T21:04:00.001+01:00

Ewa Kozyra-Pawlak i Paweł Pawlak - ich nie trzeba przedstawiać wielbicielom ilustracji książkowej. Znakiem czasu może być fakt, że teraz ich prace trafiają na muzealne salony. Czyżby kultura dla dzieci wychodziła z przymusowego podziemia? Eksperesowo: będzie prezentowana na muzealnym poddaszu.

⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩⇩

Para-buch! Nie tylko ilustracje

Ewy i Pawła Pawlaków

2 czerwca - 27 sierpnia 2017

Muzeum Narodowe we Wrocławiu

Otwarcie: 1 czerwca 2017

Kurator wystawy: Anita Wincencjusz-Patyna

Za Muzeum:

„Pierwsza retrospektywna wystawa twórczości Ewy i Pawła Pawlaków jest zaproszeniem do kipiącej kolorami podróży po światach wykreowanych przez wybitnych wrocławskich grafików przede wszystkim w przestrzeniach zaprojektowanych książek, ale także teatru lalek i rzeźby. Zgromadzone na wystawie oryginały prac pozwolą przyjrzeć się rozmaitości technik stosowanych przez artystów oraz doskonałości wykonania.

„Nieczęsto się jeszcze zdarza, aby instytucja tej rangi, co Muzeum Narodowe decydowała się na monograficzną prezentację dorobku ilustratorów książek przeznaczonych przede wszystkim dla dzieci – mówi dr hab. Piotr Oszczanowski, dyrektor Muzeum Narodowego we Wrocławiu. – Jednak w przypadku Ewy Kozyry-Pawlak i Pawła Pawlaka nie sposób nie dostrzec, że ten typ ilustracji jest ich bardzo osobistą formą wypowiedzi artystycznej, która ma wszelkie znamiona niezwykle dojrzałej, przemyślanej i konsekwentnej kreacji. Ci wrocławscy, ale już dobrze znani na świecie, artyści są w ustawicznej drodze, poszukują coraz to nowszych i oryginalniejszych sposobów skomunikowania się z jakże wymagającym odbiorcą, jakim jest dziecko. Ich doprawdy dziecięca, bo bardzo wrażliwa, intuicja oraz nieskrępowana niczym wyobraźnia, idąca w parze z wyjątkową inteligencją dorosłego człowieka i wypracowanym przez lata mistrzostwem opanowania kunsztu artystycznego przynoszą niezwykłe efekty”.

Pokazanych zostanie ponad 300 oryginałów prac ilustracyjnych, także tych, które – jak dotąd – nie ukazały się drukiem. Zwiedzający zobaczą również m.in. projekty lalek, scenografii i słynnej Fontanny Krasnali sprzed Wrocławskiego Teatru Lalek autorstwa Pawła Pawlaka, pocztówki Ewy Kozyry-Pawlak i książki dokumentujące jej działalność translatorską, a także wydawnictwa zagraniczne z dorobku obojga artystów.

Wystawa będzie okazją do prześledzenia różnych etapów powstawania ilustracji – od wstępnych szkiców rejestrujących koncepcję, przez zestawienia licznych wersji elementów poszczególnych ilustracji, np. konkretnych postaci, poprzez fazy pośrednie łączące techniki ręczne z cyfrowymi, po efekty końcowe, z którymi tak naprawdę dane jest nam obcować na co dzień, czyli reprodukcje w książkach – mówi Anita Wincenjusz-Patyna, kuratorka wystawy.
– Ekspozycja uzmysławia też czasochłonność procesu powstawania ilustracji, w przypadku prac Ewy Kozyry- Pawlak wynikającą już choćby z samej specyfiki stosowanej przez nią techniki – aplikacji tkaninowej.

Wystawa będzie prezentowana na muzealnym poddaszu. Jej przedostatnia sala zostanie oddana do dyspozycji dzieci i rodziców. Będzie tam można odpocząć na wygodnych pufach, poczytać książkę, porysować, pobawić się. Tam też będą organizowane zabawy edukacyjne przygotowane przez Dział Oświatowy Muzeum Narodowego we Wrocławiu.
Wystawie towarzyszą dwa wydawnictwa:
„Para-buch! Ewa Kozyra-Pawlak i Paweł Pawlak” – publikacja autorstwa Anity Wincencjusz-Patyny
zeszyt zabaw plastycznych z zadaniami opracowanymi przez artystów oraz Olę Cieślak.

Program imprez towarzyszących:

4 czerwca, godz. 11.00 – po wystawie oprowadza kuratorka Anita Wincencjusz-Patyna
4 czerwca, godz. 12.00 – „Para-buch, kolor w ruch!” warsztaty dla dzieci prowadzone przez Ewę Kozyrę-Pawlak i Pawła Pawlaka
1 lipca, godz. 11.00 – po wystawie oprowadza kuratorka Anita Wincencjusz-Patyna
1 lipca, godz. 12.00 – „Para-buch, kolor w ruch!” warsztaty dla dzieci prowadzone przez Ewę Kozyrę-Pawlak i Pawła Pawlaka

Ewa Kozyra-Pawlak (ur. 1961 we Wrocławiu) – absolwentka Wydziału Malarstwa, Grafiki i Rzeźby na wrocławskiej PWSSP (obecnie ASP im. Eugeniusza Gepperta): dyplom w 1985 r. z grafiki projektowej u prof. Jana Jaromira Aleksiuna z aneksem z grafiki warsztatowej u prof. Eugeniusza Geta-Stankiewicza. Parę lat po ukończeniu szkoły zaczęła zajmować się ilustracją książki dziecięcej, specjalizując się w kolażu tkaninowym. Ma na koncie 25 książek (w tym projekty wspólne z Pawłem) i niezliczone ilustracje do czasopism („Świerszczyk”, „Miś”, „Pentliczek”) oraz podręczników. Współpracuje z wydawcami w Polsce i za granicą (Francja, Niemcy, Korea Południowa, Chiny). Zajmuje się nie tylko obrazem, ale i słowem, pisząc poezję dla najmłodszych, kaligrafując oraz tłumacząc z francuskiego i angielskiego. Zdobywczyni głównej nagrody w konkursie „Świat przyjazny dziecku”, kilkakrotnie wyróżniana w konkursach: „Książka Roku” Polskiej Sekcji IBBY oraz „Najpiękniejsze Książki Roku” Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek.

Paweł Pawlak (ur. 1962 we Wrocławiu) – absolwent Wydziału Malarstwa, Grafiki i Rzeźby na wrocławskiej PWSSP (obecnie ASP im. Eugeniusza Gepperta): dyplom w 1985 r. z grafiki projektowej u prof. Jana Jaromira Aleksiuna z aneksem z grafiki warsztatowej u prof. Eugeniusza Geta-Stankiewicza. Zadebiutował już w czasie studiów i odtąd nieprzerwanie zajmuje się grafiką książkową, zwłaszcza adresowaną do młodszych czytelników, współpracując z wydawcami rodzimymi i obcymi (Francja, Wielka Brytania, Niemcy, Korea Południowa, Kanada), urozmaicając swoją praktykę artystyczną projektami dla teatrów lalek i miasta Wrocławia (identyfikacja wizualna, Fontanna Krasnali), okazjonalnie też pisząc. Uznany w kraju (liczne nagrody od Polskiej Sekcji IBBY i Polskiego Towarzystwa Wydawców Książek) oraz za granicą (Bolonia, Bratysława, Bangkok, Monachium, Hasselt)."

Wywiad z Pawłem Pawlakiem na BLOGU ZORRO do przeczytania >TU<.

JASNOWIDZE - SĄ WYNIKI!

2017-03-15T21:47:00.000+00:00

JASNOWIDZE - jeden z najciekawszych konkursów na projekt książki dla dzieci, także ten chyba najbardziej obiecujący. Właśnie ogłoszono wyniki! Zanim jednak obejrzycie obrazki statyczne, warto zapoznać się z tymi ruchomymi. W nich jurorzy opowiadają o swoich spostrzeżeniach. Właściwie zapewne wszyscy na co dzień obcujący z książką mają podobne: projekty graficzne - super; brak dobrych tekstów. Z drugiej strony: o jakich tekstach myślimy? Zapewne przede wszystkim tradycyjnie, tych, zaklętych w literach. Warto więc pamiętać, że tekst kultury zaklina obie sfery. Choć nawet w tej konfiguracji trudno często ukryć, że sfera słowa chroma. Wyleczenie jej zadaniem najbliższych lat. Tymczasem zobaczmy, co już tu i teraz.

Przypomnę, że ekipy jurorskie były dwie - międzynarodowe, oraz swojskie-polskie, złożone z ekipy Dwóch Sióstr.

Jury międzynarodowe w składzie Monika Hanulak, Juraj Horváth, Åshild Kanstad Johnsen, Grzegorz Kasdepke przyznało (jednogłośnie!) jedną nagrodę główną w wysokości 2500 euro oraz trzy równorzędne wyróżnienia honorowe.

 Nagroda główna

Robook

Dalia Żmuda-Trzebiatowska, Polska

Wyróżnienia

Ciąża

Małgorzata Wojtkowiak, Polska

Pupa and Beetle / Poczwarka i żuk

Ayane Mitsuoka, Japonia

Signs of Silence / Znaki ciszy

Rasa Jančiauskaitė, Litwa

Jury Wydawnictwa Dwie Siostry w składzie Ewa Stiasny, Jadwiga Jędryas, Joanna Rzyska i Maciej Byliniak przyznało jedną nagrodę główną oraz dwa równorzędne wyróżnienia.

 Nagroda główna

Signs of Silence / Znaki ciszy
Rasa Jančiauskaitė, Litwa

Wyróżnienia

Pupa and Beetle / Poczwarka i żuk
Ayane Mitsuoka, Japonia

Zwyczajna mowa w regionalnych słowach

Aleksandra Zaborska, Polska

Zwycięski projekt zostanie wydany nakładem Wydawnictwa, a w maju pokazana zostanie także wystawa, na której zaprezentują się najciekawsze projekty w liczbie 40.

Miło mi przypomnieć, że Fundacja Z.O.R.R.O.Z tradycyjnie patronuje wydarzeniu.

KSIĘGARNIA WYTWÓRNI

2017-03-11T00:25:00.002+00:00

Prowadzone przez Magdę Kłos-Podsiadło wydawnictwo Wytwórnia doczekało się stacjonarnej księgarni, bo życie realizuje się dzisiaj coraz częściej w realu, miast się od rzeczywistości dystansować (wcześniej księgarnio-kawiarnię otworzyły Dwie Siostry). Chmielna 10 - tam będzie można zobaczyć i kupić m.in.:

- Pierwszą książkę Katsumi Komagaty - na razie pierwszą część, ale na pewno pojawią się następne;

- TUWIMA, KERNA i BRZECHWĘ - czyli awangardę w klasyce (co jest awangardą w książce dla dzieci zapewne pozostaje kwestią dyskusyjną);

- Ćwiczenia z przyrody, czyli zeszyty na bazie grafik Deyrolle'a - czysta przyjemność dla wielbicieli życia na Ziemi (i cieszę się, że to ja namówiłam do nich Magdę);

- Wytwórniki już wszelakie, bo i od Młodożeńca, i od Madaleny Matoso, ale przecież nie tylko, czyli zeszyty do prac twórczych;
- Wykorzystujące sztukę wizualnej ułudy książki-zabawki, w których pozornie coś się rusza - pojawia i znika, czyli Piżamorama, albo Dzień dobry, do widzenia;
- przepiękny Mój cień - ale o niej powinno być kiedyś osobno;

no i oczywiście

- Kalendarz na 2017, bo jeszcze nie za późno.

A poza tym to nie wszystko.

Uwaga! Uwaga!

Każdy, kto zgłosi się do księgarni w marcu z odpowiednim hasłem na ustach (a brzmi ono: JAODPANIZORRO), otrzyma rabat w wysokości 25% ceny okładkowej; a jeśli jeszcze dana osoba będzie nauczycielem/lką - rabat wyniesie 30%, bo drodzy nauczyciele, szkolni i wczesnoszkolni, ja Was bardzo zachęcam, korzystajcie z tych książek, bo uczniowie Was za to ozłocą. Podpalacze książek przeczyta wielu odpornych na uroki słowa pisanego gimnazjalistów, a niedługo w ofercie wydawnictwa pojawi się nowa trylogia Marine Carteron - Pokolenie K.

Obiecuję, że Wam to wszystko wkrótce obfotografuję i umieszczę na Wirtualnej półce 1 x 365.

PROFI-RYSOWNICZKI

2017-01-17T17:16:00.001+00:00

Wendy MacNaughton i znana u nas z Anatomii farmy, a w internecie z prowadzonego kiedyś bloga „Book by it's Cover" Julia Rothman postanowiły wyjść naprzeciw wszystkim, którzy mówią, że zatrudniliby w końcu dziewczynę-rysownika (czyli swojsko mówiąc „rysowniczkę"), gdyby wiedzieli gdzie jej szukać. WOMEN WHO DRAW jest stroną, na której znajdziecie. Posortowano kobiety według „znaków czasu", czyli kryteriów, których jeśli kiedykolwiek używano, to na pewno nie otwarcie, czyli rasy, wyznania i orientacji seksualnej (zanim powiemy „pora umierać", można jeszcze zadać pytanie: co to ma do talentu?).

Na liście jedna z najlepszych polskich ilustratorek, Agata „Endo" Nowicka, jednak pośród 700 nazwisk (a lista ciągle rośnie), znajdziemy też mniej znane dziewczyny/ kobiety z Polski, zatem włączajcie się, które chcecie, by na tym targowisku próżności zaistnieć. Na zachętę wyznania dyrektorki artystycznej New York Timesa. „Na co zwracasz uwagę, gdy szukasz właściwej osoby do zilustrowania tekstu?"

JOIN! Jak to mówią na tej stronie.

JASNOWIDZE 2016

2016-10-18T19:34:00.001+01:00

Dwa lata temu wydawnictwo Dwie Siostry po raz pierwszy ogłosiło światu, że szuka nowych talentów i jest w stanie za nie zapłacić. Zostało zasypane propozycjami. Zwycięzców zeszłorocznego konkursu można obejrzeć TU, trochę informacji także na stronie wydawnictwa. Czas na drugą odsłonę.

Przedmiotem konkursu jest projekt ilustrowanej książki dla dzieci w języku polskim lub angielskim. Prace konkursowe powinny zawierać scenariusz (konspekt) lub scenorys (storyboard) całej książki oraz 3 gotowe rozkładówki i okładkę.

Każdy zgłaszający się walczy o jedną z trzech nagród. Nagroda główna wynosi 2500 euro; są także dwa wyróżnienia honorowe przyznawane przez jury międzynarodowe. Jury wydawnictwa w ramach swojej nagrody wyda wybraną przez siebie książkę. Przewidziana jest także wystawa pokonkursowa. Wszelkie informacje związane z konkursem dostępne są na stronie wydawnictwa Dwie Siostry.

A teraz chyba najważniejsze:

prace konkursowe należy nadsyłać od 15 listopada do 15 grudnia tego roku

Adres:

Wydawnictwo Dwie Siostry

al. 3 Maja 2 m. 183

00-391 Warszawa

Wyniki konkursu zostaną ogłoszone 15 marca 2017 roku na stronie internetowej konkursu.

Projekty oceni jury międzynarodowe w składzie:

Monika Hanulak (przewodnicząca) i Grzegorz Kasdepke, których przedstawiać nie trzeba, oraz Juraj Horváth - czeski ilustrator i grafik; współzałożyciel wydawnictwa Baobab; kierownik Pracowni Ilustracji i Grafiki na Akademii Sztuki, Architektury i Designu w Pradze, i Åshild Kanstad Johnsen - Norweżka, autorka książki Pieniek otwiera muzeum).

W jury wydawnictwa zasiądą oni, ludzie z wydawnictwa: Ewa Stiasny (przewodnicząca), Jadwiga Jędryas,   Joanna Rzyska  i   Maciej Byliniak.

Patronem, jak co roku, jest Fundacja Z.O.R.R.O.Z i ZORROBLOG.

* * *

Są dwa konkursy, które roszczą nadzieję na wartościowe projekty: JASNOWIDZE Dwóch Sióstr i 3 MAM KSIĄŻKI zainicjowane pod wpływem naszych sugestii przez Instytut Książki dwa lata temu, do tej pory nie wprowadzone do obiegu, czyli do rąk rodziców z nowonarodzymi dziećmi (wyniki można obejrzeć TU).

KONGRES A NA NIM: MARGINESY KULTURY

2016-09-27T22:02:00.002+01:00

Kongres kultury 2016 zaczyna się 7 października. To piątek. Tego dnia zapraszam na „swój stolik”, czyli rozmowę: Kultura dla dzieci - marginesy kultury? Na godzinę 18.30 do Pałacu Kultury i Nauki. W opisach czasem temat występuje pod starym tytułem, czyli Kultura dla dzieci - nisza w niebycie, ale istota jest ta sama.

Dlaczego kultura dla dzieci operuje w niszy, jak przekłada się to na jakość sztuki i czy znamy sposoby, by wypłynąć na szerokie wody?

Bezpośrednio przy stoliku zasiądą Konrad Dworakowski (reżyser teatralny), Maciej Jakubczyk (promotor filmowy), Krystyna Lipka-Sztarbałło (ilustratorka), Magda Kłos-Podsiadło (wydawczyni) , Jarosław Siwiński (kompozytor), Marcin Szczygielski (pisarz) oraz Maciej Wojtyszko (pisarz, reżyser teatralny/ telewizyjny) i prowadząca Monika Obuchow, czyli pisząca te słowa Pani Zorro. Po spotkaniu pozostaną rekomendacje, więc ZAPRASZAM WSZYSTKICH - artystów, nauczycieli, bibliotekarzy,wydawców, urzędników i rodziców - TERAZ JEST CZAS DZIAŁANIA. Bądźcie! Wasza obecność jest bardzo ważna. Spotkanie zakłada dyskusję, więc wyobrażam sobie, że 140 osobowa sala zapełni się tymi, w których głowach od dawna kotłowały się myśli pozytywistyczne.

To nie jedyne wydarzenie z obszaru „dziecięcego", wybraliście bowiem aż 7 tematów, decydując o naszej znaczącej obecności na Kongresie kultury 2016. Szczegółowy rozkład uzyskać można na stronie Kongresu. Nadmienię tylko, że przede mną stolik Krystyny Lipki-Sztarbałło Kultura jako środowisko naturalne dziecka, a największą ilość głosów CAŁEGO KONGRESU (170) zdobył temat Joanny Olech - Czy kultura dla dzieci ma płeć? Zresztą „tematy dziecięce" były w zdecydowaniej czołówce (pierwsza siódemka na 42 stoliki!)

Na Kongresie występujemy pod hasłem PRAWO DZIECKA DO KULTURY i rozkładamy je na czynniki pierwsze. Jedną z ważniejszych odsłon Kongresu będą dwie przedpołudniowa debaty - sobotnia i niedzielna - obie poprowadzi Beata Jewiarz z RDC. W sobotę o 10 rozmawiamy o wykluczeniu z kultury (tu paneliści: Anna Brzezińska, Witold Chmielewski, Konrad Dworakowski, Jerzy Moszkowicz i ja); w niedzielę o 10 o nowych wizjach edukacji (paneliści: Viola Łabanow, Agata Skórzyńska, Justyna Sobczyk, Krzysztof Szmidt, Małgorzata Żytko). Organizatorzy zapewniają streaming, ale wespół z bratnią Fundacją Dobrego Odbioru postaramy się dostarczyć Wam także nagrania z wydarzeń.

Nie zwlekajcie! Żeby uczestniczyć w należy się zarejestrować, a rejestracja trwa do końca września. Potem już tylko na bramce. Każdy uczestnik musi wnieść opłatę w wysokości 10 pln. Wymóg formalny, jak się okazuje.

Chcę Was zobaczyć! W grupie siła.

Zapraszajcie także wszystkich, którzy tam powinni być. Dla ułatwienia - także wydarzenie na FB.

ZBIERZMY SIĘ!

2016-09-08T20:30:00.000+01:00

Od 7 do 9 października w Warszawie odbędzie się Kongres kultury 2016. To pierwszy kongres, na którym ramię w ramię iść obok siebie będą dzieci i dorośli, a raczej „dzieci" i „dorośli"; mówiąc wprost: będziemy rozmawiać o prawie dziecka do kultury nie w internetowej niszy, lecz ogólnodostępnej przestrzeni dyskusji o kulturze.

Kongres jest inicjatywą społeczną, więc istotną jego częścią są propozycje „oddolne". Pod tym hasłem może kryć się każdy. Rodzic, nauczyciel, artysta, promotor, albo Pani Zorro*, ba! nawet minister (szkoda, że nie wziął udziału). Trzeba się zarejestrować, by uczestniczyć, a uczestnictwo wiele ma form. Zgłaszać tematów już nie można, tę szansę dano w wakacje, za to teraz, czyli do 9 września - finisz głosowania. Każdy zarejestrowany ma 7 głosów, warto je oddać przede wszystkim na kulturę dla dzieci i młodzieży. Swój problem streszczam na samym końcu i oczywiście polecam pod rozwagę, oto inne propozycje, niewielka próbka, więc przyjrzyjcie się uważnie i to nie tylko wspomnianej wyżej zakładce, ale także tej „edukacja" - niby wiadomo, ale uczulam. Jak się tam dostać? Po rejestracji przychodzi mail z potwierdzeniem, a w nim klucz. Tylko tym kluczem otworzysz drzwi kongresu.

- Czy kultura dla dzieci ma płeć? Dlaczego tracimy chłopców dla kultury i jak temu zapobiec (Joanna Olech),
- Jakiego kina dla dzieci w Polsce chcemy? (Maciej Jakubczyk),
- Kultura – szansa dla dzieci na uwolnienie się od mentalnej biedy (Tatiana Audycka-Szatrawska / IBBY)
-Kultura jako środowisko naturalne dziecka od urodzenia, sztuka jako podstawowe narzędzie w edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej – czyli o tym, co lubi rozwijający się mózg (Krystyna Lipka-Sztarbałło)

Jeśli nie zagłosujecie, tych tematów nie będzie. Może się zdarzyć, że nie będzie żadnych z naszej działki. Co wtedy? Wtedy pozostają dwa panele i smak goryczy.

Co w panelach? Rozkładamy PRAWO DZIECKA DO KULTURY na rzeczowe części. W pierwszym od strony artystyczno-organizacyjnej, w drugim - edukacyjnym. Szczegółowy program zostanie ogłoszony 12 września w Teatrze Powszechnym. W każdym razie poprowadzi je Beata Jewiarz; ja będę uczestniczyła w tym pierwszym.

Powyżej Agnieszka Glińska - reżyserka i aktorka - mówi krótko to, o czym tu było dłużej. Na stronie FB kongresu, oraz na FB ZORROBLOGA - ludzie kultury, artyści, dziennikarze, aktywiści - namawiają równie żarliwie jak ja: bądźcie, bądźmy. Siła naszej internetowej organizacji jest wielka, udowodniliście to już wcześniej. Dlatego myśląc o was, wszystkich, którzy ciałem być nie będą mogli, zapewniamy pokarm dla duszy via internety - będzie streaming (zapewne) i nagrania (na pewno). Będą wnioski spisane. Po raz pierwszy.

Zapraszam, Monika Obuchow / Pani Zorro

* Kultura dla dzieci – nisza w niebycie?

Kultura adresowana do młodych, także jej krytyka, jest wielkim nieobecnym współczesnych mediów głównego nurtu. Ta znacząca nieobecność może dawać mylne wrażenie, że kultura kierowana do dzieci i młodzieży nie podlega tym samym prawom co kultura i sztuka jako taka. Jednak zapytani wielcy nieobecni odpowiadają: dla dzieci tworzy się tak samo jak dla dorosłych, a nawet trudniej. Co zatem sprawia, że o kulturze dla dzieci się nie mówi? Dlaczego twórcy dla dzieci, ometkowani jako „twórcy dziecięcy”, są wkładani do odrębnej szuflady i w dyskursie o kulturze są obecni jedynie, jeśli w ogóle, w kontekście konsumpcji okołoświątecznej (Dzień Dziecka, Boże Narodzenie)? Jakie wyzwania stoją przed tymi, którzy w rzeczywistości tworzą przyszłego dorosłego obiorcę kultury? Jak działanie w niszy przekłada się na jakość pracy? Co daje, a co zabiera etykieta? Czy tworzenie dla dzieci zamyka artystę w niszy niebytu? Czy brak krytyki wpływa na jakość tej kultury negatywnie? Jak zminimalizować negatywne skutki podziału i czy podział na kulturę dziecięcą i dorosłą powinien zostać zachowany? Dlaczego „twórcy dla dorosłych” tak rzadko zamieszczają swoje głosy w przestrzeni adresowanej do najmłodszego? Czy w tym należy upatrywać nieobecność polskiego kina dla najmłodszych? Często ci, którzy wstępują do kultury dla dzieci jako „twórcy dla dorosłych” wnoszą do niej niepokojącą dwuznaczność dwuadresowości. Jak rozpatrywać ten aspekt kultury? Wiele pytań, których kultura nigdy sobie nie zadała.

ZACHĘTA NA SOBOTĘ

2016-05-02T23:09:00.000+01:00

Długo mnie nie było, ale najpierw zgubiłam obraz swojej nogi, a potem go szukałam. Szukanie obrazów to zajęcie na całe życie, szczególnie, gdy polem mózg, a placem boju ciało (więcej u Olivera Sachsa). Tymczasem spotkaliśmy się ja, noga i mózg w pół drogi, więc choć nie byłam na otwarciu wystawy Współczesnej polskiej ilustracji dla dzieci w Galerii Zachęta (a przecież napisałam do niej tekst dostępny w zakładowej gazetce, czyli zupełnie jakbym współuczestniczyła), to będę na jej zamknięciu.

Zatem plan na najbliższą warszawską sobotę, 7 maja, jest taki:

- 12:30 - na żywo ilustruje Iwona Chmielewska i tego przecież nie trzeba już dodatkowo zachwalać, a już na pewno nie można przegapić;

- 15:00 - o tym, jak zabieram się za czytanie obrazów w książkach, ale nie tylko, bo czasem z nich wypełzają, powiem sama ja, Pani Zorro aka Monika Obuchow; i tu reklamuję się trochę dłużej, bo przy Iwonie jestem puchem marnym;

- 17:00 - finisaż w wykonianiu Magdy Kłos-Podsiadło, na który zacieram ręce, bo nigdy Magdy nie słyszałam, a dużo o tym jej opowiadaniu o książkach słyszałam.

A w niedzielę drugi finisz, wystawy w Muzeum Narodowym, tej pod prowokacyjnym tytułem: „W muzeum wszystko wolno". Zobaczymy.

Zapraszam! Przybywajcie!

PIERWSZY KARTON (SMACZNEGO)

2016-04-09T00:26:00.002+01:00

Gdy 14-lat temu zaczynaliśmy przygodę z książkami dla dzieci, królował Kotek Mruczuś. To była jedna z najlepszych kartonówek. Dzisiaj mój syn chwycił ją z drapieżnym sentymentem i westchnął: „jej, przegryzłem się na wylot". Zaiste, wgryzł się w literaturę, choć nie na prawach znanych szkole (Krzyżacy, Kajtkowe przygody i Rogaś z Doliny Roztoki).

Dzisiaj Mruczusia nie wpuściłabym na salony, taka mu wyrosła konkurencja, a mnie oczekiwania wzrosły. Jednak wtedy pierwsza biblioteczka składała się z jednej półki i przy najszczerszych chęciach trudno ją było poszerzyć, nie wchodząc do antykwariatu (w którym zresztą tektura tylko na pudełkach). Pierwsze ten stan przełamały w 2002 kobiety z wydawnictwa Muchomor, wypuszczając na rynek tzw. „serię śpiewaną"; początkowo jedynie z ilustracjami Agnieszki Żelewskiej: Jadą, jadą misie!, Gdzieżeś ty bywał, czarny baranie?, Ptaszek z Łobzowa, Przybieżeli do Betlejem. Następnie Ewy Kozyry-Pawlak Jedzie pociąg z daleka i Jony Jung Miała baba koguta. Po czym zamilkły „w tym segmencie". Lata świetlne potem (tak z 10 lat) dorzucono: Krakowiaczek jeden i Stary niedźwiedź (znowu Żelewska), Tańcowały dwa Michały Jana Bajtlika. Tak nieskomplikowanie rysowały się początki i długo dobrych książek kartonowych było jak na lekarstwo, dlatego część zbiorów tworzyły rzeczy obce. Je także pokażę w zestawieniu.

seria śpiewana / wyd. Muchomor 2002 - 2012

Zatem: w wyniku szeroko zakrojonej akcji wydobyłam na światło dzienne wszystko, co twarde i łatwo nie poddaje się organoleptycznemu czytelnictwu (przy tym Mruczusiu mój syn naprawdę długo się starał), a jeśli coś przeoczyłam i znajdę niebawem - dorzucę kolejne. To będzie „post w procesie", niechronologiczny. Sprawdzajcie, co jakiś czas, wy, spragnieni informacji. And let me be your internet guide (każde zdjęcie po kliknięciu rozpostrze się do 1000 px, czasem pod tytułami ukryłam linki do podglądów). Dzisiaj polskie, niebawem zagraniczne.

Jednak zanim przewiniecie do obrazków, kilka truizmów (?). Pierwsza biblioteczka - kiedy? Może być i prenatalna. Przy truizmach wrzuciłam znak zapytania, bo jednak niedawno kobieta, zdaje się, że prawie z tytułem doktora, żachnęła się na dźwięk hasła „książka od urodzenia". Że niby po co. Jak to po co? Oczywiście w celach propagandowych. A tak naprawdę: K S I Ą Ż K A - N A J L E P S Z A Z A B A W K A . AAA. Wielkie oczy. Fanaberia przeintelektualizowanych matek. Czyli nie wierzą, na mieście w to nie wierzą. Jednak uwierzcie, a wam będą wierzyć dzieci. Są tacy, którym się to udało. Na początek literatura materiałowa - nią nabić sobie guza nie sposób, a i usnąć w razie czego można bezboleśnie. Dziecko, które jest w stanie przewrócić się z pleców na brzuch, na tym brzuchu może już zatopić się (zęby na przykład) w poważniejszą literaturę kartonową, czyli poznawać książkę w sposób bardziej kontrolowany, a i frustracji nie odczuje, gdy bez wyrobionego chwytu pęsetowego nie będzie w stanie przewrócić kartki (bo będzie). Karton nie wymaga precyzji. Choć w tym zestawieniu zabraknie książek materiałowych, bo ich obecnie w wydawnictwach nie ma, a było ich kilka „w tamtych czasach" (z Muchomora i Endo). Zapewnie wtedy łatwiej było znaleźć dobry materiał i krawcową, niż dobry karton i drukarnię, a teraz na odwrót. Ponadto mam wrażenie, że wtedy kartonówki kojarzyły się z bylejakością i nie były wymarzonym polem do artystycznego popisu dla twórców.

Na czym polega to, co wydaje się oczywiste? To czytanie najmłodszych? Przewraca się kartki (w końcu i w ten jeden z uprzywilejowanych kierunków), gryzie coraz rzadziej, patrzy coraz dłużej (tyle, ile się chce, gdy dorośli się nie wtrącają), kończy, ale w sumie nie kończy, bo można zacząć od nowa (i to nowe zawsze będzie nowe). Opcję interaktywną tego wynalazku uruchamiają rodzice - bez nich nie ma czytelnika: bez czasu i zaangażowania, wielokrotnego czytania, które tylko dorosłym wydaje się takie samo, bliskości i wspólnego przeżywania - po prostu czytelnicze intro intymne. Potem ten wzór dziecko przenosi na samodzielne czytanie w lekturze odnajdując dodatkowo ukojenie: gdy potrzebuje samotności lub samotności zaznaje, odkrywając, że rodzice nie zawsze są na zawołanie. Teatr, który uruchomiliście książką, będzie odgrywał się po wielokroć, ale - wiadomo - nigdy dany spektakl nie jest taki sam. W przypadku literatury obrazu różnorodność jest nawet większa: wchodzą wątki, o istnieniu których mogliście sobie nie zdawać sprawy. W pewnym momencie więc to już dzieci, nie wy będą waszymi przewodnikami. Wtedy nie zagłuszajcie. Są kompetentne i bardzo spostrzegawcze, bo jeszcze nie ogłuszone stereotypami patrzenia. Uwielbiam ten przedliterowy czas. Chłonąć go trzeba i się uczyć od dzieci.

Dosyć gadania. Lista. Choć chciałoby się jeszcze skomentować serwowane najmłodszym tematy: edukacja i zwierzątka, propaganda świata dorosłych. Żywot dziecka.

***

Podobno najmniejsi lubią ostre kontrasty, więc trzeba im opowiadać w czerni i bieli, bo „słabo widzą". Zaiste, nie widzą tak, jak my, ale przez cały czas szybko się doskonalą. Przesadą byłoby więc konstruować tylko takie książki, co innego odmienna artystyczna ciekawostka. Rozmawialiśmy kiedyś intensywnie na temat idei na forum o książkach dla dzieci i młodzieży (polecam to miejsce bezustannie, choć FB właściwie zdusił fora) i kręciliśmy nosem niebotycznie, bo jeśli pierwsza książka dla kogoś, kto nie widzi, to dlaczego widzi rzeczy, których nie poznaje? W tym na dole (co ciekawe rekomendowanych od trzeciego miesiąca) są cienie rzeczy, które występować mogą w otoczeniu dziecka, choć jeśli chodzi o część Zwierzęta tu i tam, raczej wyłącznie w ZOO. Swojskie sztuki znajdziecie w Zwierzętach wokół nas. Inne „tomiki": Jakie to ciekawe! (tam właściwie wszystko) i Moje pierwsze obrazki. Niewątpliwie te rzeczy można także wykorzystać do pracy z dziećmi z deficytami percepcji.

seria „Książeczki kontrastowe" - Ouzo Design - wyd. Wilga 2013

Zwierzątka to już wyższa szkoła jazdy. „Linoryty i gipsoryty dla najmłodszych dzieci". Słucham? Proszę: gipsoryt - „technika graficzna druku wypukłego, w której matryca wykonana jest z gipsu"; linoryt - „linoryt podobny jest do drzeworytu wzdłużnego (langowego) z tą różnicą, że rysunek zamiast w drewnie żłobi się w linoleum." Tu nie będzie wycinanek z czarno-białych kartek, lecz czarno-białe odciski - zwierząt i ich odnóży. Ciekawa podróż, nie powiem, że niedostępna dla najmłodszych, ale w pełni dostępna dla starszawych.

Zwierzątka - Konrad Świtała - wyd. Bona 2013

Proste opowieści o Maksie to książki, które są z dziećmi dużo dłużej niż wskazywałaby na to ich forma. W sumie, jeśli sprowadzić je do komiksowego paska - sprawa staje się jasna. Lakoniczne podpisy uwydatniają humorystyczne aspekty żywota małego dziecka. Język podszyty dzieckiem rozsierdzi jedynie zatwardziałego konserwatystę, albo betonowego purystę. Wasze dziecko żadnym z nich, więc musi to mieć. Wózek Maksa i inne. Część z papierowymi kartkami.

Maks (seria) - Barbo - wyd. Zakamarki

Basia musiała się w końcu doczekać czegoś dla Franka, przecież lubi się z nim bawić. Tak jak książki o Basi poruszają tematy ważkie dla dzieci (może nawet dziewczynek) lat 4+, tak te kartonowe dla roczniaków - nauka kolorów, liczenie i inne fascynujące dorosłych tematy.

Basia i Franek - Zofia Stanecka - il. Marianna Oklejak - wyd. Egmont

Uwielbiam ją, tę serię z pozoru nieskomplikowaną, co wyraziłam dobitnie we wpisie kilka lat temu. Jeśli miałabym konstruować listę dziesięciu podstawowych książek z pierwszej biblioteczki, coś z tej serii by się w niej niewątpliwie znalazło. A dlaczego? Jest tam kto? Gdzie idziemy? Wymyśl coś!

Wymyśl coś! - Anna Clara Tidholm - wyd. Zakamarki 2009 / 2013

Seria o Eli i Olku Catariny Kruusval. Małe, zwykłe, porządne książeczki o małych, zwykłych, porządnych dzieciach. Wydano ich kilka.

Ela i Olek (seria) - Catarina Kruusval - wyd. Zakamarki 2008

Nowość - nowość - nowość. Fiep Wiestendorp (1916-2004) i jej „rozbrykany słownik obrazkowy" dla najmłodszych. W Polsce znana dzięki opowieściom o Pluku z wieżyczki, w Holandii jest jedną ze znanych dziecięcych marek; osobą, której twórczości poświęcono muzeum (ech, żeby tak u nas się myślało). Nie mam nic przeciwko temu, żeby te wesołe gadżety z jej strony zaatakowały polską przestrzeń. Pozostaje tylko pytanie, czy byłoby nas na nie stać?

W domu, w dziczy, na ulicy - Fiep Westendorp - wyd. Dwie Siostry 2016

Gałgankowy skarb wydany po latach w formie, w której powinien zostać wydany już wtedy w latach 70., ale nie mógł z oczywistych powodów (konceptualnych w zasadzie). Pisałam o swojej dziecięcej fascynacji tą książką (link ukryty pod tytułem). Polecam. Jedna z wspanialszych polskich kartonówek.

Gałgankowy skarb - Zbigniew Lengren - wyd. Babaryba 2010

Tronik - wspaniała opowieść o wszechmocnej dziewczynce (a uwierzcie mi, mało takich). Zawsze jest tak, że jeśli się da Joannie Olech opowiedzieć nawet najbanalniejszą rzecz (nocnik), to wymyśli coś, co będzie daleko za nocnik wystawało. Zatem wypada żałować, że już ta opowieść niedostępna.

Tronik - Martyna Skibińska - il. Joanna Olech - wyd. Wytwórnia 2007

Jakże rzadka w tym przedziale harmonijka, czyli wyzwanie drukarskie, szkoda, bo ciekawie można wykorzystywać w zabawie dobrze zaprojektowaną książkę w tej formie, nadając jej przy okazji nowy wymiar. Spacer

Spacer - Łukasz Łęcki - il. Marta Liszka - wyd. Czerwony Konik

Wiosna, lato, jesień, zima, czyli przegląd pór roku w formie rymowanej namalowany przez Beatę Zdębę. Co ciekawe na okładce napisano: wiek 18 m-cy+. Ciekawe dlaczego. Rogi zaokrąglone, więc oka nie wykole. Może lakier ciężkostrawny?

Wiosna, lato, jesień, zima - Małgorzata Strzałkowska - il. Beata Zdęba - wyd. Bajka 2014

Jeśli już jesteśmy przy czasie. Jaki to miesiąc Marcina Strzembosza (wyd. Muchomor) wznowiono niedawno po latach.

Magiczna książeczka. Magią tu było wykorzystanie rastrów soczewkowych, dzięki którym uzyskano zmieniające się quasitrójwymiarowe obrazki, stereogramy. Jedna z ocaleńców biblioteki mojego syna. Książki wydano cztery: Pora wstawć, W gospodarstwie, Zabawy na dworze i właśnie Dobranoc. Ot, ciekawostka. Szczególnie dla rodziców, którzy w dzieciństwie ekscytowali się podobnymi pocztówkami (panna mrugająca).

Dobranoc - Sue King - wyd. Bellona 2003

Zakątki, czyli kto tu mieszka? Autorka, Michalina Rolnik jest laureatką konkursu na książkę dla dzieci - Jasnowidze. Wydarzeniu patronowała Fundacja Z.O.R.R.O.Z, a więc i ZORROBLOG. Kto gdzie mieszka? Manolo w Meksyku, Nanuk w Grenlandii. Gdyby książkę wydała Krytyka Polityczna realistycznie dodałaby uwłaczające godności ludzkiej warunki wielu dzieci na świecie. Tu dostajemy idealną wersję rzeczywistości w strojach ludowych.

Zakątki, czyli kto tu mieszka? - Michalina Rolnik - wyd. Dwie Siostry 2015

Księga dźwięków i Minibiblia Soledad Bravi. Podobne, a zupełnie różne. Minibiblia przypomina syntezę dokonaną na potrzeby klasyki w wydanym przez Format kartonowym dramacie Romeo i Julia (o nim poniżej), tu syntezuje się Biblię, by na jej przykładzie „uczyć liczyć". Księga dźwięków jest poniekąd satyrą na relację pomiędzy dorosłymi, a dziećmi, podśmiewuje się bowiem z żelaznego repertuaru zabaw, do których należą odgłosy wydawane paszczą. Z tego powodu śmieszy i dzieci starsze, więc będzie dobrą lekturą łączącą rodzeństwo o pewnej różnicy wieku (gdybyście szukali czegoś na wspólne wieczory). Przy okazji: Bravi prowadzi blog.

Księga dźwięków i Minibiblia - Soledad Bravi - wyd. Dwie Siostry

Jeśli Ola Cieślak to Od 1 do 10 i Co panda, a co nie wypanda, w obu przypadkach jest autorką tekstu i ilustracji. Niektórzy być może zakrzykną ze zgorszeniem, że to tektura dla dorosłych, bo jeż klnie („o żeż!) i od tego można nauczyć się kląć. Powiem jedno: od tego można się nauczyć, że „o żeż" pisze się przez „ż", bo zapewne sama napisałabym z „sz" (biję się w pierś). Po tym krótkim intro, zapewne się domyślicie, czy to lektura dla waszych dzieci.

Od 1 do 10 - Ola Cieślak - wyd. Dwie Siostry

Raz, dwa, trzy, psy może być dobrym wstępem do zabawy językiem, czyli co dopisać, żeby stworzyć pseudowierszyk. Potem można spróbować to narysować. Poniekąd podobną zabawę wykonywali tłumacze, by w miarę bezboleśnie zaadaptować ilustracje do swoich warunków językowych. Czasem się nie dało i różne wersje językowe mają różne rysunki. Dlatego jeśli ktoś fascynuje się językami (obcymi), może skompletować sobie jeszcze angielską i francuską odsłonę. Przy okazji: wydawnictwo Hokus-Pokus szykuje się do wydania kolejnej kartonówki Niemki Nadii Budde. Mnie to cieszy, bo ta kreska do mnie przemawia.

Raz, dwa, trzy, psy - Nadia Budde - wyd. Hokus Pokus

Cyferki. Rymuje Jacek Cygan. Zdziwiło mnie, bo myślałam, że on tylko pod muzykę rymuje. Rysuje Ola Woldańska. Czy pod muzykę? To wie tylko ona.

Cyferki - Jacek Cygan - il. Ola Woldańska - wyd. Czerwony Konik 2011

Tak na marginesie liczenia, bo nie jest to książka, którą teraz człowiek ekscytowałby się nadmiernie. Było kiedyś takie Liczymy razem z mamą (i prawie nic innego), teraz jest nowe Liczymy razem z mamą (i inne kartonowe z Włoch), a że nowe, to i na nowo nazwane (i zrymowane): Jeden, dwa, trzy... Warto odnotować, gdy już jesteśmy przy „książkach do liczenia", że pewne pomysły mogą pojawiać się w innych odsłonach. Jak mniemam przypadkiem. W każdym razie tam dziecko może palcem trafiać w dziurki, a dziurek tyle, ile powinno być na każdej stronie (od 1 do 10, a potem nawet prawie 36). Przy okazji pozwolę sobie odnotować ciekawe kuriozum ze strony pt. „Sklep Egmont": „Produkty w cenie poniżej 17 zł. mają doliczony do kosztów przesyłki dodatkowy koszt operacyjny wynoszący 4 zł." Nawet nie wiem, jak to (inteligentnie) skomentować. Wspomniana tu książka kosztuje 16,99.

Jeden, dwa, trzy - Zbigniew Dmitroca - wyd. Emont 2015

Wspomniane wyżej książki wyszły w serii „Akademia malucha" (takie skrzyżowanie uniwersytetu z warsztatem samochodowym), więc warto odnotować w ogóle istnienie trendu nauczania w literaturze wczesnodziecięcej, te wszystkie Mądre Maluchy, Błyskotliwe Niemowlaki i Przeintelektualizowane Trzylatki (Generalnie Einsteiny). Śmieję się wyższościowo, ale przecież mój syn też miał takie w swojej pierwszej bibliotece (a gdy poszedł do szkoły, nie umiał czytać i podobno zagrażał mu analfabetyzm). Uczę się i bawię. Tak się bawił, że zapomniał się uczyć.

Uczę się i bawię - Joanna Bernat - il. Grażyna Faltyn - wyd. Wilga 2003

Zatem nauczanie lepiej lepiej zakamuflować. Są sposoby.

Gdy wydawało się, że idea Mamoko jest pomysłem dobrze zrealizowanym i zamkniętym, pojawiło się Mam oko na litery (i liczby), czyli dwie bardzo inteligentnie skonstruowane książki do zabawy w wiedzę (celowo nie piszę „edukacyjne", bo gdyby to było pierwsze słowo, które przyszło Mizielińskim, założę się, że nigdy nie zabraliby się do zrobienia tych książek). Te rzeczy są tak przebiegle wymyślone, że zakładają od razu międzynarodowe skapitalizowanie pomysłu i bez wielu przeróbek można je wydać na rynku angielskim na przykład.

Mam oko na liczby / litery - Ola i Daniel Mizielińscy - wyd. Dwie Siostry 2012

Od A do Z Janusza Minkiewicza (z ilustracjami Bohdana Wróblewskiego) jest wznowieniem „dawnych czasów". Jedna z książek do nauki liter (jakże poszukiwanych), choć przede wszystkim do czerpania przyjemności (tych ciągle nie dość).

Od A do Z - Janusz Minkiewicz - il. Bohdan Wróblewski - wyd. Dwie Siostry 2009

Powiem tak: poznałam ostatnio Dominika Cymera i myślę, że to niewykorzystany ciągle talent polskiej literatury dziecięcej, a matematyka podobno jest jego wielką pasją. Pewnie przydałoby się, by podpowiedział, jak wykorzystać jego książkę, gdy pasji się nie posiada. Namawiam. Szczególnie, że wydawnictwo Dwie Siostry zamiesza wydać genialny zeszyt nie do matematyki. I to już za chwilę. Tymczasem: Matemoto.

Matemoto - Dominik Cymer - wyd. Dwie Siostry 2015

I tak sprytnie przechodzimy do książek o samochodach. Mało jest książek o samochodach, a zapotrzebowanie duże. Jedną z nich - Auto. Drugą będzie Auto Ferdynand Janoscha. Warto.

Auto - Jan Bajtlik - wyd. Dwie Siostry

Pora na potwora i angielskojęzyczna wersja Let's Go Monsters to przekładanka literowa, zabawa znana jak świat. Trzyliterowe wyrazy, czasem całkiem fikcyjne. Trzyczęściowe zwierzęta. Znane lub całkiem wymyślone.

Pora na potwora / Let's go Monsters - Daniel i Ola Mizielińscy - wyd. Dwie Siostry 2014

Bardzo głodna gąsienica - klasyk nad klasykami, wynik udanego mariażu świata reklamy (dla którego pracował wtedy z autor) z książką dziecięcą (dla której chciał zacząć pracować). Wymyślona przez Erica Carle'a pod czujnym okiem redaktorki jest dowodem na to, że dusza artysty to jedno, a oko redakcji to drugie: tu wyłapie, tam podpowie, gdzieś odrzuci i wspólnymi siłami tworzy się hit. Amerykanie (i wiele lat później my, czyli wydawnictwo Tatarak) wydali historię gąsienicy, która je bez umiaru, by przekształcić się w motyla, w wielu formatach. Na zdjęciu mały.

Bardzo głodna gąsienica / Very Hungry Caterpillar - Eric Carle - wyd. Tatarak

Pierwsza książka o słowach. Eric Carle jak już się rozkręcił, to wydał wiele innych książek. Otworzył także Muzeum Ilustracji. Kilka książek Carle'a mamy dzięki wydawnictwu Tatarak (także Od stóp do głów), muzeum ilustracji cały czas nie mamy i pewnie nieprędko się pojawi (brak podobnego myślenia).

Moja pierwsza książka o słowach - Eric Carle - wyd. Tatarak

Ciekawski George - kolejny amerykański hit, choć nieco trącący myszką w związku z definitywnym odejściem epoki kolonialnej - ma ciekawą historię powstania, która być może w końcu doczeka się tu osobnego wpisu. W każdym razie małą małpkę wywozi się z jej naturalnego środowiska, by cieszyła gawiedź w mieście. I cieszy; jak małe dziecko. Małpkę u nas wydano za późno (wydawnictwo Modo, inne niż te kartonówki), ale jeśli przymknie się oko na zmianę stosunku do zwierząt, która to dokonała się od 1940, gdy George się narodził (w Paryżu zresztą oryginalnie; to wojenny import z Europy), to sumienie da wam spać spokojnie, bo generalnie George'owi nic złego się nie dzieje.

Ciekawski George - H. A. Rey - wyd. Buchmann 2011

I jeszcze trochę zwierzątek z naszego (no, nie do końca) podwórka: Koala nie pozwala, czyli Witek o koali, bo Cieślak o pandzie? Być może to swoista polemika między wydawnictwami (Bajka vs Dwie Siostry). Wiersze o koali śmieszne, pointujące „na zwierzęco" dobrze znane sytuacje z życia codziennego, a ilustracje jak zwykle u Dziubak urocze i do tego komentujące na swój sposób (koala jako Liberace!). Pod spodem wydana w tym samym czasie i najwyraźniej w tej samej serii (ten sam format) Myszka Doroty Gellner z ilustracjami Dobrosławy Rurańskiej pozwala podejrzewać, że będzie to udana „linia wydawnicza". To w każdym razie jedna z najświeższych propozycji w tym zestawieniu. 2016 rok, czyli nowość - nowość - nowość.

Koala nie pozwala - Rafał Witek - il. Emilia Dziubak / Myszka - Dorota Gellner - il. Dobrosława Rurańska - wyd. Bajka 2016

Krecik - wiadomo. Sentyment ponadpokoleniowy. Sięgało się po nie, gdy nie było nic innego. Czy teraz książki o kreciku wzbudzają jeszcze żywsze emocje, gdy w koło tyle atrakcyjnych nowości?

Krecik / Krecik i lato

Jeśli mówimy o znanych postaciach to nie może ich zabraknąć. Muminków nie trzeba przedstawiać, choć być może nie wszyscy zdają sobie sprawę z mnogości dostępnych opowieści, bo nie tylko książki z opowiadaniami, które je rozsławiły, ale także opowieści obrazkowe oraz komiksy. To Tove Jansson. Kartony wyprodukowała firma, która zarządza prawami. Bez szału, ale i bez wielkiego wstydu.

Muminki. Mała księga. Liczby / Kolorowa Dolina Muminków

Nieznacznie cofnijmy się w czasie. Mały lisek - cyferki towarzyszyły Mruczusiowi na półce. Były chyba jeszcze kolory, ale zostały zjedzone.

Mały lisek. Cyferki - il. Sandro Barbalarga - wyd. Siedmioróg 2003

Była także seria z ilustracjami Stephena Carthwrighta Znajdź: Misia/ Świnkę (oraz więcej). Wydawnictwo Olesiejuk 2008 rok. Test na spostrzegawczość.

Mysia, och Mysia. Była ważna. Oglądać można było animacje z jej nieskomplikowanymi perypetiami, ale także - dzięki firmie Endo - książki. Książki miały „elementy interaktywne" - głównie klapki, ale także na przykład mechanizm zegarowy. Czy ktoś dzisiaj jeszcze wydaje Mysię? Czy ktoś ogląda Mysię? Czy Mysia już jest passe?

Która godzina, Mysiu? - W drogę, Mysiu! - Lucy Cousins - wyd. Endo

A jak Mysia, to trzeba by było wspomnieć także Charliego i Lolę. Tak samo jak Mysia rodzeństwo to sprzężone jest z filmem. Charakterystyczny styl rysowania Lauren Child powoduje, że czegokolwiek się nie tknie, zawsze narysuje Charliego (albo Lolę). No i tak Pippi przez nią zilustrowana zawsze będzie Lolą (tylko w peruce). Przekleństwo! Na tekturze u nas wydano Skwarek zgubił się chyba na dobre. Okienka były!

Pan Kłap także miał „elementy" - ech, to była atrakcja. Zwykle takie książki potrafiły być dosyć paskudnie zilustrowane. Ta dawała radę, głównie dzięki podobieństwu do świata Mysi. Kłapów, jak Mysi, jest kilka.

Pan Kłap i zwierzęta - Jo Lodge - wyd. Olesiejuk 2007

Ojej, jedne z pierwszych książek Pawlaka (Pawła) i „Pawlaczki" (Ewy Kozyry)! 1998 rok. Księżycowa kołysanka. Perypetie królika Smyka kręciły się w pozytywce w kształcie księżyca i były tłumaczeniem tekstu obcego (te zielone). Królik występował też w wersji niebieskiej, bez księżyca. Nie powiem, żebym je uwielbiała, bo to kolejne utwory wierszowane (choć, jak wiadomo, Pawlaków kochamy całą Polską), ale mój syn także je nadgryzł. Smyk zasypia z pozytywką, / czarodziejską snu przygrywką, / Pierrot sypie mu pod głowę / sny bajecznie kolorowe (tekst polski: Marta Berowska) Wszystkie tytuły: Królik Smyk na Księżycu, Pochmurna noc, Pierrot z Księżyca (zielone) oraz Magiczna kołderka i Smyk idzie spać (niebieska).

Księżycowa kołysanka - Paweł Pawlak / Ewa Pawlak - wyd. Wilga 1998

Dosyć sentymentów, wracamy do współczesności. Misie (Różne i Robi) i z nimi zabawy zaproponowane niedawno przez Agatę Królak. Dobra zabawa słowem i obrazem.

Różnimisie i Robimisie- Agata Królak - wyd. Dwie Siostry

Powstałe we współpracy z Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie Zwierzęta i Kolory (książeczki dwujęzyczne) wykorzystujące wycinanki w stylu kurpiowskim, łowickim, piotrkowskim i rawskim. Na pewno dodają „temu segmentowi" niezbędnej różnorodności.

Kolory i Zwierzęta - Andrzej Owsiński - wyd. Muchomor 2012

Mmmm - ciekawa opowieść bez słów. Warto mieć, ponieważ udana to realizacja na wielu poziomach (technika wyróżniająca się na tle obecnych dzisiaj mód; sensowna zabawa formą książki). Szkoda, że chyba przeszła niezauważenie.

Mmmmm - Monika i Adam Świerżewscy - Eneduerabe 2014

Książka urodzinowa - to bardzo dobry pomysł, bo urodziny dziecka są dla dziecka oczywiście datą najważniejszą, dla której żyje się przez cały rok. Są tacy, który mówią, że Woldańska powinna tę serię ciągnąć do osiemnastki. Ja bym nie zabroniła. Pierwsze / Drugie urodziny prosiaczka.

Pierwsze urodziny prosiaczka / Drugie urodziny prosiaczka - Ola Woldańska - wyd. Czerwony Konik

Z Edwardem Lutczynem jest tak, że albo ktoś nim, excuzes le mot, rzyga, albo lubi jako barwny element przede wszystkim polskiego świata karykatury. U niego jest dużo i dosłownie. Dla wielu za dużo i za dosłownie. Chotomską kocha prawie każdy. Tu przypomnienie znanej opowieści i tłumaczenie dla tych, którzy nie ogarniają języka polskiego. Kurczę blade.

Kurczę blade - Wanda Chotomska - il. Edward Lutczyn - wyd. Babaryba

Findus na kartonie jest przygodą, którą można przeżywać zaraz potem w wersji papierowej. A bez papierowego Findusa podróż w literaturę dla dzieci byłaby niepełna. Pasiasty kot i jego starszy towarzysz-człowiek plus świat ich powszedni - ludzi i stworów. Czy kot rzeczywiście mówi? Czy stwory są widoczne dla innych, prócz Pettsona i Findusa? Czy staruszek jest zwariowany? Tych odpowiedzi nie znajdziecie, ale można ich szukać w swojej głowie i w interpretacjach akademickich. Kto by pomyślał, że taka para wzbudzi zainteresowanie. Staruszek i kot? To absurdalne!

Poznaj Pettsona i Findusa - Sven Nordqvist - wyd. Media Rodzina 2015

Ciekawe, co myśli o tym królowa Pawła Mildnera pławi się w oparach absurdów słownych, a dlaczego tak, poniekąd wyjaśnia się po wywiadzie z Pawłem Mildnerem.

Klasyka w kartonie, czyli Romeo i Julia w wersji dwujęzycznej i Alicja w Krainie Czarów po angielsku sprowadzone do meritum, czyli kilku symboli. Właściwie zabawne, choć jak się głębiej zastanowić bardziej dla dorosłych niż dla dzieci, choć to „Baby Lit". Jedna z książek, które rewelacyjnie można wykorzystać w edukacji późnoszkolnej, ale nikt jej tam nie wykorzysta, bo to przecież karton dla maluchów. Tymczasem można by się zastanowić nad ideą wyciskania soku z klasyki. Z klasyki w szkole wyciska się siódme poty.

Romeo i Julia - Jennifer Adams - Alison Oliver - wyd. Format 2015

Alice in Wonderland - Jennifer Adams - Alison Oliver - wyd. Gibbs Smith 2012

W końcu i polska klasyka, czyli przede wszystkim nieśmiertelny Tuwim w kilku odsłonach (chciałoby się zapytać: dlaczego nie Brzechwa?!).

Ptasie plotki z ilustracjami Piotra Rychla, Spóźniony słowik narysowany przez Ewę Poklewską-Koziełło, Taniec Agnieszki Żelewskiej. Tuwim w trzech odsłonach wydany na fali powodzenia „serii śpiewanej" w wydawnictwie Muchomor. One wyznaczały XXI-wieczne początki dobrej książki.

Ptasie plotki - Julian Tuwim - Piotr Rychel - wyd. Muchomor 2004

Właściwie tylko Tuwima mamy w wydaniach kartonowych. Także wydawnictwo Wytwórnia wypuściło swoją wizję klasyka dla najmłodszych i opatrzyło ją cyfrą 1. Opatrzyło ją cyfrą 1 i na tym skończyło. Wygląda na to, że miał to być po prostu Number One. O panu Tralalińskim rysowała w 2010 Katarzyna Bogucka.

O panu Tralalińskim - Julian Tuwim - il. Katarzyna Bogucka - wyd. Wytwórnia 2010

W aeroplanie chyba przeszło całkowicie bez echa, choć ciekawe, bo inne. Połączenie lalek z czarno-białym rysunkiem flamastrem (?), tuszem (?). Czasem niewielki (12 cm) kwadrat podzielony jest jeszcze na pół. Autorką jest Ada Bystrzycka z domu Szczudło, rocznik 1981, artystka kabaretowa i rzeźbiarka związana z teatrem (reżyseria światła), dyplom ASP w Krakowie w 2005 roku. Chyba nie zilustrowała nic innego, a jej strona dawno wygasła. Jednak książkę cały czas można kupić w wydawnictwie Bona. W Aeroplanie.

W aeroplanie - Julian Tuwim - il. Ada Bystrzycka - wyd. Bona 2013

Rzepka z ilustracjami Emilii Dziubak. Winna być z puzzlami, tak jak jej „koleżanka", Lokomotywa, występująca w wersji na karton i puzzle, czyli książka-zabawka i zabawka-zabawka (gdyby ktoś nie był pewny, że książka-zabawka wystarczy). Pisałam o niej wielokrotnie.

Rzepka - Julian Tuwim - il. Emilia Dziubak - wyd. Visart

Harmonijki, mówiłam, że ich mało. Te wydane już kilka lat temu. Znane skądinąd ilustracje przeniesione na podręczny i poręczny karton (mały format po złożeniu). Tu pomiędzy tuwimami jeszcze Stanisław Jachowicz i Pan kotek był chory i inne wierszyki.

Pan kotek był chory - Stanisław Jachowicz - wyd. G&P 2014

Warto nadmienić, że w czasach, gdy kartonową książkę zrobić porządnie było jeszcze wyzwaniem Agata Dudek zilustrowała dwie dla Endo (nowego Endo). Straszne strachy (tekst: Olga Gromek) i Czy można dotknąć tęczy (tekst: Przemek Wechterowicz). Ilustracje w tamtym czasie można było także znaleźć na ubrankach, a karton wywijał się fantazyjnie.

Straszna strachy i Czy można dotknąć tęczy - il. Agata Dudek - wyd. Endo 2010 / 2009

* * *

Wimmelbuchy, czyli wielkoformatowe książki obrazkowe, tzw. „świat w obrazkach". Nie ma co ukrywać, że choć w tym segmencie specjalistami byli Niemcy (stąd nazwa), o tyle u nas szał na dobre rozkręcili Mizielińscy i ich Mamoka. Teraz więc specjalistami są ci ostatni. Żelazna pozycja prezentowa. Jeśli w waszej biblioteczce nie ma Mamoka, to znaczy, że nie macie właściwej biblioteczki. Jeśli macie podarować polską literaturę dziecku obcojęzycznemu, to tylko Mamoko mu kupujcie. Szczególnie jeśli nie czyta w żadnych znanych językach (bo nie może, albo nie chce). Wypróbowana broń literacka przeciw analfabetyzmowi. Jeśli ktoś jeszcze nigdy nie zaglądał do tego miasteczka, polecam linki ukryte pod tytułami (podpisy pod zdjęciem).

Mamoko / Dawno temu w Mamoko / Mamoko 3000 - Ola i Daniel Mizielińscy - wyd. Dwie Siostry

Wiosna na ulicy Czereśniowej i inne pory także, czyli świat w obrazkach. Niemka Routraut Susanne Berner (1948) właśnie została nagrodzona przez IBBY nagrodą im. Hansa Christiana Andersena. W uzasadnieniu napisano:

„Berner's work is at all times recognizably hers, while simultaneously being intensely responsive to the demands of the text, or in the case of the Wimmel Books, to the specific world of a very specific town. She is willing to take risks [...] The Wimmel Books are an exemplar of how to construct an elaborate and complex world filled with small important narratives that can engage the viewer for hours through purely visual story telling power. Berner never talks down to her audience and yet her books are unmistakably for children. Children all over the world deserve to be exposed to her brilliant, humane, rich, emotionally true and deeply engaging books."

To cut a long story short: dzieci zasługują na to, by dla nich tak mądrze rysować.

Wiosna / Lato / Jesień / Zima / Noc na ulicy Czereśniowej - Rotraut Susanne Berner- wyd. Dwie Siostry

Ali Mitgutsch (1935)- niemiecki specjalista, „ojciec gatunku" (niech więc matką będzie Berner). Niesamowity oryginał. W mieście to pierwsza niemiecka książka obrazkowa „z życia wzięta". 1968 rok. O Alim było trochę na ZORROBLOGU. Tam też prawdziwie duże wydanie tego tytułu.

W mieście / Na wsi - Ali Mitgutsch - wyd. Tatarak 2011

Jeśli byliśmy już wszędzie, to w końcu i tam musimy trafić. Na budowie. Stephan Lomp to kolejny Niemiec w zestawieniu. Pracował w reklamie, za książki się wziął w 2011 roku. Wygląda na 40-tkę, czyli oto mamy kolejne pokolenie niemieckich „wimmelbucherów".

Na budowie - Stephan Lomp - wyd. Babaryba 2014

To jeszcze tylko jedna Niemka i wracamy do Polski. Straż pożarna i W krainie misów. (2004 rok, choć Misie chyba wznowione niedawno) - Anne Suess.

W krainie misiów - Anne Suess - Schwager Et Steinlein 2004

Wracamy do Polski. Nasza Księgarnia postawiła jakiś czas temu sobie za punkt honoru nadgonienie zaniedbań gatunkowych i zaczęto tam wydawać wielkoformatowe książki obrazkowe. Jest ich wiele: Chodzi o to, czy wiesz, co to zwierzęta , Co robią pająki, Legendy polskie, Biblia dla dzieci w obrazkach, Rok w mieście Katarzyny Boguckiej i Rok w lesie - Emilii Dziubak (znowu Dziubak!).

Co robią pająki? to przede wszystkim popis dowcipu Daniela de Latoura. Znany drzewiej głównie z humorystycznych portretów absurdalnych - Niepospolici ludzie w dniu swoim powszednim wreszcie na dobre zadomowił się w literaturze dziecięcej. Zeszły rok należał do niego „pod względem wystąpień". Jeśli więc kupić tę książkę, to ze względu na ilustracje. Rymowanki Marcina Brykczyńskiego nie powalają, nie są także informatywne. Właściwie to chyba nie jego wina; zapewne takie było zamówienie. I to jest mój zarzut wobec całej serii „Co robią"; miało być naukowo, a wyszło jak zawsze, czyli mrówki zamiatają korytarze. Dobra, niech zamiatają, co innego mają robić, ale po co te huczne zapowiedzi z okładek, że oto entomologię stosowaną będziemy uprawiać.

Co robią pająki? - Daniel de Latour - Nasza Księgarnia 2014

Rok w mieście i Rok w lesie. Dizajnerski świat miejski Boguckiej vs uroczy świat Dziubak i widzę, że u nas (tzn. w Polsce) zdecydowanie wygrywa ten Dziubak - jest tym, na co zawsze istniało ogromne zapotrzebowanie - bezpiecznym, kolorowym miejscem, zamieszkałym przez niesamowicie przyjazne stworzenia - po prostu bajka. Cieszę się ogromnie, że udało się ten opis wpasować w styl, z którego można być dumnym. Bo kolorowy, ale nie kiczowaty, bezpieczny, ale nie przesłodzony, przyjazny, ale lekko zwariowany (stworzenia łypią zawadiacko). Można się nie podlizywać, a być całkiem miłym; może być kolorowo, ale nie kiczowato. O Emilii Dziubak ciągle u nas za mało. To musi być bardzo skromna osoba. Wcześniej w tym zestawieniu jej kartonowa opowieść o koali z tekstem Rafała Witka.

Rok w lesie - Emilia Dziubak - wyd. Nasza Księgarnia 2015

A jeśli o mieście, to także Jestem miasto - Warszawa. Mapa historyczna stolicy. Uczepić się można, że kompletnie nie trzymająca się realiów kartograficznych. Znowu na forum o książkach spieraliśmy się, czy dało się inaczej. Powinno się dać, bo dowolność rozmieszczenia wzbudza jednak zamęt (znowu sprawdziłam dzisiaj rano - wzbudza, gdy się chce zlokalizować siebie względem historii).

Jestem miasto Warszawa - Marianna Oklejak - wyd. Czuły Barbarzyńca 2012

Mój pierwszy atlas świata państwa Pawlaków.

Mój pierwszy atlas świata - Paweł i Ewa Pawlak - wyd. Egmont 2011

Najpierw jeszcze w Lektorklecie Mój pierwszy alfabet, potem już w Emoncie Moja pierwsza księga pojazdów - szyjąca ilustratorka - Ela Wasiuczyńska. Tworząca w dobrym stylu to, co podobno dzieci (i Polacy) lubią najbardziej - optymistyczny kolorowy świat, taki, w którym sama też chciałaby żyć. Jedna z tych osób, które stworzyły dobrą ilustrację dla dzieci, bo obecna była od początku XXI wieku. Robiłam z nią wywiad zanim zaczęłam interesować się ilustracją. Oczywiście z okazji 1 czerwca.

Moja pierwsza księga pojazdów / Mój pierwszy alfabet - Ela Wasiuczyńska - wyd. Egmont 2011 / Lektorklett 2009

* * *

Zaczęło się od Mruczusia, ale Mruczuś to tylko 10 lat wstecz. Warto na koniec sięgnąć dalej - do lat 70, na przykład. Okazuje się, że sporadycznie wydawano wtedy książki kartonowe, głównie tłumaczenia drukowane w demoludach. Właściwie ten wątek zasługuje na osobny post, daję więc tu tylko kilka rzeczy „dla smaku".

Quasi tangram w książce, czyli Kształty i barwy z 1974 roku.

Kształty i barwy - Hans Hänel - il. Inge Uhlich - wyd. Karl Nitzsche Verlag 1974

Gdzie jadłeś obiad, wróbelku? Samuela Marszaka. Jakże ja lubiłam Marszaka! Jakże wielbiłam tę książkę, w której wróbelka można było bezkarnie wkładać w paszczę każdego zwierzęcia!

Gdzie jadłeś obiad, wróbelku? - Samuel Marszak - il. Ludmiła Majorowa - wyd. Małysz 1977

A tak zupełnie na koniec, by ostudzić „omniczytelników" picturebookowych: kilka tygodni temu ogłoszono raport Biblioteki Narodowej, znany jako „Podstawowe wyniki badań czytelnictwa za rok 2015" (główny obiekt podniety środowisk załamujących ręce nad upadkiem kultury czytania), w nim znaczący ustęp „Wielkość księgozbioru domowego". Otóż ta wielkość księgozbioru domowego nie obejmuje „ilustrowanych książeczek dla dzieci". O. W tym segmencie się nie popiszecie.

Za to niebawem popiszę się jeszczę przed wami księgozbiorem kartonowym w językach obcych. Do usłyszenia!

ŚWIATOWE NAGRODY

2016-04-05T21:50:00.001+01:00

Przynam się, że o wydawnictwie YA! nawet nie słyszałam, tak jak o Meg Rosoff (1956), która została właśnie właścielką 5 mln koron szwedzkich i laureatką ALMA, czyli Astrid Lindgren Memorial Award, najważniejszej, bo największej nagrody tzw. „dziećlita". Tak orzekło jury w składzie: Boel Westin (szwedzka literaturoznawczyni), Henry Ascher (szwedzki pediatra), Stefan Casta (szwedzki pisarz), Elina Druker (fińska badaczka literatury Uniwersytetu Szkokholmskiego), Annika Edlund (szwedzka bibliotekarka), Lennart Eng (szwedzki grafik, ilustrator), Anna Höglund (szwedzka pisarka i ilustratorka), Mats Kempe (szwedzki pisarz i bibliotekarz), Katarina Kieri (szwedzka pisarka), Lena Kåreland (szwedzka badaczka literatury), Maria Lassén-Seger (fińska badaczka literatury), Johan Palmberg (praprawnuk Astrid Lindgren). W tym roku do nagrody „z ramienia Polski" zgłoszono Fundację Cała Polska Czyta Dzieciom, Olę Cieślak, Małgorzatę Strękowską-Zarębę i Jana Pieńkowskiego. Bardzo zabawne zestawienie.

W każdym razie w najbliższym czasie czytam Meg Rosoff, która „współczuje dzieciom wchodzącym w świat dorosłych" i czekam na wasze opinie, bo wydano u nas dwie jej książki: A gdybym zniknęła? i Moje nowe życie. Na zachetę cytat z tej pierwszej: "Nie mogę sobie wyobrazić, że jestem dorosła. Inna niż teraz. Stara, zamężna lub martwa." W liceum myślałam, że w 2000 roku moje życie się skończy.

O Rotraut Susanne Berner (1948) zwyciężczyni nagrody Hansa Christiana Andersena i owszem, słyszałam. W uzasadnieniu zawarto wiele pozytywów, które sprowadzają się do jednego: dzieci zasługują na to, by dla nich tak mądrze rysować. Polskie dzieci mogą z tego przywileju korzystać dzięki wydawnictwu Dwie Siostry.

Nagrodę Andersena przyznaje się w dwóch kategoriach - dla ilustratora i dla pisarza. Pisarzem roku 2016 został Cao Wenxuan z Chin. O nim to chyba nikt poza Azją nie słyszał. Cao „pięknie pisze o skomplikowanych losach dzieci, które czekają wspaniałe wyzwania". Jury w składzie poniżej podkreśliło, że wierzy w dobrą literaturę poza obszarem anglojęzycznym - piękny to gest idealistyczny, ale za każdym nagrodzonym stoi wpływowe lobby w kręgach nagradzających. Tu więc pozwolę sobie zacytować kolejny wyimek i zadedykować go wszystkim, którzy utyskują w takich sytuacjach, że my tu Polacy nawet nie zgłaszamy: „Recently Cao Wenxuan's books have been making their way into the world and have found enthusiastic readers in England, France, Germany, Italy, and Korea."

Jurorzy tegorocznej nagrody Andersena:

· Lola Rubio (Argentyna) - redaktorka i bibliotekarka

· Dolores Prades (Brazylia) - wydawczyni i metodolożka czytania

· Wu Qing (Chiny) - anglistka / literaturoznawczyni

· Kirsten Bystrup (Dania) - bibliotekarka dziecięca

· Yasmine Motawy (Egipt) - literaturoznawczyni (lit. dziecięca)

· Shoreh Yousefi (Iran) - nauczyciel początkowy i redaktor

· Andrej Ilc (Słowenia) - wydawca

· Reina Duart (Hiszpania) - wydawczyni dziecięca

· Susan Stan (USA) - literaturoznawczyni (lit. dziecięca)

· Maria Beatriz Medina (Wenezuela) dyrektorka Banco del Libro i wykładowczyni

Autorzy, których nagrodzenie ostatecznie rozważano:

Ilustracja

Rotraut Susanne Berner (Niemcy)

Pejman Rahimizadeh (Iran)

Alessandro Sanna (Włochy)

Suzy Lee (Korea)

Marit Törnqvist (Holandia)

Tekst

Cao Wenxuan (Chiny)

Louis Jensen (Dania)

Mirjam Pressler (Niemcy)

Ted van Lieshout (Holandia)

Lois Lowry (USA)

POWIEDZ TO [OBRAZEM]

2016-02-22T23:23:00.000+00:00

Jest taka gra, Dixit. Ona/on powiedziała. Spiel des Jahres 2010.

No i w 2016 roku siadają do tej gry 13-latki naprzeciw jak się okazuje 7-latki. Pozornie niesprawiedliwie, a niesprawiedliwość podkreślają na każdym kroku, próbując pokazać swoją dojrzewania wyższość. Och, mówią po angielsku! Och, wymieniają półsłówka! Wiele ich dzieli, ale coś ich łączy. PANI ULA. Ponad podziałami uśmiechają się z przekąsem i wykładają karty.

Starsi vs młodsi

Starsza pani.
I l u s t r a c j a
/dojrzewający/

vs
(Wszech) świat
O p o w i a d a n i e o b r a z e m
/dziecko/

Oczywiście każdy powiedział coś o PANI ULI, czego nie ma w PANI ULI. Teoretycznie więc nie tylko zilustrował, ale picturebook zaczął. Jednak tylko 7-latka w żaden sposób nie powieliła znaczenia leksykalnego. Uniknęła tautologii na poziomie powalająco zaawansowanym i niech was nie zwiodą angielskie uśmieszki dojrzewających (a za nimi zastępów dorosłych): zdeklasowała bowiem kompanów od kart.

Książka ilustrowana vs książka obrazkowa

Książka jest zakodowaną informacją. Książkę obrazkową od ilustrowanej będzie więc różnił stopień kodowania. Można powiedzieć, że ilustracja jest bezpośrednio informatywna, choć w tym konkretnym „przypadku PANI ULI" nie udaje jej się wyzbyć emocji (ale to „wina" kart Dixit): starsza kobieta, w relacji władzy, poniekąd niepokojąca. Czym będzie więc picturebook? Pójściem głębiej, wyzbyciem się przywiązania do słów w obrazie. Uczepię się tego, co powiedział Maciej Buszewicz w audycji Beaty Jewiarz w RDC, bo brzmi nieźle i prosto: Zetknięcie tych dwóch języków w jednej przestrzeni […] daje 2+, […] znacznie więcej niż 2. I to jest właśnie ta „książka obrazkowa", w której znaczenia nie szuka się ani w tekście osobno, ani w obrazie, nie na marginesie i nie w „mięsie"; wszędzie.

Wymyślona przez Jean-Louisa Roubirę, francuskiego lekarza, pracującego z dziećmi „problematycznymi” gra, jak twierdzi dystrybutor, „może służyć również jako narzędzie pedagogiczne i terapeutyczne". Po kilku rozgrywkach w Dixit zaobserwowano [...] znaczną poprawę formułowanych wypowiedzi oraz relacji z innymi ludźmi. Hasło reklamowe brzmi:

Pamiętaj, jeden obraz jest wart więcej niż tysiąc słów!

No to teraz można tropić „prawdziwe picturebooki" na przykład na wystawie w Galerii Narodowej Zachęta, szukając znaczeń i poziomów oddalenia od słów. Gdzie to wszytko? TU CZY TAM? Czy tam są książki obrazkowe, czy też ilustrowane?

Powyższe oczywiście nie wyczerpuje tematu. To dopiero początek. Taki łopatologiczny przykład. I zapewne dyskusyjny. Punkt wyjścia, ale zawsze zastanawiałam się, jak to wyłożyć najprościej. No i powiedzieli mi. Oni.

ZACHĘTA / TU CZY TAM

2016-02-20T14:08:00.000+00:00

Tu czy tam? Współczesna polska ilustracja dla dzieci , czyli wystawa w warszawskiej Zachęcie to wybór prac 14 uznanych ilustratorów i projektantów graficznych. Na tej liście znajdują się (w porządku alfabetycznym): Edgar Bąk, Maciek Blaźniak, Katarzyna Bogucka, Iwona Chmielewska, Agata Dudek, Emilia Dziubak, Małgorzata Gurowska, Monika Hanulak, Marta Ignerska, Agata Królak, Patryk Mogilnicki, Anna Niemierko, Ola Płocińska oraz Dawid Ryski.

Składająca się z trzech części wystawa jest skierowana do publiczności w każdym wieku. Jednak w założeniu najmocniej ma angażować najmłodszych widzów, pobudzać ich kreatywność, aby sami poczuli się jak artyści.

Pierwsza część: czym jest ilustracja. Druga: labirynt z obrazów. Trzecia: czytelnio-oglądalnia. Na dzieci będzie czekał zeszyt z zadaniami, a w nich tajemnice wystawy.

Wystawie towarzyszą warszataty, dla dzieci i dorosłych. Jedne z nich, początkowo zaplanowane na 6 marca, miałam poprowadzić ja, a rozmawiać mieliśmy o czytaniu książek obrazkowych. Najprawdopodobniej jednak spotkanie to odbędzie się w innym terminie, o którym poinformuję niebawem.

TU CZY TAM

kuratorki: Magda Kłos-Podsiadło, Ewa Solarz 

współpraca ze strony Zachęty: Katarzyna Kołodziej, Jacek Świdziński 

projekt wystawy: Lech Rowiński, Marta Rowińska / Beton 

organizatorzy: Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki, Instytut Książki 

Wystawa czynna od 20 lutego do 8 maja 2016 roku.

Dokładny program na stronie Galerii.

TWÓRCZOŚĆ WG WILKONIA

2016-02-11T23:26:00.000+00:00

Z okazji 85 urodzin Józefa Wilkonia Biblioteka Publiczna miasta i gminy Piaseczno ogłosiła konkurs plastyczno-literacki „Zwierzę wg twórczości Józefa Wilkonia" (to było pod koniec zeszłego roku). Wilkoń jest człowiekiem, którego nie da się opisać jednym zdaniem: artysta otwarty, szanujący dziecko realne, nie to bajkowe w sobie. Tylko on potrafi przekazać swoją miłość tworzenia, nie narzucając konkretnej wizji. Zdradza tajniki warsztatu, nie ograniczając się do suchej techniki; w nim jest energia i radość. Tę energię często zabiera się dzieciom w procesie „edukacji plastycznej". Zostają rządki odtwarzanych sposobów: doskonale wpisują się w pojęcie dobrze nauczonej techniki (jedynej), schludnie wiszą na ścianie niczym wzór tapety. Potem już tylko krok do słonia w czterech krokach i przepaść do talentu. „Zwierzę wg twórczości Józefa Wilkonia" jest więc dla pedagoga nie lada wyzwaniem.

Konkus był adresowany do uczniów klas 0-3, czyli w dzisiejszych realiach do dzieci od 4 do 9 lat. Podsunęłam pomysł wychowawczyni grupy drugoklasistów warszawskiej Waldorfskiej Szkoły Podstawowej (6-8 lat). Przede wszystkim zgodzili się adresaci. To ważny moment, bowiem prace dzieci, efekt poświęconej energii, zaangażowania i talentu są właściwie ich jedną „monetą", jednym z najcenniejszych prezentów, zbywalnym jedynie pod pewnymi warunkami. Ten moment bardzo często nie istnieje w relacji z nauczycielem; zakłada się a priori, że dzieci oddadzą część siebie bez dyskusji. "Ja nie maluję, by wygrać, tylko dlatego, że to przyjemne." Przyjemnie było wejść w dialog z artystą, którego się poznało chociażby poprzez książki, rozszyfrowało jego zamysł, doceniło przenikliwość czy dowcip.

Jak mówi wychowawczyni: „Przygotowałam dzieciom farby szkolne, farby akwarelowe-tubkowe, pędzle różnej grubości, wielkości i rodzaju, tzw. suche i mokre pastele, kredki woskowe, mogli użyć także ołówkowych, ołówka, wełny oraz każdy miał do dyspozycji swoje ręce i palce (przez niektórych z wielką pasją wykorzystane do rozcierania pasteli, nakładania farby itp.)." Inspiracje, prócz tych wilkoniowych? Oczywiście, każdy kogoś podziwia, jednak zaskakuje rożnorodność.

W tym miejscu warto zacytować Rudolfa Arnheima: Dyscypliny inteligentnego widzenia nie można zawężać do pracowni malarskiej; rozwinie się ona wyłącznie wtedy, gdy inne lekcje nie będą dezorientować i przytępiać zmysłu wzroku. Oświata wzrokowa traktowana jak wyspa na oceanie ślepoty - jest to postępowanie w ostatecznym rachunku samobójcze. Myślenie wzrokowe jest niepodzielne.*

Dzieci zostały wyróżnione, spotkały artystę, dostały jego książkę (Skarb Alibaby); ba! były na koncercie w Filharmonii. To było przeżycie.

A dzisiaj Józef Wilkoń obchodzi 86 urodziny.

Wszystkiego najlepszego, Panie Józefie!

Staś, lat 7

Antek, lat 8

Kazio, lat 8

Maciek, lat 8

Hania, lat 8

Karinka, lat 8

Monika, lat 8

Jaś, lat 8

Mila, lat 8

Maciek, 8 lat.

Olga, 7 lat.

Maja, 8 lat.

Julka, lat 8

Hela, 8 lat.

Ania, 8 lat.

Hania, lat 7

Lena, 8 lat.

Zosia, lat 8

Franka, 7 lat.

Marianka, 8 lat.

Zosia, lat 8

Ignacy, 8 lat.

--------------

* Rudolf Arnheim „Sztuka i percepcja wzrokowa", Officyna 2013, strona 222

Józef Wilkoń na wirtualnej półce z książkami, na zorroblogu, oraz na FB.

Jak pracuje z dziećmi Józef Wilkoń? Wspomnę spotkanie z 2011 roku.