واژگونی دامپ تراک در یک معدن روباز

مقدمه

طبق آمار نرخ مرگ و میر کارگران معادن و صنایع معدنی در بسیاری از کشورهای دنیا در ۲۰ سال اخیر سیر نزولی داشته است، این در حالی است که نرخ مرگ و میر ناشی از حوادث وسایل نقلیه، کماکان قابل ملاحظه می باشد. دامپ تراک ها از جمله وسایل نقلیه عظیم الجثه ای هستند که در معادن به منظور حمل و نقل مواد معدنی در حجم و وزن بالا مورد استفاده قرار می گیرند، این نوع وسائل نقلیه نسبت به سایر ماشین آلات معدنی، محدوده دید ناکافی داشته و به اصطلاح دارای نقاط کور زیادی می باشند. از طرفی به دلیل وجود ناهمواری های زیاد در مسیر تردد وسائل نقلیه در معادن، پتانسیل رخداد حادثه، به علت واژگونی افزایش می یابد.

تغییر مرکز ثقل دامپ تراک از دیگر شرایطی است که احتمال واژگونی را افزایش می دهد و از دلایل آن می تواند وجود ناهمواری های زمین را عنوان نمود. با توجه به وزن بالای مواد معدنی موجود در دامپ تراک، در صورت عدم توازن وزنی مواد (تساوی وزن در همه قسمت ها) این ریسک فاکتورهم می تواند به واژگونی ماشین کمک کند. بنابراین عوامل زیادی می تواند واژگونی دامپ تراک ها در معادن را به دنبال داشته و و مرگ رانندگان و اطرافیان این ماشین آلات را به دنبال داشته باشد.

تشریح حادثه

در یکی از معادن روباز کشور، پس از شروع شیفت کاری (شیفت شب)، اپراتور دامپ تراک ۳۵ تنی کوماتسو پس از بارگیری در جبهه کاری به سمت دامپ باطله به منظور تخلیه خاکه معدنی حرکت می نماید، اپراتور مورد نظر پس از سه بار حرکت رفت و برگشتی در نوبت چهارم که هوا به طور کامل تاریک شده است، در مسیر رفت بعد از عبور از رمپ، برخلاف مسیر تردد به سمت چپ جاده منحرف و وارد محوطه باز کنار جاده می شود و بعد از طی مسافتی حدود ۳۰ متر، دامپ تراک به سمت چپ واژگون شده و به علت شدت ضربه وارده به سر اپراتور، متأسفانه راننده جان خود را از دست می دهد.

تجزیه و تحلیل حادثه:

علت اولیه حادثه:

• ✓ برخورد شدید راننده کابین دامپ تراک (ضربه به سر)

علت میانی حادثه:

• ✓ واژگونی دامپ تراک به سمت چپ جاده
• ✓ انحراف از مسیر و حرکت در مسیر غیر مجاز
• ✓ عدم نصب علائم ایمنی و هشدار دهنده در اطراف مسیر حرکت دامپ تراک ها
• ✓ عدم وجود روشنایی در مسیر حرکت دامپ تراک
• ✓ سرعت غیر مجاز و عدم توانایی در کنترل دامپ تراک
• ✓ خواب آلودگی اپراتور دامپ تراک

علت ریشه‌ای حادثه:

• ✓ عدم وجود دستورالعمل رانندگی تدافعی در معدن
• ✓ عدم وجود مجوز انجام کار در شب

اقدامات کنترلی موجود

رخداد چنین حادثه ای پیش بینی نشده و اقدام کنترلی خاصی اتخاذ نشده است.

راهکارهای فنی پیشنهادی جهت پیشگیری از تکرار حادثه

• ✓ الزام به اجرای دستورالعمل رانندگی تدافعی در کلیه قسمت های معدن
• ✓ تهیه، تدوین و الزام به اجرای مجوز انجام کار در شب
• ✓ ایمن سازی جاده ها، با نصب علائم و هشدار دهنده ها
• ✓ بازدید دوره ای کارشناسان HSEE از جبهه های کاری و اقدام به رفع نواقص موجود به منظور انجام کار بصورت ایمن
• ✓ تامین روشنایی مناسب در مسیرهای تردد و جبهه های کاری
• ✓ بارگیری بارها در محفظه مربوطه باید به نحوی باشد که باعث نامتعادل ساختن وسیله نقلیه در هنگام حرکت نشود

درس حادثه

آئین نامه ایمنی کار با ماشین آلات عمرانی (وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی):

ماده ۱۵: کارفرما مکلف است نسبت به نصب تابلوها، علایم و نشانه های ایمنی و هشداردهنده در مسیرهای خطرناک و ناایمن براساس آئین نامه های علایم ایمنی در کارگاه، راهنمایی و رانندگی و مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان در کارگاه و مسیرهای دسترسی به کارگاه ها اقدام نماید.

ماده ۴۶: انجام عملیات اجرایی در شب و در محیط های تاریک در صورت تأمین روشنایی کافی و مناسب مجاز می باشد.

ماده ۸۶: مشخصات فنی علایم و نشانه ها و حفاظ های ایمنی را مشخص کرده است.

حتما بخوانید:

⇐ ایمنی ماشین دامپتراک

⇐ ایمنی و خطرات ماشین آلات و تجهیزات پر کاربرد در معادن

⇐ ایمنی ماشین آلات جابجایی و حمل خاک و مصالح

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 18 

فهرست:

بخش اول: انتخاب نوع خاموش کننده قابل حمل

1-1- نیازمندیهای عمومی:
1-2- دسته بندی آتش ها:
1-3- سیستم دسته بندی خاموش کننده ها
1-4- دسته بندی مخاطرات
1-5- انتخاب خاموش کننده های آتش برای مخاطرات ویژه
1-6- انتخاب مکان های ویژه

بخش دوم: نصب خاموش کننده های آتش قابل حمل

2-1- کلیات
2-1- نصب خاموش کننده های آتش برای مخاطرات کلاس A
2-3- نصب خاموش کننده های آتش برای محافظت از مخاطرات کلاس B
2-4- استقرار خاموش کننده های آتش برای مخاطرات کلاس C
2-5- استقرار مخاطرات کلاس D
2-6- استقرار خاموش کننده آتش برای مخاطرات کلاس K

1-1 نیازمندیهای عمومی:

انتخاب خاموش کننده های آتش برای یک موقعیت معلوم ، باید بوسیله الزامات قابل اجرای بندهای 1-2 تا 1-6 و فاکتورهای زیر تعیین گردد:

1. نوع آتش سوزی هایی که بیشتر رخ می دهد
2. اندازه و وسعت آتش سوزی هایی که بیشتر رخ می دهد
3. خطرات محیطی ناشی از آتش سوزی هایی که بیشتر رخ می دهند
4. تجهیزات الکتریکی برقدار در محدوده محلی که آتش سوزی رخ می دهد
5. شرایط دمایی محیط
6. عوامل دیگر

• خاموش کننده های آتش قابل حمل بجز در شرایطی که بواسطه بند ۵-۵ مورد نیاز باشند، بایستی به عنوان اولین خط دفاعی برای مقابله با آتش سوزی های با اندازه محدود، نصب شوند.
• انتخاب خاموش کننده های آتش باید مستقل از این باشد که آیا ساختمان مورد نظر به اسپرینکلرهای اتوماتیک، شیلنگ ها و هیدرانت های آتش نشانی، یا دیگر تجهیزات حفاظتی ثابت مجهز شده باشد یا خیر.

1-2 دسته بندی آتش ها: آتش سوزی ها بایستی براساس راهنمای موجود در بند ۵-۲-۱ تا ۵-۲-۵ ، طبقه بندی شوند.

• آتش های کلاس A: آتش هایی که از سوختن مواد قابل احتراق معمولی نظیر چوب، پارچه، کاغذ، لاستیک و بیشتر پلاستیک ها بوجود می آیند.
• آتش های کلاس B: آتش هایی که از مایعات قابل اشتعال پذیر، مایعات قابل احتراق، گریس های نفتی، قیرها، روغن ها، رنگهای پایه روغنی، حلال ها، لاک و الکل ها و گازهای قابل اشتعال بوجود می آیند.
•  آتش های کلاس C: آتش هایی که از تجهیزات الکتریکی برقدار بوجود می آیند.
• آتش های کلاس D: آتش هایی که از سوختن فلزات قابل احتراق نظیر منیزیم، تیتانیوم، زیرکونیوم، سدیم، پتاسیم و لیتیم بوجود می آیند.
• آتش های کلاس K: آتش سوزی های ناشی از لوازم پخت و پز که شامل مواد آشپزی قابل احتراق (روغن های گیاهی یا حیوانی و چربی ها) می باشند.

1-3 سیستم دسته بندی خاموش کننده ها

• دسته بندی خاموش کننده های آتش باید بر مبنای یک حرف باشد که نشان دهنده نوع و کلاس آتشی است که خاموش کننده آتش در رابطه با آن مؤثر است.
• خاموش کننده آتش هایی که برای مخاطرات کلاس A یا B استفاده می شوند باید دارای یک شماره رتبه بندی پیش از حرف دسته بندی باشند که نشان دهنده شدت نسبی خاموش کنندگی آنها است.
• خاموش کننده های آتشی که برای مخاطرات کلاس C ، D یا K استفاده می شوند، نیازی نیست دارای یک شماره قبل از حرف مربوط به دسته باشند.
• خاموش کننده های آتش باید برای انواع کلاس های مربوط به مخاطرات انتخاب شوند.
• خاموش کننده های آتش موجود برای حفاظت از مخاطرات کلاس A ، باید از انواعی که به طور خاص برای استفاده در آتش سوزی های کلاس A، فهرست بندی و برچسب زنی شده اند، انتخاب شوند.
• خاموش کننده های آتش مورد نظر برای حفاظت از خطرات کلاس B، باید از انواعی که به طور خاص برای استفاده در آتش سوزی های کلاس B ، فهرست بندی و برچسب گذاری شده اند، انتخاب شوند.
• خاموش کننده های آتش مورد نظر برای حفاظت کلاس C ، باید از انواعی که به طور خاص برای استفاده در خطرات کلاس C ، فهرست بندی و برچسب گذاری شده اند، انتخاب گردند.
• خاموش کننده های آتش و عوامل خاموش کننده آتش برای حفاظت از خطرات کلاس D ، باید از انواعی که به طور خاص برای استفاده برای حفاظت در برابر خطرات ناشی از فلزات قابل احتراق، فهرست بندی و برچسب گذاری شده اند، انتخاب شوند.
• خاموش کننده های آتش مورد نظر برای حفاظت از کلاس K، باید از انواعی که به طور خاص برای استفاده در آتش سوزی های از کلاس K، فهرست بندی و برچسب گذاری شده اند، انتخاب شوند.
• استفاده از خاموش کننده های آتش با عامل هالون، باید برای مواردی که در آن یک عامل تمیز جهت خاموش کردن موثر آتش بدون ایجاد خسارت به تجهیزات یا منطقه محافظت شده لازم است و یا در جایی که استفاده از عامل های خاموش کننده آتش آتش دیگر پتانسيل ایجاد خطر برای پرسنل را دارد، محدود شود.
• در استقرار خاموش کننده های آتش قابل حمل هالوژنه باید حداقل حجم فضای بسته مورد نیاز برای استفاده را که روی پلاک نام آن قید شده است، در نظر گرفت.
• خاموش کننده های آتش چرخ دار، بایستی برای حفاظت از خطرات موجود در مناطقی که در آنها یک ریسک آتش سوزی به شرح زیر ارزیابی شده است، در نظر گرفته شود:

(۱) مناطق دارای خطرات بالا

(۲) پرسنل محدود در دسترس هستند، در نتیجه نیاز به خاموش کننده آتش ای داریم که ویژگی های زیر باشد:

(a) نرخ بالای دبی برون دهی عامل خاموش کننده

(b) طول پرتاب بالای خاموش کننده آتش

(c) ظرفیت بالای عامل خاموش کننده آتش

1-4 دسته بندی مخاطرات

• دسته بندی مخاطرات مسکونی: اتاقها یا فضاها باید بصورت کلی به نواحی کم خطر، خطر متوسط و پرخطر تقسیم شوند.
• مخاطرات کم و سبک: مخاطرات مسکونی سبک باید بعنوان موقعیت هایی که مقدار و احتراق پذیری مواد قابل احتراق کلاس A و یا مواد قابل اشتعال کلاس B کم است و شدت نسبی آزادسازی گرمای آتش کم پیش بینی می شود، دسته بندی شوند. این مخاطرات شامل خطرات آتش سوزی مقداری کمی از لوازم و اثاثیه قابل احتراق کلاس A و یا مقادیر کمتر از (L 3.8) 1 gal از مواد قابل اشتعال کلاس B در یک اتاق یا فضای مشابه، می گردد.
• مخاطرات متوسط: این مخاطرات مسکونی باید بعنوان موقعیت هایی که مقدار و قابلیت احتراق مواد قابل احتراق کلاس A و یا مواد قابل اشتعال کلاس B، در حد متوسط بوده و آتش با نرخ متوسطی ایجاد گرما نماید، دسته بندی شوند. این موقعیت ها، زمانی ایجاد مخاطره می نماید که اسباب و لوازم قابل احتراق کلاس A ، بیشتر از مقدار نرمال قابل پیش بینی باشد یا اینکه مقدار مواد قابل اشتعال کلاس B در یک اتاق یا فضا، از 1 تا 5 gal (3.8 تا 18.9 L) باشد.
• مخاطرات شدید: در این حالت، موارد کلاس A و B بیشتر از حد معمول می باشند و گسترش آتش سریع است؛ نظیر انبارها، فضاهای متراکم از وسایل، ادارات یا کارخانجات که حاوی مواد قابل احتراق کلاس A می باشند و یا جاهایی که در یک اتاق یا فضا بیش از 5 gal (18.9 L) از مواد قابل اشتعال نوع کلاس B وجود داشته باشد.
• مناطق محدود شده دارای خطرات کمتر یا بیشتر، بر حسب نیاز، محافظت می شوند.
• انتخاب ساختمان ها: هم مخاطرات مسکونی و هم حفاظت از ساختمان ها باید مورد توجه قرار گیرد، و در واقع خاموش کننده های آتش بایستی در هر دو حالت صرف نظر از وجود هرگونه سیستم های آتش نشانی ثابت، فراهم شود..
• حفاظت لازم از ساختمان، بایستی توسط خاموش کننده های آتش مناسب برای آتش سوزی های کلاس A مهیا شود.
• حفاظت از خطرات مسکونی بایستی توسط خاموش کننده های آتش مناسب برای پتانسیل های آتش سوزی های کلاس A ، B ، C ، D یا K که ممکن است موجود باشد، مهیا شود.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ استاندارد عمومی برای خاموش کننده های دستی و چرخدار

⇐ طریقه ی محاسبه تعداد خاموش کننده های دستی به روش NFPA

⇐ سیستم های اطفای حریق نیمه اتوماتیک و دستی

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 21

مقدمه:

عوامل انسانی بیشتر علمی تجربی است. رهیافت اصلی عوامل انسانی کاربرد اطلاعات مربوط به قابلیت‌ها و رفتار انسان در طراحی اشیاء، دستگاه‌ها، راه کارها و محیط‌های مورد استفاده انسان. این مجموعه اطلاعات عمدتاً بر آزمایش و مشاهده استوار است. در این میان تحقیق نقشی محوری دارد و براساس پژوهشی عوامل انسانی تأکید می‌شود.

متخصصان عوامل انسانی، علاوه بر جمع‌آوری اطلاعات تجربی و به کارگیری آن برای طراحی اشیاء، دادهای تجربی برای ارزیابی «نیکویی» طرح‌های خود و دیگران نیز جمع می‌کنند. بنابراین داده‌های تجربی و پژوهشی در پیدایش سیستم‌ها نقشی دوگانه دارند: از یک طرف اساس طراحی‌اند و از سوی دیگر ابزاری برای ارزیابی و تکمیل طرح‌اند. به همین سبب در این بخش بعضی مفاهیم اساسی پژوهش انسانی را در ارتباط با عوامل انسانی بررسی می‌کنیم. هدف ما ارائه دستنامه‌ای از روش‌های پژوهشی نیست، بلکه می‌خواهیم بعضی از مقاصد، ملاحظات و داد و گرفتهای فرایند تحقیق را معرفی کنیم. برای مطالعهٔ شرح کاملی از روش‌های تحقیق مربوط به عوامل انسانی به میستر (۱۹۸۵)، میستر و رابیدو (۱۹۶۵)، ویلسون وکورلت (۱۹۹۰)، کپل (۱۹۸۲) و روزنتال و ژسنو (۱۹۸۴) رجوع کنید.

مرور کلی

طبیعی است که در بیشتر پژوهش‌های مربوط به عوامل انسانی، موضوع تحقیق است، بنابراین ما هم به این موضوع بیشتر توجه می‌کنیم. اما در همهٔ پژوهش‌های عوامل انسانی، انسان موضوع تحقیق نیست. مثلاً ساندرز و کرون (۱۹۸۳) تجهیزات معدنکاری زیرزمینی را، به منظور ارزیابی میدان دید از اتاقک راننده یا راهبر، بررسی کردند. در این تحقیق، غیر از کسانی که داده جمع‌آوری می‌کردند، انسان دیگری شرکت نداشت. تحقیق در عوامل انسانی معمولاً به سه دسته تقسیم می‌کنند: بررسی‌های توصیفی، تحقیق تجربی و تحقیق ارزیابیانه. عملاً همهٔ فرایندهای تحقیق در عوامل انسانی، کاملاً در یکی از این دسته‌ها نمی‌گنجد؛ اگرچه هر دسته اهداف متودی متفاوت را دنبال می‌کند و ممکن است روش‌هایی اندکی متفاوت در آن به کار رود، در هر سه دسته مجموعه‌ای اساسی از تصمیم‌های مشابه مطرح می‌شود : انتخاب دستگاه تحقیق، انتخاب متغيرها، انتخاب نمونه‌ای از موضوعها، تصمیم‌گیری دربارهٔ نحوهٔ آوری داده‌ها و تصمیم‌گیری دربارهٔ نحوهٔ تحلیل داده‌ها.

در ادامهٔ مطلب هر یک از این دسته‌ها را به اختصار شرح می‌دهیم و سپس به توصیف تصمیم‌های پژوهشی اساسی، که در بالا به آنها اشاره شد، می‌پردازیم.

بررسی‌های توصیفی

به بیان کلی، هدف از بررسی توصیفی برشمردن مشخصات یک جمعیت (معمولاً انسانی) برحسب صفات خاص است. در این بخش نتایج بسیاری از این‌گونه بررسی‌ها را ارائه میکنیم. مثال‌هایی که مطرح می‌شوند اند بر بررسی اندازه‌های بدن انسان، کاهش شنوایی افراد در سنین مختلف، انتظار مردم از نحوهٔ چرخاندن یک دکمه به منظور افزایش کمیتی روی نمایشگر و وزن بسته‌هایی که خواهان برداشتن آنها هستند.

بررسی‌های توصیفی چندان هیجان‌انگیز نیستند، اما از لحاظ علم انسانی بسیار مهم‌اند. در این بررسی‌ها آن دسته از داده‌های اساسی که مبنای بسیاری از تصمیم‌گیری‌های طراحی به دست می‌آیند. به علاوه، غالباً بررسی توصیفی را به منظور ارزیابی ابعاد و دامنهٔ یک مشکل، پیش از پیشنهاد راه حل برای آن، انجام می‌دهند. مثالی از این نوع بررسی، تبادل نظر راهبران یک ماشین دربارهٔ نقایص طرح و مشکلات بهره‌برداری از ماشین است. در حقیقت، کمیسیون مقررات هسته‌ای (۱۹۸۱) خواستار انجام این نوع بررسی، به منزلهٔ بخشی از فرایند اجباری بر عوامل انسانی در اتاق فرمان است.

تحقیق تجربی

هدف از تحقیق تجربی آزمودن آثار یک متغیر بر رفتار است. تصمیم‌گیری در این مورد که دربارهٔ کدام متغیرها تحقیق شود و کدام رفتارها ارزیابی شود، معمولاً یا به یک وضعیت عملی بستگی دارد که سبب پیدایش مسئلهٔ طراحی می‌شود و یا به نظریه‌ای وابسته است که دربارهٔ متغیرها و رفتارها پیشگویی انجام می‌دهد. مثال‌هایی از وضعیت اول عبارت‌اند از مقایسهٔ کیفیت کار افراد مختلف در هنگام ویرایش دستنویس با استفاده از نمایشگر کامپیوتری سطرپار، صفحه پار و تمام صفحه (نیل و دارنل، ۱۹۸۴) و ارزیابی اثر کمربند و شانه بند ایمنی اتومبیل بر بُرد کارکردی دست (گارگ، بکهن و کسنا، ۱۹۸۲). تحقیق تجربی براساس نظریی شامل بررسی انجام شده توسط هال، گیل، راسکو (۱۹۸۲) است که در آن در نیمهٔ پایینی میدان دید را تغییر دادند تا در این مورد تحقیق کنند که چرا وقتی ماه نزدیک خط افق است، نسبت به زمانی که بالای سرماست، بسیار بزرگ‌تر به نظر می‌رسد.

معمولاً در تحقیق تجربی نکتهٔ مورد توجه این است که آیا متغیر موردنظر اثری بر رفتار دارد یا نه و اگر دارد این اثر در چه جهتی است. اگرچه تراز عملکرد هم اهمیت دارد، معمولاً فقط اختلاف عملکرد در شرایط مختلف موردنظر است. مثلاً ممکن است این نتیجه حاصل شود که اشخاص مورد بررسی، در هنگام زیاد بودن سروصدا، در مقایسه با زمان کم بودن سروصدا به طور میانگین ۱۵ سیگنال بیشتر از دست می‌دهند. برعکس، در بررسی‌های توصیفی معمولاً توصیف یک پارامتر جمعیتی، مثلاً میانگین، موردنظر است نه ارزیابی یک متغیر. در بررسی‌های توصیفی گروه‌هایی مقایسه می‌شوند که در متغیری (مانند جنسیت یا سن) تفاوت دارند، میانگین، انحراف معیار و صدک هر گروه بیشترین اهمیت را دادند. چنانکه خواهیم دید، تفاوت اهداف بررسی‌های توصیفی و تجربی در انتخاب موضوع بررسی اثر دارد.

تحقیق ارزیابانه

تحقیق ارزیابانه، از این نظر که مقصود آن ارزیابی اثر «چیزی» است، به تحقیق تجربی شباهت دارد. اما در تحقیق ارزیابانه این «چیز» معمولاً سیستم یا کالاست. تحقیق ارزیابیانه، از این لحاظ که در پی توصیف عملکرد و رفتارهای جمعیت استفاده کننده از سیستم یا کالاست، به تحقیق توصیفی نیز شباهت دارد.

تحقیق ارزیابانه معمولاً از تحقیق تجربی کلیتر و جامعتر است. در این روش سیستم یا کالا، از طریق مقایسه با اهداف متصور برای آن، ارزیابی می‌شود؛ در این نوع تحقیق هم پیامدهای مطلوب و هم برآمدهای نامطلوب را باید ارزیابی کرد. تحقیق ارزیابانه غالباً شامل تحلیل سود ـ هزینه است. نمونه‌های تحقیق ارزیابانه عبارت‌اند از یک برنامهٔ آموزشی جدید، یک بستهٔ نرم‌افزاری جدید برای واژه‌پردازی، یا یک جلیفهٔ نجات که با رعایت اصول ارگونومی طراحی شده باشد. تحقیق ارزیابانه عرصه‌ای است که در آن متخصصان عوامل انسانی «نیکویی» طرح‌های خود و دیگران را ارزیابی می‌کنند و توصیه‌هایی برای بهبود این طرح‌ها براساس اطلاعات جمع‌آوری شده ارائه می‌دهند.

ارزیابی بخشی از فرایند کلی طراحی سیستم هاست. در اینجا به ذکر این نکته بسنده می‌کنیم که تحقیق ارزیابانه یکی از چالش‌ برانگیزترین و ناکام‌کننده ترین فعالیت‌های پژوهشی است. حاصل این تحقیق بسیار ارزشمند است زیرا غالباً برای اصلاح طرح یک سیستم یا کالای واقعی به کار می‌رود، اما انجام چنین تحقیقی به کابوس بی‌شباهت نیست. به نظر می‌رسد که قانون مورفی در این مورد صادق است: «اگر کاری بتواند در مسیر نادرست بیفتد، حتماً می‌افتد.» بنابراین در طراحی راه کارها و وسایل جمع‌آوری داده باید دقت فوق‌العاده به خرج داد تا در شرایط غالباً پیش‌بینی و غیرقابل انطباق بتواند نقش خود را ایفا کنند.

از یکی از نویسندگان خواسته شد که استفاده از گشت هلیکوپتری را برای مبارزه با جرائمی که در طول خطوط راه آهن اتفاق می‌افتد ارزیابی کند. قانون مورفی صادق بود؛ وقتی به ناظران آموزش دیده نیاز بود، در دسترس نبودند، رئیس امور هماهنگی راه آهن ناچار از استعفا بود، بی‌سیم‌ها کار نمی‌کردند، مأموران راهبانی تمایلی به گزارش موارد وقوع جرم نداشتند و سرانجام عده‌ای از جنایتکاران تهدید کرده بودند که اگر هلیکوپتر را در هوا ببینند به سوی آن تیراندازی می‌کنند.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ تحقیق، تجزیه و تحلیل حوادث

⇐ سیستم اطلاعات ایمنی

⇐ شرایط ناایمن و عوامل کمک کننده به بروز حوادث

Automation and Safety

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 10

فهرست:

• مقدمه
• اثرات اتوماسیون بر روی عملکرد کارگران
• درجه بندی کردن حد اتوماسیون
• ارتباط بین سطح اتوماسیون و ملزومات کار
• بهبود ایمنی در کارخانجات خودکار
• منابع خطرات مربوط به اتوماسیون (کنترل, حضور در محوطه کاری ماشین, خطای انسانی, خطاهای الکتریکی, هیدرولیکی و پنوماتیکی، خطرات مکانیکی)
• ایمنی تجهیزات خودکار
• پیشنهاداتی برای بهبود ایمنی در صنایع خودکار
• مسائل و منابع

مقدمه:

اتوماسیون عبارت است از علم بکارگیری مجموعه ای از سیستم های پیچیده ی مکانیکی و الکترومکانیکی و کامپیوتری در عملیات و کنترل فرایند های تولید.
اتوماسیون باید به عنوان یک روند تدریجی مد نظر قرار گیرد نه جای گزینی برای فعالیت های انسان توسط ماشین .
اغلب کشورها برای افزایش بهره وری خود سعی در خود کار کردن عملیات تولید دارند چنین کشور هایی تمایل به اتوماسیونی با یک روند پیشرونده دارند. این روشی است که بارها برای تشکیل “جزایر اتوماسیون”و نهایتا اتصال آنها به هم برای ایجاد یک کارخانه کاملا خودکار مورد استفاده قرار گرفته است.

2) اثرات اتوماسیون بر روی عملکرد کارگران:

این امر اصولا مورد توافق است که اتوماسیون به صورت مستقیم یا غیر مستقیم بر روی کار دستی -آگاهی و مهارت های کارگران – روابط اجتماعی بین آنها و تلاش های فیزیکی شان اثر دارد. در مجموع اتوماسیون تعداد کارگران به ازای واحد سطح کارخانه را کاهش داده و در بعضی موارد کارگران را از ماشین ها جدا می سازد و در حالی که از میزان کارهای جسمانی می کاهد بار روانی کارگران را افزایش می دهد.

3) ارتباط بین سطح اتوماسیون و ملزومات کار:

حدود مختلف اتوماسیون ملزومات و عملکرد کارگران را تحت تاثیر قرار میدهد. که هر کدام از آنها به طور مختصر در بخش زیر توصیف شده اند

– کار دستی مستقیم (dmw):
زمانی حد اکثر است که سطح اتوماسیون به حد اقل برسد و با افزایش سطح اتوماسیون مقدار آن کاهش می یابد. کار دستی مستقیم زمانی صفر می شود که سطح به حد اکثر مقدار خود برسد.

–کار دستی غیر مستقیم (imw):
زمانی وجود نخواهد داشت که سطح حداقل بوده و زمانی به حد اکثر میرسد که سطح اتوماسیون نیز حد اکثر باشد.

– ضرورت های دانشی و مهارتی (ksr):
زمانیکه سطح در حد اقل مقدار خود است این ضرورت به حد اکثر میرسد. زمانیکه سطح ما بین حد اقل و حداکثر است به حد صفر رسیده و یا به بالاتر از نقطه ی میانی سطح نیز میرسد که این امر اساسا در ارتباط با نگهداری و تعمیرات برای رسیدن به سطح اتوماسیون بالاتر است .

–اثرات متقابل اجتماعی (si):
زمانی حد اکثر است که سطح حداقل باشد از آنجایی که افزایش سطح این اثرات را کاهش میدهد . اگر تعدادی از کارگران در کنار هم در یک اتاق کنترل قرار گیرند ممکن است که این اثرات افزایش یابد.

–ریتم کار(wp):
ریتم کار برای مقادیر پایین سطح تحت کنترل کارگر بوده و لی با افزایش سطح کنترل کارگر به ریتم کار کاهش می یابد .

–تلاش های جسمانی (pe):
برای مقادیر پایین سطح در حد اکثر مقدار خود بوده و زمانیکه سطح به حد اکثر برسد این تلاش ها تقریبا کمترین است.

بهبود ایمنی در کارخانجات خود کار :

نتیجه توسعه تولید تغییر در سطح اتوماسیون است. این تو سعه ها به شکل خود کار شدن تجهیزات تولید و جابجایی خودکار مواد نمود پیدا می کند. تغییرات رخ داده در این سطوح خود باعث بوجود آمدن مخاطرات ناشناخته ای شده است. دریک کارخانه هر چقدر هم خودکار شده باشد همواره انسان به نحوی در بعضی از موارد دخالت خواهد داشت. برای مثال بعضی از کارهایی که در سیستم خود کار توسط انسان انجام می شود عبارتند از :

1. برداشتن مواد
2. اتصال دادن قطعات
3. برنامه ریزی و اصلاح و تعدیل آن
4. تنظیم ابزار ها و قلاب کردن و بستن وسایل
5.  پالایش سیستم
6.  تعیین محل بخش هایی که درست کار نمیکند و برطرف کردن عیب آنها
7. سرویس و نگهداری

منابع خطرات مربوط به اتوماسیون

مخاطرات اتوماسیون به پنج دسته طبقه بندی می شوند:

1) کنترل: اشتباه در کنترل ممکن است در اثر خطای سیستم های کنترلی – خطاهای نرم افزاری و عیب های الکتریکی باشد.
بر اساس اطلاعات رفرنس %83 حوادث در اثر راه اندازی ناخواسته %5 در ناتوانی در متوقف کردن و %11 به حرکت های عمدی و %1 در اثر حرکت های غیر طبیعی بوده است.

2) حضور در محوطه ی کاری ماشین: وقتی که ماشین در حالت خود کار عمل میکند به طور طبیعی از طریق تدابیر ایمنی مناسب از حضور اپراتور در محوطه کاری ماشین جلوگیر ی می شود. اپراتور ممکن است بنا به دلایل زیر وارد محوطه کاری شود :

الف) ماشین به طور مناسب حفاظ گذاری نشده باشد.
ب) بعضی از عملیات دستی ضروری باشد.
ج) لازم است که اپراتور تعمیر را در حالت فعالیت ماشین تکمیل کند. برای مثال بدلیل جای گزینی غلط و انجام تنظیمات ضروری در حین فعالیت دستگاه.
د) طراحی ماشین طوری است که امکان خاموش کردن آن وجود ندارد.

3) خطای انسانی: تجهیزات خود کار را با تجهیزاتی که نیاز به نگهداری تخصصی و مهارت های شغلی دارند کاملا فرق دارند. در صورتی که اپراتورها به طور مناسب تحت آموزش قرار نگرفته باشند تصمیم گیری در باره ی واکنش های لازم در شرایط اضطراری برای آنها مشکل خواهد بود.
بر اساس اطلاعات رفرنس در ۹۸% وارد خطای انسانی از طریق سیستم کنترل قابل شناسایی بوده است.

طبقه بندی خطای انسانی با یک سیستم کنترل:

خطاهای الکتریکی – هیدرولیکی – پنوماتیکی: در این حالت با توجه به نوع وسیله کنترل ماشین احتمال وقوع آتش سوزی و افت شدید فشار و آتش سوزی وجود دارد.

خطرات مکانیکی: این امر ممکن است در اثر حمل قطعات و بارهای اضافی و یا کاهش درجه قابلیت اطمینان سیستم در اثر خوردگی یا خستگی باشد.

ایمنی تجهیزات خودکار: بر اساس قوانین و کد های ملی نصب تعدادی از وسایل ایمنی بر روی تجهیزات خود کار الزامی است علاوه بر قوانین اجباری رسمی یک سری از استاندارد ها که توسط بعضی از سازمانها ارائه شده اند حائز اهمیت می باشند.

تعدادی از ساز مان های یاد شده عبارتند از:

• اداره کل بهداشت و ایمنی حرفه ای osha
• انیستیتوی استانداردهای ملی آمریکا ansi
• انیستیتوی استانداردهای ملی آلمان din
• هیئت اجرائی ایمنی و بهداشت hse

با توجه به موارد فوق کسب اطمینان از کامل بودن وسایل ایمنی لازم قبل از نصب تجهیزات خود کار الزامی است.

پیشنهاداتی برای بهبود ایمنی در صنایع خود کار

عموما در حال حاضر قوانین محکمی برای بکار گیری ایمنی در کارخانجات خود کار وجود ندارد اگر چه ارزیابی خطرات و ریسک جراحات و تجزیه و تحلیل دستورالعمل های ایمنی الزامی است.

بر اساس این اطلاعات بدون توجه به میزان آن تکنیک هایی نظیر:

نمونه برداری از رفتار ایمنی – ارزیابی ایمنی همراه با تجزیه و تحلیل روند می تواند در تجزیه و تحلیل و پیش بینی و ارزیابی عملکرد ایمنی صنایع خود کار مفید باشد . همچنین میتوان از داده های جمع آوری شده به منظور توسعه ی بانک داده ها و سیستم های تخصصی نیز استفاده کرد.
و سرانجام بایستی دستورالعمل های انتخاب کارگران مناسب و برنامه های آموزشی اجرا شده و موفق آمیز بودن آنها به صورت دوره ای ارزیابی شود .

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ سیستم اطلاعات ایمنی

⇐ شرایط ناایمن و عوامل کمک کننده به بروز حوادث

Safety Information System

فهرست:

• مقدمه
• سیستم اطلاعات ایمنی (SIS)
  • پایگاه داده ها
  • خلاصه تحقیقات, تجزیه و تحلیل آماری
  • آمار حوادث, توزیع یک متغیره, توزیع یک متغیره واحدها
  • توزیع دو متغیرها
  • محاسبات آماری
  • نرخ های بروز
  • مقایسات آماری
  • لیست کردن داده ها
  • لیست کردن یک متغیره
  • لیست کردن یک متغیر واحد ها
  • لیست کردن دو متغیره
• سخن آخر
• مسائل

کارکنان ایمنی بخش زیادی از وقت خود را صرف مرتب کردن فایل ها برای بدست آوردن داده های مفید می نمایند. در بعضی مواقع نیاز است که آنها آمار بیماری ها و جراحات شغلی مربوط به یک محل مشخص از کارخانه را به صورت داده خاص, برای مثال فرم شماره 2 قانون بهداشت و ایمنی حرفه ای (OSHA), ارسال کنند و در بعضی از شرکت ها ممکن است برای مشخص کردن مناطقی که نیازمند توجه هستند و همچنین برای انجام اولویت بندی ها و تعیین نوع و میزان منابع مورد نیاز برای انجام فعالیتهای تصحیحی, نیاز به جمع آوری آمار حوادث باشد. قبل از انجام چنین کارهایی بایستی داده های موجود به اطلاعات تبدیل شوند. بعضی از منابع داده ها در شکل زیر ارائه شده است.

یک مثال از آمار حوادث ماهانه که به وسیله سازمانی با چهار بخش ( ) جمع‌آوری شده در جدول ۱ نشان داده شده است. در جدول ۲ ستون‌های ۱ تا ۱۳ و ماه و سال تشریح شده است.

جدول ۱- آمار جمع‌آوری شده دوازده ماه توسط یک سازمان در سال ۱۹۸۷

جدول ۲- تشریح ستون‌های ۱ تا ۱۳ و ماه و سال

یک سیستم اطلاعات ایمنی کامپیوتری مدیر ایمنی و دیگران را قادر به تهیه گزارشاتی مطابق با مقررات قانونی و شروع اعمال تصحیحی مناسب می‌سازد. این امر در کنار کاهش نیروی کاری مورد نیاز به افزایش بهره‌وری گروه ایمنی نیز کمک می‌کند.

در این بخش بسته کامپیوتری SIS که با استفاده از بسته نرم‌افزاری سیستم مدیریتی پایگاه داده Base III d تشریح می‌شود. جزئیات این بسته نرم‌افزاری و کتابچه راهنمای کاربران در ضمیمه‌های D-1 ،A و D-2 ارائه شده است. بعضی از مشخصات برجسته بسته نرم‌افزاری در این بخش بیان شده که به شرح زیر می‌باشد:

2- سیستم اطلاعات ایمنی (SIS)

اهداف سه گانه SIS عبارت است از:

۱) ذخیره داده‌های حوادث و تحقیقات مرتبط

۲) پردازش داده های ذخیره شده

۳) ارائه نتائج نهایی در فرم‌های گزارش به منظور کمک به مدیران ایمنی در بررسی عملکرد ایمنی خود و شروع فعالیت‌های تصحیحی لازم SIS امکان به روز کردن مداوم داده‌های مرتبط و نمایش اطلاعات را فراهم کرده و توانایی انجام اندازه‌گیری و ارزیابی عملکرد ایمنی را دارا می‌باشد.

۲-۱ پایگاه داده

آیتم‌های موجود در پایگاه داده در جدول شماره ۳-۶ ارائه شده است. جزئیات کدبندی چنین داده‌ها در ضمیمه D-2 ارائه شده است.

۲-۲ خلاصه تحقیقات

SIS نه تنها امکان انجام تحقیقات حادثه را فراهم می‌سازد بلکه انجام تحقیقات شبه حوادث را به همراه دو گروه از تحقیقات زیر عملی می‌سازد.

تحقیقات قبل از حادثه و تحقیقات پس از حادثه

تحقیقات پس از حادثه برای بررسی یک حادثه انجام می‌گیرد. در اینجا بایستی توجه داشت که جراحات قابل ثبت (از نظر OSHA) تنها منبع تحقیقات پس از حادثه نیست. حوادثی که منجر به هیچ‌گونه جراحتی نمی‌شوند نیز اطلاعات مهمی را درباره خطرات بالقوه فراهم می‌آورند. SIS قادر است که خلاصه‌ای از کل آمار حوادث که در جدول ۱ نشان داده شده ارائه دهد.

۲-۳ تجزیه و تحلیل آماری آمار حوادث

این برنامه توزیع‌های یک متغیره و دو متغیره را انجام داده و امکان مقایسه‌های آماری را فراهم می‌سازد. توانایی SIS در جوربندی داده‌ها از میان آیتم‌های متعدد یا ترکیب آیتم‌ها، تهیه گزارشاتی که می‌توانند همبستگی موجود احتمالی بین متغیرها و فراوانی حوادث را مشخص نماید امکان‌پذیر می‌کند. چنین اطلاعاتی در بلند مدت علل حوادث را روشن‌تر می‌نمایند.

ادامه مطلب را با دانلود فایل (تایپ شده و باکیفیت) پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ کاربرد آمار و اطلاعات در ایمنی

⇐ معیار عملکرد ایمنی

Unsafe conditions and factors contributing to accidents

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 12

موضوعات:

• شناسایی شرایط ناایمن

• بازرسی ایمنی رسمی

• استنباط آماری از بازرسی ایمنی

• علل کمک کننده در بروز حوادث (عملکرد ایمنی سرپرستان، شرایط روحی کارگران، شرایط جسمی کارگران، ارزیابی شرایط کمک کننده در بروز حوادث)

• طراحی یک سیستم نمره گذاری کامل برای عملکرد ایمنی

تقریبا در هر موقعیتی پتانسل بروز حادثه وجود دارد. برای بروز حادثه همراه شدن اعمال و شرایط نا ایمن با بسیاری از عوامل دیگر ضروری است. «دی ریمر» دلایل بروز حادثه را به دو دسته زیر طبقه بندی می کند:

1. علل مستقیم
2. علل کمک کننده

علل مستقیم حادثه شامل اعمال و شرایط ناایمن و علل کمک کننده شرایط فیزیکی کارگر و سیاست های مدیریتی می باشد.

برای افزایش رفتارهای ایمن در کارگران و نتیجه کاهش اعمال غیر ایمن ممکن است از برنامه های آموزش ایمنی استفاده شود.

جهت بهبود شرایط نا ایمن یک بازرس با دیدی «عیب جویانه» از متغیرهای شغلی و محیطی الزامی است. شرایط نا ایمن عبارت است از شرایط و موقعیت های فیزیکی که در صورت عدم رفع نقص می توانند منجر به بروز حادثه شوند که برای بهبود و توسعه ایمنی در محیط های کار شناسایی چنین موقعیت های ناایمن قبل از بروز حوادث ضروری است.

شکل ۱- علل حوادث

۲- شناسایی شرایط ناایمن

یکی از راه‌های شناسایی شرایط ناایمن انجام بازرسی‌های ایمنی دوره‌ای است. تعدادی از علل حادثه که می‌توانند به بروز شرایط ناایمن بیانجامد در شکل ۲ نشان داده شده است.

شکل ۲- عللی که منجر به شرایط ناایمن می‌شوند

بازرسی‌های دوره‌ای رسمی معمولاً به‌ وسیله پرسنل ایمنی کارخانه انجام می‌شود. چک لیست‌های متعددی وجود دارد که می‌توان از آنها در انجام چنین بازرسی‌هایی استفاده کرد. یک نمونه از این چک لیست‌ها در ضمیمه C ارائه شده است. بازرسی‌های ایمنی ممکن است غیررسمی نیز باشند، یک بازرسی غیررسمی معمولاً در شروع شیفت کاری توسط سرپرست انجام می‌شود که هدف اصلی آن کسب اطمینان از قرار داشتن وسایل و دستگاه‌ها در وضعیت مناسب می‌باشد. چنین بازرسی‌های غیررسمی در صورتی‌ که توسط سرپرست‌های رده بالا انجام شود مفیدتر بوده و نظرات آنها می‌تواند در فعالیت‌های مربوط به تصحیح شرایط غیرایمن توسط سرپرست‌های مربوطه مورد استفاده قرار گیرد.

۱-۲- بازرسی‌های ایمنی رسمی

چنین بازرسی‌هایی معمولاً توسط کمیته‌های متشکل از کمیته ایمنی کارخانه، مدیریت و واحدها، نمایندگان واحد آتش‌نشانی و کادر ایمنی کارخانه انجام می‌گیرد. برای انجام یک بازرسی ایمنی داشتن یک چک لیست بازرسی که در آن علاوه بر مشخص شدن قسمت‌های مختلف تجهیزات که بازرسی آنها لازم است قسمتی نیز برای ثبت یافته‌ها وجود داشته باشد، ضروری است. یک نمونه از این چک لیست‌ها همراه با یک روش پیشنهادی برای نمره‌گذاری نتایج بازرسی در ضمیمه ۱-C ارائه شده است. روش نمره‌گذاری و علایم مورد استفاده در چک لیست یادشده عبارت است از:

i: طبقه مرکزکار

Xi​=1: وقتی که طبقه برای کارخانه قابل کاربرد است

Xi​=0: سایر موارد

S_i,j: بند j از طبقه i مرکز کار

Si= ∑ⁿⁱ_Sij: نمره کلی برای مرکز کار i

n_i: تعداد سوالات با اندیکس i

S S_ij​=∑j=1ni​​S_i,J/n_i​

K=N/100​∑i=1n​SS_i​/s_i​

۲-۲- استنباط آماری از بازرسی ایمنی

برای این‌که نمره بازرسی از اعتبار آماری لازم برخوردار باشد. لازم است که داده‌های بازرسی در دوره بلند مدت جمع‌آوری شوند. در طی دوره جمع‌آوری داده‌ها احتمال دارد که شرایط ناایمن شناسایی شده در طول بازرسی تصحیح و برطرف شده باشند. بنابراین داده‌هایی که براساس شرایط تغییر یافته هستند ممکن است نماینده واقعی برای تعیین اعتبار آماری نباشند.

جهت مقابله با این مشکل مهارت‌ها و تکنیک‌هایی در بازرسی ایمنی ارائه شده‌ است. فرض کنید که از یک قسمت کارخانه‌ای سه بازرسی در سه زمان مختلف توسط یک کمیته بازرسی متشکل از ۵ عضو انجام شده باشد. جدول ۱ نمره ارزیابی ایمنی هریک از اعضای کمیته را نشان می‌دهد.

حال ممکن است بخواهیم مشخص کنیم که آیا نمره کلی هر سه ارزیابی ایمنی از یک توزیع یکسان برخوردار است. به‌عبارت دیگر آیا نمرات یاد شده از نظر آماری تفاوتی باهم ندارند برای این منظور از آزمون آماری Kruskal-Wallis که توسط Bowen، Starr و Raouf ارائه شده است، استفاده می‌کنیم.

ادامه مطلب را با دانلود فایل (تایپ شده و با کیفیت) پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ اثر گوریل نامرئی و نقش آن در بروز رفتار نا‌ایمن

⇐ پیشگیری و کنترل حوادث ناشی از کار

⇐ نمونه برداری از رفتارهای ایمنی

Safety behavior sampling

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 12

موضوعات:

• اصول نمونه برداری از رفتارهای ایمنی

• دستورالعمل نمونه برداری از رفتار ایمنی (تعریف ایستگاه کاری، لیستی از اعمال ناایمن، یک مطالعه پایلوت، آموزش مشاهده گر، محاسبه تعداد محاسبات لازم، مشاهدات اضافی، کار وابسته، بهبود رفتار ایمنی)

• مسائل

• منابع

حوادث در اثر طیف وسیعی از خطاهای افراد رخ می دهند. دو علت عمده خطاها خصوصیات فردی ایجاد کننده خطا و شرایط به وجودآورنده آنها است. یکی از راه های کاهش اینگونه خطاها واداشتن افراد به کاستن خصوصیاتی اعمالی از آنهاست که باعث بروز خطا می شوند این امر ممکن است از طریق ارائه پس خورانده های ضروری در رابطه با خطاها به آنها صورت گیرد در شکل زیر تعدادی از فاکتورهای مهم که باعث بروز خطا در عملکرد انسانی می شوند ارائه شده است.

خطاهایی که توسط کارگران انجام می شود را اغلب «اعمال ناایمن» و شرایط بر انگیزاننده خطا را «شرایط ناایمن» می نامند. بنا به عقیده «هنریچ» عامل حدود 88% از کل حوادث اعمال ناایمن افراد, 10 درصد به دلیل شرایط ناایمن و 2% بقیه سرنوشت الهی می باشد. طبقه بندی یادشده ممکن است همان طوری که در شکل 2 نشان داده شده است قابل قبول همگان نباشد, داده های مورد استفاده در شکل اخیر مربوط به یک کارخانه بزرگ با حدود 2000 تا 2200 کارگر می باشد.

در اینجا رابطه با نمونه برداری از رفتارهای ایمنی که تکنیکی برای اندازه گیری اعمال ناایمن است بحث خواهد شد. شکل 2 طبقه بندی علل حوادث ( تعداد کل حوادث 551 مورد می باشد). اعداد درون پرانتز نشاندهنده تعداد حوادث هر گروه است.

۲- اصول نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی

نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی براساس همان اصول نمونه‌برداری از کار مورد استفاده در مهندسی صنایع برای تعریف و تعیین استانداردهای زمانی قرار دارد.

کلیه مفاهیم نمونه‌برداری کار بر پایه قوانین احتمالات می‌باشد، برای مثال اگر فرآیندی دارای دو حالت باشد (برای مثال خاموش یا روشن، بلی یا خیر، در حال کار یا بدون کار، ایمن یا ناایمن) حاصل دو حالت ۱۰۰ درصد خواهد شد، در اصطلاح آماری این ارتباط به شکل زیر بیان می‌شود که:

p + q = ۱

p: احتمال قرار داشتن در حالت اول در یک مشاهده (مثلاً S برای عمل ایمن)
q = (۱-p): احتمال قرار نداشتن در حالت اول در یک مشاهده

رابطه فوق را می‌توان به‌صورت زیر به n مشاهده نیز تعمیم داد:

(p + q)ⁿ = ۱

که n تعداد مشاهدات انجام شده در یک نمونه است. رابطه بالا را می‌توان برای به‌دست آوردن احتمال این‌که تعداد مشخصی از مشاهدات از کل n مشاهده در حالت S باشد نیز بسط داد.
توزیع احتمالات حاصل از بسط دو جمله‌ای به‌صورت توزیع دوجمله‌ای است. میانگین این توزیع برابر np و انحراف معیار آن (npq√) است. با بزرگ شدن n توزیع دو جمله‌ای خصوصیات توزیع نرمال را پیدا می‌کند و این بدین معنی است درصورتی که p و q هیچ‌کدام نزدیک به صفر نباشد برای مقادیر بزرگتر n توزیع دوجمله‌ای می‌تواند تقریباً به‌صورت توزیع نرمال تفسیر شود، برای این منظور بایستی میانگین و انحراف معیار را به اندازه نمونه تقسیم کرد:

میانگین نمونه = np/n = p      (رابطه۱)

انحراف معیار نمونه =  (√npq) / n =  (√np/n) = (√p(۱ – q)/n) (رابطه ۲)

افرادی چون Jewel، Rockwell، Schreiber، Meyer و Pollina مفید بودن این تکنیک نمونه‌برداری را در ارزیابی رفتارهای ناایمن اثبات کرده‌اند. در نمونه‌برداری از رفتار ایمنی فرض بر این است که درصدی از زمان که کارگر در حال کار ایمن یا ناایمن است قابل تعیین می‌باشد.
به منظور ترسیم یک تصویر کامل و دقیق از اعمال ایمن یا ناایمن لازم است که کارگران به‌طور مداوم تحت نظر بوده و داده‌های مربوط به اعمال ناایمن آنها ثبت گردد. لازم به ذکر است که برای داشتن یک نتیجه قابل قبول بایستی حجم نمونه به اندازه کافی بزرگ انتخاب شده باشد.
در صورتی که تعداد مشاهدات بالا باشد توزیع حاصله به شکل منحنی نرمال نزدیک‌تر می‌شود.

خصوصیات توزیع نرمال در بخش قبلی مورد بحث قرارگرفت و همان‌طوری که بیان شد در این توزیع حدود ۹۵٪ مشاهدات در محدوده ۲± و ۹۹/۹٪ در محدوده ۳± انحراف معیار از میانگین قرار دارد تأکید می‌شود که توزیع نرمال تنها برای مشاهداتی که تعدادشان بالا باشد قابل استفاده است. کافی بودن تعداد مشاهدات بایستی برحسب حد مطلوب اطمینان بیان شود عموماً حد اطمینان ۹۵٪ یا در حدود ۲SD ± برای اغلب مطالعات نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی کافی به‌نظر می‌رسد. حد اطمینان یادشده به این معنی است که نتایج در ۹۵٪ زمان نماینده جمعیت واقعی خواهد بود.

در بحث نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی علاوه بر حدود اطمینان پارامتری دیگری که بایستی مورد توجه قرار گیرد دقت می‌باشد، دقت عبارت است از حد نهایی که مشاهدات در محدوده حدود اطمینان قابل قبول قرار می‌گیرند. در نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی معمولاً از دقت ۵٪ و حدود اطمینان ۹۵٪ استفاده می‌شود و این بدین معنی است که در ۹۵ درصد زمان با حدود دقت ۵± درصد نتایج حاصل از نمونه‌برداری از رفتارهای ایمنی نماینده جمعیت واقعی است.

نمونه‌برداری از رفتار ایمنی نیازمند تصادفی بودن رویدادهاست و این زمانی حاصل خواهد شد که دوره مشاهده دقیقاً برابر دوره روز کاری انتخاب شده باشد.

۳- دستورالعمل نمونه‌برداری از رفتار ایمنی

۱-۳- ایستگاه کاری را تعریف کنید

ایستگاه کاری شامل واحدها، بخش‌ها و سازمان‌هایی است که نمونه‌برداری از رفتار ایمنی در آن‌جا صورت می‌گیرد مثل اتاق ابزار، واحد پرس‌های سوراخ‌کننده، انبار، واحد حمل و نقل و غیره.

۲-۳- لیستی از اعمال ناایمن را تهیه کنید

این لیست را می‌توان با استفاده از گزارش‌های حوادث کارخانه تهیه و سپس آن را به‌طور مناسب اصلاح کرد. گزارش حوادث شامل کلیه موارد نظیر حوادث ناتوان‌کننده، حوادث قابل ثبت و مواردی که نیاز به کمک‌های اولیه پیش آمده است، می‌باشد. برای این کار می‌توان از لیست اعمال ناایمنی که در کتاب «پیشگیری از حوادث در فعالیت‌های صنعتی¹»، انجمن ملی ایمنی آمریکا ارائه شده نیز استفاده کرد. لیستی از اعمال ناایمن که از «مطالعه حوادث بحرانی²» «تارانت³» برگرفته شده (طبقه‌بندی شده براساس سیستم طبقه‌بندی تصحیح شده ANSI)

ادامه مطلب را با دانلود فایل (تایپ شده و باکیفیت) پیوستی مشاهده کنید

حتما بخوانید:

⇐ روش نمونه گیری رفتار ایمنی

⇐ رفتار انسان و ایمنی

⇐ ایمنی مبتنی بر رفتار (خطاهای انسانی)

روش های آماری در سنجش ایمنی
(Statistical Methods in Safety Metrics)

فرمت: PDF   تعداد صفحات: 26 و 25

فهرست:

• انواع داده
• داده های رسته ای
• داده ترتیبی
• داده فاصله ای
• داده نسبتی
• ثبت
• توانایی و انعطاف انواع فرمت داده ها
• آمار توصیفی
• شاخص های مرکزی
• میانگین
• میانه
• مد
• اندازه گیری پراکندگی
• دامنه
• واریانس
• انحراف معیار
• توزیع نرمال
• احتمال
• قوانین احتمال
• احتمال رویداد توأم
• احتمالات مرکب
• احتمالات شرطی
• احتمالات دو جمله ای
• احتمال پواسون
• خلاصه
• سؤالات

بروزرسانی اول: فایل «تجزیه و تحلیل آماری داده های ایمنی» با موضوعات زیر در 25 صفحه پیوست شد.

سنجش مطلوب ایمنی نیازمند تحلیل مناسب داده های جمع آوری شده است. هدف تحلیل داده، مقایسه نتایج و اهداف با الگوها است. روندهای معنادار و یا تفاوت بین نتایج به دست آمده و الگوها باید مشخص شود. چندین روش آماری وجود دارد که می تواند تعیین کند که چه روندی در داده ها وجود دارد و یا نتایج با آنچه پیش بینی شده است مطابقت می کند. با استفاده از روش های آماری، برای تعیین وقوع روندها و تغییرات می توان شاخصی را ایجاد کرد. نمونه این شاخص ها بهبود مستمر، تولید بی نقص، تحلیل هزینه و سود، و مقایسه با الگو است. همچنین تعدادی روش های آماری در دسترس متخصص ایمنی وجود دارد تا روابط بین فعالیت های برنامه ایمنی و نتایج اندازه گیری شده را مشخص کند (مانند روش همبستگی).

با این حال، ارتباط معنادار بین فعالیت ها و اندازه گیری های عملکرد ایمنی لزوما نشان دهنده رابطه علی و معلولی نیست. برای توضیح این نکته، فرض کنید یک مدیر ایمنی روش های مناسب حمل بار را به گروهی از کارکنان آموزش دهد. پس از یک دوره زمانی، مشاهدات کار نشان می دهد که کارکنان شیوه صحیح بلند کردن بار را انجام میدهند، و گزارش های نشان میدهد که تعداد کمردردها کاهش یافته است. با استفاده از روش همبستگی، ارتباط معنی داری بین تعداد مشاهدات بلند کردن صحیح اجسام و تعداد کمردردها یافت می شود.

از آنجا که ارتباط معنی دار آماری شناسایی شده است، مدیر ایمنی باید مشخص کند که چرا کمردردها کاهش یافته است. برای بیان اینکه آموزش باعث کاهش کمردرد می شود. باید با تعداد کمردردهای گروه کارگرانی که آموزش ندیده اند (گروه کنترل) مقایسه ای نیز انجام شود. اگر یافته های آماری نشان دهد که گروهی که آموزش دیده اند کمردرد خیلی کمتری نسبت به گروهی که آموزش ندیده اند دارند می توان نتیجه گرفت که آموزش باعث کاهش آسیب ها شده است. گروه کنترل برای انجام این آزمایش ضروری است برای اینکه بتوانیم فاکتورهای دیگری که احتمالا در کاهش کمر درد مؤثر هستند را حذف کنیم (مانند حمایل کمری برای محافظت ستون فقرات) که به همه کارکنان در زمان آموزش داده شده است.

با توجه به نتایج به دست آمده، انجام اقدامات بعدی ضروری به نظر می رسد. اگر مشخص شود که نتایج ثابت هستند (به عبارت دیگر، تعداد آسیب های کمری در هر هفته افزایش یا کاهش نداشته باشد) و تغییرات عملکرد آن ضروری است (آسیب های کمری به طور مکرر هنوز اتفاق بیفتد)، آنگاه باید فرایند را تغییر دهیم. در این صورت، اگر رابطه بین حضور در برنامه های آموزشی و آسیب های گزارش شده معنادار نباشد، نشان میدهد که هیچ رابطه ای بین پیشگیری آسیب و آموزش وجود ندارد

به عبارت دیگر، آموزش هیچ تأثیری بر تعداد آسیب ها در هر هفته ندارد، پس فعالیت های دیگری باید انجام شود. این فعالیت ها ممکن است شامل ارزیابی برنامه های آموزشی برای بهبود اثربخشی یا تدوین روش های بلند کردن باشد که برای دستیابی به نتایج موردنظر به کار برده می شوند. نمونه استراتژیهایی که برای ارزیابی فعالیت ها استفاده می شود عبارت اند از تحلیل علت ریشه ای ، مهندسی مجدد فرایند انجام تغییرات، و ایجاد یک برنامه پیاده سازی قبل از اجرای اقدام اصلاحی، شاخص ایمنی مورد استفاده در تعیین موفقیت نیز باید مورد تحلیل قرار بگیرد. شاید تعداد آسیب های کمری، سنجش خوبی نباشد و ممکن است به طور دقیق موفقیت برنامه های آموزشی را نشان ندهد.

دلایل زیادی برای این موضوع وجود دارد. به طور مثال، فرض کنید بعد از برنامه آموزشی، تعداد کارگرانی که وظیفه بلند کردن بر عهده دارند افزایش یابند، در نتیجه سازمان تعداد آسیب های کمری بیشتری را تجربه می کند. در این مورد، «نرخ» آسیب های کمری (یعنی، تعداد آسیب های کمری به ازای فرد در هر هفته) ممکن است به طور قابل توجهی کاهش یابد. با این حال اما ممکن است تعداد کل آسیب های کمری در هر هفته افزایش داشته باشد (به دلیل افزایش تعداد کارگران). بنابراین، اندازه گیری «تعداد آسیبهای کمری» اندازه گیری مناسبی از عملکرد نیست. تحلیل مشابهی می تواند برای تعداد آسیب های کمری به ازای فرد» انجام شود و نتیجه گرفت که اندازه گیری مناسبی است.

با داده های صحیح جمع آوری شده، باید ارزیابی ای برای پیش بینی بهبود مورد انتشار در عملکرد ایمنی انجام شود. آیا انتظار می رود. نرخ کمردرد در سال آینده ۱۰ درصد کاهش یابد؟ آیا ۲۰ درصد کاهش معقول است؟ با استفاده از شاخص های عملکرد گذشته (به طور مثال، جلسات آموزشی موفق که آسیب ها را در سال گذشته ۱۰ درصد کاهش داده است) و نظر متخصص، مزایای موردنظر می تواند در تعریف هدف عملکرد به کار رود. آخرین مرحله اجرای اقدامات بعدی (تغییر فرایند، تغییر آموزش، و غیره) و ارزیابی ای به منظور تعیین تأثیر واقعی تغییر فرایند بر اندازه گیری عملکرد است. در مثال ذکر شده، برای شرکت دادن تمام کارگران، دو بار در سال در جلسه آموزشی باید تصمیمی گرفته شود. پس از یک سال، تعداد آسیب های کمری به ازای فرد (یا اندازه گیری عملکرد مناسب دیگر) را می توان اندازه گیری و با هدف عملکرد مقایسه کرد.

انواع داده

داده ها را می توان به چهار دسته عمده بر اساس ویژگی های اعداد طبقه بندی کرد. یادگیری این دسته بندی ها برای مدیر ایمنی مهم است زیرا برخی داده ها از داده های دیگر مفیدتر هستند. دسته ها از حداقل مفید تا بسیار مفید، عبارت اند از: قیاسی (رسته ای)، ترتیبی، فاصله ای، و نسبتی (Horvath 1974)

داده نسبتی بیشترین ارزش را دارد، زیرا می تواند در تمام روش های آماری استفاده شود. از طرفی داده قیاسی ارزش بسیار کمی دارد زیرا تنها می تواند در روش های آماری که به صورت اختصاصی برای متغیرهای قیاسی طراحی شده اند به کار برده شود. تشخیص فرمت داده بسیار مهم است زیرا روشهای آماری مختلف به نوع داده که در آن به کار برده میشود وابسته است. محققان اغلب از رایانه برای تحلیل داده استفاده می کنند. جوابی که رایانه برای آزمون آماری ارائه می دهد، ممکن است بی معنی باشد اگر فرمت داده، فرضیات روش آماری را نقض کرده باشد. به طور مثال، فرض کنید مدیر ایمنی داده های جنسیت کارگران مصدوم را در طی سال گذشته جمع آوری می کند.

برای ورود داده به کامپیوتر، “۱” را به زنان و “۲” را به مردان اختصاص می دهد. اگر مدیر ایمنی بخواهد میانگین را به دست آورد (به طور میانگین، جنسیت فرد مصدوم چیست؟)، کامپیوتر ممکن است عدد ۱٫۵ را نشان دهد. این تعداد بی معنی است زیرا با دسته (مرد یا زن) مطابقت ندارد.

داده های رسته ای (Categorical)

داده رسته ای یا گسسته، دسته بندی را نشان می دهد. در روشهای آمارگیری، آیتم هایی که فرد آنها را تیک میزند مانند جنسیت فرد، بخشی که فرد در آن کار می کند و دسته بندی بیماری های شغلی به عنوان نمونه هایی از داده های رسته ای است.

داده رسته ای می تواند به دو گروه دسته بندی شود و با عنوان داده های دو بخشی شناخته می شوند، همانند جنسیت فرد. برای تعیین داده های رسته ای، پژوهشگر ابتدا باید دسته ها را تعریف کند، مطمئن شود که تفاوت روشنی بین گروه های ممکن وجود دارد و پاسخ تنها به یک گروه می تواند تعلق بگیرد. مقادیر اختصاص یافته به داده رسته ای تنها تمایز بین اعضای گروه را بیان می کند. بزرگی بین مقادیر دسته وجود ندارد. به طور مثال، گفتن اینکه دسته با شماره “۲” دو برابر بزرگتر از دسته با شماره “۱” است صحیح نیست. هنگام جمع آوری داده ها برای تحلیل، پژوهشگر برای ایجاد دسته ها در انتخاب دارد. پژوهشگر ممکن است دسته ها را تعریف کند و از مخاطب بخواهد یکی را انتخاب کند یا یک سؤال مطرح می کند. و پاسخ آن را گردآوری می کند، و با استفاده از پاسخ ها دسته ها را ایجاد کند.

ادامه مطالب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ سنجش ایمنی در محیط کار

⇐ برنامه های عملکرد ایمنی

⇐ اندازه گیری عملکرد ایمنی فرایند

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 7

۱-اقدامات ایمنی هنگام آتش گرفتن خودرو

آتش‌سوزی در خودرو به دلایل نشت بنزین، سوراخ‌ شدن باک، حرارت بیش‌ از حد موتور و… رخ می‌دهد. در صورت بروز آتش‌سوزی در خودرو، با حفظ خونسردی خود این مراحل را دنبال کنید: موتور خودرو را خاموش و به‌سرعت وسیله نقلیه را ترک کنید. با شماره‌های آتش‌نشانی تماس بگیرید و درخواست کمک کنید.

درصورتی‌ که کپسول آتش‌نشانی در خودرو دارید از آن استفاده کنید در غیر این صورت با ریختن خاک و جلوگیری از رسیدن اکسیژن به آتش نیز می‌توانید اقدامات اولیه را تا رسیدن نیروها انجام دهید.

در صورتی که شخصی داخل خودرو گیر کرده با شکستن شیشه وی را بیرون بیاورید

برای حفظ ایمنی در شرایط خطر یک دستگاه خاموش کننده پودری و گازی حداقل ۳ کیلویی در خودرو خود در دسترس داشته باشید.

اگر موتور خودرو آتش‌گرفته، موتور را خاموش و با احتیاط کاپوت را به‌اندازه قرار دادن سر شلنگ اطفاء حریق، باز کنید و با کمک کپسول آتش‌نشانی حریق را خاموش کنید. هیچ‌گاه در کاپوت را به سرعت باز نکنید زیرا سبب برخورد شعله به صورت شما می‌شود. اگر صندلی خودرو آتش‌ گرفته، بسته به شرایط، از آب یا خاک یا کپسول آتش‌نشانی برای خاموش کردن آتش، استفاده کنید.

اگر سیم‌کشی خودرو دچار حریق شده، سریعاً کاپوت را بالا زده، سر باتری را بردارید و با کمک یک‌تکه کهنه یا لباس مرطوب (در صورت نداشتن کپسول اطفای حریق) آتش را خاموش کنید. تا می‌توانید از کوبیدن پارچه‌ی خشک روی شعله خودداری کنید زیرا باعث رسیدن بیشتر اکسیژن به آتش و شعله‌ورتر شدن آن می‌شود. اگر آتش‌سوزی خودرو وسعت یافت، درنگ نکنید! ممکن است خطر انفجار بیش از ضرر مادی به شما آسیب برساند. به منطقه‌ای امن و دور از خودرو بروید و منتظر رسیدن کمک بمانید. به دلیل احتمال انفجار، افراد را از آتش دور کنید.

۲-علائم ایمنی

علائم ایمنی از کم‌هزینه‌ترین و ساده‌ترین روش‌های کنترل و پیشگیری از خطرات هستند. سرعت عمل در زمان حریق بسیار حائز اهمیت است. در محیط کار افراد زیادی مشغول به کار هستند و همچنین ممکن است اغلب این افراد فرصت شناسایی محیط و مسیرهای فرار احتمالی را نداشته باشند. با نصب علائم ایمنی اطلاع‌رسانی با سرعت بسیار بیشتری انجام‌گرفته و در صورت بروز حریق آسیب های مالی و جانی کمتری را شاهد خواهیم بود.

شکل ۱: علائم ایمنی

۳- راه‌های خروج اضطراری

هریک از خروجی‌ها باید کاملاً در معرض دید بوده و راه‌هایی که به آن ختم می‌شود کاملاً مشخص شده باشد، به صورتی که به توان راه فرار را از هر نقطه‌ای به‌آسانی تشخیص داد. درهای خروج اضطراری هیچ‌گاه نباید قفل شوند. هر درگاه یا راهرویی که به یک خروجی ختم نمی‌شود ولی ممکن است با خروجی به اشتباه گرفته شود باید با علامت “راه خروج نیست” یا علامتی که نشان‌دهنده‌ی کاربرد واقعی آن است مانند “انباری” مشخص شود. خروجی‌ها یا راه‌های رسیدن به خروجی‌ها را باید با علائمی که حتی در تاریکی به سهولت قابل‌ مشاهده هستند، مشخص کرد.

۱-۳- طرح خروج اضطراری برای افراد معلول و کم‌توان

هر واحدی باید دارای نقشه تخلیه به هنگام شرایط اضطراری باشد و تمامی خروجی‌های اضطراری باید بر اساس استانداردهای ملی طراحی شده باشد.

در هنگام حریق نباید از آسانسور استفاده شود زیرا اگر سیستم الکتریکی ساختمان آتش بگیرد، قوی برق ساختمان قطع خواهد شد. از طرفی مسیر حرکت آسانسور نیز می‌تواند به یک دودکش تبدیل شده و سبب خفگی افراد درون آن شود.

وظیفه کمک به اشخاص معلول و کم‌توان بر عهده حراست یا نفرات آبدارخانه و نظافتچی هر طبقه می‌باشد. فرد دیگری نیز به عنوان فرد جایگزین یا همکار باید توسط واحد HSE انتخاب شود. نقش این دو کمک‌رسان، گزارش دادن به حراست، نفرات واحد HSE یا آتش‌نشانی و نیز اطمینان از خارج شدن افراد معلول و کم‌توان از محوطه خطر و رساندن به نقطه‌ی تجمع ایمن می‌باشد.

نفرات مسئول و افراد جایگزین باید برای آشنایی با راه‌های نجات موجود و روش‌های نجات آموزش ببینند.

باید فهرستی از افراد معلول یا کم‌توان در واحد حراست نگه داری شده و توسط واحد HSE، واحد حراست و اداره امور پرسنلی به‌روز گردد.

باید وظایف هریک از نفرات توسط واحد HSE در قالب آموزش و بخش‌نامه تبیین شده و برای اطمینان مانور خروج اضطراری برگزار گردد.

۴- نقاط تجمع ایمن

در هنگام آتش‌سوزی و یا شنیدن صدای آژیر همه نفرات باید به نقاط تجمع ایمن بروند که با علامت زیر مشخص شده است.

در این نقاط باید نفرات سرشماری شده تا نفرات غایب شناسایی شده و برای کمک‌‌رسانی به آن‌ها اقدام گردد.

برای آشنایی همه کارکنان و بازدیدکنندگان با این نقاط باید چند بار در سال مانور واکنش در شرایط اضطراری و تخلیه و فرار برگزار گردد.

۵- نکات ایمنی در هنگام بروز حریق

1- مهم‌ترین اصل، حفظ خونسردی است. بنابراین پیش از هر اقدامی خونسردی خود را حفظ کنید.

ابتدا نزدیک‌ترین دکمه‌ی اعلام خطر آتش‌سوزی را به کار اندازید.

با صدای بلند دیگران را از حادثه آگاه کنید و بخواهید که محل حریق را با حفظ خونسردی و رعایت نظم و ترتیب ترک کنند.

2- در صورت بروز حادثه با ۱۲۵ یا شماره تماس آتش‌نشانی تماس بگیرید، سپس اگر آموزشی دیده‌اید و احساس خطر نمی‌کنید، برای اطفای حریق تلاش نمایید.

همیشه به یاد داشته باشید که حریق‌های کوچک را می‌توان با یک خاموش‌کننده کوچک خاموش کرد حال‌ آنکه ممکن است حریق تا زمان رسیدن نیروهای آتش‌نشانی به میزانی گسترش یابد که دیگر نتوان آن را کنترل نمود.

3- خاموش‌کننده‌های دستی باید درون یک پوشش قرارگرفته و نباید در معرض نور خورشید و یا برف و باران قرار گیرند. خاموش‌کننده‌ها باید همیشه در نزدیک درب خروج قرار گیرند.

4- از مسدود کردن مسیرهای خروج اضطراری و راه‌های دسترسی به وسایل آتش‌نشانی، تابلوی برق، شیر اصلی گاز و.. خودداری کنید. حتی‌المقدور باید برای هر انبار و ساختمان دو مسیر خروج در نظر گرفته شود. آن‌ها را شناسایی نمایید.

5- قبل از شروع اطفای حریق به ایمنی خود و مسیرهای فرار توجه داشته باشید.

6- زمانی که مأمورین آتش‌نشانی به محل رسیدند، تجمع ننموده و اجازه دهید کار خود را انجام دهند، زیرا آن‌ها به کار خود وارد هستند

7- در صورت امکان آن دسته از مواد قابل اشتعالی که هنوز مشتعل نشده‌اند را از محل دور کنید.

8- در صورت قطع برق هنگام استفاده از وسایل برقی دستگاه را خاموش کرده و از مدار خارج کنید. دوشاخه لوازم برقی را در صورت استفاده نکردن از برق خارج کنید.

9- سیم‌ها و دوشاخه تمام تجهیزات برقی را چک کنید تا سیم زخمی و اتصال شل وجود نداشته باشد.

10- قطع برق، نخستین و بهترین راه برای اطفای حریق وسایل برقی است.

11- برای پیشگیری از بروز انفجار گازها و بخارها می‌توان با استفاده از دستگاه تهویه یا یک حوله نم‌دار از انباشته شدن گازها در محیط های بسته جلوگیری کرد.

12- در زمان آتش‌سوزی یا دودگرفتگی هرگز از آسانسور استفاده نکنید.

13- به هنگام آتش‌سوزی در ساختمان‌های چندطبقه هیچ‌گاه به سمت بالای ساختمان نروید، زیرا دود به سمت بالا حرکت می‌کند، در هنگام فرار درب‌ها را پشت سرخود ببندید.

14- چنانچه گرفتار دود یا آتش شدید و نتوانستید از ساختمان خارج شوید، در صورت امکان منافذ در و پنجره را با پارچه یا لباس ببندید.

۱۵- زمان حرکت در دود به صورت سینه‌خیز حرکت کنید و با یکپارچه خیس جلوی دهان و بینی خود را بگیرید.

۱۶- چنانچه لباس شخصی آتش گرفت، اجازه دویدن به او ندهید زیرا آتش بیشتر می‌شود، بلکه او را روی زمین انداخته و پتویی به روی او بیندازید.

۱۷- یکی از راه‌های ایمن‌سازی محل نشست بنزین خودرو، ریختن خاک روی محل و جلوگیری از سیگار کشیدن افراد در اطراف آن است. بنابراین بهتر است سطل پر از ماسه و بیل در نزدیکی محل پارکینگ و نگهداری خودرو نگهداری نمایید.

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ چک لیست واکنش در شرایط اضطراری

⇐ طرح ریزی شرایط اضطراری

⇐ ایمنی در برابر آتش سوزی و خروج اضطراری

⇐ ساختار کلی یک طرح پیشنهادی برای واکنش در شرایط اضطراری

فرمت: Pdf  تعداد صفحات: 171

تهیه و تنظیم: مهندس محمدرضا شصتی

فهرست:

• مقدمه و مفاهیم پایه (تعریف انفجار (Explosion) و تفاوت آن با آتش‌سوزی، مفاهیم فشار، موج ضربه، سرعت واکنش، اهمیت شناخت انواع انفجار در HSE، استانداردهای مرجع (NFPA, API, OSHA, CCPS))
• طبقه‌بندی کلی انفجارها (انفجار فیزیکی (Physical Explosion)، انفجار شیمیایی (Chemical Explosion)، انفجار مکانیکی (Mechanical Explosion)، انفجار ناشی از مواد منفجره (High Explosives))
• انفجارهای شیمیایی (3.1: Deflagration ویژگی‌ها، مثال‌های صنعتی، پیامدها و کنترل‌ها 3.2: Detonation ویژگی‌ها، شرایط وقوع، مثال‌های واقعی در صنعت، 3.3: Fireball شرایط تشکیل، اثرات حرارتی، ارتباط با BLEVE)
• انفجارهای مرتبط با گازها و بخارات (4.1: Vapor Cloud Explosion – VCE تشکیل ابر گازی، نقش موانع و کانفایمنت، مدل‌سازی پیامد، 4.2: Unconfined Vapor Cloud Explosion – UVCE تفاوت با VCE، مثال‌های صنعتی، 4.3: Flash Fire شرایط وقوع، اثرات بر پرسنل)
•  انفجارهای مرتبط با مخازن و تجهیزات تحت فشار (5.1: BLEVE – Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion مکانیسم، نشانه‌های هشدار، مثال‌های واقعی، 5.2: انفجار مخازن ذخیره (Tank Explosion)، Overpressure ، Vacuum failure ، Foam collapse 5.3: انفجار دیگر بخار و کمپرسورها، علل رایج، روش‌های پیشگیری)
• انفجارهای فرآیندی در واحدهای پالایشگاهی و پتروشیمی (واحدهای گاز و گاز مایع (LNG, LPG)، واحدهای FCC و خطر انفجار گرد و غبار کاتالیستی، واحدهای ریفرمینگ و هیدروتریتینگ، خطوط لوله گاز و مایعات، پمپ‌ها، کمپرسورها و تجهیزات دوار)
• طبقه‌بندی انفجار بر اساس شرایط محیطی (انفجار در فضای بسته (Confined)، نیمه‌بسته (Partially Confined)، فضای باز (Unconfined)، نقش Layout و فاصله‌گذاری تجهیزات (API 752/753))
• عوامل مؤثر بر شدت انفجار (نوع ماده، غلظت و محدوده اشتعال، فشار اولیه، وجود موانع، هندسه فضا، شرایط آب‌وهوایی)
• پیامدهای انفجار (موج فشار (Overpressure)، پرتابه‌ها (Fragments)، حرارت و تشعشع، اثرات بر انسان، تجهیزات و سازه‌ها، تحلیل پیامد (Consequence Analysis))
• روش‌های پیشگیری و کنترل انفجار (طراحی ایمن فرآیند (Inherent Safety)، سیستم‌های تشخیص و هشدار، تهویه و کنترل تجمع گاز، سیستم‌های اطفا و جداسازی، مدیریت تغییر (MOC)، استانداردهای API ،NFPA ،IEC)
• بررسی حوادث واقعی (Case Studies) (Texas City Refinery Explosion، Buncefield VCE، Piper Alpha، حوادث داخلی صنعت نفت ایران (بدون ذکر جزئیات محرمانه))
• تمرین‌ها و کارگاه عملی (تحلیل سناریوهای انفجار، محاسبه محدوده اشتعال، تشخیص نوع انفجار از روی نشانه‌ها، طراحی چک‌لیست‌های HSE برای پیشگیری)

1– مقدمه و مفاهیم پایه

تعریف انفجار (Explosion) و تفاوت آن با آتش‌سوزی، مفاهیم فشار، موج ضربه، سرعت واکنش،
اهمیت شناخت انواع انفجار در HSE، استانداردهای مرجع (NFPA, API, OSHA, CCPS)
❖ انفجار پدیده‌ای است که در آن انرژی در مدت‌زمان بسیار کوتاه آزاد می‌شود و باعث افزایش ناگهانی فشار و ایجاد موج ضربه می‌گردد.
❖ آتش‌سوزی یک واکنش سوختن پایدار و نسبتاً آهسته است، اما انفجار یک رویداد سریع، پرانرژی و با پیامدهای شدید است.
❖ شناخت این تفاوت‌ها پایه تحلیل ریسک در صنایع فرایندی است.

❖ تعریف انفجار و تفاوت آن با آتش‌سوزی

1) انفجار (Explosion) آزادسازی سریع انرژی همراه با افزایش فشار و ایجاد موج ضربه است.
2) آتش‌سوزی (Fire) واکنش احتراق پایدار با سرعت کم‌تر و بدون موج ضربه است.

❖ تفاوت‌های کلیدی
انفجار: فشار بالا، موج ضربه، تخریب سازه
آتش‌ سوزی: گرما، شعله، گسترش تدریجی
انفجار می‌تواند بدون شعله رخ دهد (مانند انفجار فیزیکی مخزن تحت فشار)

❖ مفاهیم فشار، موج ضربه و سرعت واکنش

✓ فشار (Pressure) نیروی وارد بر واحد سطح؛ در انفجار، فشار لحظه‌ای به چند برابر فشار محیط می‌رسد.
✓ موج ضربه (Shock Wave) جبهه‌ای از فشار بسیار بالا که با سرعتی بیشتر از سرعت صوت حرکت می‌کند و عامل اصلی تخریب است.
✓ سرعت واکنش (Reaction Rate) تعیین‌کننده نوع انفجار است؛ واکنش‌های بسیار سریع : انفجار، واکنش‌های کند : آتش‌سوزی.
❖ این سه مفهوم می‌کنند تعیین می‌کنند که یک رویداد می‌تواند به Deflagration (احتراق سریع) یا Detonation (انفجار با موج ضربه) تبدیل شود.

❖ اهمیت شناخت انواع انفجار در HSE

شناخت انواع انفجار برای پیشگیری، طراحی، و پاسخ اضطراری ضروری است.

1. انتخاب فاصله ایمنی و زون‌بندی (2.1)
2. طراحی سیستم‌های تخلیه فشار (Relief, Venting) (سایز، نوع، …)
3. تحلیل پیامد (Consequence Analysis) در HAZOP و QRA
4. انتخاب تجهیزات مقاوم در برابر انفجار (Explosion-proof)
5. مدیریت مواد قابل‌انفجار (گاز، بخار، گردوغبار، مخازن تحت فشار)

بدون شناخت نوع انفجار، طراحی ایمن امکان‌پذیر نیست.

QRA= Quantity Risk Analysis

استانداردهای مرجع (NFPA, API, OSHA, CCPS)

این استانداردها چارچوب اصلی مدیریت خطر انفجار در صنایع فرایندی را ارائه می‌دهند.

1. NFPA (National Fire Protection Association)
   استانداردهای مرتبط با گازهای قابل‌ اشتعال، گرد و غبار، مخازن، و طراحی ضد‌انفجار مانند NFPA 68 و NFPA 69
2. API (American Petroleum Institute)
   راهنماهای طراحی و ایمنی در صنایع نفت و گاز؛ شامل API 521 برای تخلیه فشار و API 752/753 برای مدیریت خطر انفجار در ساختمان‌ها
3. OSHA (Occupational Safety and Health Administration)
4. CCPS (Center for Chemical Process Safety)
5. مقررات قانونی برای حفاظت کارکنان در محیط‌های قابل‌انفجار، شامل PSM (1910.119)
6. منابع تخصصی برای تحلیل خطر، مدیریت انفجار، و درس‌آموخته‌های حوادث بزرگ

این استانداردها پایه طراحی، ارزیابی ریسک و مدیریت ایمنی در واحدهای صنعتی هستند.

2– طبقه‌بندی کلی انفجارها

• انفجار فیزیکی (Physical Explosion)،
• انفجار شیمیایی (Chemical Explosion)،
• انفجار مکانیکی (Mechanical Explosion)،
• انفجار ناشی از مواد منفجره (High Explosives)

انفجارها بر اساس ماهیت انرژی آزاد شده، و مکانیسم افزایش فشار به چند گروه اصلی تقسیم می‌شوند. این طبقه‌بندی کمک می‌کند: ماهیت خطر، پیامدها و روش‌های کنترل در محیط‌های صنعتی به‌ درستی انتخاب شوند.

۲–۱– انفجار فیزیکی (Physical Explosion)

❖ افزایش ناگهانی فشار بدون واکنش شیمیایی ناشی از موارد زیر، که در اثر آن انرژی از طریق انبساط سریع گاز یا بخار آزاد می‌شود:

✓ گرمایش بیش ازحد مخازن تحت فشار،
✓ Boiling Liquid Expanding Vapor Explosion (BLEVE)،
✓ یا پارگی مکانیکی

پیامد اصلی انفجار فیزیکی: موج فشار، پرتابه‌ها، تخریب سازه نمونه: انفجار مخزن پروپان در اثر آتش‌سوزی خارجی (۱۰۱)

۲–۲– انفجار شیمیایی (Chemical Explosion)

❖ آزادسازی سریع انرژی از طریق واکنش شیمیایی (احتراق سریع یا تجزیه)
✓ شامل Deflagration (احتراق سریع)
✓ و Detonation (انفجار با موج ضربه)
✓ نیازمند سوخت، اکسیدکننده و منبع اشتعال
❖ نمونه‌ها: انفجار ابر بخار قابل اشتعال (VCE)، انفجار گردوغبار، انفجار گاز طبیعی (۱۰۲) و (۱۰۳) و (۱۰۴)
❖ پیامدها: موج ضربه، آتش‌سوزی ثانویه، تخریب گسترده

VCE= Vapor Cloud Explosion

۲-۳- انفجار مکانیکی (Mechanical Explosion)

❖ شکست ناگهانی تجهیزات یا قطعات تحت تنش مکانیکی ناشی از:

✓ خستگی فلزات،
✓ خوردگی،
✓ فشار بیش ازحد،
✓ یا نقص طراحی
❖ بدون واکنش شیمیایی، اما آزادسازی انرژی ناشی از تنش ذخیره‌شده
❖ نمونه: ترکیدن دیگ بخار یا کمپرسور (۱۰۵) و (۱۰۶)
❖ پیامدها: پرتاب قطعات، موج فشار محدود، آسیب موضعی

۲-۴- انفجار ناشی از مواد منفجره (High Explosives)

❖ مواد با سرعت واکنش بسیار بالا که به‌ صورت Detonation انرژی آزاد می‌کنند.
❖ دارای موج ضربه بسیار قوی و تخریب شدید
❖ شامل TNT، RDX، PETN و مواد نظامی یا صنعتی مشابه
❖ کاربردها: معدن، تخریب کنترل‌ شده، صنایع نظامی
در صنایع فرایندی معمولاً به‌ صورت غیرعمدی وجود ندارند، اما پیامدهای مشابه Detonation ممکن است رخ دهد.

۳- انفجارهای شیمیایی

3.1 Deflagration : ویژگی‌ها، مثال‌های صنعتی، پیامدها و کنترل‌ها
3.2 Detonation : ویژگی‌ها، شرایط وقوع، مثال‌های واقعی در صنعت،
3.3 Fireball : شرایط تشکیل، اثرات حرارتی، ارتباط با BLEVE

۳.۱ Deflagration

❖ Deflagration نوعی احتراق سریع زیر سرعت صوت است.
❖ که در آن جبهه شعله با سرعتی نسبتاً پایین در مخلوط “سوخت-هوا” پیشروی می‌کند.
❖ و باعث افزایش فشار تدریجی اما قابل‌ توجه می‌شود.
❖ این پدیده رایج‌ترین شکل انفجار شیمیایی در صنایع فرایندی است. (۱۰۷)

❖ ویژگی‌ها

1. پیشروی جبهه شعله با سرعت کمتر از سرعت صوت
2. افزایش فشار محدود اما کافی برای تخریب سازه‌های سبک
3. نیازمند مخلوط “سوخت-هوا” در محدوده اشتعال (LEL-UEL)
4. احتمال تبدیل به Detonation (DDT) در صورت وجود محدودیت (Confinement)، توربولانس یا مسیر طولانی
5. همراه با شعله قابل‌ مشاهده و صدای انفجار متوسط

شکل ۱: نمودار مقایسه فشار اضافی (Overpressure) بر حسب زمان (Time) برای Detonation و Deflagration

شکل ۲: محدوده اشتعال (LEL-UEL) برای گاز طبیعی (Natural Gas) متان (CH4)

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی (تایپ شده و باکیفیت) مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ شار تشعشعی در انفجار مخازن تحت فشار

⇐ معادلات و محاسبات انفجار مخازن

⇐ تجهیزات ضدانفجار دارای استاندارد Ex d

⇐ مدلسازی پیامدهای ناشی از آتش و انفجار