...and is that your theory?

Resensie van Die vierde stem deur Francois Bloemhof

2015-02-05T11:38:00.003+02:00

Resensie van Die vierde stem deur Francois Bloemhof

Volle ontboeseming: Ek lees nie baie Afrikaanse boeke nie. In die afgelope jare het ek net boeke gelees wat aan my gegee is deur welmenende bladredakteurs om te resenseer (hi, Jo!).
Dit verander die ervaring. In my geval dwing dit my om hondslegte boeke klaar te lees – boeke wat ek andersins in die asdrom sou gooi.
So, ek is ’n maagd wanneer dit kom by hierdie genre – Afrikaanse spanningsverhale. En ek het gedink ek weet wat om te verwag: clichés, studentikose filosofiese mymeringe, troopsoet karakters (ek hoop jy sien wat ek daar gedoen het: nié “stroop” nie), stereotipes en baie selfbewuste seks.

Groot was my verbasing toe ek vind dis presies wat ek kry. Met groot bedoel ek klein.

Op die eerste blaaie van Die vierde stem (partykeer waardeer ek ons Afrikaanse gewoonte om titels só sonder hoofletters te skryf) word groot gewag gemaak deur die helpmekaarspan van ander Afrikaanse skrywers van Francois Bloemhof se vermoë om te boei en te ril. Siniese lofbetuiginge, in my opinie.

Wat die storie betref: ’n Neurotiese vrou met ’n geheime bywoner, ’n sielkundige wat kan hack (“kuberkraker” sê die boek, want sy gekose mark sal ril van lekkerkry by die aanhoor van hierdie Orania-woord), en ’n skrywer wat Herman Lategan genoop het om die woord “kuisheidsgordels” in sy Rapport-resensie te laat gebruik... En een idee: ’n variasie op die “vierde muur” van die uitvoerende kunste.

Baie slim, sê hy sarkasties.

Hierdie massamarkstorie doen uiteindelik voor as ’n potloodskets van ’n idee, met elke lyn net getrek om te beur tot by die eindstreep. Maar in die blaaie waardeur die leser moet werk, is daar ’n algehele gebrek aan vindingrykheid. Die taalgebruik is keurig plat, koerantstyl, skoolstyl. Niks humor en woordspel nie; geen betrekking van die sintuie nie; jy sien niks, jy hoor niks, dis net... stemme. Liggaamlose stemme in ’n bewussynstroom wat eenvoudig vir jou vertel wat gebeur. Jy sien niemand se angs nie, iemand sê maar net hulle is beangs en jy moet hulle woord vat. My voorskrif is ’n dosis Cormac McCarthy, dan kom sien jy my weer môreoggend. (Clichés is eerlik, volgens die boek.)

Daar is niks vermaakliks aan hierdie boek nie. Dis net ’n skets van ’n idee wat uiteindelik tog ’n vindingryke skildery kon gewees het. Maar met geen normale karakters by wie ons kan aanklank vind nie, geen vermaaklike sinne nie, geen propperse beskrywings nie en die humor van ’n busongeluk is hierdie net ’n siniese poging om ’n baie spesifieke mark te ontgin – ouerige Afrikaanse tannies (hi, Ma!).

Dan Brown: Swak skrywer, goeie verteller

2013-10-11T14:58:00.000+02:00

Inferno deur Dan Brown. Uitgewer: Doubleday.

Het verskyn in Rapport, 14 Julie 2013.

Die beste ding omtrent Inferno van Dan Brown is al die parodieë wat dit tot gevolg gehad het. Die arme resensente voel aan hulle is impotent teen die fenomeen van Brown se hipergewilde boeke.

Dit help skaars hulle trek die skryfstyl uitmekaar of wys op die clichés en onnodige herhalings in die teks, die onlogiese storielyn, die wisselvallige verhouding met die werklike historiese gegewe, die gemengde metafoor, die kitsvermaak-resepmatigheid, die deursigtig-dun karakters...

Shame, maak nie saak wat resensente oor die literêre waarde van sy boeke te sê het nie, dit gaan verkoop soos koekies met baie suiker in. So, in hul impotente woede skryf hulle skreeusnaakse artikels in die purple styl van die boeke – dit is al wat ons kán doen. Gaan soek op die internet by The Guardian enThe Daily Telegraph.

As dít Brown se grootste bydrae is, dan is dit al klaar goed so.

Ons kan natuurlik binnekort die fliekweergawe van die boek verwag, met ’n toenemend afgeleefde Tom Hanks in die rol van die “ikonoloog en simboloog” (’n fiktiewe terrein van studie) Robert Langdon.

Saam met hom in dié boek is die jong wonderkind Sienna Brooks (vasweg gegrond op die Lisbeth Salanderkarakter van die Millennium-trilogie).

Saam takel hulle ’n raaisel wat wentel om Dante se La Divina Commedia, en maak daarvan iets minder as “divina” en allermins “commedia”.

Langdon word wakker met geheueverlies in ’n hospitaal in Florence. Hy kom agter hy het reeds ’n groot geheim ontsyfer en nou moet hy en sy onwaarskynlike handlanger, Brooks, weer sy eie spoor navolg om, soos hulle vermoed, die wêreld van sekere uitwissing te red.

Terselfdertyd is ’n span sinistere agente op hul spoor. Dit is, glo dit of nie, ’n resies teen tyd, maar die bose meesterbrein (of dalk versiende ideoloog?) Bertrand Zobrist bly – al is hy reeds dood – hulle een stappie voor.

Die element wat van Da Vinci Code so ’n treffer gemaak het, is weer hier: stom-eenvoudige raaisels wat die leser kan uitpluis 27 bladsye voor die hoofkarakter aandui dat hy snap wat aangaan.

Brown het reeds sy tande in godsdiens en internasionale politiek geslaan met sy vorige boeke; nou pak hy oorbevolking en die hel van wedywering en konflik wat dit oënskynlik tot gevolg gaan hê.

Dit dien geen doel om verder oor die storie aan te gaan nie. As jy van Brown hou, gaan jy mal wees oor hierdie boek – en hoekom dan nie?

Brown weet van storie-verpakking. Alles speel af in die bestek van 24 uur; die hoofstukke is lekker kort sodat ’n mens kan gaan koffie maak sonder om iets mis te loop; beskrywings is voetstoots en visueel sodat die regisseur kan weet wat aangaan; en die product placement is afgehandel.

Die boek se einde is selfs moreel bedenklik, gereed om eindelose kletsprogram-gesprekke aan te vuur wanneer die fliek uitgereik word.

’n Mens wonder soms of Brown nie dalk reeds sy eie werk parodieer nie?

Enige skrywer van aksie-rillers behoort kennis te neem van die dinge wat Dan Brown regkry in sy stories. Hy trek die gewone leser in en kry dit reg om die aandag te fokus op die smoke and mirrors, sodat ’n mens ongeduldig bo-oor die swak plekke lees.

Aan die ander kant: Daar is so baie swak plekke dat dit enige nabetragting van die boek oorheers.

Dit wys jy kan ’n swak skrywer wees en ’n goeie storie vertel, seker ook die teenoorgestelde. Miskien kry Brown eendag albei gelyk reg.

Broodnodige vertelling, ongeslaagde formaat

2013-10-11T14:53:00.002+02:00

Moord en roof: In die kop van ’n baasspeurder deur Albert Blake.

Het verskyn in Rapport se Boeke-bylae, 6 Oktober 2013.

Die ware verhaal van ’n baasspeurder in die Wes-Randse moord-en-roof-eenheid... Dít skep verwagtinge: ’n Bietjie speurwerk, byvoorbeeld, sou miskien ’n rol moet speel.

Die speurwerk hier kan soos volg opgesom word: “Ná intense speurwerk is die verdagtes aangekeer”; of “Ná hulle inligting van informante ontvang het, is die verdagtes vasgekeer”; of “Absoluut toevallig het hulle die verdagtes vasgekeer/doodgeskiet”. Die einde van die speurwerk.

Dit is nie dat dit ’n slegte boek is nie. Hy is suksesvol vir wat hy probeer wees binnekant die omslag: ’n geskiedkundige boek van rekord.

Dit is net dat die omslag hom soos een of ander spannende speurverhaal wil laat lyk.

In der waarheid is daar ’n kort opsomming van Charles Miller se omstandighede, behendig en simpatiek gedoen, gevolg deur anekdote op anekdote op (sieldodende) gewelddadige dog kliniese anekdote.

Hierdie storie van ’n wit, rassistiese man wat onder onmoontlike omstandighede die smerige vuilwerk van ’n desperate 1970’s- en 1980’s-apartheidsregering gedoen het, verdien om vertel en gehoor te word. Dit moet dalk veral deur ons nie-Afrikaanse landgenote gehoor word, as ’n soort rekord van onmenslikheid en ’n insig in wat dit aan ons wit gemoedere gedoen het van die binnekant af.

In die formaat wat dit hier op my lessenaar lê, het ek egter nie veel hoop dit gaan ernstig opgeneem word nie.

Ek het respek vir die skrywer wat so ’n sensitiewe stuk ervaring menslik probeer aanbied, en moes elke nou en dan myself herinner ons praat eintlik hier van ’n man wat as ’n gewillige handpop menige maal vyande van die regering doodgemaak het.

En ek dink ons almal met ’n bleek gelaat het daardie ervaring ná apartheid: Dat ons iemand ken, miskien in ons familiekring, wat eenvoudig in ’n sekere sin heeltemal verlore is vir die samesyn van die reënboognasie, maar wat op ander terreine steeds ’n sagte hartjie blyk te hê. Dan sit ons met daardie dualiteit waar ’n mens wil verskoning maak aan die wêreld: “Ag, oom Kallie (of wie ook al) is eintlik baie nice,” ensovoorts, maar net nie met swart mense nie...

Nietemin: Dié boek bied sy anekdotes in beendroë boekafrikaans, soos ’n stuk of 300 redaksionele kommentare in ’n ry. Hy bied dit eerlik aan, bewus van die problematiek én bewus van die slagoffers én bewus van die wit polisiemanne se eie slagofferskap – ’n baie dun en eensame paadjie om te stap.

Ongelukkig – weens die polities korrekte walgooi wat dit behels – kom dit soms ’n bietjie apologeties voor.

As toegif is daar ’n argument vir die doodstraf wat ek nog nie oorweeg het nie. Dié harde polisiemanne het monsters en misdadigers gejag sonder ophou, totdat hulle gevang of dood was. En as hulle gevang is, het die speurders hul regstaak sorgvuldig en deeglik gedoen, want die doodstraf was vir hulle ’n beloning vir hul harde werk.

Doodstraf as motivering vir goeie polisiëring... Wie sou kon dink?

Dié boek ís interessante leesstof, maar die kliniese taal en vertelstyl maak dit nie juis ’n lekker ervaring nie en ’n mens kry gou die punt: It was a dirty job, but (apparently) someone had to do it.

Resensie: Kruitvat deur Henning Janse van Vuuren

2012-08-23T12:48:00.001+02:00

tl;dr: Baie lekker boek wat uitstaan bo enige spanningsverhale agv. sy uitstekende karaktergedrewe interaksie.

Dis moeilik om ’n realistiese boek in Afrikaans te skryf. Ons meng ons tale en kulture so baie dat dit fyn handwerk verg om niemand aanstoot te gee nie; om polities bo verdenking te bly; om die taal van gewone mense, maar ook suiwer of vernuwende Afrikaans te gebruik.

En hierdie oorwegings is maar net ’n paar van die duisende ander wat mense maklik van jou storie kan vervreem en daardie allerbelangrike suspension of disbelief ’n doodskoot in die agterkop gee.

Kruitvat deur Henning Janse van Vuuren is ’n triomf. Dis ’n karaktergedrewe heuningpot van intrige en spanning wat die ondenkbare regkry: Dit spin ’n storie in die hier en nou wat jou laat vergeet hy’s Afrikaans; wat enduit boei en oortuig met sy taalgebruik en gebeure; wat jou hardop laat lag en jou laat seker maak die voordeur is dig gesluit – sonder om, en dis nog een van die slaggate in Afrikaanse prosa, jou soos ’n 12-jarige te behandel.

Vetgesmeerde storielyn

Adriaan Ferreira besit ’n streekkoerant in Phalaborwa.

Wat kan makliker wees? meen hy. Hier kan hy skuil van sy onaangename verlede. Maar die lang arm van narratiewe noodlot laat hom nie alleen nie. ’n Skokkende plaasmoord, ’n skynbaar onverwante tref-en-trap en ’n FHM-covergirl met die hots vir hom... kruitvat, inderdaad.

Adriaan en sy kollegas, Monica en Onassis, is gou tot hul oogballe toe in sameswerings, smokkelary, rugstekery, ontvoering, Christen-fundamentaliste, behoudende Boere en swart BMW’s.

Dis sinloos om meer spesifiek oor die storielyn te wees. Daar is geen ekstra vet aan hierdie intrige nie – alles beur vorentoe soos ’n honger rottweiler.

Karaktergedrewe ensemble-spel

Van Vuuren se noukeurige gebruik van dialoog skitter veral.

Dis nie mense wat net deur hul lyne werk nie; dis ten volle gerealiseerde karakters met hul eie, unieke manier van praat en doen wat ook kwinkslae na mekaar afvuur sodat elke sin deel van die vermaak word.

Tussen Adriaan, Monica en Onassis is daar die familiariteit van ou kennisse waarin die leser ook sy eie hegte vriendskappe sal herken, en die absurditeite wat mense vir mekaar sê: Ek waarborg ten minste ’n bittersoet grynslag op jou gesig.

Iets in dié ensemble-spel herinner aan die lekkerkry van TV-reekse soos Downton Abbey en – verder terug – Buffy the Vampire Slayer (sonder die tiener-angs).

Wat opval, is die deernis waarmee die karakters en skrywer alle kultuurgroepe behandel. Die hoofkarakters is oopkop-mense wat, met begrip van die verlede, ’n eerbare manier soek om met die nuwe realiteit te integreer.

Hulle is geestelik gesonde volwassenes met hoë morele waardes en integriteit, en Adriaan en Monica is net toevallig Afrikaners.

Onassis, daarenteen, is ’n swart Mosambieker, en hy gee een van die sterkste vertonings in die boek, as mens dit so kan stel.

Hoe gereeld duik so ’n karakter op in ’n Afrikaanse boek en behou steeds sy absolute menslikheid? En hy het nie op sy kop geval en skielik wonderbaarlik Afrikaans geleer nie – hy praat hom soos hy hom sien.

Met Onassis en die simpatieke polisieman George Sullivan het Van Vuuren twee van die onvergeetlikste siele op papier gesit wat ek sedert Hans-die-Skipper se Meester raakgeloop het, en dit als deur hul dialoog.

Rowwe omgewing

’n Lekker ou cliché is om te sê die omgewing is nog ’n karakter.

In Kruitvat word clichés vermy, maar die Bosveld om Phalaborwa is so mooi en dringend geskets dat mens nie kan help om bewus te word van die invloed van hierdie rowwe wêreld op die storie en sy mense nie.

Mense van daardie geweste se tone sal krul as hulle lees van die stofpaaie tussen die koorsbome en mopanies deur, en die emmersvol reën wat so skielik uit die bloute kan neergiet.

Dit als in ’n storie met iPhones en GPS’e. Dis regtig ’n genot van herkenning; selfs die skurke en die minder beminlike karakters is mense wat ons in lewende lywe gesien en ervaar het, en gereeld oor skaam gekry het.

As jy hou van Douglas Adams, Terry Pratchett en Skandinawiese “krimi’s” soos Jo Nesbø – en in Afrikaans van Deborah Steinmair se Poppekas, Deon Meyer en selfs Kerneels Breytenbach – dan is hierdie jou koppie Earl Grey.

Blitsige dialoog

Die boek is nie perfek nie.

Soms gooi die spoed van die dialoog mens en jy moet kophou om te verstaan wie aan die woord is, en teen die einde raak die kort, uitasem sinne en die uitroeptekens net ’n aks te opdringerig.

Dis per slot van rekening ’n aksie-spanning-riller, maar dit word verhef deur die uitstekende karakterisering en die onwrikbare pas van die storielyn, tesame met ’n pitch perfect betrokkenheid by hedendaagse politieke vraagstukke.

Vir die moderne Afrikaner, wat sukkel om sinvolle vermaak te kry tussen al die geraas van “Letterkunde” en godsdienstige en ideologiese dwepery, is hierdie boek die regte medisyne. (Let wel: “Letterkunde” en nie letterkunde nie.)

Meer inligting:

Henning Janse van Vuuren is ’n prokureur. Hy was ook ’n offisier in die polisie en ’n joernalis by Die Laevelder in Nelspruit. Hy het in 2009-’10 die top-vyf in Tafelberg/Sanlam se jeugromankompetisie gehaal.
Kruitvat is in slapband- en Kindle-formaat op Amazon.com beskikbaar. Dit word uitgegee deur e-Boeke vir Afrika (EVA), ’n onafhanklike uitgewer onder die bekwame leiding van Marinda Ehlers. Hulle fokus op e-boeke omdat hulle “glo dit is waar die toekoms lê”. Die taalversorging in Kruitvat is beter as dié in die meeste boeke wat ek die afgelope jaar gelees het.

Sien www.ebooksforafrica.co.za vir meer inligting.

Uit Rapport, 26 Augustus 2012

Resensie van hierdie resensie deur LitNet se Crito.

Resensie-in-wording: Kruitvat deur Henning Janse van Vuuren

2012-07-25T09:25:00.000+02:00

Kruitvat slegs elektronies beskikbaar op Amazon.

Kruitvat ook as slapband by Amazon beskikbaar.

Ek sal nie 'n geheim maak daarvan nie: Ek is moer beïndruk sover met hierdie boek.

Hier is Amazon se beskrywing:

Die jong koerantbaas op Phalaborwa, Adriaan Ferreira, het baie hooi op sy vurk. Hy het aanvanklik gedink sy koerant, Bosveldnuus, gaan 'n rustige lewe tot gevolg hê, want hoe moeilik kan dit nou wees om oor sportbyeenkomste en troues te skryf? Maar dié amateur-joernalis sit die pot heeltemal mis. Eers word 'n swart meisie noodlottig in 'n tref-en-trap-ongeluk beseer en daarna volg 'n grusame moord. Twee uiteenlopende gebeure, wil dit voorkom, maar die gerugte op die dorp vertel 'n ander storie. En die gemoedere loop hoog. Gooi by hierdie onstabiele situasie erg konserwatief-Christelike sienings, 'n Portugees wat met wapens smokkel, 'n verhouding met die verkeerde vrou en 'n vriend uit Adriaan se verlede wat ou spoke opjaag, en jy het 'n kruitvat wat wag om te ontplof. Adriaan sit dalk op die grootste – maar ook die gevaarlikste – storie van sy kort joernalistieke lewe. En hy is beslis nie toegerus vir dié een nie. Wat jy sien, is nie altyd wat jy kry nie.

EDIT: My resensie van Kruitvat is nou op Rapport se website.

Hier is net 'n paar punte:

Die ensemble cast werk regtig goed: Elkeen het 'n duidelike stem en die verhouding tussen die mense raak net so lekker soos die plot. Laat my dink aan Firefly of Buffy the Vampire Slayer... nee, daar's niks teenage angst nie, ek praat net van die spitsvondige deernis tussen karakters.
Afrikaans is op sy beste in dialoog, en Kruitvat doen dialoog uitstekend.
Daar's niks ekstra vet sover nie: die plot kap aan teen 'n ratse pas, maar vat ook sy tyd om die wêreld van hierdie mense duidelik te skets.
As jy hou van Douglas Adams, Terry Pratchett -- en in Afrikaans van Poppekas, Deon Meyer, en selfs Kerneels Breytenbach -- dan is hierdie jou koppie Earl Grey. (Ook as jy hou van Skandinawiese krimi's, soos Jo Nesbo, soos Amazon my herinner.)
Die karakters is volwasse en herkenbaar. Hulle is nie argetipes, karikature, simbole, weerspieëlings, opsommings, tools of puppets nie. Baie verfrissend.
Die vroulike karakter is geen sidekick-hanger-on nie: Sy's 'n volwaardige, sterk mens en die interaksie tussen haar en die hoofkarakters is geloofwaardig soos min wat ek al in Afrikaans raakgesien het.
Die politiek is nie verdag nie: Hierdie is normale, eerbare, wit Afrikaners wat probeer sin maak uit 'n world gone maddde, maar wat diep en moreel omgee vir die mense om hulle. Puik. Mens voel tuis hier, jy herken die wêreld; dis nie verdraai vir 'n politieke of Letterkundige doelwit nie.
Mens voel mens kan braai met Henning Janse van Vuuren.

Aan die con kant:

Net in hoofstuk een is daar een oomblik waar die bewussynstroom te vinnig na 'n ander karakter spring. Dís waarskynlik omdat daar net 'n aks te veel dialoog is, terwyl die leser nog sy voete probeer vind in die vinnige stroom van die gesprek.

Going forward:

Ek's bietjie minder as halfpad. Nou begin die plot belangrik raak. As ek die skrywer was sou die versoeking groot raak om nou 'n spul nuwe karakters voor te stel... en dit kan alles baie gekompliseerd maak. Ons sal sien wat gebeur.

'n Nota oor versorging:

~~Dié boek is net elektronies beskikbaar.~~ (Dis ook as slapband beskikbaar.) Die kwaliteit van die aanbieding is van aansienlik hoër gehalte as amper elke gedrukte Afrikaanse boek wat ek die afgelope jaar moes resenseer. Daar is 2 gevalle tot dusver waar ek slegs uit persoonlike stylkeuse woorde anders sou skryf. Daar is geen tikfoute nie; die taal is keurig geredigeer (ek notice dat hier 'n goeie sub betrokke was -- ons subs sien sulke goed raak). Dis waarskynlik die beste waarde vir jou geld as jy op soek is na Afrikaanse stories.

Maar kan dinge nog verkeerd loop vir ons held, die skrywer?

Ons sal binnekort uitvind.

26 Julie

Vir die puriteine: Hier is 'n gesprek wat ek met Henning Janse van Vuuren op Facebook gehad het:

Marius Visser Daai joke wat Onnasis in die bar maak, ná die Vosloo's die driemanskap probeer intimideer: priceless. Hardop gelag. Dit gebeur nooit. Vra enigiemand.

23 minutes ago ·
Marius Visser onassis, selfs.

21 minutes ago ·
Henning Janse Van Vuuren Dankie. Lag gerus meer gereeld. Waar trek jy?

21 minutes ago ·
Marius Visser Mykindle sê 48%. Juis net ná die joke in die bar.

19 minutes ago ·
Henning Janse Van Vuuren Ek wil jou nie onbehoorlik beïnvloed nie, maar ek dink die boek bou lekker op na 'n klimaks. Ek sien uit na jou resensie. In fact gaan ek nou daai skakel hier plak. Uhum.

17 minutes ago ·
Henning Janse Van Vuuren Ek moet dit net eers gou uitfigure.

16 minutes ago ·
Marius Visser Jy't jou kans gehad om my te beïnvloed, daai lang aande wat jy geskryf het. Nou's dit te laat. (Maak nota van skrywer se angs... Werk dit in kop in... Iets soos sweet en trane... Wag, ek moet pasop ek druk nie per ongeluk enter nie.)

15 minutes ago ·
Henning Janse Van Vuuren Ha ha! Nota: Skrywer is besig om Resensent te fnuik met geveinsde angs aanvalle.

12 minutes ago ·
Marius Visser Ek wou nounet tik: Dit was so snaaks julle't seker vergeet om te lag. [*Hierdie kom uit die boek.]

10 minutes ago ·
Henning Janse Van Vuuren Hei, daar's kopiereg op daai stuff. In elk geval, ek moet gaan navorsing doen vir Boek III (CSI). Cheers en lekker lees.

8 minutes ago ·
Marius Visser Ek erken dit links en regs: ek wens ek was meer watsenaam gesaghebbend vir hierdie resensie. (Sal help as ek nie watsenaam gebruik nie.) Sodat ek hierdie boek kan launch met 'n bang. Jy het uiters goed gemaak. Sterkte.

7 minutes ago ·

Is Crito net nog 'n troll?

2012-07-17T22:11:00.003+02:00

Ek dink dis tyd dat Crito bietjie aangevat word. Elke week, baie gedissiplineerd, resenseer Crito die boekresensies van Afrikaanse boeke wat in die media verskyn het -- 'n baie waardevolle diens.

Maar die anonimiteit en die luukse daarvan om sonder spertyd en radaksionele ... insette ... te werk, maak hom van tyd tot tyd self arrogant en intellektueel slordig.

Kyk, geen twyfel die ou kan homself goed uitdruk nie, maar hy moet ook darem aangevat word as hy die pot mis sit.

Sy laaste resensie van my resensie van Piet van Rooyen se boek Rodriguez het my gewys Crito lees partykeer haastig op soek na maklike punte. Die ad hominem help ook nie.

Ek sal puntsgewys daardeur gaan: Crito se teks in blou, my resensieteks in rooi

Crito verwys na my "drie reëls van stories":

In stories is daar geen reëls nie. Hier is drie van hulle:
In ’n spanningsverhaal moet jy weet wat die held wil bereik. ’n Ware verhaal moet geloofwaardig wees. ’n Parodie moet albei bogenoemde reëls breek.

Crito:

Mens sou hom op al drie daarvan kon aanvat.

Natuurlik sal mens hom op al drie kon aanvat: die humor in die opening is daar as merker vir die wakker (of selfs sluimerende) leser dat dit nie te ernstig opgeneem moet word nie, maar slegs dien as algemene riglyn, soos: Moenie sinne met "en" begin nie (tensy jy baie goed is daarmee).

Dié aanmerking sê vir my Crito is gereed, messe is skerpgemaak, en hatchet job gaan nou begin. Is dit die gees van hierdie onderneming?

Crito:

Ek het geen probleme daarmee as ‘n resensent nie van ‘n boek hou nie. Hy moet my net vertel hoekom nie, en dan kan mens self oordeel en besluit of jy saamstem of nie.

Hier is die dele in my resensie waar ek sê hoekom ek nie van die boek hou nie:

Die helder, meesleurende traksie van Van Rooyen se vorige romans is afwesig.
... geen oorkoepelende intrige nie.
Die leser soek verniet na die leidrade...
Almal in die boek (wit en swart) is volslae rassiste...
...kolonialisme (asook die A-woord) is op onoortuigende wyse afwesig.
Dis verwarrend eerder as verruimend; en regtig net nie baie interessant nie.
Rodriguez wemel ook van tik- en taalfoute...
As regte mens is Rodriguez onaantreklik, as aksieheld is hy te passief en besluiteloos, en as ’n waarnemer van die verhoudings tussen mense is hy sy tyd agteruit.
Dis net uiteindelik nie baie bevredigend om die kaf van die koring te skei nie.

Crito:

Vir eers sê hy Rodriguez is ‘n parodie. Ek het die roman nie só ervaar nie, maar is bereid om oortuig te word. Visser se motivering, naamlik dat die doelloosheid van die gebeure en die onbevredigende “uitbetaling” (syns insiens) hom noop om te aanvaar dat dit ‘n parodie is, gaan net nie vir my op nie.

My sin was: Dié doelloosheid dwing mens om die roman as parodie te probeer lees.
Crito is hier besig met 'n bait and switch... intellektuele oëverblindery, want ek het nooit gesê ek is "genoop om te aanvaar dat dit 'n parodie is" nie. Ek het gesê mens "probeer dit lees as parodie". Alles wat Crito hierna sê raak 'n strooiman, waarvoor ek nie verantwoordelikheid dra nie.

Crito:

Daarna volg nog ‘n Visser-toeskrywing. Van Rooyen probeer glo Claude Lévi-Strauss se strukturalisme dekonstrueer – iets wat hy maklik aanvaar “gegewe Van Rooyen se agtergrond in volkekunde”. Watse bewysplaas is dit?

(Ek aanvaar Crito reageer teenoor die gedrukte weergawe, so ek kan nie as verskoning gebruik dat die manier waarop Rodriguez aansluit by Lévi-Strauss meer breedvoering in die blog aangeraak word nie.)

As Crito egter fyn gelees het (hehe wat 'n precious ding om te sê, vergewe my), sou hy sien daar is etlike paragrawe gewy aan Lévi-Strauss:

Die idee dat Van Rooyen die Franse antropoloog Claude Lévi-Strauss se strukturalisme wil dekonstrueer, het by my posgevat – gegewe Van Rooyen se agtergrond in volkekunde en (1) ooreenkomste tussen spioene en antropoloë in “die vreemde”.
(2) Die hunkering na ’n primitiewe, sondelose bestaan steek ook gereeld kop uit in Rodriguez se ontmoetings met bosbewoners, (3) en die “edele barbaar”-mite, wat Lévi-Strauss breedvoerig aangeval het, kry gestalte in hierdie fiktiewe Afrika.
(4) Almal in die boek (wit en swart) is volslae rassiste, maar die groepe het “respek” vir mekaar: Die wit man in Afrika moenie swakheid wys deur verdraagsaamheid en kompromie nie, want “hulle” sal dit nooit respekteer nie. In hierdie Afrika werk dit regtig só.
(5) Dis asof die Afrikaner net nog een van die stamme van Afrika is en die magsposisie van kolonialisme (asook die A-woord) is op onoortuigende wyse afwesig.
Hierdie “veelduidigheid” maak Rodriguez nie ’n beter boek nie. Dis verwarrend eerder as verruimend; en regtig net nie baie interessant nie.

Hierdie paragrawe neem die idee verder en verduidelik: Dis nie slegs sy agtergrond as volkekundige nie; dis óók "ooreenkomste tussen spioene en antropoloë in 'die vreemde'.

Lévi-Strauss se vernietiging van die edel-barbaar mite word nét daarna genoem: dat Van Rooyen dié beeld gebruik om (moontlik) teenoor Lévi-Strauss te reageer.

Maar die belangrikste: Ek sê daar die idee het by my posgevat (om na dié ooreenkomste te soek...) Ek sê nié daardie ooreenkoms is daar nie. Crito cherry-pick. Was hy dalk een van die keurders vir hierdie boek?

Om duidelik te wees: Aspekte van Lévi-Strauss se siening van die proses waardeur 'n antropoloog gaan is sonder twyfel te sien in die boek, maar dit is nooit duidelik of dit met opset daar gesit is nie.

Later voeg ek selfs by:

Hy [Rodriguez] vergeet wat hy moet doen en waar sy lojaliteite lê; hy word ingesuig in die rol van krygsheer en magiese figuur in die primitiewe Afrika – asof Heart of Darkness ’n onafwendbare gevolg is van Afrika ([6] weer lynreg teenoor Lévi-Strauss).

Crito sluit dié deel van sy kommentaar af met:

Ek het nie gedink resensente kan vandag nog sulke twak verkondig en glo nie.

As jy dit laat lyk asof ek geen redes gee nie, lyk dit inderdaad soos twak. Ek tel egter 6 redes hoekom die idee slegs by my "posgevat" het. Hoeveel meer noukeurig kan my taalgebruik wees?

Crito:

Is hy opgewasse om Rodriguez te resenseer, het ek begin wonder.

Cristopher Hitchens het gesê: "I always think it's a sign of victory when they move on to the ad hominem."

Dan het hy dit oor my "flou" reaksie op die anakronisme van PW Botha in 1990. Ek het die anakronisme genoem. Ek wonder wat sou beter wees? Uitroeptekens?
Verder, oor die handgrootte GPS in 1990 sê Crito:

... ‘n totaal verspeelde kans om aan te dui dat Van Rooyen die gebruik van GPS foutiewelik hanteer. (Enigiemand kan dit naslaan, en die kern van die fout lê in “handgrootte”, nie in GPS as sodanig nie.)

Weer moet ek myself aanhaal, waar ek redelik duidelik verwys na "handgrootte":

Die eerste handgrootte GPS is eers in 1997 gemaak. Dis nie geloofwaardig dat ’n Suid-Afrikaanse spioen in 1990 een sou hê nie.

Maar eintlik lê die kern in sowel handgrootte as GPS: Al die satelliete was nog nie in 1990 gelanseer wat dit vir 'n lid van enige weermag anders as die Verenigde State s'n moontlik sou maak om enige GPS te hê hoegenaamd nie. Ek was, dus, nie op soek na 'n groot slag om teen Piet van Rooyen te slaan nie: wou net die fout uitwys.

En dan nou weer hierdie: 'n Baie soortgelyke aanmerking as oor my resensie van Die twee lewens van Dieter Ondracek deur André Krüger: (Crito se metacrit is hier.)

Dat hy self nie die rol van ironie in die ontsluiting van Rodriguez gesnap het nie, is ongelukkig ewe juis.

Crito dink ek het die boek nie verstaan nie. En weer eens moet ek sê: Ek hét die rol van die ironie gesnap -- dit was net nie baie interessant nie.

Soos ek dit gestel het:

Die idees in die boek is nie moeilik om te snap nie en die intertekstualiteit met elke ander Grensoorlog-verhaal is voor die hand liggend.

Dis net uiteindelik nie baie bevredigend om die kaf van die koring te skei nie.

Ek skryf 'n resensie, nie 'n analise nie, en daarom, soos met Die twee lewens, wil ek nie die einde weggee nie. Ek hoop nie Crito klop homself op die skouer dat hy die "ironie gesnap" het nie: die ironie lê op die oppervlak rond soos sand in die Namib-woestyn. DIS my punt: Dié boeke spel alles vir jou uit.

Moerse ironies -- maar vervelig.

Die vergelyking waaraan ek kan dink: As jy 'n sirkel teken en vir my sê dit verteenwoordig die mens se soeke na homself, is dit als goed en wel, maar leer eers beter sirkels teken.

Le Trollface

~~Ek hou nie van hierdie anonieme-Crito-manier-van-doen nie:~~(*) Dat ek hewig deurloop onder sy kritiek het seker iets daarmee te doen, maar ná hierdie een kan ek sien hy verdraai aspris van die goed wat ek geskryf het... en dit los mens altyd met die sneaking suspision dat ons hier te doen het met 'n agenda.

Of miskien is hy daai edel-barbaar: die internet-troll.

* Ek het reconsider: Die naamloosheid is nie 'n issue per sé nie. Dit maak immers die speletjie interessanter. Almal wat anoniem te werk gaan behoort egter hulself te vra of hulle dieselfde sou sê as hulle naam daar gestaan het. Dit geld vir almal op die internet.

PS: Terloops, ek het nou sommer Piet van Rooyen se volgende boek, Vaarwel, klein soldaat, ook begin lees want iemand het my dit in die hand gestop. Dis van 'n ander uitgewer. En amazingly is dit uiters leesbaar. Dis asof hy homself reggeruk het en besluit het: nou vertel ek 'n storie en klaar. Hy vat jou binne in 'n siek ou se verstand in, asof hy jou foto's wys van 'n motorongeluk... jy wil nie kyk nie, maar jy kan jouself nie help nie. Dus: fassinerend en leedvermakerig lekker en twisted. Hy kán. Bg. boek was net 'n mistykie.

"Witskrif" van 'n boekresensie

2012-07-03T13:58:00.000+02:00

Kliek hier vir Finale Weergawe in Rapport

Kliek hier vir 'n resensie van hierdie resensie deur Crito (tl;dr: Crash & burn ;)

LEES EERS: Hierdie resensie is 'n voorlopie konsepdokument. Dit is nie die finale produk nie. Ek wil 'n eksperiment doen om te sien wat die reaksie daarop sal wees, sodat die finale produk meer gerig is op lesers, en sodat daar reeds 'n gesprek bestaan wanneer dit gedruk word. Ek doen dit in my persoonlike kapasiteit. Terms and conditions apply.

Resensie: Rodriguez deur Piet van Rooyen

Ná heelwat teleurstellings die afgelope jaar, het ek baie hoop op Rodriguez geplaas.

Die flapteks beloof 'n "eg menslike verhaal deur 'n bekroonde skrywer". Die "bekroonde" is soms rede tot kommer, maar Piet van Rooyen lyk na die ware Jakob: M-Net Boekprys in 1998 vir Die olifantjagters en in 1993 die eerste prys in die Tafelberg/Sanlam/De Kat-romankompetisie vir Die Spoorsnyer.

Daarbenewens het hy al 18 boeke die lig laat sien, insluitende akademiese boeke en 'n paar digbundels, wat almal redelik goeie resensies gekry het. Hy is tans professor in politieke wetenskap by die Universiteit van Namibië, met 'n agtergrond in antropologie.

Benewens bogenoemde benewens, is hy van die Ernest Hemingway-skool: buitelug, aksie en avontuur -- "manlike" dinge, en nie skaam daaroor nie.

Selfs sy benadering tot die lewe en tot Afrika klink belowend: "Die Afrika-ingesteldheid is op ’n aanvaarding van kwessies eerder as ’n oplossing daarvan," sê hy in 'n profiel van hom op Litnet.

Ek het nie Hoë Kuns-verwagtinge gehad nie, maar darem 'n boeiende, lekkerlees verhaal wat spanning en politieke intrige sinvol kan verweef.

Maar Rodriguez is 'n perd met 'n af been.

Kom ons kyk eerste na wat die boek wíl wees. Deesdae maak uitgewers voorprente vir boeke, wat hulle op YouTube sit:

Dié lokprent, asook die flapteks, maak baie van die spanning en aksie, die vrees en die intrige: Skerf Malan word as student gewerf vir Nasionale Intelligensie (gemiddeld: 75 volgens my bronne). Hy word geleer om 'n dubbele lewe te ly lei (Dankie aan Chanette Paul wat my eie simpel spelfout daar uitgewys het) 'n ander identiteit volkome aan te neem, dié van Rodriguez, 'n Portugese Angolees met 'n militêre verlede. In dié gedaante word hy Mosambiek toe gestuur om Renamo dop te hou van naby af. Hy moet 'n vertroueling word van Afonso Dhlakama ('n werklike persoon) en inligting terugstuur Suid-Afrika toe.

Die storie begin in 1990, met sy ontplooiing in die woud.

So beleef ons sy ontberinge, afgesny van sy mense, tussen vreemdelinge -- 'n mikrokosmos van die onbekende. Hy leef as ooggetuie van hulle geweld en interne spanning, en hy verloor homself in die eenvoud van die bos en die fokus van oorlewing.

Piet van Rooyen

Terselfdertyd is daar aanduidings dat iets nie pluis is met die oppervlak-gegewe nie. Die eerste gedagte wat opkom is dat hierdie 'n satire is van Westerse en spesifiek die Afrikaner se bemoeienis met omringende kulture is. Geheime agente is "narre" en die intelligensiediens is die "sirkus"; Rodriguez is gelyk ingelig en snel van denke, sowel as amper fataal naïef en lomp. Dieselfde tema wat ons al voorheen in grensoorlog-stories (oor die algemeen) gesien het, is hier, van hoe die dapper, patriotiese soldaat verraai word deur die realpolitiek van die NP-regering.

Maar dis alles aan skerwe... Die boek spring te veel rond van toneel na toneel sonder om spanning te bou, sonder om 'n intrige sy gang te laat gaan, voor dit weer skielik in 'n ander rigting duiwel. Meer hieroor later.

'n Ander manier om die boek te lees, in ag genome Van Rooyen se antropologie-agtergrond, is dat hy die strukturalisme van Claude Lévi-Strauss wil dekonstrueer om daarmee te argumenteer teen die Marxisme.

Diep simboliese goed

Moenie lag nie; dié perspektief is beslis hier te vinde. Vir Lévi-Strauss is die antropoloog in 'n vreemde kultuur besig om 'n persoonlike revolusie te ervaar wat van hom 'n nuwe mens sal maak. Eers dán is hy gereed om werklik te observeer. Vat my woord daarvoor.

(Moet nooit iemand se woord daarvoor vat nie.)

In dié boek is die proses aan die gang, behalwe Rodriguez trek die eienskappe van die "ander" vir homself aan: hy word semi-magies, beleef die woud deur die sintuie van die "primitiewe mens" en trek uiteindelik die mantel aan van die Krygsheer van wettelose samelewings.

Só kan mens aangaan: Hy lees 'n Graham Greene-boek in 'n stadium, maar gooi dit briesend teen die muur. Greene was natuurlik 'n kommunis, sien, en dié boek, The Human Factor, is nog anti-apartheid óók.
Maar mens moet stop, want die boek is nie in dié vorm 'n diepte-analise werd nie.

Wat het verkeerd gegaan?

Dieselfde ding wat deesdae veels te gereeld gebeur: Ek dink die uitgewers was te haastig om die boek van 'n bekroonde skrywer te publiseer.

Dit wemel van tikfoute. Ek sal jou nie verveel daarmee nie, behalwe dat selfs die naam van 'n belangrike karakter op 'n plek verkeerd is. Queillerie het laat weet hulle werk hard aan 'n tweede uitgawe.

Maar méér steurend is die skrywer se vreemde ... besluite. Die aanhaling (in Engels) aan die begin is van Vergilius. Hy het in Latyn geskryf, nie Engels nie. Hoekom nie 'n Afrikaanse vertaling gebruik nie?

Die tydsaanduiding wat ons kry in die boek en op die flapteks is 1990 en verder. Hoekom is PW Botha dan nog aan bewind?

Rodriguez gebruik 'n handgrootte GPS... in 1990. Dit word só verduidelik:

"Dan druk hy die knoppie op sy handgrootte digitale satellietstelsel (ook bekend as 'n globale posisioneringstelsel) en kyk waar hy is.""

Vreemde gebruik van parantese, binne prosa, om iets wat baie tegnies klink te verduidelik met 'n term wat selfs méér tegnies klink. Dit terwyl almal op ganske aarde weet wat 'n "GPS" is.

Op een plek gebruik Van Rooyen binne 'n eerstepersoonsvertelling

'n genommerde
lys --
wat ook nogal vreemd is
vir prosa.

Hier's een wat my heeltemal verwar: In 'n stadium kom daar 'n sin by Rodriguez op -- 'n lang, Engelse sin wat ek nie kan herken as 'n verwysing of 'n aanhaling nie. Daarna is hy "nie seker hoekom hierdie woorde vir hom in Engels opkom nie".

(Die sin wat by hom opkom is: "He is too primitive and pragmatic for him to fathom and to ultimately manipulate.")

Hel, as hy nie seker is nie, hoe moet die leser voel? Mens wil darem die sleutel hê tot hierdie ... simbolies gelaaide afwyking van die norm. Daar is geen.

Wat gaan hier aan?

Waar Rodriguez uit die bos strompel, terug in die beskawing as't ware, lees ons:

"Hy lyk soos 'n karakter uit 'n klug. Walden self wat terugkeer uit die bos. Die laaste oorlewende van Soylent Green, Westworld of The Ultimate Warrior."

Hoekom verwys na drié flieks (een Charlton Heston, twee Yul Brynners)? Dít ná 'n hele boek waarin voorheen slegs kol. Kurtz van Apocolypse Now (die karakter in Heart of Darkness is net 'n mnr.) en Graham Greene genoem is, nou skielik drie in 'n ry. Almal met min of meer dieselfde betekenis.

Yul Brynner in Westworld

Maar die meer uitgelese leser (uitgelese leser?) sal dalk reeds vasgesteek het by " Walden self wat terugkeer uit die bos". Henry David Thoreau het 'n boek geskryf genaamd Walden, wat (en ek loop die risiko om lasterlik te vereenvoudig) gaan oor sy jaar in die bos langs 'n meer genaamd Walden Pond. In dié tyd, om verder af te breek aan die metafoor, het hy elke naweek sy wasgoed vir sy ma gevat en haar appelpastei geëet; nie regtig roughing it nie.

Was "Walden" hier net 'n fout?

Was dit aspris dat hy sy hoofkarakter met 'n gat vol water vergelyk? Indien wel, wat sou dit kon beteken? Ek laat dit aan julle.

Karakterisering lyk aan die begin van die boek belowend, waar nuwe karakters voorgestel word deur hul agtergrondverhale te vertel. Uiteindelik bou daar 'n ensemble op wat geredelik uitmekaar herken kan word. Daar is 'n onvoorspelbare man genaamd Gaspar, 'n goeie ideoloog genaamd Maia, die charismatiese leier, Dhlakama, en 'n jong, swart vrou, Alda, wat ons stoere Boer sweterige gedagtes verskaf.

En tog, na die einde toe is al die karakters leeg in sigself, net gevul met Rodriguez se stereotiperings. Dis deels omdat sy houding teenoor hulle so wisselvallig is:

Hy ontmoet 'n mede-"nar" wat vir 'n ander "sirkus" werk, en eers is hulle baie te vinde vir mekaar. Maar jy blaai na 'n latere hoofstuk en, skielik, "groei sy antagonisme teenoor Winterfeldt". Ek moes terugblaai (menige kere) om seker te maak ek het niks misgelees nie.

Daar is net geen waarskuwing oor hoe verhoudings tussen karakters gaan verloop nie. Dit mag so wees dat Rodriguez "vol kontradiksies" is, soos hy dan wel in die boek deur 'n fiktiewe Neil Barnard beskryf word, maar die leser wat 'n spanningsverhaal oor 'n spioen verwag, gaan met sy vingernaels moet vasgryp om die "spanning" te begryp.

Verrassing!

En toe kom daar 'n wending: By die bekendstelling van Rodriguez lig Piet van Rooyen sy gehoor in dat die regte mens op wie die storie gegrond is, self teenwoordig is, maar hy wil nie sê wie dit is nie.
Ja, dis gegrond op 'n ware verhaal.

Lees oor die bekendstelling van Rodriguez op 6 Junie 2012 by die Breytenbach-sentrum op Wellington.

In daardie geval voel dit my die man het rede om Van Rooyen vir laster aan te kla. Wel, hy was in die gehoor, en hy is gelukkig met die boek. So dít gaan nie gebeur nie. Ek kan dan slegs raai hy sukkel om te lees.

Hy word uitgebeeld as onnosel, naïef, verward, teenstrydig. Hy kan nie sy missie voltooi nie, want hy vergeet wat hy moet doen en waar sy lojaliteite lê. Sy begrip van die geopolitiek is belaglik; 'n bespotting van Afrikaners. Hoor hierdie:

"Hy veg aan die wenkant! Die Boere sal die skandvlek van die Engelse oorlog uiteindelik uitwis."

Eerstens: dink hy regtig die "Engelse oorlog" is die grootste skandvlek waaroor die Boere hulle moet bekommer? Tweedens: Hy veg vir Renamo. Uitroepteken.

In kort, Skerf Malan is waansinnig, maar die boek maak dit nie duidelik dat hyself só dink nie. Die boek, soos die antropoloog, wil net 'n ooggetuie wees, met " 'n aanvaarding van kwessies eerder as ’n oplossing daarvan".

Ek hou nie van my aksiehelde as hulle waansinnig is nie.

Genoeg van 'n foute-parade. Die laaste punt wat ek wil maak is oor die afwesigheid van apartheid in die boek. Menige sal jubel, maar jinne, dis darem 'n groot olifant in 'n klein kamertjie.

Van Rooyen bied 'n vreemde geïdealiseerde rasseverhouding hier aan, waar almal volslae rassiste is, maar die groepe het réspékte vir mekaar. Ek het al daardie argument gehoor: Die wit man in Afrika moet nie swakheid wys deur toleransie en kompromie nie, want "hulle" sal dit nooit respekteer nie. In Van Rooyen se Afrika werk dit regtig só. Ek is bevrees die edele barbaar is alive and well -- nóg 'n instansie waar Claude Lévi-Strauss se idees in die maag geskop word.

Ek weet dis nóg 'n Wikipedia-skakel, maar hier is die inskrywing oor die Noble Savage.

WH Auden het gesê: "One cannot review a bad book without showing off." Ek het probeer om nie af te show nie: Alles wat ek weet kom van Google af. Ek het selfs oorweeg om glad nié die boek te resenseer nie, maar spertyd is nie genadig vir hom wat wik en weeg nie.

Dus: Dalk kan mens die beste van die saak maak deur 'n pleidooi te rig aan Afrikaanse uitgewers om hul boeke en hul skrywers bietjie langer te laat prut. Daar behoort nie middelmatige boeke in Afrikaans gepubliseer te word nie.

Die beste manier vir hulle om dié boodskap te kry, is vir jou om nie dié verwarrende, stukkende boek te koop nie.

Reaksie?

Oukei, wat dink julle?

Kwessies:

Kry mens genoeg van 'n idee van die storie? (Mens wil nie te veel weggee nie...)
Ek weet ek is negatief, maar is ek bitchy? My benadering is dat ek wel 'n meer algemene punt maak, oor Afrikaans en Afrikaanse uitgewers, wat bestaansreg gee aan so 'n negatiewe resensie.
Ek wonder of ek die punt sterk genoeg gemaak het dat die boek as 'n spanningsverhaal nie werk nie?
Rakende hierdie hele idee om 'n "witskrif" van 'n resensie vóór publikasie publiek te maak: Gee dit mý 'n onregverdige voordeel as resensent bó die skrywer? Is dit eties?

Moenie skaam voel om kommentaar te lewer in die sterkste moontlike taal nie.

OPDATERING: (3 Julie 2012)

Ek het 'n paar vrae aan die uitgewer gestuur, en Piet van Rooyen het hulle beantwoord:

My vrae:

1990? Met soveel plekke waar PW nog genoem word? As die gesprekke oor PW wél vroeër plaasvind, moet ek sê die boek maak dit nie duidelik nie.
Handheld GPS in 1990? (en gaan julle die onnodige, verduidelikende parantese behou?)
Walden, bl. 263? Walden was 'n dam, nie 'n karakter, tensy dit verwys na iets anders as Henry David Thoreau?

Piet van Rooyen antwoord:

Die tyd is ‘n breë, algemene tydvak van oorgang. PW was wel in beheer vir ‘n gedeelte van Rodriguez se bos-lewe. Dieselfde geld vir die GPS.
In 1997, Magellan introduced the first handheld global satellite ... the Magellan GPS 2000, GPS 315, Meridian, SporTrak, and Magellan RoadMate models
“Walden” staan in die algemeen vir “Life in the Woods”, of die “Bos-man” m.a.w. die subtitel van Thoreau se boek.

SKAKELS:

Lekkerlees Boekrak-blog (Dankie aan Lidia in die kommentaar-afdeling.)

EDIT: Sondag 8 Julie 2012

Lesse geleer:

Lesers is nie gewoond aan die informaliteit van blogs nie; verwag die gewigtigheid van 'n gedrukte artikel.
Een mens se entertainment is die ander mens se irriterende cutesy.
(Baie) Afrikaanse lesers soek baie hard redes om van 'n boek te hou.
(Baie) Afrikaanse lesers verwag 'n gesaghebbende naam aan die onderkant van die resensie.
Die paradigma is een van "Laaste Woord" eerder as gesprekvoering.
Woordspeling en sarkasme word nie verwag nie, dalk agv. al die spoonfeeding wat Afrikaanse media deur die jare toegepas het.
'n Boek wat regtig min het om aan te prys, moet eerder heeltemal geïgnoreer word: Mense sukkel om te glo 'n boek kan oorwegend sleg wees.
Mense dink resensies beïnvloed 'n boek se verkope.
M.A.W. 'n negatiewe resensie in Afrikaans het meer negatiewe gevolge vir die resensent as vir die skrywer.
Ek tango where angels fear to tread.

EDIT: 4 Julie 2012 Kommentaar van Chanette Paul op Facebook:

Chanette Paul

‎Marius Visser Ek kan nou nie meer so mooi onthou nie, maar dit was iets soos: Stroop tot objektiewe essensie. Laat staan bv beklemtoning, dit dui op emosionaliteit. 'n Frase soos 'moenie lag nie' spreek die leser aan en veronderstel 'n reaksie wat nie noodwendig daar is nie. Dis vir my 'n bietjie van 'n cheap shot en te familiêr. Tik gerus die uitgewer oor die vingers, maar sorg dat jy dit goed motiveer en maak seker jou stuk is foutloos as jy kla oor taalfoute. Mens lei bv 'n dubbele lewe, sover ek weet, nie ly nie. Die resensie is m.i. te lank. Verder dink ek dis 'n interessante eksperiment en jy lewer betekenisvolle kritiek waar jy nie 'n draaiknyp probeer gee nie.

4 Julie: Kommentaar van Stephni Fogwill op Facebook:

Stephni Fogwill

‎Marius Visser Jy het gevra, so hier is my opinie :) Dit sal interessant wees om te hoor of iemand anders hier dit soos ek ervaar het. Ek verstaan dat jy jou resensie op 'n leesbare manier probeer skryf wat vir 'n wyer gehoor interessant sal wees maar die manier waarop jy dit aanbied sal my irriteer as ek dit gereeld so moet lees (veral die opskrifte - ek sal verkies as jy beter dink oor hoe jy jou argument wil benader en dan jou struktuur daarom bou). Jy hoef darem nie alles uit te spel en te herhaal nie en jy hoef ook nie verskoning aan te bied vir jou kennis nie. Dis hoekom jy die resensie skryf. (En vir my is ekstra inligting in resensies hoekom ek hulle lees) Dis bietjie soos die goed wat partykeer vir tieners geskryf word wat net bietjie te hard probeer om op hulle 'vlak' te wees. Ek dink as jy gereeld so iets doen sal ek dit naderhand nie meer lees nie. Ek sal verkies om net op die final resensie te kan kommentaar lewer. (Oor jou derde vraag: Ek dink ook daar is meer konteks nodig oor hoekom die boek nie as spanningsverhaal werk nie)

Stephni Fogwill

‎"Diep simboliese goed" "Vat my woord daarvoor. (Moet nooit iemand se woord daarvoor vat nie.)" Rebecca Davis het onlangs iets baie snaaks in die Daily Maverick oor Fifty shades of Grey geskryf. My man het glad nie gedink dis snaaks maar hy is nie eers amper die teiken vir die boek of die resensie nie! Ek gaan nou lekker lunch saam met my jongste. Skuus ek het nou gaan verander aan 'n opmerking wat jy klaar gelees het. Ek begin silly voel om vir 'n joernalis te verduidelik hoe om iets te skryf.

Marinda Ehlers Ek stem saam met Stephni en Chanette. Dit het die hele tyd vir my gevoel of jy probeer slim en oulik wees, en ek het gewonder of jy die regte mens is om so 'n boek te resenseer. Die feit dat jy self sê jou kennis kom van Google, laat my dink dat die boek nie in jou verwysingsraamwerk val nie. Ek het trouens gesukkel om jou resensie enduit te lees. Jammer as dit kras klink, maar dis net my mening.

Stephni Fogwill

Vir my se dit nie iets oor jou verwysingraamwerk nie maar eerder dat jy sekere idees het oor die gemiddelde leser van so tipe boek en nou skryf jy op 'n manier wat nie eintlik jy/eerlik is nie. As jy bv iets oor antropologie wil skryf as jy dit in die boek raaksien (en dis die skrywer se agtergrond so relevant) doen dit, maar doen dit soos wat jy vir 'n gewaardeerde intelligente vriend, wat met bye boer en rekenaarsteslsels onderhou, oor 'n glas wyn net die stukkies sal uithaal wat jy weet universeel interessant is oor 'n onderwerp waaroor jy weet hy nog nooit gelees het nie. Moenie die woord strukturalistiese gebruik nie.

Resensie: Die twee lewens van Dieter Ondracek deur André Krüger

2012-06-25T08:28:00.001+02:00

Die twee lewens van Dieter Ondracek deur André Krüger

tl;dr: Te veel eksposisie maak die aksie dood. Probeer hy 'n Nazi verskoon vir sy dade? -- want as blote verduideliking stort dit in duie...

Dié boek ruk jou uit Suid-Afrika, en selfs uit Afrikaans, tot in Duitsland voor die Tweede Wêreldoorlog, en dít is sy grootste prestasie.

Tot 20 000 spoorwegwerkers in Nazi-Duitsland het geweet hulle pleeg massamoord, en is nooit vervolg nie.

In Die twee lewens van Dieter Ondracek ontmoet ons een, die ingenieur Dieter Ondracek. Treine is sy passie. Ons volg sy genesis as die een wat die treine laat loop na die konsentrasiekampe. Ons volg sy opgang, sy val, sy vernedering, en sy hervestiging, as Nazi-vlugteling in Suid-Afrika, waar hy skuil van sy verlede, en van Simon Wiesenthal.

Ons kan sien waarheen die boek mik: aandadigheid, skuld, verlossing. Hoe skuldig is dié wat alles geweet het, maar niks gedoen het om dit te keer nie? Is daar verlossing?

Ondracek word uitgemaak as slagoffer van omstandighede. Die groot agtergrond van die oorlog beheer absoluut sy lewe.

Is dit hy wat so dink, of die skrywer?

Die feit dat ek vroeg begin wonder het oor die skrywer, is vir my ’n swakheid van die boek. Word Ondracek aangekla, of moet ons jammer voel vir hom; met hom identifiseer?

Ek is eerlikwaar nie seker nie.

Ondracek is ’n lafaard. Die wêreld gebeur met hóm; hy doen niks. Hy is (eers) passief aandadig tot volksmoord: Dit resoneer dalk nog met gewone Afrikaners. Wie is skuldig as almal meegedoen het?, ensovoorts.

Dan betree Ondracek ’n ander vlak: Hy gee die bevele. Hy verlaat die grys-area, en die ooreenkoms (vir gewone mense) met apartheid stort ineen. Die vraag: Hoe aandadig is ons almal? word een van: Hoe aandadig is die bevelvoerder? en dis duidelik: Heeltemal.

Ek sê nie elkeen wat deel was van die geweldsmasjienerie kon soos ’n engeltjie, heldhaftig en edel alles stopgesit het nie. Daar is monsters in mense en mense in monsters en om dié dualiteit te ontken, lei tot fanatisisme. Maar dié boek laat my ongemaklik voel met wat dit sê oor die aanspreeklikheid wat jy wel het oor jou besluit oor wat jy gaan doen met daai monster.

Lydende sinne en eksposisie is die orde van die dag in wat voel soos ’n essay oor determinisme wat ons nie betrek as deelnemers nie. Buiten ’n paar aksietonele is dit die opsomming wat ’n skrywer maak, vóór hy die moeilike taak van skrýf aanpak.

Die min kere wat Ondracek tot aksie oorgaan beweeg die storie lekker, net om weer in eksposisie te sink.

Dis nuttig dat die boek sy temas uitspel: Toe ek dink dis ’n konflik tussen argetipes, sê die boek in soveel woorde vir my dis ’n konflik tussen argetipes.

Die vernaamste argetipe wat onrus baar, is die femme fatale. Ondracek raak verlief op ’n vrou genaamd Sabine. Hoekom hou sy van hom? wroeg hy. Hy is heeltyd op soek na koestering en verlossing, en dink hy gaan dit by ’n vrou kry. Hy, en die leser, raai gou dinge is te goed om waar te wees. Sy reaksie is dankbaarheid en verafgoding; die leser wag vir die train smash.

’n Karikatuur soos Sabine kan net dui op verraad. Dis wat femmes fatales doen. Sy kry die skuld vir al Ondracek se dade.

Haar skynbaar oorweldigende aangetrokkenheid tot walglike mans (sy kan haarself nie help nie) het ’n sweem van vrouehaat. Weer wonder ek of dit die skrywer of Ondracek is wat dit so sien?

(As Ondracek só laakbaar is, hoekom hóm gebruik as ’n voertuig vir verlossing? As dit die skrywer is, sies. Wie ook al dit is, dit breek die fiksie.)

Wat Krüger regkry, is om te skets, in te kleur en die sintuie te betrek. Die detail van Berlyn en dié se verval gedurende die oorlog, van treine en meganika, van Melville (waar Ondracek in Suid-Afrika bly) in die 1950’s, van Johannesburg en die straatlewe van die tyd, is solied en die roet pak in jou neus saam. Dié eye candy trek jou, soos broodkrummels, deur die lang tye waar die skaakstukke een vir een reggeskuif word.

Dis lekker om Afrikaans te lees wanneer jy weet die karakters praat eintlik Duits; mens beoordeel nie die dialoog op grond van “outentiekheid” nie. Suiwer Afrikaans sonder die vangplekke van spreektaal is ’n aangename ervaring*.

Nick Cave, (en ek glo Krüger ken sy musiek), sing van ’n “microscopic cog in his catastrophic plan”, en dis wat Ondracek gemaak word, enduit.

Hy hou aan met neul oor sy skuld (volpunte aan hom) én hy blameer Sabine. Wat nou? Skuldig? Of “slagoffer van onpeilbare magte wat hom meegesleur het”? J’accuse of j’excuse?

Onsekerheid kan effektief wees om ’n karakter realisties te maak, maar dubbelsinnigheid is steurend as dit die skrywer besluitloos laat voorkom. Ek vermoed mens moet van Dieter Ondracek hou; maar gemeet aan sy dade, en nie aan die meerendeels positiewe lig wat op hom val nie, kan ek nie anders as om hom te verdoem nie.

Jy kan sê: Die skrywer verdoem hom óók! Dan los dít die vraag: Hoekom het Krüger dit nodig geag om my ’n hele boek lank te probeer oortuig hoe ’n slagoffer Ondracek is? Een wat uiteindelik, toe alle struikelblokke tot eerlikheid uit die weg geruim is, stééds nie agentskap kan neem en die regte ding kan doen nie.

’n Onbevredigende tesis.

* Ek het wel, kleinlik, ’n anachronisme raakgesien, wat ek wil deel, bloot omdat dit interessant is: Die woord “pote” vir die polisie is eers in die 1970’s gemunt deur Thijs Nel, wat oorklanking gedoen het en iets moes vind wat pas by die mondbeweging van “des poulles” (Franse slang vir polisie – dit beteken “hoenders”). Afrikaans is ’n mynveld.

- Marius Visser, Rapport 17 Junie 2012

Lees die resensie van hierdie resensie deur Litnet se resident-metaresensent Crito. (Tweede deel van die artikel.)
Kyk na die voorprent vir die Die twee lewens van Dieter Ondracek.

Resensie: Poppekas deur Deborah Steinmair

2012-05-12T16:46:00.000+02:00

tl;dr: Dis okay, maar nie regtig vir grootmense nie.

’n Slim, jong vrou, ’n geheimsinnige verdwyning, ’n duistere geheim (die beste soort!) en ’n kleinhuisie vol sushi...

Deborah Steinmair se Poppekas, ’n energieke en spannende boek, is wonderlik: ’n storie met gewone woorde wat styf gespan is, eerder as lang, slap woorde wat ’n gebrek aan spanning moet wegsteek.

Wat jy ook al dink van daardie rampgebied bekend as The Da Vinci Code, dis meesterlik vir die aandaggebrekkige leser ontwerp en mooi visueel in kort hoofstukkies verpak vir Hollywood: kits-draaiboek.

Met geen bedoeling van aanstoot nie: Poppekas is ook só aanmekaargesit.

Louisa "Wiesa" Rabie (gespeel deur Yo-Landi Vi$$er gekruis met Liz Lemon van 30 Rock) is ’n taalredigeerder by ’n groot Kaapse Afrikaanse dagblad. (Ek tel terloops 4 tikfoute en 2 breekfoute in die boek.)

Een dag verdwyn haar kollega Harm (gespeel deur Harrison Ford in Blade Runner), ’n stil, bedeesde ou, maar vol draadwerk.

Wiesa se base by Immedia begin haar dreig om nie vrae te vra nie. Gelukkig is haar broer Liam (op die een of ander manier gespeel deur Terence Bridgett) en sy persoonlike sushi-sjef Enomoto (gespeel deur Brad Lowenstein se ghoeroe van die MMAD-selfoon-app-advertensie. Kief. Lekker. Broe.) daar om die deus uit die machina te trek.

Agter die skerms is die enigmatiese “poppemeester” (gespeel deur Darth Vader) besig om ’n slinkse, onderduimse plan van stapel te stuur wat dreig om die wêreld in sy wentelbaan te laat tuimel en, ek’s seker, iets met sushi te doen het.

Steinmair skryf bevange en is ge-wire vir die juiste woord. Die taalpolisie kan elke Engelse woord in hierdie boek net so in die woordeboek sit; vir dié woorde ís daar nie Afrikaans nie, of liewer: dié woorde ís al Afrikaans soos wat mense dit gebruik, en hulle is nie in italics om hul volksvreemdheid te beklemtoon nie.

Hier vind jy ouskool-aksie: Trompie, Die Uile, Saartjie Bauman word opgeroep, maar ook die Hardy Boys, Nancy Drew, Harry Potter, Jo Nesbø, Vladimir Nabokov en ’n toevallige knipoog na Murakami.

Haar verwysings is dus na die hele wêreld – die musiek, flieks, rekenaarspeletjies van die wêreld; nie net die Afrikaanse wêreld nie.

En baie, baie sushi.

Om na die omslag te kyk laat jou dink dis ’n speurroman vir grootmense. (Die woord “speurroman” in die blurb versterk nogal hierdie indruk.)

Maar.

Poppekas is ’n popkuns-aksie-avontuur: Was dit Engels, het die omslag gewemel van woorde soos “zany”, “romp” en “breakneck pace”. Omdat dit Afrikaans is, bevat dit die woord “genre”.

Die aksie speel af soos ’n gemaklike gesprek. Die hoofkarakter het ’n sardoniese humorsin wat die trant lig hou te midde van lewensgevaarlike en geloofwaardige angsoomblikke.

Nêrens vang slim sy baas nie en die tegnologiese vernis is vernuftig aangebring sodat al die internet- en Facebook-elemente presies raak op die oor val.

Ek het Poppekas in een sitting – of liewer een lê-ing – verslind. Ek moes wel die volgende dag Red Bull drink, maar ek is diep verlig dat daar uiteindelik ’n waardige spirituele opvolger vir die Fritz Deelman-boeke is.

Die waarde van lekkerleesboeke soos dié kan nie oorskat word in Afrikaans se ontwikkeling nie. Poppekas is ’n boeiende, genotvolle toevoeging tot Afrikaanse tienerfiksie en ’n oorwinning vir delikate skyfies rou vis – met viewer discretion advised.

- Marius Visser, Rapport 6 Mei 2012

Resensie: Clarence van Buuren: Die man agter die donkerbril deur Chris Marnewick

2012-05-05T14:49:00.000+02:00

tl;dr: Selfs al het jy nog nooit van Clarence van Buuren gehoor nie, sal die boek jou aandag hou, opvoed in analitiese denke en jou verbeelding prikkel.

Onlangs lees ek ’n boek oor antieke Egipte. ’n Farao marsjeer noord na wat nou Sirië is om daar te gaan oorlog maak. Hy slaap oor in ’n klein dorpie aan die kus van Palestina.

Dié aand lê hy alleen in ’n kamer, sukkel om te slaap, kyk na die wind wat die boomtakke buite die venster rondwaai.

Ons weet hiervan, want hy het dit die volgende dag op ’n stuk papirus neergeskryf.

Dit was 3 000 jaar gelede.

Nadat ek dit gelees het, lê ek die nag en kyk na die wind wat die boomtakke buite die venster rondwaai. Ek besef ek weet iets van hoe dit voel om die god-koning van ’n reusagtige antieke koninkryk te wees.

Dit voel, besef ek, presies net soos om ’n mens te wees wat alleen in die bed lê en kyk hoe die wind die boomtakke buite die venster rondwaai.

Hoekom vertel ek hierdie storie?

Ek weet dit klink na ’n baie lukrake skakel, maar ek dink toe Chris Marnewick in die saak van Clarence van Buuren begin belangstel het, het hy iets soortgelyks – ’n soort fassinasie met wat in iemand anders se kop aangaan – gevoel teenoor die man wat in 1957 gehang is vir die grusame moord op die jong Joy Aken.

Marnewick is van agt jaar oud geboei deur die verhaal. Op 10 Junie 1957 word die 35-jarige Clarence van Buuren gehang. Die bewyse dui daarop dat hy die 18-jarige Joy Aken van Pinetown ontvoer, verkrag en geskiet het, haar daarna vermink en haar liggaam in ’n afvoersloot weggesteek het. Maar tot die dag van sy dood het hy volgehou hy is onskuldig.

Net soos argeoloë vrae vra oor die ooreenkomste tussen mense wat honderde jare uitmekaar lewe, so benader Marnewick sy onderwerp: met ’n diep, menslike nuuskierigheid om uit te vind wat in die moordenaar se kop aangaan.

Die boek het my heeltemal verras. Ek het nog nooit van Van Buuren of Aken gehoor nie. Ek het nie gedink ek sou belangstel in ’n obskure raaisel van ’n halfeeu gelede nie, maar Marnewick het my uitgeboul.

Die saak was gehul in omstredenheid, maar deur die media-sirkus het ’n agtjarige Marnewick iets agter die donkerbril van Van Buuren sien glinster wat hy nooit sou vergeet nie.

“Dit lyk of hy glimlag, ’n enigmatiese, beterweterige Mona Lisa-glimlag.”

Marnewick is in dié boek ’n Howard Carter wat die geheime van Toetankamen een vir een uit ’n grafkelder dra en in die son plaas waar almal dit kan sien.

Marnewick wil graag verstaan hoe ’n jong vrou eers doodgeskiet en daarna vermink kan word deur ’n man wat op die oog af, agter sy donkerbril, so gewoon kan lyk.

Marnewick, toegerus met sy regskennis, ’n skerp Occamslem en ’n geweldige nuuskierigheid, is ’n vermaaklike, prikkelende gids deur die forensiese argeologie van die saak.

Die saak was ook destyds veral bekend omdat ’n “siener”, ene Nelson Palmer, kamstig haar liggaam opgespoor het – ’n stel bewerings waarmee Marnewick korte mette maak.

Wanneer hy sy intellek op ’n punt fokus, maak die resultaat jou nederig. Hy werk stelselmatig en boeiend deur die gegewens; laat geen steen onaangeraak nie. Trouens, stene word heen en weer gedraai en van alle kante belig.

Briewe, onderhoude, transkripsies, polisie-, hof-, mediese verslae – hy put die laaste bietjie insig uit alles wat hy in sy lang speurtog raakloop.

Dis ’n verhelderende opvoeding in analitiese denke en die regsproses. Uit die persoonlike trant van die verhaal is dit duidelik: Hy wil in sy binneste verstaan – “grok” is Robert Heinlein se fiktiewe woord vir dié intieme begrip.

Die boek is nooit vervelig nie; dis nooit verwyder van die hier-en-nou nie; en dit bly menslik: Die “karakters” kry stem en hart en die leser sit op die rand van sy stoel.

Marnewick het ’n goed ontwikkelde sin vir geregtigheid, en verwoord die noodsaak van ’n morele regspraktyk baie helder, al was dit glad nie sy doelwit om eietydse polemiek te bespreek nie.

En hy kom nie vorendag met ’n fantastiese samesweringsteorie om die gegewens te maak pas nie.

In die weermag se intelligensiediens maak hulle onderskeid tussen informasie en inligting. Informasie is die rou data en gegewens, en inligting is die gevolgtrekkings wat jy gebruik om besluite te neem.

Hier gee Marnewick ons al die data, gegewens en informasie wat moontlik betrekking kan hê.

Ons moet self die inligting skep. Dis ’n baie bevredigende proses.

- Marius Visser, Rapport 29 April 2012

This accident was no accident

2012-02-23T23:33:00.001+02:00

Humphrey Mmemezi

tl;dr: Mmemezi says his blue light accident was "just like any other". It wasn't: It was a blue light accident. How much more Pythonesque can you be, without actually being John Cleese?

Here is what Gauteng MEC for Housing Humphrey Mmemezi, told Beeld today about the accident caused by his official vehicle that left teenager Thomas Ferreira with brain damage:

"People should not be ridiculous and politicise this accident, just because a blue-light vehicle was involved. This was an accident just like any other." (reported by IOL, 23 February 2012)

That means:

1. If you politicise this accident, you are ridiculous.

You cannot argue there are political consequences to a serious accident caused by a politician in the course of breaking the law in order to go about his business.

2. You would only want to politicise this accident because a blue light vehicle was involved.

Not because blue light vehicles, and the use thereof is already a political issue, nor because inside the blue light vehicle there was inconveniently one politician.

3. In any other accident where you knowingly break the law and ignore a red light the driver will not be arrested on the spot, but will be sent a polite notice to appear in court. You'll also be delighted to hear that in a period of at least four months, no formal charges will be laid.

We all know that having a blood alcohol level high enough to make a budgy slightly slur its speech is a far more serious crime than mere reckless and negligent driving and causing brain damage.

This was not, mr. MEC, an accident like any other. I have a sneaky suspicion you know that, since... you tell us so yourself: It involved a blue light vehicle. It involved someone knowingly doing something that could conceivably kill someone and would undoubtedly land any other, normal citizen in jail.

Furthermore, quoth The Witness, quoting a witness: "Eyewitness Lizanne van Wyk [said] that the BMW skipped a traffic light without sounding sirens or flashing blue lights."

So, while in fact involving a blue light vehicle, this accident does not, in fact, involve a blue light vehicle. It involved a speeding car skipping a red light and causing brain damage to a teenager. It is not even an ordinary blue light vehicle accident.

It is absurd and indefensible that some vehicles should be allowed to break rules that are supposed to be applicable to everyone, without distinction. Why are we even having this discussion? Let me quote that little known document, The Constitution, Section 9.1:

"Everyone is equal before the law and has the right to equal protection and benefit of the law."

I know, and I sincerely want to avoid allusions to pork, but really, Section 9 goes on about this quite explicitly: You, me and the guy driving the blue light vehicle... all equal.

In fact, the National Prosecuting Authority feel strongly about this too:

Two years ago the NPA issued a directive stating that where there is sufficient proof of extremely reckless driving and people are killed, prosecutors should charge drivers with murder and not culpable homicide or manslaughter.

To that effect the Western Cape High Court found taxi driver Jacob Humphreys guilty of murdering ten children after his taxi collided with a train at the Buttskop level crossing, outside Cape Town.

Sonwabo Geqe, a motorist fleeing from the police, was sentenced to eighteen years’ imprisonment for killing four pedestrians.

Percyval Matji, the taxi driver who knocked sixteen-year-old Bernadine Kruger off her scooter and ran over her in 2009, was sentenced to twelve years in jail in Pretoria.

Several cases where drivers have been charged with murder are pending: Musician Molemo “Jub Jub” Maarohanye, former Bafana Bafana player Bryce Moon and Sibusiso Langa, who allegedly killed five runners in Midrand.

Mthunzi Mhaga, a spokesperson for the NPA, said the new policy has caused a lot of confusion among members of the public, who consider car crashes to be accidents, in which the driver had no intention to kill.

It is different from the crime of culpable homicide, which entails causing someone’s death negligently, or in other words, where a person foresaw someone might die and didn’t take the necessary precautions to prevent it.

Jonathan Burchell, professor of criminal law at the University of Cape Town, said this was when a person “foresaw the possibility that death might come about and nevertheless took a conscious risk which caused death”.

This would include a driver who foresees the possibility that their reckless driving might very well kill someone, but decides to carry on driving anyway.

The above from an article called "Reckless driving just like murder" by Charl Du Plessis, City Press, 18 December 2011.

I'm not terribly prescient. Sometimes dawn takes me by surprise. But I can pretty much tell that when I skip a red light in traffic, I foresee the "possibility that death might come about".

And I can foresee that as long as there are blue light vehicles who think they can skip red lights, or break any other rule, more "death might come about".

This issue is deeply political. The Constitution says so.

Hoe help mens vir Kristin Swarts?

2012-02-21T23:15:00.000+02:00

Christina en Francois Swarts met Kristin.

tl;dr: Desperate ouers wil hul kind vir duur kankerbehandeling stuur by 'n verdagte dokter in Amerika. Dis dalk hulle laaste hoop. Watse raad gee mens hulle?

Die Omstandighede

Hoe ver sal jy gaan as jy jou kind se lewe wil red? Die ouers van Kristin Swarts, 'n driejarige van Atlantis in die Wes-Kaap wil Texas toe gaan, maar daarvoor het hulle groot geld nodig.

Rapport het laas Sondag van Kristin se stryd teen 'n soort breinstamkanker, genaamd ponsglioom, berig.

As agtergrondinformasie noem hulle bloot die feit dat die Swarts-gesin beplan om Kristin na 'n dr. Stanislaw Burzynski van Houston, Texas te stuur. Die feit dat ek weet daar is geen gevorderde kankerbehandeling wat nie hier in Suid-Afrika aangebied kan word nie het dadelik 'n rooi lig by my laat afgaan.

'n Enkele soektog op Google was genoeg om my tientalle skakels te gee wat toon dat hierdie dr. Stanislaw Burzynski nie heeltemal die wonderwerker is wat a.) die Swarts'e dink hy is nie en b.) hy voorgee hy is nie.

Ek sal later by die saak teen die goeie dokter kom, maar eers (vir mense wat al klaar sien in watse rigting dit gaan) wil ek sê die Rapport-verslaggewer het glo die man se verdagtheid met die gesin bespreek, en hulle is bewus dat sy behandeling "kontroversiëel" is.

Op daardie punt kan 'n koerant min doen: Jy moet die mense se besluite respekteer. Ek kan glo die familie is desperaat, en dat hulle frustreerd is met al die ander dokters, wat net negatiewe nuus het (ongelukkig is dit op sigself 'n teken as daar eenstemmigheid onder gekwalifiseerde mediese dokters is).

Mens kan selfs argumenteer dis moontlik dat hierdie mense hulp sal kry van die enigste werklike hoop wat nog vir hulle oorbly: die plasebo-effek. Ek sou beslis alles in my vermoë wou doen om my kind te red. Wie is ek, dus, om hulle laaste hoop te probeer versuur?

Die Saak Teen Burzynski

"Antineoplastons"
Burzynski beweer hy gebruik "antineoplastons" om kanker te beveg. Hierdie goed kom in menslike urine voor -- dis basies aminosure en peptides. Hy beweer dit val kankerselle aan en maak hulle dood. Volgens die Amerikaanse National Cancer Institute is daar tot dusver geen fase 3 dubbelblinde studies van die effek van antineoplastons op menslike kankerpasiënte gedoen nie.
Die enigste toetse is deur Burzynski self gedoen by sy kliniek, en in al hierdie gevalle het die pasiënte ook standaard kankerbehandeling ontvang op dieselfde tyd. Selfs mét die standaardbehandeling het hy slegs gemengde (met ander woorde onbetroubare) resultate behaal.
Geen studies is tot dusver in enige portuurevalueerde joernaal gepubliseer wat enige lig werp op die gebruik van antineoplastons om kanker te behandel nie.
(Ook interessant om te let dat die newe-effekte van antineoplastons, wanneer teen breinkankers gebruik word, dievolgende genotvolle ervarings insluit: verwarring, beroertes en swelling van die brein.)
Lees die National Cancer Institute-verslag hier.

Sy reklame-materiaal is onwettig in die VSA
Omdat antineoplaston-terapie heeltemal gediskrediteer is, het die Food and Drug Administration hom verbied om dit in sy advertensies te gebruik. Hy het hom hieraan afgesmeer en is deur die Texas-staatsaanklaer hof toe gesleep om hom te keer om verder staat te maak op sy mislukte behandeling.
Lees die vreeslike vervelige hofuitspraak hier.

Hy gebruik 'n oordonderende klomp onverstaanbare publikasies
Hierdie sin sê dit mooi:

Unlike most "alternative medicine" practitioners, Stanislaw R. Burzynski has published profusely. The sheer volume of his publications impresses patients, but unless they understand what they are reading, they cannot judge its validity. To a scientist, Burzynski's literature contains clear evidence that his data do not support his claims.

-- Dr. Saul Green, op Quackwatch

Dis 'n tegniek van hierdie soort mense: shock & awe. Die pasiënt is desperaat, gefrustreerd. Gewone dokters stel hulle teleur, want selfs gewone medisyne is gekompliseerd, en hierdie faith healers vul die gaping tog te pragtig.

Menige resgtappe teen hom, selfs van 'n pasiënt
Net één pasiënt? Nee, maar luister hierna:

An elderly cancer patient claims a doctor used his clinics and pharmacy to bilk her of nearly $100,000 by persuading her to undergo a proprietary cancer treatment that "was actually a clinical trial," and charging her $500 per pill for drugs she could buy elsewhere for a fraction of that price.

-- "Cancer Patient Says Doc Used Her as ATM." Courthouse News Service, Jan. 19, 2012

In 2010 het die Texas State Board of Medical Examiners hom ook hof toe gevat, in 'n saak wat nog aangaan, met veelvuldige aanklagte van veelvuldige pasiënte. Dié klagtes kom daarop neer dat hy behandeling gebruik wat nie deur die FDA goedgekeur is nie, maar dit weet ons al, maar ook dat hy, soos die Anglosfeer sê:

Hy hedge sy bets
Dit beteken hy gebruik sy antineoplaston-terapie, én gewone ou chemoterapie... net om seker te maak dat ás sy wonderkuur nie werk nie (hierdie is die gawe interpretasie) die gewone chemoterapie dalk kan werk, en hy steeds kan sê dit was sy behandeling.
Hier is die siniese interpretasie: Die bliksem kan enige newe-effekte op die chemoterapie blameer, asook enige mislukkings... Op dié manier is dit 'n wen-wen-situasie vir hom: As die pasiënt rekom is dit hý, halleluja. As die pasiënt dood gaan, is dit omdat hy "gedwing" word deur die bose mediese establishment om die giftige chemoterapie óók te gee.
Dit herinner my aan knoffel en suurlemoene.

As jy meer wil lees, stel ek voor BoingBoing se verskeie ondersoeke na hom en sy praktyk is 'n goeie plek om te begin.

Wat nou gemaak met Kristin?

Wat sê mens vir mense wat net graag hulle kind se lewe wil red, en één mens in die hele wêreld belowe om dit vir hulle te doen?

Dis die grys-area. Ek weet regtig nie. Ek hoop iemand sien hierdie en praat met hulle daaroor. Ek hoop iemand kan hulle beter inlig as ekke. Ek hoop nie hulle verloor ál hulle geld én hulle dogter nie.

As 'n naskrif, dieselfde ding het al in Engeland gebeur. In daardie geval het 'n skoolseun, Rhys Morgan, 'n blog geskryf waarin hy die twyfelagtigheid rondom Burzynski ontbloot het. Hy't selfs 'n bietjie moeilikheid van Burzynski se prokureurs gekry.

Dis egter interessant om te sien wat heel onderaan sy storie staan:

The family has asked us to make clear that members of the family completed a long and thorough period of research across a wide range of conventional and alternative treatments, both in the UK and abroad, before approaching the clinic. They say thay are fully aware of the controversy surrounding these and many other experimental treatments.

Lees die storie hier by The Guardian.

As mense desperaat is, sal hulle enigiets doen.

Resensie: So lig soos klip deur Jacques Pretorius

2012-02-21T12:20:00.000+02:00

tl;dr: Hoekom kan Afrikaanse skrywers nie net stories vertel nie? Back to basics vir julle almal.

Vroeg in So lig soos klip sê die verteller: “Daar is vir hulle gelees en gebid, en die res van die dag is hulle opgefok en uitgekak.”

Die boek handel oor ’n seun van Fietas (Pageview en Vrededorp) in Johannesburg wat deur sy armoede en sy ouers afgeknou word en dan nog deur God, die staat en die polisie in ’n loop gelaai word om te dien as kanonvoer teen die swart, rooi en veralgemeende totale aanslae.

As jy wit en oor 30 is, is dit die storie van jou lewe. (They fuck you up, your mum and dad, sê Philip Larkin; hy bly relevant regdeur die boek. )

Die kind, wat naamloos bly, is ten gronde ’n goeie mens (gebore in onskuld, ens.), maar die skuldgevoelens van godsdiens en die atmosfeer van militarisme, waar die doel altyd die middele heilig, maak van hom ’n emosionele slagveld.

Oënskynlik verwys die titel onder meer na die menslike siel wat uit die konkrete swarigheid (en concrete soos in: beton) van sy bestaan wil opstyg, asook na die harde klip wat ons almal uiteindelik ses voet bokant ons koppe gaan hê.

Dis met ander woorde ’n her-stelling van The Unbearable Lightness of Being, maar dit gooi ook laat in die boek ’n verwysing na die energie wat (volgens goeie ou Einstein) verpak is in selfs die ondinamiese koudheid van ’n klip.

Ná ’n lukrake versameling van sketse van sy kleintyd in die gopse (Tant Stienie-styl met baie name-dropping van handelsmerke: Jungle Oats, Dunhill, Wilson-toffies, Scope, Lexington, zamalek, die TV-reeks Sol en Gobelet, Billabong, Iron Maiden), afgewissel met sy opleiding in Pretoria as ’n polisieman, word hy... ’n man. Watse man (my liewe kind)? ’n Boereman, natuurlik: een wat aanhou droom van als wat hy kon vermag het – as hy maar net liefde gehad het. (“Nothing cures that,” sê Philip Larkin.)

As “man” in die polisie, gedurende die ergste onluste van die 1980’s, begin sy persoonlike konflik en die land se lopende sere afstuur op ’n noodlottige kettingbotsing.

Die karakter bereik nooit volwassenheid nie, en die gedoemde land waarin hy leef weerspieël dit – arrested development; ’n doodloopstraat/bose kringloop met net een moontlike uiteinde. (Annihilation, natuurlik : matter & antimatter.)

Bildungsroman, dus (my woord van die week; ek probeer dit by soveel moontlik gesprekke betrek), maar dis ’n onvoltooide een: Dis die storie van ’n kuiken wat sy dop oopbreek, maar nie veel verder vorder nie. Man, Interrupted; en by implikasie is dit die manlikheid wat vir almal beskore is wat in die verstandelike en fisieke gewelddadigheid van Afrikaner-apartheid grootgeword het.

Kom ek wees reguit: Die boek is nie baie goed nie. Dit ly aan literêre pretensies, en mens wonder of die skrywer nie êrens die idee gekry het dat Afrikaanse boeke haute couture moet wees nie. Wat eintlik ’n respektabele en straightforward (prêt-à-porter?) storie moes wees, word bederf deur tussenposes van tandknersende interne melodrama, wat die leser óf koud laat óf laat gril van woordadigheid: “... die rou etter van die mens se geskiedenis, van dit wat ons al eeue gelede was en dit wat ons intussen geword het.”

(Mens kan nie daarmee stry nie... dink ek.)

Die struktuur is goed. Die beplanning is goed gedoen. Die storie gaan vol sirkel, maar dit moes ’n kortstorie gewees het.

Die eerste helfte van die boek bestaan uit sketse; daar’s geen handeling nie, geen “agentskap” nie. Die kind se verwarde kleintyd word aangebied (vertel). Karaktereienskappe word verduidelik. Ek sou verkies het dat die boek begin waar die hoofkarakter vir die eerste keer iets doen uit sy eie uit.

Die doel van die kindertyd-sketse is natuurlik om ons meegevoel te gee vir die hoofkarakter; wanneer hy uiteindelik tot daad oorgaan, maak hy staat op ons begrip. Maar dit misluk: Ek het nooit van hom gehou nie, selfs nie as kind nie. Hy’t deur doodgewone ervarings gegaan – nee, dood-volop ervarings – wat die skrywer met woorde probeer intensiveer, maar soos Yazoo sê: “Reasons fight against excuses.”

Om te verstaan hoekom hy iets doen, is nie dieselfde as om daarvoor empatie te hê nie. Hy bly ’n laakbare sukkelaar; geen simpatie van my af nie.

Karakteropenbarende handelings – iets wat ons op skool moes staaf met voorbeelde van, wel, handelings – word in hierdie boek eenvoudig aan die leser vertel: “Soos op skool sien niemand hom raak nie.” “Sy was nie eens meer van hom bewus nie.”

“Ek wou my werklikheid en myself herontwerp.” “Nou is hy ’n slag aan die ander kant wanneer geboelie word.”

Die verwysings wat mens in die teks raakloop word nie bymekaar gevoeg om groter te word as die som van sy onderdele nie. Dit vorm slegs deel van die stelinkleding, soos plakkate teen ’n muur.

Die literêre aanslag maak die boek vir lang stukke harde werk om te lees. Die sprankelende frases – die oorspronklike turn of phrase wat boeke vermaaklik maak – ontbreek, en by tye lees jy omdat jy betaal word (ek wórd, so ek het).

Die raad aan skrywers (van Elmore Leonard) lui dat jy die stukke moet uitsny wat jou leser gaan wil oorslaan; wel, dis min of meer ’n opsomming van die eerste helfte. Die leser wil nie lees van mense oor wie hy nie omgee nie, wanneer hy nie weet wat aangaan, hoekom hulle só voel, wat nounet gebeur het, ensovoorts, nie. En die leser wil nie aan ’n tak hang vir 200 bladsye om uit te vind wie se bloed dit is nie. As die skrywer iets weet, moet hy dit deel, anders word hy ’n vermoeiende sirkusbaas wat wil hê ek moet deur hoepels spring.

Gee my die informasie, sodat ek self kan besluit of ek omgee.

Die laaste element wat die boek minder as bevredigend maak, is die gebruik van huidige en verlede tyd. In Afrikaans gebruik ons die teenwoordige tyd – die historiese presens – om stories te vertel: dit maak die aksie meer dringend, en die sinne korter. Die skrywer wat verlede tyd gebruik het, moes ’n damn goeie rede gehad het. In dié boek word daar rondgespring tussen die twee.

Party stukke van die vertelling is vol “het ge-” en dan ’n sin later is dit weer nou-tyd. Soms werk dit, en skep ’n effek soos ’n kamera wat inzoom, maar die meeste van die tyd hou dit jou op armlengte van die aksie. Dit voel in die lang verledetyd-vertellings, nie asof daar enigiets gebeur nie; net asof ’n lang, vervelige, voorafbepaalde uitkoms aan jou verduidelik word.

Waar die aksie egter onemosioneel en “teenwoordig” beskryf word (meestal in die Sharpville-onluste-deel van die boek), bereik dit ’n meesleurende momentum; ’n lekker uitasem aksiefliek.
Maar dis te min, te laat.

Ek het wel ’n ongekorrigeerde proefafskrif van die boek gelees; dus moet ek versigtig wees om kritiek uit te spreek oor iets wat dalk kan verander (soos tikfoute, waarvan daar ’n paar is). Maar soos ek hom het bevat die boek ’n paar juwele: “... skuimend sy lus, sy skuimende lyf en lus en skuld, hy is skuldig, o, so skuldig” (Sannie sê Sannie sal sewe...); “... asof hy meegesleur word deur ‘n groot krag.” (Wat anders gaan jou meesleur – kleinerige kragte?); “... ek word lig, lig soos ’n sydissel wat op, op, op in die helderte van die dag, o, kom, Here, ek kom gou.” (Dít net na afloop van ’n banale sekstoneel. Haha.); en “... klinknaelbroek ...”.

En daar is die verstommende geval van die man wat “op sy rug gelê” het, en “die rooi gat presies in die middel van sy rug” was duidelik sigbaar.

Die verlede tyd – en die sketse van die eerste deel – laat dit soos ’n memoir voel. As jy voel jy het dieselfde ervarings gehad: geboelie deur jou ouers, die staat, die Kerk, die weermag (Man hands on misery to man – weer Larkin. ) dan sal jy dalk die broederskap geniet.

Vir die aspirant-skrywer is dit dalk – ten spyte van die ooglopende swak plekke in die boek – meer fassinerend en leersaam om te kyk wat Pretorius plek-plek goed gedoen het. Dis nie ’n onleesbare boek nie, maar in die parlance van ons tyd: jy gaan die politieke wil moet bymekaarskraap.

Rapport 19 Februarie 2012 (Geredigeerde weergawe)

Omstander-effek en die dood van Wang Yue

2012-02-17T19:32:00.000+02:00

Sedert 18 verbygangers onlangs versuim het om ’n Chinese meisie te help nadat sy omgery is, word oor Chinese waardes en moraliteit besin. Het die nuwe empire empatie? vra kritici. Oppas, ook die Weste ly aan hierdie sindroom...

’n Twee jarige kleuter drentel in die straat. ’n Aflewerings wa, sy kopligte uitgedoof, ry op haar af. Die wa stamp haar en ry met sy voor wiel bo oor haar. Die bestuurder stop, aarsel. Dan ry hy ook met sy agter wiel oor die kind.

Die eerste man wat verby stap, móét die ongeluk sien gebeur het – hy was net meters agter die motor. Die tweede man draai met sy fiets uit om die meisie te mis. ’n Minuut ná die ongeluk ry ’n tweede voertuig, ook sonder kopligte, bo-oor haar voet. ’n Ma en dogter stap hand aan hand verby en kyk na die kind, maar stop nie. Iemand op ’n bromponie kom tot stilstand, gee een kyk en ry weg.

Altesame 18 mense stap of ry in die volgende sewe minute by die bondeltjie verby.

Uiteindelik trek ’n skroot handelaar die kind na die kant van die pad, en die histeriese ma daag oomblikke later op.

Haar dogtertjie, Wang Yue, is op 21 Oktober dood verklaar waar sy in die waak eenheid van ’n militêre hospitaal vergeefs versorg is.

Sedert die ongeluk op 13 Oktober is die kring televisie opname van die insident al meer as 2 miljoen keer op die internet bekyk, en daar word besin oor die stand van Chinese moraliteit. “Dit is ’n klad op ons moraliteit. Waar was u gewete?” het die TV nuus leser Yan Yanzi gevra.

Kritici het sedertdien voorspel dié gebrek aan empatie is tipies van ’n land waar menslikheid tweede viool sou speel teenoor die klem op ekonomiese groei en politieke invloed.

En dit lyk na ’n maklike gevolgtrekking: China se waarde stelsel wankel ná 62 jaar van kommunisme waartydens tradisionele Chinese kultuur vernietig en daarna vervang is deur die wins bejag van hul nuwe kapitalistiese ingesteldheid. Die moraliteit van die verdrukkende feodale stelsel is uitgeroei, en Mao Zedong se “ewige revolusie” kon niks beduidends in die plek daarvan sit nie. Nou is dit elkeen vir homself in ’n wenner-neem-alles kultuur van korrupsie en bevoorregting.

Daar is menige soortgelyke verhaal wat die indruk kan wek dat daar in die Chinese psige iets kouds is. Terwyl ek in China gewoon het, het ek eenmaal ’n vrou opgehelp nadat sy deur ’n motorfiets ryer van haar fiets gestamp is. Die vrou het uit my hand los geruk en met ’n uitgerekte kreun terug gesak. Die skare was vyandig teenoor my. Niemand het probeer help nie.

(Ek het ook eenmaal gesien hoe ’n vrou liggies deur ’n motor gestamp is toe sy oor die straat wou stap – sy het net gestruikel, maar vir sowat ’n uur daarna nog in die straat gesit en om finansiële vergoeding geroep.)

Daar was gereeld stories oor mense wat ander probeer help het, maar dan vir die slagoffer se skade aanspreeklik gehou is.

In 2006 is ’n man wat ’n ou vrou by ’n bus halte opgehelp het nadat sy geval en haar been gebreek het, vir haar mediese koste verantwoordelik gehou. Die hof het bevind dat iemand haar net sou help as hy verantwoordelik was vir wat gebeur het. Dié sogenaamde Peng Yu-saak word wyd geblameer vir die moderne Chinese houding teenoor hulpverlening.

(Die bestuurder van die aflewerings wa wat Wang Yue omgery het, het na bewering gesê hy het ná die tyd weg gery, want as die kind dood was, sou dit hom net ’n paar duisend kos, maar as sy beseer was, sou hy ’n miljoen moes opdok.)

Ook in 2006 is ’n 14-jarige meisie wat haar voet met ’n stuk plaas gereedskap beseer het, toegang geweier tot ’n vliegtuig van die Hainan-lugdiens omdat die reëls kwansuis draagbare op vliegtuie verbied. Selfs toe die meisie aandui sy sal maar ’n sitplek inneem, is die versoek geweier. Sy moes die rit van 18 uur na die stad Lanzhou nood gedwonge per bus aflê, waarna haar voet geamputeer is.

Die instinktiewe reaksie ná sulke insidente is om te dink dat die Chinese kultuur aan ander waardes waarde heg as die Weste, dat hul siening van ’n samelewing se reëls anders lyk.

’n Mens sou dink reëls bestaan om mense te beskerm en dat dit dus gebreek kan word wanneer ’n situasie opduik waarvoor dit nie ontwerp is nie. Volg Chinese die reëls egter eerder in alle gevalle slaafs na omdat hulle jare in ’n outokratiese stelsel moes leef?

Dit is ’n rassistiese mondvol. En dit is verkeerd.

Wat in China gebeur het, is nie uniek nie. Ons is almal so. Die omstanders wat die kind nie gehelp het nie, het opgetree soos talle mense regoor die wêreld optree wanneer hulle in so ’n situasie beland. Sielkundiges noem dit die omstander effek of Genovese sindroom. (Kitty Genovese is op 13 Maart 1964 in New York oor ’n tydperk van 30 minute herhaaldelik met ’n mes gesteek en verkrag terwyl 38 mense die aanval gesien of gehoor het en versuim het om iets te doen.)

Die omstander effek werk kortliks soos volg: Hoe meer mense daar is, hoe skraler is die kans dat ’n slagoffer hulp sal kry. Mense hou ander dop vir ’n aanduiding van hoe om op te tree. As niemand lyk asof ’n gebeurtenis hom pla nie, sal die individu ook nie optree nie – straks doen hy iets verkeerd, dalk maak hy sy naam krater. Mense dink ook telkens: Sê nou ek bied die verkeerde soort hulp en doen meer skade as goed? Daar moet tog iemand anders, soos ’n dokter, wees wat beter gekwalifiseer is om te help...

Dit is skaap mentaliteit. Maar ons is almal so.

In Suid Afrika het die groep People Opposing Women Abuse (Powa) as eksperiment ’n man in die nag klip hard laat tromme speel in ’n kompleks in Johannesburg, en die volgende aand ’n band opname van ’n rusie gespeel wat dit laat klink asof ’n vrou om haar lewe baklei. Klagtes oor die trom speler se geraas het in gestroom. En toe die vrou se hulp krete deur die nag lug weerklink? Stilte. Geen klagtes nie. Niemand wou betrokke raak nie.

Wanneer mense die omstander effek uitleef, tree hulle volgens die evolusionêre draaiboek op – hul gedrag is nie onverwags of onverklaarbaar nie. Maar dit skrei steeds ten hemele dat dít die norm word.

Die Weste moet daarteen waak om China uit te sonder en dié land se waardes te bevraagteken. Sy nuut gevonde welvaart en globale invloed beteken oningeligtes is besorg oor Chinese heerskappy, maar om te dink die res van die wêreld is immuun teen soortgelyke optrede, is gevaarlik en naïef.

- Marius Visser, BY 28 Oktober 2011

[In hierdie weergawe het ek woorde wat gewoonlik vas geskryf word in Afrikaans los geskryf om 'n punt te demonstreer.]

Resensie: The Neighborhood Project deur David Sloan Wilson

2012-02-17T10:58:00.003+02:00

Die teorie van evolusie is al gekritiseer dat dit nie gebruik kan word om voorspellings te maak nie.

Dis natuurlik bog: Darwin self het al daarmee voorspellings gemaak, soos oor watter fossiele in watter soort rotse gevind behoort te word.

Maar mense vind sulke voorspellings onbevredigend; dit sê niks oor die toekoms nie. Evolusie gaan wonderlik onvoorspelbaar te werk wanneer dit – as’t ware – gelos word om in vrede te funksioneer.

Nou is daar ’n nuwe benadering tot evolusie waarmee gepoog word om hierdie wetenskap in te span om van ons wêreld, en dié van die toekoms, ’n beter plek te maak.

David Sloan Wilson, professor in biologie en antropologie, skryf The Neighborhood Project met die energie en geesdrif van ’n wedergebore Christen (verskoon die ironie): In sy navorsing het hy ’n “gloeilamp-oomblik” beleef toe hy besef evolusie kan oorspoel na ons daaglikse lewe.

Dít deur interdissiplinêr betrokke te raak by die ander wetenskappe van menslike optrede, soos sielkunde, stadsbeplanning, omgewingsbewaring, opvoeding, wetstoepassing en (hoekom nie?) die wêreldpolitiek.

Wilson wil ons toerus om alledaagse probleme op te los en toekomstige menslike optrede te voorspel, gegrond op die beginsels wat die evolusieteorie (sien voetnota) die afgelope 150 jaar aan ons geopenbaar het.

En hy bedoel dit nie metafories nie: Vorige kommentators het al erg te velde getrek teen die verwarring wat kan ontstaan as evolusie as ’n maklike metafoor gebruik word vir kulturele ontwikkeling. Wilson probeer nie die kinderlike vergelyking maak tussen “dinge wat verander” en die wetenskaplike beginsels inherent aan evolusie nie.

Nee, hy kyk spesifiek na die ryk implikasies van die evolusie van menslike gedrag – insluitend die gedrag wat ons met ander diere deel, asook die gedrag wat aan ons uniek is, gevorm op die aambeeld van die lewe.

Hy vra die vraag: Hoe behoort ons te lewe, in ag genome dat ons miljoene jare heeltemal anders gelewe het as wat ons tans lewe met ons stede, karre, politieke partye, skoolstelsels en al die besoedeling in ons borskaste?

Die mens se omgewing van evolusionêre aanpassing – die wêreld waarin ons liggame gevorm is en wat ons optredes en instinkte geslyp het – is nou onherkenbaar, maar ons liggame en ons breine is steeds gewoond aan die ou manier van doen.

Soms lei dit tot onvoorsiene gevolge: asma, outo-immuun-aandoenings – siektes wat die gevolg is van ’n vinnig veranderende landskap waarmee ons evolusie nie kan tred hou nie.

Ook ons interpersoonlike verhoudinge word kortgesluit. Bestuurders het byvoorbeeld nie die toerusting om menslik met mekaar vanuit hul motors te kommunikeer nie en dit lei tot angs, konflik en padwoede.

Wilson het die spulletjie só bekyk en besluit hy gaan begin met ’n gemeenskapsprojek in sy eie stad, Binghamton in die plattelandse deel van die staat New York, en hy gaan dié projek skoei op die lesse van evolusie.

Die boek is ’n hoogs vermaaklike reis deur elke nuwe beginsel, wat hy aanbied soos ’n soort Bybelse gelykenis. Dit is ’n Just-So-storie waarin hy die leser diep in die biologiese wêreld begelei met staaltjies oor diere- en menslike evolusie wat duidelik die natuur se uitwerking op ons optrede demonstreer en dan raak hy aan die fassinerende wyses waarop hy en sy span dié strukture op klein skaal binne sy stad probeer implementeer.

Hy stel die leser voor aan verskeie wetenskaplikes en vertel hul stories sodat die individu se eie paadjie deur die lewe ’n menslike aspek kan gee aan die wetenskap wat gepleeg word.

Hy doen wondere vir die algemene indruk van wetenskap (as iets kouds en onpersoonliks) en benadruk die bevrediging en verryking wat mense ervaar wat van onkunde tot insig beweeg.

Wat hy bepleit, is ’n radikale her-verwesenliking van ons verhouding tot mekaar, teenoor die natuur en teenoor die wetenskap.

Hy is sy tyd, helaas, ver vooruit. Sommige van sy verhale skop teen huidige algemene opvattings, soos die skool wat hy beskryf waar daar geen formele onderrig plaasvind nie. Die kinders is nie in klasse ingedeel nie sodat die jonger kinders by die oueres leer en waar kinders van enige ouderdom regstreekse seggenskap het in die administrasie van die skool. Dit skrei ten hemele teen die werklikheid waarmee ons nou sit, maar hy wys dit is ’n model wat werk, en baie goed werk.

In hierdie boek, soos in baie aspekte van evolusie, moet jy (wat jy beskou as) common sense oorboord gooi en toelaat dat die natuur jou oorrompel met sy innoverende oplossings.
Skeptiese lesers sal dalk die idee kry dat hy die mens reduseer tot die vlak van die diere wat hy as voorbeelde gebruik – bye, wespe, waterhondjies, kraaie – maar dis vir hom ’n punt van eer om die mens tog ’n spesiale plek te gee. Ons is die een spesie wat nie net kan weet hoe ons van daar doer in die verlede tot hier gekom het nie, maar uiteindelik kan ons ook ’n plan maak om van hier vooruit te gaan tot waar ons eendag graag wil wees.

Mense wil glo dat ons produkte van ons omgewing is, eerder as ons gene. Wilson sê: “Many people reject evolution or deny its relevance to human affairs, not because it threatens their religious beliefs but because it threatens their belief in human potential.”

Hy poog om te wys hoe verkeerd dié formulering is, en dat kennis van die evolusieteorie ’n voorvereiste is vir die mens om sy volle potensiaal te bereik, of dit nou in Binghamton of elders op aarde is.

In die 1990’s het die studie van kompleksiteit ’n sintese bereik en toe is vingers in heelwat ander velde begin steek en die wêreld het ’n ongekende oplewing in kennis beleef. Nou is dit die beurt van evolusie om ons unieke selfbewustheid ’n gereedskapkis te gee om beheer te neem van ons toekoms.

The Neighborhood Project kan dalk eendag onthou word as die inspirasie agter ’n nuwe skakel tussen die mens en sy komplekse omgewing.

Voetnota: Evolusie is ’n proses en word deur niemand wetenskaplik betwyfel nie. Die “teorie” van evolusie verwys nie na ’n hipotese nie, maar na die model wat ons bou om daardie proses te beskryf. Mense verwar soms die baie spesifieke wetenskaplike term “teorie” met die manier waarop die woord in die omgangstaal gebruik word om “raaiskoot” te beteken. Evolusie is ’n bewese feit; ons beskrywing daarvan is die teorie.

- Marius Visser, Rapport 5 Februarie 2012

Resensie: The Fat Years deur Chan Koonchung

2012-02-17T10:53:00.003+02:00

Chan Koonchung is in Shanghai gebore, en het in Hong Kong en Taiwan grootgeword, maar woon tans in Beijing. Hy het al tydskrifte, TV-kanale en internet firmas gestig en talle boeke en essays geskryf.

In die 1990’s het hy Hong Kong permanent verruil vir Beijing om nader aan die hart van die opwinding van die Chinese ontwaking te wees.

Sy boek The Fat Years het met sy publikasie in Hong Kong ’n stroom belangstelling onder intellektuele en jong afvalliges veroorsaak. Die boek versprei goed op die vasteland, al word dit nie daar uitgegee nie.

The Fat Years is spekulatiewe fiksie wat slegs twee jaar die toekoms in afspeel.

In 2013 kondig die Chinese regering amptelik die aanvang van die “Goue Era van Chinese Meesterskap” aan. Die wêreld beleef ’n ekonomiese krisis. Markte in die Weste is in chaos, maar China ontkom wonderbaarlik aan die apokaliptiese insinking.

Dinge gaan goed in die Middel Koninkryk: Die mense loop oor van vreugde en broederskap. Die strate is vol trotse burgers wat hulle verheug in hul ryke tradisie, intellek en welvaart.

’n Skrywer, Lao Chen, ontmoet toevallig ’n paar ou kennisse en tot sy verbasing let hy op dat dié twee nie China se Goue Era met dieselfde geesdrif as hy benader nie.

Eers loop hy Fang Caodi raak, ’n wêreldwyse hippie wat vir Chen ’n bietjie onsamehangend voorkom. Dan ontmoet hy ’n ou liefde, Xiao Xi. Sy is ook uit pas met die vreugde van die res van die bevolking.

Hulle probeer die skrywer oortuig iets skort in die nuwe, utopiese wonderland; iets wat niemand anders juis vermis nie. ’n Hele maand, 28 dae, het verdwyn uit almal se geheue.

Niemand onthou die maand van wrede onderdrukking wat China se Goue Era voorafgegaan het nie, behalwe Fang Caodi en Xi.

Lao Chen word teen sy beterwete in betrek by hul veldtog om die waarheid bloot te lê oor hoekom die mense so emeties gelukkig is.

Dié soeke neem hulle deur ’n panteon van nuwe Chinese argetipes: Die super nasionalistiese angry young man-stereotipe wat hoop op Chinese oorheersing ten koste van die res van die wêreld; die plaaslike regerings beampte wat hom roem op die manier waarop hy die endemiese korrupsie van China manipuleer; die sewe-sakke-ambisie-vir-ontbyt vrou wat huise regoor Europa het, maar die meeste behae daarin vind om in China soos ’n godin behandel te word; die rigtinglose tiener; die Christen leier wat ’n lae profiel probeer handhaaf; en ander karakters wat die ou cliché vervang van die Chinese blou-baadjie gepeupel van die Koue Oorlog.

Die mees geslepe karakter is die politburo apparatsjik wat uiteindelik die sleutel verskaf tot die nuwe siel van die ontwakende China – verbasend goed opgesom, onwetend, deur Jan F.E. Cilliers in “Die Vlakte”:

Ek slaap in die rus van die eeue gesus…

Leviatansgeslagte, geweldig van kragte.

Hobbes se Leviathan, Voltaire se Candide, Huxley se Brave New World, en natuurlik Orwell se 1984 besiel trouens die interteks van hierdie boek.

Dis nie die soort riller waaraan ons gewoond is nie. Die aksie is lomp en oordink. Die karakters voel mekaar uit – outentiek Chinees – met hul subtiele, indirekte kommunikasie. Die ontknoping wyk af van Westerse verwagtinge.

Chinese lesers beskryf die boek as uitmergelend spannend. Die intrige lê vir hulle in die tartende lewensgetrouheid daarvan.

Die houdings en verhoudings in die boek, die maatskaplike teenstrydighede, die atmosfeer van vrees, die ingeboude korrupsie en die ondertoon van materialistiese verval… Al hierdie dinge lê naby aan die werklikheid van moderne, blinknuwe China.

Van die lesers op die Chinese vasteland het die distopiese aard van die boek verkeerd verstaan en dit ervaar as patriotiese verheerliking.

Daar is een aspek van hierdie nabye-toekoms China wat werklik fantasie is, soos die vertaler Michael S. Duke in sy noukeurige nawoord sê. Dis die moontlikheid van samewerking tussen China en Japan. Die wonde van die Tweede Wêreld Oorlog lê nog te diep. Die ander makro politiese en ekonomiese bespiegelings strook met die régte ontwakende China.

As dit ’n slang was, het dit jou gepik: Die werklike geheue verlies van die Chinese publiek is die slagting op Tiananmen-plein in 1989. Die publiek in China het tot nog toe geen inligting daaroor nie.

Selfs deelnemers aan die destydse protes se herinneringe raak verwronge. Hulle sê deesdae dat hulle van beter moes weet, of misbruik is deur studente leiers, of dat hulle onrealisties en naïef was, dat die ekonomiese opbloei van China nie sonder die onderdrukking tydens en ná 1989 sou gebeur het nie.

Die Chinese Kommunistiese Party is by uitstek die wêreld se doeltreffendste nanny state.

Hulle regeer in vrees, want hulle weet om 1,3 miljard mense gelukkig te hou, is soos om die weerlig te vang met ’n yster handskoen.

Daar is tradisioneel twee dinge wat China verenig hou: welvaart en eksterne vyande. Met Amerika wat taan en Japan ’n tandlose tannie met ’n nat broek moet China hard stook aan die ekonomie.

Die mantra in China – wat op die internet bespot word – is premier Wen Jiabao se “harmonieuse samelewing”. Die politburo-lid stel dit só in die boek: “…in a moderately well-off society the people fear chaos more than they fear dictatorship…”

Gee hulle stabiliteit, dus, en die mense stem dankbaar in om beheers te word. Maar om stabiliteit te verseker moet jy hulle vet voer en aanhou paai met beloftes van vooruitgang. In ruil vir 10% van hul vryheid kry Chinese 100% outokratiese stabiliteit.

Klein Xi vra: “Between a good hell and a fake paradise – which one would you choose?”

Hul soeke bring hulle eindelik by die waarheid en dan moet hulle hierdie vraag konfronteer. Nie een van hulle kan teruggaan na hul lewens en terugskakel in die matrix nie. Die boek eindig – vir ons verwagting van ’n spannings verhaal – plat, maar onomwonde: Die waarheid oorskadu harmonie, stabiliteit en welvaart. Die karakters verwerp die leuen.

The Fat Years is oortuigend geskryf, fassinerend vir enigiemand wat die vaagste belangstelling het in China of die wêreld ekonomie en politiek. Moenie dieselfde soort spanning verwag as by ’n Westerse “thriller” nie, maar die karakters is goed geskryf en die storie is vernuftig aanmekaar gevleg.

Selfs die ongeoefende oog sal die verband kan sien tussen die vet jare in China en die fat cats in Suid-Afrika, wat goed weet wat geld alles kan koop… Selfs geheue verlies.

- Marius Visser, Rapport 6 November 2011

[In hierdie weergawe het ek woorde wat gewoonlik vas geskryf word in Afrikaans los geskryf om 'n punt te demonstreer.]

Resensie: Die kamferkis deur Sjane van Aswegen

2012-02-17T10:45:00.003+02:00

Die kamferkis deur Sjane van Aswegen. Uitgewer: Protea Boekhuis. Prys: R130.
Kamferhout is bitter, en dit hou die motte weg. Dis hoekom hulle in die ou dae trousseau-kissies daarvan gemaak het.

Maar pasop wat jy daarin sit: Aan die einde van jou lewe het jy dalk ’n vars klomp bitterheid.

Sjane van Aswegen skryf in Die kamferkis ’n kort, op die man af verhaal oor bitterheid, berou en oudword.

Ons ontmoet die korrelkop tannie Mien de Jager in ’n ouetehuis waar sy hardkoppig skop teen haar liggaamlike aftakeling en die neerhalende manier waarop jong mense haar behandel. Haar verhaal ontvou uit haar herinneringe, wat sy sorgvuldig wegbêre in haar oorgeërfde kamferhoutkissie.

Eens was sy ’n wonderlike jong meisie, tot barstens toe vol liefde en talent. Toe ontmoet sy ’n jong man op ’n familievakansie. Die liefde blom.

Wat volg, is meer voorspelbaar as die Suidooster.

Narratiewe prerogatief het nie brieke nie en as die noodlot betrokke is, dan kan daar net een uiteinde wees: tragedie.

Elke denkbare teëspoed tref die arme Mien. Ek gaan nie die storie weggee nie, maar glo my, dis “Murphy’s law” vervleg met Calvinisme: Alles wat kan skeefloop, loop skeef, tot in die sewende geslag.

Kan soveel pyn een mens tref? Ek dink die antwoord is: Ja. Hoewel die gebeure voorspelbaar is, het hierdie soort ding beslis taamlik gereeld gebeur in die tyd waarin die verhaal afspeel, die 1940’s.

Wat vir die jong Mien volg, is ’n Pot vol winter, maar hierdie keer is die sedeles gerig op grootmense, oumense, pa’s en ma’s en nié op die tiener nie.

Hoe leef jy deur die teleurstelling sonder om die mense wat jy liefhet te verwerp? En hoe maak jy uiteindelik vrede met jouself?

Dis verwerping en die liefdelose navolging van trots en aansien wat die seerste byt. Ná haar groot tragedie lewe Mien asof sy deur ’n sterk stroom die see ingetrek word. Sy neem nie beheer oor wat met haar gebeur nie en sy hou aan dink aan haar lewe as ’n reeks ongelukke wat met haar gebeur as ewige, verdwaasde slagoffer.

Ons, die leser, betree die verhaal heel aan die einde. Die treurmare lê ver in die verlede.

Ou Mien is deur haar dogter ouetehuis toe “gepos”. Sy moet met die leuens vrede maak en doen dit met behulp van ’n werker by die ouetehuis, ’n jong vrou met ’n baie toevallige verbintenis tot haar lewe. Haar hart gaan oop vir dié jong mens en dit word die katalisator vir haar soeke na vrede in haar laaste jare.

Die beskrywing van oudword en van Mien se binnelewe is regtig goed. ’n Mens voel in die reguit skryfstyl die frustrasies en laster wat ’n mens moet beleef soos jou lyf stuk vir stuk afskakel. Die reis na die dood steel jou menswaardigheid, maar Mien veg hard om daardie verlies te vervang deur iets meer duursaam, en uiteindelik beheer terug te worstel.

Haar verhaal wentel om die ou kamferkis waarin sy al haar herinneringe inpak en wat sy dan weer dig sluit.

Daar’s ’n slinkse teenstrydigheid ingebou: Die bitterheid moet uit, maar die kis hou motte weg en hoe langer die wag, hoe minder weerbaar is ’n mens teen die varsheid van die pyn.

Mien moet op die einde ’n bomenslike poging aanwend om die verlede op te haal en reg te maak waar sy kan.

Hoe suksesvol sy is, bly ’n oop vraag en die boek gee nie maklike antwoorde nie. ’n Paar Bybel-aanhalings gaan nie help nie, sê die skrywer, terwyl sy terselfdertyd dié soort geestelike taal inspan sodat sy in die dialek van haar gehoor kan praat.

Plek-plek raak die boek betrokke by die regte wêreld, met die dubbelsinnigheid van selfone en moderne toestelle. Maar verwysings na die Groot Problematiek, soos Ras en Sosiale Ongelykheid, ontbreek. Lesers sal byvoorbeeld die karakters se ras kan aflei, maar niks word op die naam genoem nie. Hulle is mense en vir Mien is niks verder belangrik nie. Is dit nog ’n bitterheid wat sy ontgroei het? Of word dit versuiker? Dit word ’n interessante manier om te dink aan ons verlede: Haal die kleur uit die storie uit en wat het jy oor? Mense, blyk die antwoord te wees.

Haar storie sal jou boei en mense van enige ouderdom sal aanklank vind by die slim balans wat sy probeer hou onder die beleg van die lewe. Daar is baie geestelike versterking te vinde en die ontknoping – alhoewel nou nie Tuesdays With Morrie nie – is tog bevredigend.

Die einde is miskien nie die klinkklare Christelike vergifnis wat sommige mense sal verwag nie. Hierdie vrou is net te diep seergemaak. Maar haar reaksie en die vergelding wat sy eis, is eerlik en menslik.

Van Aswegen skryf met deernis en die mense en die Kaapse landskappe kry ’n gedetailleerde gestalte. Sy is goed met wat sy doen en al sal die boek die hardste praat met vroulike, Afrikaanse Christene, is daar tog iets universeels aan. Dít getuig van ’n ervare insig in die klein tragedies van die lewe.

- Marius Visser, Rapport 23 Oktober 2011

Resensie: The Unexploded Boer deur Erich Rautenbach

2011-09-21T11:26:00.003+02:00

Verbeel jou almal in die wêreld skryf ’n outobiografie. Nie almal van daardie boeke sal interessant wees om te lees nie. Hierdie boek is ongelukkig een van hulle.

Erich Rautenbach vertel in The Unexploded Boer van sy komplekse jeug in die 1970’s in die rock ’n’ roll- en dwelmkultuur van Kaapstad en Johannesburg.

Hy skets ’n dissonante tyd: Apartheid is op sy hoogtepunt en fisieke onderdrukking vier hoogty, maar dit is ook die tyd van vrede, liefde, groovy tye, soel somernagte by rock-konserte… Dié dualiteit verskerp sy vervreemding: as ’n kind uit ’n disfunksionele familie, slagoffer van ’n pedofiel, tussenweefsel tussen Afrikaner en Engelsman, vaagweg bewus van die land se vergrype en onreg, maar stomgeslaan deur die totaliteit van die lewe.

Dis die storie soos dit aan ’n spookskrywer vertel sou word, vóór die spookskrywer die geheel saamsnoer om ’n spannende narratief, met bykomstighede soos karakters en plekke, in te sluit.

Hy mik vir ’n sardoniese, onderbeklemtoonde verhaal van wat hy dink is die onderwêreld van Suid-Afrika, iets wat “die gewone mens” sal skok as hy moet uitvind dit bestaan in so ’n noue verband met die “oppervlak-”wêreld. Hy wil dit humoristies doen, selfspottend, maar hy wil ook homself uitbeeld as ’n slagoffer van ’n onmenslike stelsel.

Hy skets homself as ’n kulturele verstoteling. Dat die Afrikaners hom weggegooi het soos ’n ou tekkie, maar dat die “inboorlinge” hom tog aanvaar. (Die “kullids” van die Bo-Kaap en die Zoeloe daggaverkopers… Hy wíl hom vereenselwig met hulle, maar daarvoor bly hy te wit – en hier bedoel ek die wit van die verstand, nie die vel nie.)

Hy is meteens alle Engelse Saffas (Rautenbach woon nou in Kanada) van tweede en verdere generasies. Hy is die verontskuldiging wat non-Afrikanerskap jou genadiglik bied én hy is die rooi grond van Bloedrivier.

Hy is regtig deurmekaar.

Dis in daardie gleufie waarin hy sy soeklig gooi. Ongelukkig hou hy sy hand voor die lens en dit is net per ongeluk dat ’n bietjie lig deurkom.

Wat ’n sardoniese vertelling moes gewees het, ontaard in ’n persoonlike blog-inskrywing wat oorvloei van teleurstelling, bitterheid, onkunde en samesweringswaansin.

Hy’s nooit snaaks nie (tensy jy die soort is wat lag vir ’n kleuter se vloermoer). Hy’s te onstabiel as ’n verteller om ernstig opgeneem te word. Trouens, hy’s gedurig onbetroubaar. Afrikaanse woorde word verkeerd vertaal en onthou (“moer” beteken nie wat hy dink nie).

Die gebeure word genadeloos opmekaargestapel, sonder pouse om motiverings te ondersoek. Só blameer sy ma hom byvoorbeeld vir sy pa se verdwyning, maar in dieselfde paragraaf vergewe hy haar, sonder om te verduidelik hoekom hy so bomenslik is. Dan gaan die storie plotseling aan… Volgende skyf, asseblief.

Die 17-jarige karakter en die volwasse verteller se stemme is nie onderskeibaar nie. Dis die storie van ’n kinderagtige, egosentriese 17-jarige, vertel deur ’n kinderagtige, egosentriese grootmens.

Sy plekke en karakters kry nooit gestalte nie. Die Kaapstad van sy verhaal is net ’n lys plekname, wat sekerlik sy tydgenote nostalgies kan maak, maar vir die res van ons ’n leë lys klanke sal bly. Beskrywings ontbreek, óf is so hoogs persoonlik dat die geestesoog nie van die skryfstyl kan wegdwaal nie.

Selfs sy jonger-self-karakter word oordonder deur die onlosmaaklike verteller-stem. Die enigste ander karakters wat amper tasbaar word, is die polisiemanne in die tweede helfte van die boek.

Selfs die kardinale figuur van Bridget, die hardcore hippie-chick, bly soos ’n skadu teen ’n muur. ’n Mens voel lus om die verteller uit die pad te stamp, want hy blokkeer keer op keer jou uitsig in sy wêreld in.

Die boek faal.

Daar’s nie karakters nie, daar’s nie spanning nie. Dis ’n reeks gebeure vertel deur die stem van ’n man wat steeds nie sin daaruit kan maak nie. Die humor val plat. Dit klink skril en narcisties.

Die nostalgie werk net as jy self daar was en in dieselfde tydperk gelewe het. Daar’s geen openbarings nie, tensy jy vreeslik naïef is.

Ek vrees hy gaan my kritiek afmaak as die verwagte Afrikaner-reaksie op sy “verraad”, want hierdie boek is ’n eggo van Rian Malan se My Traitor’s Heart.

Rautenbach bou ’n verweer teen kritiek in sy boek in. Ek weet hy dink Afrikaners dink hy’s ’n verraaier.

Hy was ’n soutie, en ’n dwelmhandelaar, en die produk van ’n komplekse maatskaplike foltering…

En dís by uitstek ’n gebiedende posisie waaruit mens ’n gatskop-boek kan skryf.

Hierdie is ongelukkig nie daardie boek nie.

- Marius Visser, Rapport 11 September 2011

Resensie: Die verste uur deur Steve Hofmeyr

2011-09-03T22:48:00.002+02:00

Die verste uur is ’n kortstorie oor ’n student, Jamie van der Merwe, wat in ’n ou professor se geskrifte oor die Franse komponis Jean-Philippe Rameau ’n manier vind om terug te reis in tyd.

Rameau wou op sy dag ’n soort theory of everything vir musiek skep, en in dié storie kry Van der Merwe per abuis die spesifieke akkoorde wat jou bewussyn terugstuur in die liggaam van een van jou voorvaders.

Jamie wil sy gesin se omstandighede verbeter, maar met sy eie terugreis vind hy homself midde-in die Slag van Paardeberg, circa 1900, waar hy keer dat genl. Piet Cronjé oorgee aan die Kakies. Sodoende bewerkstellig hy dat die Boere die hele oorlog wen. Sommer net só. One time.

Maar dit mors met Jamie se persoonlike tydslyn wanneer hy terugkom in die hede.

Terug in 2011 vind hy ’n utopie, waar almal Afrikaans praat, ’n wilde nimfomaan hom heeltyd wil “spyker” en die meisie van sy drome skielik binne sy bereik is.

Natuurlik besef hy dis alles baie verkeerd, want…

Wag, wát? As die plek dan so ’n wonderwêreld is, hoekom sal enige normale mens wil terugkom na ons eie wankelrige deurmekaarspul?

Dis roerend dat Jamie so onoortuigend besorg is oor die geskiedenis wat hy uitgevee het: Mandela, die ANC, Steve Biko, die nuwe Suid-Afrika… en daarmee saam die helfte van ons maatskaplike probleme, want die republiek wat in die plek van ons s’n ontstaan, bevat blykbaar nie swart mense as burgers nie. Maar Jamie móét terug.

Hofmeyr se eerstepersoonsvertelling lees baie maklik. Hy gebruik ’n vlot spreektaal, wat deurspek is met ongekursiveerde Engelse woorde. Ander Afrikaanse skrywers kan dit gerus in hul pype sit en rook: Hy gebruik die woordrangskikkings waaraan ons breine gewoond is en probeer nie alles oorskryf in die “rasegte Boers” wat ons in skryftaal vind nie. Die brein word nie skielik gepootjie deur onbekende taalsuiwerhede nie.

Die dialoog is vermaaklik – dit sê mos op die omslag Hofmeyr is ’n vermaaklikheidskunstenaar – en dit sou lekker wees om ’n hele, spannende narratief te lees waar hy hierdie trant kan volhou.

In die eerste helfte van die boek word elke bladsy egter tipografies verdeel in drie parallelle vertellings, waarvan party soms die pas moet markeer sodat die geheel gesinchroniseer kan bly. Heel bo praat Jamie. In die middel skryf die professor ’n brief aan sy vrou (sy “hoendertjie”). Heel onder op die blad is daar skynbaar ’n Wikipedia-artikel oor Rameau wat veronderstel is om as contrapunctus te dien, maar nie regtig veel tot die spanning bydra nie. Dit is baie post-something.

In die geheel kom die boek oor as ’n Daan Retief-storie. Selfs die huidige-tyd-wêreld word bewoon deur die soort tieners wat in die 1980’s in Pretoria gewoon het, waar naïwiteit meng met guitige dubbelsinnighede en, meer belangrik, waar 13-jariges alleen die bus kon haal Sterland toe op ’n Saterdag en niemand daaraan gedink het om jou te waarsku teen ou omies met lekkergoed nie.

Die alternatiewe werklikheid in die Boererepubliek lees ongelukkig nie regtig soos satire nie. Dit is eerder ’n selfbevlekkingsdroom wat Verwoerd, Vorster en ’n handvol Bothas kon hê.

Normale volwassenes sou die spekulatiewe moontlikhede wat die premis aanbied, kon uitput oor twee biere, maar net ’n volwassene met ’n agenda sou dit (saam met die chip) op sy skouers neem om ’n hele boek daaruit te komponeer.

Sy verwysings na populêre kultuur word haelgeweer-styl gedoen: Bill Nye the Science Guy, Star Trek, iPods, en die interwebs… Dis ’n bietjie asof hy skeptici wou omkoop met sy byderwetse aweregsheid – voordat hy hulle in sy Wit Wolf-fantasie insleep. En dan lewer sy satire niks op nie: Bloot ’n wêreld waar die Boere die oorlog gewen het, waar niemand in die republieke Engels praat nie en swart mense wonderlike Afrikaans besig wanneer hulle met hul paspoorte in die Boertopia kom werk…

Dit is die somtotaal van die denkoefening. Dit hou nie, met ander woorde, ’n ondersoekende spieël teenoor ons wêreld op om ons met nuwe oë na enigiets te laat kyk nie, behalwe miskien na Rameau, wie se wysies dalk ’n luister werd is.

Hofmeyr roep wel die nostalgie op, vir die grasperke van Pretoria-Oos, die BMX-resies by die Pioniersmuseum en daai dag elke maand wanneer Daan Retief se pakkie in die pos aangekom het.

Hofmeyr kán skryf en as hy ’n eerlike storie skryf oor ons eie wêreld, en die Boer se plek daarin, sal dit heel leesbaar kon wees. Maar dié boek is oneerlik, gestroop van spanning en karakterisering en die intrige is so subtiel soos ’n swart ysbeer. Dit hou nie eens kers vas by die Fritz Deelman-boeke nie.

Dis vermoeiend om te wag vir die karakter om te snap wat aangaan as die leser dit al tien bladsye terug sien kom het. Om dan deur die eksposisie te moet lees, is ’n wonderlike oplossing vir slaaploosheid.

Show, don’t tell.

Ek wou nog altyd agterop ’n boek aangehaal word, so hier is dit: Ruimteskip Celeste, die 1982-wetenskapfiksieboek deur Johann Bredell, is honderd keer beter as Hofmeyr se boek.

- Marius Visser, Rapport 17 Julie 2011

Kernkrag

2011-04-08T12:50:00.000+02:00

Drie invloedryke omgewingsaktiviste loop oor na kernkrag.

Die drama by die Fukushima Nommer 1 kernkragsentrale het nou al van die voorblaaie van koerante verdwyn, maar die gevaar is lank nie verby nie. Werkers spook steeds dag in en dag uit om die reaktors onder beheer te bring. Hulle taak word bemoeilik deur hoogs radioaktiewe water wat rondom die sentrale opgedam het na pogings om die reaktors af te koel met seewater. Daar is nog nie oplossings vir al die probleme nie. Fukushima is die tweede grootste kernramp in die geskiedenis van hierdie kontroversiële kragbron.

Dit lyk dus onwaarskynlik dat drie gerespekteerde omgewingsaktiviste tot die gevolgtrekking sou kom dat Fukushima nie net vir hulle oortuig van die veiligheid van kernkrag nie, maar dat kernkrag moontlik die enigste praktiese oplossing is vir aardverwarming.

George Monbiot is 'n klimaatsaktivis, skrywer van o.a. die boek Heat: how to stop the planet burning en weeklikse rubriekskrywer vir die Britse koerant The Guardian. Na jare van teenkanting tot kernkrag skryf hy op 21 Maart 'n artikel genaamd: "Why Fukushima made me stop worrying and love nuclear power".

Nog 'n skrywer en aktivis, Mark Lynas, sê sedert 2010 dat teenkanting tot kernkrag bydra tot die versnelling van aardverwarming. Hy is die skrywer van o.a. Six degrees: our future on a hotter planet. George Monbiot was tot onlangs sterk gekant teen Lynas se posisie. Nie meer nie.

Die derde bekeerde omgewingsaktivis is Chris Goodall, 'n besigheidsman wat polities aktief geword het in die groen beweging in die VK. Hy skryf in 2007 die boek How to live a low-carbon life en was in 2010 'n kandidaat vir die Green Party in die algemene verkiesing.

Wat is die gevare van kernkrag?

George Monbiot verduidelik hoekom hy sy deuntjie verander het:

"'n Slegte ou kragstasie met onvoldoende veiligheidsmaatreëls word getref deur 'n monster-aardbewing en 'n oorweldigende tsunami. Die elektrisiteitstoevoer is afgesny en die verkoelingstelsel is buite aksie. Die reaktors begin ontplof en smelt. Die ramp ontbloot die bekende ou storie van slegte ontwerp en kostebesparings. En tog, sover ons weet, het niemand nog 'n dodelike dosis van bestraling gekry nie."

Twee werkers het brandwonde opgedoen wat geen langdurige implikasies vir hulle gesondheid sal hê nie. 'n Paar ander het bestraling opgedoen maar geen tekens getoon van siekte nie.

Kernkrag is gevaarlik. Maar Monbiot, Lynas en Goodall wil hê mens moet kernkrag se gevare vergelyk met ander bronne van energie.

Een manier is om te vergelyk hoeveel mense dood gaan vir elke terrawatt elektrisiteit wat opgewek word. Dié data, saamgestel deur die Europese navorsingsgroep ExternE en die Wêreldgesondheidsorganisasie, wys dat kernkrag selfs veiliger is as wind- en sonkrag. (Sonkrag? Ja, mense val van die dak af as hulle sonpanele installeer.)

Dodetal per TW-uur

Steenkool 161

Olie 36

Natuurlike gas 4

Hidro-elektries 1.4

Sonkrag 0.44

Wind 0.15

Kernkrag 0.04

Bron: ExternE & WGO via Next Big Future

Vir elke persoon wat dood is as gevolg van kernkragopwekking, is 4000 mense dood in die opwekking van krag van steenkool, aangepas vir die hoeveelheid krag wat opgewek is.

Die bemarkingsguru Seth Godin het die volgende grafiek gemaak om die data voor te stel:

Bron: Seth Godin

In China is 2433 mense amptelik dood in ongelukke in steenkoolmyne in 2010. Dis ses mense per dag. In die VSA sterf 50 000 tot 100 000 mense jaarliks aan longkanker te wyte aan lugbesoedeling. Hierdie syfers sluit nie in die moontlike sterftes wat ons in die toekoms kan verwag van aardverwarming nie.

Vergelyk dit met die amptelike sterftesyfer na die wêreld se dodelikste kernramp: Chernobyl. Die Verenigde Nasies navorsingsgroep oor die gevolge van atoombestraling (UNSCEAR) verslag van 2008 skets 'n onverwagte prentjie.

Volgens hulle was daar 57 sterftes as 'n direkte gevolg van bestraling na die Chernobyl ongeluk. Verder was daar tot en met 2005 'n ekstra 6000 gevalle van skildklierkanker. Skildklierkanker reageer egter goed op behandeling en die 5-jaar oorlewingskans is 96%.

Daar is volgens UNSCEAR geen verhoging in die voorkoms van leukemie nie. Hulle gevolgtrekking: "Alhoewel dié individue wat onderwerp is aan hoë vlakke van bestraling 'n groter risiko dra van toekomstige gesondheidsprobleme, behoort die oorgrote meerderheid van die bevolking geen ernstige probleme as gevolg van bestraling te hê nie."

Die Verenigde Nasies verslag is nie die enigste navorsing oor die gevolge van Chernobyl nie. In 2007 verskyn 'n boek genaamd Chernobyl: Consequences of the Catastrophe for People and the Environment. Dis 'n samevatting van mediese rekords en artikels uit die geaffekteerde Oosbloklande wat vertaal is na Engels. Daarin word beweer dat soveel as 985 000 mense dood is as gevolg van Chernobyl.

Selfs die uitgewers van die boek, die New York Academy of Sciences, waarsku dat die artikels nie voldoen aan die vereistes van wetenkaplike geldigheid nie. Die bronne is amper onmoontlik om na te spoor en die metodologie word skerp gekritiseer. Die grootste fout van die boek is om aan te neem dat alle toenames in sterftes -- of dit met radioaktiwiteit verband hou of nie -- te wyte is aan die Chernobyl ongeluk.

Die gemeenskaplike veranderinge na die val van die Soviet Unie het sterftesyfers in al die ou Oosbloklande laat toeneem as gevolg van ingrypende leefstyl veranderings wat niks met bestraling te doen het nie.

Mark Lynas en Chris Goodall het onlangs 'n gesamentlike artikel geskryf getiteld "The dangers of nuclear power in light of Fukushima" waarin hulle krities kyk na die gevolge op menslike gesondheid na bestralingsinsidente in die geskiedenis.

Een van die beste bronne vir ons kennis oor wat bestraling aan mense doen is die twee atoombomme wat Hiroshima en Nagasaki in 1945 vernietig het. Daar bestaan menige studie wat 'n baie groot hoeveelheid mense oor baie jare gevolg het, en die uitwerking van die bestraling vergelyk met die gesondheid van ander groepe wat nie naby die bomme was nie.

Uit die studiegroep is 18% dood aan soliede kankers en 3% aan leukemie. In Brittanje vandag kan 25% van mense verwag om aan kanker dood te gaan.

Naas Chernobyl is die Three Mile Island ongeluk in Pennsylvania in 1979 die ander groot kernongeluk. 'n Hele paar studies is onderneem om Three Mile Island se gesondheidsgevolge na te speur. Die resultate van alle studies dui daarop dat daar eenvoudig geen negatiewe effek op gesondheid was nie.

Hoekom is mense so bang vir kernkrag?

Die vrees vir kernkrag gaan dieper as wetenskaplike risiko-analise. Kai Erikson, sosiologie professor by Yale Universiteit vra in 'n artikel, "Radiation's lingering dread", die vraag: "Hoekom maak kernkrag 'n hele nasie vreesbevange ... wanneer soveel meer mense doodgaan van karbestuur, sigarette rook, of vetterige kos eet?"

Sy gevolgtrekking: kernkrag speel nie volgens die reëls nie. Rampe het gewoonlik 'n storielyn: 'n begin, 'n middel en 'n einde. 'n Aardbewing laat van homself hoor, daar's 'n periode van chaos gevolg deur herstel, en uiteindelik is die gevaar verby en die lewe gaan aan.

Kerngevare kan egter ongesiens begin: lekkasies – soos by die Hanford kragsentrale in die VSA – kan maande duur voor dit deur owerhede erken word. Kernkrag is mensgemaak, anders as natuurrampe is iemand altyd te blameer en die ramp is dus voorkombaar. Bestraling veroorsaak nie sigbare skade nie – inteendeel, dit kontamineer en bevuil en penetreer menslike vlees.

Volgens Erikson is daar nog 'n faktor wat bydra tot die irrasionele vrees wat mense ervaar gedurende kernrampe: vir die slagoffers eindig dit nooit nie. Niemand kan ooit sê: nou is dit verby nie.

Sielkundige Paul Slovic se 1987 artikel "Perception of Risk" vergelyk eienskappe van risiko's soos mense dit ervaar, en vind dat die grootste gaping tussen werklike gevaar en mense se idee van gevaar plaasvind in die geval van kernkrag. Kernkrag is onsigbaar. Dit rig nie onmiddelik skade aan nie. Mense sien dit as onbeheerbaar, en mense twyfel in die wetenskap se kennis daaroor. Dit word gesien as iets wat toekomstige generasies kan benadeel en dis arbitrêr: niemand is bestand daarteen nie.

Hoe kan kernkrag aardverwarming bestry?

Die doelwit is om steenkool en olie so gou as moontlik te vervang met bronne van energie wat nie bydra tot aardverwarming nie. Kernkrag is nie die enigste tegnologie wat bestaan om daardie doel te bereik nie. Ander vorms van elektrisiteitsopwekking, soos hidro-elektriese skemas, wind- en sonkrag hou ook die moontlikheid om skoon en relatief goedkoop energie te verskaf.

Die debat onder klimaatsaktiviste draai egter oor die praktiese implikasies van elkeen van hierdie bronne. Kan ons gou genoeg oorslaan na so 'n koolstof-vrye ekonomie.

Teenstanders van kernkrag sê die koste daarvan, en die lang tyd wat nodig is om nuwe stasies te bou, maak kernkrag onprakties. Die sensitiwiteit rondom bestraling, en die hoë veiligheidsvereistes waaronder kernkrag onderwerp word, beteken dat die gemiddelde kragsentrale tien jaar neem om te bou. En vir kernkrag om beduidend oor te neem by koolstof sal honderde kernkragstasies gebou moet word.

Benewens die praktiese oorwegings, is daar ook 'n probleem wat skynbaar onoplosbaar is: kernafval. Volgens anti-kernkrag aktiviste is daar nog geen nasie ter wêreld wat voldoende voorsorg kan tref dat die afval, wat vir duisende jare gevaarlik sal bly, veilig geberg kan word nie.

'n Prominente Amerikaanse kerngragnavorser, Alvin Weinberg, bevraagteken of kernkrag aanpasbaar is met die demokrasie. Kernkrag verwag van ons om die bestuur van risiko te oorhandig aan kundiges met 'n beperkte aanspreeklikheid in verhouding tot die betrokke risiko.

In dié opsig stem die bekeerde aktiviste saam. George Monbiot het die volgende te sê oor die kernkragindustrie: "Ja, ek haat nog steeds die leunaars in die industrie. Ja, ek sou verkies dat die hele besigheid afgeskakel moet word, as daar minder skadelike alternatiewe is. Maar daar is geen ideale oplossings nie."

Die kernkragindustrie word verdink van kriminele leuns, en hulle rekord boesem nie vertroue in nie. Selfs by die Fukushima Daiichi kragstasie was daar in 2002 'n geval waar amptenare veiligheidsdokumente vervals het. Die Soviet-regering was baie traag om inligting bekend te maak oor Chernobyl in 1986. Daar is 'n verdoemende lys van kernkrag-ongelukke wat eers veel later aan die lig gekom het, juis as gevolg van die enorme sensitiwiteit oor die industrie.

Vir 'n kernkrag-rennaisance om plaas te vind, sal die hele industrie 'n beeldvernuwing moet kry.

Skakels:

George Monbiot

Mark Lynas

Kernkrag as 'n oplossing:

Brave New Climate

'n Veiliger alternatief tot Uraan:

Energy From Thorium

Anti-kernkrag:

Greenpeace

Friends of the Earth

Can we really die?

2010-05-04T22:33:00.000+02:00

Can you be conscious of being unconscious? Clearly not. Purile insight.

But I've been mulling this over for years and I've always wanted to put it out there. The thought I had is that we can't ever be aware of that moment AFTER we loose consciousness. We clearly can't look back at that specific second and go: Oh, yes, that's when I blacked out.

What will it feel like to die, then?

My thought is that our own experience of death will have to logically continue for EVER in order for us not to actually reach a moment where we STOP being conscious.

I suspect my logic is flawed, and I hope someone can point out the mistake. But I've not found a resolution for this.

You walk down the street. A stray bullet hits your head. It bores through your skull, enters your brain and starts destroying neurons by the millions. As it moves through your head you loose consciousness. Your brain becomes progressively more damaged, up to a critical point AFTER which you can have no more capacity for consciousness.

So, you're inside your body, experiencing this almost instantaneous trauma. One moment you're aware, the next you're dead. From the outside.

But from the inside, what do you feel? What do you experience?

Remember: my logic says you cannot be aware of the moment AFTER loss of consciousness, because you would not be conscious to be aware of it. Grade school stuff.

So does time slow down for you? Where do you go? Your consciousness CANNOT escape. It's going to have to stay there, in that last instant. But you need wetware -- the bits of nerve and fat in your brain -- to be able to even BE aware. You won't be able to think. You need time to pass for that. EXTERNAL, common-or-garden time. You won't have that.

You will only be aware, but stuck in time. You won't know a bullet just went halfway through your head. You won't have the equipment to even wonder about this sudden freakiness. You will ONLY be aware of that moment, broken down into the smallest possible unit of time.

I imagine it something like a fever-dream: a nightmare of image and emotion, that immediately disappears on waking. Only, now, in your final moment, it has nowhere to go.

You might accuse me of incredulousness, as in: typical human... can't accept that your consciousness can end. No, it's not that. Not the same way. I can accept death and the end of consciousness. But I can't figure out how it CAN end, logically, when it can never be followed by a short period of awareness of the fact that consciousness has now actually ended.

I'm groping around for words here, trying to explain the logic of this. I hope you get it. Help me out here. What am I missing?

That's my theory of some kind of consciousness event horizon.

People often say things like "time is subjective" and, sure, on the scale of physics it is, but not in this way. Two people in the same frame of reference will not experience time differently. No matter how blue your Monday happens to be.

So, if you get killed, I don't think it is possible for you to experience a progressive slowdown of subjective time, leaving you frozen in a last moment, but aware that you are frozen. It just cannot work that way. And yet, you can also not go over into the NEXT moment.

Have I sketched this problem clearly?

By the way, I'm aware of the reference to this kind of thinking in Haruki Murakami's Hard-boiled Wonderland and the End of the World. In his version time continues to pass for the subject, but gets infinitely divided, like old Zeno's tortoise thing.

I guess another question, then, is whether time itself is quantised, like matter and energy. If they're so intertwined, it doesn't seem far-fetched. Problem, like I said, is you're still going to need your physical bits to do the experiencing, since neurons work in a pretty much non-quantum way, John Searle notwithstanding.

This post needs a picture.

Get with the digital programme, labels!

2010-02-09T23:15:00.000+02:00

This does not need to be a long post. I have a simple message, and it is one to record labels that cling to the antiquated concept of physical distribution rights for music:

You lose out in the end.

Too often I am confronted with this message:

That message is not the vendor's fault (I've contacted them). They are simply not allowed to sell me, the South African, that offending record, because the label has some territorial distribution deal with... the UK... Patagonia... the mystical "Africa"... whoever and wherever I am lumped under this week, and they cannot allow me to legally buy (yes, pay for) a digital copy. If I want it, I have to haul my arse to whatever local store *might* sell the cd... or order an import.

...please, I beg you, what does a record store look like? I haven't been to one recently.

So this message goes out to (in this case), Secretly Canadian, because I wanted to download Odd Blood by Yeasayer. I was shown the message in question. I could've skipped the next step, but to be fair, checked whether Yeasayer is one of those bands I might still buy a physical product (also called a compact disc) of.

Time passed...

Nope. Sorry, Yeasayer's not one of the chosen 10 artists I still buy cd's of, which is a pity, I would've liked to listen to Odd Blood. Alas! they fall into the category: digital downloads. Which, if some 1980's way of music distribution prevents me from getting a legal copy, means tough luck. And tough luck has many possible implications, none of which involve the band being fairly compensated. So I'll rather move on and buy something by... hmmm... oh, yes! Melt Banana. Because it's available to me.

And I just remembered, Secretly Canadian signed BLK JKS, the band I drove a mere 15 minutes for to see live two years ago, before they became world famous, and in the process their music (specifically After Robots) not available to me, back in the ZAR, via digital download.

This turned out longer than I intended. All I wanted to say is: "Hey, labels! Recording Industry! Wake Up!"

Is all our news from China?

2010-02-06T00:21:00.000+02:00

To continue my previous tirade about useless news, this article was published yesterday on News24 about how Cape Town rap act Die Antwoord is taking the net by storm, thanks to a newly updated website and coverage at amongst others, everyone's favourite BlogThatWillCrashYourSite, BoingBoing (here and here).

The News24 article merely reposts a Reuters article that in turn just oozes original research. The process: quick check at Facebook, check phone call, quick check on Twitter. If some individual tweets they're like Eminem, use it as a Significant Universal Truth. Or write, after a quote: "...said Die Antwoord's frontman, only known as Ninja" and move on. It's like they're using Google China.

Am I expecting too much to hope for a bit more? For someone in the story chain to insist on a bit more meat, a bit of reflection and inquisitiveness before the story is filed? For making the connection with precursors like Max Normal?

At least the BoingBoing readers do. Links everywhere! Debates about whether it's parody, or a concept and who the people are. The informal users are the real sources of information on the web and the formal online news sites are doing a poor job of writing informed articles.

Kudos to the Labia (and tack too...)

2010-01-27T22:41:00.000+02:00

Last night four of us went to see Låt den rätte komma in at Cape Town's favourite independent cinema, Labia. Although it was listed as "Let the right one in" we weren't worried, as using English titles are often used for foreign language films (think "Departures" or "3-Iron"). So big was the surprise when the movie was shown dubbed in English. Dubbed POORLY in English.

The movie was visually stunning, the music great, the acting good, but dammit, everytime someone started speaking it grated. And irritated. The accents were like An Attempt At An Interpretation Of What Swedish People Might Sound Like In English, But Only If The C-Grade Actors Surpressed The Actual Swedish Accent They Might Actually Have. There was no commitment by the voice-actors, or bond to what actually happened on screen.

Back home, I emailed the Labia and complained in the embarrasingly pompous way I reserve for record labels who don't want to / cannot make their music available to South Africans on eMusic due to antiquated distribution rights. In my email, I complained that nowhere did it say (on their website, emails, programme) that a dubbed version would be shown, and that it was the last thing I would expect from the Labia.

This morning the owner phoned me to apologise and explained that while he personally agrees, there is a teenage demographic of potential viewers who want to see the movie, but don't want to read, so the cinema experimented by showing the dubbed version, and apparently, ticket sales increased.

I protested, requesting that if that's the case, it should be made clear to anyone buying a ticket what version they would see, as I would not have gone to the cinema had I known it was dubbed.

The conversation lasted a few minutes and in the end we had a great discussion about movies in general, the movie itself, the issue of subbing and dubbing and what to do (my suggestion was show both with clear communication when which will be shown). We both agreed that for us the original language version with subtitles is preferable, but I can imagine for a business like Labia it is a constant challenge to keep both the Orange and Kloof street theatres open, and in this case they experimented given the nature of the movie and its possible attraction to emo teenagers, which subsequently attracted two complaints (I'm glad I was not alone).

We will probably go and watch the movie again when the Swedish version is shown, and I think it will be a totally different experience. The experience also made me realise I need to go watch movies at the Labia more often, otherwise it will become just another big budget, boring place. Receiving the call and having a great chat with someone clearly passionate about movies and building a more experimental movie culture was a pleasant surprise.

And let's face it, watching a movie accompanied by the best date balls in town, a glass of red wine, and ample leg room is worth something.

Traditional Chinese Medicine Hospital for small town in South Africa

2010-01-21T23:26:00.000+02:00

A story in the local newspaper of Heidelberg, Gauteng, caught my attention today:

"Traditional medicine, pharmaceutical plant to be included in new
Meiqui Hospital"

"Alternative healing hospital will boast pharmaceutical factory and
greenhouse plant for traditional herbs"
-- Heidelberg/Nigel Heraut, 20 Januarie 2010

The newspaper, the Heidelberg/Nigel Heraut reports the Lesedi Local Municipality was contacted by a Dr. Chia-Yuan (Richard) Yeh, who runs the Fishers Hill Clinic in Primrose (no website, but listed under "acupuncture").

His team proposed to build the hospital near Heidelberg. The hospital will "serve as a university hospital" for "nursing and medical staff". It will also include accommodation for "students", "a pharmaceutical factory and greenhouse plant where herbs they use will be grown".

Now this is great news for a small town like Heidelberg. Not only will the hospital use Traditional Chinese Medicine, such as acupuncture and herbal cures, but also traditional African methods.

Why am I concerned?

I'm asking myself how a small town like Heidelberg can support a six-story "university hospital" and I'm wondering which "university" this would be.

Traditional Chinese Medicine is quite controversial and although not as overtly bogus as homeopathy and Reiki, is widely believed to be mostly effective because of the placebo effect.

But I don't feel concerned because of the implication for medicine, as such. Something about this project just has my alarm bells ringing, and I hope the relevant authorities look closely at the licensing and regulatory implications of this.

The last thing South Africans, with our stupidly high incidence of HIV/AIDS and TB need is another quack-solution packaged as a "university hospital" right in the middle of an area where funeral homes outnumber clinics about four to one.

Looking at the photo in the newspaper, it looks like this "hospital", with its six floors, will be significantly larger than the two existing hospitals in Heidelberg combined. How does that work, from an economic point of view?

A few points in the story contribute to my scepticism:

Apparently Witbank, a small city east of Johannesburg, was considered, but "no suitable venue" could be found. What does Witbank know, that Heidelberg doesn't?

The local municipality is "excited that this project will create many job opportunities". Apart from the construction period, what opportunities will exist? Since they will "train staff and nurses" where will these students work in South Africa? They won't be qualified to work in conventional hospitals, surely? Where will the students come from? Where will their qualifications be accredited, outside of this "hospital"?

A little sentence in the report also saddened me: "Apparently quite a few national high-profile politicians attend Dr. Yeh's clinic." (The existing one in Primrose.) Is it there they learn about the value of post-coital showers?

There is no mention in the article of the value of the proposed development, but Mr Banzi Majola, Executive Manager of Development and Planning at the Lesedi Local Municipality said that they "believe in partnerships that benefit the community." Partnerships? How much of a partner is the LLM in this venture? Do they have a stake in the venture itself? We don't know yet.

Finally, the name of the "hospital" will be the Meiqui Hospital. I guess its based on the Wade-Giles romanisation used in Taiwan, because I can't think of a pinyin (the official mainland Chinese romanisation) character "qui". The nearest I can think is Meiqi, meaning (probably) "comfortable". That's all cool, but how will South Africans pronounce "Meiqui", I ask you. You got it: "Meidjie".

Alternative healing isn't necessarily a bad thing, I know, but by now most of the benefits of traditional Chinese medicines have been incorporated into conventional, scientifically developed medicines, that can be produced more effectively and used with more confidence because of the tight regulations imposed on the pharmaceutical industry in the West. As long as traditional medicine, Eastern or African, is subjected to the same, stringent regulations, there should be no problem.

At this stage I'd like to know much more about this project, and about Dr Richard Yeh and his plans for this "hospital". I'd like to know what "partnership" the LLM envisages here, and how it will benefit the sorely lagging local economy.

This could be a great thing, or another total failure of South African local administration.

And that's my theory.