• بهمن جلالی در نمایشگاه پایانی جشنواره فیرزوه در تبریز، مهر ۱۳۸۷

هرچند همیشه انتظارش را داری، اما همیشه نامنتظر است. اس‌ام‌اس‌ای که دیروز بعد از ظهر گرفتم، فکر نمی‌کردم خبر مرگ بهمن جلالی را در خود داشته باشد. همین چهارشنبه بود که داشتم این صفحه را که قبلا ذخیره کرده بودم، در فلش‌ام می‌ریختم که بعدا سر فرصت بخوانمش. بهمن جلالی در آنجا گفته بود که عکاسی مستند در خطر مرگ است؛ و من یاد گفت‌وگویی می‌افتم که ولی خلیلی چند سال پیش در روزهای منتهی به ۲۲ بهمن با او انجام داده بود و در شرق چاپ شد. پی‌دی‌اف آن گفت‌وگو را باید هنوز جایی داشته باشم. باید بگردم پیدایش بکنم و بگذارمش اینجا. و راستی یاد “عکس ناتمام” هم می‌افتم که امسال در اختتامیه جشنواره دوربین.نت به همت احسان رافتی نمایش داده شد و شاید در آنجا بود که دقیق‌ترین تصویر را از بهمن جلالی در ذهنم ساختم… روحش شاد.

ا عکس: amontazeri.com ا

دیشب، در پایان روزی پر از چشم‌های نمناک، تفالی به دیوان حافظ زدم و این غزل آمد:

به حسن و خلق و وفا کس به یار ما نرسد
تو را در این سخن انگار کار ما نرسد

اگر چه حسن‌فروشان به جلوه آمده​اند
کسی به حسن و ملاحت به یار ما نرسد

به حق صحبت دیرین که هیچ محرم راز
به یار یک جهت حق‌گزار ما نرسد

هزار نقش برآید ز کلک صنع و یکی
به دلپذیری نقش نگار ما نرسد

هزار نقد به بازار کائنات آرند
یکی به سکه صاحب عیار ما نرسد

دریغ قافله عمر کانچنان رفتند
که گردشان به هوای دیار ما نرسد

دلا ز رنج حسودان مرنج و واثق باش
که بد به خاطر امّیدوار ما نرسد

چنان بزی که اگر خاک ره شوی کس را
غبار خاطری از رهگذار ما نرسد

بسوخت حافظ و ترسم که شرح قصه او
به سمع پادشه کامکار ما نرسد.

…روحت شاد آیت‌الله منتظری.

ا روی جلد نخستین شماره از دوره جدید ایران‌دخت ا

۲۰ بهمن پارسال این یادداشت را در آغاز انتشار سری جدید مجله «ایران‌دخت» به سرپرستی محمد قوچانی نوشته بودم و واقعا تصور نمی‌کردم که زمان این‌قدر سریع گذشته باشد! این هفته اما ایران‌دخت لباسی نو بر تن کرده و غرض از نوشتن این یادداشت تازه نگاهی است به تغییرات تازه این مجله که برای خود قوچانی هم زود بزرگ شده: «اکنون که بازداشت موقت به آزادی موقت (تا اطلاع ثانوی) تبدیل شده، فرصت دارم که به ایران‌دخت زل بزنم و بگویم چه پیر شده‌ای دختر… سالی از تولد دوباره‌ات گذشته اما گویی سالیان بسیار سپری شده است. اما شانه‌هایت چه خوب دوام آورده و این بار را تا بدینجا آورده که من امروز به حرمت چهار ماه دوری و یک سال بی‌توجهی به تو جامه نو بر تنت کنم.»

ا پرونده کردان در ایران‌دخت جدید ا

حال و هوای ایران‌دختِ تازه از همان روی جلد چنان عوض شده که روی دکه هم سخت می‌توان آن را یافت. حالا عنوان «سیاسی» به ابتدای زمینه‌های انتشار آن منتقل شده تا ایران‌دخت بتواند دوباره آن چیزی شود که از محمد قوچانی انتظار می‌رود. لوگوی مجله همچنان فاقد طراحی خاص است، اما بهتر از قبل شده؛ و کلمه «ایران» آن بالا بهتر و بیشتر به چشم می‌آید.

ا یکی از صفحات ورزشی در ایران‌دخت جدید ا

می‌توان گفت که ایران‌دخت جدید با ایران‌دخت قبلی جز در اشتراک نام، نسبتی ندارد. آن مجله که «زیر نظر» قوچانی بود، حالا او را به عنوان «سردبیر» خود می‌شناسد. بسیاری از همکاران تحریریه همان افراد قبلی‌اند، اما حال و هوا چیز دیگری است. آن مجله‌ای که صرفا «برای زندگی» بود و البته متاسفانه با یک سری خبرهای زرد خاله‌زنکی شروع می‌شد (اما در مجموع حال و هوایی نرم و آرام و دور از التهابات سیاسی داشت)، حالا بیشتر به «شهروند امروز» نزدیک شده است. آن مجله، چند تکه بود و هر تکه‌ای ساز خودش را می‌زد (بخش‌های ورودی، بخش پدران و مادران، بخش زنان، بازارچه)؛ اما حالا با مجله‌ای یکپارچه‌تر طرفیم که با طراحی جدید و مثل همیشه خلاقانه‌ی قوچانی، در چهار «فصل» تنظیم شده است: «خبرنگاران»، «گزارشگران»، «باشگاه» و «کافه».

ا کافه تماشا و کافه ستاره‌ها در ایران‌دخت جدید ا

فصل یکم صفحاتی است برای «گزارش‌های خبری»، فصل دوم برای «پرونده‌های خبری»، فصل سوم برای «نقد و بررسی» و فصل آخر برای «زندگی و سرگرمی». در ابتدای مجله با «باشگاه خوانندگان» مواجهیم که قرار است جایی باشد برای انعکاس دیدگاه‌های خوانندگان در مورد موضوعاتی که تعیین می شود؛ برای هفته آینده «وضعیت متروی تهران، واگذاری آن به دولت یا شهرداری؟» چنین بخشی خوب و لازم است؛ اما بهتر است که نامه‌ها و دیدگاه‌های خوانندگان در مورد موضوعات دیگر و از جمله خود مجله هم منعکس شود. (بخش نامه‌ها یا  Letters یکی از بخش‌های مورد علاقه من در هر مجله‌ای است، و پرداخت خوب آن می‌تواند در ارتباط با خوانندگان بسیار موثر باشد.)

ا شناسنامه ایران‌دخت جدید ا

مجله، با این طراحی، از «سطح خبرها» به عمق «زندگی» می‌رود و می‌توان با یک ورق زدن سریع آن، از بسیاری از اتفاقات هفته گذشته ــ از سیاست و جامعه گرفته تا فرهنگ و دانش و… ــ آگاه شد. مجله، پُرِ مطلب است و فرستادن هفتگی ۱۵۰ صفحه روی دکه، بی‌اغراق کار حضرت فیل است! اما این مجله با فراگیر بودن موضوعاتش و شخصیت تحریریه‌اش، قادر است این حجم از مطالب را تامین کند و می‌توان تقریبا مطمئن بود که هر هفته می‌توان حجم زیادی از مطالب خواندنی را در این مجله دید.

ا یادداشت‌های محمد قوچانی در ایران‌دخت جدید ا

اما همین پرحجمی، می‌تواند نقطه‌ضعفی هم باشد؛ به این معنا که با ورق زدن مجله، مخاطب از دیدن این همه مطلب با فونت نسبتا ریز سرگیجه‌اش می‌گیرد! هرچند صفحات ورودیِ بسیاری از بخش‌ها با عکس نیم‌صفحه آغاز شده، اما غیبت ورودی‌های دو صفحه‌ای (Two-page spread) کاملا مشهود است. نبود بخش «آلبوم» یا عکس‌های منتخب هفته را هم می‌توان ذکر کرد؛ گرچه در این شماره برخی از عکس‌های منتخب ۲۰۰۹ مجله تایم در «باشگاه ژورنالیست‌ها» آمده است.

ا روی جلد یکی از شماره‌های دوره قبلی ایران‌دخت ا

در مورد عکس، بد نیست یک نکته دیگر را هم اضافه کنم که در شهروند امروز هم گاهی وقت‌ها دیده می‌شد و آن هم استفاده از عکس‌های به شدت غیرحرفه‌ای! در برخی از مطالب است. خیلی خوب است که خبرنگاران دستی هم به دوربین داشته باشند تا برای هر گفت‌وگو و گزارشی بردن عکاس لازم نباشد، اما لازم است که حداقل اصول عکاسی و ترکیب بندی را بدانند یا از سوی عکاس مجله راهنمایی شوند تا عکس‌های مصنوعی و شبه‌یادگاری را (در مواردی که عکس یادگاری مد نظر نیست) شاهد نباشیم. در شماره اخیر، در این مورد می‌توانم عکس حسن یوسفی اشکوری را در صفحات ۹۵ و ۹۷ مثال بزنم. کافی است این عکس‌ها را با عکس‌هایی که رضا معطریان می‌گیرد مقایسه کنید تا تفاوت‌ها را دریابید!

ا «عکس خواندن» شادی قدیریان در ایران‌دخت قبلی ا

اما در این شماره، در نگاهی شتابزده و سریع، گزارش‌های «کردان» با اینفوگرافی خوب و همچنین «تونل توحید» با همه اگر و اماهایش، به چشم می‌آمدند. افزودن صفحات ادبی، داستان و شعر بسیار مغتنم است و کارتون سه صفحه انتهایی بزرگمهر حسین‌پور  Refreshing  است. گزارش نمایشگاه عکس هدیه تهرانی هم البته خوب بود و البته در نگاه عمیق‌تر و باحوصله‌تر، چیزهای خوب دیگری هم مطمئنا یافت خواهند شد!

ا بخش «پدران و مادران» در ایران‌دخت قبلی ا

بعضی از بخش‌ها هم در ایران‌دختِ قبلی بودند که به نظرم موفق بودند و اینجا جایشان خالی است؛ مثل «بازارچه» و مخصوصا یادداشت‌های پرویز گیلانی، «عکس‌خوانی»‌های شادی قدیریان، بخش «پدران و مادران» که برای کسانی که بچه‌های کوچک دارند مفید بود، بخش سر زدن به خانه افراد مشهور و برخی بخش‌های دیگر که به جنس زندگی نزدیک‌تر بود مثل نکته‌های آشپزی و خانه‌آرایی. همین‌طور امیدوارم باز هم معرفی فیلم‌ها را به قلم محسن آزرم بخوانم که طعم بعضی از این معرفی‌هایش در شهروند امروز هنوز زیر زبانم هست! (مثل «راتاتوی» و “Becoming Jane”)

محمد قوچانی این‌بار سرمقاله به سبک همیشگی ندارد و  دربخش «خبرنگار.سردبیر» یادداشت‌هایی نوشته که خودمانی‌ترند و به جنس زندگی نزدیک‌تر: «در این صفحات قصد ندارم به شیوه گذشته سرمقاله بنویسم و یادداشت سردبیر. با این همه سرعت تحولات شاید هنوز زود باشد که بتوانم مقالاتی با قضاوت قطعی بنویسم اما این یادداشت‌ها یا برداشت‌های یک «خبرنگار ـ سردبیر» است. یک تماشاچی که به چشم‌اندازی از وحشت و لذت می‌نگرد. چندی تحمل کنید شاید دوباره بتوانم با قطعیت بنویسم؛ تا آن زمان به این ظن و گمان‌ها بسنده می‌کنم.»

شاید بهتر باشد کلا به این ظن و گمان‌ها بسنده کنید آقای قوچانی که این نوع یادداشت‌ها بس خواندنی‌ترند!

* دلیل انتخاب این تیتر را با خواندن «مقدمه» بخش «خبرنگار.سردبیر» به قلم محمد قوچانی درخواهید یافت!

با سلام به خدمت تمامی دست‌اندرکاران ماه‌نامه دانشمند. من [...] دانش‌آموز سال اول دبیرستان هستم. ۶ ماه است که در ماه‌نامه شما عضو هستم. ابتدا می‌خواهم بگویم در صورت چاپ نامه من در ماه‌نامه نام من برده نشود. خانواده من چند ماهی است که دچار مشکل مالی گشته است و تاریخ عضویت من رو به پایان است. ما باید برای مادرم یک کلیه پیوند بزنیم. به همین دلیل نمی‌توانم عضویت خود را تمدید کنم و از شما تقاضا دارم برای یکی دو ماه به من مجله را ارسال کنید تا من بتوانم از پس‌انداز خود عضویتم را تمدید کنم. با تشکر فراوان خواهشمندم که جواب نامه را برای من ارسال کنید.”

امروز که به دفتر مجله رفتم، در میان نامه‌هایی که روی میزم بود، یکی هم این نامه بود. همین.

۱۹ تیر ۱۳۸۸-بر بالای ارتفاعات کلاردشت در استان مازندران، چند رأس گاو در هوایی صاف و تمیز مشغول چرا هستند. در حالی که آفتاب تندی می‌تابد، آن‌سوتر توده‌ای مه شکل گرفته و تا دقایقی بعد کل این ناحیه را خواهد پوشاند. کلاردشت در نزدیکی دریای خزر واقع شده و با بیش از ۱۲۰۰ متر ارتفاع از سطح دریا و هوای خنک و مطبوعی که دارد، هرساله گردشگران زیادی را به خود می‌خواند/ عکس: علی‌اکبر قزوینی

تنها دو روز دیگر به دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران مانده و من در نهایت تصمیم خودم را گرفته ام که به «میرحسین موسوی» رای بدهم. دلایلم برای این انتخاب را اینجا به اجمال شرح می‌دهم تا اولا چرایی‌اش را برای خودم ثبت کنم و دوم این‌که شاید شما هم در میان این جملات و توضیحات، نکات مفیدی را بیابید.

نخست باید بدانیم که انتخاب ما از میان چهار گزینه موجود انجام می شود. یعنی اگر افراد بیشتر یا دیگری معرفی شده بودند، قطعا نوع انتخاب می‌توانست متفاوت باشد.

اما چرا سه گزینه دیگر را رد کردم؟

در مورد احمدی‌نژاد که نیازی به بحث نیست!

رضایی برنامه و دیدگاه‌های اقتصادی قوی و روشنی دارد؛ اما همین به‌نوعی نقطه ضعف او هم هست. چرا که بُعد اقتصادی او آن‌قدر قوی است که تقریبا او را تک‌بُعدی کرده و واضح است که ریاست جمهوری فقط اقتصاد نیست.

کروبی اما بزرگ‌ترین ایرادش به نظر من، طرح پرداخت پول نفت به مردم است. اسمش هر چه باشد و راهکارش هر چیزی، نتیجه و مفهومش ساده و سرراست این است: این‌که دولت، به مردم پول بدهد. به نظر من چنین کاری، آفت بسیار بزرگی است که در درازمدت اقتصاد ایران را زمین خواهد زد. به نظر شما هفتاد و چند میلیون آدم که عادت کرده‌اند دولت هر ماه n هزار تومان پول بهشان بدهد (و قاعدتا هر سال باید رقم آن را بالاتر ببرد)، آیا به کارآفرینی و تولید روی خواهند آورد و آیا خواهند توانست «استقلال» خود را حفظ کنند و روی پای خود بایستند (و در نتیجه، کمک کنند تا کشور روی پای خودش بایستد)؟ آیا قرار است الگوی توسعه ما عربستان باشد یا کشورهایی مثل کره جنوبی و مالزی؟

در میان همه این کاندیداها، موسوی «متعادل‌»تر به نظر می‌رسد. و این چیزی است که جامعه امروز ما بیش از هر چیزی نیازمندش است. او هم برنامه اقتصادی دارد، هم هنرمند است و به اهل فرهنگ می‌رسد، هم طرفدار فضای باز و شاداب اجتماعی است، هم معتقد به تعامل با دنیاست… و مهم‌تر از همه این‌که تجربه ارزشمند سال‌های نخست‌وزیری و هدایت کشور در شرایط دشوار جنگ را دارد. این تجربه اجرایی مسلما در شرایط امروز بسیار می‌تواند موثر باشد.

من معتقدم در میان گزینه‌های موجود، میرحسین موسوی کسی است که می‌تواند شرایط نابسامان این چهار سال را به بهترین شکل و با کمترین تنش تغییر دهد و کمک کند تا کشور در همه زمینه‌ها ــ از اقتصاد و سیاست تا هنر و… ــ به پیش گام بردارد.

» دانلود کتاب الکترونیکی برنامه‌های دولت امید، ویرایش نخست