اینترنت هم همینطور است. با توجه به نفوذ اینترنت در زندگی روزمره‌ی مردم، سرعت بخشیدن به امور و کاهش هزینه‌های جامعه و دولت، نمی‌توان اینترنت را چیزی غیر از یک نیاز ضروری برای شهروندان در نظر گرفت.

اما متاسفانه این تفکر هنوز در بین کاربران جا نیفتاده است. وضعیتی که اینترنت در ایران دارد، در مقایسه با وضع اینترنت در سایر کشورهای دنیا اسف بار است. نه سرعت اینترنت قطره‌چکانی ایران قابل مقایسه با اینترنت جهانی‌ست؛ نه هزینه‌ای که کاربران برای دسترسی به همین اینترنت پرداخت می‌کنند عادلانه است؛ و نه وضعیت سانسور آن بعد از چند سال به یک وضعیت نرمال رسیده است.

شب گذشته حوالی ساعت ۱۱ به ناگاه اینترنت متحول شد. کند شدن شدید اینترنت اتفاق تازه‌ای نیست، اما دیشب دسترسی کلیه کاربران داخل کشور به اینترنت و پروتکل‌های امن، قطع شد. امکان دسترسی به ایمیل (جی‌میل و یاهو) وجود نداشت. تمامی سایت هایی که از SSL بهره می بردند از دسترس خارج شدند. این وضعیت نزدیک به ۲۱ ساعت ادامه داشت و حوالی ساعت ۸ امشب وضعیت کمی قابل تحمل شد.

تصور کنید در این ۲۱ ساعت مردم به خاطر عدم دسترسی به ایمیل هایشان چه خسارتی متحمل شدند؛ صاحبان وبسایت ها و وبلاگ ها چه ضررهایی که نکردند؛ و از همه مهمتر بانک ها که اقتصاد مملکت به آنها وابسته است، متحمل چه زیان هایی شدند.

من و بسیاری از کاربران بی‌گناه اینترنت کاری به دلیل این اوضاع نداریم. هر چند که دلایلی که به ظاهر بسیار منطقی هم به نظر برسند، نهایتاً مجوزی برای به وجود آوردن چنین اوضاع افتضاحی برای کاربران نیستند.

متاسفانه اما هیچ جایی برای شکایت از این وضعیت به کاربران میلیونی اینترنت ایران مشخص نشده است. کاربران مجبورند این ساعت‌ها را (که در ماه‌های اخیر کم هم پیش نمی‌آیند) به حیرانی و کلافگی بگذرانند و دم نیاورند. انگار نه انگار که اینترنت یکی از حقوق اولیه‌شان است!

از میان این همه نظر و حدس و احتمال، عده معدودی نیز این سوپرایز را به استیو جابز که در روز انتشار این مطلب ۱۲۴ روز از مرگش می گذشت، مرتبط دانستند.

حدس این عده به چیزی که قرار بود رونمایی شود، نزدیک تر بود. نارنجی روز بعد (۱۸ بهمن)، طبق قرار در ساعت ۵، سورپرایزش را نمایان کرد.

ترجمه فارسی کتاب زندگی‌نامه استیو جابز، سه ماه بعد از عرضه نسخه انگلیسی، سورپرایز نارنجی برای خوانندگانش بود.

این کتاب، اولین نسخه کامل فارسی بود که توسط یک مترجم مجرب (آقای ناصر دادگستر) آماده شده و ایشان ترجیح داده اند به جای صحبت با یک ناشر و چاپ کتاب، آن را در نارنجی و به صورت رایگان منتشر کنند. این، اولین کتابی میشد که در این سطح، به صورت رایگان و البته الکترونیکی منتشر شده است.

بعد از ویرایش چند باره کتاب توسط علی اصغر هنرمند، سرانجام با توافقات انجام شده، نسخه پی دی اف کتاب، در زمان مقرر برای دانلود در نارنجی قرار گرفت.

قبل از انتشار رسمی، یک نسخه به دستم رسید و چند روزی است مشغول مطالعه این کتاب هستم. قبل از آن، چند نسخه متفرقه از فصل های ابتدایی کتاب استیو را که به فارسی ترجمه و به عنوان نمونه‌ترجمه، در سایت های مختلف منتشر شده بود، خوانده بودم. اما نسخه ای که توسط نارنجی منتشر شد، همانطور که از چند روز قبلش هم اندکی در جریان آن بودم و تعریف و تصورش شده بود، نسخه ایده آلی به نظر رسید.

متن ترجمه شده بسیار روان و سلیس است. شاید با وجود سختگیری های زیاد در ویرایش هنوز هم ایرادات تایپی داشته باشد. و البته شاید در خصوص صفحه‌بندی و انتخاب فونت هایش، میشد بهتر عمل کرد. اما متن کتاب تا اینجا که مطالعه کرده ام بسیار خوب به نظر میرسد. جملات تا سرحد امکان کوتاه و روان هستند و ایراد نگارشی بر آنها وارد نیست. احترام به خواننده در متن این کتاب، حس می‌شود. تلاشی که برای ترجمه و ویرایش آن شده را از همین کیفیت در جمله بندی و پاورقی‌های توضیحی می توان فهمید.

پس از انتشار ترجمه کتاب استیو جابز توسط نارنجی، علیرغم حمایت‌ها و تشکرها، جهت‌گیری‌ها و حتی انتقادهایی نیز در سطح بلاگستان و حتی برخی سایت‌ها دیده شد. حتی برخی، دست جنباندند که کتابی که ترجمه کرده اند را زود منتشر کنند تا روی دستشان باد نکند. اما انتشار رایگان چنین کتابی به تشنگانی که در نارنجی منتظر یک نسخه‌ی شسته و رُفته از کتاب استیو بودند، به نظر من حرکتی مثبت بود. خصوصاً که به جای دریافت اجباری وجه کتاب و حق مترجم، از خوانندگانی که کتاب را دانلود می‌کردند، خواسته شده که در صورت امکان، وجهی را برای حمایت از این حرکت بپردازند.

در خصوص بحث کپی‌رایت کتاب نیز با جادی موافقم. کتاب بدون اجازه از نویسنده و ناشر چاپ شده. البته تلاش های زیادی برای برقراری ارتباط با آنها صورت گرفته اما پاسخی دریافت نشده است. به هر شکل، من فکر می‌کنم با توجه به انتشار رایگان کتاب، مشکلی وجود ندارد چرا که کتاب اصلی در آمریکا چاپ شده و اینجا (فارغ از نظر مثبت یا منفی ناشر و نویسنده) قانونی نقض نشده است.

آگاهم که این کتاب تا به حال چندین هزار بار از نارنجی دانلود شده. برخی از دانلودکنندگان نیز اقدام به کمک مالی کرده‌اند. حتی سایت‌هایی مثل پی۳۰دانلود و میهن دانلود، با اینکه فایل کتاب را به صورت جداگانه در سرورهای خودشان قرار دادند، حداقل، با اندکی با روشن‌بینی، لینک صفحه دانلود و حمایت مالی در نارنجی را نیز در پست‌هایشان قید کردند.

نهایتاً امیدوارم این مساله، منجر به شروع یک حرکت مناسب در وب فارسی شود و علاوه بر فرهنگ سازی و ترغیب کاربران به کتاب‌خوانی، آنها را با مبانی حمایت و کمک مالی در جامعه مجازی، آشنا کند. همچنین، حالا نارنجی با این حرکت، تبدیل به مکانی مناسب برای حمایت از مترجمینِ کمتر شناخته شده و کسانی شده است که تا به حال بخاطر محدودیت‌های نشر و چاپ کتاب، اقدام به ترجمه کتابی نکرده‌اند.

در آخر، به شما توصیه می کنم، اگر این کتاب را دانلود کردید، مطالعه آن را به هیچ عنوان پشت گوش نیاندازید. این کتاب را بخوانید و به شما قول می دهم که نه یک بار، بلکه چندین بار آن را خواهید خواند. در این کتاب تنها با زندگی استیو جابز آشنا نمی شوید، بلکه از جزئیات زیادی در رابطه با روند پیشرفت آمریکا و کمپانی های بزرگی که در حال حاضر حرف اول را در دنیا میزنند نیز آگاه می شوید که دانستنش برای کسانی که این کتاب را فقط دانلود هم کرده‌اند، ضروری است.

در ازای این فعالیت ها و حرکت های مثبت، حامیان مالی محک، از کمترین مبلغ تا مبالغ میلیونی می توانند به راحتی کمک به موسسه را از طریق پرداخت به حسابهای آن انجام دهند، اما نوع کمک حامیان معنوی این موسسه، تعریف نشده و نامشخص است.

متاسفانه افرادی که سعی داشته باشند با برگزاری نمایشگاه یا کنسرت به نفع محک، یا راه اندازی بازارچه های خیریه در راستای کمک به موسسه و یا نصب بنرهای محیطی یا مجازی از محک، در کمک های نقدی و غیرنقدی به موسسه شرکت داشته باشند، نمی دانند چگونه باید این کار را انجام دهند!

به شخصه چندین بار تلاش کردم جهت حمایت معنوی با اطلاع رسانی به افراد مختلف به محک کمک کنم. اما تماس با موسسه برای شروع این حرکت حمایتی تقریباً ناممکن بود! نخست آنکه راه های تماس در سایت و پروفایل های اجتماعی برای این منظور مشخص نیست! و دوم اینکه افراد، از اینکه دقیقاً باید با چه فردی در این رابطه صحبت کنند، آگاه نیستند و به افراد مسئول راهنمایی این حامیان ارجاع داده نمی‌شوند.

با توجه به این مشکلات، شخصاً تصمیم گرفتم به جای اتلاف وقت و فرصت حمایتی، با موسسه دیگری صحبت کنم. جالب اینکه در زمانی کمتر از یک روز با گفتگوی تلفنی، موفق به جلب نظر و دریافت بنر شان شدم.

اما امروز، متوجه این پست در صفحه فیسبوک محک و کامنت های آن شدم.

جالب بود. فردی که قصد اجرای کنسرت داشته، برای جلب نظر محک و اهدای عواید کنسرت، با موسسه تماس گرفته و بخاطر برخورد بد کارکنان مربوطه، رنجیده شده بود. دقیقاً مشابه موردی که من با آن مواجه شدم!

ایشان نیز با موسسه دیگری تماس گرفته بودند تا عواید کنسرت را به آن موسسه اهدا نمایند. البته اجرای کنسرت، علاوه بر مجوز ارشاد، منوط به همکاری یک موسسه خیریه هم بوده است. اما بخاطر یک برخورد نا مناسب، محک از لیست ایشان هم خط خورده بود!

البته این حرکت مدیر پیج محک، در راستای انتشار کامنت و گرفتن فیدبک از کاربران پیج در خصوص این مورد، حرکتی مثبت بود. اما امیدوارم این حرکت مثبت به اینجا ختم نشود و مسئولین موسسه در راستای تغییر رفتار کارکنان، دستورات و تغییرات لازم را اعمال کنند. بدین ترتیب، شاید سدهای کمک به کودکانی که سرطان گریبان گیر آنهاست، برای مردم نوع دوست ما آسان‌تر شود.

اگر بخواهیم به ماجرا اینگونه بنگریم، سخت است رسیدن ِ به جواب. هر چند که جواب قاطعی هم وجود ندارد برای این سوالات! شاید برای رسیدن به جوابی ریز و دقیق، باید زندگی تک تک افراد موفق و ناموفق را زیر ذره‌بین بگذاریم و بررسی کنیم، که عملاً غیرممکن است.

اما یک چیز امکان پذیر است. کمی صبر کنیم. فکر کنیم. از اول. از ابتدا. زندگی ما. زندگی خودمان. از کجا شروع کرده‌ایم؟ چه مسیری طی کرده‌ایم؟ جذب چه چیزهایی شده‌ایم؟ چه چیزهایی جذبمان کرده‌اند؟ به نظر خودمان موفقیت‌هایمان چه بوده‌اند؟ کجاها گند زده‌ایم؟ چند بار موفقیت ها را تکرار کرده‌ایم؟ اشتباهات را چطور؟ کدام‌ها را بیشتر دوست داشته‌ایم؟ دوست‌داشتنی‌ها را ادامه داده‌ایم؟ درس خوانده‌ایم؟ چرا؟ چه کارهای مفیدی کرده‌ایم؟ به کجا میرویم؟ نهایتاً به کجا دوست داریم برسیم؟ و می‌خواهیم چه نامی در چه سطحی از ما باقی بماند؟

این سوالات ِ زیاد و البته ناقص را که از خود بپرسیم، شاید اندکی از سوالاتی که در ابتدای این مطلب پرسیدم را اقلاً در مورد خودمان، پاسخ بدانیم! و این خوب است..!

در واقع به نظر من هر چیزی که فکر می‌کنیم خوب است و به واسطه خواستن یا داشتن آن، به کسی آسیبی نمی‌رسانیم، در زندگی تاثیر مثبت دارد. پس باید برای آن تلاش کرد تا به آن رسید.

کمی فکر کنیم؛ بیشتر و بهتر بیاندیشیم و دوباره این سوالات را مرورشان کنیم. شاید پاسخ های بهتری به بعضی از آنها بدهیم.

آدمای زیادی معتقدن دیگه به این زودی کسی مثل استیو پیدا نمیشه!

استیو جابز از زمانی که اپل رو تاسیس کرد، همیشه با خلاقیت و پشتکار جلو رفت. حتی این هفت سالی هم که سرطان لوزالمعده آزارش میداد، کم کار نکرد. چهره ای که ازش تو ذهن خیلی از ما حک شده، شاید یه شخصیت خلاق، شوخ، جدی، فعال و کارآفرینه که ممکنه برخورداری همزمان از تمام این صفات، آرزوی آدمای زیادی باشه. و همینطور هم هست. خیلیا از زندگی استیو الهام گرفتن و خیلیا حتی اون رو سرلوحه زندگیشون قرار دادن. و همه بهش احترام می‌ذارن.

شاید واقعاً سالها بگذره و آدمی مث اون پیدا نشه، اما مسلماً تاثیری که روی دنیا و افکار خیلی از ما گذاشت، از ذهن هیچکس پاک نمیشه و سالهای سال با ما می‌مونه.

کاش این مرد حداقل ده سال دیگه زندگی می‌کرد تا بیشتر ازش یاد می‌گرفتیم. اما رفت! هر چند که تاثیر وجود استیو روی زندگی ما، برای همین چند دهه ی کوتاه هم، اینقدر زیاد هست که شاید تا دهها سال دیگه هم برای بسیاری از ما زنده به حساب بیاد.

اما امروز باید بگیم خداحافظ استیو جابز؛ دل ما برات تنگ میشه و میراثی که برامون گذاشتی جاودان خواهد بود.

برای خیلی از ما جالب بود، وقتی که گوگل پلاس از زبان فارسی هم پشتیبانی کرد؛ اما اینبار ماجرا برای خیلی ها جالب تر شده. گوگل این بار وبلاگی رو به صورت رسمی و به زبان فارسی راه اندازی کرده. توی اولین پست این بلاگ که روز ۷ سپتامبر ۲۰۱۱ منتشر شده در مورد قدمت زبان فارسی و جمعیت دو درصدی کاربران فارسی اینترنت در کشورهای ایران و افغانستان و تاجیکستان و ازبکستان و … صحبت شده. و در ادامه هم از فیدبک خوبی که این کاربرا داشتن گفته که همین فیدبک باعث شده گوگل کار بر روی سرویس ها و محصولات بیشتری به زبان فارسی رو شروع کنه.

از جمله این سرویس ها، گوگل پلاس، گوگل کروم و موتور جستجوی اون هستن که نسخه های مخصوص اونها به زبان فارسی هم در دسترسن. همینطور پشتیبانی از زبان فارسی در تبلت های Android که به زودی این امکان به صورت پیشفرض در بعضی از گوشی های این شرکت هم نمود پیدا خواهد کرد. اما ظاهراً گوگل قصد داره سرویسای بیشتری رو هم برای فارسی زبون ها ارائه کنه که قراره این سرویس های جدید فارسی، از طریق این وبلاگ اطلاع رسانی کنه.

هر چند که این حرکت ممکنه حرکت کوچکی به نظر بیاد؛ اما امیدوارم سایت و شرکتای بزرگ، از این حرکت تاثیر بگیرن و به زبان فارسی رو بیشتر و بیشتر اهمیت بدن. زبان فارسی پتانسیل های خوبی داره که باید بیشتر و بیشتر روشون کار بشه. و این حرکت گوگل نشون میده که فارسی زبونای اینترنت خیلی بیشتر از اونی که تصور میشد فعالیت داشتن و دارن.

کم کم بلاگستان به سمت حرفه ای شدن رفته. وبلاگ های بسیاری هستند که موضوعاتی مشخص را به شکلی تخصصی پوشش می دهند. برخی هم به سمت نوشتن پست های مینیمال روی آورده اند. بعضی افراد در پی اتفاقات این چند سال اخیر، سیاسی نویسی و طنزنویسی را موضوع قرار داده اند و بعضی نیز به جای نوشتن، پادکست و رادیوهای اینترنتی را ترجیح داده اند.

بلاگ های فارسی رشد خوبی داشته اند و حرکت و پویایی در بسیاری از آنها دیده می شود. اما به نظر من هنوز هم بسیاری محدودیت ها و کمبود خلاقیت و پیاده سازی ایده های نو، مثل آفتی برای بسیاری از بلاگ ها عمل می کند. حتی آنها که طرفداران بسیاری دارند و در سال های اخیر رشد خوبی داشته اند، متاسفانه با سرعتی نامحسوس به زوال می روند. به نظر می رسد در آینده نزدیک وبلاگ های موفق تر آنهایی هستند که خلاقیت بیشتری داشته باشند و به خوبی حرکات مثبت را پیاده کنند.

اما در مقابل برخی افراد، یکی از آفات بزرگ بلاگستان را شبکه های اجتماعی می دانند. هر چند که سرویس های مختلف، تعداد زیادی از کاربران را به سمت خود جذب کرده اند، اما جذب کردن آنها از شبکه های اجتماعی، امری است که وبلاگ ها باید به آن توجه داشته باشند. مطمئناً سرویس های سوشیال مقداری از قدرت وبلاگ ها را به خود اختصاص داده اند. اما همین سرویس ها همانند یک زمین ِ آماده برداشت محصول، برای وبلاگ ها مفید هستند. وبلاگ ها باید برای شناساندن فعالیت خود، از این سرویس ها استفاده کنند. هر چند که کار آسانی نیست، اما از اینکه صرفاً این سرویس ها را مقصر نهایی دانست و نشست و زوال را دید، پر ثمر تر است.

در نهایت، امیدوارم در ابتدای دهه دوم بلاگستان، این مجموعه بزرگ تر، بالغ تر، آگاه تر و پر ثمرتر از گذشته حرکت کند. باشد که در سال های آتی، شاهد رشد و عظمت بیشتر آن باشیم و بلاگ هایی تازه و فراوان در حوزه های مختلف به آن اضافه شوند.

پانویس:
سایت رسمی روز بلاگستان فارسی
روز بلاگستان فارسی در ۱۳۸۹ (گذر زمان)
روز جهانی وبلاگ (گذر زمان)

اما چیزی که از همه زجرآورتره اینه که محتوایی که برای اطلاع‌رسانی عمومی و افزایش آگاهی مردم تولید کنی رو بدون اجازه بازنشر کنن و با کمال وقاحت و البته با خیال راحت ازش برای خودشون پول بسازن!

قبلاً توی بازی وبلاگی نارنجی، در مورد کپی‌رایت تو وب فارسی نوشته‌م. اما اینبار می‌خوام یه کم ریشه‌ای‌تر بهش نگاه کنم.

خبرنگارا، نویسنده‌ها و وبلاگ‌نویسا، از زمان و هزینه‌هایی که برای تولید یک مطلب مفید گذاشته میشه، آگاه هستن. و اگه انسان‌های فرهیخته و درستی باشن (که اغلب هستن)، حقوق نویسنده یا نویسنده‌های نوشته‌ها رو مورد احترام قرار میدن. اما مشکل اصلی با بعضی وبلاگ‌ها و متاسفانه سایت‌ها، پورتال‌ها و خبرگذاری‌ها*ست.

من نمی‌دونم چطور یک سایت می‌تونه عنوان خبرگزاری رو به دوش بکشه و بدون توجه به قوانین کپی‌رایتی که هر فرد یا وبگاهی مشخص می‌کنه، اقدام به انتشار محتوای اون بکنه! این نشان از عمق فاجعه در زمینه‌ی کمبود فرهنگ‌سازی‌ها برای کپی‌رایته. وگرنه رعایت کردن حقوق افراد زیاد سخت نیست. به حق خود قانع بودن هم کار مشکلی به نظر نمی‌رسه.

البته وقتی می‌بینیم که اهمیت فاجعه‌ای مثل از بین رفتن دریاچه ارومیه از طرح عفاف و حجاب بیشتره، چه انتظاری میشه داشت برای اینکه یه برنامه جامع و کلی برای موردی مثل “فرهنگ کپی‌رایت” تصویب و اجرا بشه، یا حتی به جایی راه پیدا کنه برای تصویب و اجرا! اصلاً وضع راضی‌کننده‌ای نیست و امیدوارم هر چه زودتر چاره‌ای اندیشیده بشه.

* سایت های خبری که بدون اجازه، ذکر منبع و یا لینک به منبع اقدام به انتشار محتوای دیگران می‌کنن، خبرگزاری نمی‌دونم، خبرگذاری به حساب میارم..! (گذار: بن مضارع از مصدر گذاشتن)

این سوالا و جواباشون رو تو ذهنت مرور کن. مطمئناً فرق کارای بیهوده رو از کارای مهم و با اهمیتی که در حال حاضر داری انجام میدی می‌تونی تشخیص بدی. همیشه مهم باش، کارای نتیجه‌دار و هدفمند انجام بده و ایده‌آل فکر کن.

شاید تو از نظر خیلی از آدما موفق باشی. شاید خیلیا بخوان جای تو باشن. و البته شاید هم آدمای زیادی تو رو یه موجود بی‌مصرف بدونن و حتی وجودت خیلی براشون مهم نباشه. اما اینا مهم نیست. مهم چیزیه که خودت در مورد خودت فکر می‌کنی و خودت می‌خوای بهش برسی.

به نظر من رسیدن به موفقیت الزاماً به نظر آدمای دیگه بستگی نداره. شاید آگاهی و اهمیت دادن به علایق، تمرکز حداکثری برای رسیدن به اهداف نهایی و کار، کار و کار رو بشه مهمترین مواردی دونست که می‌تونن راه موفقیت رو برای خیلی از آدما هموار کنن.

اما قوانین ِ نانوشته از نظر من قوانینی من‌درآوردی هستن که شخص یا گروهی برای افزایش آزادی‌ها و منفعت بیشتر خودشون یا محدود کردن سایر افراد جامعه به وجود میارن. این قوانین از چند جهت مشکل دارن.
اول اینکه چون مثل سایر قوانین، روند تعیین و تصویب رو نمی‌گذرونن، در بسیاری موارد خودخواهانه بوده و جامع نیستن. یعنی نسبت افرادی که از این قانون متحمل ضرر و یا حتی رنج میشن خیلی بیشتر از تعداد افرادیه که از این قانون منعفتی نصیب‌شون میشه.
دومین ایراد این قوانین اینه که حتی اگه منصفانه به وجود بیان، امکان اینکه باز هم عده‌ای به ناحق از این قانون ضرر کنن، وجود داره. چرا که قبل از اینکه به آگاهی تمام افراد جامعه برسن، ممکنه کسی نادانسته خلافش عمل کنه و بدون اینکه قبول داشته باشه جرمی مرتکب شده، متهم و سپس مجرم به حساب بیاد.
ایراد سومشم اینه که این قوانین اغلب عمر کمی دارن و به طور متناوب تغییر می‌کنن یا جای خودشون رو به قوانین جدید (و در بسیاری موارد سخت‌گیرانه‌تر) میدن. این عامل موجبات سردرگمی بیشتر آدمای جامعه هم میشه.

همین ایرادات باعث شده از قوانین نانوشته بدم بیاد. ولی متاسفانه هر روزه همه جا شاهدش هستیم. از خونه تا مدرسه و دانشگاه و محل کار و حتی تو خیابون! به نظر من این قوانین بیشتر از اینکه مورد احترام قرار بگیرن و توسط افراد جامعه اجرا بشن، مورد بی‌اهمیتی قرار گرفته و نارضایتی رو افزایش میدن اما باز هم شاهد رشد قارچی این جور موارد هستیم.

امیدوارم روزی برسه که آدما احترام بیشتری به هم بذارن و بخاطر نفع یا هوس خودشون بقیه رو با قوانین من‌درآوردی‌شون متضرر نکنن.

پ.ن*: در اصطلاح جامعه‌شناسی به مجموعه‌ای از انسان‌ها که با هم تعامل اجتماعی پایدار دارن، جامعه گفته میشه. این جوامع از خانواده تا مردم یک شهر یا مملکت رو می‌تونه شامل بشه و منظور منم از بکار بردن این کلمه مشخصاً همینه.